Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 1602 1972736 1960364 2026-07-19T17:37:08Z Berserkur 10188 /* Fædd */ 1972736 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1953]]|[[1954]]|[[1955]]|[[1956]]|[[1957]]|[[1958]]|[[1959]]| [[1941–1950]]|[[1951–1960]]|[[1961–1970]]| [[19. öldin]]|[[20. öldin]]|[[21. öldin]]| }} Árið '''1956''' ('''MCMLVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Ísland == * [[25. mars]] - [[Selfosskirkja]] var vígð. * [[4. apríl]] - [[Alþýðubandalagið]] var stofnað sem kosningabandalag. * [[6. apríl]] - [[Laugarásbíó]] hóf sýningar. * [[10. apríl]] - [[Konungskoman 1956]]: [[Friðrik 9.]] danakonungur kom í opinbera heimsókn ti Íslands. * [[24. júní]] - [[Alþingiskosningar 1956|Alþingiskosningar]] voru haldnar á Íslandi. * [[24. júlí]] - [[Fimmta ráðuneyti Hermanns Jónassonar]] tók til starfa. * [[5. ágúst]] - [[Hraundrangi]] var fyrst klifinn. ===Ódagsett=== * [[Gasstöð Reykjavíkur]] hætti starfsemi. * Lyfjafyrirtækið [[Actavis]] var stofnað undir heitinu ''Pharmaco''. * [[Íþrótta- og tómstundasvið Reykjavíkur]] hóf starfsemi. * Verðlaunin [[Íþróttamaður ársins]] voru fyrst veitt. [[Vilhjálmur Einarsson]] hlaut þau. * Hafist var að byggja [[Hótel Saga|Hótel Sögu]]. * [[Melabúðin]] opnaði í Vesturbæ Reykjavíkur. * [[Húsasmiðjan]] var stofnuð. * [[Náttúruverndarráð Íslands]] var stofnað. * [[Dulminjasafn Reykjavíkur]] var stofnað. === Fædd === * [[26. mars]] - [[Kristján Kristjánsson (f. 1956)|Kristján Kristjánsson]]/KK, tónlistarmaður. * [[21. apríl]] - [[Jóhann Sigurðarson]], leikari]]. * [[6. júní]] - [[Bubbi Mortens]], tónlistarmaður. === Dáin === ==Erlendis== * [[21. janúar]] - [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1956|Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu]] hófst. * [[26. janúar]] - [[Vetrarólympíuleikarnir 1956]] voru haldnir á Ítalíu. * [[22. febrúar]] - [[Elvis Presley]] komst á vinsældarlista í Bandaríkjunum með lagið ''Heartbreak Hotel''. * [[2. mars]] og [[20. mars]] - [[Marokkó]] og [[Túnis]] lýstu yfir sjálfstæði frá Frakklandi. * [[9. maí]] og [[18. maí]] - [[Manaslu]], 8. hæsta fjall heims, var klifið fyrst af Japönum. [[Lhotse]], 4. hæsta fjall heims, var klifið fyrst af Svisslendingum. * [[24. maí]] - [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1956|Fyrsta Eurovisionkeppnin]] var haldin. [[Lys Assia]] vann fyrir [[Sviss]] með lagið ''Refrain''. * [[6. júní]] - [[Níkíta Khrústsjov]] birti grein þar sem hann gagnrýndi persónudýrkun á [[Jósef Stalín]]. * [[28. júní]] - [[Mótmælin í Poznań 1956|Mótmælin í Poznań]]: Kommúnistastjórninni í Póllandi var mótmælt. Sovéskir hermenn skutu á mannfjöldann og 53 létust. * [[13. september]] - [[Harður diskur]] á tölvu var fyrst framleiddur af IBM. * [[29. september]] - [[Anastasio Somoza García]], forseti Níkaragva, var ráðinn af dögum. * [[23. október]] - [[Uppreisnin í Ungverjalandi]]: Mótmæli námsmanna í Ungverjalandi voru bæld niður af Sovétmönnum og yfir 3.000 almennir borgarar týndu lífi. * [[29. október]] - [[Súesdeilan]]: Bretar, Frakkar og Ísraelar réðust inn að Súesskipaskurðinum eftir að Gamal Nasser forseti Egyptalands hafði þjóðnýtt hann. * [[6. nóvember]] - [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1956| Forsetakosningar í Bandaríkjunum]]: [[Dwight Eisenhower]] sitjandi forseti vann sigur. * [[22. nóvember]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1956]] hófust í [[Melbourne]]. * [[18. desember]] - Fyrstu [[Ballon d'Or]] verðlaunin í knattspyrnu karla voru veitt. * [[Eredivisie]], efsta deild í knattspyrnu karla í Hollandi var stofnuð. * [[Asíukeppni karla í knattspyrnu]] í knattspyrnu var stofnuð. === Fædd === * [[3. janúar]] - [[Mel Gibson]], bandarískur leikari *[[5. janúar]] - [[Frank-Walter Steinmeier]], þýskur stjórnmálamaður. *[[7. janúar]] - [[David Caruso]], bandarískur leikari *[[21. janúar]] - [[Geena Davis]], bandarísk leikkona * [[31. janúar]] - [[John Lydon]], breskur söngvari og uppreisnarmaður, ([[Sex Pistols]], & [[Public Image Ltd.]]) *[[3. febrúar]] - [[Nathan Lane]], Bandarískur leikari *[[12. febrúar]] - Arsenio Hall, bandarískur grínisti *[[7. mars]] - [[Bryan Cranston]], bandarískur leikari *[[12. apríl]] - Andy Garcia, kúbversk-bandarískur leikari * [[30. apríl]] - [[Lars von Trier]], leikstjóri. * [[16. maí]] - [[Olga Korbut]], rússnesk fimleikakona *[[17. maí]] - Bob Saget, bandarískur grínisti *[[17. maí]] - Sugar Ray Leonard, bandarískur boxari *24. maí - Michael Jackson, írskur prestur *[[6. júní]] - [[Björn Borg]], sænskur tennismaður *[[26. júní]] - [[Chris Isaak]], bandarískur tónlistarmaður *[[1. júlí]] - Alan Ruck, bandarískur leikari *[[9. júlí]] - [[Tom Hanks]], bandarískur leikari * [[15. júlí]] - [[Marky Ramone]], bandarískur trommari ([[Ramones]]) * [[4. ágúst]] - [[Luigi Negri]], ítalskur stjórnmálamaður. *[[12. ágúst]] - Bruce Greenwood, bandarískur leikari *[[21. ágúst]] - Kim Cattrall, bandarísk leikkona *[[16. september]] - David Copperfield, bandarískur töframaður *[[20. september]] - Gary Cole, bandarískur leikari *[[26. september]] - Linda Hamilton, bandarískur leikkona * [[20. október]] - [[Danny Boyle]], breskur leiksjóri * [[21. október]] - [[Carrie Fisher]], bandarísk leikona (d. 2016) * [[10. nóvember]] - [[Sinbad]], bandarískur grínisti * [[22. nóvember]] - Richard Kind, bandarískur leikari * [[7. desember]] - [[Larry Bird]], bandarískur körfuknattleiksmaður * [[19. desember]] - [[Jens Fink-Jensen]], danskur rithöfundur og ljóðskáld. === Dáin === * [[31. janúar]] - [[A. A. Milne]], enskur rithöfundur (f. 1882) * [[2. febrúar]] - [[Charley Grapewin]], bandarískur leikari (f. 1869) * [[29. febrúar]] - [[Eldipio Quirino]], sjötti forseti Filipseyja (f. 1890) * [[17. mars]] - [[Irène Joliot-Curie]], franskur eðslisfræðingur, Nóbelsverðlaunahafi 1935 (f. 1897) * [[19. mars]] - [[Robert Guérin]], franskur forseti FIFA (f. [[1876]]). * [[11. ágúst]] - [[Jackson Pollock]] , bandarískur listamaður (f. 1912) * [[16. ágúst]] - [[Bela Lugosi]], bandarískur leikari (f. 1882) * [[28. september]] - [[William Boeing]], stofnandi hiðs bandaríska [[Boeing]]-fyrirtækis (f. 1881) * [[16. október]] - [[Jules Rimet]], forseti FIFA (f. [[1873]]). * [[18. október]] - [[Charles Strite]], bandarískur uppfinningamaður (f. 1978) == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[William Bradford Shockley]], [[John Bardeen]], [[Walter Houser Brattain]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Sir Cyril Norman Hinshelwood]], [[Nikolay Nikolaevich Semenov]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Andre Frederic Cournand|André Frédéric Cournand]], [[Werner Forssmann]], [[Dickinson W. Richards]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Juan Ramón Jiménez|Juan Ramón Jiménez]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - Voru ekki veitt þetta árið [[Flokkur:1956]] nfxnoevfnzgkn1b4rsu58h2wr9e7jk2 0 2257 1972795 1955859 2026-07-20T11:51:44Z TKSnaevarr 53243 1972795 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Sameinaða konungsríkið Stóra-Bretland og Norður-Írland | nafn_á_frummáli = {{nobold|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} {{collapsible list |titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-size:9pt; |title= Önnur tungumál |{{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:9pt; |labelstyle=border-bottom: none; padding:0; |datastyle=border-bottom: none; |rowclass1=mergedrow |label1=[[kornbreska]]: |data1={{lang|kw|Rywvaneth Unys Breten Veur ha Kledhbarth Iwerdhon}} |rowclass2=mergedrow |label2=[[írska]]: |data2={{lang|ga|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann}} |rowclass3=mergedrow |label3=[[lágskoska]]: |data3={{lang|sco|Unitit Kinrick o Great Breetain an Northren Ireland}} |rowclass4=mergedrow |label4=[[ulsterskoska]]:|data4={{lang|sco-ulster|Claught Kängrick o Docht Brätain an Norlin Airlann}} |rowclass5=mergedrow |label5=[[skosk gelíska]]: |data5={{lang|gd|Rìoghachd Aonaichte Bhreatainn is Èireann a Tuath}} |rowclass6=mergedrow |label6=[[velska]]: |data6={{lang|cy|Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon}} }} }} | nafn_í_eignarfalli = Bretlands | fáni = Flag of the United Kingdom.svg | skjaldarmerki = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg | kjörorð = Dieu et mon droit | kjörorð_tungumál = franska | kjörorð_þýðing = Guð og réttur minn | staðsetningarkort = Europe-UK_(orthographic_projection).svg | tungumál = [[enska]] | höfuðborg = [[London]] | stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] | titill_leiðtoga1 = [[Breska konungsveldið|Konungur]] | nafn_leiðtoga1 = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Bretlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Andy Burnham]] | ESBaðild = [[1973]]–[[2020]] | stærðarsæti = 78 | flatarmál = 242.495 | hlutfall_vatns = 1,51 | mannfjöldaár = 2022 | mannfjöldasæti = 22 | fólksfjöldi = 67.791.400 | VLF_ár = 2022 | VLF = 3.776 | VLF_sæti = 9 | VLF_á_mann = 55.862 | VLF_á_mann_sæti = 26 | íbúar_á_ferkílómetra = 270,7 | staða = Sameining | atburður1 = [[Sambandslögin 1707]] | dagsetning1 = 1. maí 1707 | atburður2 = [[Sambandslögin 1800]] | dagsetning2 = 1. janúar 1801 | atburður3 = [[Lög um stofnun fríríkisins Írlands]] | dagsetning3 = 12. apríl 1922 | VÞL_ár = 2021 | VÞL = {{lækkun}} 0.929 | VÞL_sæti = 18 | gjaldmiðill = [[Breskt pund|Sterlingspund (£)]] (GBP) | tímabelti = [[UTC]]+0 (+1 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | umferð = vinstra | þjóðsöngur = [[God Save the King]]<br /> | tld = uk | símakóði = 44 }} '''Bretland''' eða '''Sameinaða konungsríkið Stóra-Bretland og Norður-Írland''' ([[enska]]: ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') er land í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]]. Landið nær yfir megnið af [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] fyrir utan [[Ermarsundseyjar]], [[Mön (Írlandshafi)|Mön]] og suðurhluta [[Írland]]s. Bretland skiptist í [[England]], [[Wales]], [[Skotland]] og [[Norður-Írland]]. Bretland á ekki [[landamæri]] að öðrum löndum, nema þar sem landamæri [[Norður-Írland]]s liggja að [[Írska lýðveldið|Írska lýðveldinu]], en er umkringt [[Atlantshaf]]i, [[Norðursjór|Norðursjó]], [[Ermarsund]]i og [[Írlandshaf]]i. [[Ermarsundsgöngin]] tengja Bretland og [[Frakkland]]. Á [[Íslenska|íslensku]] hefur skapast sú venja að kalla ríkið Bretland en stærstu [[eyja|eyjuna]] (meginland Englands, Skotlands og Wales) [[Stóra-Bretland]]. Hafa ber í huga að sú nafngift getur verið ruglandi þar sem ríkið Bretland nær einnig yfir [[Norður-Írland]] sem er á Írlandi. Stóra-Bretland er einungis notað um eyjuna, sem er stærsta eyja Bretlands (og Bretlandseyja allra). Í Bretland er [[þingræði]] og [[þingbundin konungsstjórn]] og [[Karl 3. Bretakonungur]] er [[þjóðhöfðingi]]nn. [[Ermarsundseyjar]] og [[Mön (Írlandshafi)|Mön]] eru svokallaðar [[krúnunýlendur]] og ekki hluti af Bretlandi þrátt fyrir að vera í konungssambandi við það. Bretland ræður yfir [[hjálenda|hjálendum]] sem allar voru hluti af [[Breska heimsveldið|breska heimsveldinu]]. Það var hið stærsta sem sagan hefur kynnst og náði hátindi á [[Viktoríutíminn|Viktoríutímanum]] á seinni hluta [[19. öld|19. aldar]] og fyrri hluta [[20. öld|20. aldar]]. Bretland er þróað land og hagkerfi þess er hið [[Lönd eftir landsframleiðslu (nafnvirði)|sjötta stærsta]] í heimi, mælt í nafnvirði landframleiðslu. Það var fyrsta iðnvædda landið í heiminum. Bretland er meðlimur í [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna]], [[Breska samveldið|Breska samveldinu]], [[G8]], [[Efnahags- og framfarastofnunin|OECD]], [[Atlantshafsbandalagið|NATO]] og [[Alþjóðaviðskiptastofnunin|WTO]]. == Heiti == Heiti Bretlands er dregið af [[latína|latneska]] heitinu ''[[Britannia]]'' sem var [[rómverskt skattland]] frá 1. öld f.Kr. Elsta heimildin um eyjarnar er í riti eftir [[Pýþeas]] frá Massilíu sem nefnir eyjarnar Πρεττανική ''Prettanike''.<ref>{{cite book|title=Ancient Geography: The Discovery of the World in Classical Greece and Rome|url=https://archive.org/details/ancientgeography0000duan|author=Duane W. Roller|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2015|isbn=0857725661|page=[https://archive.org/details/ancientgeography0000duan/page/n90 87]}}</ref> Hugsanlega er það heiti dregið af keltnesku þjóðaheiti, en það er ekki víst. ''Britannia'' var ýmist notað yfir skattlandið sem náði að [[Forth-fjörður|Forth-firði]], eyjuna [[Stóra-Bretland]] eða [[Bretlandseyjar]] allar. Stundum var fleirtalan ''Britanniae'' notuð yfir eyjarnar allar. Stóra-Bretland (''megale Britannia'') og Litla-Bretland (''mikra Britannia'') koma fyrir í heimildum frá fornöld sem heiti á annars vegar Stóra-Bretlandi og hins vegar [[Írland]]i.<ref>{{cite book|title=Claudii Ptolemaei Opera quae exstant omnia|author=Claudius Ptolemy|author-link=Ptolemy|editor1-last=Heiberg|editor1-first=J.L.|publisher=in aedibus B.G.Teubneri|location=Leipzig|year=1898|volume=1 Syntaxis Mathematica|url=https://www.wilbourhall.org/pdfs/HeibergAlmagestComplete.pdf|pages=112–113|chapter=Ἕκθεσις τῶν κατὰ παράλληλον ἰδιωμάτων: κβ', κε'}}</ref> Annað grískt-latneskt heiti yfir eyjuna var [[Albíon]].<ref>[[Avienius]]' ''Ora Maritima'', vers 111–112: „eamque late gens Hiernorum colit; propinqua rursus insula Albionum patet“.</ref> Í [[engilsaxneska|engilsaxnesku]] var heitið ''Bryttania'' notað yfir eyjuna.<ref>{{cite book|title=An Anglo-Saxon Verse-Book|url=https://books.google.com/books?id=vhQNAQAAIAAJ&pg=PA292|first=Walter John|last=Sedgefield|page=292|publisher=Manchester University Press|year=1928}}</ref> Þá var tekið að nota orðið yfir héraðið [[Armoríka|Armoríku]] í Frakklandi ([[Bretagne]]) og íbúa þess. Latneska heitið ''Britannia'' kom þannig aftur inn í ensku úr frönsku og Stóra-Bretland var notað til að greina það frá Litla-Bretlandi (Bretagne). Heitið var hins vegar ekki notað um neitt ríki til ársins 1707. Þegar [[Konungsríkið England]] og [[Konungsríkið Skotland]] sameinuðust árið 1707 var tekið fram í [[Sambandslögin 1707|Sambandslögunum 1707]] að heiti nýja sameinaða konungsríkisins væri Stóra-Bretland (''Great Britain''). „Sameinaða konungsríkið“ var stundum notað sem lýsing á ríkinu. Þegar [[Írland]] var sameinað þessu ríki með [[Sambandslögin 1800|Sambandslögunum 1800]] varð heiti nýja ríkisins „Sameinað konungsríki Stóra-Bretlands og Írlands“ (''The United Kingdom of Great Britain and Ireland''). Þegar [[Írska fríríkið]] klauf sig frá þessu ríki árið 1922, en [[Norður-Írland]] kaus að vera áfram hluti af því, var nafni ríkisins breytt í „Sameinað konungsríki Stóra-Bretlands og Norður-Írlands“. Þetta heiti er oft stytt í „Sameinaða konungsríkið“ (''United Kingdom'', skammstafað ''UK''). Heitið Bretland er líka oft notað á ensku sem samheiti fyrir bæði ríkið<ref>{{Cite web |title=Britain – Definition for English-Language Learners |url=http://learnersdictionary.com/definition/Britain |website=learnersdictionary.com |publisher=Merriam-Webster's Learner's Dictionary}}</ref><ref name="Britain-Col"/> og eyjuna Stóra-Bretland.<ref>{{Cite web |title=Britain Meaning in the Cambridge English Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |website=dictionary.cambridge.org}}; {{Cite web |title=Definition of Britain in English by Oxford Dictionaries |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926204707/https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-date=26 September 2016 |website=Oxford Dictionaries – English}}</ref><ref name="Britain-Col">{{Cite web |title=Britain definition and meaning |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |website=www.collinsdictionary.com |publisher=Collins English Dictionary}}</ref> Í flestum öðrum tungumálum er ríkjaheitið þýðing á stytta heitinu „Sameinaða konungsríkið“. Á íslensku er Bretland notað sem ríkjaheiti<ref>{{vefheimild|url=https://arnastofnun.is/is/rikjaheiti|titill=Ríkjaheiti|vefsíða=Árnastofnun|skoðað=29.12.2022}}</ref> meðan Stóra-Bretland er heiti á eyjunni,<ref>{{Vísindavefurinn|2758|Hvaða lönd tilheyra Bretlandi?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=4.10.2002}}</ref><ref>{{Vísindavefurinn|47543|Er Bretland land eða heiti á mörgum löndum saman?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=21.6.2018}}</ref> en í flestum hinum Norðurlandamálunum er ríkjaheitið dregið af Stóra-Bretlandi. Í sumum tungumálum er ríkjaheitið dregið af [[England]]i. == Saga == {{aðalgrein|Saga Bretlands}} [[Mynd:Sadler, Battle of Waterloo.jpg|thumb|left|[[Orrustan við Waterloo]] markaði lok [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstríð]]a.]] [[Mynd:The British Empire1.png|thumb|left|Landsvæði sem á einhverjum tímapunkti tilheyrði breska heimsveldinu.]] [[Konungsríkið Stóra-Bretland]] varð til þann [[1. maí]] [[1707]]<ref>{{vefheimild|url=http://www.parliament.uk/actofunion/|titill=Welcome|útgefandi=www.parliament.uk|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=7. október}}</ref><ref>{{vefheimild|url=https://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html|titill=THE TREATY or Act of the Union|útgefandi=www.scotshistoryonline.co.uk|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=27. ágúst}}</ref> með sameiningu [[konungsríkið England|konungsríkisins Englands]] (þar með [[Wales]]) og [[konungsríkið Skotland|konungsríkisins Skotlands]]. Þessi sameining kom í kjölfar [[Sameiningarsáttmálinn|Sameiningarsáttmálans]] sem var samþykktur [[22. júlí]] [[1706]] og staðfestur af [[Enska þingið|enska þinginu]] og [[Skoska þingið|skoska þinginu]] sem settu bæði lög um sameiningu ([[Sambandslögin 1707]]).<ref>{{vefheimild|url=https://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm|titill=Articles of Union with Scotland 1707|útgefandi=www.parliament.uk|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=19. október}}</ref> Einni öld síðar sameinaðist [[konungsríkið Írland]] (sem var undir stjórn Englands til 1691) konungsríkinu Stóra-Bretlandi og þá varð ríkið Bretland til, með [[Sambandslögin 1800|Sambandslögunum 1800]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act|titill=The Act of Union|útgefandi=Act of Union Virtual Library|árskoðað=2006|mánuðurskoðað=15. maí}}</ref> Þó að England og Skotland væru aðskilin ríki fyrir árið 1707 höfðu þau verið í konungssambandi frá [[1603]] þegar [[Jakob 6. Skotakonungur]] erfði ensku og írsku krúnurnar og flutti hirð sína frá [[Edinborg]] til [[London]] í kjölfarið.<ref>{{bókaheimild|titill=Chronology of Scottish History|útgefandi=Geddes & Grosset|ISBN=1855343800|höfundur=David Ross|ár=2002|bls=56}}</ref><ref>{{bókaheimild|titill=Claiming Scotland: National Identity and Liberal Culture|útgefandi=Edinburgh University Press|ISBN=1902930169|höfundur=Jonathan Hearn|ár=2002|bls=104}}</ref> Á [[18. öld]] var Bretland leiðandi í mótun [[Vesturlönd|vestrænna]] hugmynda á borð við stjórnskipan byggða á [[þingræði]], en landið lagði einnig mikið af mörkum í bókmenntum, listum og vísindum.<ref>{{bókaheimild|höfundur=Niall Ferguson|ár=2003|titill=Empire: The Rise and Demise of the British World Order|útgefandi=Basic Books|ISBN=0465023282}}</ref> [[Iðnbyltingin]] hófst í Bretlandi, umbreytti landinu í efnahagslegt stórveldi og hraðaði mjög vexti [[breska heimsveldið|breska heimsveldisins]]. Líkt og önnur [[nýlenduveldi]] Evrópu var Bretland viðriðið ýmiss konar kúgun á fjarlægum þjóðum, þar á meðal [[Þrælaverslunin á Atlantshafi|nauðungarflutninga á afrískum þrælum]] til nýlendnanna í Ameríku. Bretland tók þó afstöðu gegn þrælaverslun með [[Slave Trade Act|lögum, settum 1807]], fyrst stórþjóða. Með sigri á herjum [[Napóleon Bónaparte|Napóleons]] í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]] styrkti Bretland verulega stöðu sína og varð langöflugasta [[Floti|flota-]] og efnahagsveldi heimsins á [[19. öldin|19. öld]] og fram á miðja [[20. öldin|20. öld]]. Mestri útbreiðslu náði breska heimsveldið árið [[1921]] eftir að [[Þjóðabandalagið]] veitti því umboð til að stýra fyrrum nýlendum [[Ottómanaveldið|Ottómanaveldisins]] og [[Þýskaland]]s eftir ósigur þeirra í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]]. Ári síðar var [[Breska ríkisútvarpið]] (BBC) stofnað<ref>{{fréttaheimild|url=http://news.bbc.co.uk/aboutbbcnews/spl/hi/history/noflash/html/1920s.stm|titill=The history of BBC News: 1920s|útgefandi=BBC News|árskoðað=2009|mánuðurskoðað=29. nóvember}}</ref> en það varð fyrst fjölmiðla til að hefja útvarpssendingar á heimsvísu.<ref>{{fréttaheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4375652.stm|titill=Discussion of BBC Empire Service history in Analysis: BBC's voice in Europe|útgefandi=BBC News|dagsetning=25. október 2005|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=28. desember}}</ref> Í kjölfar kosningasigurs [[Sinn Féin]] á Írlandi í þingkosningunum [[1918]] braust út [[Írska sjálfstæðisstríðið|stríð milli Breta og írskra sjálfstæðissinna]] sem lauk með stofnun [[Írska fríríkið|Írska fríríkisins]] [[1921]]. [[Norður-Írland]] kaus þó að vera áfram hluti af Bretlandi.<ref name="CAIN">{{vefheimild|url=https://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm|titill=The Anglo-Irish Treaty, 6 December 1921|útgefandi=CAIN|árskoðað=2006|mánuðurskoðað=15. maí}}</ref> Í kjölfar þessa var formlegu nafni Bretlands breytt til núverandi horfs. Bretland var í liði [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamanna]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Eftir ósigra bandamanna á meginlandi Evrópu á fyrsta ári stríðsins háði Bretland miklar loftorrustur við Þjóðverja sem þekktar urðu sem [[bardaginn um Bretland]]. Í kjölfar sigurs bandamanna var Bretland eitt af þeim þremur stórveldum sem mest höfðu að segja um gerbreytta skipan heimsmála eftir stríðið. Fjárhagur landsins var þó illa farinn eftir stríðið, en [[Marshalláætlunin]] og rífleg lán frá Bandaríkjunum og Kanada hjálpuðu til við endurbygginguna. Eftir stríðið var lögð áhersla á uppbyggingu [[velferðarkerfi]]sins í Bretlandi og stofnuð var ríkisrekin heilbrigðisþjónusta sem allir landsmenn skyldu hafa aðgang að. Þá hófst einnig aðflutningur fólks til Bretlands víða að úr fyrrum nýlendum breska heimsveldisins, sem gert hefur Bretland að fjölmenningarlegu samfélagi. Útbreiðsla [[enska|ensku]] um allan heim hefur viðhaldið áhrifum bókmennta- og menningararfs landsins en [[poppmenning]] frá Bretlandi hefur einnig haft áhrif út um allan heim, sérstaklega á sjöunda áratug 20. aldar. Áherslur í breskum stjórnmálum breyttust talsvert með valdatöku [[Margrét Thatcher|Margrétar Thatcher]] árið [[1979]] þar sem reynt var að auka frjálsræði í viðskiptum og draga úr vægi ríkisvaldsins. Þær áherslur héldu að mestu áfram undir forystu [[Tony Blair]] frá og með [[1997]]. Bretland var eitt af tólf löndum sem stofnuðu [[Evrópusambandið]] árið [[1992]] þegar [[Maastrichtsáttmálinn]] var undirritaður. Fyrir stofnun ESB var Bretland aðildarríki [[Evrópubandalagið|Evrópubandalagsins]] frá [[1973]]. Árið [[2016]] ákvað Bretland hins vegar að segja sig úr sambandinu með [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðild Bretlands að ESB 2016|þjóðaratkvæðagreiðslu]]. Bretar yfirgáfu sambandið í lok janúar 2020. == Landafræði == {{aðalgrein|Landafræði Bretlands}} [[Mynd:Kort af Bretlandi.png|thumb|upright|Kort af Bretlandi með einstökum ríkum.]] Heildarflatarmál Bretlands er um það bil 245.000 ferkílómetrar og nær yfir eyjuna [[Stóra-Bretland]], Norður-Írland og minni eyjar. Bretland er á milli Norður-[[Atlantshaf]]sins og [[Norðursjór|Norðursjávar]] og er, þar sem styst er yfir, 35 km norður af strönd [[Frakkland]]s. [[Ermarsund]] aðskilur löndin tvö. Stóra-Bretland liggur á milli breiddargráðanna 49° og 59° N ([[Hjaltlandseyjar|Hjaltland]] nær norður á 61° N) og lengdargráðanna 8° V til 2° A. Stjörnuathugunarstöðin í [[Greenwich]] í London er miðstöð [[Núllbaugur|Greenwich-núllbaugsins]]. Frá norðri til suðurs er Stóra-Bretland rétt rúmir 1.100 km að lengd á milli [[Land’s End]] í [[Cornwall]] og [[John o’ Groats]] í [[Caithness]]. Norður-Írland á landamæri að Írlandi sem eru 360 km að lengd. [[Mynd:Uk topo en.jpg|thumb|left|upright|Staðfræði Bretlands.]] [[Loftslag]] á Bretlandi er milt og úrkoma næg. Hitastig er breytilegt en fer sjaldan niður fyrir –10 [[Selsíus|°C]] eða upp fyrir 35&nbsp;°C. Aðalvindátt er úr suðvestri og ber með sér milt og vott veðurfar. Svæði í austri eru í skjóli fyrirþessum vindi og þess vegna þau þurrustu. Straumar frá Atlantshafinu, sérstaklega [[Golfstraumurinn]], gera vetur milda, sérstaklega í vesturhluta landsins þar sem vetur eru votviðrasamir. Sumarið er heitast í suðausturhluta landsins, sem er næst meginlandi Evrópu, og kaldast í norðri. [[England]] nær yfir rúman helming flatarmáls Bretlands og er 130.279 km² að stærð. Megnið af landinu er láglendi. Fjöllótt land er í norðvesturhluta landsins, þ.e. í [[Lake District|Vatnahéruðunum]], [[Pennínafjöll]]um og [[kalksteinn|kalksteinshæðunum]] í [[Peak District]], auk þess í [[Exmoor]] og [[Dartmoor]] í suðvestri. Aðalár eru [[Thames]], [[Severn]] og [[Humber]]. Hæsta fjallið á Englandi er [[Scafell Pike]] í [[Lake District|Vatnahéruðunum]] og er það 978 metrar á hæð. [[Skotland]] nær yfir um það bil þriðjung flatarmáls Bretlands og er 78.772 km² að stærð, að meðtöldum tæplega átta hundruð [[Listi yfir eyjur á Skotlandi|eyjum]] sem aðallega liggja vestur og norður af meginlandinu. Aðaleyjaklasarnir eru [[Suðureyjar]], [[Orkneyjar]] og [[Hjaltlandseyjar|Hjaltland]]. Skotland er mishæðótt og hálent. Þar er stórt [[misgengi]] sem nær frá [[Helensburgh]] til [[Stonehaven]]. Misgengið aðskilur tvö mjög ólík svæði: [[Skosku hálöndin|Hálöndin]] í norðri og vestri og [[Skoska undirlendið|Undirlendið]] í suðri og austri. [[Ben Nevis]] er hæsta fjall Skotlands og hæsti punktur á Bretlandi, 1.343 m á hæð.<ref>{{Vísindavefurinn|5204|Eru einhver fjöll á Bretlandi?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=21.8.2017}}</ref> Á láglendissvæðunum, sérstaklega á milli [[Firth of Clyde]] og [[Firth of Forth]] er víða sléttlendi og þar býr meirihluti Skota. Þar eru stórar borgir eins og [[Glasgow]] og [[Edinborg]]. [[Wales]] nær yfir tæpan tíunda hluta Bretlands og er 20.758 km² að stærð. Wales er að mestu fjallaland enda þótt fjalllendi sé ekki eins mikið í Suður-Wales og Norður-Wales. Þéttbýlis- og iðnaðarsvæði eru flest í suðri og má þar nefna [[Cardiff]] (höfuðborg Wales), [[Swansea]] og [[Newport (Wales)|Newport]]. Hæstu fjöll Wales eru í [[Snowdonia]], þ.m.t. [[Snowdon]] ([[velska]]: ''Yr Wyddfa'') sem er 1.085 m á hæð og hæsti fjallstindur í Wales. Í Wales eru 14 eða 15 fjöll talin ná yfir 3.000 feta (910 m) hæð. Strandlína Wales er yfir 1.200 km að lengd. Nokkrar eyjar eru við strönd Wales og er [[Angelsey|Anglesey]] (''Ynys Môn'') í norðvestri stærst þeirra. [[Norður-Írland]] nær yfir aðeins 14.160 km² og er aðallega hæðótt land. [[Lough Neagh]], stærsta vatn á Bretlandi og Írlandi (388 km² að flatarmáli) er á Norður-Írlandi. Hæsti fjallstindurinn á Norður-Írlandi er [[Slieve Donard]], 849 m. === Stjórnsýslueiningar === Nokkur ólík stjórnsýslueiningakerfi eru í notkun á Bretlandi og getur verið breytilegt til hvers þeirra er vísað. Bretland skiptist í fjögur lönd sem tilheyra einu ríki: England, Norður-Írland, Skotland og Wales. Hvert þessara landa notar sitt eigin stórnsýslueiningakerfi. Þessar stjórnsýslueiningar eiga oft rætur að rekja til kerfa sem í notkun voru fyrir sameiningu Bretlands. Þess vegna er ekki til eitt staðlað kerfi sem er notað um land allt. Fram að [[19. öld]] breyttust þessi kerfi lítið, en frá þeim tíma hafa orðið nokkrar breytingar. Þessar breytingar voru ekki þær sömu í öllum löndunum og vegna þess að meira vald hefur verið afhent heimastjórnum Skotlands, Norður-Írlands og Wales eru ekki líkur til að svo verði í framtíðinni. Staða [[sveitarstjórn]]a á [[England]]i er flókin. Landinu er oft skipt í 48 [[sýsla|sýslur]] (sjá [[sýslur á Englandi]]). Síðan er Englandi skipt í [[svæði á Englandi|níu stjórnsýslusvæði]] og hefur eitt þeirra, þ.e. [[Stór-Lundúnasvæðið]] (e. ''Greater London''), haft sinn eigin borgarstjóra síðan [[2000]]. Ætlunin var að önnur svæði fengju einnig sinn borgarstjóri en það hefur ekki komið til framkvæmda. Stór-Lundúnasvæðið skiptist í [[Borgarhlutar í London|32 borgarhluta]] en hin svæðin skiptast í [[sýsluráð]]. == Ríkisstjórn og stjórnmál == {{aðalgrein|Bresk stjórnmál}} [[Mynd:Prince_Charles_Ireland-4.jpg|thumb|left|upright|[[Karl 3. Bretakonungur]]]] Á Bretlandi er [[þingbundin konungsstjórn]]. [[Karl 3. Bretakonungur]] er þjóðhöfðingi landsins, auk 14 annarra landa í [[breska samveldið|breska samveldinu]]. Ríkið er eitt af þremur löndum í heimi sem eru ekki með eina skrifaða [[stjórnarskrá]]. Stjórnarskrá ríkisins er samsafn margra rita. Bretland er með þingræði sem er grundvallað á [[Westminster-kerfið|Westminster-kerfinu]] sem líkt hefur verið eftir víða um heim. Tvær deildir eru í þinginu, [[House of Commons]] og [[House of Lords]], og funda þær í [[Westminsterhöll]]inni. Öll lög sem sett eru þurfa [[Royal Assent]], þ.e. samþykki einvaldsins. [[Forsætisráðherra Bretlands]] er sá maður sem leiðir meirihlutann í House of Commons, yfirleitt formaður stærsta stjórnmálaflokksins í deildinni. Einvaldurinn og forsætisráðherrann skipa ríkisstjórn landsins formlega enda þótt forsætisráðherrann velji í raun ríkisstjórn sína og einvaldurinn samþykki það val. Núverandi forsætisráðherra er ''The Rt Hon'' [[Andy Burnham]] MP. Hann tók við embætti þann [[20. júlí]] [[2026]]. [[Mynd:Westminster palace.jpg|thumb|[[Westminsterhöll]]in.]] Í almennum þingkosningum er Bretlandi skipt í 646 [[kjördæmi]]. Þar af eru 529 á Englandi, 18 á Norður-Írlandi, 49 á Skotlandi og 40 í Wales. Ákveðið hefur verið að fjölga kjördæmum þannig að í næstu kosningum verða þau 650. Hvert kjördæmi kýs einn þingmann með meirihluta atkvæða. Einvaldurinn boðar til almennra kosninga þegar forsætisráðherra ráðleggur svo. Engin lágmarkslengd kjörtímabils er skilgreind en samkvæmt [[Parliament Act 1911]] þarf að halda almennar kosningar á fimm ára fresti. Þrír stjórnmálaflokkar eru helstir á Bretlandi: [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokkurinn]], [[Íhaldsflokkurinn (Bretlandi)|Íhaldsflokkurinn]] og [[Frjálslyndir demókratar]]. Þessir þrír flokkar fengu 616 af 646 sætum í House of Commons í [[2005 breskar almennar kosningar|þingkosningum árið 2005]]. Til eru fleiri stjórnmálaflokkar og taka sumir þeirra aðeins þátt í kosningum ía einum hluta landsins, eins og [[Skoski þjóðarflokkurinn]] (aðeins á Skotlandi), [[Plaid Cymru]] (aðeins í Wales) og [[Sinn Féin]] (Norður-Írlandi). Á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]] hafði Bretland 78 þingmenn sem kjörnir voru í 12 kjördæmum, en í þeim málum er breytinga að vænta. == Efnahagsmál == {{aðalgrein|Efnahagur Bretlands}} [[Mynd:City of London.jpg|thumb|Lundúnaborg er stærsta fjármálamiðstöðin í [[Evrópa|Evrópu]].]] Segja má að hagkerfi Bretlands sé sett saman úr fjórum hagkerfum (í réttri stærðarröð), [[England]]s, [[Skotland]]s, [[Wales]] og [[Norður-Írland]]s. Samanlagt er hagkerfi Bretlands það sjötta stærsta í heimi og það þriðja stærsta í Evrópu, á eftir [[Þýskaland|Þýskalandi]] og [[Frakkland|Frakklandi]]. [[Iðnbyltingin]] hófst í Bretlandi og snerist í fyrstu um þungaiðnað eins og [[skipasmíðar]], [[kolanámur|kolanám úr jörðu,]] [[stál|stálframleiðslu]] og [[vefnaður|vefnað]]. Heimsveldið bjó til erlenda markaði fyrir breskar vörur og gerði Bretlandi kleift að drottna yfir milliríkjaviðskiptum á 19. öldinni. Með iðnvæðingu annarra landa dró úr yfirburðum Bretlands og ennfremur gerðu heimsstyrjaldirnar tvær þeim erfitt fyrir. Iðnaði á Bretlandi hnignaði verulega á 20. öldinni. Framleiðsla er enn í dag mikilvæg fyrir hagkerfið en aflaði einungis sjöttungs tekna þess árið 2003. [[Breskur bílaiðnaður|Breski bílaiðnaðurinn]] er mikilvægur hluti bresks iðnaðs en honum hefur líka hnignað mjög, ekki síst með hruni [[MG Rover Group]]. Megnið af þessum iðnaði er nú í eigu erlendra fyrirtækja. [[BAE Systems]] sem framleiðir flugvélar, meðal annars til hernaðar, er stærsti varnarmálaverktaki Evrópu. [[Rolls-Royce]] er mikilvægur framleiðandi geimferðatækni. Efna- og lyfjaiðnaður er öflugur á Bretlandi. Lyfjafyrirtækin [[GlaxoSmithKline]] og [[AstraZeneca]] hafa höfuðstöðvar sínar í landinu. [[Þjónustugeiri]]nn á Bretlandi hefur stækkað mjög og er nú 73% af [[landsframleiðsla|landsframleiðslu]]. Þar er fjármálaþjónusta yfirgnæfandi, sérstaklega í bankarekstri og vátryggingum. London er stærsta fjármálamiðstöð í heimi; [[kauphöllin í London]], [[London International Financial Futures and Options Exchange]] og vátryggingamarkaður [[Lloyd's of London]] eru öll í [[Lundúnaborg]]. London er aðalmiðstöð alþjóðaviðskipta og er ein af þremur miðstöðvum [[alþjóðahagkerfi]]sins (ásamt [[New York]] og [[Tokyo]]). Stærsta samsöfnun erlendra banka í heimi er í London. Á síðasta áratug hefur ný fjármálamiðstöð verið byggð upp á [[Docklands]]-svæðinu í Austur-London. [[HSBC]], stærsti banki í heimi, og [[Barclays Bank]] hafa höfuðstöðvar þar. Mörg fyrirtæki sem eiga viðskipti við Evrópu hafa höfuðstöðvar sínar í London. Til dæmis er bandaríski bankinn [[Citibank]] með Evrópuaðalstöðvar sínar í London. Höfuðborg Skotlands, [[Edinborg|Edinborg,]] er ein stærstu fjármálamiðstöðva í Evrópu. Höfuðstöðvar [[Royal Bank of Scotland]], eins stærsta banka í heimi, eru þar. [[Ferðaþjónusta]] er stór atvinnugrein á Bretlandi. Frá og með árinu [[2004]] hafa um 27 milljónir ferðamanna komið þangað árlega. Bretland er sjötti mesta ferðamannaland heimsins.<ref>{{vefheimild |url=https://www.world-tourism.org/facts/eng/pdf/highlights/2005_eng_high.pdf |titill=International Tourism Receipts |útgefandi=UNWTO Tourism Highlights, bl. 12, gefin út árið 2005 af World Tourism Organisation}}</ref> London var mest heimsótta borg í heimi árið 2006, með 15,6 milljónir ferðamanna. Í öðru sæti var þá [[Bangkok]] með 10,4 milljónir ferðamanna og í þriðja sæti [[París]] með 9,7 milljónir ferðamanna árið [[2006]].<ref>{{fréttaheimild |url=http://www.euromonitor.com/Top_150_City_Destinations_London_Leads_the_Way |titill=Top 150 city destinations: London leads the way |eftirnafn=Caroline |fornafn=Bremner |útgefandi=Euromonitor International |dagsetning=2007-10-11|skoðað=2008-08-28}}</ref> == Íbúar == {{aðalgrein|Lýðfræði Bretlands}} Á Bretlandi er tekið [[manntal]] samtímis í öllu landinu tíunda hvert ár.<ref>{{vefheimild|url=http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp|titill=Census Geography|útgefandi=Office for National Statistics|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=10. október}}</ref> [[Office for National Statistics|Breska tölfræðistofnunin (Office for National Statistics)]] safnar upplýsingum í Englandi og Wales, en [[General Register Office for Scotland]] og [[Northern Ireland Statistics and Research Agency]] sjá um manntalið í Skotlandi og á Norður-Írlandi.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ons.gov.uk/about/surveys/census/index.html|titill=Census|útgefandi=www.ons.gov.uk|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=11. október}}</ref> Samkvæmt manntali árið [[2001]] var íbúafjöldi Bretlands 58.789.194. Þá var ríkið með þriðja mesta mannfjölda í Evrópu, fimmta mesta í Breska samveldinu og hið tuttugasta og fyrsta fjölmennasta í heimi. Á miðju ári [[2007]] var mannfjöldinn kominn í um það bil 61 milljón.<ref name="mannfjöldi2007">{{fréttaheimild|url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=6|titill=Population estimates: UK population grows to 60,975,000|dagsetning=21. ágúst 2008|útgefandi=Office for National Statistics|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=23. ágúst}}</ref> Mannfjöldi á Bretlandi eykst einkum í dag vegna [[aðflutningur|aðflutnings]] fólks en fæðingartala og lífslíkur eru líka að hækka.<ref>{{fréttaheimild|url=http://www.guardian.co.uk/business/2006/aug/25/immigrationasylumandrefugees.asylum|titill=Rising birth rate, longevity and migrants push population to more than 60&nbsp;million|útgefandi=[[The Guardian]]|dagsetning=25. águst 2006|árskoðað=2006|mánuðurskoðað=25. águst}}</ref> Samkvæmt greiningu á mannfjölda árið 2007 gerðist það í fyrsta sinn þá að ellilífeyrisþegar voru fleiri en börn undir 16 ára aldri.<ref>{{fréttaheimild|url=http://www.guardian.co.uk/world/2008/aug/22/population.socialtrends|titill=Ageing Britain: Pensioners outnumber under-16s for first time|eftirnafn=Travis|fornafn=Alan|dagsetning=22. ágúst 2008|útgefandi=[[The Guardian]]|mánuðurskoðað=23. ágúst|árskoðað=2008}}</ref> Árið 2007 var mannfjöldi Englands um það bil 51,1 milljónir.<ref name="natpop">{{fréttaheimild|url=http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/popest0808.pdf|titill=Population estimates: UK population approaches 61 million in 2007|dagsetning=21. ágúst 2007|útgefandi=Office for National Statistics|snið=PDF|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=28. ágúst}}</ref> Það er eitt af þéttbýlustu löndum í heimi með 383 manns á ferkílómetra (árið 2003).<ref name="þéttbýli2003">{{fréttaheimild|url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=760|titill=Population: UK population grows to 59.6 million|dagsetning=28. janúar 2005|útgefandi=Office for National Statistics|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=20. ágúst}}</ref> Stærstur hluti þess fjölda býr í London og á Suðaustur-Englandi. Á sama tíma var fólksfjöldi Skotlands um það bil 5,1 milljónir, Wales 3 milljónir og Norður-Írlands 1,8 milljónir. Öll eru þessi lönd mun strjálbýlli en England. Íbúaþéttleiki Wales, Norður-Írlands og Skotlands var 142/km², 125/km² og 65/km² í þessari röð.<ref name="þéttbýli2003"/> === Tungumál === {{aðalgrein|Tungumál á Bretlandi}} [[Mynd:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|upright=1.5|Lönd þar sem [[enska]] er töluð.]] Ekkert tungumál hefur stöðu [[opinbert tungumál|opinbers tungumáls]] á Bretlandi en helsta talaða málið er [[enska]], sem er [[germönsk tungumál|vesturgermanskt tungumál]] sem á rætur að rekja til [[fornenska|fornensku]]. Í ensku eru mörg [[tökuorð]] úr öðrum málum, aðallega [[fornnorræna|fornnorrænu]], [[franska|normanskri frönsku]] og [[latína|latínu]]. Útbreiðslu ensku í dag má að mestu rekja til umsvifa Breska heimsveldisins. Hún er orðin alþjóðlegt viðskiptatungumál og er nú algengasta tungumálið til að kunna sem annað tungumál.<ref>{{vefheimild|url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055|titill=English-Language Dominance, Literature and Welfare|höfundur=Jacques Melitz|útgefandi=Centre for Economic Policy Research|ár=1999|árskoðað=2006|mánuðurskoðað=26. maí}}</ref> [[Skoska]] er tungumál sem rekja má til [[miðenska|miðensku]] er talað í [[Skotland]]i. Til er [[mállýska]] skosku sem töluð er í norðursýslum á [[Írland]]i.<ref>{{vefheimild|url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en|titill=Eurolang - Language Data - Scots|publisher=European Bureau for Lesser-Used Languages|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=2. nóvember}}</ref> Einnig eru töluð fjögur [[keltnesk tungumál]] á Bretlandi: [[velska]], [[írska]], [[gelíska]] og [[kornbreska]]. Samkvæmt manntalinu 2001 sagðist rúmlega fimmtungur (21%) Walesbúa geta talað velsku sem er aukning miðuð við manntalið 1991 (18%).<ref>{{vefheimild|url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=447&Pos=6&ColRank=1&Rank=192|titill=National Statistics Online - Welsh Language|útgefandi=National Statistics Office|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=28. desember}}</ref><ref>{{vefheimild|snið=PDF|url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf|titill=Differences in estimates of Welsh Language Skills|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=30. desember|útgefandi=Office for National Statistics}}</ref> Auk þess er talið að 200.000 manns, sem séu mælandi á velsku, búi í Englandi.<ref>{{vefheimild|url=http://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml|titill=Welsh today by Prof. Peter Wynn Thomas|útgefandi=BBC|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=28. desember}}</ref> Samkvæmt manntalinu 2001 í Norður-Írlandi gátu 167.487 (10,4%) manns talað svolitla írsku. Þeir voru því sem næst allir [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólikkar]]. Yfir 92.000 manns í Skotlandi (tæplega 2% af mannfjöldanum) sögðust kunna svolítið í gelísku, þar af 72% íbúa á [[Suðureyjar|Suðureyjum]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html|titill=Scotland's Census 2001 - Gaelic Report|útgefandi=General Register Office for Scotland|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=15. október}}</ref> Fjöldi skólabarna sem læra velsku, gelísku og írsku fer vaxandi.<ref>{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm|titill=Local UK languages 'taking off'|útgefandi=BBC News|árskoðað=2009|mánuðurskoðað=12. febrúar}}</ref> Velska og gelíska er einnig talaðar í nokkrum öðrum löndum, til dæmis tala sumir gelísku í [[Nýja-Skotland]]i í [[Kanada]] og aðrir velsku í [[Patagónía|Patagóníu]] í [[Argentína|Argentínu]]. Um allt Bretland er skólabörnum venjulega skylt að læra annað tungumál: í Englandi til 14 ára og í Skotlandi 16 ára. Helstu tungumálin sem kennd eru í þessu skyni í Englandi og Skotlandi eru [[franska]] og [[þýska]]. Öllum skólabörnum í Wales er kennd velska — sem fyrsta eða annað tungumál — til 16 ára aldurs.<ref>{{vefheimild|url=http://www.bbc.co.uk/wales/schoolgate/aboutschool/content/inwelsh.shtml|titill=The School Gate for parents in Wales|útgefandi=BBC Wales|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=11. október}}</ref> === Flutningur === [[Mynd:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|left|upright=1.5|Íbúar á Bretlandi sem fæddust erlendis.]] Bretland er ólíkt sumum öðrum evrópskum löndum að því leyti að mannfjöldi þess fer enn vaxandi vegna aðflutnings fólks.<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23542455-details/Immigration+and+births+to+non-British+mothers+pushes+British+population+to+record+high/article.do Immigration and births to non-British mothers pushes British population to record high] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210072321/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23542455-details/Immigration+and+births+to+non-British+mothers+pushes+British+population+to+record+high/article.do |date=2008-12-10 }}, This is London, 22. águśt 2008</ref> Aðflutningur stóð undir helmingi mannfjölgunar frá 1991 til 2001. Borgarar frá [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] hafa rétt til að búa og vinna á Bretlandi.<ref>[http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm Right of Union citizens and their family members to move and reside freely within the territory of the Member States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204054324/http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm |date=2012-02-04 }} europa.eu, skoðað 6. nóvember 2008</ref> Sjöttungur innflytjenda var frá löndum sem fengu inngöngu í ESB árið [[2004]]. Einnig komu margir frá löndum í [[breska samveldið|Samveldinu]].<ref>{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1569400/Emigration-soars-as-Britons-desert-the-UK.html |title=Emigration soars as Britons desert the UK}}</ref> Samkvæmt opinberum tölum hafa 2,3 milljónir innflytjenda flutt til Englands síðan 1997, 84% frá löndum utan Evrópu.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3230463/Immigration-Phil-Woolas-admits-Labour-responsible-for-string-of-failures.html Immigration: Phil Woolas admits Labour responsible for string of failures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523205821/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3230463/Immigration-Phil-Woolas-admits-Labour-responsible-for-string-of-failures.html |date=2010-05-23 }}, Telegraph, 21. október 2008</ref> Sjö milljónir nýrra innflytjenda eru væntanlegar fyrir 2031. Árið 2007 voru innflytjendur 237.000 sem var aukning frá árinu áður þegar 191.000 manns fluttu til Englands. Jafnframt búa 5,5 milljónir Breta erlendis, aðallega í [[Ástralía|Ástralíu]], á [[Spánn|Spáni]] og í [[Frakkland]]i.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509|titill=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration|höfundur=Dhananjayan Sriskandarajah og Catherine Drew|útgefandi=Institute for Public Policy Research|dagsetning=11. desember 2006|árskoðað=2007|mánuðurskoðað=20. január}}</ref> Árið [[2006]] sóttu 149.035 manns um breskt ríkisfang og 154.095 manns fengu það. Fólkið sem fékk ríkisfang var aðallega frá [[Indland]]i, [[Pakistan]], [[Sómalía|Sómalíu]] og [[Filippseyjar|Filippseyjum]].<ref>John Freelove Mensah, [https://web.archive.org/web/20070620072431/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs07/hosb0807.pdf Persons Granted British Citizenship United Kingdom, 2006], Home Office Statistical Bulletin 08/07, 22. maí 2007, skoaðað 21. september 2007</ref> Sama ár fæddu mæður fæddar utan Bretlands 21,9% barna sem fæddust á Englandi og í Wales (þ.e. 146.956 af 669.601 börnum).<ref>[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=369 Fertility rate highest for 26 years]National Statistics, skoðað 13. apríl 2008</ref> Milli áranna [[2004]] og [[2009]] fluttu til Bretlands 1,5 milljón manns frá löndum sem voru nýkomin í ESB. Tveir þriðju af þessum innflytjendum voru frá [[Pólland]]i, en margir eru farnir aftur heim.<ref name="MPI">{{vefheimild |url=http://www.equalityhumanrights.com/uploaded_files/new_europeans.pdf |titill=The UK's new Europeans: Progress and challenges five years after accession |eftirnafn=Sumption |fornafn=Madeleine |dagsetning=janúar 2010 |útgefandi=Equality and Human Rights Commission |skoðað=[[19. janúar]] [[2010]]}}</ref><ref>{{fréttaheimild |url=http://www.guardian.co.uk/uk/2010/jan/17/eastern-european-uk-migrants |titill=Young, self-reliant, educated: portrait of UK's eastern European migrants |eftirnafn=Doward |fornafn=Jamie |dagsetning=[[17. janúar]] [[2010]] |útgefandi=The Observer |skoðað=[[19. janúar]] [[2010]]}}</ref> Vegna [[samdráttur|samdráttar]] á Bretlandi á seinni árum hefur ekki verið eins mikil hvatning fyrir Pólverja að koma til Bretlands. Síðar kynnti breska ríkisstjórnin til sögunnar nýtt flutningskerfi fyrir þá sem koma frá löndum utan [[Evrópska efnahagssvæðið|EES]]. Í júní 2010 setti ný ríkisstjórn þak á fjölda slíkra innflytjenda við 24.100, og nýtt hámark var svo kynnt í apríl 2011.<ref>{{fréttaheimild|url=http://www.ft.com/cms/s/0/9ab202a4-8299-11df-85ba-00144feabdc0.html|titill=Tories begin consultation on cap for migrants|útgefandi=The Financial Times|dagsetning=28. júní 2010|árskoðað=2010|=17. september}}</ref> === Þjóðarbrot === {{Uppfæra|uppfært=2004-01-01}} Upprunalega eiga [[Breti|Bretar]] rætur sínar að rekja til ýmissa ætta sem bjuggu á Bretlandi til [[11. öld|11. aldar]]: [[Keltar|Kelta]], [[Engilsaxar|Engilsaxa]], [[Rómaveldi|Rómverja]], [[Víkingar|norrænna manna]] og [[Normannar|Normanna]]. Núna er talið að 75% Breta eigi einhverjar rætur til [[Baskar|Baska]].<ref>{{vefheimild |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/07/0719_050719_britishgene.html |titill=Review of "The Tribes of Britain" |höfundur=James Owen |útgefandi=[[National Geographic]] |dagsetning=[[19. júlí]] [[2005]]}}</ref> Saga fólksflutninga til Bretlands er löng, elsta samfélag [[Blökkumaður|blökkumanna]] þar í landi er í [[Liverpool]], frá árinu [[1730]].<ref>{{bókaheimild |eftirnafn=Costello |fornafn=Ray |titill=Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730-1918 |útgefandi=Picton Press |ár=2001 |isbn=1873245076}}</ref> Elsta samfélag [[Kínverjar|Kínverja]] í Evrópu er í Bretlandi, og hófst það með komu sjómanna frá [[Kína]] á [[19. öld]].<ref>{{vefheimild |url=http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |titill=Culture and Ethnicity Differences in Liverpool - Chinese Community |útgefandi=Chambré Hardman Trust |skoðað=2009-10-26}}</ref> Frá [[1945]] hefur arfur [[Breska heimsveldið|Breska heimsveldisins]] skilað miklum fólksflutningi frá [[Afríka|Afríku]], [[Karíbahaf]]i og [[Suður-Asía|Suður-Asíu.]] Um [[2004]] hófst mikill flutningur frá [[Mið-Evrópa|Mið-]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] en frá og með [[2008]] hefur dregið úr honum. Árið [[2001]] litu 92,1% ríkisborgara á sig sem hvíta, en hin 7,9% ríkisborgaranna litu á sig sem tilheyrandi [[þjóðernisminnihluti|þjóðernisminnihluta]].<ref>{{vefheimild |url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=764&Pos=4&ColRank=1&Rank=176 |titill=Ethnicity: 7.9% from a non-White ethnic group|publisher=Office for National Statistics |dagsetning=2004-06-24 |skoðað=2007-04-02}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! style="width:200px;"|[[Kynþáttur]] !! [[Mannfjöldi]] !! % af heild* |- |align="left"|[[Hvít menn|Hvítur]]||54.153.898||92,1% </tr> |align="left"|[[Blökkumenn|Blakkur]]||1.148.738||2,0% </tr> |align="left"|[[Breskir Indverjar|Indverskur]]||1.053.411||1,8% </tr> |align="left"|[[Breskir Pakistanar|Pakistanskur]]||747.285||1,3% </tr> |align="left"|[[Blandaður kynþáttur|Blandaður]]||677.117||1,2% </tr> |align="left"|[[Breskir Bangladessar|Bangladesskur]]||283.063||0,5% </tr> |align="left"|Annar [[Suður-Asíabúar í Bretlandi|Suður-Asískur]]||247.644||0,4% </tr> |align="left"|[[Breskir Kínverjar|Kínverskur]]||247.403||0,4% </tr> |align="left"|Annar (með Austur-Asískum, Asískum, Arabískum, Latnesk-Amerísk og þeim frá Eyjaálfu)||230.615||0,4% </tr> |- | colspan="4" style="text-align:left;"|*Prósenta af breskum mannfjölda |} === Borgir og þéttbýli === Höfuðborgir landanna á Bretlandi eru: Belfast (Norður-Írlandi), Cardiff (Wales), Edinborg (Skotlandi) og London (Englandi). London er líka höfuðborg alls Bretlands. Stærstu þéttbýli eru: * [[Stór-Lundúnasvæðið]] — 8,5&nbsp;milljónir * [[Stórborgarsvæðið Vestur-Miðhéruð]] — 2,3&nbsp;milljónir * [[Stórborgarsvæðið Manchester]] — 2,2&nbsp;milljónir * [[Stórborgarsvæðið Vestur-Yorkshire]] — 1,5&nbsp;milljónir * [[Stórborgarsvæðið Glasgow]] — 1,2&nbsp;milljónir {{Stærstu borgir á Bretlandi}} <br clear="both" /> === Menntun === {{aðalgrein|Menntun á Englandi|Menntun í Norður-Írlandi|Menntun í Skotlandi|Menntun í Wales}} [[Mynd:KingsCollegeChapelWest.jpg|thumb|left|[[King's College, Cambridge|King's College]] í [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]].]] Löndin fjögur sem tilheyra Bretlandi hafa hvert sitt menntakerfi. Á [[England]]i ber [[menntunarráðherra Englands|menntamálaráðherra Englands]] ábyrgð á menntun en sveitarstjórnir sjá um daglega stjórn menntakerfisins. Menntun fyrir alla var tekin upp í Englandi og Wales árið 1870 á barnaskólastigi og árið 1900 á gagnfræðaskólastigi.<ref>{{vefheimild|url=http://www.humana.org/Article.asp?TxtID=223&SubMenuItemID=183&MenuItemID=43|titill=United Kingdom|útgefandi=Humana|árskoðað=2006|mánuðurskoðað=18. maí}}</ref> Skólaskylda barna hefst við 5 ára aldur lýkur við 16 ára aldurinn (15 ára ef barnið fæddist í lok júlí eða ágúst). Meginhluti barna er menntaður í ríkisskólum. Nokkrir ríkísskólar hafa sérstakar inngangskröfur og þeim sem er leyft að velja nemendur samkvæmt vitneskju og námsgetu eru sambærilegir við einkaskóla. Meðal tíu bestu skóla landsins árið 2006 voru tveir ríkisskólar. Þó að dregið hafi úr fjölda skólabarna í einkaskólum hefur hlutfall barna í þeim hækkað, það stendur nú í 7%.<ref>{{fréttaheimild|url=http://www.guardian.co.uk/education/2007/nov/09/schools.uk|titill=Private school pupil numbers in decline|útgefandi=[[The Guardian]]|dagsetning=9. nóvember 2007|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Þrátt fyrir að það hlutfall sé ekki hærra er yfir helmingur nemanda í [[Cambridge-háskóli|Cambridge-]] og [[Oxford-háskóli|Oxford-háskólunum]] menntaður í einkaskólum. [[Listi yfir háskóla á Englandi|Háskólar í Englandi]] eru meðal þeirra bestu í heimi, [[Cambridge-háskóli]], [[Oxford-háskóli]], [[Imperial College London]] og [[University College London]] eru meðal 10 bestu háskóla heims í lista dagblaðsins ''[[The Times]]'' árið [[2008]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=243&pubCode=1|titill=The top 200 world universities|útgefandi=Times Higher Education|dagsetning=9. október 2008|árskoðað=2009|mánuðurskoðað=14. maí}}</ref> Enskir nemendur eru taldir þeir sjöundu bestu í [[stærðfræði]] og sjöttu bestu í [[vísindi|vísindum]] í heimi, skora þar hærra en nemendur í [[Þýskaland]]i og [[Skandinavía|Skandinavíu]].<ref>{{fréttaheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7773081.stm|titill=England's pupils in global top 10|útgefandi=BBC News|dagsetning=10. desember 2008|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=28. desember}}</ref> Í [[Skotland]]i ber [[menntunarráðherra Skotlands|menntamálaráðherra Skotlands]] ábyrgð á menntun en sveitarstjórnir sjá um daglega stjórn menntakerfisins. Skyldumenntun var tekin upp í Skotlandi árið 1496.<ref>{{vefheimild|url=https://web.archive.org/web/20071204064525/http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/education/e_brain_drain.html|titill=Brain drain in reverse|útgefandi=Scotland Online Gateway|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=7. október}}</ref> Hlutfall barna í einkaskólum í Skotlandi er rúmlega 4%, en hefur farið sívaxandi undanfarin ár.<ref>{{fréttaheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/6563167.stm|titill=Increase in private school intake|útgefandi=BBC News|dagsetning=17. apríl 2007|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=28. desember}}</ref> Skoskir nemendur sem fara í [[Listi yfir háskóla í Skotlandi|háskóla í Skotlandi]] eiga ekki að borga [[námskostnaður|námskostnað]] né önnur gjöld, ólíkt nemendum frá öðrum löndum í Bretlandi.<ref>{{fréttaheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7268101.stm|titill=MSPs vote to scrap endowment fee|útgefandi=BBC News|dagsetning=28. febrúar 2008|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=28. desember}}</ref> Í [[Norður-Írland]]i ber [[menntunarráðherra Norður-Írlands|menntamálaráðherra Norður-Írlands]] ábyrgð á menntun og fimm ráð sjá um stjórn skóla og bókasafna. Á Írlandi mjög mikill áhugi fyrir bókum og alls konar gömlum ritum. Í [[Wales]] sér [[Velska þingið]] um menntun og þar er flestum nemendum kennt á [[velska|velsku]] til 16 ára aldurs.<ref>{{vefheimild|url=http://wales.gov.uk/topics/educationandskills/parents/helpchildwelsh/whatchildlearn;jsessionid=LtdrLbCM21w0dlcTH1Crdy0J4H7Yg7XdqD1yVvpV2sHG8PX1BGZl!686978193?lang=en|titill=What will your child learn?|útgefandi=The Welsh Assembly Government|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=22. január}}</ref> == Menning == {{aðalgrein|Bresk menning}} [[Mynd:John_Bull_-_World_War_I_recruiting_poster.jpeg|thumb|upright|Breskt veggspjald vegna herkvaðningar í fyrri heimsstyrjöld með persónunni John Bull.]] Bresk menning hefur orðið fyrir margvíslegum áhrifum en hún hefur líka haft töluverð áhrif á menningu annarra landa, m.a. [[Ástralía|Ástralíu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]], [[Kanada]], [[Indland|Indlands]] og [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]. Stór áhrifaþáttur í mótun breskrar menningar er staða landsins sem vestræns frjálslynds lýðræðisríkis og [[stórveldi]]s á heimsvísu; auk þess að vera samsett ríki fjögurra landa sem hvert hefur sínar eigin hefðir, siði og þjóðartákn. Áhrif breskrar menningar eru greinileg í fyrrum [[breskar nýlendur|nýlendum breska heimsveldisins]]: í [[tungumál]]i, menningu og [[fordæmisréttur|lagakerfinu]]; sérstaklega hjá [[enskumælandi lönd]]unum Ástralíu, Kanada, [[Nýja-Sjáland]] og [[Írland]]i.<ref>{{Cite book |last=Julian Go |title=Constitutionalism and political reconstruction |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15174-1 |editor-last=Arjomand |editor-first=Saïd Amir |pages=92–94 |chapter=A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945–2000 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kYmmnYKEvE0C&pg=PA94}}</ref> Sagnfræðingurinn [[Paul Johnson (sagnfræðingur)|Paul Johnson]] hefur kallað [[tengsl Bretlands og Bandaríkjanna]] hornstein lýðræðislegrar heimsskipunar í nútímanum.<ref>Paul Johnson, ''The Birth of the Modern: World Society 1815-1830'', (1991) Preface, p. xix.</ref> Bretlandi hefur verið lýst sem [[menningarlegt risaveldi|menningarlegu risaveldi]] vegna þessara hnattrænu áhrifa.<ref name="culture">{{Cite journal|url=http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf |title=The cultural superpower: British cultural projection abroad |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916155419/http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf|archive-date=16 September 2018 |url-status=dead |journal=British Politics Review |location=Norway |volume=6 |issue=1 |date=Winter 2011 |issn=1890-4505 |publisher=British Politics Society}}</ref><ref name="sheridan">{{Cite news |last=Sheridan, Greg |date=15. maí 2010 |title=Cameron has chance to make UK great again |work=The Australian |location=Sydney |url=http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |access-date=20. maí 2012}}</ref> Samkvæmt alþjóðlegri skoðanakönnun sem BBC stóð fyrir var Bretland það land sem fólk var jákvæðast gagnvart (á eftir Þýskalandi og Kanada) árin 2013 og 2014.<ref>{{Cite news |date=23 May 2013 |title=BBC poll: Germany most popular country in the world |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22624104 |access-date=20 February 2018}}</ref><ref>{{Cite news |date=4. júní 2014 |title=World Service Global Poll: Negative views of Russia on the rise |work=BBC.co.uk|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2014/world-service-country-poll |access-date=20. febrúar 2018}}</ref> Sérstök bresk sjálfsmynd og bresk menning mótaðist á 18., 19. og 20. öld vegna [[breska heimsveldið|breska heimsveldisins]] og fólksflutninga innan Bretlands. Styrjaldir, eins og [[Napóleonsstyrjaldirnar]] og [[fyrri heimsstyrjöld|fyrri]] og [[síðari heimsstyrjöld]], hafa haft áhrif á mótun hugmynda um breskt þjóðerni (andstætt ensku, skosku, velsku og írsku þjóðerni). Meðal rithöfunda sem hafa haft mikil áhrif á breska menningu má nefna Skotann [[Arthur Conan Doyle]] og [[Rudyard Kipling]] sem fæddist á [[Breska Indland]]i. Skotinn [[James Thomson (skáld)|James Thomson]] samdi breska baráttusönginn „[[Rule, Britannia!]]“ árið 1740 og annar Skoti, [[John Arbuthnot]], bjó til persónuna [[John Bull]] sem táknmynd fyrir Breta á tímum [[spænska erfðastríðið|spænska erfðastríðsins]]. Enska leikskáldið [[Richard Cumberland (leikskáld)|Richard Cumberland]] hafði áhrif á breska sjálfsmynd með verkum sínum á 18. öld. Vinsælir barnabókahöfundar eins og [[J. M. Barrie]] (Skoti), [[P. L. Travers]] (Ástrali) og [[Enid Blyton]] (Englendingur), höfðu áhrif á hugmyndir fólks um breska menningu á 19. og 20. öld. Það gerðu líka ensku óperettuhöfundarnir [[Gilbert og Sullivan]] og írska leikskáldið [[George Bernard Shaw]]. Breskir fjölmiðlar og breskur afþreyingariðnaður hafa haft mikil áhrif á heimsvísu. Dagblöð á borð við ''[[The Times]]'' og ''[[The Daily Telegraph]]'' voru lengi lesin um allan heim, og bresku sjónvarpsstöðvarnar [[BBC]] og [[ITV]] hafa verið leiðandi í framleiðslu fréttaefnis og afþreyingar. === Kvikmyndagerð === {{aðalgrein|Kvikmyndagerð á Bretlandi}} Bretland hefur leikið þýðingarmikið hlutverk í sögu kvikmyndagerðar. Bresku leikstjórarnir [[Alfred Hitchcock]] og [[David Lean]] eru meðal rómuðustu kvikmyndaleikstjóra allra tíma.<ref>{{vefheimild|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html|titill=The Directors' Top Ten Directors|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=2. nóvember|útgefandi=British Film Institute}}</ref> Margir breskir leikarar eru vel þekktir víða um heim og hafa átt góðu gengi að fagna, þ.m.t. [[Julie Andrews]], [[Richard Burton]], [[Michael Caine]], [[Charlie Chaplin]], [[Sean Connery]], [[Vivien Leigh]], [[David Niven]], [[Laurence Olivier]], [[Peter Sellers]] og [[Kate Winslet]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/446530/index.html|titill=Andrews, Julie (1935-)|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=11. desember|útgefandi=British Film Institute}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/472165/index.html|titill=Burton, Richard (1925-1984)|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=11. desember|útgefandi=British Film Institute}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/463342/index.html|titill=Caine, Michael (1933-)|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=11. desember|útgefandi=British Film Institute}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/462570/index.html|titill=Chaplin, Charles (1889-1977)|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=11. desember|útgefandi=British Film Institute}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/455509/index.html|titill=Connery, Sean (1930-)|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=11. desember|útgefandi=British Film Institute}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/488753/index.html|titill=Leigh, Vivien (1913-1967)|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=11. desember|útgefandi=British Film Institute}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/458293/index.html|titill=Niven, David (1910-1983)|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=11. desember|útgefandi=British Film Institute}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/450224/index.html|titill=Olivier, Laurence (1907-1989)|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=11. desember|útgefandi=British Film Institute}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/461941/index.html|titill=Sellers, Peter (1925-1980)|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=11. desember|útgefandi=British Film Institute}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/489012/index.html|titill=Winslet, Kate (1975-)|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=11. desember|útgefandi=British Film Institute}}</ref> Nokkrar best heppnuðu kvikmynda allra tíma voru framleiddar í Bretlandi, meðal annars kvikmyndaraðirnar um ''[[Harry Potter]]'' og ''[[James Bond]]''.<ref>{{fréttaheimild|url=http://www.guardian.co.uk/film/2007/sep/11/jkjoannekathleenrowling|titill=Harry Potter becomes highest-grossing film franchise|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=2. nóvember|útgefandi=[[The Guardian]]|dagsetning=11. september 2007}}</ref> Forsvarsmenn [[Ealing Studios]] segja það elsta kvikmyndafyrirtæki heims sem starfað hefur óslitið.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ealingstudios.com/EalingStudios/history_home.html|titill=History of Ealing Studios|útgefandi=Ealing Studios|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=5. júní}}</ref> Margar áhrifamiklar kvikmyndir hafa verið gerðar í Bretlandi og spyrja má hversu mikil áhrif þær hafi haft í Evrópu og Bandaríkjunum. Margar breskar kvikmyndir eru gerðar í samráði við bandaríska framleiðendur með bæði breskum og bandarískum leikurum. Breskir leikarar birtast oft í aðalhlutverkum í [[Hollywood]]-kvikmyndum. Margar farsælar Hollywood-kvikmyndir snúast um fræga Breta eða breska atburði, meðal annars ''[[Titanic (kvikmynd frá 1997)|Titanic]]'', ''[[Hringadróttinssaga (kvikmyndaröð)|Hringadróttinssaga]]'' og ''[[Pirates of the Caribbean]]''. Veruleg áhrif Breta sjást líka í [[Disney]]-kvikmyndunum ''[[Lísa í Undralandi (kvikmynd frá 1951)|Lísa í Undralandi]]'', ''[[Hrói Höttur (kvikmynd frá 1973)|Hrói höttur]]'' og ''[[Hundalíf]]''. Árið [[2009]] tóku breskar kvikmyndir inn um 2 milljarða [[bandaríkjadalur|bandaríkjadala]] í heildartekjur um allan heim (um 7% markaðshlutdeild um allan heim og 17% á Bretlandi).<ref name="tölfræði">{{vefheimild|url=http://www.ukfilmcouncil.org.uk/vitalstats|titill=UK film - the vital statistics|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=22. október 2010|útgefandi=UK Film Council}}</ref> Breskar kvikmyndir tóku inn um 944 milljónir [[sterlingspund|punda]] í aðgöngumiðasölu sama ár, en það eru um það bil 173 milljónir miða.<ref name="tölfræði" /> [[Kvikmyndastofnun Bretlands]] (e. ''British Film Institute'') hefur búið til lista yfir 100 bestu bresku kvikmyndir allra tíma sem heitir [[BFI 100]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.bfi.org.uk/features/bfi100/1-10.html|titill=British Film Institute | The BFI 100|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=28. desember}}</ref> === Bókmenntir === {{aðalgrein|Breskar bókmenntir}} [[Mynd:Shakespeare.jpg|thumb|upright|Hugsanleg mynd af [[William Shakespeare]]]] „Breskar bókmenntir“ kallast þau ritverk sem tengjast Bretlandi, [[Mön]], [[Ermarsundseyjar|Ermarsundseyjum]] og ritverk sem skrifuð voru fyrir sameiningu Bretlands. Flest bresk ritverk eru skrifuð á [[enska|ensku]]. Á Bretlandi eru gefnir út 206.000 bókatitlar hvert ár og er það meira en í nokkru öðru landi. Leikritahöfundurinn og skáldið [[William Shakespeare]] er talinn eitt besta leikritaskáld allra tíma.<ref>{{vefheimild|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare|titill=William Shakespeare (English author)|útgefandi=Britannica Online encyclopedia|árskoðað=2006|mánuðurskoðað=26. febrúar}}</ref> Meðal fyrstu enskra rithöfunda má telja [[Geoffrey Chaucer]] (14. öld), [[Thomas Malory]] (15. öld), [[Sir Thomas More]] (16. öld) og [[John Milton]] (17. öld). Á [[18. öld]] ruddu þeir [[Daniel Defoe]] (höfundur ''[[Robinson Crusoe]]'') og [[Samuel Richardson]] brautina til fyrstu [[skáldsaga|skáldsögunnar]]. Á [[19. öld]] fylgdu fleiri nýjungar frá [[Jane Austen]], [[Mary Shelley]], [[Lewis Carroll]], [[Brontë-fjölskyldan|Brontë-fjölskyldunni]], [[Charles Dickens]], [[Thomas Hardy]], [[George Eliot]], [[William Blake]] og [[William Wordsworth]]. [[Mynd:Dickens by Watkins detail.jpg|thumb|left|upright|Skáldsagnahöfundurinn [[Charles Dickens]]]] Nokkur dæmi um höfunda frá [[20. öld]] eru skáldsagnahöfundurinn [[H. G. Wells]], barnabókahöfundarnir [[Rudyard Kipling]], [[A. A. Milne]] (skrifaði ''[[Bangsímon]]'') og [[Roald Dahl]], og þau [[D. H. Lawrence]], [[Virginia Woolf]], [[Evelyn Waugh]], [[George Orwell]], [[Graham Greene]], krimmahöfundurinn [[Agatha Christie]], [[Ian Fleming]] (samdi sögurnar um [[James Bond]]) og skáldin [[TS Eliot]], [[Philip Larkin]] og [[Ted Hughes]]. Mikill áhuga á verkum [[J. R. R. Tolkien]] og [[C. S. Lewis]] hefur nú kviknað á ný vegna vinsælda ''[[Harry Potter]]''-bókanna eftir [[J. K. Rowling]]. Nokkrir mikilsverðir [[Skoskar bókmenntir|skoskir rithöfundar]] eru [[Arthur Conan Doyle]] (höfundur ''[[Sherlock Holmes]]''), [[Sir Walter Scott]], [[J. M. Barrie]], [[Robert Louis Stevenson]] og skáldið [[Robert Burns]]. Í seinni tíð hafa módernistinn [[Hugh MacDiarmid]] og þjóðernissinninn [[Neil M. Gunn]] stuðlað að [[Skoska endurreisnin|Skosku endurreisninni]], meðan höfundarnir [[Ian Rankin]] og [[Iain Banks]] hafa skapað vægðarlausari mynd. Höfuðborg Skotlands, [[Edinborg]], var fyrsta „Bókmenntaborg“ [[Mennta-, vísinda- og menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna|UNESCO]].<ref>{{vefheimild|url=http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=27852&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|titill=Edinburgh, UK appointed first UNESCO City of Literature|útgefandi=UNESCO|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=20. ágúst}}</ref> Elsta kvæði frá því landsvæði sem nú er kallað Skotland, ''[[Y Gododdin]]'', var ort á [[fornvelska|fornvelsku]] seint á [[6. öld]] og í því er elsta þekkt tilvísun til [[Arthur konungur|Artúrs konungs]]. [[Dafydd ap Gwilym]] er talinn eitt besta velska skáld allra tíma. Vegna þess að [[velska]] var aðaltungumál Wales fram að 18. öld eru mörg velsk bókmenntaverk rituð á því tungumáli. [[Daniel Owen]] er talinn vera fyrsti velski skáldsagnahöfundurinn, en hann gaf út skáldsöguna ''[[Rhys Lewis]]'' árið [[1885]]. Á [[20. öld]] urðu [[R. S. Thomas]] og [[Dylan Thomas]] kunnir fyrir skáldskap sinn á ensku. Meðal mikilhæfra velskra skáldsagnahöfunda má telja [[Richard Llewellyn]] og [[Kate Roberts]]. === Fjölmiðlar === {{aðalgrein|Breskir fjölmiðlar}} [[Mynd:BBC TV Centre.jpg|thumb|[[BBC Television Centre|Television Centre]], höfuðstöðvar [[BBC]]]] Aðal[[sjónvarpsstöð]]var í Bretlandi eru fimm: [[BBC One]], [[BBC Two]], [[ITV]], [[Channel 4]] og [[Five]]. Sem stendur útvarpa þessar stöðvar bæði í flaumrænum og stafrænum merkjum. Tvær þær fyrstnefndu eru auglýsingalausar og fjármagnaðar með [[leyfisgjald]]i, hinar útvarpa auglýsingum. Í Wales sendir [[S4C]] út í staðinn fyrir Channel 4 og er sú útsending aðallega á [[velska|velsku]]. Í Bretlandi eru, auk þessara, margar stafrænar sjónvarpsstöðvar. Meðal þeirra eru sex hjá BBC, fimm hjá ITV, þrjár hjá Channel 4 og ein hjá S4C sem sendir aðeins út á velsku. [[Kapalsjónvarp|Kapalsjónvarpsþjónusta]] er m.a. í boði hjá fyrirtækinu [[Virgin Media]] og [[gervihnattasjónvarp]] hjá [[Freesat]] eða [[British Sky Broadcasting]]. Einnig er rekin ókeypis stafrænt [[jarðsjónvarp|jarðstöðvasjónvarp]] að nafni [[Freeview]]. Áætlað er að slökkva á flaumrænu sjónvarpi fyrir [[2012]]. Fyrirtækið [[BBC]] sem stofnað var árið [[1922]] er fjármagnað af rikinu og rekur [[útvarp]]s,- [[sjónvarp]]s- og [[Internet]]sþjónustur. BBC er elsta og stærsta útsendingafyrirtæki í heimi.<ref name="saga BBC">{{fréttaheimild|url=http://news.bbc.co.uk/aboutbbcnews/spl/hi/history/noflash/html/1920s.stm|titill=The history of BBC News: 1920s|útgefandi=BBC News|árskoðað=2009|mánuðurskoðað=29. nóvember}}</ref><ref>{{fréttaheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4375652.stm|titill=Discussion of BBC Empire Service history in Analysis: BBC's voice in Europe|útgefandi=BBC News|dagsetning=25. október 2005|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=28. desember}}</ref> Fyrirtækið sendir út á nokkrum sjónvarps- og útvarpsrásum bæði í Bretlandi og erlendis. [[BBC World News]] er alþjóðleg fréttastöð fyrirtækisins og [[BBC World Service]] er alþjóðleg útvarpsstöð sem sendir út á 31 tungumáli. [[BBC Radio Cymru]] er velsk útvarpsstöð BBC og [[BBC Radio nan Gàidheal]] gelísk útgáfa þess. [[BBC Radio]] er helsta útvarpsstöð Bretlands og sendir út á tíu rásum um landið allt og hefur 40 svæðisbundnar stöðvar. [[BBC Radio 1]] fylgir á eftir [[BBC Radio 2]] sem vinsælasta útvarpsstöðin. Á Bretlandi eru margar þjóðlegar og staðbundnar útvarpsstöðvar sem fjármagna sig með auglýsingum. Hefðbundið er að tala um tvær aðaltegundir [[dagblað|dagblaða]] á Bretlandi: svokölluðu „gæðablöð“ (e. ''quality newspapers'' eða ''broadsheets'') og „slúðurblöðin“ (e. ''tabloids''). Upprunalega voru gæðablöð prentuð í stærra broti en slúðurblöðin en til þess að gera þægilegra að lesa þau eru mörg gæðisblöð nú prentuð í minna broti (áður notuðu einungis slúðurblöðin þá pappírsstærð). ''[[The Sun]]'' er mest lesna dagblað Bretlands, með 3,1 milljónir lesenda (um fjórðung markaðshlutdeildarinnar).<ref name="blað">{{fréttaheimild|url=http://www.guardian.co.uk/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing|titill=ABCs: National daily newspaper circulation September 2008|útgefandi=Audit Bureau of Circulations|árskoðað|2008|mánuðurskoðað=17. október|dagsetning=10. október 2008}}</ref> Systurblað þess ''[[News of the World]]'' var mest lesna sunnudagsblaðið, uns útgáfu var hætt árið [[2011]] eftir að upp komst um símhleranir á vegum þess.<ref name="blað" /> Af gæðablöðunum er ''[[The Daily Telegraph]]'' hægrisinnað og ''[[The Guardian]]'' vinstrisinnað. ''[[Financial Times]]'' er aðalviðskiptablaðið á Bretlandi, vel þekkt fyrir það að það er prentað á bleikan pappír. === Tónlist === {{aðalgrein|Bresk tónlist}} [[Mynd:The Fabs.JPG|thumb|[[Bítlarnir]] eru meðal þeirra vel heppnuðustu flytjanda allra tíma]] Ýmsar tónlistarstefnur eru vinsælar í Bretlandi, allt frá [[ensk þjóðartónlist|enskri þjóðlagatónlist]] til [[bárujárn (tónlistarstefna)|bárujárnsrokks]]. Nokkur mikilsverð klassísk tónskáld eru frá Bretlandi, meðal annars [[William Byrd]], [[Henry Purcell]], [[Sir Edward Elgar]], [[Gustav Holst]], [[Sir Arthur Sullivan]], [[Ralph Vaughan Williams]] og [[Benjamin Britten|Benjamin Britten,]] brautryðjandi í breskri [[ópera|nútímaóperu]]. [[Sir Peter Maxwell Davies]] er eitt helsta núlifandi tónskáldið og er núverandi [[Master of the Queen's Music]]. Nokkrar [[sinfóníuhljómsveit]]ar sem þekktar eru um allan heim eru breskar, meðal þeirra [[BBC Symphony Orchestra]] og [[London Symphony Chorus]]. Meðal þekktra [[hljómsveitarstjóri|hljómsveitarstjóra]] eru t.d. [[Sir Simon Rattle]], [[John Barbirolli]] og [[Sir Malcolm Sargent]]. Nokkur mikilhæf bresk [[kvikmyndatónskáld]] eru [[John Barry]], [[Clint Mansell]], [[Mike Oldfield]], [[John Powell]], [[Craig Armstrong]], [[David Arnold]], [[John Murphy]], [[Monty Norman]] og [[Harry Gregson-Williams]]. [[George Frideric Handel|George Friedrich Handel]] varð breskur [[ríkisborgari]], þótt hann væri fæddur í [[Þýskaland]]i, og nokkur helstu verka hans, m.a. ''[[Messiah|Messías]]'', voru á ensku. [[Andrew Lloyd Webber]] er rómaður [[söngleikur|söngleikjahöfundur]] og hafa sýningar hans verið færðar upp í [[West End]] í [[London]] og [[Broadway]] í [[New York]].<ref>{{vefheimild|url=http://books.google.com/books?id=AWaZ1LAFAZEC&dq=lloyd+webber+%22the+most+commercially+successful+composer+in+history.%22&source=gbs_navlinks_s|titill=Sondheim and Lloyd-Webber: the new musical|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=20. ágúst}}</ref> Undanfarin fimmtíu ár hafa margir breskir poppflytjendur verið sérstaklega áhrifamiklir. [[Bítlarnir]] (e. ''The Beatles''), [[Queen]], [[Cliff Richard]], [[Bee Gees]], [[Elton John]], [[Led Zeppelin]], [[Pink Floyd]] og [[The Rolling Stones]] hafa allir selt yfir 200 milljónir hljómplötur hver um sig.<ref>{{vefheimild|url=http://www.emimusic.com/news/2009/singstar®-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe/|titill=British rock legends get their own music title for PLAYSTATION3 and PlayStation2|útgefandi=[[EMI]]}}</ref><ref>{{fréttaheimild|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article3897823.ece|titill=Resurrecting Church will be greatest miracle|útgefandi=Times Online|dagsetning=9. maí 2008|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=28. desember}}</ref><ref>{{fréttaheimild|url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html|titill=Sir Elton John honoured in Ben and Jerry ice cream|útgefandi=[[The Telegraph]]|dagsetning=17. júlí 2008}}</ref><ref>{{fréttaheimild|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html|titill=Rock group Led Zeppelin to reunite|útgefandi=[[The Daily Telegraph]]|dagsetning=19 April 2008|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref><ref>{{fréttaheimild|titill=Pink Floyd founder Syd Barrett dies at home|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-2265034,00.html|útgefandi=Times Online|dagsetning=11. júlí 2006|árskoðað=2010|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref><ref>{{fréttaheimild|titill=Rolling Stones sign Universal album deal|url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117|útgefandi=[[Reuters]]|dagsetning=17. janúar 2008|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=26. október}}</ref><ref> {{fréttaheimild|titill=Jive talkin': Why Robin Gibb wants more respect for the Bee Gees|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html|útgefandi=[[The Independent]]|dagsetning=12. maí 2008|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=26. október}}</ref> Bítlarnir hafa selt yfir einn milljarð hljómplatna um allan heim. Samkvæmt rannsóknum sem [[Guinness World Records]] hefur gert eru átta af þeim tíu flytjendum sem hafa selt flestar smáskífur á breska topplistanum breskir en þeir eru: [[Status Quo]], Queen, The Rolling Stones, [[UB40]], [[Depeche Mode]], the Bee Gees, [[Pet Shop Boys]] og [[Manic Street Preachers]]. Að undanförnu hefur flytjendum eins og [[Coldplay]], [[Radiohead]], [[Oasis]], [[Spice Girls]], [[Amy Winehouse]], [[Muse]] og [[Gorillaz]] gengið vel víða um heiminn. Nokkrar borgir á Bretlandi eru þekktar fyrir tónlistarlíf sitt. Flytjendum frá [[Liverpool]] hefur gengið best, með 54 smáskífar í efsta sæti topplistans, fleiri en nokkur önnur borg í heimi.<ref>{{fréttaheimild|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS|titill=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger|dagsetning=14 January 2008|útgefandi=[[The Independent]]|árskoðað=2009|mánuðurskoðað=2. ágúst}}</ref> Nokkrir þekktir flytjendur hafa líka komið frá [[Glasgow]], sem eitt sinn var útnefnd „Tónlistarborg“ [[Mennta-, vísinda- og menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna|UNESCO]].<ref>{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm|titill=Glasgow gets city of music honour|útgefandi=BBC News|dagsetning=20 August 2008|árskoðað=2009|mánuðurskoðað=2. ágúst}}</ref> === Íþróttir === {{aðalgrein|Íþróttir á Bretlandi}} [[Mynd:Wembley Stadium interior.jpg|thumb|[[Wembley Stadium]] í London]] Meðal vinsælustu íþrótta á Bretlandi eru [[knattspyrna]], [[ruðningur]], [[kappróður|róður]], [[hnefaleikar]], [[badminton]], [[krikket]], [[tennis]] og [[golf]]. Allar þessar íþróttir eiga rætur að rekja til Bretlands. Samkvæmt könnun sem framkvæmd var árið [[2006]] er fótbolti vinsælasta íþróttin á Bretlandi. Í alþjóðlegum mótum senda [[England]], [[Skotland]], [[Wales]] og [[Norður-Írland]] hvert sitt lið til keppni í flestum liðaíþróttum og einnig á [[Samveldisleikarnir|Samveldisleikunum]] (á ensku er stundum talað um þessi lönd sem „Home Nations“). Á [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikunum]] kemur eitt lið fram fyrir hönd [[Stóra-Bretland]]s. Ólympíuleikarnir voru haldnir í London árin [[Sumarólympíuleikarnir 1908|1908]], [[Sumarólympíuleikarnir 1948|1948]] og [[Sumarólympíuleikarnir 2012|2012]]. Öll löndin sem tilheyra Bretlandi hafa eigin meistarakeppni, landslið og deild í knattspyrnu. Vegna þess að England, Skotland, Wales og Norður-Írland keppa alþjóðlega sem sérstök lið koma þau lið fram hvert fyrir sig þegar Bretland tekur þátt í knattspyrnuviðburðum Ólympíuleikanna. Lagt var til að eitt lið keppti fyrir hönd Bretlands á Sumarólympíuleikunum 2012, en skosku, velsku og norður-írsku meistaradeildirnar höfnuðu því. England hefur oftast átt besta knattspyrnuliðið af hinum svokölluðu „Home Nations“ og varð [[Heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu|heimsmeistari í knattspyrnu]] árið [[1966]] þegar heimsmeistarakeppnin var haldin þar. Venjulega hefur verið mikil keppni á milli Englands og Skotlands í knattspyrnu. [[Mynd:Centre Court roof.jpg|thumb|thumb|left|[[Wimbledon mótið í tennis|Wimbledon mótið]]]] Talið er að [[krikket]] hafi verið fundið upp á Englandi og í enska landsliðinu eru krikketleikarar frá sýsluliðum þar og í Wales. Ólíkt ruðningi og knattspyrnu þar sem England og Wales tefla hvort fram sínu liði, keppir aðeins eitt krikketlið fyrir hönd beggja landanna. Skotland, England (með Wales) og Írland (með Norður-Írlandi) hafa öll keppt í [[Heimsmeistarakeppnin í krikketi|Heimsmeistarakeppninni í krikketi]]. Á Bretlandi er meistaradeild í krikketi þar sem lið frá 17 sýslum á Englandi og einni í Wales keppa við hvert annað. [[Ruðningur]] er vinsæl íþrótt í sumum hlutum Bretlands. Hann á rætur að rekja til bæjarins [[Huddersfield]] og er aðallega leikinn í [[Norður-England]]i. [[Tennis]] á líka rætur að rekja til Norður-Englands, sú íþrótt var fundin upp í [[Birmingham]] á árunum 1859 til 1865. [[Wimbledon mótið í tennis|Wimbledon-mótið í tennis]] er haldið árlega í [[Wimbledon]] í [[London]]. [[Snóker]] er meðal vinsælla íþrótta sem upprunnar eru í Bretlandi og hvert ár er haldin meistarakeppni í [[Sheffield]]. [[Golf]] á rætur að rekja til Skotlands og er sjötta vinsælasta íþróttin á Bretlandi. [[Kappakstur]] er líka vinsæll og tekið er þátt í [[Formúla 1|Formúlu 1]]. Ekkert annað land hefur unnið eins marga titla í Formúlu 1 og Bretland. Fyrsta keppnin í Formúlu 1 var haldin á Bretlandi í [[Silverstone]] árið [[1950]]. == Heimildir == {{reflist|3}} == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|3374|Hvernig eru jólin haldin í Bretlandi?|höfundur=Arnar Árnason|dags=30.4.2003}} {{Evrópa}} {{Evrópuráðið}} {{Breska samveldið}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{G-20}} [[Flokkur:Bretland| ]] [[Flokkur:Evrópulönd]] 9zbvv1u9k3xki95hlbotezcbfe6cut8 0 3601 1972768 1931618 2026-07-20T08:08:40Z ~2026-40718-81 118739 1972768 wikitext text/x-wiki '''Árni Thorsteinson''' ([[15. október]] [[1870]] – [[16. október]] [[1962]]) var [[tónskáld]] og [[ljósmyndari]] í [[Reykjavík]]. Foreldrar hans voru [[Árni Thorsteinson (landfógeti)|Árni Thorsteinson]], [[landfógeti]] og [[alþingismaður]], og kona hans [[Soffía Kristjana Johnsen]]. Föðurbróðir Árna tónskálds var [[Steingrímur Thorsteinsson|Steingrímur Thorsteinson]] skáld. Árni ólst upp í [[Landfógetahúsið|Landfógetahúsinu]] við [[Austurstræti]] í Reykjavík. Eftir [[stúdentspróf]] frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Lærða skólanum]] árið [[1890]] hélt hann til [[lögfræði]]náms í [[Kaupmannahöfn]]. Þar sneri hann sér smám saman að tónlistinni auk þess sem hann lærði ljósmyndun, en lögfræðiáhuginn dofnaði. Eftir heimkomuna [[1897]] stofnaði hann [[Ljósmyndastofa|ljósmyndastofu]] og starfrækti fram á [[ár]] [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]]. Mikill hluti þeirra mannamynda sem hann tók á þessu tímabili komst síðar í vörslu [[Þjóðminjasafnið|Þjóðminjasafnsins]]. Samhliða ljósmyndastörfunum hafði Árni umsjón með brunavirðingum húsa í Reykjavík í umboði dansks tryggingafélags. [[1918]]–[[1929]] starfaði hann hjá [[Sjóvátryggingarfélag Íslands|Sjóvátryggingarfélagi Íslands]] og hjá [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] [[1929]]–[[1940]]. Árni tók virkan þátt í tónlistarlífi Reykjavíkur, enda söngmaður mikill. Söng hann m.a. með söngflokkunum ''[[kátir piltar]]'' og ''[[17. júní (söngflokkur)|17. júní]]''. Þekktastur varð hann þó fyrir tónsmíðar sínar. Um aldamótin tók hann til við að semja lög við kvæði ýmissa góðskálda og urðu mörg þeirra fljótt vinsæl, einkum eftir að þau fyrstu komu út á prenti árið [[1907]]. Árni kvæntist Helgu Einarsdóttur [[15. september]] [[1900]] og áttu þau fjögur börn: Árna, Soffíu, Jóhönnu og Sigríði. ==Lög eftir Árna Thorsteinson== *Við ljóð eftir [[Steingrímur Thorsteinson|Steingrím Thorsteinson]]: **Björkin **Blómið og sólin **Dagur er liðinn **Draumur hjarðsveinsins **Ég veit eitt hljóð svo heljarþungt **Kvöldklukkan (''Einsöngslög'', prentuð 1922) **Nafnið (''12 einsöngslög'', prentuð 1907) **Oft finnst oss vort land eins og helgrinda hjarn [Miðsumarsdraumur] **Sof nú, mitt barn *Sólskinsskúrir (''12 einsöngslög'', prentuð 1907) **Sólu særinn skýlir (''10 sönglög fyrir karlakóra'', prentuð 1921) **Svanasöngur á heiði **Tí-tí (''Einsöngslög'', prentuð 1922) **Verndi þig englar **Vetrarnótt *Við ljóð eftir [[Guðmundur Guðmundsson|Guðmund Guðmundsson]]: **Austurfjöll **Dáin er Svava **Fallin en frá fegursta rósin í dalnum (''Einsöngslög'', prentuð 1922) **Fjólan **Friður á jörðu (''Einsöngslög'', prentuð 1922) **Fögur sem forðum (''12 einsöngslög'', prentuð 1907; ''Einsöngslög'', 1922) **Hafmærin syngur **Heim til fjalla **Kirkjuhvoll (''12 einsöngslög'', prentuð 1907; ''Einsöngslög'', 1922) **Kveðja (minningarljóð um [[Jón Þorkelsson]] rektor) **Rósin (''12 einsöngslög'', prentuð 1907; ''Einsöngslög'', 1922) **Rýkur mjöll yfir rennslétt svell (''10 sönglög fyrir karlakóra'', prentuð 1921) **Sumarkvöld til fjalla **Vorgyðjan kemur (''12 einsöngslög'', prentuð 1907; ''Einsöngslög'', 1922) *Við ljóð eftir [[Jónas Hallgrímsson]]: **Dalvísur (''12 einsöngslög'', prentuð 1907) **Einbúinn **Illur lækur **Nú er vetur úr bæ **Skrælingjagrátur **Vorið góða, grænt og hlýtt (''10 sönglög fyrir karlakóra'', prentuð 1921) **Þar, sem háir hólar **Þú stóðst á tindi Heklu hám (''10 sönglög fyrir karlakóra'', prentuð 1921) *Við ljóð eftir [[Hannes Hafstein]]: **Áfram (''12 einsöngslög'', prentuð 1907; ''Einsöngslög'', 1922) **Er sólin hnígur **Gleði **Meðalið (''12 einsöngslög'', prentuð 1907) **Söngkonan **Vagga, vagga **Valagilsá (''Einsöngslög'', prentuð 1922) **Þess bera menn sár (''12 einsöngslög'', prentuð 1907) *Við ljóð eftir [[Þorsteinn Gíslason|Þorstein Gíslason]]: **Drynja sköll í skýjahöll [Þrumur] **Hún sveif þar yfir vogi (''10 sönglög fyrir karlakóra'', prentuð 1921) **Lát koma vor með klið og söng (''10 sönglög fyrir karlakóra'', prentuð 1921) **Ljómar sjór af sólarloga **Ljósið loftin fyllir (''10 sönglög fyrir karlakóra'', prentuð 1921) **Sóleyjan **Sumarkvöld **Við Geysi 1921 [Konungskoman] **Örninn (''12 einsöngslög'', prentuð 1907) *Við ljóð eftir [[Magnús Gíslason]]: **Nótt (''12 einsöngslög'', prentuð 1907) *Við ljóð eftir [[Einar H. Kvaran]]: **Dauðinn ríður (''Þrjú lög úr Lénharði fógeta'', prentuð 1913) **Landið mitt (''Þrjú lög úr Lénharði fógeta'', prentuð 1913) **Taflið (''Þrjú lög úr Lénharði fógeta'', prentuð 1913) *Við ljóð eftir [[Jón Thoroddsen]]: **Hlíðin mín fríða **Ó, fögur er vor fósturjörð (''10 sönglög fyrir karlakóra'', prentuð 1921) **Vindur blæs og voðir fyllir breiðar *Við ljóð eftir [[Bjarni Jónsson frá Vogi|Bjarna Jónsson frá Vogi]]: **Móðurkveðja **Nú lætur æskan lúðra gjalla **Sumargleði **Til Íslands **Öll él birtir upp um síðir (''10 sönglög fyrir karlakóra'', prentuð 1921) *Við ljóð eftir [[Grímur Thomsen|Grím Thomsen]]: **Kvöldriður á galdraöldinni (''Einsöngslög'', prentuð 1922) **Ríðum, ríðum, rekum yfir sandinn (''10 sönglög fyrir karlakóra'', prentuð 1921) *Við ljóð eftir [[Gísli Brynjólfsson|Gísla Brynjólfsson]]: **Söngur víkingsins (''Einsöngslög'', prentuð 1922) *Við ljóð eftir [[Guðmundur Magnússon (Jón Trausti)|Guðmund Magnússon (Jón Trausta)]]: **Heyrðu yfir höfin gjalla *Við ljóð eftir [[Helgi Valtýsson|Helga Valtýsson]]: **Vorið er komið *Við ljóð eftir [[Einar Benediktsson]]: **Frelsi **Rís þú, unga Íslands merki *Við ljóð eftir [[Kjartan Ólafsson]]: **Fánasöngur *Við ljóð eftir [[Sigurður Eggerz|Sigurð Eggerz]]: **Teldu ekki árin *Við ljóð eftir [[Benedikt Sveinbjarnarson Gröndal]]: **Svava *Við ljóð eftir [[Sigurður Sigurðsson frá Arnarholti|Sigurð Sigurðsson frá Arnarholti]]: **Nýr hátíðasöngur **Sól, stattu kyrr *Við ljóð eftir [[Þorsteinn Erlingsson|Þorstein Erlingsson]]: **Síðasta nóttin *Við ljóð eftir [[Páll Jónsson|Pál Jónsson]]: **Ó, sviptigna móðir [Ísland] *Við ljóð eftir [[Freysteinn Gunnarsson|Freystein Gunnarsson]]: **Í.R.-söngurinn *Við ljóð eftir séra [[Ófeigur Vigfússon|Ófeig Vigfússon]]: **Á páskum (sálmur) *Við ljóð úr [[Bárðar saga Snæfellsáss|Bárðar sögu Snæfellsáss]]: **Ingjaldur í skinnfeldi (''Einsöngslög'', prentuð 1922) *Við eigið ljóð: **Ísland, vort land (í tilefni Alþingishátíðarinnar 1930) *Annað: **Sigursöngur (á 25 ára afmæli G.T.-reglunnar á Íslandi) **Liberty (við enskt kvæði) **Hier in diesen erdbeklommen Lüften (við þýskt kvæði) **ýmis nafnlaus lög við ýmis tækifæri. {{fd|1870|1962}} == Heimildir == * [https://timarit.is/page/2363969 Árni Thorsteinson tónskáld (minningargrein), Vísir - 243. Tölublað (23.10.1962)] [[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Íslenskir ljósmyndarar]] q9bhgt2ioy4qbmtrirzj3g28lz3xagz 0 5458 1972796 1967783 2026-07-20T11:53:49Z TKSnaevarr 53243 1972796 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = England | nafn_í_eignarfalli = Englands | fáni = Flag of England.svg | skjaldarmerki = Royal Arms of England (1198-1340).svg | staðsetningarkort = England_in_the_UK_and_Europe.svg | kjörorð = Dieu et mon droit | kjörorð_tungumál = franska | kjörorð_þýðing = Guð og réttur minn | þjóðsöngur = [[God Save the King]] | tungumál = [[enska]] | höfuðborg = [[London]] | stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] | titill_leiðtoga1 =[[Bretakonungur|Konungur]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Bretlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | nafn_leiðtoga2 = [[Andy Burnham]] | staða = Sameining | atburður1 = Stofnun | dagsetning1 = 12. júlí 927 | atburður2 = Sameining við Skotland | dagsetning2 = 1. maí 1707 | flatarmál = 130.279 | fólksfjöldi = 56.286.961 | mannfjöldaár = 2019 | íbúar_á_ferkílómetra = 432 | gjaldmiðill = [[Sterlingspund]] (£) | tímabelti = [[UTC]] (+1 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | tld = uk | símakóði = 44 }} '''England''' (borið fram /ˈɪŋglənd/ á [[enska|ensku]]) er land sem er hluti af [[Bretland]]i. Íbúar Englands eru yfir 83% af íbúum Bretlands. England á landamæri að [[Skotland]]i í norðri, [[Wales]] í vestri og strönd við [[Norðursjór|Norðursjó]], [[Írlandshaf]], [[Keltahaf]], [[Bristol-sund]] og [[Ermarsund]]. Landið nær yfir 5/8 hluta af [[Stóra-Bretland]]i auk yfir [[eyjar Englands|100 minni eyja]], þar á meðal [[Scilly-eyjar]] og [[Wight-eyja|Wight-eyju]]. Menn settust að á Englandi á [[síðfornsteinöld]], en nafnið er fengið frá [[Englar|Englum]], [[Germanir|germönskum]] ættflokki sem settist þar að á [[5. öldin|5.]] og [[6. öldin|6. öld]] og drógu nafn sitt af skaganum [[Angeln]] í Norður-Þýskalandi. England var sameinað í eitt ríki á 10. öld og hefur haft mikil menningarleg og efnahagsleg áhrif um víða veröld síðan á [[landafundatímabilið|landafundatímabilinu]] sem hófst á 15. öld.<ref>{{cite web |title=England&nbsp;– Culture |url=http://www.britainusa.com/sections/index_nt1.asp?i=41105&L1=41105&L2=41105&D=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516162153/http://www.britainusa.com/sections/index_nt1.asp?i=41105&L1=41105&L2=41105&D=0 |archive-date=16 May 2008 |publisher=britainusa.com |access-date=1 February 2009}}</ref> [[Enska|Ensk tunga]], [[ensk lög]] og [[enska biskupakirkjan]] hafa orðið undirstaða [[réttarkerfi]]s margra landa og enskt [[þingræði]] hefur verið tekið upp víða.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1038758.stm |title=Country profile: United Kingdom |publisher=news.bbc.co.uk |work=BBC News |access-date=1 February 2009 |date=26 October 2009}}</ref> [[Iðnbyltingin]] hófst á Englandi seint á 18. öld og England varð fyrsta iðvædda samfélag heims.<ref>{{cite web |url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_Warming/Older/Industrial_Revolution.html |publisher=Ace.mmu.ac.uk |title=Industrial Revolution |access-date=1 February 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080427080826/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_warming/older/Industrial_Revolution.html |archive-date=27 April 2008 }}</ref> Á Englandi eru tveir elstu háskólar hins enskumælandi heims: [[Oxford-háskóli]] (stofnaður 1096) og [[Cambridge-háskóli]] (stofnaður 1209), sem teljast báðir með fremstu háskólum heims.<ref>[https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings "2022-2023 Best Global Universities Rankings"], ''[[U.S. News & World Report]]''</ref> [[Konungsríkið England]] innlimaði [[Wales]] árið 1535 en hætti að vera til sem sjálfstætt ríki árið 1707 þegar það sameinaðist [[Skotland]]i með [[bresku sambandslögin 1707|bresku sambandslögunum]] þegar sameinaða konungsríkið [[Bretland]] var stofnað.<ref>{{Cite book |first=William E. |last=Burns |title=A Brief History of Great Britain |page=[https://books.google.com/books?id=Fjf4YynnC90C&pg=PT21#v=onepage xxi]}}; {{cite web |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |title=Acts of Union 1707 |website=parliament.uk |access-date=27 January 2011}}</ref> Árið 1801 sameinaðist þetta ríki [[Írland]]i með [[bresku sambandslögin 1801|nýjum sambandslögum]] og til varð sameinað konungsríki Bretlands og Írlands. Árið 1922 sagði [[Írska fríríkið]] sig frá þessu ríki og eftir stóð þá sameinað konungsríki Bretlands og Norður-Írlands.<ref>{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/europe/ireland/articles/the-partition-of-ireland-a-short-history/|title=The Partition Of Ireland: A Short History|last=Phelan|first=Kate|website=Culture Trip|date=4 October 2016|access-date=20 May 2019|archive-date=27 ágúst 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827140219/https://theculturetrip.com/europe/ireland/articles/the-partition-of-ireland-a-short-history/|url-status=dead}}</ref> Landslag á Englandi er að mestu flatt með lágum hæðadrögum, aðallega í [[Midlands]] og [[Suður-England]]i. Flest fjöllin eru í norðurhlutanum, í [[Lake District]] og [[Pennínafjöll]]um, en líka í vestri í [[Dartmoor]] og [[Shropshire Hills]]. Höfuðborg landsins er [[London]] sem er stærsta þéttbýli Bretlands með 14,2 milljón íbúa árið 2021. Íbúar Englands eru 56,3 milljónir, eða 84% af íbúum Bretlands.<ref name="ONS-pop-ests-June2018">{{cite web|last1=Park|first1=Neil|date=24 June 2020|title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest#population-growth-in-england-wales-scotland-and-northern-ireland|website=www.ons.gov.uk|publisher=[[Office for National Statistics (United Kingdom)]]}}</ref> Langflestir búa í og við London, í [[Suðaustur-England]]i og borgum í [[Midlands]], [[Norðvestur-England]]i og [[Yorkshire]] þar sem stórar iðnaðarborgir byggðust upp á 19. öld.<ref name=2011census>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf 2011 Census – Population and household estimates for England and Wales, March 2011] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf |date=2016-01-05 }}. Accessed 31 May 2013.</ref> == Heiti == Heitið England kemur úr [[fornenska|fornensku]], ''Englaland'', sem merkir „land Engla“.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=England |title=England |website=Online Etymology Dictionary |access-date=21 July 2010}}</ref> Þessir [[Englar]] voru [[Germanir|germanskur]] ættflokkur sem settist þar að á [[5. öldin|5.]] og [[6. öldin|6. öld]] og er talinn hafa komið frá skaganum [[Angeln]], sem í dag er hluti af [[Danmörk]]u og Norður-[[Þýskaland]]i ([[Slésvík]]-[[Holtsetaland]]i). Elsta heimildin um landið er úr handriti með þýðingu á ''[[Kirkjusaga Englendinga|Kirkjusögu Englendinga]]'' eftir [[Beda prestur|Beda prest]], þar sem það kemur fyrir sem ''Engla londe''. Hugtakið merkti landið þar sem Englendingar búa, og náði því líka yfir það sem síðar varð suðausturhluti Skotlands, en var þá hluti [[Norðymbraland]]s og byggt Englendingum. Í ''[[Krónika Engilsaxa|Króniku Engilsaxa]]'' segir að ''[[Dómsdagsbókin]]'' hafi náð yfir allt England, í merkingunni enska konungsríkið, en nokkrum árum síðar stendur þar að [[Malcolm 3.]] hafi farið frá Skotlandi inn í [[Lothian]] í Englalandi, sem þá er eldri merkingin.{{sfn|Molyneaux|2015|pp=6–7}} Samkvæmt ''[[Oxford Dictionary]]'' kom nútímastafsetning orðsins fyrst fyrir árið 1538. Elstu heimildir um Engla eru í ''[[Germanía (Tacitus)|Germaníu]]'' [[Tacitus]]ar frá 1. öld þar sem latneska heitið ''Anglii'' kemur fyrir.<ref name="Fordham">{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/tacitus-germanygord.html |title=Germania |publisher=[[Tacitus]] |access-date=5 September 2009 |archive-date=16 september 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916075339/http://www.fordham.edu/halsall/basis/tacitus-germanygord.html |url-status=dead }}</ref> Uppruni ættbálkaheitisins er umdeildur. Stungið hefur verið upp á því að það sé dregið ýmist af orðinu ''öng'' („beygja“ eða „krókur“) eða ''angr'' („mjór“) og vísi þá annað hvort til skagans við mynni árinnar [[Slien]] eða þess hve árósinn er þröngur.<ref>Pyles, Thomas and John Algeo 1993. ''Origins and development of the English language''. 4th edition. (New York: Harcourt, Brace, Jovanovich). </ref><ref>Barber, Charles, Joan C. Beal and Philip A. Shaw 2009. Other Indo-European languages have derivities of the PIE Sten or Lepto or Dol-ə'kho as root words for narrow. ''The English language. A historical introduction''. Second edition of Barber (1993). Cambridge: University Press.</ref> Ekki er vitað af hverju þetta nafn varð að landaheiti, frekar en önnur ættbálkaheiti (til dæmis [[Saxar]]), en hugsanlega var það til að greina Saxa á Englandi frá Söxum á meginlandinu.<ref>{{harvnb|Crystal|2004| pp=26–27}}</ref> Í [[skosk gelíska|skoskri gelísku]] heitir landið hins vegar eftir Söxum, ''Sasunn''.<ref>{{cite book |last=Forbes |first=John |title=The Principles of Gaelic Grammar |year=1848 |publisher=Oliver, Boyd and Tweeddale |location=Edinburgh}}</ref> Velska heitið yfir ensku er líka dregið af Söxum, ''Saesneg''. Í skáldamáli hefur England líka verið nefnt [[Loegria]] (dregið af velska heitinu ''Lloegr'') og [[Albion]]<ref>{{harvnb|Foster|1988|p=9}}</ref> sem upphaflega náði yfir allt Stóra-Bretland. == Saga == {{aðalgrein|Saga Englands}} === Forsögulegur tími === Bein- og tinnusteinstól hafa fundist í [[Norfolk]] og [[Suffolk]] sem sýna að ''[[Homo erectus]]'' bjó á Englandi fyrir 700.000 árum. Þá tengdist England meginlandi [[Evrópa|Evrópu]] um [[landbrú]]. [[Ermarsund]]ið var á sem að lágu [[þverá]]rnar [[Thames]] og [[Signa (á)|Signa]]. Á síðustu [[ísöld]] eyddist byggð á þessu svæði. England var síðan ekki byggt aftur fyrr en fyrir 13.000 árum. Þeir íbúar tóku síðar upp [[Keltar|keltneska]] menningu. [[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|[[Stonehenge]] er stórt mannvirki frá [[nýsteinöld]].]] [[File:Maiden Castle, Dorchester..jpg|thumb|Veggir hæðavirkisins [[Maiden Castle]] í Dorset.]] Elstu merki um menn á því svæði sem nú er þekkt sem England eru leifar af ''[[Homo antecessor]]'' frá um 780.000 árum. Elstu bein frummanna sem fundist hafa í Englandi eru 500.000 ára gömul.<ref>{{Cite web |date=24 May 2007 |title=500,000 BC&nbsp;– Boxgrove |url=http://www.archaeology.co.uk/the-timeline-of-britain/boxgrove.htm |access-date=20 December 2010 |website=Current Archaeology |publisher=Current Publishing}}</ref> Vitað er að nútímamenn bjuggu á svæðinu á [[síðfornsteinöld]], þótt elstu merki um fasta búsetu séu aðeins um 6000 ára gömul.<ref>{{Cite web |title=Palaeolithic Archaeology Teaching Resource Box |url=http://www.personal.rdg.ac.uk/~sgs04rh/SWRivers/Palaeolithic%20Archaeology%20Teaching%20Resource%20Box_Lifestyles_Basic.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505012542/http://www.personal.rdg.ac.uk/~sgs04rh/SWRivers/Palaeolithic%20Archaeology%20Teaching%20Resource%20Box_Lifestyles_Basic.pdf |archive-date=5 May 2021 |access-date=20 December 2010 |publisher=Palaeolithic Rivers of South-West Britain Project (2006)}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chalk east |url=http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305032854/http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |archive-date=5 March 2011 |access-date=20 December 2010 |publisher=A Geo East Project}}</ref> Eftir [[síðasta ísöld|síðustu ísöld]] voru einungis stór spendýr eins og [[mammútur|mammútar]], [[vísundur|vísundar]] og [[loðnashyrningur|loðnashyrningar]] eftir. Fyrir um 11.000 árum, þegar ísbreiðurnar hörfuðu, fluttust menn aftur inn á svæðið. Erfðarannsóknir benda til þess að þeir hafi komið frá norðurhluta [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]].{{Sfn|Oppenheimer|2006|p=173}} Sjávarborð var lægra en í dag og Bretland tengdist Írlandi og Evrópu með landbrúm.<ref>{{Cite web |title=Tertiary Rivers: Tectonic and structural background |url=http://www.qpg.geog.cam.ac.uk/research/projects/tertiaryrivers/tectonics.html |access-date=9 September 2009 |publisher=University of Cambridge}}</ref> Seinna hækkaði sjávarborð svo Bretland og Írland skildust að fyrir um 10.000 árum og Bretland skildist frá meginlandi Evrópu tvö þúsund árum síðar. [[Bikarmenningin]] barst til Bretlands um 2500 f.o.t. með drykkjarílátum úr leir og pottum sem notaðir voru til að bræða kopargrýti.<ref>{{Cite web |title=Function and significance of Bell Beaker pottery according to data from residue analyses |url=http://tp.revistas.csic.es/index.php/tp/article/viewFile/5/5 |access-date=21 December 2010}}</ref> Á þessum tíma voru stór steinmannvirki, eins og [[Stonehenge]] og [[Avebury]], reist. Með því að bræða saman tin og kopar, sem nóg var af í landinu, var hægt að framleiða [[brons]]. Seinna hófst [[járn]]bræðsla sem leiddi til gerðar betri [[plógur|plóga]] og sterkari [[vopn]]a.<ref>{{Cite book |last=Reid |first=Struan |url=https://books.google.com/books?id=bn88JPk_Fr0C&q=inventions+in+trade |title=Inventions and Trade. P.8 |date=1994 |isbn=978-0-921921-30-1 |access-date=23 December 2010}}</ref> [[Keltar|Keltnesk menning]], afkomandi [[Hallstatt-menningin|Hallstatt-menningarinnar]] og [[La Tène-menningin|La Téne-menningarinnar]], barst til Bretlands frá Mið-Evrópu. Keltneska málið [[breska]] var töluð í landinu á þessum tíma. Samfélagið skiptist í ættbálka. Í ''[[Geographia]]'' áætlar [[Kládíus Ptólmæos]] að þeir hafi verið um 20 talsins. Eldri skiptingar eru óþekktar því Bretar skildu engar ritaðar heimildir eftir sig. Líkt og aðrar þjóðir við jaðar [[Rómaveldi]]s höfðu Bretar lengi stundað viðskipti við Rómverja. [[Júlíus Sesar]] reyndi tvisvar að gera innrás 55 f.Kr., og tókst að koma rómverskum leppkonungi til valda hjá [[Trínóvantar|Trínóvöntum]]. [[File:Queen Boudica by John Opie.jpg|thumb|right|[[Bóadíkea]] leiddi uppreisn gegn Rómaveldi.]] Rómverjar réðust fyrst inn í Bretland árið 43 e.Kr., í valdatíð [[Kládíus]]ar keisara. Í kjölfarið [[Hernám Rómverja á Bretlandi|lögðu þeir undir sig meginhluta landsins]]. Landið var gert að rómverska skattlandinu [[Rómverska Bretland|Britanníu]].<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=2 December 2000 |title=Dig uncovers Boudicca's brutal streak |work=The Observer |location=London |url=http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0,6903,406152,00.html |url-status=dead |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031022061846/http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0%2C6903%2C406152%2C00.html |archive-date=22 October 2003}}</ref> Þekktasti ættbálkurinn sem veitti þeim mótspyrnu voru [[Catuvellauni]] undir forystu [[Caratacus]]ar. Síðar leiddi [[Bóadíkea]], drottning [[Íkenar|Íkena]], uppreisn sem lauk með því að hún framdi sjálfsmorð eftir ósigur í [[orrustan við Watling Street|orrustunni við Watling Street]].<ref>{{Cite web |title=Cornelius Tacitus, The Annals |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Tac.+Ann.+14.37&redirect=true |access-date=22 December 2010 |publisher=Alfred John Church, William Jackson Brudribh, Ed}}</ref> Höfundur einnar bókar um rómverska Bretland hefur áætlað að Rómverjar hafi drepið milli 100 og 250.000 manns, af um 2 milljónum íbúa.<ref>{{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Pax Romana: War, Peace and Conquest in the Roman World |date=2016 |publisher=Hachette UK |page=276}}</ref> Á þessum tíma varð [[grísk-rómversk menning]] ríkjandi með [[rómarréttur|rómverskum lögum]], [[rómversk byggingalist|rómverskri byggingalist]], vatnsveitum, holræsum, skipulegum landbúnaði og silki.<ref>{{Cite web |last=Bedoyere |first=Guy |title=Architecture in Roman Britain |url=http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703012351/http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |archive-date=3 July 2009 |access-date=23 December 2010 |website=Heritage Key}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bylBAAAAIAAJ&q=roman+law+after+roman+invasion+of+britain&pg=PA276 |title=The History of Progress in Great Britain |volume=2 |first=Robert |last=Philip |access-date=23 December 2010 |date=1860}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1qiFEQ1tAHQC&q=roman+occupation+brought+to+britain+a+sewage+system&pg=PT119 |title=Medicine through time |publisher=Heinemann |first1=Bob |last1=Rees |first2=Paul |last2=Shute |first3=Nigel |last3=Kelly |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-435-30841-4 |date=9 January 2003}}</ref> Á 3. öld dó keisarinn [[Septimius Severus]] í [[Eboracum]] (nú [[York]]), þar sem [[Konstantínus mikli]] var lýstur keisari einni öld síðar.{{Sfn|Rankov|1994|p=16}} Það er umdeilt hvenær kristni barst fyrst til Englands. Það hefur ekki verið seinna en á 4. öld, og líklega mun fyrr. Samkvæmt [[Beda prestur|Beda presti]] voru trúboðar sendir frá Róm af [[Elevþeríus páfi|Elevþeríusi páfa]] að beiðni höfðingjans [[Lúsíus af Bretlandi|Lúsíusar af Bretland]] árið 180, til að skera úr um deilur um austræna og vestræna kirkjusiði sem ollu ósætti innan kirkjunnar. Til eru hefðir sem tengjast [[Glastonbury]] sem snúast um komu [[Jósef frá Arímaþeu|Jósefs frá Arímaþeu]].{{Sfn|Wright|2008|p=143}} Um 410 hafði rómverskum herdeildum í Bretlandi fækkað vegna [[hnignun Rómaveldis|hnignunar Rómaveldis]]. Þær voru sendar annað til að berjast á landamærasvæðum eða taka þátt í borgarastyrjöldum.<ref name="james_anglosaxons" /> Keltnesk klausturlífi blómstruðu: [[Heilagur Patrekur]] (Írland á 5. öld) og [[Brendan sæfari]] (6. öld), [[Comgall]], [[heilagur Davíð]], [[Aiden]] og [[Kólumkilli]]. Kristni varð á þessum tíma fyrir áhrifum frá fornri keltneskri menningu. Klaustrin voru miðstöðvar kirkjusókna, og klausturleiðtogar voru eins og ættbálkahöfðingjar til forna.<ref name="Lehane">{{Cite book |last=Lehane |first=Brendan |title=Early Christian Christianity |date=1968 |publisher=John Murray}}</ref> === Miðaldir === [[File:Sutton Hoo replica (face).jpg|thumb|Endurgerð af spangarhjálmi frá [[Sutton Hoo]] í Austur-Anglíu.]] [[Rómaveldi|Rómverski herinn]] hvarf frá Bretlandi sem leiddi til innrása heiðinna sjóræningja frá norðvesturhluta meginlands Evrópu, sérstaklega [[Saxar|Saxa]], [[Englar (Germanar)|Engla]], [[Jótar|Jóta]] og [[Frísland|Fríslendinga]] sem höfðu lengi stundað strandhögg þar. Þessir hópar tóku að setjast að í Bretlandi á 5. og 6. öld, fyrst í austurhluta landsins.<ref name="james_anglosaxons">{{Cite web |last=James |first=Edward |title=Overview: Anglo-Saxons, 410 to 800 |url=https://www.bbc.co.uk/history/ancient/anglo_saxons/overview_anglo_saxons_01.shtml |access-date=3 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> Framrás þeirra stöðvaðist um tíma eftir sigur Breta í [[orrustan við Badon|orrustunni við Badon]], en hélt svo áfram. [[Engilsaxar]] lögðu undir sig frjósamt láglendið á Englandi og Bretar hrökkluðust inn á sífellt minni svæði í vesturhluta landsins undir lok 6. aldar. Samtímaheimildir frá þessum tíma eru mjög fáar og það er því stundum kallað [[myrku aldirnar]]. Sagnfræðingar deila því um umfang og eðli landnáms Engilsaxa; en almennt er talið að það hafi verið mest í suðri og austri, en minna í norðri og vestri, þar sem keltnesk mál voru áfram töluð, jafnvel á landsvæðum sem Engilsaxar réðu yfir.<ref>{{Cite web |last=Dark |first=Ken R. |date=2003 |title=Large-scale population movements into and from Britain south of Hadrian's Wall in the fourth to sixth centuries AD |url=https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark%2C_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian%27s_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf |access-date=20 June 2020 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601080017/https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark%2C_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian%27s_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |first=Toby F. |last=Martin |title=The Cruciform Brooch and Anglo-Saxon England |publisher=Boydell and Brewer Press |date=2015 |pages=174–178}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coates |first=Richard |title=Celtic whispers: revisiting the problems of the relation between Brittonic and Old English |url=https://ul.qucosa.de/api/qucosa%3A31804/attachment/ATT-0/ }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kortlandt |first=Frederik |year=2018 |title=Relative Chronology |url=https://www.kortlandt.nl/publications/art320e.pdf }}</ref><ref>{{Cite web |last=Fox |first=Bethany |title=The P-Celtic Place Names of North-East England and South-East Scotland |url=http://www.heroicage.org/issues/10/fox.html }}</ref><ref name="Härke, Heinrich 2011">{{Cite journal |last=Härke |first=Heinrich |title=Anglo-Saxon Immigration and Ethnogenesis |journal=Medieval Archaeology |volume=55 |issue=1 |date=2011 |pages=1–28|doi=10.1179/174581711X13103897378311 |s2cid=162331501 }}</ref> [[Engilsaxnesk heiðni]] tók við af rómverskri kristni sem ríkjandi trúarbrögð, en rómverskir trúboðar undir forystu [[Ágústínus frá Kantaraborg|Ágústínusar frá Kantaraborg]] tóku aftur að boða kristni þar frá 597.<ref>{{Cite web |title=The Christian Tradition |url=http://www.picturesofengland.com/history/england-history-p4.html |access-date=5 September 2009 |website=PicturesofEngland.com}}</ref> Afleiðingin varð deilur milli keltneskrar og rómverskrar kristni sem lauk með sigri þeirrar síðarnefndu á [[kirkjuþingið í Whitby|kirkjuþinginu í Whitby]] árið 664, sem að nafninu til snerist um klippingu presta og dagsetningu páskahátíðarinnar.<ref name="Lehane" /> Landnám Saxa virðist hafa skipst í mikinn fjölda smáríkja, en á 7. öld höfðu þau runnið saman í um tylft konungsríkja eins og [[Norðymbraland]], [[Mersía|Mersíu]], [[Wessex]], [[Konungsríkið Austur-Anglía|Austur-Anglíu]], [[Konungsríkið Essex|Essex]], [[Konungsríkið Kent|Kent]] og [[Konungsríkið Sussex|Sussex]]. Næstu aldirnar héldu þessar sameiningar áfram.{{Sfn|Kirby|2000|p=4}} Á 7. öld tókust Norðymbraland og Mersía á um yfirráð yfir landi og á 8. öld náði Mersía undirtökunum í þeim átökum. Fyrsti einvaldurinn sem notaði nafnbótina „[[Listi yfir einvalda Englands|Englandskonungur]]“ var [[Offa af Mersíu]] árið 774 þó svo að listar hefjist oft á [[Egbert af Wessex]] árið [[829]].{{Sfn|Lyon|1960|p=23}} Snemma á 9. öld tók Wessex við sem valdamesta ríkið í Englandi. Seinna á þeirri öld hófust innrásir [[Víkingaöld|Víkinga]] sem lögðu undir sig norður- og austurhluta Englands og hertóku konungsríkin Norðymbraland, Mersíu og Austur-Anglíu. Eina saxneska ríkið sem lifði þetta umrót af var Wessex undir stjórn [[Alfreð mikli|Alfreðs mikla]]. Það stækkaði síðan smátt og smátt með því að ná undir sig löndum frá [[Danalög]]um. Með því móti varð England til sem eitt konungsríki, fyrst undir stjórn [[Aðalsteinn Englandskonungur|Aðalsteins]] árið 927 og síðan eftir landvinninga [[Játráður Englandskonungur|Játráðs]] 953. Árásum víkinga fjölgaði aftur seint á 10. öld og enduðu með því að [[Sveinn tjúguskegg]] lagði England undir sig 1013, og sonur hans, [[Knútur ríki]], árið 1016. Knútur stofnaði skammlíft [[Norðursjávarveldið|Norðursjávarveldi]] sem náði líka yfir Danmörku og Noreg. Innlend konungsætt náði aftur völdum þegar [[Játvarður góði]] tók við völdum 1042. [[File:King Henry V at the Battle of Agincourt.jpg|thumb|upright|Hinrik 5. í orrustunni við Agincourt sem lauk með enskum sigri yfir stærri frönsku herliði í hundrað ára stríðinu.]] Deilur um eftirmann Játvarðs leiddu til [[innrás Normanna|innrásar Normanna]] árið 1066 undir forystu [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]] hertoga af Normandí.<ref>{{Cite web |title=Overview: The Normans, 1066–1154 |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/normans/overview_normans_01.shtml |access-date=3 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> [[Normannar]] voru sjálfir ættaðir frá Norðurlöndunum og höfðu sest að í Normandí í Frakklandi á 9. og 10. öld.<ref>{{harvnb|Crouch|2006|pp=2–4}}</ref> Með hernámi Normanna var nær allri ensku yfirstéttinni skipt út fyrir nýjan frönskumælandi aðal, sem hafði mikil og varanleg áhrif á þróun enskrar tungu.<ref>{{Cite news |date=20 February 2008 |title=Norman invasion word impact study |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/mid/7254446.stm |access-date=3 December 2010}}</ref> [[Plantagenet-ætt]] frá Anjou í Frakklandi erfði ensku krúnuna, undir forystu [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinriks 2.]]. England varð þar með hluti af ört stækkandi ríki [[Angevínar|Angevína]], sem ríktu meðal annars yfir [[Akvitanía|Akvitaníu]].<ref name="Bartlett p124">{{harvnb|Bartlett|1999|p=124}}.</ref> Plantagenet-ætt hélt völdum í þrjár aldir. Meðal frægustu konunga af þeirri ætt má nefna [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharð ljónshjarta]], [[Játvarður 1. Englandskonungur|Játvarð 1.]], [[Játvarður 3. Englandskonungur|Játvarð 3.]] og [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]].<ref name="Bartlett p124" /> Á þessum tíma urðu miklar breytingar á verslun og lagasetningu, meðal annars með undirritun ''[[Magna Carta]]'' sem takmarkaði völd konungs og tryggði réttindi frjálsborinna manna. Kaþólsk [[klausturlífi]] blómstruðu og háskólarnir í Oxford og Cambridge voru stofnaðir með stuðningi konungs. [[Furstadæmið Wales]] varð að léni Plantagenet-ættar á 13. öld<ref>{{Cite web |title=Edward I (r. 1272–1307) |url=http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page61.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624181028/http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page61.asp |archive-date=24 June 2008 |access-date=21 September 2009 |website=Royal.gov.uk}}</ref> og páfi veitti konungi titilinn [[lávarður Írlands]]. Á 14. öld gerðu bæði Plantagenet-ætt og [[Valois-ætt]] tilkall til þess að erfa krúnuna í Frakklandi frá [[Kapetingar|Kapetingum]]. Í kjölfarið hófst [[hundrað ára stríðið]].{{Sfn|Fowler|1967|p=208}} [[Svarti dauði]] barst til Englands árið 1348 og er talið að um helmingur íbúa hafi látist.<ref>{{harvnb|Ziegler|2003|p=230}}; {{harvnb|Goldberg|1996|p=4}}.</ref> Frá 1453 til 1487 stóð [[rósastríðið]] yfir, borgarastyrjöld milli tveggja greina konungsfjölskyldunnar: [[York-ætt]]ar og [[Lancaster-ætt]]ar.{{Sfn|Crofton|2007|p=111}} Að lokum missti York-ætt krúnuna til velskrar aðalsættar, [[Túdorætt]]ar, sem voru grein af Lancaster-ætt undir forystu [[Hinrik 7. Englandskonungur|Hinriks Tudor]] sem gerði innrás í England með velskum og bretónskum málaliðum og vann sigur í [[orrustan við Bosworth Field|orrustunni við Bosworth Field]]. [[Ríkharður 3. Englandskonungur]] af York-ætt féll í bardaganum.<ref>{{Cite web |title=Richard III (r. 1483–1485) |url=http://www.royal.gov.uk/output/Page50.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080710093939/http://www.royal.gov.uk/output/Page50.asp |archive-date=10 July 2008 |access-date=21 September 2009 |website=Royal.gov.uk}}</ref> === Árnýöld === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 310 | caption_align = left | align = right | image1 = After Hans Holbein the Younger (1497-8-1543) - Henry VIII (1491-1547) - RCIN 404438 - Royal Collection.jpg | caption1 = [[Hinrik 8.]] (1491–1547) | image2 = Elizabeth I in Parliament Robes.jpg | caption2 = [[Elísabet 1.]] (1558–1603) | caption3 = | caption4 = | width = 200 }} Á [[Túdortímabilið|Túdortímabilinu]] barst [[endurreisnin]] til Englands með ítölskum hirðmönnum sem kynntu fyrir ensku hirðinni listræn viðmið og heimspeki klassískrar fornaldar.<ref>{{cite book |last=Hay |first=Denys |url=https://books.google.com/books?id=jzm2Vu9h-CYC&q=italian+influence+on+the+english+renaissance&pg=PA165 |title=Renaissance essays |page=65 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-0-907628-96-5 |year=1988}}</ref> [[Enski flotinn]] varð til og könnun [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] hófst fyrir alvöru.<ref>{{cite web |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |title=Royal Navy History, Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |access-date=24. desember 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118040146/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=18 January 2012}}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Goldwin |url=https://books.google.com/books?id=RdOTQUDgH54C&q=england+under+the+tudors+by+goldwin+smith |title=England Under the Tudors |page=176 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-1-60620-939-4}}</ref> [[Hinrik 8.]] sleit sambandið við kaþólsku kirkjuna í Róm með [[Drottnunarlögin 1534|Drottnunarlögunum]] árið 1534 þar sem hann lýsti því yfir að konungur væri æðsti ráðamaður [[Enska kirkjan|ensku kirkjunnar]]. Ólíkt meginstraumi [[mótmælendatrú]]ar í Evrópu, voru ástæður [[enska siðbótin|ensku siðbótarinnar]] pólitískar fremur en trúarlegar. Hinrik felldi líka Wales (heimaland Túdorættarinnar) saman við England með [[lög um lög í Wales 1535-1542|lögum um lög í Wales]]. Í valdatíð dætra Hinriks, [[María 1. Englandsdrottning|Maríu 1.]] og [[Elísabet 1.|Elísabetar 1.]], urðu mikil trúarleg átök í landinu. Sú fyrrnefnda færði landið nær kaþólsku kirkjunni, meðan sú síðari sleit það aftur frá henni og kom á [[biskupakirkja|biskupakirkju]] með valdi. [[Elísabetartímabilið]] er oft nefnt sem dæmi um [[gullöld]] í enskri sögu. Á þeim tíma náði [[enska endurreisnin]] hátindi sínum og myndlist, ljóðlist, tónlist og bókmenntir blómstruðu.<ref>Lewis, ''English Literature in the Sixteenth Century'' (Oxford, 1954) p. 1</ref> Tímabilið er þekktast fyrir leikhúslíf og fræg leikskáld. Á þessum tíma var stjórn Englands vel skipulögð og áhrifarík vegna hinna miklu umbóta Túdorættarinnar.<ref>{{Cite web|title=Tudor Parliaments|url=https://spartacus-educational.com/TUDparliament.htm|access-date=4 April 2021|website=Spartacus Educational|language=en}}</ref> England átti í harðri samkeppni við [[spænska heimsveldið]] sem hófst þegar fyrsta enska nýlendan í Ameríku var stofnuð af [[Walter Raleigh]] í [[Virginía|Virginíu]] og nefnd [[Roanoke-nýlendan]]. Nýlendustofnunin mistókst og er síðan þekkt sem týnda nýlendan eftir að hún fannst yfirgefin þegar birgðaskip kom þangað.<ref>{{cite book |last=Ordahl |first=Karen |url=https://books.google.com/books?id=W8cr4Vgt9ekC&q=roanoke+colony |title=Roanak:the abandoned colony |publisher=Rowman & Littlefield publishers Inc |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-7425-5263-0 |date=25 February 2007}}</ref> Með stofnun [[Breska Austur-Indíafélagið|Breska Austur-Indíafélagsins]] hóf England líka samkeppni við [[hollenska heimsveldið]] og [[franska heimsveldið]] í [[Austur-Indíur|Austur-Indíum]]. Á Elísabetartímabilinu átti England í stríðsátökum við Spán sem sendi [[flotinn ósigrandi|flotann ósigrandi]] árið 1588 til að endurreisa kaþólska trú í Englandi. Lélegt skipulag og óhagstætt veður, auk árása enskra skipa undir stjórn [[Charles Howard, jarl af Nottingham|Charles Howard]], urðu til þess að innrásin mistókst. Spánn hugðist endurtaka leikinn 1596 og 1597 en í bæði skiptin hröktu óveður skipin af leið. === Samband við Skotland === Yfirstjórn Stóra-Bretlands breyttist varanlega árið 1603 þegar [[Jakob 6. Skotakonungur]] erfði ensku krúnuna. Þá gengu England og Skotland í [[konungssamband]] en voru áfram tvö ríki.<ref name="Britons">{{harvnb|Colley|1992|p=12}}.; {{cite web |title=Making the Act of Union |url=http://www.parliament.uk/actofunion/01_background.html |publisher=Parliament.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609075346/http://www.parliament.uk/actofunion/01_background.html |archive-date=9 June 2008}}</ref> Jakob tók að kalla sig „konung Stóra-Bretlands“ þótt enginn grundvöllur væri fyrir þeim titli í enskum lögum.<ref>{{cite web |url=http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_089/89_055_066.pdf |title=The term "Great Britain" in the Middle Ages |last=Hay |first=Denys |publisher=ads.ahds.ac.uk |access-date=19 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325061737/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_089/89_055_066.pdf |archive-date=25 March 2009 }}</ref> Jakob lét gefa út [[Jakobsbiblían|Jakobsbiblíuna]], sem einu lögmætu útgáfu [[Biblían|Biblíunnar]] á ensku árið 1611. [[File:Charles II of England.jpeg|thumb|upright|left|Konungsvaldið var endurreist í Englandi þegar Karl 2. tók við völdum.]] Í valdatíð sonar Jakobs, [[Karl 1. Englandskonungur|Karls 1.]], braust út [[enska borgarastyrjöldin|borgarastríð]] milli stuðningsmanna konungs annars vegar og [[langa þingið|langa þingsins]] hins vegar. Konungssinnar og þingsinnar voru þekktir sem „[[kavaler]]ar“ og „[[hnatthöfði|hnatthöfðar]]“. Þeir skiptust eftir landfræðilegum, pólitískum, trúarlegum og samfélagslegum átakalínum. Átök brutust líka út í öðrum ríkjum Bretlandseyja og urðu þekkt sem [[þríríkjastríðin]] þar sem þau áttu sér stað í konungsríkjunum þremur, Írlandi, Skotlandi og Englandi. Þingsinnar báru á endanum sigur úr býtum og Karl var tekinn af lífi. Leiðtogi þingliðsins, [[Oliver Cromwell]], varð lávarður ríkisins árið 1653 og [[enska samveldið]] tók við af konungsveldinu.<ref name="Ocromwell">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/143822/Oliver-Cromwell |title=Oliver Cromwell (English statesman) |year=2009 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=britannica.com |access-date=8 August 2009}}</ref> Þegar Cromwell lést og sonur hans, [[Richard Cromwell]], sagði af sér sem lávarður, var [[Karl 2. Englandskonungur|Karl 2.]] boðaður aftur og krýndur konungur árið 1660. Það markar upphaf [[Stúartendurreisnin|Stúartendurreisnarinnar]] þar sem leikhúsin voru opnuð á ný og listirnar blómstruðu.<ref>Lyndsey Bakewell, "Changing scenes and flying machines: re-examination of spectacle and the spectacular in Restoration theatre, 1660–1714" (PhD. Diss. Loughborough University, 2016) [https://web.archive.org/web/20200212175057/https://pdfs.semanticscholar.org/5c52/dfd2b876951f2d9ca982a2aa2460f52c228f.pdf online].</ref> Eftir [[dýrlega byltingin|dýrlegu byltinguna]] 1688 var [[þingbundin konungsstjórn]] fest í lög með [[Réttindaskráin 1689|réttindaskrá]], þar sem konungi var gert að ríkja með þinginu. Aðeins þingið gat lagt fram ný lög og konungur mátti hvorki leysa upp þing, boða nýja skatta eða kveða menn í herinn án samþykkis þingsins.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=mPoqfoiIp4sC&q=with+the+restoration+it+was+not+constitutionally+established+that+king+and+parliament+should+rule+together&pg=PA340 |title=World Civilization |first1=Philip J. |last1=Adler |first2=Randall L. |last2=Pouwels |page=340 |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-495-50262-3 |date=27 November 2007}}</ref> Frá þeim tíma hefur enginn konungur komið inn í [[neðri deild breska þingsins]] meðan á þingi stendur. Tákn þess er athöfn sem fer fram árlega þar sem dyrum þingsins er skellt framan í fulltrúa konungs.<ref>[http://news.bbc.co.uk/democracylive/hi/guides/newsid_81000/81909.stm "Democracy Live: Black Rod"]. BBC. Retrieved 6 August 2008; </ref> Vísindi tóku miklum framförum eftir stofnun [[Konunglega breska vísindafélagið|Konunglega breska vísindafélagsins]] árið 1660. Árið 1666 varð [[Lundúnabruninn mikli]] til þess að stór hluti miðborgar London eyðilagðist og var endurbyggður skömmu síðar.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/great_fire_02.shtml |work=BBC News |title=London's Burning: The Great Fire |access-date=25 September 2009}}</ref> Margar stórbyggingar voru hannaðar af arkitektinum [[Christopher Wren]]. Tveir flokkar komu fram á þinginu: [[Toríar]] og [[Viggar (Bretland)|Viggar]]. Toríar studdu upphaflega hinn kaþólska [[Jakob 2. Englandskonungur|Jakob 2.]], en sumir þeirra gengu í lið með Viggum í dýrlegu byltingunni og buðu [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmi af Óraníu]] krúnuna. Andstæðingar Vilhjálms voru kallaðir [[Jakobítar]] og þeir nutu einkum fylgis í norðurhluta landsins og Skotlandi. Undir stjórn [[Stúartætt]]ar þandist verslunarveldi Englendinga út um allan heim og hagsæld jókst. Stærsti kaupskipafloti Evrópu varð til í Bretlandi.<ref>{{Cite web|title=The History Press {{!}} The Stuarts|url=https://www.thehistorypress.co.uk/the-stuarts |access-date=11 April 2021|website=www.thehistorypress.co.uk|language=en}}</ref> Þing Englands og Skotlands samþykktu hvert í sínu lagi að sameina löndin tvö og stofna [[Konungsríki Stóra-Bretlands]] árið 1707.<ref name="unionwithscotland" /><ref name="Britons" /> Ýmsar stofnanir, löggjöf og kirkjuskipan, voru áfram aðskilin. === Nútíminn === [[File:CanalettoSomersetHouseTerrace.jpg|thumb|[[Thames-á]] á [[Georgstímabilið|Georgstímabilinu]] frá svölum á Somerset House í átt að Saint Paul's (um 1750).]] Eftir að Konungsríkið Stóra-Bretland var stofnað áttu [[Konunglega breska vísindafélagið]], [[skoska upplýsingin]] og [[enska upplýsingin]] þátt í nýjungum í visindum og verkfræði, meðan mikill vöxtur í [[þríhyrningsverslunin]]ni á Atlantshafi sem naut verndar [[konunglegi breski sjóherinn|konunglega breska sjóhersins]] skapaði undirstöður undir [[breska heimsveldið]]. Í Englandi hófst [[iðnbyltingin]] sem olli miklum efnahagslegum, samfélagslegum og menningarlegum breytingum á ensku samfélagi. Á þeim tíma iðnvæddist landbúnaðurinn, iðnaðarframleiðslan og námavinnsla, auk þess sem nýir innviðir fyrir vöruflutninga og fólksflutninga stóðu undir útþenslu og þróun iðnfyrirtækja.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/workshop_of_the_world_01.shtml |title=The Workshop of the World |author=Hudson, Pat |publisher=BBC |access-date=10 December 2010}}</ref> Árið 1761 var [[Bridgewater-skurðurinn]] opnaður í Norðvestur-Englandi og markaði upphaf skurðatímabilsins í Bretlandi.<ref name="Briton20015">{{Harvnb|Office for National Statistics|2000|p=5}}; {{harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=4}}.</ref> Árið 1825 hóf fyrsta varanlega farþegalestin starfsemi: [[Stockton- og Darlington-lestin]].<ref name="Briton20015"/> [[File:Turner, The Battle of Trafalgar (1822).jpg|thumb|[[Orrustan við Trafalgar]] var sjóorrusta milli breska sjóhersins og sameinaðs spænsks og fransks flota í Napóleonsstyrjöldunum.<ref>{{Cite web|date=28 July 2014|title=Department of History – Napoleonic Wars|url=http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Napoleonic%20Wars.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728203458/http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Napoleonic%20Wars.aspx|url-status=dead|archive-date=28 July 2014|access-date=8. apríl 2021}}</ref>]] Vegna [[iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]] fluttust margir verkamenn frá sveitum Englands í ört vaxandi þéttbýliskjarna til að vinna í verksmiðjum, til dæmis í [[Birmingham]] og [[Manchester]], sem voru nefndar „verkstæði heimsins“ og „vöruhúsaborgin“.<ref>{{Harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=9}}.; {{cite web |url=http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |access-date=4 October 2009 |title=Heritage |publisher=visitbirmingham.com |author=Birmingham City Council |author-link=Birmingham City Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426080011/http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |archive-date=26 April 2012}}</ref> Manchester var fyrsta iðnaðarborg heimsins.<ref name="Industrial city">{{cite web|title=Manchester – the first industrial city|url=http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309184810/http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp|archive-date=9 March 2012|access-date=17 March 2012|publisher=Entry on Sciencemuseum website}}</ref> Þegar [[franska byltingin]] hófst hélst stöðugleiki í Englandi. [[William Pitt yngri]] var forsætisráðherra í valdatíð [[Georg 3. Bretakonungur|Georgs 3.]] Staðgengilsstjórn [[Georg 4.|Georgs 4.]] var þekkt fyrir framfarir í listum og arkitektúr.<ref>{{Cite web|title=Regency {{!}} British Architectural Dates and Styles {{!}} Property {{!}} UK {{!}} Mayfair Office|url=https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency|access-date=8 April 2021|website=www.mayfairoffice.co.uk|archive-date=17 apríl 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417084322/https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency|url-status=dead}}</ref> Í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]] hugðist Napóleon gera innrás í Bretland úr suðaustri, en það gerðist þó aldrei og [[Horatio Nelson]] vann sigur á her Napóleons á sjó, meðan [[Arthur Wellesley]] vann sigur á landi. Sigur Breta í [[orrustan við Trafalgar|orrustunni við Trafalgar]] staðfesti yfirburði breska sjóhersins.<ref>Bennet, Geoffrey (2004). ''The Battle of Trafalgar''. England: Pen & Sword Books Limited, CPI UK, South Yorkshire.</ref> Á [[Napóleonstímabilið|Napóleonstímabilinu]] varð til bresk sjálfsmynd og hugmynd um [[Bretar|Breta]] sem sameinaða þjóð Englendinga, Skota og Wales-búa.<ref name="Colley1">{{Harvnb|Colley|1992|p=1}}.</ref> [[File:Frith A Private View.jpg|thumb|[[Viktoríutímabilið]] er oft nefnt em dæmi um [[gullöld]]. Málverk eftir [[William Powell Frith]] sem á að sýna menningarmun.]] London varð stærsta og fjölmennasta þéttbýlissvæði heims á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]] og verslun, her og floti breska heimsveldisins nutu mikillar virðingar.<ref>{{cite book |last=Haggard |first=Robert F. |url=https://books.google.com/books?id=53VUwDw_UYMC&q=prestige+of+the+british+empire+in+victorian+times&pg=PA13 |title=The persistence of Victorian liberalism:The Politics of Social Reform in Britain, 1870–1900 |page=13 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-0-313-31305-9 |year=2001}}</ref> Á þessum tíma urðu miklar tækniframfarir sem leiddu til aukinnar velsældar.<ref name=":17">{{Cite web|last=Atterbury|first=Paul|date=17 February 2011|title=Victorian Technology|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/victorian_technology_01.shtml|access-date=13 October 2020|website=BBC History}}</ref> Róttækar stjórnmálahreyfingar eins og [[Chartistar]] og [[súffragettur]] áttu þátt í að hraða lagalegum umbótum sem leiddu til almenns kosningaréttar.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/abolition_women_article_01.shtml#five |title=Women: From Abolition to the Vote |author=Crawford, Elizabeth |publisher=BBC |access-date=10 December 2010}}</ref> [[Samuel Hynes]] lýsti [[Játvarðstímabilið|Játvarðstímabilinu]] sem þægilegum tíma þar sem konur gengu með [[myndahattur|myndahatta]] og kusu ekki, ríkt fólk skammaðist sín ekki fyrir að sýna ríkidæmi sitt, og [[Heimsveldi þar sem sólin sest aldrei|sólin settist aldrei á breska fánann]].<ref>{{Cite web|title=Manor House. Edwardian Life {{pipe}} PBS|url=https://www.pbs.org/manorhouse/edwardianlife/introduction.html|website=www.pbs.org}}</ref> Breytingar á valdajafnvægi í Austur- og Mið-Evrópu leiddu til [[fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldar]] þar sem hundruð þúsunda enskra hermanna börðust fyrir Bretland sem hluti af [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöld)|Bandamönnum]] Tveimur áratugum síðar var Bretland enn hluti af [[Bandamenn (síðari heimsstyrjöld)|Bandamönnum]] í [[síðari heimsstyrjöld]]. Undir lok [[Þykjustustríðið|þykjustustríðsins]] varð [[Winston Churchill]] forsætisráðherra. Margar enskar borgir urðu fyrir miklu tjóni í [[Orrustan um Bretland|loftárásum Þjóðverja]]. Eftir stríðið hófst hröð [[afnýlenduvæðing]] [[breska heimsveldið|breska heimsveldisins]] og tækniþróun olli miklum breytingum á daglegu lífi fólks. Bílar urðu helsti samgöngumátinn og [[þotuhreyfill]]inn (önnur ensk uppfinning) leiddi til þess að flugferðir urðu hagkvæmari.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituaries-air-commodore-sir-frank-whittle-1309015.html |title=Obituaries: Air Commodore Sir Frank Whittle |author=Golley, John |date=10 August 1996 |access-date=2 December 2010 |newspaper=The Independent |location=London}}</ref> Búseta fólks í Englandi breyttist með tilkomu bifreiða og heilsugæslan [[National Health Service]] hóf að veita almenningi ókeypis heilbrigðisþjónustu árið 1948. Þessi þróun leiddi til breytinga á sveitarfélögum í Englandi um miðja 20. öld.<ref>{{Harvnb|Clark|Steed|Marshall|1973|p=1}}; {{Harvnb|Wilson|Game|2002|p=55}}.</ref> Frá og með 20. öld hafa miklir fólksflutningar orðið til Englands, aðallega frá öðrum hlutum [[Bretlandseyjar|Bretlandseyja]], en líka frá öðrum [[Breska samveldið|samveldislöndum]], sérstaklega [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]].<ref>{{harvnb|Gallagher|2006|pp=10–11}}.</ref> Frá 8. áratug 20. aldar hefur störfum fækkað í iðnaði og fjölgað í [[þjónustugeirinn|þjónustugeiranum]].<ref name="Thatcher">{{harvnb|Reitan|2003|p=50}}.</ref> England varð hluti af [[Evrópska efnahagssvæðið|evrópska efnahagssvæðinu]] sem síðar varð [[Evrópusambandið]]. Frá lokum 20. aldar breyttist stjórn Bretlands þannig að aukin völd færðust til endurreistra þinga Skotlands, Wales og Norður-Írlands.<ref>{{cite journal |last=Keating |first=Michael |author-link=Michael Keating (political scientist) |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |url=https://archive.org/details/sim_publius_winter-1998_28_1/page/217 |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |page=217 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> [[England og Wales]] er þó áfram til sem sérstakt lögsagnarumdæmi innan Bretlands.<ref name="BBC Wales">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/guide/ch11_part2_coming_of_the_tudor.shtml |title=The coming of the Tudors and the Act of Union |year=2009 |publisher=BBC News |website=[[BBC Wales]] |access-date=9 September 2009}}</ref> Aukin valddreifing hefur leitt til meiri áherslu á sérstaka enska sjálfsmynd.<ref>{{harvnb|Kenny|English|Hayton|2008|p=3}}; {{Harvnb|Ward|2004|p=180}}.</ref> Ekkert sérstakt þing eða stjórn Englands er til, og hugmyndum um slíka sérstjórn hefur verið hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslum.<ref name="refreject"/> == Landfræði == England nær yfir tvo þriðju hluta [[Stóra-Bretland]]s með eyjum, eins og [[Wighteyja|Wighteyju]] og [[Scilly-eyjar|Scilly-eyjum]]. [[Skotland]] liggur að landinu í norðri og [[Wales]] í vestri. England er nær [[Meginland Evrópu|meginlandi Evrópu]] en aðrir hlutar Bretlands. [[Ermarsund]] greinir England að meginlandinu og er 52 [[kílómetri|km]] að breidd þar sem það er grennst.<ref name="Engchannel">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/187921/English-Channel |title=English Channel |year=2009 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=britannica.com |access-date=15 August 2009}}</ref> [[Ermarsundsgöngin]] skammt frá [[Folkestone]] tengja England beint við [[Frakkland]]i.<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcAboutUs/ukm/history.htm |publisher=EuroTunnel.com |access-date=5 September 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081116055538/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcAboutUs/ukm/history.htm |archive-date=16 November 2008}}</ref> England á líka strönd að [[Norðursjór|Norðursjó]] og [[Atlantshaf]]i. Helstu hafnarborgir landsins, London, [[Liverpool]] og [[Newcastle upon Tyne]], liggja við árnar [[Thames]], [[Mersey]] og [[Tyne-á]]. Lengsta áin sem rennur um England er [[Severn]], 354 km að lengd.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/england/sevenwonders/west/severn-river/ |publisher=BBC |title=The River Severn |access-date=5 December 2010}}</ref> Hún rennur út í [[Bristolsund]] og er þekkt fyrir [[Severn-röstin]]a, [[sjávarfallaröst]] sem getur myndað 2 metra brimöldur.<ref>{{cite web |url=http://www.environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |title=Severn Bore and Trent Aegir |publisher=Environment Agency |access-date=5 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122125420/http://environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |archive-date=22 November 2010}}</ref> Lengsta áin sem aðeins rennur um England er þó Thames sem er 346 km að lengd.<ref name="Thames">{{cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/related-139-94056-articles-reviews/River+Thames-London+(England)/related.do |title=River Thames and London (England) |website=London Evening Standard |location=London |access-date=17 August 2009 |archive-date=6 júní 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606141607/http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/related-139-94056-articles-reviews/River%2BThames-London%2B%28England%29/related.do |url-status=dead }}{{dead link|date=October 2017|bot=medic}}</ref> [[File:Malvern Hills - England.jpg|left|thumb|[[Malvern-hæðir]] í ensku sýslunum [[Worcestershire]] og [[Herefordshire]] eru skilgreindar sem svæði einstakrar náttúrufegurðar.]] Í Englandi eru mörg vötn. Stærsta stöðuvatn landsins er [[Windermere]] í vatnasvæðinu [[Lake District]].<ref name="metoffice_nw">{{cite web |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/nw/ |title=North West England & Isle of Man: climate |publisher=Met Office |access-date=5 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605003213/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/nw/ |archive-date=5 June 2011 }}</ref> Landslag í Englandi einkennist aðallega af lágum hæðardrögum, en í norðri er landið fjalllendara. Þar eru [[Pennínafjöll]], sem eru fjallgarður sem liggur frá austri til vesturs, [[Kúmbríufjöll]] í Lake District og [[Cheviot-hæðir]] við landamæri Englands og Skotlands. Hæsti tindur Englands er [[Scafell Pike]], 978 metrar á hæð.<ref name="metoffice_nw" /> [[Shropshire-hæðir]] liggja að landamærum Wales, og [[Dartmoor]] og [[Exmoor]] eru heiðarlönd í suðvestri. Í [[Austur-Anglía|Austur-Anglíu]] er flatt undirlendi notað sem beitiland. Þetta svæði er kallað [[Fens]]. [[Tees–Exe-línan]] er stundum notuð til að greina norður- og vesturhlutann, með eldra bergi og meira hálendi; frá suður- og austurhlutanum sem einkennist af meira flatlendi og setbergi.<ref>{{cite book|title=World Regional Geography|url=https://books.google.com/books?id=yAgGHnENHjoC&q=tees+exe+line+england+lowland+upland&pg=PA100|publisher=Joseph J. Hobbs|access-date=6 December 2017|isbn=978-0-495-38950-7|date=13 March 2008}}</ref> Elstu fjöll landsins eru [[Pennínafjöll]] sem eru stundum kölluð „hryggjarsúla landsins“ og eru frá lokum [[fornlífsöld|fornlífsaldar]] frá því fyrir um 300 milljón árum..<ref>{{cite web |url=http://www.summitpost.org/area/range/220026/pennines.html |title=Pennines |publisher=Smmit Post |access-date=8 September 2009}}</ref> Þau eru meðal annars mynduð úr [[sandsteinn|sandsteini]] og [[kalksteinn|kalksteini]] og þar er líka að finna [[kol]]alög. [[Karst]]landslag er að finna í [[Yorkshire]] og [[Derbyshire]]. Við fjöllin eru mýrlendi og frjósamir dalir þar sem árnar skera sig inn í þau. [[Yorkshire Dales-þjóðgarðurinn|Yorkshire Dales]] og [[Peak District]] eru tveir þjóðgarðar í Pennínafjöllum. Í suðvestri eru heiðarlöndin Dartmoor og Exmoor sem liggja á granítklöpp og þar sem milt úthafsloftslag er ríkjandi. Bæði heiðarlöndin eru þjóðgarðar.<ref>{{cite web |url=http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |title=National Parks&nbsp;– About us |publisher=nationalparks.gov.uk |access-date=5 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101027162402/http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |archive-date=27 October 2010 |url-status=dead }}</ref> [[Ensku láglöndin]] eru í mið- og suðurhluta landsins og einkennast af grónum hæðardrögum, eins og [[Cotswold-hæðir|Cotswold-hæðum]], [[Chiltern-hæðir|Chiltern-hæðum]], [[North Downs]] og [[South Downs]]. Við ströndina eru hvítir kalksteinsklettar, eins og við [[Dover]]. Þar eru líka sléttur eins og [[Salisbury-sléttan]], [[Somerset-flatlendið]], [[Suðurstrandarsléttan]] og [[Fenin (Englandi)|Fenin]]. == Stjórnmál == [[File:Palace of Westminster, London - Feb 2007.jpg|thumb|right|[[Westminster-höll]] er samkomustaður [[breska þingið|breska þingsins]].]] England er hluti af Bretlandi, þar sem er [[þingbundið konungsvald]] með [[þingræði]]skerfi.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "United Kingdom"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ |date=2021-01-09 }} CIA ''The World Factbook'']. Retrieved 13 April 2021</ref> England hefur ekki haft sína eigin ríkisstjórn síðan 1707 en með [[Sambandslögin 1707|sambandslögunum]] sameinuðust [[konungsríkið Skotland]] og [[konungsríkið England]] í [[konungsríkið Stóra-Bretland]].<ref name="unionwithscotland">{{cite web |title=The first Parliament of Great Britain |url=http://www.parliament.uk/actofunion/08_02_great.html |publisher=Parliament.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621165514/http://www.parliament.uk/actofunion/08_02_great.html |archive-date=21 June 2008}}</ref> Fyrir sambandið var landinu stjórnað af [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|konungi]] og [[enska þingið|þinginu]]. Í dag fer [[breska þingið]] með stjórn Englands, en önnur lönd Bretlands hafa sínar eigin ríkisstjórnir og þing sem starfa í umboði þess.<ref name="Devolution">{{cite web |url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/devolution.aspx |title=Devolution in the United Kingdom |date=26 March 2009 |author=Cabinet Office |author-link=Cabinet Office |publisher=cabinetoffice.gov.uk |access-date=16 August 2009}}</ref> Í [[Neðri málstofa breska þingsins|neðri málstofu breska þingsins]] sitja 532 fulltrúar einmenningskjördæma á Englandi, af 650 þingmönnum deildarinnar.<ref>{{cite web |title=Lists of MPs |url=http://www.parliament.uk/mps-lords-and-offices/mps/ |publisher=Parliament.uk |access-date=21 May 2009}}</ref> Eftir [[þingkosningar í Bretlandi 2019]] voru fulltrúar úr [[Íhaldsflokkurinn (Bretlandi)|Íhaldsflokknum]] 345, 179 úr [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokknum]], sjö úr [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretlandi)|Frjálslynda flokknum]], einn úr [[Græningjaflokkur Englands og Wales|Græningjum]], og [[forseti neðri málstofu breska þingsins]], [[Lindsay Hoyle]]. Eftir að breska þingið fól þingum annarra landa Bretlands að fara með stjórn að hluta í Skotlandi, Wales og Norður-Írlandi, hefur verið rætt um að koma á líku fyrirkomulagi í Englandi. Upphaflega var rætt um að hvert [[héruð Englands|hérað]] fengi eigin þing, en þegar tillögunni var hafnað af [[Norðaustur-England]]i í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2004, var hætt við það.<ref name="refreject">{{cite news |last=Sherman |first=Jill |author2=Andrew Norfolk |date=5 November 2004 |title=Prescott's dream in tatters as North East rejects assembly |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |archive-date=25 May 2010}}</ref> Eitt vandamál er [[spurningin um Vestur-Lothian]] þar sem þingmenn úr Skotlandi og Wales geta kosið um löggjöf sem snertir eingöngu England, meðan enskir þingmenn geta ekki kosið um mál sem hin þingin fást við.<ref>{{cite news |title=West Lothian question |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7702326.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=31 October 2008}}</ref> Þetta hefur verið sett í samhengi við það að England er eina land Bretlands þar sem ekki eru ókeypis lyfseðlar og skráningargjöld í háskóla<ref name="msnmoney">{{cite web |title=Are Scottish people better off? |url=http://money.uk.msn.com/consumer/article.aspx?cp-documentid=6543296 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417222726/http://money.uk.msn.com/consumer/article.aspx?cp-documentid=6543296 |archive-date=17 April 2008 |publisher=MSN Money |access-date=5 September 2009}}</ref> og hefur leitt til vaxandi enskrar þjóðernishyggju.<ref>{{cite news |title=English nationalism "threat to UK" |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/596703.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=9 January 2000}}</ref> Sumir hafa því stungið upp á stofnun sérstaks ensks þings<ref>{{cite news |last=Davidson |first=Lorraine |date=3 June 2008 |title=Gordon Brown pressed on English parliament |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article4061785.ece |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529115803/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article4061785.ece |archive-date=29 May 2010}}</ref> meðan aðrir hafa mælt með því að aðeins enskir þingmenn fái að kjósa um löggjöf sem eingöngu varðar England.<ref>{{cite news |title=English votes for English laws' plan by Tories |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/english-votes-for-english-laws-plan-by-tories-857647.html |access-date=5 September 2009 |work=The Independent |location=London |first=Andrew |last=Grice |date=1 July 2008}}</ref> == Efnahagslíf == [[Mynd:City of London Skyline.jpg|thumb|350px|[[Lundúnaborg]] er miðstöð heimsefnahags.]] England er eitt af stærstu efnahagskerfum [[Evrópa|Evrópu]] og fimmta stærsta í heimi. Hagkerfi Englands notar [[engilsaxneskt haglíkan]]. Það er eitt af fjórum hagkerfum á Bretlandi, og 100 af 500 stærstum fyrirtækjum í Evrópu eru með höfuðstöðvar í [[London]]. Sem hluti Bretlands er England aðalmiðstöð fyrir efnahagsmál heimsins. England er eitt iðnvæddu landa í heimi. Aðaliðnaðasvæði eru efna- og lyfjaiðnaðir og tækniiðnaðir eins og [[geimverkfræði]], [[vopn]]aiðnaður og framleiðslu [[hugbúnaður|hugbúnaða]]. London flytur út aðallega iðnaðarvörur and flytja inn efni eins og jarðolía, te, ull, hrásykur, timbur, smjör, málmur og kjöt. Í fyrra flutti út England meira en 30.000 [[tonn]] nautakjöta eiga 75.000.000 [[breskt pund|breskra punda]]. [[Frakkland]], [[Ítalía]], [[Grikkland]], [[Holland]], [[Belgía]] og [[Spánn]] eru aðalinnflytjendur nautakjöta frá Englandi. Seðlabanki Bretlands sem setur vaxtaprósentur og kemur á peningamálastefnu er [[Englandsbanki]] í London. [[Kauphöllin í London]] er líka í borginni og er aðalkauphöllin í Bretlandi og er stærsta í Evrópu. London er alheimsleiðtogi í fjármáli, börgin er stærsta fjármálamiðstöð í Evrópu. Hefðbundnir framleiðslu- og þungaiðnaðir hafa hnignað undanfarið á Englandi eins og annars staðar á Bretlandi. Um leið hafa [[þjónustugrein]]ar orðið öllu meira mikilvægar. Til dæmis er [[ferðaþjónusta]] sjötti stærsti iðnaðurinn á Bretlandi og gaf hagkerfinu 76 milljónir breskra punda. Árið [[2002]] ræður hún 1.800.000 stöðugildi fólks eða 6,1% vinnandi íbúa. Aðalmiðstöð fyrir ferðamenn er London og börgin laðar að milljónum ferðamanna árlega. Embættislegi gjaldmiðill Bretlands er [[breskt pund]] (stundum ''sterlingspund'' eða ''GBP'', e. ''pound sterling''). == Íbúar == [[File:England counties population (crop).png|thumb|alt=Kort af Englandi þar sem sýslurnar eru litaðar með missterkum bláum lit.|Borgar- og sveitasýslur eftir mannfjölda.]] [[File:England and Wales population cartogram districts.svg|thumb|Íbúafjöldi Englands og Wales eftir stjórnsýslueiningum.]] England er langfjölmennasta land Bretlands, með yfir 56 milljón íbúa, sem eru 84% af heildarfjöldanum.<ref name="2011census"/>{{rp|12}}<ref>{{cite web |author=Office for National Statistics |author-link=Office for National Statistics |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2011-and-mid-2012/index.html |title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland&nbsp;– current datasets |publisher=statistics.gov.uk |access-date=5 October 2013 |date=8 August 2013 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Ef England væri sérstakt ríki væri það 25. fjölmennasta ríki heims miðað við árið 2005.<ref>{{cite web |last=United Nations Department of Economic and Social Affairs |author-link=United Nations Department of Economic and Social Affairs |title=World Population Prospects: Analytical Report for the 2004 |url=https://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm |publisher=United Nations |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090807035831/http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm |archive-date=7 August 2009 |url-status=dead }}</ref> [[Englendingar]] eru [[bresk þjóð]].<ref name="ethnicityengl">{{cite web |author=Office for National Statistics |author-link=Office for National Statistics |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales 2011 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html |publisher=Statistics.gov.uk |access-date=5 October 2013 |year=2011 |archive-date=24 janúar 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124090812/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html |url-status=dead }}</ref> Sumar erfðarannsóknir benda til þess að 75-95% þeirra séu afkomendur landnema frá forsögulegum tíma sem fluttust þangað upprunalega frá [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]], með um 5% framlagi [[Englar (þjóð)|Engla]] og [[Saxar|Saxa]], auk þó nokkurs framlags frá [[Norðurlönd]]unum.{{sfn|Oppenheimer|2006|p=378}}<ref>{{cite web |title=British and Irish, descendant of the Basques? |url=http://www.eitb24.com/new/en/B24_38277/life/GENETIC-STUDY-British-and-Irish-descendant-of-the-Basques/ |publisher=Eitb24.com |access-date=5 September 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516142837/http://www.eitb24.com/new/en/B24_38277/life/GENETIC-STUDY-British-and-Irish-descendant-of-the-Basques/ |archive-date=16 May 2011}}; {{cite news |title=What does being British mean? Ask the Spanish |url=https://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3348004/What-does-being-British-mean-Ask-the-Spanish.html |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |access-date=5 September 2009 |first=Stephen |last=Oppenheimer |date=10 October 2006a |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715070548/http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3348004/What-does-being-British-mean-Ask-the-Spanish.html |archive-date=15 July 2009 }}</ref> Aðrar rannsóknir meta framlag germanskra þjóða sem allt að 50%.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/03/06/science/06brits.html |title=A United Kingdom? Maybe |last=Wade |first=Nicholas |date=6 March 2007 |newspaper=The New York Times |access-date=8 August 2009}}; {{cite journal |title=Evidence for an apartheid-like social structure in early Anglo-Saxon England |pmc=1635457 |year=2006 |volume=273 |issue=1601 |pmid=17002951 |last1=Thomas |first1=M.G. |last2=Stumpf |first2=M.P. |last3=Härke |first3=H. |pages=2651–7 |doi=10.1098/rspb.2006.3627 |journal=Proceedings: Biological Sciences}}</ref> Ýmis menningarsamfélög hafa orðið áhrifamikil á Englandi í gegnum söguna: [[Forsögulegt Bretland|forsöguleg samfélög]], [[Bretar (söguleg þjóð)|Bretar]],<ref>{{cite web |title=Roman Britons after 410 |url=http://www.britarch.ac.uk/ba/ba68/feat1.shtml |publisher=Britarch.ac.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522193002/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba68/feat1.shtml |archive-date=22 May 2009 |url-status=dead}}</ref> [[Rómaveldi]], [[Engilsaxar]],<ref>{{cite book |title=Anglo-Saxon Origins: The Reality of the Myth |url=https://books.google.com/books?id=D3GPUqysfoAC&q=Anglo-Saxon%20Origins%3A%20The%20Reality%20of%20the%20Myth&pg=PA3 |access-date=5 September 2009 |publisher=Malcolm Todd |isbn=978-1-871516-85-2 |last=Cameron |first=Keith |date=March 1994}}</ref> [[Víkingar]],<ref>{{cite news |title=Legacy of the Vikings |url=https://www.bbc.co.uk/history/trail/conquest/after_viking/legacy_vikings_01.shtml |work=BBC News |access-date=5 September 2009}}</ref> [[Gelar]] og [[Normannar]]. Samfélög brottfluttra Englendinga er víða að finna í fyrrum löndum breska heimsveldisins, sérstaklega í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Kanada]], [[Ástralía|Ástralíu]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] og [[Nýja-Sjáland]]i.<ref>{{cite news |title=Shifting Identities&nbsp;– statistical data on ethnic identities in the US |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_/ai_80408799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112123723/http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_/ai_80408799 |url-status=dead |archive-date=12 January 2016 |publisher=Bnet |access-date=29 July 2009 |year=2001}}</ref> <ref>{{cite web |title=Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |publisher=Statistics Canada |access-date=29 July 2009 |date=2 April 2008 |archive-date=1 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101151108/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Australian Population: Ethnic Origins |url=http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |author=Centre for Population and Urban Research, Monash University |access-date=29 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719124226/http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |archive-date=19 July 2011 }}</ref><ref>{{cite web |title=Inmigración británica en Chile |url=http://www.galeon.com/typepad/ |publisher=Galeon.com |access-date=29 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822074242/http://www.galeon.com/typepad/ |archive-date=22 August 2009 |url-status=dead }}</ref> Frá lokum 20. aldar hafa margir Englendingar flust til Spánar.<ref>{{cite news |title=An Englishman's home is his casa as thousands go south |url=https://www.theguardian.com/world/2005/oct/09/spain.spain |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=5 September 2009 |first=Jason |last=Burke |date=9 October 2005}}; {{cite news |url=https://www.theguardian.com/society/2007/nov/16/emigration |title=Record numbers leave the country for life abroad |first=Alan |last=Travis |author2=Sarah Knapton |date=16 November 2007 |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=8 August 2009}}</ref> Þegar ''[[Dómsdagsbókin]]'' var samin árið 1086 var íbúafjöldi Englands tvær milljónir. Um 10% bjuggu þá í þéttbýli.<ref>{{cite web |author=University of Wisconsin |title=Medieval English society |url=http://history.wisc.edu/sommerville/123/123%2013%20Society.htm |access-date=14 August 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111025121640/http://history.wisc.edu/sommerville/123/123%2013%20Society.htm |archive-date=25 October 2011 |url-status=dead}}</ref> Árið 1801 var íbúafjöldinn 8,3 milljónir og árið 1901 var hann orðinn 30,5 milljónir.<ref>{{cite report |publisher=[[Office for National Statistics]] |title=Focus on People and Migration |url=http://ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/index.html |date=7 December 2005 |chapter=Chapter 1 – The UK population: past, present and future |chapter-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/focus-on-people-and-migration---focus-on-people-and-migration---chapter-1.pdf |access-date=16 February 2017 |format=PDF }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Efnahagslegur vöxtur í [[Suðaustur-England]]i hefur gert það að áfangastað fyrir fólksflutninga annars staðar að í Bretlandi.<ref name="ethnicityengl"/> Þó nokkur fjöldi Íra hefur líka flust til Englands.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1224611.stm |title=One in four Britons claim Irish roots |work=BBC News |access-date=26 November 2010 |date=16 March 2001}}</ref> Hlutfall íbúa af evrópskum uppruna er 87,5%. Þar á meðal eru íbúar af þýskum<ref name="migra"/> og pólskum uppruna.<ref name="ethnicityengl"/> Innflytjendur hafa flust til Englands lengra að síðan á 6. áratugnum. Um 6% íbúa Englands tilheyra fjölskyldum sem komu upprunalega frá [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]] ([[Indland]]i, [[Pakistan]] og [[Bangladess]]).<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra">{{cite news |title=British Immigration Map Revealed |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4218740.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=7 September 2005}}</ref> Um 0,7% íbúa eru af kínverskum uppruna.<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra"/> 2,9% íbúa eru þeldökkir af afrískum og karabískum uppruna, sérstaklega frá fyrrum breskum nýlendum þar.<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra"/> Árið 2007 tilheyrðu 22% skólabarna í Englandi minnihlutaþjóðarbrotum<ref name="Paton">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=One fifth of children from ethnic minorities |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Graeme |last=Paton |date=1 October 2007 |access-date=14 August 2014}}</ref> og árið 2011 var fjöldi þeirra 26,5%.<ref name="Shepherd">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/education/2011/jun/22/quarter-state-school-pupils-from-ethnic-minority |title=Almost a quarter of state school pupils are from an ethnic minority |newspaper=The Guardian |location=London |first=Jessica |last=Shepherd |date=22 June 2011 |access-date=17 January 2014}}</ref> Um helmingur fólksfjölgunar milli 1991 og 2001 var vegna aðflutnings.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article379434.ece |title=Immigration rise increases segregation in British cities |last=Leppard |first=David |date=10 April 2005 |work=The Times |location=London |access-date=8 August 2009 |archive-date=11 febrúar 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080211185641/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article379434.ece |url-status=dead }}</ref> Deilur um þennan aðflutning eru áberandi í enskum stjórnmálum.<ref>{{cite web |title=Immigration debate hots up in England |url=http://www.dawn.com/news/821775/immigration-debate-hots-up-in-england |publisher=The Independent News Service |date=26 November 2008 |access-date=14 August 2014}}</ref> Í könnun innanríkisráðuneytisins árið 2009 sögðust 80% aðspurðra vilja takmarka aðflutning fólks.<ref>{{cite news |title=80% say cap immigration |url=http://www.express.co.uk/posts/view/115745/80-say-cap-immigration |newspaper=Daily Express |location=London |date=23 July 2009 |first=Gabriel |last=Milland |access-date=5 September 2009}}</ref> [[Hagstofa Bretlands]] áætlar að íbúum muni fjölga um 9 milljónir milli 2014 og 2039.<ref>{{cite report |title=National Population Projections: 2014-based Statistical Bulletin |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationprojections/bulletins/nationalpopulationprojections/2015-10-29 |date=29 October 2015 |publisher=Office for National Statistics}}</ref> [[Kornbretar]] eru eina þjóðarbrotið sem er upprunnið á Englandi, sem er viðurkennt af ríkisstjórn Bretlands samkvæmt [[Rammasamkomulag um vernd þjóðarbrota|Rammasamkomulagi um vernd þjóðarbrota]] frá 2014.<ref name="ReferenceB">{{cite news |title=Cornish people formally declared a national minority along with Scots, Welsh and Irish |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/cornish-people-formally-declared-a-national-minority-along-with-scots-welsh-and-irish-9278725.html |access-date=23 April 2014 |newspaper=The Independent |date=23 April 2014 |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424100108/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/cornish-people-formally-declared-a-national-minority-along-with-scots-welsh-and-irish-9278725.html |url-status=dead }}</ref> === Tungumál === {{aðalgrein|Enska}} Enska varð til á Englandi og er aðaltungumál Englands í dag. Enska er vesturgermanskt [[indóevrópsk tungumál|indóevrópskt]] tungumál og er skylt [[Skoska|skosku]] og [[frísneska|frísnesku]]. Í sögu málsins er tímabilið fram til ársins [[1066]] nefnt [[fornenska]] en frá árinu 1066 til [[15. öld|15. aldar]] er talað um [[miðenska|miðensku]] og frá 15. öld um nútímaensku. Allt frá árinu 1066 hefur enska orðið fyrir miklum áhrifum frá latínu og frönsku, ekki síst orðaforðinn sem er nú að verulegu leyti af latneskum rótum líkt og í [[Rómönsk mál|rómönsku málunum]]. === Borgir === [[London]] er stærsta borg Bretlands og er líka [[höfuðborg]] landsins. Þær eru stærsta þéttbýli á landinu. [[Birmingham]] er önnur stærsta borgin. Aðrar stórar borgir eru [[Manchester]], [[Leeds]], [[Liverpool]], [[Newcastle]], [[Sheffield]], [[Bristol]], [[Coventry]], [[Bradford]], [[Leicester]] og [[Nottingham]]. Stærsta höfnin er [[Poole]] á suðströndinni. {|class="wikitable" |- !Röð !Þéttbýli !Fólksfjöldi<br />(manntal 2011) !Staðir !Stærri þéttbýlisstaðir |- !1 |[[Þéttbýli Stór-Lundúnasvæðisins]] |9.787.426 |67 |[[London]] |- !2 |[[Stór-Manchester]] |2.553.379 |57 |[[Manchester]], [[Salford]], [[Bolton]], [[Stockport]], [[Oldham]] |- !3 |[[Þéttbýli Vestur-Miðhéraðanna]] |2.440.986 |22 |[[Birmingham]], [[Wolverhampton]], [[Dudley]], [[Walsall]] |- !4 |[[Þéttbýli Vestur-Yorkshire]] |1.777.934 |26 |[[Leeds]], [[Bradford]], [[Huddersfield]], [[Wakefield]] |- !5 |[[Þéttbýlið Liverpool]] |864.122 |8 |[[Liverpool]], [[St Helens (Merseyside)|St Helens]], [[Bootle]], [[Huyton-with-Roby]] |- !6 |[[Þéttbýlið South-Hampshire]] |855.569 |16 |[[Southampton]], [[Portsmouth]] |- !7 |[[Tyneside]] |774.891 |25 |[[Newcastle upon Tyne]], [[North Shields]], [[South Shields]], [[Gateshead]], [[Jarrow]] |- !8 |[[Þéttbýlið Nottingham]] |729.977 |15 |[[Nottingham]], [[Beeston (Nottinghamshire)|Beeston]] og [[Stapleford (Nottinghamshire)|Stapleford]], [[Carlton, Nottinghamshire|Carlton]], [[Long Eaton]] |- !9 |[[Þéttbýlið Sheffield]] |685.368 |7 |[[Sheffield]], [[Rotherham]], [[Chapeltown (Suður-Yorkshire)|Chapeltown]], [[Mosborough]]/[[Highlane]] |- !10 |[[Þéttbýlið Bristol]] |617.280 |7 |[[Bristol]], [[Kingswood, South Gloucestershire|Kingswood]], [[Mangotsfield]], [[Stoke Gifford]] |} == Menning == {{aðalgrein|Ensk menning}} Ensk menning er breið og fjölbreytileg. Englendingar hafa spilað inn í þróun [[list]]a og [[vísindi|vísindanna]]. Margir mikilvægir vísindamenn og heimspekingar fæddust á Englandi eða hafa búið á Englandi, til dæmis [[Isaac Newton]], [[Francis Bacon (heimspekingur)|Francis Bacon]], [[Charles Darwin]], [[Ernest Rutherford]] (fæddur á [[Nýja-Sjáland]]i), [[John Locke]], [[John Stuart Mill]], [[Bertrand Russell]], [[Thomas Hobbes]] og hagfræðingar svo sem [[David Ricardo]] og [[John Maynard Keynes]]. [[Karl Marx]] skrifaði mest af ritverkum sínum í [[Manchester]]. === Matargerð === Mörg lönd telja að ensk matargerð sé gróf og einföld. Ensk matargerð umbreyttist á sjötta áratuginum undir áhrifum frá [[Indland]]i og [[Kína]] sem fylgdu innflytjendum. Dæmi af hefðbundnum enskum mat eru: [[Mynd:English Breakfast.jpg|thumb|180px|Enskur morgunverður]] {{dálkar |width= | col1 = * [[Eplabaka]] * [[Bjúgu og stappa]] * [[Bedfordshire clanger]] * [[Bubble and Squeak]] * [[Kornbresk kjötbaka]] * [[Bústaðarbaka]] * [[Devonshire rjómaté]] * [[Fiskur og franskar]] | col2width = | col2 = * [[Enskur morgunverður]] * [[Kjötsósa|Kjötsósur]] * [[Hlaupaáll]] * [[Lancashire grýta]] * [[Lincolnshire bjúga|Lincolnshire bjúgu]] * [[Kjötbaka|Kjötbökur]] * [[Baka og stappa]] * [[Ploughmans hádegisverður]] | col3 = * [[Svínabaka|Svínabökur]] * [[Scouse]] * [[Smalabaka]] * [[Spotted Dick]] * [[Nýrnabaka]] * [[Sunnudagssteik]]ur * [[Toad in the hole]] * [[Yorkshire pudding]] }} === Verkfræði === England er fæðingarstaður [[Iðnbyltingin|Iðnbyltingarinnar]] og margir uppfinningamenn bjuggu á Englandi á [[18. öld|18.]] og [[19. öld]]. Frægir verkfræðingar eru til dæmis [[Isambard Kingdom Brunel]], [[Charles Babbage]], [[Tim Berners-Lee]], [[John Dalton]], [[James Dyson]], [[Michael Faraday]], [[Robert Hooke]], [[Robert Stephenson]], [[Joseph Swan]] og [[Alan Turing]]. === Vísindi og heimspeki === [[Mynd:Charles Darwin aged 51.jpg|thumb|right|[[Charles Darwin]].]] Meðal mikilhæfra vísindamanna frá Englandi má nefna [[Isaac Newton]], [[Michael Faraday]], [[Robert Hooke]], [[Robert Boyle]], [[Joseph Priestley]], [[J. J. Thomson]], [[Charles Babbage]], [[Charles Darwin]], [[Stephen Hawking]], [[Christopher Wren]], [[Alan Turing]], [[Francis Crick]], [[Joseph Lister]], [[Tim Berners-Lee]], [[Andrew Wiles]] og [[Richard Dawkins]]. Enskir heimspekingar áttu ríkan þátt í að móta vestræna heimspeki. Þar má nefna [[William af Ockham]], [[Francis Bacon (heimspekingur)|Francis Bacon]], [[Thomas Hobbes]], [[John Locke]], [[Jeremy Bentham]], [[Thomas Paine]], [[John Stuart Mill]], [[Herbert Spencer]], [[Bertrand Russell]], [[G.E. Moore]], [[A.J. Ayer]], [[Gilbert Ryle]], [[J.L. Austin]], [[G.E.M. Anscombe]] og [[Bernard Williams]]. === Bókmenntir === [[Mynd:CHANDOS3.jpg|thumb|upright|right|Leikskáld [[William Shakespeare]].]] Saga enskra bókmennta er rótgróin. Margir [[rithöfundur|rithöfundar]] eru frá Englandi til dæmis leikskáldin [[William Shakespeare]], [[Christopher Marlowe]], [[Ben Jonson]] og [[John Webster]], til viðbótar rithöfundarnir [[Daniel Defoe]], [[Henry Fielding]], [[Jane Austen]], [[William Makepeace Thackeray]], [[Charlotte Brontë]], [[Emily Brontë]], [[J.R.R. Tolkien]], [[Charles Dickens]], [[Mary Shelley]], [[H. G. Wells]], [[George Eliot]], [[Rudyard Kipling]], [[D.H. Lawrence]], [[E.M. Forster]], [[Virginia Woolf]], [[George Orwell]] og [[Harold Pinter]]. [[J.K. Rowling]], [[Enid Blyton]] og [[Agatha Christie]] eru rithöfundar sem hafa orðið frægir á [[20. öld]]. === Tónlist === Tónskáld frá Englandi eru ekki eins fræg og rithöfundarnir þaðan. Flytjendur eins og [[Bítlarnir]], [[Led Zeppelin]], [[Pink Floyd]], [[Elton John]], [[Queen]] og [[The Rolling Stones]] eru meðal þeirra sem hafa selt mest af plötum í heiminum. England er einnig fæðingarstaður margra [[tónlistarstefna]] til dæmis [[harðrokk]]s, [[þungarokk]]s, [[Britpop]]s, [[glamrokk]]s, [[drum and bass]], [[framsækið rokk|framsækins rokks]], [[pönk]]s, [[gotneskt rokk|gotnesks rokks]] og [[triphop]]s. == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Cite book |last=Colley |first=Linda |url=https://archive.org/details/britonsforgingna0000coll |title=Britons: Forging the Nation, 1701–1837 |publisher=Yale University Press |date=1992 |isbn=978-0-300-05737-9 |author-link=Linda Colley}} * {{Cite book |last=Crofton |first=Ian |title=The Kings and Queens of England |publisher=Quercus |date=2007 |isbn=978-1-84724-065-1}} * {{Cite book |last=Crouch |first=David |url=https://archive.org/details/isbn_9781852855956 |title=Normans: The History of a Dynasty |publisher=Hambledon Continuum |date=2006 |isbn=978-1-85285-595-6 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Crystal |first=David |url=https://archive.org/details/storiesofenglish00crys |title=The Stories of English |publisher=The Overlook Press |date=2004 |isbn=978-1-58567-601-9 |author-link=David Crystal}} * {{Cite book |last=Fowler |first=Kenneth |url=https://archive.org/details/ageofplantagenet0000fowl |title=The Age of Plantagenet and Valois: The Struggle for Supremacy, 1328–1498 |publisher=Putnam |date=1967 |isbn=978-0-236-30832-3 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Gallagher |first=Michael |title=The United Kingdom Today |publisher=Franklin Watts |date=2006 |isbn=978-0-7496-6488-6 |location=London}} * {{Cite book |last=Goldberg |first=Jeremy |title=The Black Death in England |publisher=Paul Watkins |date=1996 |isbn=978-1-871615-56-2 |editor-last=Mark Ormrod & P.G. Lindley |location=Stamford |chapter=Introduction |author-link=Jeremy Goldberg}} * {{Cite book |last=Kirby |first=D.P. |title=The earliest English kings |publisher=Routledge |date=2000 |isbn=978-0-415-24210-3}} * {{Cite book |last=Molyneaux |first=George |title=The Formation of the English Kingdom in the Tenth Century |url=https://archive.org/details/formationofengli0000moly |publisher=Oxford University Press |date=2015 |isbn=978-0-19-871791-1}} * {{Cite book |last=Rankov |first=Boris |title=The Praetorian Guard |url=https://archive.org/details/praetorianguard0000rank |publisher=Osprey Publishing |date=1994 |isbn=978-1-85532-361-2}} * {{Cite book |last=Reitan |first=Earl Aaron |title=The Thatcher Revolution |publisher=Rowman & Littlefield |date=2003 |isbn=978-0-7425-2203-9}} * {{Cite book |last=Oppenheimer |first=Stephen |url=https://archive.org/details/isbn_9780786718900 |title=Origins of the British |publisher=Carroll & Graf |date=2006 |isbn=978-0-7867-1890-0 |author-link=Stephen Oppenheimer}} * {{Cite book |last=Wright |first=Kevin J |url=https://archive.org/details/christiantravelp0000wrig |title=The Christian Travel Planner |publisher=Thomas Nelson Inc |date=2008 |isbn=978-1-4016-0374-8 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Ziegler |first=Philip |title=The Black Death |url=https://archive.org/details/blackdeath00unse |publisher=Sutton Publishing Ltd. |date=2003 |isbn=978-0-7509-3202-8 |edition=New |location=Sutton |author-link=Philip Ziegler}} == Tenglar == {{Wiktionary|England}} * [https://www.ons.gov.uk/ Office for National Statistics] - Hagstofa Bretlands. * [https://visitengland.com/ ''Visit England''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305164945/https://www.visitengland.com/ |date=2023-03-05 }} — Vefur frá Ferðamálaráði Bretlands. * [https://www.gov.uk/ Opinber vefur ríkisstjórnar Bretlands]. * [https://bbc.co.uk/england/ Fréttir frá Englandi á vef BBC]. * [https://www.gov.uk/government/organisations/natural-england Natural England] — náttúrufræðistofnun Englands. * [https://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage] — félag um enskan menningararf. * {{Vísindavefurinn|14634|Hversu gamalt er England og hvernig myndaðist það?}} {{Evrópa}} [[Flokkur:England| ]] gihr9y39c0cunnpwzfw7jxie0ol30qx 0 5553 1972764 1963029 2026-07-20T01:03:48Z ~2026-40515-47 118732 1972764 wikitext text/x-wiki {{Hreingera}} '''Svampur Sveinsson''' ([[enska]]: ''SpongeBob SquarePants'') eru [[teiknimynd]]ir eftir [[teiknari|teiknarann]] og [[sjávarlíffræðingur|sjávarlíffræðinginn]] [[Stephen Hillenburg]] sem eru sendar út á [[Nickelodeon]] í [[Bandaríkjunum]] sem framleiðir þær líka, [[Stöð 2]] á [[Ísland]]i og [[MTV]] í [[Evrópa|Evrópu]]. Aðalpersónur þáttanna eru [[Svampur Sveinsson (persóna)|Svampur Sveinsson]], [[Pétur krossfiskur]], [[Sigmar smokkfiskur]], [[Klemmi krabbi]] og [[Harpa íkorni]]. Flestir þættirnir eiga sér stað í bænum Bikinibotnum og nágrenni. Þættirnir gerast að mestu leyti [[neðansjávar]] en aðstæður þar eru gerðar mjög svipaðar og [[ofansjávar]]. Umhverfið virðist hafa sama [[viðnám]] og ofansjávar í þáttunum og íbúarnir keyra um á [[bátur|bátum]] sem eru mjög svipaðir [[bíll|bílum]] og þeir fara jafnvel í [[freyðibað]]. == Vinsældir == Svampur Sveinsson nýtur mikilla [[vinsældir|vinsælda]], bæði meðal barna og fullorðinna en þættirnir eru fyrstu ódýru (low budget) teiknimyndirnar frá Nickelodeon sem ná viðlíka vinsældum. == Kvikmyndin == Veturinn [[2004]] var [[frumsýning|frumsýnd]] kvikmynd um sama efni í Bandaríkjunum og átti hún upphaflega að vera [[lokaþáttur]]inn en framleiðslu sjónvarpsþáttanna var þó haldið áfram. Myndin var frumsýnd á Íslandi [[föstudagur|föstudaginn]] [[8. apríl]]. Í myndinni fá Svampur og Pétur það verkefni að bjarga [[kóróna|kórónu]] Neptúnusar konungs og lenda í ýmiskonar [[ævintýri|ævintýrum]] á leiðinni og hitta m.a. alþjóðlegu stórstjörnuna [[David Hasselhoff]]. Þar lenda þeir einnig uppi á raunverulegu (óteiknuðu) yfirborði, sem er áhugavert þar sem raunverulegu [[fiskar]]nir verða teiknaðir um leið og þeir lifna við. Einnig hitta þeir fyrir raunverulegan [[kafari|kafara]] í gamaldags [[köfunarbúnaður|köfunarbúnaði]] sem er álitinn [[kýklópur]] af fiskunum. == Sagan == Sögu Svamps Sveinssonar er hægt að rekja allt til ársins [[1993]] þegar þættirnir [[Nútímalíf Rikka]] voru fyrst sendir út í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] en einn af [[framleiðandi|framleiðendum]] þáttanna var Stephen Hillenburg [[teiknari]] og sjávarlíffræðingur en hann naut þess að vinna við báðar [[starfsgrein]]ar. Eftir að sýningum þeirra þátta lauk árið [[1997]] byrjaði hann að vinna að Svampi (en þó eru til skissur frá árinu [[1996]]). Hann myndaði lítinn hóp með [[hönnunarstjóri|hönnunarstjóranum]] [[Derek Drymon]] og [[handritshöfundur|handritshöfundnum]] (story editor) [[Merriwether Williams]]. Fyrsti þátturinn var sendur út árið [[1999]]. Á þessum tíma voru þættirnir [[Skriðdýrin]] (Rugrats) á hátindi frægðar sinnar og margar aðrar ódýrar teiknimyndir búnar að renna sitt skeið á enda. Upphaflega var vænst til þess að Svampur Sveinsson, með óvandaðan [[teiknistíll|teiknistíl]], einfalda [[kímni]] og [[orðaleikur|orðaleiki]] ólíkt [[klósettkímni]]nni sem einkenndi Skriðdýrin yrði ein af þeim þáttaröðum en nokkrum dögum eftir fyrstu sýningar ruku [[áhorfstölur]] upp og það tók um eitt ár fyrir Svamp Sveinsson að toppa áhorfstölur Skriðdýranna en það er eflaust að þakka skemmtilegri rödd Svamps og stíl þáttanna. Önnur þáttaröðin hóf göngu sína með betri [[teikning]]um og enn betri þáttum og þá varð heiminum ljóst að Svampur Sveinsson hefði rutt brautina fyrir þroskaðri kímnihú í teiknimyndum og hafði mikil áhrif á þætti eins og [[Invader Zim]] sem voru einnig sýndir á [[Nickelodeon]]. Eftir [[hryðjuverkin á Bandaríkin, 11. september 2001]] fengu þættirnir enn meira áhorf en nokkurn tíman áður og Svampur Sveinsson varð vinsælli en nokkru sinni fyrr en sumir telja að þættirnir hafi hjálpað [[barn|börnum]] og jafnvel fullorðnum að jafna sig eftir [[áfallið]]. Árið [[2002]] var einnig gott í upphafi og vinsældir þáttanna miklar og margir sígildir þættir urðu til í þriðju þáttaröðinni sem byggðist á sömu [[hugmynd]]um og önnur þáttaröðin en Hillenburg var farinn að hugsa um að hætta að vinna að þáttunum en þegar það spurðist út að það ætti að gera kvikmynd sem nokkurskonar lokaþátt árið [[2004]] mótmæltu aðdáendur þáttanna hástöfum og þáttaröðin var lengd til ársins 2003. Áhorfstölur voru enn háar í Bandaríkjunum en í lok sumarsins [[2004]] tilkynnti forstjóri Nickelodeon það að þættirnir ættu eftir að halda áfram án Hillenburg. Derek Drymon hefur tekið við framleiðslunni en það er ein af þeim litlu breytingum sem orðið hafa á framleiðsluliðinu. Veturinn 2004 var svo kvikmyndin um Svamp Sveinsson frumsýnd í Bandaríkjunum. == Deilur == Svampur Sveinsson hefur vakið upp ýmsar deilur, rétt eins og margir aðrir þættir sem Nickelodeon hefur sýnt, t.d. [[Ren og Stimpy]] en vinsældir þáttanna hafa gert deilurnar mun háværari. Þessar deilur hafa aðallega átt sér stað í Bandaríkjunum. Rétt eftir [[árásirnar á Bandaríkin 11. september 2001]] voru þættirnir bendlaðir við [[hryðjuverk]]. Ákveðið var að breyta einum þætti þar sem átti að sprengja veitingastaðinn Klemmabita. Í einum þætti þriðju seríu ættleiða Svampur og Pétur [[hörpuskel]] og voru þeir þar með sakaðir um [[samkynhneygð]] en þær ásakanir reyndust ósannar þar sem framleiðendur þáttanna segja þá kynlausa. Öfgafull, kristin samtök í Bandaríkjunum hafa einnig nýlega sakað „[[We Are Family Foundation]]“ um að dreifa jákvæðum áróðri um samkynhneygð með myndbandi sem þeira hafa dreift í þarlendum skólum þar sem m.a. Pétur og Svampur koma fram. Talsmaður samtakanna segir hinsvegar að þeir sem hafa haldið því uppi ættu að heimsækja lækni og fá stærri lyfjaskammt [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4190699.stm] en myndbandinu var ætlað að kenna börnum kærleika og virðingu fyrir náunganum. Svampur Sveinsson hefur orðinn vinsæll meðal eldri áhorfenda og hefur verið sýndur á [[MTV]] og álíka stöðvum. Margir halda því jafnvel fram að vegna þess að þættirnir eru svona vinsælir meðal fullorðinna (og þá sérstaklega karlmanna), hljóti þeir að vera slæmir. == Persónur == === Aðal === * Svampur Sveinsson (SpongeBob SquarePants) ([[Tom Kenny]]) ** Ferkantaður og glaðlyndur [[svampur]] sem á heima í djúpinu í [[ananas]] og vinnur á hamborgarastaðnum [[Klemmabiti|Klemmabita]] með leiðinlegum nágranna sínum sem heitir Sigmar. * Sigmar (Squidward) ([[Rodger Bumpass]]) ** [[andstyggð|Andstyggilegur]] og upprennandi listamaður smokkfiskur sem á heima í [[páskaeyjarstytta|páskaeyjarastyttu]] á milli Svamps Sveinssonar og Péturs krossfisks. Uppáhaldsáhugamál hans eru að spila á [[klarínett]] og mála og hann dreymir um að verða atvinnuklarinettuleikari. Þó öllum öðrum persónunum þyki ósköp vænt um hann er hann bæði [[svartsýni|svartsýnn]] og [[andfélagslyndi|andfélagslyndur]]. * Pétur (Patrick) ([[Bill Fagerbakke]]) ** Ákaflega treggáfaður krossfiskur og besti vinur Svamps. Hann á heima undir steini. * Harpa (Sandy) ([[Carolyn Lawrence]]) ** Annar vinur Svamps, hún er [[jarðíkorni]] frá [[Texas]] og klæðist gömlum [[geimbúningur|geimbúningi]] svo hún geti lifað af neðansjávar. * Klemmi (Mr. Krabs) ([[Clancy Brown]]) **[[peningagræðgi|Peningagráðugur]] [[níska|nískupúki]], [[Krabbar|krabbi]] og eigandi Klemmabita. [[Yfirmaður]] Svamps og Sigmars. * Perla (Pearl Krabs) ([[Lori Alan]]) ** Dóttir Klemma. Hún er [[hvalur]]. * Frú Púff (Mrs. Puff) ([[Mary Jo Catlett]]) ** Kennari Svamps. Hún er [[kúlufiskur]]. === Auka === * [[Paddi]] (Plankton Hjálmar Hjálmarsson) ** [[Marfló]] sem rekur veitingastaðinn [[Hrákadallurinn|Hrákadallinn]] og aðal [[samkeppnisaðili]] Klemmabita. Þrátt fyrir smæðina hefur hann gríðarlega rödd og er algert [[illmenni]]. * Karen Paddi (Karen Plankton) ([[Jill Talley]]) ** Tölvan hans Padda. * [[Garðar snigill]] (Gary Snail) ([[Tom Kenny]]) ** Gælusnigillinn hans Svamps og segir yfirleitt bara „mjá“ en er mun gáfaðri en margir halda við fyrstu sýn. === Minna þekktar === * Hafmeyjumaðurinn og Hrúðurkarlinn (Mermaid Man and Barnacle Boy) ** Hafmeyjumaðurinn er útbrunnin ofurhetja og Hrúðurkarlinn er sérlegur aðstoðarmaður hans. * Neptúnus Konungur (King Neptune) ** Neptúnus kemur meira fram í myndinni en hann var í þættinum Neptune's Spatula. [[Flokkur:Bandarískir teiknaðir sjónvarpsþættir]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1999]] [[Flokkur:Teiknaðir gamanþættir]] ptjg0xu7sfw5ennlxwt2wcs7pyztt11 14 6451 1972719 1874510 2026-07-19T15:13:11Z TKSnaevarr 53243 1972719 wikitext text/x-wiki {{skoða meira|Íslam}} {{CommonsCat|Islam}} [[Flokkur:Abrahamísk trúarbrögð]] nsbt98kgnt6ut6i9d7j19w38ql8n4gp 0 12481 1972791 1905296 2026-07-20T11:46:39Z Berserkur 10188 1972791 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1508]]|[[1509]]|[[1510]]|[[1511]]|[[1512]]|[[1513]]|[[1514]]| [[1501–1510]]|[[1511–1520]]|[[1521–1530]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} [[Mynd:Svante Nilsson Regent of Sweden seal 1879.jpg|thumb|right|[[Innsigli]] [[Svante Nilsson]]. Hann var af fornri sænskri aðalsætt sem nefnist Natt och Dag.]] Árið '''1511''' ('''MDXI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Enska öldin|Englendingar]] tóku [[Þýska öldin|Hamborgarskip]] við Ísland og fóru með það og áhöfn þess til [[Hull]]. * [[Grímur Pálsson]] sýslumaður þurfti að fara frá [[Möðruvellir (Eyjafjarðarsveit)|Möðruvöllum]] eftir konungsúrskurð, svonefnda [[Möðruvallaréttarbót]]. Hann fékk jörðina þó aftur seinna. ===Fædd=== * (líklega) - [[Þórunn Jónsdóttir á Grund|Þórunn Jónsdóttir]], húsfreyja á Grund (d. [[1593]]). ===Dáin=== * [[Halldór Ormsson]], ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]] (eða [[1512]]). == Erlendis == * [[19. janúar]] - [[Ítalíustríðin]]: Umsátrið við Mirandola. [[Páfaríkin]] ásamt Feneyjingum og Spánverjum náðu á valdi sínu svæði á norður-Ítalíu og hrundu sókn Frakka. * [[27. febrúar]] - Óánægðir íbúar [[Fríúlí]] gerðu uppreisn gegn valdi Feneyjinga og réðust á borgina [[Udine]] þar sem þeir myrtu aðalsfólk. * [[11. mars]] - Spænski landvinningarmaðurinn [[Juan Ponce de León]] hóf innreið í [[Púertó Ríkó]] og gegn frumbyggjum þar. * [[26. mars]] -Jarðskjálfti við Ítalíu og Slóveníu varð meira en 10.000 að bana. * [[13. maí]] - Frakkar náðu [[Bologna]] á sitt vald eftir tveggja daga bardaga. * [[15. ágúst]] - Portúgalir náðu á vald sitt Malakka, höfuðstað soldánsveldisins Malakka (í núverandi Malasíu), þ.e. landvinningamaðurinn Afonso de Albuquerque. Þar með náðu þeira valdi yfir [[Malakkaskagi|Malakkaskaga]] og [[Malakkasund]]i. * [[4. október]] - [[Ítalíustríðin]]: Bandalag [[Páfaríkin|Páfaríkjanna]], [[Lýðveldið Feneyjar|Lýðveldisins Feneyja]], [[Konungsríkið Aragónía|Konungsdæmisins Aragóníu]] gegn áhrifasvæði Frakka á Ítalíu, var myndað. * [[17. nóvember]] - [[Hinrik 8.]] og [[Ferdinand 2. af Aragóníu]] mynduðu bandalag gegn Frakklandi. * [[Diego Velázquez de Cuéllar]] og [[Hernán Cortés]] lögðu [[Kúba|Kúbu]] undir [[Spánn|Spán]]. * Fyrstu svörtu þrælarnir voru fluttir til Kólumbíu. * [[Erasmus frá Rotterdam]] gaf út ''[[Lof heimskunnar]]''. * Portúgalir fóru fyrstir Evrópubúa til [[Búrma]] og [[Síam]]s. ===Fædd=== * [[3. júlí]] - [[Giorgio Vasari]], [[Ítalía|ítalskur]] listmálari, arkitekt og rithöfundur (d. [[1574]]). * [[9. júlí]] - [[Dórótea af Saxlandi-Láinborg]], Danadrottning, kona [[Kristján 3.|Kristjáns 3.]] (d. [[1571]]). * [[29. september]] - [[Miguel Serveto]], spænskur læknir og guðfræðingur (d. [[1553]]). ===Dáin=== * [[31. desember]] - [[Svante Nilsson]], ríkisstjóri Svíþjóðar frá 1504 (ýmist talinn hafa dáið þennan dag eða [[2. janúar]] [[1512]]). [[Flokkur:1511]] [[Flokkur:1511-1520]] la258m55r4v0imen9ouexocnflgk2ie 1972792 1972791 2026-07-20T11:48:11Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1972792 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1508]]|[[1509]]|[[1510]]|[[1511]]|[[1512]]|[[1513]]|[[1514]]| [[1501–1510]]|[[1511–1520]]|[[1521–1530]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} [[Mynd:Svante Nilsson Regent of Sweden seal 1879.jpg|thumb|right|[[Innsigli]] [[Svante Nilsson]]. Hann var af fornri sænskri aðalsætt sem nefnist Natt och Dag.]] Árið '''1511''' ('''MDXI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Enska öldin|Englendingar]] tóku [[Þýska öldin|Hamborgarskip]] við Ísland og fóru með það og áhöfn þess til [[Hull]]. * [[Grímur Pálsson]] sýslumaður þurfti að fara frá [[Möðruvellir (Eyjafjarðarsveit)|Möðruvöllum]] eftir konungsúrskurð, svonefnda [[Möðruvallaréttarbót]]. Hann fékk jörðina þó aftur seinna. ===Fædd=== * (líklega) - [[Þórunn Jónsdóttir á Grund|Þórunn Jónsdóttir]], húsfreyja á Grund (d. [[1593]]). ===Dáin=== * [[Halldór Ormsson]], ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]] (eða [[1512]]). == Erlendis == * [[19. janúar]] - [[Ítalíustríðin]]: Umsátrið við Mirandola. [[Páfaríkin]] ásamt Feneyingum og Spánverjum náðu á valdi sínu svæði á norður-Ítalíu og hrundu sókn Frakka. * [[27. febrúar]] - Óánægðir íbúar [[Fríúlí]] gerðu uppreisn gegn valdi Feneyinga og réðust á borgina [[Udine]] þar sem þeir myrtu aðalsfólk. * [[11. mars]] - Spænski landvinningarmaðurinn [[Juan Ponce de León]] hóf innreið í [[Púertó Ríkó]] og gegn frumbyggjum þar. * [[26. mars]] - [[Jarðskjálfti]] við Ítalíu og Slóveníu varð meira en 10.000 að bana. * [[13. maí]] - Frakkar náðu [[Bologna]] á sitt vald eftir tveggja daga bardaga. * [[15. ágúst]] - Portúgalir náðu á vald sitt Malakka, höfuðstað soldánsveldisins Malakka (í núverandi Malasíu), þ.e. landvinningamaðurinn Afonso de Albuquerque. Þar með náðu þeira valdi yfir [[Malakkaskagi|Malakkaskaga]] og [[Malakkasund]]i. * [[4. október]] - [[Ítalíustríðin]]: Bandalag [[Páfaríkin|Páfaríkjanna]], [[Lýðveldið Feneyjar|Lýðveldisins Feneyja]], [[Konungsríkið Aragónía|Konungsdæmisins Aragóníu]] gegn áhrifasvæði Frakka á Ítalíu, var myndað. * [[17. nóvember]] - [[Hinrik 8.]] og [[Ferdinand 2. af Aragóníu]] mynduðu bandalag gegn Frakklandi. * [[Diego Velázquez de Cuéllar]] og [[Hernán Cortés]] lögðu [[Kúba|Kúbu]] undir [[Spánn|Spán]]. * Fyrstu svörtu [[þræll|þrælarnir]] voru fluttir til [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[Erasmus frá Rotterdam]] gaf út ''[[Lof heimskunnar]]''. * Portúgalir fóru fyrstir Evrópubúa til [[Búrma]] og [[Síam]]s. ===Fædd=== * [[3. júlí]] - [[Giorgio Vasari]], [[Ítalía|ítalskur]] listmálari, arkitekt og rithöfundur (d. [[1574]]). * [[9. júlí]] - [[Dórótea af Saxlandi-Láinborg]], Danadrottning, kona [[Kristján 3.|Kristjáns 3.]] (d. [[1571]]). * [[29. september]] - [[Miguel Serveto]], spænskur læknir og guðfræðingur (d. [[1553]]). ===Dáin=== * [[31. desember]] - [[Svante Nilsson]], ríkisstjóri Svíþjóðar frá 1504 (ýmist talinn hafa dáið þennan dag eða [[2. janúar]] [[1512]]). [[Flokkur:1511]] [[Flokkur:1511-1520]] 7hxl4h9sc26dpqdrxiain8uj3i4jds5 0 12770 1972702 1907627 2026-07-19T13:26:21Z Berserkur 10188 1972702 wikitext text/x-wiki {{Sveitarfélagstafla | nafn = Skeiða- og Gnúpverjahreppur | nafn_í_eignarfalli = Skeiða- og Gnúpverjahrepps | mynd = Iceland (19852477480).jpg | mynd_texti = [[Gjáin]] | skjaldarmerki = Skeiða- og Gnúpverjahreppur.png | kort = Skeiða- og Gnúpverjahreppur kort.png | hnit = {{hnit|64|28|50|N|19|11|50|W|type:city_region:IS|display=inline}} | kjördæmi = [[Suðurkjördæmi]] | þéttbýli = {{Ubl|[[Brautarholt á Skeiðum|Brautarholt]]|[[Árnes (þorp)|Árnes]]}} | sveitarstjóri_titill = [[Sveitarstjóri]] | sveitarstjóri = Sylvía Karen Heimisdóttir | póstnúmer = 801 | sveitarfélagsnúmer = 8720 | vefsíða = {{Url|skeidgnup.is}} }} '''Skeiða- og Gnúpverjahreppur''' er [[sveitarfélag]] í austanverðri [[Árnessýsla|Árnessýslu]]. Hann tók til starfa [[9. júní]] [[2002]] eftir að íbúar [[Skeiðahreppur|Skeiðahrepps]] og [[Gnúpverjahreppur|Gnúpverjahrepps]] samþykktu sameiningu hreppanna í kosningum þá um vorið. Íbúar voru 609 árið 2020. Helstu þéttbýlisstaðir eru [[Árnes (þorp)|Árnes]] og [[ Brautarholt (Skeiða- og Gnúpverjahreppi)| Brautarholt]]. == Náttúrufar == Skeiða- og Gnúpverjahreppur er austasta sveitarfélag í Árnessýslu ofanverðri og liggur hreppurinn upp með [[Þjórsá]] allt inn að [[Hofsjökull|Hofsjökli]]. Að vestanverðu marka [[Hvítá (Árnessýslu)|Hvítá]] hreppamörk. Náttúrufar er margbreytilegt, allt frá flatlendi Skeiðanna þar sem ágangur Hvítár og Þjórsár hafa mótað landið með flóðum sínum, til holta í Gnúpverjahreppi og fjalllendi afréttanna. == Stjórnsýsla == Sveitarfélaginu stjórnar 5 manna sveitarstjórn sem valin er í sveitarstjórnarkosningum fjórða hvert ár. Hún hefur aðsetur í [[Árnes (þorp)|Árnesi]]. 5 varamenn eru í sveitarstjórn. Að auki situr sveitarstjóri sveitarstjórnarfundi, en hann er framkvæmdarstjóri sveitarfélagsins. {{CommonsCat|Skeiða- og Gnúpverjahreppur|Skeiða- og Gnúpverjahrepp}} {{Stubbur|ísland|landafræði}} {{Sveitarfélög Íslands}} {{SASS}} [[Flokkur:Skeiða- og Gnúpverjahreppur| ]] ood5g2qkci5vh64ddhjr2pkslkw59t6 0 20760 1972774 1939229 2026-07-20T09:34:48Z TKSnaevarr 53243 1972774 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Drottning Bretlands | ætt = Hannover-ætt | skjaldarmerki = Coat of arms of the United Kingdom (1901–1952).svg | nafn = Viktoría | mynd = Queen Victoria by Bassano.jpg | skírnarnafn = Alexandrina Victoria | fæðingardagur = [[24. maí]] [[1819]] | fæðingarstaður = [[Kensington-höll]], [[London]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1901|1|22|1819|5|24}} | dánarstaður = [[Osborn-hús]]i, [[Wighteyja|Wighteyju]] | grafinn = Frogmore-grafhýsið, [[Windsor]] | ríkisár = [[20. júní]] [[1837]] – [[22. janúar]] [[1901]] | undirskrift = Queen Victoria Signature.svg | faðir = [[Játvarður prins, hertogi af Kent og Strathearn]] | móðir = [[Viktoría prinsessa af Saxe-Coburg-Saalfeld]] | maki = [[Albert prins|Albert prins af Saxe-Coburg og Gotha]] | titill_maka = Eiginmaður | börn = {{plainlist| * Viktoría Aðalheiður, keisaraynja Þýskalands * [[Játvarður 7.]] Bretakonungur * Alice, stórhertogaynja af Hessen við Rín * Alfred, hertogi af Saxe-Coburg og Gotha * Helena, prinsessa af Schleswig-Holstein * Louise, hertogaynja af Argyll * Arthur, hertogi af Connaught og Strathearn * Leopold, hertogi af Albany * Beatrice, prinsessa af Battenberg}} }} '''Viktoría Bretadrottning''' ('''Alexandrína Viktoría''') ([[24. maí]] [[1819]] – [[22. janúar]] [[1901]]) var [[drottning]] [[Bretland]]s (sameinaðs konungdæmis [[England]]s, [[Skotland]]s og [[Írland]]s) frá [[20. júní]] [[1837]] og [[Indlandskeisari|keisaradrottning Indlands]] frá [[1. janúar]] [[1877]]. Hún ríkti í yfir sextíu ár, lengur en nokkur annar breskur þjóðhöfðingi þar til [[Elísabet 2.]] tók fram úr henni árið 2015, og er sá tími í sögu Bretlands kenndur við hana og kallaður [[Viktoríutímabilið]]. Á þessu tímabili var Bretland áhrifamikið [[nýlenduveldi]] á blómaskeiði [[Iðnbyltingin|Iðnbyltingarinnar]] sem olli gríðarlegum félagslegum, tæknilegum og hagfræðilegum breytingum í Bretlandi.<ref>{{Vísindavefurinn|51936|Hvenær var Viktoríutímabilið og hvað gerðist þá?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags= 1. apríl 2009|skoðað=12. desember 2025}}</ref> Viktoría var síðasti þjóðhöfðingi Bretlands af [[Hannover]]-ættinni, þar sem sonur hennar, [[Játvarður 7. Bretlandskonungur|Játvarður 7.]], taldist vera af ætt eiginmanns hennar, [[Albert prins|Alberts prins]], [[Saxe-Coburg-Gotha-ættin]]ni.<ref>{{Tímarit.is|1779064|Viktoría drottning|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=24. janúar 1993|blaðsíða=14–15|höfundur=Stefan Andhé}}</ref> == Börn == * Victoria Adelaide Mary Louise, hin konunglega prinsessa ([[1840]] – [[1901]]) * [[Játvarður 7. Bretlandskonungur|Albert Edward]] ([[1841]] – [[1910]]) * Alice Maud Mary prinsessa ([[1843]] – [[1878]]) * Alfred Ernest Albert prins, seinna hertoginn af Saxe-Coburg og Gotha ([[1844]] – [[1900]]) * Helena Augusta Victoria prinsessa ([[1846]] – [[1923]]) * Louise Caroline Alberta, seinna hertogaynjan af Argyll ([[1848]] – [[1939]]) * Arthur William Patrick Albert prins, seinna hertoginn af Connaught og Strathearn ([[1850]] – [[1942]]) * Leopold George Duncan Albert prins, seinna hertoginn af Albany ([[1853]] – [[1884]]) * Beatrice Mary Victoria Feodore prinsessa ([[1857]] – [[1944]]) ==Tilvísanir== <references/> {{commons|Victoria_of_the_United_Kingdom|Viktoríu Bretadrottningu}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Konungur Bretlands|Bretadrottning]] | frá = 1837 | til = 1901 | fyrir = [[Vilhjálmur 4. Bretakonungur|Vilhjálmur 4.]] | eftir = [[Játvarður 7. Bretlandskonungur|Játvarður 7.]] | }} {{Erfðatafla | titill = [[Indlandskeisari|Keisaraynja Indlands]] | frá = 1877 | til = 1901 | fyrir = [[Bahadur Sjah 2.]]<br />(síðasti [[Mógúlveldið|Mógúlkeisarinn]]) | eftir = [[Játvarður 7.]] | }} {{Töfluendir}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{Stubbur|æviágrip}} {{fde|1819|1901|Viktoría}} [[Flokkur:Breskir einvaldar]] [[Flokkur:Hannover-ætt]] [[Flokkur:Keisarar Indlands]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Ástralíu]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Kanada]] [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Nýja-Sjálands]] 1v54ayezh8nrlsbfvizruqq0fx9jvjn 0 24665 1972716 1884266 2026-07-19T14:43:59Z Berserkur 10188 1972716 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = I Adapt | mynd = | stærð = | myndatexti = I Adapt árið 2007 Ljósmynd eftir Eyþór Árnason | nafn = I Adapt | uppruni = Reykjavík, Ísland | hljóðfæri = Söngur, Gítar, Trommur, Bassi | gerð = | rödd = | stefna = Harðkjarnapönk | titill = | ár = 2001 - 2008, 2012, 2024, 2026 | vefsíða = [http://www.facebook.com/pages/I-Adapt/191468514297518?ref=ts I Adapt á Facebook] | meðlimir = | fyrri_meðlimir = }} '''I Adapt''' er íslensk hljómsveit sem spilar [[harðkjarnapönk]]. Hljómsveitin var stofnuð snemma árið 2001 og voru fyrstu tónleikar hennar haldnir stuttu eftir það. Fyrstu tónleikarnir voru 10 ára afmælistónleikar hljómsveitarinnar [[Forgarður helvítis]]. Hljómsveitin fór í allnokkrar tónleikaferðir bæði um meginland Evrópu og Bretland en síðustu tveir túrarnir voru farnir á austurströnd Bandaríkjanna. Hljómsveitin tilkynnti síðla árs 2007 að hún hefði í hyggju að leggja upp laupana og og lokatónleikar I Adapt fóru fram í Hellinum, TÞM, í febrúar 2008. Stuttu seinna gengu Birkir og Arnar Már til liðs við hljómsveitina [[Celestine]], þar sem Birkir tók við trommunum en Arnar hélt sig við bassann. I Adapt komu saman aftur á [[Eistnaflug]]i 2012, sumarið 2024 hátíðinni Sátan í Stykkishólmi, Rokkhátíð Lemmy og hjá R6013 á menningarnótt. Sveitin kemur fram á Norðanpaunki 2026. ==Meðlimir== * '''Birkir Viðarson''' - '''Söngur''' ''(frá 2001)'' * '''Ingi Þór Pálsson''' - '''Gítar''' ''(frá 2001)'' * '''Erling Páll Karlsson''' - '''Trommur''' ''(frá 2003)'' * '''Þorsteinn Gunnar Friðriksson''' - '''Bassi/ bakraddir''' (frá 2024) * '''Gunnar Ingi Jones''' - '''Gítar''' (frá 2024) ==Fyrrum meðlimir== * '''Björn Stefánsson''' - '''Trommur''' ''(2001)'' * '''Smári Tarfur Jósepsson''' - '''Trommur''' ''(2001)'' * '''Valur Guðmundsson''' - '''Trommur''' ''(2002)'' * '''[[Ólafur Arnalds]]''' - '''Trommur''' ''(2002)'' * '''Axel Wilhelm Einarsson''' - '''Gítar''' (2001-2003) * '''Vilhelm Vilhelmsson''' - '''Bassi / bakraddir''' ''(2001-2005)'' * '''Freyr Garðarsson''' - '''Gítar''' ''(2003)'' * '''Arnar Már Ólafsson''' - '''Bassi''' ''(2005-2008 og 2012)'' * '''Björgvin Ívar Baldursson - Gítar''' (2006'')'' * '''Joseph Cosmo Muscat''' - '''Gítar''' ''(2008 og 2012)'' ==Útgáfur== * The Famous Three [Live] [[Geisladiskur|CD]] 2001 * Why not make today legendary [[Geisladiskur|CD]] 2002 * Sparks turn to flames [[Geisladiskur|CD]] 2003 * No Pasaran [[Geisladiskur|CD]],[[LP]] 2004 * I Roast My Marsmallows in Church Fire ([[deiliskífa]] með [[The Neon Hookers]]), [[7"]] 2007 * From Town To Town 7" 2007 * Chainlike Burden [[Geisladiskur|CD]] 2007 ==Tenglar== *[http://www.facebook.com/pages/I-Adapt/191468514297518?ref=ts I Adapt á Facebook] *[http://www.dordingull.com/iadapt I Adapt á dordingull.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710144400/http://www.dordingull.com/iadapt/ |date=2011-07-10 }} {{s|2001}} [[Flokkur:Íslenskar þungarokkshljómsveitir]] [[Flokkur:Íslenskar pönkhljómsveitir]] etrc3lmzkbb0d8jg9u3rpvou1q0fouo 0 44799 1972788 1918903 2026-07-20T11:44:57Z TKSnaevarr 53243 1972788 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forsætisráðherra | body = Sameinaða konungsríkisins Stóra-Bretlands og Norður-Írlands | insignia = Coat of arms of the United Kingdom (2024, lesser arms).svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = Konunglegt skjaldarmerki ríkisstjórnarinnar | insigniaalt = | flag = Flag of the United Kingdom.svg | native_name = {{nobold|Prime Minister of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | flagsize = | flagalt = | flagborder = yes | flagcaption = [[Fáni Bretlands]] | image = Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4).jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = | incumbent = [[Andy Burnham]] | acting = | incumbentsince = 20. júlí 2026 | member_of = [[Ríkisstjórn Bretlands|Ríkisstjórnar Bretlands]] | residence = {{ubl|[[10 Downing Street]] (opinber bústaður)|[[Chequers]] (sumarbústaður)}} | seat = | nominator = | appointer = [[Breska konungsveldið|Konungi Bretlands]] | appointer_qualified = (úr hópi þeirra sem njóta stuðnings meirihluta þings)<ref>{{Cite news |last=Andersson |first=Jasmine |date=2022-08-31 |title=Queen to appoint new prime minister at Balmoral |url=https://www.bbc.com/news/uk-62728328 |access-date= |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | formation = | first = [[Sir Robert Walpole]] | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = £166.786 á ári {{small|(2024)}}<ref>{{Cite web |title=Salaries of Members of His Majesty's Government – Financial Year 2022–23 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1124173/2022-12-07-Ministerial-Salaries-22-23-table.pdf |date=15 December 2022}}</ref><br />(þar með talin £91.346 þingmannslaun)<ref>{{Cite web |title=Pay and expenses for MPs |url=https://www.theipsa.org.uk/mps-pay-and-pensions}}</ref> | website = {{URL|https://www.gov.uk/government/organisations/prime-ministers-office-10-downing-street|10 Downing Street}} | footnotes = }} '''Forsætisráðherra Bretlands''' er í raun stjórnmálaleiðtogi [[Bretland|Sameinaða konungdæmisins]] (e. ''United Kingdom''). Hann kemur fram sem [[Ríkisstjórnarleiðtogi|höfuð]] [[ríkisstjórn]]ar hans hátignar, [[Karl 3. Bretakonungur|konungsins]], og er í raun sameiningarafl bresku ríkisstjórnarinnar. Sem slíkur hefur hann á hendi þau svið [[framkvæmdavald]]sins, sem oft eru kölluð [[konunglegur einkaréttur]] (e. ''royal prerogative''). Samkvæmt venju ber forsætisráðherrann og ríkisstjórn hans ábyrgð gagnvart þinginu, en ráðherrarnir eiga sæti þar. Núverandi forsætisráðherra Bretlands er [[Andy Burnham]]. Forsætisráðherra Bretlands á heima í [[Downingstræti 10]]. == Tengt efni == * [[Listi yfir forsætisráðherra Bretlands]] ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|stjórnmál}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands| ]] [[Flokkur:Bresk stjórnmál]] gx5ot651eay7s1z6lbrwd28czejtxdt 0 60720 1972765 1960933 2026-07-20T04:26:53Z Usutto 107102 1972765 wikitext text/x-wiki '''Hestamannafélagið Fákur''' er félag hestamanna í [[Reykjavík]]. Það var stofnað [[24. apríl]] [[1922]].<ref>{{tímarit.is|3280291|Hestamannafélagið Fákur þrjátíu ára|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=25.05.1952}}</ref> Núverandi formaður þess er Hlíf Sturludóttir. Félagið er elsta hestamannafélagið á landinu. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.fakur.is/ Vefur Hestamannafélagsins Fáks] {{Stubbur|íþrótt|Reykjavík}} [[Flokkur:Íslensk hestamannafélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög í Reykjavík]] {{S|1922}} sbjlpo4gdsql8cechlr00jmoi54vxsc 0 68369 1972766 1961693 2026-07-20T07:03:47Z MyraMidnight 41218 /* Á Suðurlandi */ bæti við skeiðalaug 1972766 wikitext text/x-wiki '''[[Ísland|Íslenskar]] [[Sundlaug|sundlaugar]]''' eru 163 talsins.<ref>[http://www.verkis.is/media/frettabref/Gangverk020201.pdf Gangverk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf|date=2016-03-04}}- fréttabréf [[Verkís hf]] á bls. 4 „Sundlaugar“</ref> ==Saga sundlauga á Íslandi== {{sjá einnig|Sund á Íslandi}} Vitað er um þrettán laugar sem notaðar voru til forna og um fjórar eru enn nothæfar.<ref>[http://www.verkis.is/media/frettabref/Gangverk020201.pdf Gangverk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf|date=2016-03-04}}- fréttabréf [[Verkís hf]] á bls. 4 „Landnámsöld“</ref> [[Snorralaug í Reykholti]] er ein af þeim laugum sem enn eru nothæfar, og hún er einnig sú fyrsta sem getið er.<ref>[http://www.laeknabladid.is/2005/07/nr/2067 Læknablaðið]- Heitar laugar á Íslandi til forna</ref> Árið [[1821]] var fyrst haldið sundnámskeið<ref>[http://www.verkis.is/media/frettabref/Gangverk020201.pdf Gangverk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf|date=2016-03-04}}- fréttabréf [[Verkís hf]] á bls. 4 „Upphaf sundkennslu“</ref> og árið [[1884]] var fyrsta sundfélag Íslands stofnað<ref>[http://www.verkis.is/media/frettabref/Gangverk020201.pdf Gangverk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf|date=2016-03-04}}- fréttabréf [[Verkís hf]] á bls. 4 „Fyrsta sundfélagið“</ref> en það bar nafnið [[Sundfélag Reykjavíkur]]. Fyrsta [[steypa|steypta]] sundlaugin á Íslandi var gerð í [[Laugardalur|Laugardal]] við Reykjavík árið [[1908]] þar sem heitu vatni úr [[Þvottalaugarnar|Þvottalaugunum]] var veitt í laugina og köldu úr [[Gvendarbrunnar|Gvendarbrunnum]].<ref>[http://www.verkis.is/media/frettabref/Gangverk020201.pdf Gangverk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf|date=2016-03-04}}- fréttabréf [[Verkís hf]] á bls. 5 „Steypar laugar“</ref> Í eftir árið [[1930]] fjölgar byggingu sundlauga á Íslandi mikið, og á árunum [[1931-1940]] og [[1941-1950]] voru 44 sundlaugar byggðar.<ref>[http://www.verkis.is/media/frettabref/Gangverk020201.pdf Gangverk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304171915/http://www.verkis.is/media/frettabref/gangverk020201.pdf|date=2016-03-04}}- fréttabréf [[Verkís hf]] á bls. 5 „Mikil fjölgun“</ref> Konum er almennt heimilað að vera í [[berbrjósta|bikini]] í sundlaugum á Íslandi<ref>{{mbl|innlent/2008/01/11/islenskar_konur_mega_bera_brjostin|Íslenskar konur mega bera brjóstin}}</ref> (að [[Bláa lónið|Bláa lóninu]] undanskildu<ref>''[[mbl.is]]:'' [http://www.mbl.is/folk/frettir/2008/01/15/ber_brjost_bonnud_i_loninu/ Ber brjóst bönnuð í lóninu, í lagi á ylströndinni]</ref>) en þrátt fyrir það hefur konum hefur verið vísað úr laugum fyrir að bera brjóst sín.<ref>{{mbl|innlent/2008/03/18/bannad_ad_bera_brjostin_i_hvero|Bannað að bera brjóstin í Hveró}}</ref><ref>''[[mbl.is]]:'' [http://www.mbl.is/folk/frettir/2008/03/19/hefd_fyrir_berum_brjostum_i_hvero/ Hefð fyrir berum brjóstum í Hveró]</ref> Árið 2025 var sundlaugarmenning Íslendinga skráð sem menningararfur innan [[UNESCO]], Menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna. <ref>[https://www.visir.is/g/20252815933d/sundmenning-islands-a-lista-unesco Sundmenning Íslands á lista UNESCO] Vísir, sótt 11. desember 2025</ref> ==Listi yfir sundlaugar á Íslandi== ===Í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu=== Flestar sundlaugar eru staðsettar í [[Reykjavík]] og á [[höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðinu]] og þar af rekur [[Íþrótta- og tómstundasvið Reykjavíkur]] sjö.<ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20061115104039/www.rvk.is/desktopdefault.aspx/tabid-277 Sundlaugar]</ref> Einnig var [[Baðhús Reykjavíkur|baðhús í Reykjavík]], en í því var ekki sundlaug heldur aðeins aðstaða til líkamsþvottar þangað til að húsið var rifið árið [[1967]]. {| class="wikitable" style="font-size: 8pt; width: 90%;" |- ! style="background-color: #abd5f5"|Mynd ! style="background-color: #abd5f5"|Nafn ! style="background-color: #abd5f5"|Staðsetning ! style="background-color: #abd5f5"|Heimasíða ! style="background-color: #abd5f5"|Mynd ! style="background-color: #abd5f5"|Mynd |- style="background-color: # f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Ásvallalaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Vallarhverfi]] í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaug.is/reykjavik-sundlaugar/3-asvallalaug www.sundlaug.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130715020708/http://www.sundlaug.is/reykjavik-sundlaugar/3-asvallalaug |date=2013-07-15 }} [https://hafnarfjordur.is/sundlaug/asvallalaug/ Ásvallalaug] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug sem opnaði í [[Vallarhverfi]] þann [[6. september]] [[2008]].<ref>{{cite web |url=http://sundlaug.is/reykjavik-sundlaugar/3-asvallalaug |title=Ásvallalaug á www.sundlaug.is |access-date=2013-07-11 |archive-date=2013-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715020708/http://www.sundlaug.is/reykjavik-sundlaugar/3-asvallalaug |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.hafnarfjordur.is/ Heimasíða Hafnarfjarðar]</ref> Er hún stærsta sundlaug Íslands. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Lágafellslaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Lækjarhlíð|Lækjarhlið 1a]], [[Mosfellsbær|270 Mosfellsbæ]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=81&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045142/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=81&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://mos.is/mannlif/utivist/ithrottamidstodvar Mosfellsbær - Íþróttamiðstöðvar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240525112516/https://mos.is/mannlif/utivist/ithrottamidstodvar |date=2024-05-25 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug staðsett í íþróttamiðstöðinni að [[Lágafell|Lágafelli]], í [[Lækjarhlíð]], [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]]. Þar er 25 metra sundlaug og 3 heitir pottar, tveir venjulegir og einn nuddpottur. Einnig er vaðlaug og þrjár [[vatnsrennibraut|rennibrautir]]. Hún er einnig nefnd ''Sundlaugin Lækjarhlíð''. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Salalaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Versalir|Versölum 3]], [[Kópavogur|Kópavogi]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=67&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123420/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=67&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} [https://www.kopavogur.is/is/ibuar/ithrottir-utivist/sundlaugar-i-kopavogi/sundlaugin-versalir-salalaug Salalaug] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425114649/https://www.kopavogur.is/is/ibuar/ithrottir-utivist/sundlaugar-i-kopavogi/sundlaugin-versalir-salalaug |date=2024-04-25 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug í [[Versalir|Versölum]], [[Kópavogur|Kópavogi]]. Hún er einnig nefnd ''Sundlaugin Versölum'', ''Íþróttamiðstöðin Versalir'' og ''Íþróttafélagið Gerpla''. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Ylströnd]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Nauthólsvík]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045119/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Ylströndin er náttúruleg strönd í [[Nauthólsvík]] sem tekin var í notkun sumarið [[2000]] og búið er að veita heitu vatni í tvo heita potta og í sjóinn. Lónið sem myndast er um 1.500 til 4.000 [[fermetri|m²]]<ref>[http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=2 Nauthólsvík] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045119/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} á www.www.sundlaugar.is</ref> eftir því hvort það sé [[Sjávarföll|flóð eða fjara]]. Fluttur var skeljasandur á ströndina, en þar var áður sjóbaðstaður en nú koma um 120.000 gestir ár hvert. Einning nefnd ''Ylströndin Nauthólsvík''. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Íþróttamiðstöðin Mýrin]]''' |style="background: #d0e5f5"| Við [[Skólabraut]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123325/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Íþróttamiðstöðin Mýrin er íþróttamiðstöð sem inniheldur sundlaug, og liggur við [[Skólabraut]]. Í bygginunni er að finna heita potta og kennslusundlaug. [[Hofsstaðaskóli]] og [[Fjölbrautaskólinn í Garðabæ]] nýtir húsið íþróttakennslu, og sundlaugin er aðalega kennslusundlaug þar sem nemendur Hofsstaðaskóla sækja skólasund. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaug Álftaness]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Bjarnastaðir|Bjarnastöðum]], [[Álftanes|Álftanesi]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=32&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123152/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=32&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://www.gardabaer.is/ibuar/ithrotta-og-tomstundastarf/sundlaugar/alftaneslaug/ Álftanes] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug í Íþróttamiðstöð Álftaness við [[Bjarnastaðir|Bjarnastaði]] á [[Álftanes|Álftanesi]] |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|Sundlaugin '''[[Varmá]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123148/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} [https://mos.is/mannlif/utivist/ithrottamidstodvar Mosfellsbær - Íþróttamiðstöðvar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240525112516/https://mos.is/mannlif/utivist/ithrottamidstodvar |date=2024-05-25 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaugin Varmá er í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]]. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Suðurbæjarlaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Hringbraut|Hringbraut 77]], [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=30&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045052/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=30&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} [https://hafnarfjordur.is/sundlaug/sudurbaejarlaug/ Suðurbæjarlaug] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Suðurbæjarlaug er sundlaug á [[Hringbraut]] 77 í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundhöll Hafnarfjarðar]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Herjólfsgata|Herjólfsgötu]] 10 í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=29&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123137/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=29&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} [https://hafnarfjordur.is/sundlaug/sundholl-hafnarfjardar/ Sundhöll Hafnarfjarðar] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug við [[Herjólfsgata|Herjólfsgötu 10]] í [[Hafnafjörður|Hafnafirði]] sem státar af inni laug. Laugin er um 25 [[metri|metrar]] að lengd og 8.7 [[metri|metrar]] í breidd og um 3.2[[metri|m]] djúp. Sundhöll Hafnarfjarðar er elsta sundlaugin í Hafnarfirði. Í fyrstu var aðeins um útilaug að ræða við Krosseyrarmalir sem var tekin í notkun árið 1943. Það var síðan árið 1953 sem Sundhöll Hafnarfjarðar var tekin í notkun eftir að byggt hafði verið yfir útilaugina. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Ásgarðslaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Íþróttamiðstöðin Ásgarði|Íþróttamiðstöðinni Ásgarði]], [[Garðabær|Garðabæ]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=27&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123127/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=27&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://www.gardabaer.is/ibuar/ithrotta-og-tomstundastarf/sundlaugar/asgardslaug/ Ásgarðslaug] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaugin í [[Íþróttamiðstöðin Ásgarði|Íþróttamiðstöðinni Ásgarði]], en þar fyrirfinnst sundlaug, [[gufubað]]; íþróttasalir og þreksalur. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"| |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaug Kópavogs]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Borgarholtsbraut|Borgarholtsbraut 17]], [[Kópavogur|Kópavogi]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045047/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://www.kopavogur.is/is/ibuar/ithrottir-utivist/sundlaugar-i-kopavogi/sundlaug-kopavogs Sundlaug Kópavogs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240525112516/https://www.kopavogur.is/is/ibuar/ithrottir-utivist/sundlaugar-i-kopavogi/sundlaug-kopavogs |date=2024-05-25 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug í [[Kópavogur|Kópavogi]]. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Seltjarnarneslaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Suðurströnd]], [[Seltjarnarnes|Seltjarnarnesi]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045041/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug á [[Suðurströnd]] á [[Seltjarnarnes|Seltjarnarnesi]], en vatn hennar kemur úr nálægri borholu og er vatnið afar steinefnaríkt. Laugin er vinsæl hjá þeim sem þjást af [[exem]]i þar sem þeir telja margir hverjir að vatnið þurrki húðina minna en vatn í öðrum sundlaugum. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Loftleiðalaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Hótel Loftleiðir|Hótel Loftleiðum]], [[Reykjavík]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=24&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123122/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=24&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Lítil sundlaug hjá [[Hótel Loftleiðir|Hótel Loftleiðum]]. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Klébergslaug]]'''/'''[[Kjalarneslaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Kjalarnes]]i, [[Grundarhverfi]], [[Reykjavík|116 Reykjavík]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123117/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=23&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://reykjavik.is/klebergslaug Klébergslaug] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug með útilaug, gufubaði, heitum pottum, sólbekkjum og íþróttaaðstöðu<ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20080324190004/www.visitreykjavik.is/desktopdefault.aspx/12_view-51/tabid-11/18_read-498/ Visit Reykjavík] Kjalarneslaug</ref>. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Grafarvogslaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Dalhús|Dalhús 2]], [[Reykjavík]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=22&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045036/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=22&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://reykjavik.is/grafarvogslaug Grafarvogslaug] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug við [[Dalhús|Dalhús 2]] í [[Reykjavík]] byggð árið [[1998]].<ref name="upplýsingar">[http://www.rvk.is/Portaldata/1/Resources/skjol/svid/itr/skjol/sundlaugar/grafarvogslaug_uppl..pdf Íþróttamiðstöðin í Grafarvogi]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Almennar upplýsingar</ref> Fyrsta skóflustungan var tekin þann [[13. desember]] [[1996]] og fyrsti hluti laugarinnar opnaður fyrir almenningi þann [[3. maí]] [[1998]].<ref name="upplýsingar"/> Eftir það hefur byggst smátt og smátt við laugina, en lokið var við innilaug og nuddpott haustið [[1998]] og eimbað [[1999]].<ref name="upplýsingar"/> |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Breiðholtslaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Íþróttahúsið Austurbergi|Íþróttahúsinu Austurbergi]], [[Austurberg|Austurbergi 3]], [[Reykjavík]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=21&Itemid=2 www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123112/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=21&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://reykjavik.is/breidholtslaug Breiðholtslaug] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug í [[Íþróttahúsið Austurbergi|Íþróttahúsinu Austurbergi]] með 4 búningsklefum fyrir sund, þremur gufuböðum og fjórum heitum pottum.<ref name="Íþróttamiðstöðin">[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041027165057/isisport.is/mannvirki/mannvirki_skoda.asp?id=543 Íþróttamiðstöðin Austurbergi]- lýsing mannvirkis</ref> Er á staðnum innanhússsundlaug sem er um tólf og hálfur [[metri]] að lengd og átta í breidd, byggð árið [[1977]]. Einnig er 25 metra löng og 12,5 metra breið útisundlaug byggð árið [[1981]]. <ref name="Íþróttamiðstöðin"/> |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Árbæjarlaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Fylkisvegur|Fylkisveg 9]] í [[Rekjavík]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=2 heimasíða www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045031/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://reykjavik.is/arbaejarlaug Árbæjarlaug] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Sundlaug með tveimur búningsklefum, einu eimbaði og tveimur sauna. Það er innilaug byggð árið [[1994]] og útilaug 25 metrar á lengd og 12 metrar á breidd, sem byggð var [[1994]].<ref>[http://isisport.is/mannvirki/mannvirki_skoda.asp?id=614 Árbæjarlaug] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222015556/http://isisport.is/mannvirki/mannvirki_skoda.asp?id=614 |date=2006-02-22 }}- lýsing mannvirkis</ref> Úti eru 5 heitir pottar og ein vaðlaug. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Laugardalslaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Sundlaugarvegur|Sundlaugarvegi 30]]<ref name="laugard">[http://isisport.is/mannvirki/mannvirki_skoda.asp?id=207 Laugardalslaug] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050302061726/isisport.is/mannvirki/mannvirki_skoda.asp?id=207 |date=2005-03-02 }}- lýsing mannvirkis</ref> í [[Reykjavík]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=2 heimasíða www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922044952/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://reykjavik.is/laugardalslaug Laugardalslaug] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Stór sundhöll með þremur laugum og fjórum búningsklefum.<ref name="laugard"/> Ein upphituð útilaug (50 metrar á lengd og 22 á breidd) með átta brautum með um 28[[Gráða (hitastig)|°C]] hita; ein innilaug frá árinu [[1968]]<ref name="laugard"/> sem er 50 metrar á breidd og 25 metrar á lengd með tíu brautum og svo ein innilaug með fjórum brautum. Við hlið 50 metra útilaugarinnar er 30 metra laug sem er heitari en sú 50 metra. Einnig eru sex heitir pottar,<ref name="laugard"/> eimbað, nuddpottar, ljósabekkir og 86 metra löng [[vatnsrennibraut]]. |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundhöll Reykjavíkur]]''' |style="background: #d0e5f5"| Við [[Barónstígur|Barónstíg]]<ref name="sundh.">[http://isisport.is/mannvirki/mannvirki_skoda.asp?id=561 Sundhöll Reykjavíkur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222015516/http://isisport.is/mannvirki/mannvirki_skoda.asp?id=561 |date=2006-02-22 }}- lýsing mannvirkis</ref>, [[Reykjavík|101 Reykjavík]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=7&Itemid=2 heimasíða www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045123/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=7&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://reykjavik.is/sundholl-reykjavikur Sundhöll Reykjavíkur] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Í Sundhöll Reykjavíkur eða ''Sundhöllinni'', eins og hún er stundum kölluð, er 25 metra löng og 10 metra breið innisundlaug með fjórum brautum byggð árið [[1937]]. Þar eru heitir pottar, vatnsnudd og bekkir.<ref name="sundh."/> |- style="background-color: #f1f5fc;" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Ice Vesturbaejarlaug 20-09-08.JPG|80px|Mynd af Vesturbæjarlaug.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Vesturbæjarlaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| Við [[Hofsvallagata|Hofsvallagötu]] |style="background: #d0e5f5"| [http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=2 heimasíða www.sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123346/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=6&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://reykjavik.is/vesturbaejarlaug Vesturbæjarlaug] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Í húsnæðinu eru fjórir heitir pottar utan dyra, þar af einn með nuddi. Það eru tvær saunur fyrir hvort kynið. |} ===Á Reykjanesskaga=== Sundlaugar á [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]] eru: {| class="wikitable" style="font-size: 8pt; width: 90%;" |- ! style="background-color: #abd5f5"|Mynd ! style="background-color: #abd5f5"|Nafn ! style="background-color: #abd5f5"|Staðsetning ! style="background-color: #abd5f5"|Heimasíða ! style="background-color: #abd5f5"|Mynd ! style="background-color: #abd5f5"|Mynd |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"| |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Bláa lónið]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Grindarvíkurvegur|Grindarvíkurvegi 5]], [[Svartsengi]], [[Grindarvik|240 Grindavík]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=41&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045103/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=41&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [http://reykjanes.is/Afthreying/Sundstadir/Blaa_Lonid/ Reykjanes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080609204948/http://www.reykjanes.is/Afthreying/Sundstadir/Blaa_Lonid/ |date=2008-06-09 }}, [http://www.bluelagoon.is/ opinber heimasíða] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Blue Lagoon-1-.JPG|60px|Mynd af gufu sem rís upp af Bláa Lóninu.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Íslenskt lón á [[Reykjanes]]skaganum sem affallsvatn frá [[Hitaveita Suðurnesja|Hitaveitu Suðurnesja]] myndar. Samnefnt hlutafélagsfyrirtæki stofnað [[1992]] sér um rekstur baðaðstöðunnar og selur vörur tengdar henni. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaugin í Garði]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Garðbraut|Garðbraut 94]] í [[Garður|Garði]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=60&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123351/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=60&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [http://www.ig.is/gardur Íþróttamiðstöðin í Garði] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Sundlaug í [[Garður|Garði]] |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaugin í Grindavík]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Austurvegur|Austurvegi 1]], [[Grindavík|240 Grindavík]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=38&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123203/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=38&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://www.grindavik.is/v/20 Grindavík - Íþróttamiðstöðin]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Sundlaug í [[Grindavík]] |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaugin í Njarðvík]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Norðurstígur|Norðurstíg 2]], [[Grundarveg]], [[Njarðvík]], [[Reykjanesbær|Reykjanesbæ]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=61&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123356/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=61&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://www.reykjanesbaer.is/is/thjonusta/ithrottir-tomstundir/ithrottamannvirki Reykjanesbær - Íþróttamannvirki] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Sundlaug í [[Íþróttamiðstöð Njarðvíkur]] í [[Njarðvík]]. Hún hefur 16 metra útilaug, heita potta og gufu. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundmiðstöðin Keflavík]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Sunnubraut|Sunnubraut 31]], [[Keflavík|230 Keflavík]], [[Reykjanesbær|Reykjanesbæ]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=61&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123356/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=61&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://www.reykjanesbaer.is/is/thjonusta/ithrottir-tomstundir/ithrottamannvirki Reykjanesbær - Íþróttamannvirki] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Sundlaug með vatnsleikjagarði, 50 metra innilaug, 25 metra útilaug, heitum pottum og gufuaðstöðu. Einnig nefnd ''Vatnaveröld í Reykjanesbæ''. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaugin í Sandgerði]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Skólastræti|Skólastræti 7]] í [[Sandgerði]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123158/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [http://www.ig.is/sandgerdi Íþróttamiðstöðin í Sandgerði] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Sundlaug sem er í [[Íþróttamiðstöð Njarðvíkur]] í [[Njarðvík]] með 25 metra útilaug, heitum pottum, tækjasal og gufu. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaugin í Vogum]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Hafnargata|Hafnargötu 17]], [[Vogar|190 Vogum]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123132/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [https://www.vogar.is/is/thjonusta/irottir-og-tomstundir/ithrottamidstod-og-sundlaug Vogar - Íþróttamiðstöð] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Sundlaug í Vogum. |} ===Á Vesturlandi=== {| class="wikitable" style="font-size: 8pt; width: 90%;" |- ! style="background-color: #abd5f5"|Mynd ! style="background-color: #abd5f5"|Nafn ! style="background-color: #abd5f5"|Staðsetning ! style="background-color: #abd5f5"|Heimasíða ! style="background-color: #abd5f5"|Mynd ! style="background-color: #abd5f5"|Mynd |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Bjarnalaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Akranes]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=98&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123653/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=98&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [http://www.akranes.is/mannlifid/ithrottir/sundlaugar/ Akranes]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Ein af tveimur sundlaugum á Akranesi; 12,5 metra innilaug með heitum potti. Notuð sem kennslulaug fyrir [[Brekkubæjarskóli|Brekkubæjarskóla]], ungbarnasund og sundskóla. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Hlaðir í Hvalfirði]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Hlaðir|Hlöðum]], [[Hvalfirði|Hvalfjörður]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=160&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045009/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=160&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Útilaug, heitur pottur og gufubað. Einnig ''Sundlaug á Hlöðum''. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Hreppslaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Laugabúð]], við [[mynni]] [[Skorradalur|Skorradals]], [[Hvalfirði|Hvalfjörður]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045016/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=161&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Útisundlaug með þremur heitum pottum. Opin á sumrin, en lokuð á veturna (þó tekið sé á móti hópum). Eigandi er [[Ungmennafélagið Íslendingur]] og sundlaugin er 25×8 metrar og 4 til 1,2 metra djúp.<ref>[http://hot-springs.org/Badlaugar/Sundlaugar/Vesturland/Hreppslaug/Hreppslaug.html Hot springs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304121757/http://hot-springs.org/Badlaugar/Sundlaugar/Vesturland/Hreppslaug/Hreppslaug.html |date=2016-03-04 }} Skorradalur</ref> |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaugin í Borgarnesi]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Þorsteinsgata|Þorsteinsgötu]], [[Borgarnes]]i |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=88&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123603/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=88&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Laugin er 25m löng og 12,5m breið útilaug, 3 rennibrautir, barnavaðlaug, tveir heitir pottar, 12,5m löng og 8m breið innilaug og eimbað beint úr [[Deildartunguhver]]. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Íþróttamiðstöðin Varmalandi]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Varmaland]]i, [[Borgarfjörður|Borgarfirði]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=89&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123607/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=89&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [http://www.borgarbyggd.is/starfsemi/ithrotta-og-aeskulydsmal/ithrottamidstodin-varmalandi/ Borgarb.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321100951/http://www.borgarbyggd.is/starfsemi/ithrotta-og-aeskulydsmal/ithrottamidstodin-varmalandi/ |date=2008-03-21 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Sundlaug rétt hjá [[Baula|Baulu]] (í um 5 km fjarlægð). Hún er 25 metra löng og 12,5 metra breið með heitum potti. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Jaðarsbakkalaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| Við langasandinn á [[Ákranes]]i |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=97&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123644/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=97&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [http://www.akranes.is/mannlifid/ithrottir/sundlaugar/ akranes]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Ein af tveimur sundlaugum á Akranesi, þessi er 25 metra löng útisundlaug ásamt fimm heitum pottum, sánu og vatnsrennibraut. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Kleppjárnsreykir (sundlaug)|Kleppjárnsreykir]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Kleppjárnsreykjaskóli|Kleppjárnsreykjaskóla]], [[Kleppjárnsreykir|Kleppjárnsreykjum]], [[Reykholtsdalur|Reykholtsdal]], [[Borgarfjarðarsveit]], [[Borgarnes|311 Borgarnesi]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=97&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123644/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=97&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [http://www.akranes.is/mannlifid/ithrottir/sundlaugar/ Akranes]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Þar er útilaug. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Snorralaug]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Reykholt (Borgarfirði)|Reykholti]], [[Borgarfjörður|Borgarfirði]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=90&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045153/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=90&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Gömul laug sem getið er í [[Landnámabók|Landnámu]] og í [[Sturlunga saga|Sturlunga sögu]] og oft tengt við [[Snorri Sturluson|Snorra Sturluson]]. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaugin á Húsafelli]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Borgarbraut]], [[Húsafell]]i, [[Grundarfjörður|350 Grundarfirði]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123107/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 |date=2008-09-22 }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| Upphaflega byggð [[1965]] en síðan hafa miklar endurbætur orðið, sundlaugarnar eru tvær sem og heitir pottar og einnig er þarna vatnsrennibraut. |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|80px|Mynd ekki til.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaugin Grundarfirði]]''' |style="background: #d0e5f5"| [[Borgarbraut]], [[Grundarfjörður|350 Grundarfirði]], [[Stykkishólmur|340 Stykkishólmi]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=159&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922045003/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=159&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [http://www.grundarfjordur.is/default.asp?sid_id=12707&tId=1 Grundarfj.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Swimming pictogram.svg|60px|Mynd ekki til.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"| |- style="background-color: # f1f5fc" | |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Mynd:Sundlaug Stykkishólms overview.JPG|80px|Mynd tekin yfir Sundlaug Stykkishólms.]] |height="10" style="background: #d0e5f5"|'''[[Sundlaug Stykkishólms]]''' |style="background: #d0e5f5"| Íþróttamiðstöð Stykkishólmsbæjar, [[Borgarbraut|Borgarbraut 4]], [[Stykkishólmur|340 Stykkishólmi]] |style="background: #d0e5f5"| [http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=91&Itemid=2 sundlaugar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123613/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=91&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}, [http://www.stykkisholmur.is/default.asp?sid_id=1632&tId=1&Tre_Rod=004|006|&qsr Stykkish.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Sundlaug Stykkishólms water slide.JPG|60px|Mynd af vatnsrennibraut Sundlaugar Stykkishólms.]] |rowspan="2" style="background: #d0e5f5; text-align: center;"|[[Image:Sundlaug Stykkishólms night.JPG|60px|Sundbrautir laugarinnar að næturlagi.]] |- style="background-color: #f1f5fc" | |colspan="3" valign="top"|Laug sem er 25 metra löng og 12 metra breið, 57 metra vatnsrennibraut (önnur lengsta rennibraut landsins). Í lauginni er vatn sem kemur úr borholu við [[Hofstaðir|Hofstaði]]. |} ===Á Vestfjörðum=== {{laug-top}} {{laug-mid |nafn=Nauteyrarlaug |staður=[[Nauteyri]], [[Ísafjarðardjúp|Ísafjarðardjúpi]] |sundlaugar=164 |lýsing=Lítil útilaug. }} {{laug-mid |nafn=Sundlaugin á Drangsnesi |staður=[[Drangsnes]], [[Kaldrananeshreppur|Kaldrananeshreppi]], [[Strandasýsla|Strandasýslu]] |sundlaugar=140 |link=[http://drangsnes.is/index.php?option=com_content&task=view&id=16&Itemid=35 Drangsnes] |lýsing=Nýlega byggð 12,5 metra löng útisundlaug sem tekin var í notkn árið [[2005]]. Einnig er heitur pottur, gufubað og krakkapollur. }} {{laug-mid |nafn=Gvendarlaug í Bjarnarfirði |staður=Á [[Klúka í Bjarnarfirði|Klúku]] í [[Bjarnarfjörður|Bjarnarfirði]], [[Hólmavík|IS-510 Hólmavík]] |sundlaugar=110 |mynd2=Mynd:Potturinn.jpeg |mynd2_ath=Gvendarlaug hins góða, pottur sem liggur við ''Gvendarlaug'' um dag. |link=[http://www.vestfirdir.is/index.php?page=gvendarlaug-saga&act=prenta&cat=default Vestfirðir] |lýsing=Gömul 25 metra útisundlaug sem nefnd er eftir nátturulegum heitum potti (''Gvendarlaug hins góða'') sem nefnd er eftir [[Guðmundur góði Arason|Guðmundi góða]]. }} {{laug-mid |nafn=Sundlaugin á Hólmavík |staður=[[Hólmavík]] |sundlaugar=109 |link=[http://www.holmavik.is/info/sundlaug.htm Hólmavík] |lýsing=25 metra sundlaug tekin í notkun þanng [[17. júní]] [[2004]]. Við hana eru tveir heitir pottar og barnavaðlaug, en einnig er gufubað innandyra. }} {{laug-mid |nafn=Reykjanes í Ísafjarðardjúpi |staður=[[Súðavíkurhreppur|Súðavíkurhreppi]] |sundlaugar=102 |link=[http://www.rnes.is/sundlaug.php Reykjanes] |lýsing=50×12,5 metra útisundlaug, hituð með sjálfrennandi vatni. }} {{laug-mid |nafn=Pollurinn í Tálknafirði |staður=[[Tálknafjörður|Tálknafirði]] |sundlaugar=101 |link=[https://www.vesturbyggd.is/mannlif/utivist/heitar-laugar/ Vesturbyggð - Heitar laugar] |lýsing=Sundlaug á Tálknafirði. }} {{laug-mid |nafn=Íþróttamiðstöðin á Tálknafirði |staður=Við grunnskólann á [[Tálknafjörður|Tálknafirði]], utan við bæinn |sundlaugar=100 |link=[https://www.vesturbyggd.is/thjonusta/heilsa-og-fristundir/ithrottamidstodvar-og-sundlaugar/ Vesturbyggð - Íþróttamiðstöðvar] |lýsing=25 metra útilaug, pottar, rennibraut og laug sem hægt er að vaða í. }} {{laug-mid |nafn=Sundlaugin á Suðureyri |staður=Á [[Suðureyrartún]]i á [[Suðureyri]] |sundlaugar=99 |link=[https://www.isafjordur.is/is/thjonusta/ithrottir-og-tomstundir/sundlaugar/sudureyrarlaug Sudureyrarlaug] |lýsing=16 metra laug og 2 heitir pottar. Eina útisundlaugin á norðanverðum [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. }} {{laug-mid |nafn=Bylta íþróttamiðstöð Bíldudal |nafn2=Bylta (íþróttamiðstöð) |staður=[[Hafnarbraut|Hafnarbraut 3]], [[Bíldudalur|Bíldudal 465]] |sundlaugar=96 |lýsing=Heitur pottur og gufubað. }} {{laug-mid |nafn=Sundlaugin í Laugarnesi, Birkimel |staður=[[Laugarnes|Laugarnesi]] við [[Hagavaðall|Hagavaðal]], [[Birkimel]], [[Vesturbyggð]] |sundlaugar=96 |hot-springs=Vestfirdir/Sundlaugin%20Birkimel/Sundlaugin%20Birkimel.html |lýsing=Laugin er sennilega byggð um [[1948]] og sundkennsla þar hófst árið [[1949]]. Aðstaða við laugina var bætt af [[Félagar í Ungmennafélagi Barðastrandar|Félögum í Ungmennafélagi Barðastrandar]], og var nýrri búningsaðstöðu komið upp. Einnig þekkt sem ''Sundlaugin Birkimel'' eða ''Sundlaugin á Birkimel''. }} {{laug-mid |nafn=Sundlaug Patreksfjarðar |staður=[[Íþróttamiðstöðin Brattahlíð|Íþróttamiðstöðinni Brattahlíð]] við [[Aðalstræti|Aðalstræti 64]], [[Patreksfjörður|Patreksfirði]] |sundlaugar=92 |lýsing=Sundlaug á Patreksfirði. }} {{laug-mid |nafn=Íþróttamiðstöðin Árbær |staður=[[Höfðastígur|Höfðastíg 1]], [[Bolungarvík|415 Bolungarvík]] |sundlaugar=76 |link=[http://www.bolungarvik.is/?cat=23&page=145 Bolungarvík] |lýsing=8×16,66 metra inni sundlaug, og úti eru tveir heitir pottar og lítil vaðlaug á útisvæðinu.<ref>[http://www.bolungarvik.is/?cat=23&page=145 Bolungarvík] Íþróttir og tómstundir</ref> }} {{laug-mid |mynd1=File:Krossneslaug.jpg |mynd1_ath=Krossneslaug |nafn=Krossneslaug |staður=[[Höfðastígur|Höfðastíg 1]], [[Norðurfjörður|524 Norðurfjörður]] |sundlaugar=3 |lýsing=Lítil útisundlaug rétt við fjöruborðið sem liggur við norðanverðan [[Norðurfjörður|Norðurfjörð]].<ref>[http://www.vestfirdir.is/index.php?page=dbfyrirtaeki&cat=data&id=161 Vestfirðir]</ref> }} {{laug-bottom}} ====Í Ísafjarðarbæ==== Laugar í [[Ísafjarðarbær|Ísafjarðarbæ]]: {{laug-top}} {{laug-mid |nafn=Sundhöllin á Ísafirði |staður=[[Austurvegur|Austurvegi 9]] |sundlaugar=102 |mynd1=file:SundhollinIsafirði.jpg |mynd1_ath=Sundhöllin |hot-springs=Vestfirdir/Sundhollin%20a%20Isafirdi/Sundhollin%20a%20Isafirdi.html |lýsing=Elsta sundlaug Ísafjarðarbæjar, tekin í notkun árið [[1945]]. Innisundlaug með heitum potti og gufubaði. }} {{laug-mid |nafn=Sundlaugin á Flateyri |staður=[[Flateyri]] |sundlaugar=103 |lýsing=Innisundlaug, heitur pottur og gufubað. }} {{laug-mid |nafn=Sundlaugin á Þingeyri |staður=[[Þingeyri]] við [[Þingeyraroddi|Þingeyrarodda]] |sundlaugar=104 |lýsing=Innisundlaug, heitur pottur og gufubað. Nýjasta laug í Ísafjarðarbæ. }} {{laug-mid |nafn=Sundlaugin á Suðureyri |staður=[[Suðureyri]], [[Suðureyrartún|Suðureyrartúni]] |sundlaugar=99 |lýsing=Eina útisundlaugin á norðanverðum [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. 16 metra laug, 2 heitir pottar og krakkalaug. }} {{laug-bottom}} ===Á Norðurlandi=== {{laug-top}} {{laug-mid |nafn=Glerárlaug |staður=Höfðahlíð, 603 Akureyri |sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/glerarlaug/ |hot-springs= |lýsing=Innisundlaug og heitir pottar. }} {{laug-mid |nafn=Grenivíkurlaug |staður=Grenivíkurskóli, 610 Grenivík |sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/grenivikurlaug/ |lýsing=Sundlaugin er 16,67m á lengd. Stór heitur pottur, vaðlaug og kaldur pottur. }} {{laug-mid |nafn=Lundur í Öxarfirði |staður=Öxarfjörður, 671 Kópasker |sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/lundur-i-oxarfirdi/ |lýsing=Góð sundlaug fyrir alla aldurshópa, þar er einnig heitur pottur. }} {{laug-mid |nafn=Sólgarðar í Fljótum |staður=Grunnskólinn að Sólgörðum, 570 Fljótum |sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/solgardar-i-fljotum/ |lýsing=Lítil útisundlaug og heitur pottur. }} {{Laug-mid|nafn=Sundhöll Siglufjarðar|staður=Hvanneyrarbraut 52, 580 Siglufirði|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/siglufjordur/|lýsing=Innisundlaug og útipottur.}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaug Akureyrar|staður=Skólastíg, 600 Akureyri|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/sundlaug-akureyrar/|lýsing=Tvær 25m útilaugar, rennibrautir, 5 heitir pottar, barnalaug, eimbað og kalt ker.}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaug Húsavíkur|staður=Laugarbrekku 2, 640 Húsavík|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/sundlaug-husavikur/|lýsing=Útisundlaug, þrír heitir pottar, tvær rennibrautir.}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaug Þórshafnar|staður=Langanesvegi 18b, 680 Þórshöfn|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/sundlaug-thorshafnar/|lýsing=Sundlaug, tveir heitir pottar, kalt kar og kröftugt gufubað.}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin á Dalvík|staður=Svarfaðarbraut 34, 620 Dalvík|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/dalvik/|lýsing=25m útisundlaug, heitir pottar, barna- og hvíldarlaug, vatnsrennibraut og eimbað.}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin á Hofsósi|staður=Suðurbraut, 565 Hofsósi|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/hofsos/|lýsing=Útilaug 25×10.5m og er laugin 0,8 metra – 1,8 metra djúp. Laugin er glæsileg og útsýnið þaðan frábært yfir til Drangey.}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin á Raufarhöfn|staður=Skólabraut, 675 Raufarhöfn|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/raufarhofn/|lýsing=Sundlaugin á Raufarhöfn er innilaug sem er staðsett við hlið tjaldsvæðisins. Þar er gufubað, líkamsræktarsalur og íþróttasalur einnig.}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin á Sauðárkróki|staður=Skagfirðingabraut, 550 Sauðárkrókur|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/saudarkrokur/|lýsing=Útilaug er 25x8m og 0,9 – 2,7 metrar á dýpt. Þar eru eru tveir heitir pottar, annar er 39°C og hinn er 41°C. Einnig er þar kalt ker.}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin á Skagaströnd|staður=Einbúastíg 6, 545 Skagaströnd|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/skagastrond/|lýsing=Sundlaugin er 6 x 12 m útilaug. Þar er líka pottur með útsýnisvegg.}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin Blönduósi|staður=Melabraut 2, 540 Blönduósi|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/sundlaugin-blonduosi/|lýsing=Sundlaugin er útilaug sem er 25 metra löng og 8,5 metra breið. Á svæðinu eru einnig tveir heitir pottar, gufa, vaðlaug og ísbað. Þar eru einnig tvær stórar rennibrautir og mikið af leiktækjum og leikföngum fyrir yngri kynslóðina.}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin Hvammstanga|staður=Hlíðarvegi, 530 Hvammstanga|lýsing=25m x 11m útilaug með fjórum brautum, heitur pottur með vatnsnuddi, vaðlaug, gufubað, barnapottur og rennibraut.|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/sundlaugin-hvammstanga/}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin Illugastöðum|staður=Illugastöðum, Fnjóskadal|lýsing=Laugin er útilaug og eru þar tveir heitir pottar.|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/illugastadir/}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin í Grímsey|lýsing=Lítil innilaug, heitur pottur og gufubað.|staður=611 Grímsey|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/sundlaug-grimseyjar/}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin í Hrísey|staður=Austurvegi 5.630 Hrísey|lýsing=Lítil útisundlaug, heitur pottur og barnalaug.|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/hrisey/}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin í Ólafsfirði|staður=Ólafsvegi 4, 625 Ólafsfirði|lýsing=Við Íþróttamiðstöð Fjallabyggðar Ólafsfirði er sundlaug 8 x25 metrar, 2 heitir pottar 38° og 40°heitir og er annar m/nuddi. Fosslaug og barnalaug eru vinsælar og síðast en ekki síst rennibrautirnar tvær.|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/olafsfjordur/}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin í Varmahlíð|lýsing=Sundlaugin er tvískipt útilaug. Annars vegar er 12,5 x 25 metra laug og hins vegar 12,5 m x 8 m „barnalaug“. Í þeirri síðarnefndu er vatnið haft heitara en í stærri lauginni og þar er lítil rennibraut. Nýtur hún mikilla vinsælda meðal fjölskyldufólks. Einnig er heitur pottur við laugarnar.|staður=560 Varmahlíð|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/varmahlid/}} {{Laug-mid|nafn=Sundlaugin Laugum|staður=Kjarna, 650 Laugum|lýsing=Um er að ræða glæsilega 12×25 m laug með tveimur heitum pottum og vaðlaug.|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/sundlaugin-laugum/}} {{Laug-mid|nafn=Þelamerkurlaug|lýsing=25m útilaug og heitir pottar.|staður=Þelamörk, Laugalandi, Hörgárbyggð|sundlaugar=https://sundlaugar.is/sundlaugar/thelamerkurlaug/}} {{laug-bottom}} ===Á Austurlandi=== {{laug-top}} {{laug-mid |nafn=Selárdalslaug |staður=Selárdalur |sundlaugar=78 |lýsing=Útilaug 3.5 km frá þjóðvegi, 2 heitir pottar og barnalaug. }} {{laug-bottom}} ===Á Suðurlandi=== *'''[[Seljavallalaug]]''' ([http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=2 heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922122951/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}) *[[Skeiðalaug]] á [[Brautarholt (Skeiða- og Gnúpverjahreppi)|Brautarholti]] ===Á Hálendinu=== *'''[[Landmannalaugar]]''' ([http://www.sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=2 heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922123052/http://sundlaugar.is/lokaverkefni_07/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=2 |date=2008-09-22 }}) ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * {{vísindavefurinn|3588|Hvað heitir stærsta sundlaugin á Íslandi og hvar er hún?}} * [http://www.nordurland.is/infosearch_frame.asp?cat_id=88&type=5&subtype=5.13.0&keyword=Eftir%20orði&postare= Sundlaugar á Norðurlandi; af Norðurland.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070922194815/http://www.nordurland.is/infosearch_frame.asp?cat_id=88&type=5&subtype=5.13.0&keyword=Eftir%20or%C3%B0i&postare= |date=2007-09-22 }} * [http://www.sundlaugar.is/ Heimasíða íslenskra sundlauga] * [http://www.mbl.is/ferdalog/frett/2009/08/24/fjallamennskan_er_fikn/ ''Fjallamennskan er fíkn''; af mbl.is] [[Flokkur:Sundlaugar á Íslandi| *]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] ra02tw22mq15s6wq92x8daiekxovnmu 0 81867 1972797 1966585 2026-07-20T11:54:18Z TKSnaevarr 53243 1972797 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = Breska þingið | coa_pic = UK Parliament logo 2018.svg{{!}}class=skin-invert | coa_res = 250 | coa_caption = Einkennismerki frá 2018 | coa_alt = Crowned portcullis next to the words "UK Parliament" in dark purple | house_type = Tvær þingdeildir | houses = {{plainlist| * [[Lávarðadeildin]] * [[Neðri deild í Bretlandi|Neðri deild]] }} | established = {{upphafsdagur og aldur|1801|01|01|df=y}} | preceded_by = {{plainlist| * [[Þing Stóra-Bretlands]] * [[Írska þingið]] }} | succeeded_by = | leader1_type = [[Breska konungsveldið|Konungur]] | leader1 = [[Karl 3. Bretakonungur]] | election1 = 8 September 2022 | leader2_type = Forseti þings | leader2 = [[Michael Forsyth, Baron Forsyth of Drumlean|The Lord Forsyth of Drumlean]] | election2 = 2 febrúar 2026 | leader3_type = Forseti neðri deildar | leader3 = [[Lindsay Hoyle|Sir Lindsay Hoyle]] | election3 = 4 nóvember 2019 | leader4_type = Forsætisráðherra | leader4 = [[Andy Burnham]] | election4 = 5 júlí 2024 | party4 = Verkamannaflokkurinn | leader5_type = Leiðtogi stjórnarandstöðu | leader5 = [[Kemi Badenoch]] | party5 = Íhaldsflokkurinn | election5 = 2 nóvember 2024 | house1 = Lávarðadeild | structure1 = [[File:House of Lords composition.svg|frameless|300px|class=notpageimage]] | structure1_res = 300 | house2 = Neðri deild | structure2 = [[File:House of Commons UK.svg|frameless|300px|class=notpageimage]] | structure2_res = 300 | last_election2 = [[Bresku þingkosningarnar 2024|4 júlí 2024]] | next_election2 = [[Næstu bresku þingkosningarnar|Fyrir 15 ágúst 2029]] | session_room = Parliament at Sunset.JPG | session_alt = Palace of Westminster at dusk seen from across the River Thames | meeting_place = [[Westminsterhöll]]<br />[[Westminsterborg]], London, United Kingdom<br />{{coord|51|29|58|N|0|07|29|W|type:landmark_scale:3000_region:GB-WSM|display=title,inline}} | website = {{official URL}} }} [[Mynd:Houses.of.parliament.overall.arp.jpg|thumb|250px|[[Westminsterhöll]], þinghús breska þingsins]] '''Þing hins sameinaða konungsríkis Stóra-Bretlands og Norður-Írlands''' (e. ''Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland''), í daglegu tali '''breska þingið''' er (æðsta<!-- , e. the supreme legislative body þar eð líka önnur í t.d. Skotlandi, en ekki Englandi...-->) [[löggjafarþing]] [[Bretland]]s og [[Bresku utanríkisyfirráðasvæði|Breskra yfirráðasvæða]]. Það samanstendur af þremur einingum: tvær [[þingdeild]]um: efri deildinni, [[breska lávarðadeildin|lávarðadeildinni]] (e. ''House of Lords''), neðri deildinni (e. ''House of Commons'') og konungnum [[Karl 3. Bretakonungur|Karli 3.]], sem er þinghöfðingi. Í daglegu [[enska|ensku]] tali er breska þingið líka þekkt einfaldlega sem '''Westminster''' eftir [[Westminsterhöll]] þar sem þingið hittist sem er þekkt kennileiti í [[London]]. Breska þingið var stofnað árið [[1707]] með [[Sambandslögin 1707|Sambandslögunum]] sem sameinuðu [[enska þingið]] og [[skoska stéttaþingið]]. Reyndar var þetta þing áframhald enska þingsins með skoskum þing- og aðalsmönnum. Þingið stækkaði við myndun [[Þing Stóra-Bretlands|Þings Stóra-Bretlands]] og útrýmingu [[írska þingið|írska þingsins]] með [[Sambandslögin 1800|Sambandslögunum 1800]]. Þá urðu þeir 100 þingmenn írska þingsins og þeir 32 herrar þess meðlimir í Þingi Stóra-Bretlands og Írlands<!-- (það Írland, sem eyjan/þáverandi land, eru núna löndin [[Norður-Írland]]s og [[Írska lýðveldið]])-->. Breska þingið hefur verið notað sem fyrirmynd fyrir mörg önnur þing um allan heim, fyrst og fremst ríkjum sem tilheyra eða tilheyrðu [[Breska samveldið|Breska samveldinu]]. Þing sem eru byggð á þessari fyrirmynd eru talin nota [[Westminster-kerfið]]. Þingmenn eru aðeins kosnir í neðri deild þingsins (frá [[einmenningskjördæmi|einmenningskjördæmum]]). Kosnir þingmenn eru 650 í neðri deildina (en þingmenn, ókosnir, í lávarðadeildinni eru ekki fastur fjöldi en eir, lágvarðarnir, e. ''Lord'', eru nú 804 og þar af, allt að, og nú, eru 26 [[biskup]]ar, alltaf úr ''[[enska_biskupakirkjan|ensku]]'' [[ríkistrúarbrögð|ríkistrúnni]], en t.d. aldrei úr þeirri skosku, svokallaðir e. ''Lords Spiritual'', til aðgreiningar frá e. ''Lord Temporal'' og að auk þarf konungurinn, eða drottningin þegar við völd t.d. [[Elísabet 2.]] hér áður, að samþykkja öll lög með því að skrifa undir samanber að á Íslandi er það þjóðkjörinn forseti sem þarf að gera það). <!-- Þingið er tvískipt (e. bicameral) í deildir (líkt og íslenska þingið var áður), en hefur í þó raun þrjá hluta sem stofnanir: [[Breska konungsveldið]], lávarðadeildina (e. the House of Lords), og neðri deildina (e. House of Commons) þar sem kosnir þingmenn sitja. While Parliament is bicameral, it has three parts: the sovereign, the House of Lords, and the House of Commons The Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland is the supreme legislative body of the United Kingdom, and may also legislate for the Crown Dependencies and the British Overseas Territories. It meets at the Palace of Westminster in London. Parliament possesses legislative supremacy and thereby holds ultimate power over all other political bodies in the United Kingdom and the Overseas Territories. While Parliament is bicameral, it has three parts: the sovereign, the House of Lords, and the House of Commons. The three parts acting together to legislate may be described as the King-in-Parliament. The Crown normally acts on the advice of the prime minister, and the powers of the House of Lords are limited to only delaying legislation. The House of Commons is the elected lower chamber of Parliament, with elections to 650 single-member constituencies held at least every five years under the first-past-the-post system. By constitutional convention, all government ministers, including the prime minister, are members of the House of Commons (MPs), or less commonly the House of Lords, and are thereby accountable to the respective branches of the legislature. Most Cabinet ministers are from the Commons, while junior ministers can be from either house. The House of Lords is the upper chamber of Parliament, comprising two types of members. The most numerous are the Lords Temporal, consisting mainly of life peers appointed by the sovereign on the advice of the prime minister, plus up to 92 hereditary peers. The less numerous Lords Spiritual consist of up to 26 bishops of the Church of England. Before the establishment of the Supreme Court of the United Kingdom in 2009, the House of Lords performed judicial functions through the law lords. The Parliament of the United Kingdom is one of the oldest legislatures in the world, and is characterised by the stability of its governing institutions and its capacity to absorb change. The Westminster system shaped the political systems of the nations once ruled by the British Empire, and thus has been called the "mother of parliaments". --> "<!-- Breska þingið starfar í tveimur deildum; neðri deild (e. House of Commons) og lávarðadeild (e. House of Lords). -->Þingmenn neðri deildarinnar eru kjörnir í almennum kosningum en þingmenn lávarðadeildarinnar eru konungsskipaðir samkvæmt tilnefningu forsætisráðherra og er skipunin til lífstíðar. Breskur erfðaaðall á ekki lengur tilkall til setu í lávarðadeildinni. Það breyttist með gildistöku nýrra laga um lávarðadeildina árið 1999 (e. House of Lords Act) og frá síðustu aldamótum hefur sjálfstæð tilnefningarnefnd (e. House of Lords Appointment Commission) tilnefnt einstaklinga til setu í lávarðadeildinni. Ýmsar reglur, hefðir og venjur eiga við um tilnefningu í lávarðadeildina, t.d. hljóta fyrrum þingforsetar jafnan sæti í lávarðadeildinni þegar setu þeirra í neðri deild þingsins lýkur og erkibiskupar og biskupar Ensku kirkjunnar eiga þar einnig sæti. Þingmenn lávarðadeildarinnar eru nú 783, karlar eru 554 og konur 229. Tala þeirra er ekki fastákveðin og getur breyst. Meginverkefni lávarðadeildarinnar er rýni frumvarpa og lagasetning auk eftirlits með framkvæmdarvaldinu og framfylgd opinberrar stefnumörkunar. Með fáeinum undantekningum er þess krafist að báðar deildir breska þingsins samþykki frumvarp til þess að það verði að lögum. Lávarðadeildin getur þó í raun aðeins tafið frumvarp um eitt þing en ekki komið í veg fyrir að það hljóti samþykki. Hafni lávarðadeildin því að samþykkja frumvarp frá neðri deild þingsins getur neðri deildin lagt það fram á næsta þingi og samþykkt það án þess að lávarðadeildin eigi þar hlut að máli.<!-- Kosningakerfi Breta Fjögur lönd, England, Wales, Skotland og Norður-Írland mynda Sameinaða konungsríkið Stóra-Bretland og Norður-Írland (e. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland – UK). Þetta langa íslenska heitið er sjaldan notað, yfirleitt er Bretland látið nægja, og verður það gert hér.-->"<ref>{{Cite web |date=26. júní 2024 |title=Kosningakerfi Breta og kosningaúrslit 2010–2019: Úttekt |url=https://www.althingi.is/media/rannsoknathjonusta/Thingkosningar-i-Bretlandi-2024.pdf}}</ref> <!-- Structure Seats Lords: 804 Commons: 650 Lords political groups Lords Spiritual Bishops (24) Lords Temporal HM Government Labour Party (186) HM Most Loyal Opposition Conservative Party (273) Other groups Liberal Democrats (78) Democratic Unionist Party (6) Ulster Unionist Party (3) Green Party (2) Plaid Cymru (2) Independents (1) Non-affiliated (44) Crossbench Crossbenchers (184) Presiding officer Lord Speaker (1) Commons political groups HM Government Labour Party (403) HM Most Loyal Opposition Conservative Party (121) Other opposition Liberal Democrats (72) Scottish National Party (9) Democratic Unionist Party (5) Independent Alliance (5) Reform UK (5) Green Party (4) Plaid Cymru (4) Social Democratic and Labour Party (2) Alliance Party (1) Traditional Unionist Voice (1) Ulster Unionist Party (1) Independents (9) Presiding officer Speaker (1) Abstentionists Sinn Féin (7) Frá [[Abstentionism]] (til að útskýra að nú 7 þingmennt Sinn Féin sitji ekki á þingi þó kosnir: Abstentionism is the political practice of standing for election to a deliberative assembly while refusing to take up any seats won or otherwise participate in the assembly's business. Abstentionism differs from an election boycott in that abstentionists participate in the election itself. Abstentionism has been used by Irish republican political movements in the United Kingdom and Ireland since the early 19th century. In Ireland Before partition After the Act of Union 1800, Ireland was represented in the British Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, in the House of Lords and the House of Commons. Repeal of the Act of Union was a goal of many Irish nationalists. Sjá líka [[History of the British peerage]] og [[Reform of the House of Lords]] og [[House of Lords (Expulsion and Suspension) Act 2015]]. It was speculated that the power would first be used after Lord Sewel was filmed allegedly taking cocaine, however Lord Sewel resigned in July 2015 before the investigation could take place. The first peer recommended for expulsion by the Lords Conduct Committee was Lord Ahmed in November 2020, who subsequently resigned from the Lords as well. --> Þó svo að [[Stóra-Bretland]] skiptist í löndin [[England]], [[Skotland]] og [[Wales]] eru aðeins minni tvö löndin með sé þing, [[Skoska þingið|skoska]] og [[velska þingið]] fá að sjá um ákveðin (staðbundin) málefni, en fólk þaðan er líka á breska þinginu ásamt englendinum, sem hafa ''ekki'' sér þing fyrir sín málefni, notast aðeins við aðal/sameinaða þingið, enda er England stærsta landið og mál englendinganna fyrirferðarmest, og það þing fær einning eitt að sjá um utanríkismál allra landanna (auk [[Norður-Írland]]s sem er fjórða landið á aðal þinginu, sem hefur ekki þengur sér þing, en hafði áður heimastjórn á eigin þingi; ATH. [[Írska lýðveldið]] er líka sér land, með sér þing, en ekki hluti af breska þinginu, enda ekki hluti af Stóra-Bretlandi, þó svo að það sé samfast við Norður-Írland). == Tengt efni == * [[Westminsterborg]] * [[Westminsterhöll]] * [[Westminster-kerfið]] * [[Skoska þingið]] * [[Velska þingið]] === Fyrri þing === * [[Enska þingið]] * [[Skoska stéttaþingið]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == [https://www.evropuvefur.is/svar.php?id=63257 Getið þið útskýrt fyrir mér hvernig landsþingin fjögur í Bretlandi virka? - Evrópuvefurinn] {{S|1801}} [[Flokkur:Breska þingið|Breska þingið]] [[Flokkur:Þing eftir löndum]] e5aoaa3k46qvv74l40amklwtxtkwpnh 1972798 1972797 2026-07-20T11:54:40Z TKSnaevarr 53243 1972798 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = Breska þingið | coa_pic = UK Parliament logo 2018.svg{{!}}class=skin-invert | coa_res = 250 | coa_caption = Einkennismerki frá 2018 | coa_alt = Crowned portcullis next to the words "UK Parliament" in dark purple | house_type = Tvær þingdeildir | houses = {{plainlist| * [[Lávarðadeildin]] * [[Neðri deild í Bretlandi|Neðri deild]] }} | established = {{upphafsdagur og aldur|1801|01|01|df=y}} | preceded_by = {{plainlist| * [[Þing Stóra-Bretlands]] * [[Írska þingið]] }} | succeeded_by = | leader1_type = [[Breska konungsveldið|Konungur]] | leader1 = [[Karl 3. Bretakonungur]] | election1 = 8. september 2022 | leader2_type = Forseti þings | leader2 = [[Michael Forsyth, Baron Forsyth of Drumlean|The Lord Forsyth of Drumlean]] | election2 = 2 febrúar 2026 | leader3_type = Forseti neðri deildar | leader3 = [[Lindsay Hoyle|Sir Lindsay Hoyle]] | election3 = 4 nóvember 2019 | leader4_type = Forsætisráðherra | leader4 = [[Andy Burnham]] | election4 = 20. júlí 2026 | party4 = Verkamannaflokkurinn | leader5_type = Leiðtogi stjórnarandstöðu | leader5 = [[Kemi Badenoch]] | party5 = Íhaldsflokkurinn | election5 = 2 nóvember 2024 | house1 = Lávarðadeild | structure1 = [[File:House of Lords composition.svg|frameless|300px|class=notpageimage]] | structure1_res = 300 | house2 = Neðri deild | structure2 = [[File:House of Commons UK.svg|frameless|300px|class=notpageimage]] | structure2_res = 300 | last_election2 = [[Bresku þingkosningarnar 2024|4 júlí 2024]] | next_election2 = [[Næstu bresku þingkosningarnar|Fyrir 15 ágúst 2029]] | session_room = Parliament at Sunset.JPG | session_alt = Palace of Westminster at dusk seen from across the River Thames | meeting_place = [[Westminsterhöll]]<br />[[Westminsterborg]], London, United Kingdom<br />{{coord|51|29|58|N|0|07|29|W|type:landmark_scale:3000_region:GB-WSM|display=title,inline}} | website = {{official URL}} }} [[Mynd:Houses.of.parliament.overall.arp.jpg|thumb|250px|[[Westminsterhöll]], þinghús breska þingsins]] '''Þing hins sameinaða konungsríkis Stóra-Bretlands og Norður-Írlands''' (e. ''Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland''), í daglegu tali '''breska þingið''' er (æðsta<!-- , e. the supreme legislative body þar eð líka önnur í t.d. Skotlandi, en ekki Englandi...-->) [[löggjafarþing]] [[Bretland]]s og [[Bresku utanríkisyfirráðasvæði|Breskra yfirráðasvæða]]. Það samanstendur af þremur einingum: tvær [[þingdeild]]um: efri deildinni, [[breska lávarðadeildin|lávarðadeildinni]] (e. ''House of Lords''), neðri deildinni (e. ''House of Commons'') og konungnum [[Karl 3. Bretakonungur|Karli 3.]], sem er þinghöfðingi. Í daglegu [[enska|ensku]] tali er breska þingið líka þekkt einfaldlega sem '''Westminster''' eftir [[Westminsterhöll]] þar sem þingið hittist sem er þekkt kennileiti í [[London]]. Breska þingið var stofnað árið [[1707]] með [[Sambandslögin 1707|Sambandslögunum]] sem sameinuðu [[enska þingið]] og [[skoska stéttaþingið]]. Reyndar var þetta þing áframhald enska þingsins með skoskum þing- og aðalsmönnum. Þingið stækkaði við myndun [[Þing Stóra-Bretlands|Þings Stóra-Bretlands]] og útrýmingu [[írska þingið|írska þingsins]] með [[Sambandslögin 1800|Sambandslögunum 1800]]. Þá urðu þeir 100 þingmenn írska þingsins og þeir 32 herrar þess meðlimir í Þingi Stóra-Bretlands og Írlands<!-- (það Írland, sem eyjan/þáverandi land, eru núna löndin [[Norður-Írland]]s og [[Írska lýðveldið]])-->. Breska þingið hefur verið notað sem fyrirmynd fyrir mörg önnur þing um allan heim, fyrst og fremst ríkjum sem tilheyra eða tilheyrðu [[Breska samveldið|Breska samveldinu]]. Þing sem eru byggð á þessari fyrirmynd eru talin nota [[Westminster-kerfið]]. Þingmenn eru aðeins kosnir í neðri deild þingsins (frá [[einmenningskjördæmi|einmenningskjördæmum]]). Kosnir þingmenn eru 650 í neðri deildina (en þingmenn, ókosnir, í lávarðadeildinni eru ekki fastur fjöldi en eir, lágvarðarnir, e. ''Lord'', eru nú 804 og þar af, allt að, og nú, eru 26 [[biskup]]ar, alltaf úr ''[[enska_biskupakirkjan|ensku]]'' [[ríkistrúarbrögð|ríkistrúnni]], en t.d. aldrei úr þeirri skosku, svokallaðir e. ''Lords Spiritual'', til aðgreiningar frá e. ''Lord Temporal'' og að auk þarf konungurinn, eða drottningin þegar við völd t.d. [[Elísabet 2.]] hér áður, að samþykkja öll lög með því að skrifa undir samanber að á Íslandi er það þjóðkjörinn forseti sem þarf að gera það). <!-- Þingið er tvískipt (e. bicameral) í deildir (líkt og íslenska þingið var áður), en hefur í þó raun þrjá hluta sem stofnanir: [[Breska konungsveldið]], lávarðadeildina (e. the House of Lords), og neðri deildina (e. House of Commons) þar sem kosnir þingmenn sitja. While Parliament is bicameral, it has three parts: the sovereign, the House of Lords, and the House of Commons The Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland is the supreme legislative body of the United Kingdom, and may also legislate for the Crown Dependencies and the British Overseas Territories. It meets at the Palace of Westminster in London. Parliament possesses legislative supremacy and thereby holds ultimate power over all other political bodies in the United Kingdom and the Overseas Territories. While Parliament is bicameral, it has three parts: the sovereign, the House of Lords, and the House of Commons. The three parts acting together to legislate may be described as the King-in-Parliament. The Crown normally acts on the advice of the prime minister, and the powers of the House of Lords are limited to only delaying legislation. The House of Commons is the elected lower chamber of Parliament, with elections to 650 single-member constituencies held at least every five years under the first-past-the-post system. By constitutional convention, all government ministers, including the prime minister, are members of the House of Commons (MPs), or less commonly the House of Lords, and are thereby accountable to the respective branches of the legislature. Most Cabinet ministers are from the Commons, while junior ministers can be from either house. The House of Lords is the upper chamber of Parliament, comprising two types of members. The most numerous are the Lords Temporal, consisting mainly of life peers appointed by the sovereign on the advice of the prime minister, plus up to 92 hereditary peers. The less numerous Lords Spiritual consist of up to 26 bishops of the Church of England. Before the establishment of the Supreme Court of the United Kingdom in 2009, the House of Lords performed judicial functions through the law lords. The Parliament of the United Kingdom is one of the oldest legislatures in the world, and is characterised by the stability of its governing institutions and its capacity to absorb change. The Westminster system shaped the political systems of the nations once ruled by the British Empire, and thus has been called the "mother of parliaments". --> "<!-- Breska þingið starfar í tveimur deildum; neðri deild (e. House of Commons) og lávarðadeild (e. House of Lords). -->Þingmenn neðri deildarinnar eru kjörnir í almennum kosningum en þingmenn lávarðadeildarinnar eru konungsskipaðir samkvæmt tilnefningu forsætisráðherra og er skipunin til lífstíðar. Breskur erfðaaðall á ekki lengur tilkall til setu í lávarðadeildinni. Það breyttist með gildistöku nýrra laga um lávarðadeildina árið 1999 (e. House of Lords Act) og frá síðustu aldamótum hefur sjálfstæð tilnefningarnefnd (e. House of Lords Appointment Commission) tilnefnt einstaklinga til setu í lávarðadeildinni. Ýmsar reglur, hefðir og venjur eiga við um tilnefningu í lávarðadeildina, t.d. hljóta fyrrum þingforsetar jafnan sæti í lávarðadeildinni þegar setu þeirra í neðri deild þingsins lýkur og erkibiskupar og biskupar Ensku kirkjunnar eiga þar einnig sæti. Þingmenn lávarðadeildarinnar eru nú 783, karlar eru 554 og konur 229. Tala þeirra er ekki fastákveðin og getur breyst. Meginverkefni lávarðadeildarinnar er rýni frumvarpa og lagasetning auk eftirlits með framkvæmdarvaldinu og framfylgd opinberrar stefnumörkunar. Með fáeinum undantekningum er þess krafist að báðar deildir breska þingsins samþykki frumvarp til þess að það verði að lögum. Lávarðadeildin getur þó í raun aðeins tafið frumvarp um eitt þing en ekki komið í veg fyrir að það hljóti samþykki. Hafni lávarðadeildin því að samþykkja frumvarp frá neðri deild þingsins getur neðri deildin lagt það fram á næsta þingi og samþykkt það án þess að lávarðadeildin eigi þar hlut að máli.<!-- Kosningakerfi Breta Fjögur lönd, England, Wales, Skotland og Norður-Írland mynda Sameinaða konungsríkið Stóra-Bretland og Norður-Írland (e. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland – UK). Þetta langa íslenska heitið er sjaldan notað, yfirleitt er Bretland látið nægja, og verður það gert hér.-->"<ref>{{Cite web |date=26. júní 2024 |title=Kosningakerfi Breta og kosningaúrslit 2010–2019: Úttekt |url=https://www.althingi.is/media/rannsoknathjonusta/Thingkosningar-i-Bretlandi-2024.pdf}}</ref> <!-- Structure Seats Lords: 804 Commons: 650 Lords political groups Lords Spiritual Bishops (24) Lords Temporal HM Government Labour Party (186) HM Most Loyal Opposition Conservative Party (273) Other groups Liberal Democrats (78) Democratic Unionist Party (6) Ulster Unionist Party (3) Green Party (2) Plaid Cymru (2) Independents (1) Non-affiliated (44) Crossbench Crossbenchers (184) Presiding officer Lord Speaker (1) Commons political groups HM Government Labour Party (403) HM Most Loyal Opposition Conservative Party (121) Other opposition Liberal Democrats (72) Scottish National Party (9) Democratic Unionist Party (5) Independent Alliance (5) Reform UK (5) Green Party (4) Plaid Cymru (4) Social Democratic and Labour Party (2) Alliance Party (1) Traditional Unionist Voice (1) Ulster Unionist Party (1) Independents (9) Presiding officer Speaker (1) Abstentionists Sinn Féin (7) Frá [[Abstentionism]] (til að útskýra að nú 7 þingmennt Sinn Féin sitji ekki á þingi þó kosnir: Abstentionism is the political practice of standing for election to a deliberative assembly while refusing to take up any seats won or otherwise participate in the assembly's business. Abstentionism differs from an election boycott in that abstentionists participate in the election itself. Abstentionism has been used by Irish republican political movements in the United Kingdom and Ireland since the early 19th century. In Ireland Before partition After the Act of Union 1800, Ireland was represented in the British Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, in the House of Lords and the House of Commons. Repeal of the Act of Union was a goal of many Irish nationalists. Sjá líka [[History of the British peerage]] og [[Reform of the House of Lords]] og [[House of Lords (Expulsion and Suspension) Act 2015]]. It was speculated that the power would first be used after Lord Sewel was filmed allegedly taking cocaine, however Lord Sewel resigned in July 2015 before the investigation could take place. The first peer recommended for expulsion by the Lords Conduct Committee was Lord Ahmed in November 2020, who subsequently resigned from the Lords as well. --> Þó svo að [[Stóra-Bretland]] skiptist í löndin [[England]], [[Skotland]] og [[Wales]] eru aðeins minni tvö löndin með sé þing, [[Skoska þingið|skoska]] og [[velska þingið]] fá að sjá um ákveðin (staðbundin) málefni, en fólk þaðan er líka á breska þinginu ásamt englendinum, sem hafa ''ekki'' sér þing fyrir sín málefni, notast aðeins við aðal/sameinaða þingið, enda er England stærsta landið og mál englendinganna fyrirferðarmest, og það þing fær einning eitt að sjá um utanríkismál allra landanna (auk [[Norður-Írland]]s sem er fjórða landið á aðal þinginu, sem hefur ekki þengur sér þing, en hafði áður heimastjórn á eigin þingi; ATH. [[Írska lýðveldið]] er líka sér land, með sér þing, en ekki hluti af breska þinginu, enda ekki hluti af Stóra-Bretlandi, þó svo að það sé samfast við Norður-Írland). == Tengt efni == * [[Westminsterborg]] * [[Westminsterhöll]] * [[Westminster-kerfið]] * [[Skoska þingið]] * [[Velska þingið]] === Fyrri þing === * [[Enska þingið]] * [[Skoska stéttaþingið]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == [https://www.evropuvefur.is/svar.php?id=63257 Getið þið útskýrt fyrir mér hvernig landsþingin fjögur í Bretlandi virka? - Evrópuvefurinn] {{S|1801}} [[Flokkur:Breska þingið|Breska þingið]] [[Flokkur:Þing eftir löndum]] 0acfmsjbwa2ohf34zut6hzdzonj4jf8 0 85381 1972782 1440204 2026-07-20T10:57:03Z ~2026-40573-07 118741 /* */ Látinn 26.10.2023 1972782 wikitext text/x-wiki '''Halldór Halldórsson''' (fæddur [[19. nóvember]] [[1948]] - látinn 26.10.2023) var [[stærðfræðingur]] og [[dósent]] við [[Háskólinn í Reykjavík | Háskólann í Reykjavík]] == Ævi og störf == Halldór lauk stúdentsprófi af náttúrufræðibraut frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] árið 1968. Sama ár hóf hann nám í [[stærðfræði|hreinni stærðfræði]] við University of St.Andrews í [[Skotland|Skotlandi]] . Hann útskrifaðist árið 1972 með [[B.Sc]] Honours gráðu.<ref>http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041116205900/www.ru.is/halldor</ref> Hann starfaði við [[Menntaskólinn í Hamrahlíð|Menntaskólann við Hamrahlíð]] árin 1975-1980. Þar kenndi hann stærðfræði, [[eðlisfræði]] og [[stjörnufræði]]. Árið 1977 tók hann við starfi deildarstjóra við stærðfræði. Á þessum árum var hann einnig stundakennari við ýmis stærðfræði- og eðlisfræðinámskeið í [[Háskóli Íslands]].<ref name="cv">http://ru.is/kennarar/halldor/CurriculumVitae2007.pdf</ref> 1982 hefur Halldór masters nám í [[heimfærð stærðfræði|nytjastærðfræði]] við Rensselaer Polytechnic Institude í [[New York]]. Hann hlaut þaðan M.Sc. gráðu við stærðfræðileg líkön árið 1983. Sama ár hóf hann masters nám við [[tölvunarfræði]] við University of Wisconsin. Hann hlýtur M.Sc. gráður í tölvunarfræðum þaðan árið 1984.<ref name="cv"/> Hann hóf störf við Háskólann í Reykjavík (þáverandi Tækniskóla Íslands) við tölvunarfræðikennslu þar sem hann vann að þróun á tölvunarfræðideild HR. Halldór hefur síðan starfað við kennslu á tölvunarfræðideild Háskólans í Reykjavík. <ref name="cv"/> Halldór sat í stjórn [[íslenska stærðfræðafélagið|Íslenska Stærðfræðafélagsins]] árið 2006.<ref name="cv"/> == Heimildir == <references/> {{Stubbur|æviágrip|stærðfræði|Ísland}} [[Flokkur:Íslenskir stærðfræðingar]] fk5ws0ud1gqxk2irmsv5se5wadjmbms 0 93758 1972752 1970474 2026-07-20T00:11:14Z Berserkur 10188 1972752 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn= Lionel Messi | mynd = Lionel Messi NE Revolution Inter Miami 7.9.25-043 (cropped).jpg |fullt nafn= Lionel Andrés Messi Cuccittini |fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1987|6|24}} |fæðingarbær= [[Rosario]], [[Santa Fe-hérað]] |fæðingarland= [[Argentína]] |hæð= 1,70 m |staða= framherji |núverandi lið= [[Inter Miami CF]] |númer= 30 |ár í yngri flokkum= 1994–2000<br />2001–2004 |yngriflokkalið= [[Newell's Old Boys]]<br />[[FC Barcelona]] |ár1=2003-2004 |ár2=2004–2005 |ár3=2004-2021 |ár4=2021-2023 |ár5=2023- |lið1=[[FC Barcelona C ]] |lið2=[[FC Barcelona B]] |lið3=[[FC Barcelona]] |lið4=[[Paris Saint-Germain]] |lið5=[[Inter Miami CF]] |leikir (mörk)1=10 (5) |leikir (mörk)2=22 (6) |leikir (mörk)3=520 (474) |leikir (mörk)4=57 (22) |leikir (mörk)5=65 (62) |landsliðsár= 2004–2005<br />2008<br/>2005- |landslið= [[U20-landslið Argentínu karla í knattspyrnu|Argentína U-20]]<br />[[U23-landslið Argentínu karla í knattspyrnu|Argentína U-23]]<br/>[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]] |landsliðsleikir (mörk)= 18 (14)<br /> 5 (2)<br/>207 (125) |mmuppfært = 14-5-2026 |lluppfært = 19-7-2026 }} [[Mynd:Messi Barcelona - Valladolid (cropped).jpg|thumb|200px|Lionel Messi, 2010]] '''Lionel Andrés Messi Cuccittini''' eða '''Leo Messi''' (fæddur [[24. júní]] [[1987]]) er [[Argentína|argentínskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar fyrir bandaríska liðið [[Inter Miami CF]] og argentínska landsliðið. Hann spilaði lengst af fyrir [[FC Barcelona]]. Messi getur annaðhvort spilað í hlutverki framliggjandi kantmanns eða framherja. Hann er talinn af álitsgjöfum einn besti knattspyrnumaður heims og hefur hlotið [[gullknötturinn|gullknöttinn]] 8 sinnum og evrópska gullskóinn 6 sinnum. Messi hefur unnið til 35 bikara með Barcelona, þar á meðal 10 í spænsku deildinni [[La Liga]], fjóra meistaradeildartitla og sjö Copa del Rey-bikartitla. Hann er markahæsti leikmaður allra tíma í La Liga með 474 mörk, á þar einnig flestar stoðsendingar og hefur gert flestar þrennur, ásamt því að vera markahæstur á tímabili 8 sinnum (Pichichi-bikarinn). Messi hefur skorað flest mörk á einu tímabili þar eða 50 mörk. Með landsliði Argentínu er hann fyrirliði og er leikja- og markahæsti maður í sögu þess ásamt því að vera markahæsti Suður-Ameríkubúinn. Hann hefur unnið Copa America og Heimsmeistaramótið með landsliðinu. Í öllum keppnum hefur Messi skorað um 920 mörk og gefið yfir 400 stoðsendingar sem er met. <ref>[ https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47079470/stats-lionel-messi-first-ever-1300-cristiano-ronaldo-1213-eberechi-eze-scores-premier-league-400-bayern-munich-lead-41 Stats: Messi first-ever to 1300 with Ronaldo on 1213] ESPN, sótt 30. nóvember 2025</ref> Hann er leikjahæsti leikmaður Barcelona frá upphafi. Alls hefur hann spilað yfir 1.180 leiki. Messi hefur oft verið borinn saman við [[Cristiano Ronaldo]] en tölfræði þeirra er sambærileg.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/54700102 Cristiano Ronaldo and Lionel Messi: Two rivals with more in common than you might think]BBC, skoðað 7. des. 2020</ref> Báðir hafa þeir skorað a.m.k. 25 mörk á 12 tímabilum í röð og um 500 mörk í efstu deildum Evrópu. ==Knattspyrnuferill== Messi hóf fótboltaferil sinn árið [[1995]] hjá fótboltaliðinu Newell's Old Boys í heimaborg sinni [[Rosario]]. ===Barcelona=== ====Upphaf==== Messi var þrettán ára, þegar hann fluttist til Barcelona og eftir þriggja ára dvöl hjá félaginu hafði hann farið í gegnum C og B-lið félagsins og komst í leikmannahóp aðalliðs félagsins, sextán ára að aldri. Fyrsti leikur hans var vináttuleikur við Porto í nóvember 2003 (sem [[José Mourinho]] þjálfaði) en hann varð ekki reglulegur leikmaður félagsins fyrr en að fjöldi leikmanna félagsins meiddist og yngri leikmenn voru kallaðir inn.<ref>{{vefheimild |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |titill=Lionel Andrés Messi |höfundur=FC Barcelona |tungumál=enska |mánuðurskoðað=17. nóvember |árskoðað=2010}}</ref> Um ári síðar hóf hann fyrsta leik sinn í La Liga, í október 2004, sem skiptimaður á 82. mínútu. Fyrsta mark sitt í deildinni skoraði hann í maí 2005, gegn Albacete, með stoðsendingu frá [[Ronaldinho]]. Á 18. afmælisdaginn skrifaði Messi undir samning til 2010. ==== Sigursælt Barcelona og gullknötturinn==== Tímabilið 2006–07 skoraði Messi 17 mörk í 36 leikjum í öllum keppnum og þar á meðal fyrstu þrennuna í ''El Clásico'' gegn [[Real Madrid]] og mark í [[Copa del Rey]] sem minnti á mark [[Diego Maradona]] á HM 1986 þar sem hann fór upp meira en hálfan völlinn og gegnum 5 varnarmenn. Hann var þó plagaður af beinbroti í rist og var frá í 3 mánuði. Milli 2006 og 2008 var hann frá í 8 mánuði einnig vegna nárameiðsla. 2008–09 átti Messi þátt í 100 mörkum og stoðaði oft sóknarmennina [[Samuel Eto'o]] og [[Thierry Henry]]. Barcelona vann þrefalt það tímabil. [[Eiður Smári Guðjohnsen]] var þá í liðinu. Messi skoraði með skalla í úrslitaleik Meistaradeildar Evrópu gegn [[Manchester United]] sem vannst 2:0. Árangur Messi hélt áfram og frá 2009-2012 vann hann 4 [[Ballon d'Or]] í röð. Í mars 2012 skoraði hann þrennu í 5:3 sigri gegn Granada og varð þá markahæsti leikmaður Barcelona frá upphafi, aðeins 24 ára gamall. Tveimur árum síðar varð hann markahæstur í La Liga. Árið 2012 skoraði hann einnig 91 mark í öllum keppnum. Tímabilið 2014-2015 var komið skætt sóknartríó í Barcelona, Messi, [[Luis Suárez]] og [[Neymar]], kallað ''MSN'' en það skoraði 122 mörk í öllum keppnum, sem var met. ====Síðustu ár==== Árið 2018 náði Messi 100. marki sínu í [[Meistaradeild Evrópu]] þegar Barcelona sló [[Chelsea FC]] út. Árið 2020 var framtíð Messi í óvissu þegar hann hafði ítrekað verið ósáttur við stjórnarformann Barcelona. Eftir 8-2 tap félagsins í meistaradeildinni gegn [[Bayern München]] og þjálfaraskipti þar sem [[Ronald Koeman]] tók við óskaði Messi eftir að fara frá félaginu. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hvort [[Manchester City]] yrði hugsanlegur áfangastaður en þar var [[Pep Guardiola]] sem þjálfaði hann hjá Barca og [[Sergio Agüero]] landi hans og vinur. Hann átti eitt ár eftir af samningi sínum við Barcelona en mál hans hefði getað farið fyrir dómstóla. <ref>[https://www.visir.is/g/20202005138d/manchester-city-gaeti-sett-a-svokalladan-messi-skatt Manchester City gæti sett á svokallaðan Messi-skatt] Vísir, skoðað 27. ágúst 2020</ref> Messi ákvað að halda til hjá félaginu í eitt tímabil þar sem hann vildi ekki fara í málaferli við það. Í lok árs 2020 sló hann met yfir flest mörk skoruð fyrir eitt félagslið þegar hann náði 644. marki sínu fyrir Barcelona og sló þar með met [[Pelé]]. Messi stefndi á að gera 5 ára samning við Barcelona í júlí (til 2026) og samþykkti að taka á sig 50% launalækkun vegna fjárhagsvandræða félagsins. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/57836300 BBC News - Lionel Messi: Barcelona star agrees to stay on reduced wages]BBC, sótt 15/7 2021</ref> En svo fór að samningar náðust ekki vegna fjárhags félagsins og reglna La Liga. Messi yfirgaf því félagið eftir 21 ár hjá því.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58108298 Lionel Messi: Barcelona say Argentina forward will not stay at club] BBC skoðað 5. 8. 2021</ref> ===Paris Saint-Germain=== Messi gerði 2 ára samning við PSG í ágúst 2021 með möguleika á þriðja ári. Hann fékk númerið 30 sem var það sama og þegar hann hóf að spila með Barcelona sem unglingur. Þar hitti hann fyrir m.a. félaga sinn [[Neymar]] og samlandana [[Ángel di María]], Leandro Paredes og Mauro Icardi. Einnig gamlan andstæðing en [[Sergio Ramos]] sem mætti honum oft með Real Madrid var kominn til PSG. Messi kom inn á sem varamaður á útivelli í [[Ligue 1]] í fyrsta leik sínum með félaginu. Hann byrjaði hins vegar sinn fyrsta leik með félaginu í Meistaradeildinni gegn Club Brugge og skoraði svo fyrsta mark sitt fyrir félagið gegn [[Manchester City]]. PSG vann deildina 2021-2022 og bætti Messi einum bikar í sarpinn. Hann var ekki sami markahrókurinn og með Barcelona og skoraði 6 mörk. Hins vegar átti hann 14 stoðsendingar. Tímabilið eftir varð hann fyrsti leikmaður í topp 5 deildum Evrópu til að eiga 20 mörk og 20 stoðsendingar í öllum keppnum. Messi vann deildina með PSG öðru sinni. Sumarið 2023 yfirgaf Messi PSG. Hann spilaði 76 leiki fyrir félagið; með 32 mörk og 35 stoðsendingar. Hann sagði síðar að hann hafi ekki verið ánægður hjá félaginu. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9dej12zezno Messi wasn't happy at a daily basis at PSG] BBC Sport, sótt 28. febrúar, 2025</ref> ===Inter Miami=== Í byrjun júní 2023 bárust fréttir að Messi hyggðist halda til [[Inter Miami CF]] í bandarísku [[MLS]]-deildinni. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/65832658 Lionel Messi to join Inter Miami after leaving Paris St-Germain] BBC, 7/6 2023</ref> Í júlí var staðfest að hann gerði samning við liðið til lok árs 2025. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66213439 BBC News - Lionel Messi: Inter Miami sign Argentina forward until end of 2025] BBC, sótt 16/7 2023</ref> Messi skoraði sitt fyrsta mark fyrir félagið úr aukaspyrnu á síðustu mínútu í fyrsta leik sínum í CONCACAF-bikarnum. Hann sló met í MLS í maí 2024 þegar hann kom að 6 mörkum í leik; átti 5 stoðsendingar og eitt mark. Messi hefur unnið bikara með félaginu: Leagues Cup 2023 og Supporters' Shield árið 2024 fyrir besta árangur Inter Miami í deildinni það ár. Liðið vann austurdeild MLS árið 2025 og var Messi með 43 mörk og 26 stoðsendingar í 48 leikjum það ár. <ref>[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/43935337/lionel-messi-2025-tracker-inter-miami-games-goals-assists-stats Messi tracker: Goals, assists, key moments for Inter Miami] ESPN.com, sótt 30. nóvember</ref> Liðið hélt áfram í úrslit deildarinnar og vann MLS-bikarinn þegar það vann Vancouver Whitecaps er Messi átti tvær stoðsendingar í 3-1 sigri. Messi varð MVP eða mikilvægasti leikmaður MLS í annað árið í röð og varð fyrsti leikmaðurinn til að endurtaka það. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cr7l0k0p4v0o Messi wins historic back-to-back MLS MVP awards] BBC, sótt 9. desember 2025</ref> ==Landslið== Messi vann titil með Argentínu árið 2005 í U-20 heimsmeistaramótinu og endaði sem hæsti markaskorarinn, 17 ára gamall. Hann hóf að spila með A-landsliði Argentínu síðar það ár í vináttulandsleik þegar hann kom inn á gegn Ungverjalandi. Það vildi ekki betur til en að hann fékk rautt spjald fyrir að slá til varnarmanns. Hann skoraði sitt fyrsta mark árið 2006 í vináttulandsleik gegn Króatíu. Landsliðinu gekk illa að hreppa titla en endaði í 2. sæti á [[HM 2014]] þar sem Messi var valinn besti leikmaðurinn. Einnig hafði liðið ekki unnið Copa America síðan 1993 og lent í 2. sæti fjórum sinnum síðan þá. Þetta fékk á Messi og hann lýsti því yfir sumarið 2016 að hann væri hættur með landsliðinu. Sú ákvörðun var ekki langlíf og hann sneri aftur eftir nokkrar vikur. Sumarið 2021 varð Messi leikjahæsti landsliðsmaður Argentínu þegar hann fór framúr Javier Mascherano. Þá vann hann Copa America með liðinu og var valinn leikmaður mótsins. Hann var markahæstur (ásamt [[Luis Díaz]] frá Kólumbíu) og stoðsendingahæstur á mótinu. Loks vann hann stóran bikar með landsliðinu en liðið hafði tapað í úrslitum HM gegn Þýskalandi og tvívegis fyrir Síle í vítakeppni í úrslitum Copa America þegar Messi var með liðinu. Messi vann heimsmeistaratitilinn á [[HM 2022]]. Hann skoraði 2 mörk í venjulegum leiktíma og í vítakeppni þegar Argentína vann 4:2. Hann skoraði 7 mörk í keppninni, einu minna en [[Kylian Mbappé]]. Messi hlaut gullboltann sem besti leikmaður keppninnar. Hann lýsti því yfir að lokaleikurinn yrði hans síðasti HM-leikur en hann tók fram úr [[Lothar Matthäus]] sem leikjahæsti leikmaður mótsins í lokaleiknum. Messi tók það fram að hann vildi spila áfram í einhvern tíma með landsliðinu þó. Í mars 2023 skoraði Messi sitt 100. mark með Argentínu. Árið eftir varð hann annar markahæsti landsliðsmaður allra tíma. Argentína vann annan Copa America titil árið 2024. Messi meiddist eftir tæplega klukkustundarleik í úrslitum gegn Kólumbíu en Argentína sigldi sigri í uppbótartíma. Á [[HM 2026]] sló Messi markametið á HM þegar hann skoraði gegn Austurríki í öðrum leik riðlakeppninnar en í fyrsta leiknum skoraði hann þrennu . Hann hélt áfram að skora næstu leiki og varð markahæsti maður riðlakeppni HM og á HM yfirleitt þegar Argentína sló út Grænhöfðaeyjar í 16 liða úrslitum keppninnar ([[Kylian Mbappé]] sló markametið síðar á mótinu). Einnig skoraði hann í sínum 8. leik í röð á heimsmeistaramótinu <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cm2jpkkdld4o Murals, flags and beef dishes - Messi mania takes hold in Miami] BBC, sótt 4. júlí 2026</ref>. Argentína komst alla leið í úrslitin annað heimsmeistaramótið í röð en biðu ósigur fyrir Spáni. Messi skoraði alls 8 mörk og lagði upp 4 mörk á mótinu. ===Messi gegn Íslandi=== Messi hefur tvívegis spilað gegn Íslandi. Á [[HM 2018]] í Rússlandi þar sem 1-1 jafntefli varð raunin en [[Hannes Þór Halldórsson]] varði víti frá honum og [[Alfreð Finnbogason]] jafnaði metin fyrr í leiknum. Í vináttuleik fyrir [[HM 2026]] kom Messi inn á 70. mínútu og skoraði úr víti tveimur mínútum síðar. ==Einkalíf og fleira== Messi var greindur með vaxtarhormónaskort á barnsaldri. Þegar hann flutti til Barcelona ákvað félagið að greiða lyfjakostnað því tengt. Messi hefur bæði argentínskan og spænskan ríkisborgararétt. Messi er í sambandi með Antonella Roccuzzo sem er frá heimaborg hans Rosario. Hann hefur þekkt hana frá 5 ára aldri en þau hófu samband árið 2008 og giftust 2017. Eiga þau þrjá syni: Thiago (f. 2012), Mateo (f. 2015) og Ciro (f. 2018). Messi á í nánum samskiptum við fjölskyldu sína; móðurina Celia og föðurinn Jorge. Faðir hans er umboðsmaður hans og bræður hann Rodrigo og Matías eru einnig viðriðnir málefni hans. Árið 2016 voru Messi og faðir hans dæmdir fyrir skattsvik og notkunar á [[skattaskjól]]um. Messi greiddi háa sekt en hann sagðist aðeins hafa skrifað undir samninga og treyst fólki til að meðhöndla peninga rétt. Messi hefur verið góðgerðarsendiherra [[UNICEF]] síðan 2010 og hefur unnið fyrir samtökin síðan 2004. ==Titlar/Verðlaun== ===Félagslið=== '''Barcelona''' *[[La Liga]]: 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2012–13, 2014–15, 2015–16, 2017–18, 2018–19 *[[Copa del Rey]]: 2008–09, 2011–12, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21 *Supercopa de España: 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018 *[[Meistaradeild Evrópu]]: 2005–06, 2008–09, 2010–11, 2014–15 *UEFA Super Cup: 2009, 2011, 2015 *FIFA Club World Cup: 2009, 2011, 2015 '''Paris Saint-Germain''' *[[Ligue 1]]: 2021-2022, 2022-2023 *[[Trophee des Champions]]: 2022 '''Inter Miami''' *Leagues Cup: 2023 *Supporters' Shield: 2024 *MLS Cup: 2025 ===Landslið=== *FIFA U-20 Heimsmeistaramót: 2005, gull *Ólympíulið Argentínu: 2008, gull *Copa America: Gull: 2021 og 2024 *HM 2014: Silfur *HM 2022: Gull. *HM 2026: Silfur ===Helstu einstaklingsverðlaun=== *Ballon d'Or/[[Gullknötturinn]]: 2009, 2010, 2011, 2012, 2015, 2019, 2021, 2023 *HM Gullknötturinn: 2014, 2022 *Evrópski gullskórinn: 2009–10, 2011–12, 2012–13, 2016–17, 2017–18, 2018–19 *Copa América gullknötturinn: 2015, 2021 *Copa America besti leikmaðurinn: 2021 *La Liga: Besti leikmaðurinn : 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2014–15 *Pichichi-bikarinn (markahæsti í La Liga): 2009–10, 2011–12, 2012–13, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020-2021 *FIFA: Besti leikmaðurinn: 2019, 2022, 2023 *MLS: Besti leikmaður tímabilsins: 2024, 2025, markakóngur: 2025 ==Tenglar== *[https://www.bbc.com/sport/football/58114038 Lionel Messi's top 10 iconic Barcelona moments - BBC] *[https://m.fotbolti.net/news/31-10-2023/gjorsamlega-mognud-met-i-eigu-messi Gjörsamlega mögnuð met í eigu Messi - Fótbolti.net] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> {{Commons|Category:Lionel Messi}} {{Gullknötturinn}} {{stubbur|Æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}} [[Flokkur:Argentínskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Verðlaunahafar Gullknattarins]] [[Flokkur:Fólk nefnt í Panamaskjölunum]] {{fe|1987|Messi, Lionel}} qro1e5gjvoib22iqfd0jxvln0f2bvj0 1972753 1972752 2026-07-20T00:12:14Z Berserkur 10188 1972753 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn= Lionel Messi | mynd = Leo Messi Argentina v Egypt 7 July 2026-1.jpg |fullt nafn= Lionel Andrés Messi Cuccittini |fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1987|6|24}} |fæðingarbær= [[Rosario]], [[Santa Fe-hérað]] |fæðingarland= [[Argentína]] |hæð= 1,70 m |staða= framherji |núverandi lið= [[Inter Miami CF]] |númer= 30 |ár í yngri flokkum= 1994–2000<br />2001–2004 |yngriflokkalið= [[Newell's Old Boys]]<br />[[FC Barcelona]] |ár1=2003-2004 |ár2=2004–2005 |ár3=2004-2021 |ár4=2021-2023 |ár5=2023- |lið1=[[FC Barcelona C ]] |lið2=[[FC Barcelona B]] |lið3=[[FC Barcelona]] |lið4=[[Paris Saint-Germain]] |lið5=[[Inter Miami CF]] |leikir (mörk)1=10 (5) |leikir (mörk)2=22 (6) |leikir (mörk)3=520 (474) |leikir (mörk)4=57 (22) |leikir (mörk)5=65 (62) |landsliðsár= 2004–2005<br />2008<br/>2005- |landslið= [[U20-landslið Argentínu karla í knattspyrnu|Argentína U-20]]<br />[[U23-landslið Argentínu karla í knattspyrnu|Argentína U-23]]<br/>[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]] |landsliðsleikir (mörk)= 18 (14)<br /> 5 (2)<br/>207 (125) |mmuppfært = 14-5-2026 |lluppfært = 19-7-2026 }} [[Mynd:Messi Barcelona - Valladolid (cropped).jpg|thumb|200px|Lionel Messi, 2010]] '''Lionel Andrés Messi Cuccittini''' eða '''Leo Messi''' (fæddur [[24. júní]] [[1987]]) er [[Argentína|argentínskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar fyrir bandaríska liðið [[Inter Miami CF]] og argentínska landsliðið. Hann spilaði lengst af fyrir [[FC Barcelona]]. Messi getur annaðhvort spilað í hlutverki framliggjandi kantmanns eða framherja. Hann er talinn af álitsgjöfum einn besti knattspyrnumaður heims og hefur hlotið [[gullknötturinn|gullknöttinn]] 8 sinnum og evrópska gullskóinn 6 sinnum. Messi hefur unnið til 35 bikara með Barcelona, þar á meðal 10 í spænsku deildinni [[La Liga]], fjóra meistaradeildartitla og sjö Copa del Rey-bikartitla. Hann er markahæsti leikmaður allra tíma í La Liga með 474 mörk, á þar einnig flestar stoðsendingar og hefur gert flestar þrennur, ásamt því að vera markahæstur á tímabili 8 sinnum (Pichichi-bikarinn). Messi hefur skorað flest mörk á einu tímabili þar eða 50 mörk. Með landsliði Argentínu er hann fyrirliði og er leikja- og markahæsti maður í sögu þess ásamt því að vera markahæsti Suður-Ameríkubúinn. Hann hefur unnið Copa America og Heimsmeistaramótið með landsliðinu. Í öllum keppnum hefur Messi skorað um 920 mörk og gefið yfir 400 stoðsendingar sem er met. <ref>[ https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47079470/stats-lionel-messi-first-ever-1300-cristiano-ronaldo-1213-eberechi-eze-scores-premier-league-400-bayern-munich-lead-41 Stats: Messi first-ever to 1300 with Ronaldo on 1213] ESPN, sótt 30. nóvember 2025</ref> Hann er leikjahæsti leikmaður Barcelona frá upphafi. Alls hefur hann spilað yfir 1.180 leiki. Messi hefur oft verið borinn saman við [[Cristiano Ronaldo]] en tölfræði þeirra er sambærileg.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/54700102 Cristiano Ronaldo and Lionel Messi: Two rivals with more in common than you might think]BBC, skoðað 7. des. 2020</ref> Báðir hafa þeir skorað a.m.k. 25 mörk á 12 tímabilum í röð og um 500 mörk í efstu deildum Evrópu. ==Knattspyrnuferill== Messi hóf fótboltaferil sinn árið [[1995]] hjá fótboltaliðinu Newell's Old Boys í heimaborg sinni [[Rosario]]. ===Barcelona=== ====Upphaf==== Messi var þrettán ára, þegar hann fluttist til Barcelona og eftir þriggja ára dvöl hjá félaginu hafði hann farið í gegnum C og B-lið félagsins og komst í leikmannahóp aðalliðs félagsins, sextán ára að aldri. Fyrsti leikur hans var vináttuleikur við Porto í nóvember 2003 (sem [[José Mourinho]] þjálfaði) en hann varð ekki reglulegur leikmaður félagsins fyrr en að fjöldi leikmanna félagsins meiddist og yngri leikmenn voru kallaðir inn.<ref>{{vefheimild |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |titill=Lionel Andrés Messi |höfundur=FC Barcelona |tungumál=enska |mánuðurskoðað=17. nóvember |árskoðað=2010}}</ref> Um ári síðar hóf hann fyrsta leik sinn í La Liga, í október 2004, sem skiptimaður á 82. mínútu. Fyrsta mark sitt í deildinni skoraði hann í maí 2005, gegn Albacete, með stoðsendingu frá [[Ronaldinho]]. Á 18. afmælisdaginn skrifaði Messi undir samning til 2010. ==== Sigursælt Barcelona og gullknötturinn==== Tímabilið 2006–07 skoraði Messi 17 mörk í 36 leikjum í öllum keppnum og þar á meðal fyrstu þrennuna í ''El Clásico'' gegn [[Real Madrid]] og mark í [[Copa del Rey]] sem minnti á mark [[Diego Maradona]] á HM 1986 þar sem hann fór upp meira en hálfan völlinn og gegnum 5 varnarmenn. Hann var þó plagaður af beinbroti í rist og var frá í 3 mánuði. Milli 2006 og 2008 var hann frá í 8 mánuði einnig vegna nárameiðsla. 2008–09 átti Messi þátt í 100 mörkum og stoðaði oft sóknarmennina [[Samuel Eto'o]] og [[Thierry Henry]]. Barcelona vann þrefalt það tímabil. [[Eiður Smári Guðjohnsen]] var þá í liðinu. Messi skoraði með skalla í úrslitaleik Meistaradeildar Evrópu gegn [[Manchester United]] sem vannst 2:0. Árangur Messi hélt áfram og frá 2009-2012 vann hann 4 [[Ballon d'Or]] í röð. Í mars 2012 skoraði hann þrennu í 5:3 sigri gegn Granada og varð þá markahæsti leikmaður Barcelona frá upphafi, aðeins 24 ára gamall. Tveimur árum síðar varð hann markahæstur í La Liga. Árið 2012 skoraði hann einnig 91 mark í öllum keppnum. Tímabilið 2014-2015 var komið skætt sóknartríó í Barcelona, Messi, [[Luis Suárez]] og [[Neymar]], kallað ''MSN'' en það skoraði 122 mörk í öllum keppnum, sem var met. ====Síðustu ár==== Árið 2018 náði Messi 100. marki sínu í [[Meistaradeild Evrópu]] þegar Barcelona sló [[Chelsea FC]] út. Árið 2020 var framtíð Messi í óvissu þegar hann hafði ítrekað verið ósáttur við stjórnarformann Barcelona. Eftir 8-2 tap félagsins í meistaradeildinni gegn [[Bayern München]] og þjálfaraskipti þar sem [[Ronald Koeman]] tók við óskaði Messi eftir að fara frá félaginu. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hvort [[Manchester City]] yrði hugsanlegur áfangastaður en þar var [[Pep Guardiola]] sem þjálfaði hann hjá Barca og [[Sergio Agüero]] landi hans og vinur. Hann átti eitt ár eftir af samningi sínum við Barcelona en mál hans hefði getað farið fyrir dómstóla. <ref>[https://www.visir.is/g/20202005138d/manchester-city-gaeti-sett-a-svokalladan-messi-skatt Manchester City gæti sett á svokallaðan Messi-skatt] Vísir, skoðað 27. ágúst 2020</ref> Messi ákvað að halda til hjá félaginu í eitt tímabil þar sem hann vildi ekki fara í málaferli við það. Í lok árs 2020 sló hann met yfir flest mörk skoruð fyrir eitt félagslið þegar hann náði 644. marki sínu fyrir Barcelona og sló þar með met [[Pelé]]. Messi stefndi á að gera 5 ára samning við Barcelona í júlí (til 2026) og samþykkti að taka á sig 50% launalækkun vegna fjárhagsvandræða félagsins. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/57836300 BBC News - Lionel Messi: Barcelona star agrees to stay on reduced wages]BBC, sótt 15/7 2021</ref> En svo fór að samningar náðust ekki vegna fjárhags félagsins og reglna La Liga. Messi yfirgaf því félagið eftir 21 ár hjá því.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58108298 Lionel Messi: Barcelona say Argentina forward will not stay at club] BBC skoðað 5. 8. 2021</ref> ===Paris Saint-Germain=== Messi gerði 2 ára samning við PSG í ágúst 2021 með möguleika á þriðja ári. Hann fékk númerið 30 sem var það sama og þegar hann hóf að spila með Barcelona sem unglingur. Þar hitti hann fyrir m.a. félaga sinn [[Neymar]] og samlandana [[Ángel di María]], Leandro Paredes og Mauro Icardi. Einnig gamlan andstæðing en [[Sergio Ramos]] sem mætti honum oft með Real Madrid var kominn til PSG. Messi kom inn á sem varamaður á útivelli í [[Ligue 1]] í fyrsta leik sínum með félaginu. Hann byrjaði hins vegar sinn fyrsta leik með félaginu í Meistaradeildinni gegn Club Brugge og skoraði svo fyrsta mark sitt fyrir félagið gegn [[Manchester City]]. PSG vann deildina 2021-2022 og bætti Messi einum bikar í sarpinn. Hann var ekki sami markahrókurinn og með Barcelona og skoraði 6 mörk. Hins vegar átti hann 14 stoðsendingar. Tímabilið eftir varð hann fyrsti leikmaður í topp 5 deildum Evrópu til að eiga 20 mörk og 20 stoðsendingar í öllum keppnum. Messi vann deildina með PSG öðru sinni. Sumarið 2023 yfirgaf Messi PSG. Hann spilaði 76 leiki fyrir félagið; með 32 mörk og 35 stoðsendingar. Hann sagði síðar að hann hafi ekki verið ánægður hjá félaginu. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9dej12zezno Messi wasn't happy at a daily basis at PSG] BBC Sport, sótt 28. febrúar, 2025</ref> ===Inter Miami=== Í byrjun júní 2023 bárust fréttir að Messi hyggðist halda til [[Inter Miami CF]] í bandarísku [[MLS]]-deildinni. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/65832658 Lionel Messi to join Inter Miami after leaving Paris St-Germain] BBC, 7/6 2023</ref> Í júlí var staðfest að hann gerði samning við liðið til lok árs 2025. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66213439 BBC News - Lionel Messi: Inter Miami sign Argentina forward until end of 2025] BBC, sótt 16/7 2023</ref> Messi skoraði sitt fyrsta mark fyrir félagið úr aukaspyrnu á síðustu mínútu í fyrsta leik sínum í CONCACAF-bikarnum. Hann sló met í MLS í maí 2024 þegar hann kom að 6 mörkum í leik; átti 5 stoðsendingar og eitt mark. Messi hefur unnið bikara með félaginu: Leagues Cup 2023 og Supporters' Shield árið 2024 fyrir besta árangur Inter Miami í deildinni það ár. Liðið vann austurdeild MLS árið 2025 og var Messi með 43 mörk og 26 stoðsendingar í 48 leikjum það ár. <ref>[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/43935337/lionel-messi-2025-tracker-inter-miami-games-goals-assists-stats Messi tracker: Goals, assists, key moments for Inter Miami] ESPN.com, sótt 30. nóvember</ref> Liðið hélt áfram í úrslit deildarinnar og vann MLS-bikarinn þegar það vann Vancouver Whitecaps er Messi átti tvær stoðsendingar í 3-1 sigri. Messi varð MVP eða mikilvægasti leikmaður MLS í annað árið í röð og varð fyrsti leikmaðurinn til að endurtaka það. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cr7l0k0p4v0o Messi wins historic back-to-back MLS MVP awards] BBC, sótt 9. desember 2025</ref> ==Landslið== Messi vann titil með Argentínu árið 2005 í U-20 heimsmeistaramótinu og endaði sem hæsti markaskorarinn, 17 ára gamall. Hann hóf að spila með A-landsliði Argentínu síðar það ár í vináttulandsleik þegar hann kom inn á gegn Ungverjalandi. Það vildi ekki betur til en að hann fékk rautt spjald fyrir að slá til varnarmanns. Hann skoraði sitt fyrsta mark árið 2006 í vináttulandsleik gegn Króatíu. Landsliðinu gekk illa að hreppa titla en endaði í 2. sæti á [[HM 2014]] þar sem Messi var valinn besti leikmaðurinn. Einnig hafði liðið ekki unnið Copa America síðan 1993 og lent í 2. sæti fjórum sinnum síðan þá. Þetta fékk á Messi og hann lýsti því yfir sumarið 2016 að hann væri hættur með landsliðinu. Sú ákvörðun var ekki langlíf og hann sneri aftur eftir nokkrar vikur. Sumarið 2021 varð Messi leikjahæsti landsliðsmaður Argentínu þegar hann fór framúr Javier Mascherano. Þá vann hann Copa America með liðinu og var valinn leikmaður mótsins. Hann var markahæstur (ásamt [[Luis Díaz]] frá Kólumbíu) og stoðsendingahæstur á mótinu. Loks vann hann stóran bikar með landsliðinu en liðið hafði tapað í úrslitum HM gegn Þýskalandi og tvívegis fyrir Síle í vítakeppni í úrslitum Copa America þegar Messi var með liðinu. Messi vann heimsmeistaratitilinn á [[HM 2022]]. Hann skoraði 2 mörk í venjulegum leiktíma og í vítakeppni þegar Argentína vann 4:2. Hann skoraði 7 mörk í keppninni, einu minna en [[Kylian Mbappé]]. Messi hlaut gullboltann sem besti leikmaður keppninnar. Hann lýsti því yfir að lokaleikurinn yrði hans síðasti HM-leikur en hann tók fram úr [[Lothar Matthäus]] sem leikjahæsti leikmaður mótsins í lokaleiknum. Messi tók það fram að hann vildi spila áfram í einhvern tíma með landsliðinu þó. Í mars 2023 skoraði Messi sitt 100. mark með Argentínu. Árið eftir varð hann annar markahæsti landsliðsmaður allra tíma. Argentína vann annan Copa America titil árið 2024. Messi meiddist eftir tæplega klukkustundarleik í úrslitum gegn Kólumbíu en Argentína sigldi sigri í uppbótartíma. Á [[HM 2026]] sló Messi markametið á HM þegar hann skoraði gegn Austurríki í öðrum leik riðlakeppninnar en í fyrsta leiknum skoraði hann þrennu . Hann hélt áfram að skora næstu leiki og varð markahæsti maður riðlakeppni HM og á HM yfirleitt þegar Argentína sló út Grænhöfðaeyjar í 16 liða úrslitum keppninnar ([[Kylian Mbappé]] sló markametið síðar á mótinu). Einnig skoraði hann í sínum 8. leik í röð á heimsmeistaramótinu <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cm2jpkkdld4o Murals, flags and beef dishes - Messi mania takes hold in Miami] BBC, sótt 4. júlí 2026</ref>. Argentína komst alla leið í úrslitin annað heimsmeistaramótið í röð en biðu ósigur fyrir Spáni. Messi skoraði alls 8 mörk og lagði upp 4 mörk á mótinu. ===Messi gegn Íslandi=== Messi hefur tvívegis spilað gegn Íslandi. Á [[HM 2018]] í Rússlandi þar sem 1-1 jafntefli varð raunin en [[Hannes Þór Halldórsson]] varði víti frá honum og [[Alfreð Finnbogason]] jafnaði metin fyrr í leiknum. Í vináttuleik fyrir [[HM 2026]] kom Messi inn á 70. mínútu og skoraði úr víti tveimur mínútum síðar. ==Einkalíf og fleira== Messi var greindur með vaxtarhormónaskort á barnsaldri. Þegar hann flutti til Barcelona ákvað félagið að greiða lyfjakostnað því tengt. Messi hefur bæði argentínskan og spænskan ríkisborgararétt. Messi er í sambandi með Antonella Roccuzzo sem er frá heimaborg hans Rosario. Hann hefur þekkt hana frá 5 ára aldri en þau hófu samband árið 2008 og giftust 2017. Eiga þau þrjá syni: Thiago (f. 2012), Mateo (f. 2015) og Ciro (f. 2018). Messi á í nánum samskiptum við fjölskyldu sína; móðurina Celia og föðurinn Jorge. Faðir hans er umboðsmaður hans og bræður hann Rodrigo og Matías eru einnig viðriðnir málefni hans. Árið 2016 voru Messi og faðir hans dæmdir fyrir skattsvik og notkunar á [[skattaskjól]]um. Messi greiddi háa sekt en hann sagðist aðeins hafa skrifað undir samninga og treyst fólki til að meðhöndla peninga rétt. Messi hefur verið góðgerðarsendiherra [[UNICEF]] síðan 2010 og hefur unnið fyrir samtökin síðan 2004. ==Titlar/Verðlaun== ===Félagslið=== '''Barcelona''' *[[La Liga]]: 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2012–13, 2014–15, 2015–16, 2017–18, 2018–19 *[[Copa del Rey]]: 2008–09, 2011–12, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21 *Supercopa de España: 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018 *[[Meistaradeild Evrópu]]: 2005–06, 2008–09, 2010–11, 2014–15 *UEFA Super Cup: 2009, 2011, 2015 *FIFA Club World Cup: 2009, 2011, 2015 '''Paris Saint-Germain''' *[[Ligue 1]]: 2021-2022, 2022-2023 *[[Trophee des Champions]]: 2022 '''Inter Miami''' *Leagues Cup: 2023 *Supporters' Shield: 2024 *MLS Cup: 2025 ===Landslið=== *FIFA U-20 Heimsmeistaramót: 2005, gull *Ólympíulið Argentínu: 2008, gull *Copa America: Gull: 2021 og 2024 *HM 2014: Silfur *HM 2022: Gull. *HM 2026: Silfur ===Helstu einstaklingsverðlaun=== *Ballon d'Or/[[Gullknötturinn]]: 2009, 2010, 2011, 2012, 2015, 2019, 2021, 2023 *HM Gullknötturinn: 2014, 2022 *Evrópski gullskórinn: 2009–10, 2011–12, 2012–13, 2016–17, 2017–18, 2018–19 *Copa América gullknötturinn: 2015, 2021 *Copa America besti leikmaðurinn: 2021 *La Liga: Besti leikmaðurinn : 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2014–15 *Pichichi-bikarinn (markahæsti í La Liga): 2009–10, 2011–12, 2012–13, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020-2021 *FIFA: Besti leikmaðurinn: 2019, 2022, 2023 *MLS: Besti leikmaður tímabilsins: 2024, 2025, markakóngur: 2025 ==Tenglar== *[https://www.bbc.com/sport/football/58114038 Lionel Messi's top 10 iconic Barcelona moments - BBC] *[https://m.fotbolti.net/news/31-10-2023/gjorsamlega-mognud-met-i-eigu-messi Gjörsamlega mögnuð met í eigu Messi - Fótbolti.net] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> {{Commons|Category:Lionel Messi}} {{Gullknötturinn}} {{stubbur|Æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}} [[Flokkur:Argentínskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Verðlaunahafar Gullknattarins]] [[Flokkur:Fólk nefnt í Panamaskjölunum]] {{fe|1987|Messi, Lionel}} 0m37smxdfmxttnizos65fb4l4i7cota 0 94320 1972793 1923290 2026-07-20T11:50:13Z TKSnaevarr 53243 1972793 wikitext text/x-wiki [[Mynd:10 Downing Street. MOD 45155532.jpg|thumb|245x245dp|[[Downingstræti 10]] er heimili og skrifstofa forsætisráðherra hverju sinni.]] Eftirfarandi er '''listi yfir forsætisráðherra Bretlands''' eða [[Forsætisráðherra Bretlands|forsætisráðherra hins sameinaða konungsríkis Stóra-Bretlands og Norður-Írlands]]. Forsætisráðherra [[Bretland|Bretlands]] er stjórnmálaleiðtogi landsins og höfuð [[Ríkisstjórn|ríkisstjórnar]] hátignar. Talið er að [[Robert Walpole]] hafi verið fyrsti forsætisráðherra Bretlands og var hann í embætti frá [[1721]] til [[1742]]. Bretar hafa haft 58 forsætisráðherra og tvo aðra sem að voru tímabundnir og því almennt ekki teknir með. Af þessum fimmtíu og átta, eru fimmtíu og fimm karlar og þrjár konur. Núverandi forsætisráðherra Bretlands er [[Andy Burnham]]. == Listi == {| class="wikitable" ! colspan="3" |Mynd !Nafn !Skipun !Lausn !Flokkur !Þjóðhöfðingi |- !1 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:Robert Walpole, 1st Earl of Orford by Arthur Pond (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Robert Walpole]] |[[3. apríl]] [[1721]] |[[11. febrúar]] [[1742]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] ![[Mynd:GeorgeIKneller1714.jpg|frameless|132x132dp]] {{nobold|[[Georg 1. Bretlandskonungur|Georg 1.]]<br>(1714–1727)}} |- !2 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:Spencer Compton 1st Earl of Wilmington (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Spencer Compton, 1. jarlinn af Wilmington|Spencer Compton]] |[[16. febrúar]] [[1742]] |[[2. júlí]] [[1743]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] ! rowspan="8" |[[Mynd:Thomas Hudson (1701-1779) - George II (1683–1760) - 851734 - National Trust.jpg|frameless|117x117dp]] {{nobold|[[Georg 2. Bretlandskonungur|Georg 2.]]<br>(1727–1760)}} |- !3 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:Henry Pelham (1694–1754) (cropped 2).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Henry Pelham]] |[[27. ágúst]] [[1743]] |[[10. febrúar]] [[1746]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !- | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:1stEarlOfBath (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[William Pulteney, 1. jarlinn af Bath|William Pulteney]]<ref name=":0">Umdeilt er hvort að hann teljist með sem forsætisráðherra þar sem að hann fékk ekki stuðning sem slíkur. Því er hann ekki tekinn með í númeratalinu.</ref> |[[10. febrúar]] [[1746]] |[[12. febrúar]] [[1746]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !(3) | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:Henry Pelham (1694–1754) (cropped 2).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Henry Pelham]] |[[12. febrúar]] [[1746]] |[[6. mars]] [[1754]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !4 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:Thomas-Pelham-Holles-1st-Duke-of-Newcastle-under-Lyne (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Thomas Pelham-Holles, 1. hertoginn af Newcastle|Thomas Pelham-Holles]] |[[16. mars]] [[1754]] |[[11. nóvember]] [[1756]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !5 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:4th Duke of Devonshire after Hudson (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[William Cavendish, 4. hertoginn af Devonshire|William Cavendish]] |[[16. nóvember]] [[1756]] |[[29. júní]] [[1757]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !- | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:James Waldegrave, 2nd Earl Waldegrave (cropped).JPG|frameless|102x102dp]] |[[James Waldegrave, 2. jarlinn af Waldegrave|James Waldegrave]]<ref name=":0" /> |[[8. júní]] [[1757]] |[[12. júní]] [[1757]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !(4) | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:Thomas-Pelham-Holles-1st-Duke-of-Newcastle-under-Lyne (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Thomas Pelham-Holles, 1. hertoginn af Newcastle|Thomas Pelham-Holles]] |[[29. júní]] [[1757]] |[[26. maí]] [[1762]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !6 | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:John Stuart, 3rd Earl of Bute, by Joshua Reynolds crop (retouched, cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[John Stuart, 3. jarlinn af Bute|John Stuart]] |[[26. maí]] [[1762]] |[[8. apríl]] [[1763]] |[[Torýar]] ! rowspan="16" |[[Mynd:George III of the United Kingdom-e (cropped).jpg|frameless|134x134dp]] {{nobold|[[Georg 3.]]<br>(1760–1820)}} |- !7 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:George Grenville (1712–1770) by William Hoare (1707-1792) Cropped (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[George Grenville]] |[[16. apríl]] [[1763]] |[[10. júlí]] [[1765]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !8 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:2nd Marquess of Rockingham cropped (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Charles Watson-Wentworth, 2. markgreifinn af Rockingham|Charles Watson-Wentworth]] |[[13. júlí]] [[1765]] |[[30. júlí]] [[1766]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !9 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:William Pitt, 1st Earl of Chatham after Richard Brompton cropped (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[William Pitt eldri]] |[[30. júlí]] [[1766]] |[[14. október]] [[1768]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !10 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:Augustus-Henry-FitzRoy-3rd-Duke-of-Grafton (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Augustus FitzRoy, 3. hertoginn af Grafton|Augustus FitzRoy]] |[[14. október]] [[1768]] |[[28. janúar]] [[1770]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !11 | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:Nathaniel Dance Lord North cropped cropped (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Frederick North]] |[[28. janúar]] [[1770]] |[[27. mars]] [[1782]] |[[Torýar]] |- !(8) | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:2nd Marquess of Rockingham cropped (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Charles Watson-Wentworth, 2. markgreifinn af Rockingham|Charles Watson-Wentworth]] |[[27. mars]] [[1782]] |[[1. júlí]] [[1782]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !12 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:William Petty, 2nd Earl of Shelburne by JL Mosnier crop (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[William Petty, 2. jarlinn af Shelburne|William Petty]] |[[4. júlí]] [[1782]] |[[26. mars]] [[1783]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !13 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:01-Bentinck William Henry Cavendish, 3rd Duke of Portland c 1774 (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[William Cavendish-Bentinck, 3. hertoginn af Portland|William Cavendish-Bentinck]] |[[2. apríl]] [[1783]] |[[18. desember]] [[1783]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !14 | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:William Pitt The Younger crop.jpg|frameless|105x105dp]] |[[William Pitt yngri]] |[[19. desember]] [[1783]] |[[14. mars]] [[1801]] |[[Torýar]] |- !15 | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:Henry Addington by Beechey (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Henry Addington]] |[[17. mars]] [[1801]] |[[10. maí]] [[1804]] |[[Torýar]] |- !(14) | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:William Pitt The Younger crop.jpg|frameless|105x105dp]] |[[William Pitt yngri]] |[[10. maí]] [[1804]] |[[23. janúar]] [[1806]] |[[Torýar]] |- !16 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:1st Baron Grenville (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[William Grenville]] |[[11. febrúar]] [[1806]] |[[25. mars]] [[1807]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !(13) | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:01-Bentinck William Henry Cavendish, 3rd Duke of Portland c 1774 (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[William Cavendish-Bentinck, 3. hertoginn af Portland|William Cavendish-Bentinck]] |[[31. mars]] [[1807]] |[[4. október]] [[1809]] |[[Torýar]] |- !17 | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:Spencerperceval (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Spencer Perceval]] |[[4. október]] [[1809]] |[[11. maí]] [[1812]] |[[Torýar]] |- !18 | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:Earl jenkinson (cropped).jpg|frameless|105x105dp]] |[[Robert Jenkinson, 2. jarlinn af Liverpool|Robert Jenkinson]] |[[8. júní]] [[1812]] |[[9. apríl]] [[1827]] |[[Torýar]] |- !19 | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:George Canning by Richard Evans - detail.jpg|frameless|107x107dp]] |[[George Canning]] |[[12. apríl]] [[1827]] |[[8. ágúst]] [[1827]] |[[Torýar]] ! rowspan="3" |[[Mynd:Portrait of King George IV of the United Kingdom in Coronation Robes (detail 2), by Thomas Lawrence - Royal Collection.jpg|frameless|127x127dp]] {{nobold|[[Georg 4.]]<br>(1820–1830)}} |- !20 | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:Frederick John Robinson, 1st Earl of Ripon by Sir Thomas Lawrence cropped (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[F. J. Robinson, 1. vísigreifinn af Goderich|Frederick John Robinson]] |[[31. ágúst]] [[1827]] |[[8. janúar]] [[1828]] |[[Torýar]] |- !21 | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington by Robert Home cropped.jpg|frameless|100x100dp]] |[[Arthur Wellesley, 1. hertoginn af Wellington|Arthur Wellesley]] |[[22. janúar]] [[1828]] |[[16. nóvember]] [[1830]] |[[Torýar]] |- !22 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:Charles Grey, 2nd Earl Grey after Sir Thomas Lawrence cropped (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Charles Grey, 2. jarlinn af Grey|Charles Grey]] |[[22. nóvember]] [[1830]] |[[9. júlí]] [[1834]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] ! rowspan="5" |[[Mynd:William IV of Great Britain c. 1850.jpg|frameless|115x115dp]] {{nobold|[[Vilhjálmur 4. Bretakonungur|Vilhjálmur 4.]]<br>(1830–1837)}} |- !23 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:2nd V Melbourne (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[William Lamb, 2. vísigreifinn af Melbourne|William Lamb]] |[[16. júlí]] [[1834]] |[[14. nóvember]] [[1834]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !(21) | bgcolor="#3333cc" | |[[Mynd:Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington by Robert Home cropped.jpg|frameless|100x100dp]] |[[Arthur Wellesley, 1. hertoginn af Wellington|Arthur Wellesley]] |[[17. nóvember]] [[1834]] |[[9. desember]] [[1834]] |[[Torýar]] |- !24 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Robert Peel by RR Scanlan detail (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Robert Peel]] |[[10. desember]] [[1834]] |[[8. apríl]] [[1835]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !(23) | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:2nd V Melbourne (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[William Lamb, 2. vísigreifinn af Melbourne|William Lamb]] |[[18. apríl]] [[1835]] |[[30. ágúst]] [[1841]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !(24) | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Robert Peel by RR Scanlan detail (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Robert Peel]] |[[30. ágúst]] [[1841]] |[[29. júní]] [[1846]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] ! rowspan="19" |[[Mynd:Queen Victoria by Bassano.jpg|frameless|141x141dp]] {{nobold|[[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]<br>(1837–1901)}} |- !25 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:Lord John Russell (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[John Russell, 1. jarlinn af Russell|John Russell]] |[[30. júní]] [[1846]] |[[21. febrúar]] [[1852]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !26 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Edward Smith-Stanley, 14th Earl of Derby (cropped).jpg|frameless|115x115dp]] |[[Edward Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby|Edward Smith-Stanley]] |[[23. febrúar]] [[1852]] |[[17. desember]] [[1852]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !27 | bgcolor="#99ff99" | |[[Mynd:Earl of Aberdeen.jpg|frameless|90x90dp]] |[[George Hamilton-Gordon, 4. jarlinn af Aberdeen|George Hamilton-Gordon]] |[[19. desember]] [[1852]] |[[30. janúar]] [[1855]] |[[Peelítar]] |- !28 | bgcolor="#FF7F00" | |[[Mynd:Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Henry John Temple, 3. vísigreifinn af Palmerston|Henry John Temple]] |[[6. febrúar]] [[1855]] |[[19. febrúar]] [[1858]] |[[Viggar (Bretland)|Viggar]] |- !(26) | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Edward Smith-Stanley, 14th Earl of Derby (cropped).jpg|frameless|115x115dp]] |[[Edward Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby|Edward Smith-Stanley]] |[[20. febrúar]] [[1858]] |[[11. júní]] [[1859]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !(28) | bgcolor="#ffd700" | |[[Mynd:Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Henry John Temple, 3. vísigreifinn af Palmerston|Henry John Temple]] |[[12. júní]] [[1859]] |[[18. október]] [[1865]] |[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndir]] |- !(25) | bgcolor="#ffd700" | |[[Mynd:Lord John Russell (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[John Russell, 1. jarlinn af Russell|John Russell]] |[[29. október]] [[1865]] |[[26. júní]] [[1866]] |[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndir]] |- !(26) | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Edward Smith-Stanley, 14th Earl of Derby (cropped).jpg|frameless|115x115dp]] |[[Edward Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby|Edward Smith-Stanley]] |[[28. júní]] [[1866]] |[[25. febrúar]] [[1868]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !29 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Downey portrait of Disraeli (crop).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Benjamin Disraeli]] |[[27. febrúar]] [[1868]] |[[1. desember]] [[1868]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !30 | bgcolor="#ffd700" | |[[Mynd:Portrait of William Gladstone.jpg|frameless|112x112dp]] |[[William Ewart Gladstone]] |[[3. desember]] [[1868]] |[[17. febrúar]] [[1874]] |[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndir]] |- !(29) | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Downey portrait of Disraeli (crop).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Benjamin Disraeli]] |[[20. febrúar]] [[1874]] |[[21. apríl]] [[1880]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !(30) | bgcolor="#ffd700" | |[[Mynd:Portrait of William Gladstone.jpg|frameless|112x112dp]] |[[William Ewart Gladstone]] |[[23. apríl]] [[1880]] |[[9. júní]] [[1885]] |[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndir]] |- !31 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Robert-Gascoyne-Cecil-3rd-Marquess-of-Salisbury (B&W).jpg|frameless|114x114dp]] |[[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury|Robert Gascoyne-Cecil]] |[[23. júní]] [[1885]] |[[28. janúar]] [[1886]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !(30) | bgcolor="#ffd700" | |[[Mynd:Portrait of William Gladstone.jpg|frameless|112x112dp]] |[[William Ewart Gladstone]] |[[1. febrúar]] [[1886]] |[[20. júlí]] [[1886]] |[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndir]] |- !(31) | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Robert-Gascoyne-Cecil-3rd-Marquess-of-Salisbury (B&W).jpg|frameless|114x114dp]] |[[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury|Robert Gascoyne-Cecil]] |[[25. júlí]] [[1886]] |[[11. ágúst]] [[1892]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !(30) | bgcolor="#ffd700" | |[[Mynd:Portrait of William Gladstone.jpg|frameless|112x112dp]] |[[William Ewart Gladstone]] |[[15. ágúst]] [[1892]] |[[2. mars]] [[1894]] |[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndir]] |- !32 | bgcolor="#ffd700" | |[[Mynd:Lord Rosebery - Elliott & Fry.jpg|frameless|118x118dp]] |[[Archibald Primrose, 5. jarlinn af Rosebery|Archibald Primrose]] |[[5. mars]] [[1894]] |[[22. júní]] [[1895]] |[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndir]] |- !(31) | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Robert-Gascoyne-Cecil-3rd-Marquess-of-Salisbury (B&W).jpg|frameless|114x114dp]] |[[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury|Robert Gascoyne-Cecil]] |[[25. júní]] [[1895]] |[[11. júlí]] [[1902]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !33 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Arthur Balfour, photo portrait facing left (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Arthur Balfour]] |[[12. júlí]] [[1902]] |[[4. desember]] [[1905]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] ! rowspan="3" |[[Mynd:Eduard VII 1902.jpg|frameless|133x133dp]] {{nobold|[[Játvarður 7. Bretlandskonungur|Játvarður 7.]]<br>(1901–1910)}} |- !34 | bgcolor="#ffd700" | |[[Mynd:Henry Campbell-Bannerman photo.jpg|frameless|112x112dp]] |[[Henry Campbell-Bannerman]] |[[5. desember]] [[1905]] |[[3. apríl]] [[1908]] |[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndir]] |- !35 | bgcolor="#ffd700" | |[[Mynd:Herbert Henry Asquith.jpg|frameless|105x105dp]] |[[H. H. Asquith]] |[[8. apríl]] [[1908]] |[[5. desember]] [[1916]] |[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndir]] |- !36 | bgcolor="#ffd700" | |[[Mynd:LloydGeorge (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[David Lloyd George]] |[[6. desember]] [[1916]] |[[19. október]] [[1922]] |[[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndir]] ! rowspan="7" |[[Mynd:King George 1923 LCCN2014715558 A (cropped).jpg|frameless|129x129dp]] {{nobold|[[Georg 5.]]<br>(1910–1936)}} <br>[[Mynd:Duke and Duchess of Windsor - Google Art Project (Duke cropped).jpg|frameless|135x135dp]] {{nobold|[[Játvarður 8. Bretlandskonungur|Játvarður 8.]]<br>(1936)}} |- !37 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Andrew Bonar Law 01.jpg|frameless|103x103dp]] |[[Bonar Law]] |[[23. október]] [[1922]] |[[20. maí]] [[1923]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !38 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Stanley Baldwin ggbain.35233 (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Stanley Baldwin]] |[[22. maí]] [[1923]] |[[22. janúar]] [[1924]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !39 | bgcolor="#dc241f" | |[[Mynd:J. Ramsay MacDonald LCCN2014715885 (3x4 crop).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Ramsay MacDonald]] |[[22. janúar]] [[1924]] |[[4. nóvember]] [[1924]] |[[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] |- !(38) | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Stanley Baldwin ggbain.35233 (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Stanley Baldwin]] |[[4. nóvember]] [[1924]] |[[4. júní]] [[1929]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !(39) | bgcolor="#dc241f" | |[[Mynd:J. Ramsay MacDonald LCCN2014715885 (3x4 crop).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Ramsay MacDonald]] |[[5. júní]] [[1929]] |[[7. júní]] [[1935]] |[[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] |- !(38) | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Stanley Baldwin ggbain.35233 (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Stanley Baldwin]] |[[7. júní]] [[1935]] |[[1937|28. maí]] [[1937]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !40 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Neville-Chamberlain (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Neville Chamberlain]] |[[28. maí]] [[1937]] |[[1940|10. maí]] [[1940]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] ! rowspan="4" |[[Mynd:King George VI LOC matpc.14736 A (cropped).jpg|frameless|130x130dp]] {{nobold|[[Georg 6.]]<br>(1936–1952)}} |- !41 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Sir Winston Churchill (cropped).jpg|frameless|112x112dp]] |[[Winston Churchill]] |[[10. maí]] [[1940]] |[[26. júlí]] [[1945]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !42 | bgcolor="#dc241f" | |[[Mynd:Clement Attlee (cropped).jpg|frameless|106x106dp]] |[[Clement Attlee]] |[[26. júlí]] [[1945]] |[[26. október]] [[1951]] |[[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] |- !(41) | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Sir Winston Churchill (cropped).jpg|frameless|112x112dp]] |[[Winston Churchill]] |[[26. október]] [[1951]] |[[5. apríl]] [[1955]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !43 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Anthony Eden (retouched) (cropped).jpg|frameless|109x109dp]] |[[Anthony Eden]] |[[6. apríl]] [[1955]] |[[9. janúar]] [[1957]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] ! rowspan="15" |[[Mynd:Elizabeth II in Berlin 2015 (cropped).JPG|frameless|132x132dp]] {{nobold|[[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]<br>(1952–2022)}} |- !44 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Harold Macmillan (cropped).jpg|frameless|117x117dp]] |[[Harold Macmillan]] |[[10. janúar]] [[1957]] |[[18. október]] [[1963]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !45 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Alec Douglas-Home.jpg|frameless|108x108dp]] |[[Alec Douglas-Home]] |[[18. október]] [[1963]] |[[16. október]] [[1964]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !46 | bgcolor="#dc241f" | |[[Mynd:Harold_Wilson.jpg|101x101dp]] |[[Harold Wilson]] |[[16. október]] [[1964]] |[[19. júní]] [[1970]] |[[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] |- !47 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Sir_Edward_Heath.jpg|100x100dp]] |[[Edward Heath]] |[[19. júní]] [[1970]] |[[4. mars]] [[1974]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !(46) | bgcolor="#dc241f" | |[[Mynd:Harold_Wilson.jpg|101x101dp]] |[[Harold Wilson]] |[[4. mars]] [[1974]] |[[5. apríl]] [[1976]] |[[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] |- !48 | bgcolor="#dc241f" | |[[Mynd:Prime Minister James Callaghan (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[James Callaghan]] |[[5. apríl]] [[1976]] |[[4. maí]] [[1979]] |[[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] |- !49 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Margaret_Thatcher_(1983).jpg|107x107dp]] |[[Margaret Thatcher]] |[[4. maí]] [[1979]] |[[28. nóvember]] [[1990]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !50 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Major_PM_full_(cropped).jpg|108x108dp]] |[[John Major]] |[[28. nóvember]] [[1990]] |[[2. maí]] [[1997]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !51 | bgcolor="#dc241f" | |[[Mynd:Tony_Blair_in_2002.jpg|109x109dp]] |[[Tony Blair]] |[[2. maí]] [[1997]] |[[27. júní]] [[2007]] |[[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] |- !52 | bgcolor="#dc241f" | |[[Mynd:Gordon_Brown_official_(cropped).jpg|107x107dp]] |[[Gordon Brown]] |[[27. júní]] [[2007]] |[[11. maí]] [[2010]] |[[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] |- !53 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:David_Cameron_official_(cropped).jpg|107x107dp]] |[[David Cameron]] |[[11. maí]] [[2010]] |[[13. júlí]] [[2016]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !54 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Theresa_May_election_infobox.jpg|110x110dp]] |[[Theresa May]] |[[13. júlí]] [[2016]] |[[24. júlí]] [[2019]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !55 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Boris_Johnson_election_infobox.jpg|106x106dp]] |[[Boris Johnson]] |[[24. júlí]] [[2019]] |[[6. september]] [[2022]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !56 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Official portrait of Liz Truss (cropped).jpg|frameless|113x113dp]] |[[Liz Truss]] |[[6. september]] [[2022]] |[[25. október]] [[2022]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] |- !57 | bgcolor="#0087dc" | |[[Mynd:Official Portrait of Prime Minister Rishi Sunak (cropped).jpg|frameless|107x107dp]] |[[Rishi Sunak]] |[[25. október]] [[2022]] |[[5. júlí]] [[2024]] |[[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] ! rowspan="3" |[[Mynd:King Charles III (July 2023).jpg|frameless|141x141dp]] {{nobold|[[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]]<br>(2022–)}} |- !58 | bgcolor="#dc241f" | |[[Mynd:Keir_Starmer_official_portrait.jpg|frameless|112x112dp]] |[[Keir Starmer]] |[[5. júlí]] [[2024]] |[[20. júlí]] [[2026]] |[[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] |- !59 | bgcolor="#dc241f" | |[[Mynd:Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4).jpg|frameless|112x112dp]] |[[Andy Burnham]] |[[20. júlí]] [[2026]] | |[[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] |} == Tímalína == {{#tag:timeline| ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:14 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = late PlotArea = width:90% left:10 top:10 bottom:80 Legend = columns:4 left:130 top:50 columnwidth:160 DateFormat = yyyy Period = from:1720 till:2026 TimeAxis = orientation:horizontal Colors = id:whig value:rgb(1,0.5,0) legend: Viggar id:tory value:rgb(0.2,0.2,0.8) legend: Torýar id:conservative value:rgb(0,0.53,0.86) legend: Íhaldsflokkurinn id:peelite value:rgb(0.6,1,0.6) legend: Peelítar id:liberal value:rgb(1,0.84,0) legend: Frjálslyndi_flokkurinn id:labour value:rgb(0.86,0.08,0.18) legend: Verkamannaflokkurinn id:natlabour value:rgb(0,0.5,0) legend: Þjóðverkamenn id:independent value:rgb(0.6,0.6,0.6) legend: Enginn_flokkur id:liteline value:gray(0.9) id:line value:rgb(0.7,0.7,0.7) ScaleMajor = gridcolor:line unit:year increment:10 start:1720 ScaleMinor = gridcolor:liteline unit:year increment:2 start:1720 TextData = pos:(20,55) textcolor:black fontsize:M text:"Stjórnmálaflokkar:" BarData = bar:Walpole bar:Wilmington bar:Pelham bar:Newcastle bar:Devonshire bar:Bute bar:GrenvilleG bar:Rockingham bar:PittSr bar:Grafton bar:North bar:Shelburne bar:Portland bar:PittJr bar:Addington bar:GrenvilleW bar:Perceval bar:Liverpool bar:Canning bar:Goderich bar:Wellington bar:Grey bar:Melbourne bar:Peel bar:Russell bar:Derby bar:Aberdeen bar:Palmerston bar:Disraeli bar:Gladstone bar:Salisbury bar:Rosebery bar:Balfour bar:CBannerman bar:Asquith bar:LloydGeorge bar:Law bar:Baldwin bar:MacDonald bar:Chamberlain bar:Churchill bar:Attlee bar:Eden bar:Macmillan bar:DHome bar:Wilson bar:Heath bar:Callaghan bar:Thatcher bar:Major bar:Blair bar:Brown bar:Cameron bar:May bar:Johnson bar:Truss bar:Sunak bar:Starmer bar:Burnham PlotData= width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till bar:Walpole from: 1721 till: 1742 color:whig text:"[[Robert Walpole]]" bar:Wilmington from: 1742 till: 1743 color:whig text:"[[Spencer Compton, 1. jarlinn af Wilmington|Jarlinn af Wilmington]]" bar:Pelham from: 1743 till: 1754 color:whig text:"[[Henry Pelham]]" bar:Newcastle from: 1754 till: 1756 color:whig from: 1757 till: 1762 color:whig text:"[[Thomas Pelham-Holles, 1. hertoginn af Newcastle|Hertoginn af Newcastle]]" bar:Devonshire from: 1756 till: 1757 color:whig text:"[[William Cavendish, 4. hertoginn af Devonshire|Hertoginn af Devonshire]]" bar:Bute from: 1762 till: 1763 color:tory text:"[[John Stuart, 3. jarlinn af Bute|Jarlinn af Bute]]" bar:GrenvilleG from: 1763 till: 1765 color:whig text:"[[George Grenville]]" bar:Rockingham from: 1765 till: 1766 color:whig from: 1782 till: 1782 color:whig text:"[[Charles Watson-Wentworth, 2. markgreifinn af Rockingham|Markgreifinn af Rockingham]]" bar:PittSr from: 1766 till: 1768 color:whig text:"[[William Pitt eldri]]" bar:Grafton from: 1768 till: 1770 color:whig text:"[[Augustus FitzRoy, 3. hertoginn af Grafton|Hertoginn af Grafton]]" bar:North from: 1770 till: 1782 color:tory text:"[[Frederick North|North lávarður]]" bar:Shelburne from: 1782 till: 1783 color:whig text:"[[William Petty, 2. jarlinn af Shelburne|Jarlinn af Shelburne]]" bar:Portland from: 1783 till: 1783 color:whig from: 1807 till: 1809 color:tory text:"[[William Cavendish-Bentinck, 3. hertoginn af Portland|Hertoginn af Portland]]" bar:PittJr from: 1783 till: 1801 color:tory from: 1804 till: 1806 color:tory text:"[[William Pitt yngri]]" bar:Addington from: 1801 till: 1804 color:tory text:"[[Henry Addington]]" bar:GrenvilleW from: 1806 till: 1807 color:whig text:"[[William Grenville]]" bar:Perceval from: 1809 till: 1812 color:tory text:"[[Spencer Perceval]]" bar:Liverpool from: 1812 till: 1827 color:tory text:"[[Robert Jenkinson, 2. jarlinn af Liverpool|Jarlinn af Liverpool]]" bar:Canning from: 1827 till: 1827 color:tory text:"[[George Canning]]" bar:Goderich from: 1827 till: 1828 color:tory text:"[[F. J. Robinson, 1. vísigreifinn af Goderich|Vísigreifinn af Goderich]]" bar:Wellington from: 1828 till: 1830 color:tory from: 1834 till: 1834 color:tory text:"[[Arthur Wellesley, 1. hertoginn af Wellington|Hertoginn af Wellington]]" bar:Grey from: 1830 till: 1834 color:whig text:"[[Charles Grey, 2. jarlinn af Grey|Jarlinn af Grey]]" bar:Melbourne from: 1834 till: 1834 color:whig from: 1835 till: 1841 color:whig text:"[[William Lamb, 2. vísigreifinn af Melbourne|Vísigreifinn af Melbourne]]" bar:Peel from: 1834 till: 1835 color:conservative from: 1841 till: 1846 color:conservative text:"[[Robert Peel]]" bar:Russell from: 1846 till: 1852 color:whig from: 1865 till: 1866 color:liberal text:"[[John Russell, 1. jarlinn af Russell|Jarlinn af Russell]]" bar:Derby from: 1852 till: 1852 color:conservative from: 1858 till:1859 color:conservative from: 1866 till: 1868 color:conservative text:"[[Edward Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby|Jarlinn af Derby]]" bar:Aberdeen from: 1852 till: 1855 color:peelite text:"[[George Hamilton-Gordon, 4. jarlinn af Aberdeen|Jarlinn af Aberdeen]]" bar:Palmerston from: 1855 till: 1858 color:whig from: 1859 till: 1865 color:liberal text:"[[Henry John Temple, 3. vísigreifinn af Palmerston|Vísigreifinn af Palmerston]]" bar:Disraeli from: 1868 till: 1868 color:conservative from: 1874 till: 1880 color:conservative text:"[[Benjamin Disraeli]]" bar:Gladstone from: 1868 till: 1874 color:liberal from: 1880 till: 1885 color:liberal from: 1886 till: 1886 color:liberal from: 1892 till: 1894 color:liberal text:"[[William Ewart Gladstone]]" bar:Salisbury from: 1885 till: 1886 color:conservative from: 1886 till: 1892 color:conservative from: 1895 till: 1902 color:conservative text:"[[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury|Markgreifinn af Salisbury]]" bar:Rosebery from: 1894 till: 1895 color:liberal text:"[[Archibald Primrose, 5. jarlinn af Rosebery|Jarlinn af Rosebery]]" bar:Balfour from: 1902 till: 1905 color:conservative text:"[[Arthur Balfour]]" bar:CBannerman from: 1905 till: 1908 color:liberal text:"[[Henry Campbell-Bannerman]]" bar:Asquith from: 1908 till: 1916 color:liberal text:"[[Herbert Henry Asquith]]" bar:LloydGeorge from: 1916 till: 1922 color:liberal text:"[[David Lloyd George]]" bar:Law from: 1922 till: 1923 color:conservative text:"[[Andrew Bonar Law]]" bar:Baldwin from: 1923 till: 1924 color:conservative from: 1924 till: 1929 color:conservative from: 1935 till: 1937 color:conservative text:"[[Stanley Baldwin]]" bar:MacDonald from: 1924 till: 1924 color:labour from: 1929 till: 1931 color:labour from: 1931 till: 1935 color:natlabour text:"[[Ramsay MacDonald]]" bar:Chamberlain from: 1937 till: 1940 color:conservative text:"[[Neville Chamberlain]]" bar:Churchill from: 1940 till: 1945 color:conservative from: 1951 till: 1955 color:conservative text:"[[Winston Churchill]]" bar:Attlee from: 1945 till: 1951 color:labour text:"[[Clement Attlee]]" bar:Eden from: 1955 till: 1957 color:conservative text:"[[Anthony Eden]]" bar:Macmillan from: 1957 till: 1963 color:conservative text:"[[Harold Macmillan]]" bar:DHome from: 1963 till: 1964 color:conservative text:"[[Alec Douglas-Home]]" bar:Wilson from: 1964 till: 1970 color:labour from: 1974 till: 1976 color:labour text:"[[Harold Wilson]]" bar:Heath from: 1970 till: 1974 color:conservative text:"[[Edward Heath]]" bar:Callaghan from: 1976 till: 1979 color:labour text:"[[James Callaghan]]" bar:Thatcher from: 1979 till: 1990 color:conservative text:"[[Margaret Thatcher]]" bar:Major from: 1990 till: 1997 color:conservative text:"[[John Major]]" bar:Blair from: 1997 till: 2007 color:labour text:"[[Tony Blair]]" bar:Brown from: 2007 till: 2010 color:labour text:"[[Gordon Brown]]" bar:Cameron from: 2010 till: 2016 color:conservative text:"[[David Cameron]]" bar:May from: 2016 till: 2019 color:conservative text:"[[Theresa May]]" bar:Johnson from: 2019 till: 2022 color:conservative text:"[[Boris Johnson]]" bar:Truss from: 2022 till: 2022 color:conservative text:"[[Liz Truss]]" bar:Sunak from: 2022 till: 2024 color:conservative text:"[[Rishi Sunak]]" bar:Starmer from: 2024 till:2026 color:labour text:"[[Keir Starmer]]" bar:Burnham from: 2026 till:end color:labour text:"[[Andy Burnham]]" }} == Tilvísanir == [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands| ]] [[Flokkur:Listar yfir þjóðhöfðingja og leiðtoga|Bretland forsætisráðherrar]] 0op9omarhdghq9hhb9kub0m55kpduef 0 96115 1972708 1752881 2026-07-19T13:40:41Z MyraMidnight 41218 Sundstubbur 1972708 wikitext text/x-wiki '''Sundhöll Seyðisfjarðar''' var byggð árið [[1948]] og var teiknuð af [[Guðjón Samúelsson|Guðjóni Samúelssyni]] húsameistara ríkisins. Hún var formlega opnuð 8. júlí 1948. == Tenglar == * [http://www.sfk.is/index.php?option=com_content&task=view&id=21&Itemid=60 Heimasíða Sundhallar Seyðisfjarðar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313203227/http://sfk.is/index.php?option=com_content&task=view&id=21&Itemid=60 |date=2013-03-13 }} {{stubbur/sund}} [[Flokkur:Sundlaugar á Austurlandi]] [[Flokkur:Byggingar eftir Guðjón Samúelsson]] [[Flokkur:Síður sem þurfa hnit]] [[Flokkur:Sundhallir]] iwxgoc94pnxctd85mqi1u5uxr6wgxgp 0 96618 1972740 1960303 2026-07-19T23:00:28Z Comp.arch 32151 Android 17, fyrir t.d. laptop/desktop 1972740 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Foldable smartphone (Android OS).jpg|thumb|Android farsímar (flestir eru ekki sveiganlegir eins og þessir, sem hafa verið fánlegir í seinni tíð.)]] '''Android''' er [[stýrikerfi]] þróað af [[Google]] hannað aðallega fyrir [[snjallsími|snjallsíma]], [[spjaldtölva|spjaldtölvur]] (tæki með [[snertiskjár|snertiskjá]] síðar annars konar tæki); nú líka fyrir sjónvörp, og almennar tölvur og t.d. snjallúr (sú Android útgáfa síðar endurnefnd [[:en:Wear OS|Wear&nbsp;OS]]). Android er byggt á breyttri útgáfu [[Linux-kjarninn|Linux-kjarnum]] og öðrum opnum hugbúnaði. Android kom fyrst út árið 2008 og er hef nú í langan tíma verið mest notaða stýrikerfið í heimi, með 3,9 milljarða notenda; og mest notaða stýrikerfið fyrir snjallsíma. [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinni snertingu. Núorðið, með viðbótum við Android sem koma með mörgum tækjum, er líka hægt að framkvæma sumar aðgerðir með tali, t.d. við leit á neti eða þar sem tali er breytt í texta, s.s. [[SMS]]. Google þróaði svona möguleika fyrir enskt tal og fleiri mál, og í samstarfi við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] líka fyrir íslenskt mál. Android frá útgáfu 13 býður upp á stillingu fyrir að forrit geti boðið upp á annað mál, t.d. íslensku (forrit þarf að styðja þann möguleika), en valið er fyrir aðalviðmót stýrikerfis (sem er venjulega enska).<ref>[https://developer.android.com/guide/topics/resources/app-languages Per-app language preferences]</ref> Grunnstýrikerfið (sem er [[opinn hugbúnaður]]) er þekkt sem '''Android Open Source Project''' (AOSP), upphaflega gert fyrir snjallsíma, er [[frjáls og opinn hugbúnaður]]. Hins vegar keyra flest tæki [[séreignarhugbúnaður|séreignar/lokuðu]] Android útgáfuna sem Google þróaði, þar sem viðbótar lokaður hugbúnaður er fyrirfram uppsettur, einkum Google Mobile Services (GMS), sem inniheldur lykilforrit eins og [[Google Chrome]], og <!-- stafræna dreifingarvettvanginn --> [[Google Play]]<!-- og tengda Google Play Services þróunarvettvanginn. Aðrar Google þjónustur, þar á meðal Firebase Cloud Messaging, notað fyrir tilkynningar, eru ráðlagðar fyrir forrit-->. Þó að AOSP sé ókeypis eru nafnið og merkið „Android“ vörumerki Google, sem takmarkar notkun Android vörumerkja á „óvottuðum“ vörum. Meirihluti snjallsíma sem byggja á AOSP keyra vistkerfi Google—sem er einfaldlega þekkt sem Android—sumir með breytt við'móti frá framleiðanda og öðrum hugbúnaði. Android er núna vinsælasta stýrikerfi í heimi líka vinsælla en [[Windows]], sem er þó enn ráðandi á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. Þó sjaldgæft sé að Android sé keyrt á hefðbundnum einkatölvum eða notað með mús hefur það verið hægt í langan tíma (og líka á Chromebook) en stuðningurinn (við stóra skjái) var svo endurbættur í Android&nbsp;12L og svo aftur með Android&nbsp;17 (sem mun verða notað á komandi Googlebook, „Android for PC“/[[fartölva|fartölvum]]). Auk þessa hefur Google þróað Android TV fyrir sjónvörp, [[:en:Android Auto|Android Auto]] fyrir bíla og Wear&nbsp;OS (sem áður hét Android Wear) fyrir snjallúr, og [[:en:Android XR|Android XR]] fyrir [[:en:virtual_reality_headset|sýndarveruleikagleraugu (e. VR headset]]), hvert og eitt með sérhæft notendaviðmót. Aðrar útgáfur af Android hafa verið notaðar fyrir leikjavélar, stafrænar myndavélar og önnur raftæki. Google keypti Android Inc., fyrirtækið sem upphaflega vann að þróun Android stýrikerfisins, í júlí 2005. Android Inc. var stofnað í oktober 2003 af Andy Rubin og Chris White. Android var kynnt þann 5. nóvember 2007, samhliða stofnun [[Open Handset Alliance]] samtakanna (og fyrsti Android síminn var seldur í september 2008). Það eru samtök 80 vélbúnaðarframleiðanda, hugbúnaðarframleiðanda og fjarskiptafyrirtækja sem styðja við þróun opinna staðla fyrir farsíma og skyld tæki. Opni forritakóðinn að Android gengur undir nafninu [[Android Open Source Project]] (AOSP), sem er að mestu gefinn út undir [[Apache-leyfi]]nu (2.0), sem er leyfi fyrir frjálsan og opinn hugbúnað ([[GPL-leyfið]] (2.0) er líka frjálst, og er notað fyrir Linux-kjarnann, hluta af Android). Android hefur verið mest selda stýrikerfið um allan heim á snjallsímum síðan 2011 og á spjaldtölvum síðan 2013. Nú eru til yfir 3 milljón forrit fyrir Android. [[Google Play]] er vefverslun með forrit sem rekin er af Google en einnig er hægt að hlaða niður forritum og viðbótum fyrir Android frá öðrum aðilum. == Viðmót == [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinni snertingu, þ.e. við [[fjölsnertiskjár|fjölsnertiskjá]] (einnig er hægt að nota viðtengt lyklaborð, en líka skjá, og mús). Tækið bregst einnig við sé því sé snúið (hægt er að aftengja það). Sé því snúið um t.d. 90 gráður þá snýst mynd á skjá til að halda áfram að snúa upp. Sumar útgáfur Android, t.d. fyrir sjónvarp er ekki stýrt með snertingu við skjá. Núorðið, með viðbótum við Android sem koma með mörgum tækjum, er líka hægt að framkvæma sumar aðgerðir með tali, t.d. við leit á neti eða þar sem tali er breytt í texta, s.s. [[SMS]]. Google þróaði svona möguleika fyrir enskt tal og fleiri mál, og í samstarfi við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] líka fyrir íslenskt mál. Android 13 býður upp á stillingu fyrir að forrit geti boðið upp á annað mál, t.d. íslensku (forrit þarf að styðja þann möguleika), en valið er fyrir aðalviðmót stýrikerfis (sem er venjulega enska).<ref>[https://developer.android.com/guide/topics/resources/app-languages Per-app language preferences]</ref> <!-- [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinum snertingu, þ.e. við [[fjölsnertiskjár|fjölsnertiskjá]] (einnig er hægt að nota viðtengt lyklaborð, en líka skjá, og mús); í breyttum Android útgáfum notað án snertiskjás s.s. á sjónvörpum. Notandinn stjórnar þá tækinu, s.s. síma, með fingrahreyfingum. Tækið bregst einnig við sé því hallað eða snúið. Sé því snúið um t.d. 90 gráður þá heldur mynd á skjá áfram að snúa upp. Android 12.1/12L kom út er með endurbætur fyrir síma sem má leggja saman, spjaldtölvur, stóra skjái (e. desktop-sized) og Chromebook [[fistölva|fistölvur]]. [[spjaldtölva|spjaldtölvur]] (tæki með [[snertiskjár|snertiskjá]] (en ekki lyklaborð, nema sem getur birst á honum) sem virkar sem aðal viðmót, sögulega séð; en nú líka fyrir almennar tölvur og t.d. snjallúr (sú Android útgáfa síðar endurnefnd WearOS), og fyrir sjónvörp. --> == Android-útgáfur == Snjallsímar, spjaldtölvur (venjulegt og Aluminum OS), fartölvur / borðtölvur (Aluminum OS þ.e. Android fyrir tölvur), snjallsjónvörp (Android TV), bílar (Android Automotive), snjallúr (Wear OS) og VR-gleraugu (Android XR) Það samanstendur af stýrikerfis-kjarnanum sjálfum, miðbúnaði og helstu forritum. Android er núna vinsælasta stýrikerfi í heimi líka vinsælla en [[Windows]], sem er þó enn ráðandi á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. Þó sjaldgæft sé að Android sé keyrt á hefðbundnum einkatölvum (og t.d. með mús) hefur það verið hægt í langan tíma (og líka á Chromebook) en stuðningurinn (við stóra skjái) var svo endurbættur í Android 12L. At its core, the operating system is known as the Android Open Source Project (AOSP),[5] was originally only made for a smartphone, and is free and open-source software (FOSS) primarily licensed under the Apache License. However, most devices run the proprietary Android open-core version developed by Google, which ships with additional proprietary closed-source software pre-installed,[6] most notably Google Mobile Services (GMS),[7] which includes core apps such as Google Chrome, the digital distribution platform Google Play, and the associated Google Play Services development platform. Other Google services including Firebase Cloud Messaging, used for push notifications, are recommended for applications. While AOSP is free, the "Android" name and logo are trademarks of Google, who restrict the use of Android branding on "uncertified" products.[8][9] The majority of smartphones and other devices based on AOSP run Google's ecosystem—which is known simply as Android—some with vendor-customized user interfaces and software suites,[10] for example One UI. Numerous modified distributions exist, which include competing Amazon Fire OS, community-developed LineageOS; the source code has also been used to develop a variety of Android distributions on a range of other devices, such as Aluminium OS for PCs, Android TV for televisions, Wear OS for wearables, Android Automotive for in-car systems, and Android XR for virtual reality headsets. Commercial products like micro consoles have also used Android. Software packages on Android, which use the APK format, are generally distributed through a proprietary application store; non-Google platforms include vendor-specific Amazon Appstore, Samsung Galaxy Store, Huawei AppGallery, and third-party companies Aptoide, Cafe Bazaar, GetJar or open source F-Droid. Since 2011 Android has been the most used operating system worldwide on smartphones. It has the largest installed base of any operating system in the world[11] with over three billion monthly active users[a] and accounting for 45% of the global operating system market.[b][12] Útgáfur eldri en Android 14 eru ekki studdar af framleiðanda Android, Google (þó virkar Google Play í eldri útgáfum), og því fá notendur þeirra ekki lengur öryggisuppfærslur. Sumir framleiðendur Android tækja senda út öryggisuppfærslur, eða aðrar uppfærslur, í styttri tíma en Android er stutt af Google, eða senda jafnvel aldrei út neinar uppfærslur af neinu tagi. Android 17 kom út 16. júní 2026. Eftirfarandi tafla sýnir útgáfur Android stýrikerfis og "API level" (sem er gott að vita fyrir forritara). {| class="wikitable sortable" |- ! Stýrikerfi ! Nafn stýrikerfis ! Útgáfudagur ! API útgáfunúmer |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 17|17]]''' | rowspan="1" | [[Android 17]] (Cinnamon Bun) | {{dts|2026|06|16}} | 37 <!-- | 6.18 | [[Pixel 6]] to 10<!- , "All recent flagship phones from OnePlus, Oppo, Vivo, iQOO, Nothing, Motorola, Realme, Xiaomi and Poco will be eligible for the update." AI answer: "Samsung Galaxy S23 Series: Released with Android 13, but slated to receive four to seven years of major OS upgrades, making it fully eligible." --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 16|16]]''' | rowspan="1" | [[Android 16]] (Baklava) | {{dts|2025|06|10}} | 36 <!-- | 6.12 | [[Pixel 6]] to 10 --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 15|15]]''' | rowspan="1" | [[Android 15]] (Vanilla Ice Cream) | {{dts|2024|08|13}} | 35 <!-- | 6.6 | [[Pixel 6]] to 9 --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 14|14]]''' | rowspan="1" | [[Android 14]] (Upside Down Cake) | {{dts|2023|10|04}} | 34 <!-- | 6.1 <!- (also 5.15?!) -> | [[Pixel 4a|Pixel 4a (5G)]], [[Pixel 5]], [[Pixel 5a]], [[Pixel 6]], Pixel 6 Pro, [[Pixel 7]], [[Pixel 7 Pro]], [[Pixel 7a]], [[Pixel 8]], [[Pixel 8|Pixel 8 Pro]], iQOO 11 Pro, Lenovo Tab Extreme Wi-Fi, [[Nothing Phone 1]], [[OnePlus 11]], Oppo Find N2, Oppo Find N2 Flip, Realme GT 2 Pro, Tecno Camon 20 series, [[Vivo X90|Vivo X90 Pro]], Xiaomi 12T, [[Xiaomi 13]], Xiaomi 13 Pro, Xiaomi Pad 6<ref>{{Cite web |last=Hazarika |first=Skanda |date=2023-05-11 |title=Android 14 beta tacker: List of major phones getting the latest update |url=https://www.xda-developers.com/android-14-beta-oem-tracker/ |access-date=2024-05-27 |website=XDA Developers |language=en}}</ref> --> <!-- Veit ekki af hverju kom grátt út að ofan svo ég kommenta út resting, enda óstuddar útgáfur, kannski óþarfi að sýna meira: Listinn líka styttur á ensku WPO, þó ekki á https://en.wikipedia.org/wiki/Android_version_history |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 13 (API 33)|13]]''' | rowspan="1" | [[Android 13]] (Tiramisu) | 15. ágúst 2022 | 33 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 12L (API 32)|12L]]''' | rowspan="1" | [[Android 12L]] (Snow Cone v2) | 7. mars 2022 | 32 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 12 (API 31)|12]]''' | rowspan="1" | [[Android 12]] (Snow Cone) | 4. október 2021 | 31 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 11 (API 30)|11]]''' | rowspan="1" | [[Android 11]] (Red Velvet Cake) | 8. september 2020 | 30 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 10 (API 29)|10]]''' | rowspan="1" | [[Android 10]] (Quince Tart) | 3. september 2019 | 29 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 9 Pie Oreo (API 28)|9]]''' | rowspan="1" | [[Android Pie|Pie]] | 6. ágúst 2018 | 28 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 8.1 Oreo (API 27)|8.1]]''' | rowspan="2" | [[Android Oreo|Oreo]] | 5. desember 2017 | 27 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 8.0 Oreo (API 26)|8.0]]''' | 21. ágúst 2017 | 26 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 7.1 Nougat (API 25)|7.1]]''' | rowspan="2" | [[Android Nougat|Nougat]] | 4. október 2016 | 25 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 7.0 Nougat (API 24)|7.0]]''' | 22. ágúst 2016 | 24 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 6.0 Marshmallow (API 23)|6.0]]''' | [[Android Marshmallow|Marshmallow]] | 5. október 2015 | 23 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 5.1–5.1.1 Lollipop (API 22)|5.1.x]]''' | rowspan="2" |[[Android Lollipop|Lollipop]] | 9. mars 2015 | 22 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 5.0–5.0.2 Lollipop (API 21)|5.0–5.0.2]]''' | 3. nóvember 2014 | 21 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android KitKat|4.4]]''' | ''[[Android KitKat|KitKat]]'' | 31. október 2013 | 19 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.3 Jelly Bean (API 18)|4.3]]''' | rowspan="3" | ''[[Android version history#Android 4.3 Jelly Bean (API level 18)|Jelly Bean]]'' | 24. júlí 2013 | 18 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.2 Jelly Bean (API 17)|4.2.x]]''' | 13. nóvember 2012 | 17 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.1 Jelly Bean (API 16)|4.1.x]]''' | 9. júlí 2012 | 16 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.0.3–4.0.4 Ice Cream Sandwich (API 15)|4.0.3–4.0.4]]''' | ''[[Android version history#Android 4.0–4.0.2 Ice Cream Sandwich (API level 14)|Ice Cream Sandwich]]'' | 16. desember 2011 | 15 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android 2.3|2.3.3–2.3.7]]''' | ''[[Android 2.3|Gingerbread]]'' | 9. febrúar 2011 | 10 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android Froyo|2.2]]''' | ''[[Android Froyo|Froyo]]'' | 20. maí 2010 | 8 --> |} <!-- Of mikið trivia, líka ekki enn uppfært, tók líka út á ensku WP: Í júlí 2021 er 66% af Android vélbúnaði er með [[Vulkan (API)|Vulkan]] stuðning (47% á nýrra Vulkan 1.1),<ref>{{Cite web|title=Distribution dashboard|url=https://developer.android.com/about/dashboards|website=Android Developers|date=júlí 2021|access-date=2021-10-12}}</ref> arftaka OpenGL (allar útgáfur allt til aftur Android 7.0 Nougat styðja Vulkam, ef vélbúnaðurinn gerir það). Á sama tíma er 91.5% af vélbúnaði með stuðning fyrir {{nowrap|[[OpenGL ES 3.0]]}} eða nýrra (að auki notar afgangurinn af vélbúnaði, 8.50%, útgáfu 2.0), og 73.50% nota síðustu útgáfuna {{nowrap|OpenGL ES 3.2}}. --> Þó svo að Android sé [[frjáls og opinn hugbúnaður]] (í grunninn og fáanlegur alveg þannig), er svo nánast aldrei um að ræða varðandi allan þann hugbúnað sem kemur uppsettur á Android tækjum (og margir telja hluta af stýrikerfinu), með öllum þeim tengda hugbúnaði sem venjulega kemur með.<!-- t.d. vegna driver-a/rekla, þ.e. án þeirra myndi Android ekki virka, né sennilega keyrast upp. "Android is also associated with a suite of proprietary software developed by Google, called Google Mobile Services[10] (GMS) that very frequently comes pre-installed in devices, which usually includes the Google Chrome web browser and Google Search and always includes core apps for services such as Gmail, as well as the application store and digital distribution platform Google Play, and associated development platform. These apps are licensed by manufacturers of Android devices certified under standards imposed by Google, but AOSP has been used as the basis of competing Android ecosystems, such as Amazon.com's Fire OS, which use their own equivalents to GMS." --> Sem dæmi nota flestir notendur [[Google Play]] forritið/búðina (og [[Google Play Services]]), sem er [[séreignarhugbúnaður]], þ.e. ekki [[frjáls og opinn hugbúnaður|opinn]], til að setja inn Android forrit. Aðrar leiðir eru mögulegar til þess <!-- t.d. með snúru, sem byggir bara á opnu Android --> og sumir framleiðendur bæta við sínu eigin forriti sem er staðgengill eða viðbót við þá leið. Önnur dæmi um séreignarhugbúnað [[Google Mobile Services]] (GMS), sem yfirleitt kemur með (og mikið af Android forritum, sem notendur geta náð í, krefjast líka að GMS sé fyrirfram uppsett á tækinu), sem innifelur t.d. líka séreignarhugbúnaðinn [[Google Chrome]], <!-- ATH aðeins Chromium er opinn, ekki Chrome. --> vafra sem margir telja ranglega að sé hluti af stýrikerfinu því oft látinn fylgja með (t.d Firefox, sem er opinn hugbúnaður, er valkostur við Chrome) og eldri útgáfur Android innihéldu vafra sem var ekki opinn, þ.e. ekki séreignarhugbúnaður. == Forritun fyrir Android == <!--Afritað frá ensku [[Android software development]]--> Samfélag Android inniheldur margra sem vinna við hugbúnaðargerð; hanna [[forrit]] fyrir stýrikerfið og forrita oft í forritunarmálinu Kotlin (sem er það mál sem Google ráðleggur; eða öðrum, t.d. eru Java forrit líka vinsæl því það var einu sinni eini möguleikinn) og auka þar með virkni Android. Upphaflega var eingöngu hægt að forrita svokölluð "[[app|öpp]]" (e. app), fyrir Android stýrikerfið í forritunarmálinu [[Java (forritunarmál)|Java]] (þó svo að [[C (forritunarmál)|C]] forritunarmálið sé notað af stýrikerfinu sjálfu, [[Linux]] kjarnann og t.d. "Bionic" hluta þess, og [[rekill|reklum]] (e. driver) sem Android notar). Síðan í maí 2019 er [[Kotlin (forritunarmál)|Kotlin]] það forritunarmál sem Google ráðleggur og notar sjálft í Android forritun. <!--Google’s preferred language for Android app development.[13] --> Hægt er að nota Java 7 með öllum eiginleikunum úr því máli (og suma úr Java 8, og jafvel nýrri útgáfur, t.d. Java 9), en í raun öll forritunarmál sem þýðast yfir í Java „bytecode“ líkt og Kotlin gerir. Annað mál, Go, frá Google, hefur stuðning (sem þó er takmarkaður). Og eins og áður segir er C og nú C++ notað, en bæði hafa takmarkaðan stuðning (og var ómögulegt að nota upphaflega, fyrir sjálf smáforritin). Því eru þau oftast ekki notuð og þegar annað hvort eða bæði er notað, er samt meginhlutinn samt yfirleitt skrifaður í Java. == Markaðshlutdeild == Greiningarfyrirtækið [[Canalys]], greindi frá því árið 2010 að Android stýrikerfið væri söluhæsta stýrikerfi fyrir [[snjallsími|snjallsíma]] og tók þar fram úr [[Symbian]] stýrikerfi [[Nokia]] farsímarisans sem hafði verið það söluhæsta í tíu ár. Árið 2014, seldust 1000 milljón tæki með Android, meira en nokkur önnur stýrikerfi hafa nokkurn tímann selst. Við það varð Android vinsælasta stýrikerfi í heimi, uppsafnað, líka vinsælla en Windows sem er þó enn ráðandi á afmörkuðum hluta markaðarins, þ.e. á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [http://www.android.com Vefsíða Android] * [http://www.openhandsetalliance.com/ Vefsíða Open Handset Alliance] * [https://play.google.com Google Play] [[Flokkur:Snjallsímastýrikerfi]] [[Flokkur:Linux]] [[Flokkur:Frjáls stýrikerfi]] q1u7n8qpuz9hvkurvj1qlyivlgutunh 1972741 1972740 2026-07-19T23:04:37Z Comp.arch 32151 /* Android-útgáfur */ Mætti þýða en ég setti þetta óvart óþýtt af ensku WP; þýddi margt þaðan í síðastu viðbót... 1972741 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Foldable smartphone (Android OS).jpg|thumb|Android farsímar (flestir eru ekki sveiganlegir eins og þessir, sem hafa verið fánlegir í seinni tíð.)]] '''Android''' er [[stýrikerfi]] þróað af [[Google]] hannað aðallega fyrir [[snjallsími|snjallsíma]], [[spjaldtölva|spjaldtölvur]] (tæki með [[snertiskjár|snertiskjá]] síðar annars konar tæki); nú líka fyrir sjónvörp, og almennar tölvur og t.d. snjallúr (sú Android útgáfa síðar endurnefnd [[:en:Wear OS|Wear&nbsp;OS]]). Android er byggt á breyttri útgáfu [[Linux-kjarninn|Linux-kjarnum]] og öðrum opnum hugbúnaði. Android kom fyrst út árið 2008 og er hef nú í langan tíma verið mest notaða stýrikerfið í heimi, með 3,9 milljarða notenda; og mest notaða stýrikerfið fyrir snjallsíma. [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinni snertingu. Núorðið, með viðbótum við Android sem koma með mörgum tækjum, er líka hægt að framkvæma sumar aðgerðir með tali, t.d. við leit á neti eða þar sem tali er breytt í texta, s.s. [[SMS]]. Google þróaði svona möguleika fyrir enskt tal og fleiri mál, og í samstarfi við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] líka fyrir íslenskt mál. Android frá útgáfu 13 býður upp á stillingu fyrir að forrit geti boðið upp á annað mál, t.d. íslensku (forrit þarf að styðja þann möguleika), en valið er fyrir aðalviðmót stýrikerfis (sem er venjulega enska).<ref>[https://developer.android.com/guide/topics/resources/app-languages Per-app language preferences]</ref> Grunnstýrikerfið (sem er [[opinn hugbúnaður]]) er þekkt sem '''Android Open Source Project''' (AOSP), upphaflega gert fyrir snjallsíma, er [[frjáls og opinn hugbúnaður]]. Hins vegar keyra flest tæki [[séreignarhugbúnaður|séreignar/lokuðu]] Android útgáfuna sem Google þróaði, þar sem viðbótar lokaður hugbúnaður er fyrirfram uppsettur, einkum Google Mobile Services (GMS), sem inniheldur lykilforrit eins og [[Google Chrome]], og <!-- stafræna dreifingarvettvanginn --> [[Google Play]]<!-- og tengda Google Play Services þróunarvettvanginn. Aðrar Google þjónustur, þar á meðal Firebase Cloud Messaging, notað fyrir tilkynningar, eru ráðlagðar fyrir forrit-->. Þó að AOSP sé ókeypis eru nafnið og merkið „Android“ vörumerki Google, sem takmarkar notkun Android vörumerkja á „óvottuðum“ vörum. Meirihluti snjallsíma sem byggja á AOSP keyra vistkerfi Google—sem er einfaldlega þekkt sem Android—sumir með breytt við'móti frá framleiðanda og öðrum hugbúnaði. Android er núna vinsælasta stýrikerfi í heimi líka vinsælla en [[Windows]], sem er þó enn ráðandi á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. Þó sjaldgæft sé að Android sé keyrt á hefðbundnum einkatölvum eða notað með mús hefur það verið hægt í langan tíma (og líka á Chromebook) en stuðningurinn (við stóra skjái) var svo endurbættur í Android&nbsp;12L og svo aftur með Android&nbsp;17 (sem mun verða notað á komandi Googlebook, „Android for PC“/[[fartölva|fartölvum]]). Auk þessa hefur Google þróað Android TV fyrir sjónvörp, [[:en:Android Auto|Android Auto]] fyrir bíla og Wear&nbsp;OS (sem áður hét Android Wear) fyrir snjallúr, og [[:en:Android XR|Android XR]] fyrir [[:en:virtual_reality_headset|sýndarveruleikagleraugu (e. VR headset]]), hvert og eitt með sérhæft notendaviðmót. Aðrar útgáfur af Android hafa verið notaðar fyrir leikjavélar, stafrænar myndavélar og önnur raftæki. Google keypti Android Inc., fyrirtækið sem upphaflega vann að þróun Android stýrikerfisins, í júlí 2005. Android Inc. var stofnað í oktober 2003 af Andy Rubin og Chris White. Android var kynnt þann 5. nóvember 2007, samhliða stofnun [[Open Handset Alliance]] samtakanna (og fyrsti Android síminn var seldur í september 2008). Það eru samtök 80 vélbúnaðarframleiðanda, hugbúnaðarframleiðanda og fjarskiptafyrirtækja sem styðja við þróun opinna staðla fyrir farsíma og skyld tæki. Opni forritakóðinn að Android gengur undir nafninu [[Android Open Source Project]] (AOSP), sem er að mestu gefinn út undir [[Apache-leyfi]]nu (2.0), sem er leyfi fyrir frjálsan og opinn hugbúnað ([[GPL-leyfið]] (2.0) er líka frjálst, og er notað fyrir Linux-kjarnann, hluta af Android). Android hefur verið mest selda stýrikerfið um allan heim á snjallsímum síðan 2011 og á spjaldtölvum síðan 2013. Nú eru til yfir 3 milljón forrit fyrir Android. [[Google Play]] er vefverslun með forrit sem rekin er af Google en einnig er hægt að hlaða niður forritum og viðbótum fyrir Android frá öðrum aðilum. == Viðmót == [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinni snertingu, þ.e. við [[fjölsnertiskjár|fjölsnertiskjá]] (einnig er hægt að nota viðtengt lyklaborð, en líka skjá, og mús). Tækið bregst einnig við sé því sé snúið (hægt er að aftengja það). Sé því snúið um t.d. 90 gráður þá snýst mynd á skjá til að halda áfram að snúa upp. Sumar útgáfur Android, t.d. fyrir sjónvarp er ekki stýrt með snertingu við skjá. Núorðið, með viðbótum við Android sem koma með mörgum tækjum, er líka hægt að framkvæma sumar aðgerðir með tali, t.d. við leit á neti eða þar sem tali er breytt í texta, s.s. [[SMS]]. Google þróaði svona möguleika fyrir enskt tal og fleiri mál, og í samstarfi við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] líka fyrir íslenskt mál. Android 13 býður upp á stillingu fyrir að forrit geti boðið upp á annað mál, t.d. íslensku (forrit þarf að styðja þann möguleika), en valið er fyrir aðalviðmót stýrikerfis (sem er venjulega enska).<ref>[https://developer.android.com/guide/topics/resources/app-languages Per-app language preferences]</ref> <!-- [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinum snertingu, þ.e. við [[fjölsnertiskjár|fjölsnertiskjá]] (einnig er hægt að nota viðtengt lyklaborð, en líka skjá, og mús); í breyttum Android útgáfum notað án snertiskjás s.s. á sjónvörpum. Notandinn stjórnar þá tækinu, s.s. síma, með fingrahreyfingum. Tækið bregst einnig við sé því hallað eða snúið. Sé því snúið um t.d. 90 gráður þá heldur mynd á skjá áfram að snúa upp. Android 12.1/12L kom út er með endurbætur fyrir síma sem má leggja saman, spjaldtölvur, stóra skjái (e. desktop-sized) og Chromebook [[fistölva|fistölvur]]. [[spjaldtölva|spjaldtölvur]] (tæki með [[snertiskjár|snertiskjá]] (en ekki lyklaborð, nema sem getur birst á honum) sem virkar sem aðal viðmót, sögulega séð; en nú líka fyrir almennar tölvur og t.d. snjallúr (sú Android útgáfa síðar endurnefnd WearOS), og fyrir sjónvörp. --> == Android-útgáfur == Útgáfur eldri en Android 14 eru ekki studdar af framleiðanda Android, Google (þó virkar Google Play í eldri útgáfum), og því fá notendur þeirra ekki lengur öryggisuppfærslur. Sumir framleiðendur Android tækja senda út öryggisuppfærslur, eða aðrar uppfærslur, í styttri tíma en Android er stutt af Google, eða senda jafnvel aldrei út neinar uppfærslur af neinu tagi. Android 17 kom út 16. júní 2026. Eftirfarandi tafla sýnir útgáfur Android stýrikerfis og "API level" (sem er gott að vita fyrir forritara). {| class="wikitable sortable" |- ! Stýrikerfi ! Nafn stýrikerfis ! Útgáfudagur ! API útgáfunúmer |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 17|17]]''' | rowspan="1" | [[Android 17]] (Cinnamon Bun) | {{dts|2026|06|16}} | 37 <!-- | 6.18 | [[Pixel 6]] to 10<!- , "All recent flagship phones from OnePlus, Oppo, Vivo, iQOO, Nothing, Motorola, Realme, Xiaomi and Poco will be eligible for the update." AI answer: "Samsung Galaxy S23 Series: Released with Android 13, but slated to receive four to seven years of major OS upgrades, making it fully eligible." --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 16|16]]''' | rowspan="1" | [[Android 16]] (Baklava) | {{dts|2025|06|10}} | 36 <!-- | 6.12 | [[Pixel 6]] to 10 --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 15|15]]''' | rowspan="1" | [[Android 15]] (Vanilla Ice Cream) | {{dts|2024|08|13}} | 35 <!-- | 6.6 | [[Pixel 6]] to 9 --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 14|14]]''' | rowspan="1" | [[Android 14]] (Upside Down Cake) | {{dts|2023|10|04}} | 34 <!-- | 6.1 <!- (also 5.15?!) -> | [[Pixel 4a|Pixel 4a (5G)]], [[Pixel 5]], [[Pixel 5a]], [[Pixel 6]], Pixel 6 Pro, [[Pixel 7]], [[Pixel 7 Pro]], [[Pixel 7a]], [[Pixel 8]], [[Pixel 8|Pixel 8 Pro]], iQOO 11 Pro, Lenovo Tab Extreme Wi-Fi, [[Nothing Phone 1]], [[OnePlus 11]], Oppo Find N2, Oppo Find N2 Flip, Realme GT 2 Pro, Tecno Camon 20 series, [[Vivo X90|Vivo X90 Pro]], Xiaomi 12T, [[Xiaomi 13]], Xiaomi 13 Pro, Xiaomi Pad 6<ref>{{Cite web |last=Hazarika |first=Skanda |date=2023-05-11 |title=Android 14 beta tacker: List of major phones getting the latest update |url=https://www.xda-developers.com/android-14-beta-oem-tracker/ |access-date=2024-05-27 |website=XDA Developers |language=en}}</ref> --> <!-- Veit ekki af hverju kom grátt út að ofan svo ég kommenta út resting, enda óstuddar útgáfur, kannski óþarfi að sýna meira: Listinn líka styttur á ensku WPO, þó ekki á https://en.wikipedia.org/wiki/Android_version_history |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 13 (API 33)|13]]''' | rowspan="1" | [[Android 13]] (Tiramisu) | 15. ágúst 2022 | 33 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 12L (API 32)|12L]]''' | rowspan="1" | [[Android 12L]] (Snow Cone v2) | 7. mars 2022 | 32 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 12 (API 31)|12]]''' | rowspan="1" | [[Android 12]] (Snow Cone) | 4. október 2021 | 31 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 11 (API 30)|11]]''' | rowspan="1" | [[Android 11]] (Red Velvet Cake) | 8. september 2020 | 30 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 10 (API 29)|10]]''' | rowspan="1" | [[Android 10]] (Quince Tart) | 3. september 2019 | 29 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 9 Pie Oreo (API 28)|9]]''' | rowspan="1" | [[Android Pie|Pie]] | 6. ágúst 2018 | 28 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 8.1 Oreo (API 27)|8.1]]''' | rowspan="2" | [[Android Oreo|Oreo]] | 5. desember 2017 | 27 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 8.0 Oreo (API 26)|8.0]]''' | 21. ágúst 2017 | 26 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 7.1 Nougat (API 25)|7.1]]''' | rowspan="2" | [[Android Nougat|Nougat]] | 4. október 2016 | 25 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 7.0 Nougat (API 24)|7.0]]''' | 22. ágúst 2016 | 24 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 6.0 Marshmallow (API 23)|6.0]]''' | [[Android Marshmallow|Marshmallow]] | 5. október 2015 | 23 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 5.1–5.1.1 Lollipop (API 22)|5.1.x]]''' | rowspan="2" |[[Android Lollipop|Lollipop]] | 9. mars 2015 | 22 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 5.0–5.0.2 Lollipop (API 21)|5.0–5.0.2]]''' | 3. nóvember 2014 | 21 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android KitKat|4.4]]''' | ''[[Android KitKat|KitKat]]'' | 31. október 2013 | 19 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.3 Jelly Bean (API 18)|4.3]]''' | rowspan="3" | ''[[Android version history#Android 4.3 Jelly Bean (API level 18)|Jelly Bean]]'' | 24. júlí 2013 | 18 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.2 Jelly Bean (API 17)|4.2.x]]''' | 13. nóvember 2012 | 17 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.1 Jelly Bean (API 16)|4.1.x]]''' | 9. júlí 2012 | 16 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.0.3–4.0.4 Ice Cream Sandwich (API 15)|4.0.3–4.0.4]]''' | ''[[Android version history#Android 4.0–4.0.2 Ice Cream Sandwich (API level 14)|Ice Cream Sandwich]]'' | 16. desember 2011 | 15 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android 2.3|2.3.3–2.3.7]]''' | ''[[Android 2.3|Gingerbread]]'' | 9. febrúar 2011 | 10 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android Froyo|2.2]]''' | ''[[Android Froyo|Froyo]]'' | 20. maí 2010 | 8 --> |} <!-- Of mikið trivia, líka ekki enn uppfært, tók líka út á ensku WP: Í júlí 2021 er 66% af Android vélbúnaði er með [[Vulkan (API)|Vulkan]] stuðning (47% á nýrra Vulkan 1.1),<ref>{{Cite web|title=Distribution dashboard|url=https://developer.android.com/about/dashboards|website=Android Developers|date=júlí 2021|access-date=2021-10-12}}</ref> arftaka OpenGL (allar útgáfur allt til aftur Android 7.0 Nougat styðja Vulkam, ef vélbúnaðurinn gerir það). Á sama tíma er 91.5% af vélbúnaði með stuðning fyrir {{nowrap|[[OpenGL ES 3.0]]}} eða nýrra (að auki notar afgangurinn af vélbúnaði, 8.50%, útgáfu 2.0), og 73.50% nota síðustu útgáfuna {{nowrap|OpenGL ES 3.2}}. --> Þó svo að Android sé [[frjáls og opinn hugbúnaður]] (í grunninn og fáanlegur alveg þannig), er svo nánast aldrei um að ræða varðandi allan þann hugbúnað sem kemur uppsettur á Android tækjum (og margir telja hluta af stýrikerfinu), með öllum þeim tengda hugbúnaði sem venjulega kemur með.<!-- t.d. vegna driver-a/rekla, þ.e. án þeirra myndi Android ekki virka, né sennilega keyrast upp. "Android is also associated with a suite of proprietary software developed by Google, called Google Mobile Services[10] (GMS) that very frequently comes pre-installed in devices, which usually includes the Google Chrome web browser and Google Search and always includes core apps for services such as Gmail, as well as the application store and digital distribution platform Google Play, and associated development platform. These apps are licensed by manufacturers of Android devices certified under standards imposed by Google, but AOSP has been used as the basis of competing Android ecosystems, such as Amazon.com's Fire OS, which use their own equivalents to GMS." --> Sem dæmi nota flestir notendur [[Google Play]] forritið/búðina (og [[Google Play Services]]), sem er [[séreignarhugbúnaður]], þ.e. ekki [[frjáls og opinn hugbúnaður|opinn]], til að setja inn Android forrit. Aðrar leiðir eru mögulegar til þess <!-- t.d. með snúru, sem byggir bara á opnu Android --> og sumir framleiðendur bæta við sínu eigin forriti sem er staðgengill eða viðbót við þá leið. Önnur dæmi um séreignarhugbúnað [[Google Mobile Services]] (GMS), sem yfirleitt kemur með (og mikið af Android forritum, sem notendur geta náð í, krefjast líka að GMS sé fyrirfram uppsett á tækinu), sem innifelur t.d. líka séreignarhugbúnaðinn [[Google Chrome]], <!-- ATH aðeins Chromium er opinn, ekki Chrome. --> vafra sem margir telja ranglega að sé hluti af stýrikerfinu því oft látinn fylgja með (t.d Firefox, sem er opinn hugbúnaður, er valkostur við Chrome) og eldri útgáfur Android innihéldu vafra sem var ekki opinn, þ.e. ekki séreignarhugbúnaður. == Forritun fyrir Android == <!--Afritað frá ensku [[Android software development]]--> Samfélag Android inniheldur margra sem vinna við hugbúnaðargerð; hanna [[forrit]] fyrir stýrikerfið og forrita oft í forritunarmálinu Kotlin (sem er það mál sem Google ráðleggur; eða öðrum, t.d. eru Java forrit líka vinsæl því það var einu sinni eini möguleikinn) og auka þar með virkni Android. Upphaflega var eingöngu hægt að forrita svokölluð "[[app|öpp]]" (e. app), fyrir Android stýrikerfið í forritunarmálinu [[Java (forritunarmál)|Java]] (þó svo að [[C (forritunarmál)|C]] forritunarmálið sé notað af stýrikerfinu sjálfu, [[Linux]] kjarnann og t.d. "Bionic" hluta þess, og [[rekill|reklum]] (e. driver) sem Android notar). Síðan í maí 2019 er [[Kotlin (forritunarmál)|Kotlin]] það forritunarmál sem Google ráðleggur og notar sjálft í Android forritun. <!--Google’s preferred language for Android app development.[13] --> Hægt er að nota Java 7 með öllum eiginleikunum úr því máli (og suma úr Java 8, og jafvel nýrri útgáfur, t.d. Java 9), en í raun öll forritunarmál sem þýðast yfir í Java „bytecode“ líkt og Kotlin gerir. Annað mál, Go, frá Google, hefur stuðning (sem þó er takmarkaður). Og eins og áður segir er C og nú C++ notað, en bæði hafa takmarkaðan stuðning (og var ómögulegt að nota upphaflega, fyrir sjálf smáforritin). Því eru þau oftast ekki notuð og þegar annað hvort eða bæði er notað, er samt meginhlutinn samt yfirleitt skrifaður í Java. == Markaðshlutdeild == Greiningarfyrirtækið [[Canalys]], greindi frá því árið 2010 að Android stýrikerfið væri söluhæsta stýrikerfi fyrir [[snjallsími|snjallsíma]] og tók þar fram úr [[Symbian]] stýrikerfi [[Nokia]] farsímarisans sem hafði verið það söluhæsta í tíu ár. Árið 2014, seldust 1000 milljón tæki með Android, meira en nokkur önnur stýrikerfi hafa nokkurn tímann selst. Við það varð Android vinsælasta stýrikerfi í heimi, uppsafnað, líka vinsælla en Windows sem er þó enn ráðandi á afmörkuðum hluta markaðarins, þ.e. á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [http://www.android.com Vefsíða Android] * [http://www.openhandsetalliance.com/ Vefsíða Open Handset Alliance] * [https://play.google.com Google Play] [[Flokkur:Snjallsímastýrikerfi]] [[Flokkur:Linux]] [[Flokkur:Frjáls stýrikerfi]] k3ix0gkjqqfbhri4uxxtjyao0i1alxt 1972742 1972741 2026-07-19T23:11:49Z Comp.arch 32151 /* Viðmót */ 1972742 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Foldable smartphone (Android OS).jpg|thumb|Android farsímar (flestir eru ekki sveiganlegir eins og þessir, sem hafa verið fánlegir í seinni tíð.)]] '''Android''' er [[stýrikerfi]] þróað af [[Google]] hannað aðallega fyrir [[snjallsími|snjallsíma]], [[spjaldtölva|spjaldtölvur]] (tæki með [[snertiskjár|snertiskjá]] síðar annars konar tæki); nú líka fyrir sjónvörp, og almennar tölvur og t.d. snjallúr (sú Android útgáfa síðar endurnefnd [[:en:Wear OS|Wear&nbsp;OS]]). Android er byggt á breyttri útgáfu [[Linux-kjarninn|Linux-kjarnum]] og öðrum opnum hugbúnaði. Android kom fyrst út árið 2008 og er hef nú í langan tíma verið mest notaða stýrikerfið í heimi, með 3,9 milljarða notenda; og mest notaða stýrikerfið fyrir snjallsíma. [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinni snertingu. Núorðið, með viðbótum við Android sem koma með mörgum tækjum, er líka hægt að framkvæma sumar aðgerðir með tali, t.d. við leit á neti eða þar sem tali er breytt í texta, s.s. [[SMS]]. Google þróaði svona möguleika fyrir enskt tal og fleiri mál, og í samstarfi við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] líka fyrir íslenskt mál. Android frá útgáfu 13 býður upp á stillingu fyrir að forrit geti boðið upp á annað mál, t.d. íslensku (forrit þarf að styðja þann möguleika), en valið er fyrir aðalviðmót stýrikerfis (sem er venjulega enska).<ref>[https://developer.android.com/guide/topics/resources/app-languages Per-app language preferences]</ref> Grunnstýrikerfið (sem er [[opinn hugbúnaður]]) er þekkt sem '''Android Open Source Project''' (AOSP), upphaflega gert fyrir snjallsíma, er [[frjáls og opinn hugbúnaður]]. Hins vegar keyra flest tæki [[séreignarhugbúnaður|séreignar/lokuðu]] Android útgáfuna sem Google þróaði, þar sem viðbótar lokaður hugbúnaður er fyrirfram uppsettur, einkum Google Mobile Services (GMS), sem inniheldur lykilforrit eins og [[Google Chrome]], og <!-- stafræna dreifingarvettvanginn --> [[Google Play]]<!-- og tengda Google Play Services þróunarvettvanginn. Aðrar Google þjónustur, þar á meðal Firebase Cloud Messaging, notað fyrir tilkynningar, eru ráðlagðar fyrir forrit-->. Þó að AOSP sé ókeypis eru nafnið og merkið „Android“ vörumerki Google, sem takmarkar notkun Android vörumerkja á „óvottuðum“ vörum. Meirihluti snjallsíma sem byggja á AOSP keyra vistkerfi Google—sem er einfaldlega þekkt sem Android—sumir með breytt við'móti frá framleiðanda og öðrum hugbúnaði. Android er núna vinsælasta stýrikerfi í heimi líka vinsælla en [[Windows]], sem er þó enn ráðandi á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. Þó sjaldgæft sé að Android sé keyrt á hefðbundnum einkatölvum eða notað með mús hefur það verið hægt í langan tíma (og líka á Chromebook) en stuðningurinn (við stóra skjái) var svo endurbættur í Android&nbsp;12L og svo aftur með Android&nbsp;17 (sem mun verða notað á komandi Googlebook, „Android for PC“/[[fartölva|fartölvum]]). Auk þessa hefur Google þróað Android TV fyrir sjónvörp, [[:en:Android Auto|Android Auto]] fyrir bíla og Wear&nbsp;OS (sem áður hét Android Wear) fyrir snjallúr, og [[:en:Android XR|Android XR]] fyrir [[:en:virtual_reality_headset|sýndarveruleikagleraugu (e. VR headset]]), hvert og eitt með sérhæft notendaviðmót. Aðrar útgáfur af Android hafa verið notaðar fyrir leikjavélar, stafrænar myndavélar og önnur raftæki. Google keypti Android Inc., fyrirtækið sem upphaflega vann að þróun Android stýrikerfisins, í júlí 2005. Android Inc. var stofnað í oktober 2003 af Andy Rubin og Chris White. Android var kynnt þann 5. nóvember 2007, samhliða stofnun [[Open Handset Alliance]] samtakanna (og fyrsti Android síminn var seldur í september 2008). Það eru samtök 80 vélbúnaðarframleiðanda, hugbúnaðarframleiðanda og fjarskiptafyrirtækja sem styðja við þróun opinna staðla fyrir farsíma og skyld tæki. Opni forritakóðinn að Android gengur undir nafninu [[Android Open Source Project]] (AOSP), sem er að mestu gefinn út undir [[Apache-leyfi]]nu (2.0), sem er leyfi fyrir frjálsan og opinn hugbúnað ([[GPL-leyfið]] (2.0) er líka frjálst, og er notað fyrir Linux-kjarnann, hluta af Android). Android hefur verið mest selda stýrikerfið um allan heim á snjallsímum síðan 2011 og á spjaldtölvum síðan 2013. Nú eru til yfir 3 milljón forrit fyrir Android. [[Google Play]] er vefverslun með forrit sem rekin er af Google en einnig er hægt að hlaða niður forritum og viðbótum fyrir Android frá öðrum aðilum. == Viðmót == [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinni snertingu, þ.e. við [[fjölsnertiskjár|fjölsnertiskjá]] (einnig er hægt að nota viðtengt lyklaborð, en líka skjá, og mús). Tækið bregst einnig við sé því sé snúið (hægt er að aftengja það). Sé því snúið um t.d. 90 gráður þá snýst mynd á skjá til að halda áfram að snúa upp. Sumar útgáfur Android, t.d. fyrir sjónvarp, er ekki stýrt með snertingu við skjá. Þá er fjarstýring notuð, en hins vegar er hægt að nota t.d. síma eða spjaldtölvu með mörgum sjónvörpum og nota þá lyklaborð þess (sem birtist á skjá) og t.d. streyma myndefni frá síma yfir á sjónvarp. Núorðið, með viðbótum við Android sem koma með mörgum tækjum, er líka hægt að framkvæma sumar aðgerðir með tali, t.d. við leit á neti eða þar sem tali er breytt í texta, s.s. [[SMS]]. Google þróaði svona möguleika fyrir enskt tal og fleiri mál, og í samstarfi við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] líka fyrir íslenskt mál. Android 13 býður upp á stillingu fyrir að forrit geti boðið upp á annað mál, t.d. íslensku (forrit þarf að styðja þann möguleika), en valið er fyrir aðalviðmót stýrikerfis (sem er venjulega enska).<ref>[https://developer.android.com/guide/topics/resources/app-languages Per-app language preferences]</ref> <!-- [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinum snertingu, þ.e. við [[fjölsnertiskjár|fjölsnertiskjá]] (einnig er hægt að nota viðtengt lyklaborð, en líka skjá, og mús); í breyttum Android útgáfum notað án snertiskjás s.s. á sjónvörpum. Notandinn stjórnar þá tækinu, s.s. síma, með fingrahreyfingum. Tækið bregst einnig við sé því hallað eða snúið. Sé því snúið um t.d. 90 gráður þá heldur mynd á skjá áfram að snúa upp. Android 12.1/12L kom út er með endurbætur fyrir síma sem má leggja saman, spjaldtölvur, stóra skjái (e. desktop-sized) og Chromebook [[fistölva|fistölvur]]. [[spjaldtölva|spjaldtölvur]] (tæki með [[snertiskjár|snertiskjá]] (en ekki lyklaborð, nema sem getur birst á honum) sem virkar sem aðal viðmót, sögulega séð; en nú líka fyrir almennar tölvur og t.d. snjallúr (sú Android útgáfa síðar endurnefnd WearOS), og fyrir sjónvörp. --> == Android-útgáfur == Útgáfur eldri en Android 14 eru ekki studdar af framleiðanda Android, Google (þó virkar Google Play í eldri útgáfum), og því fá notendur þeirra ekki lengur öryggisuppfærslur. Sumir framleiðendur Android tækja senda út öryggisuppfærslur, eða aðrar uppfærslur, í styttri tíma en Android er stutt af Google, eða senda jafnvel aldrei út neinar uppfærslur af neinu tagi. Android 17 kom út 16. júní 2026. Eftirfarandi tafla sýnir útgáfur Android stýrikerfis og "API level" (sem er gott að vita fyrir forritara). {| class="wikitable sortable" |- ! Stýrikerfi ! Nafn stýrikerfis ! Útgáfudagur ! API útgáfunúmer |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 17|17]]''' | rowspan="1" | [[Android 17]] (Cinnamon Bun) | {{dts|2026|06|16}} | 37 <!-- | 6.18 | [[Pixel 6]] to 10<!- , "All recent flagship phones from OnePlus, Oppo, Vivo, iQOO, Nothing, Motorola, Realme, Xiaomi and Poco will be eligible for the update." AI answer: "Samsung Galaxy S23 Series: Released with Android 13, but slated to receive four to seven years of major OS upgrades, making it fully eligible." --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 16|16]]''' | rowspan="1" | [[Android 16]] (Baklava) | {{dts|2025|06|10}} | 36 <!-- | 6.12 | [[Pixel 6]] to 10 --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 15|15]]''' | rowspan="1" | [[Android 15]] (Vanilla Ice Cream) | {{dts|2024|08|13}} | 35 <!-- | 6.6 | [[Pixel 6]] to 9 --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 14|14]]''' | rowspan="1" | [[Android 14]] (Upside Down Cake) | {{dts|2023|10|04}} | 34 <!-- | 6.1 <!- (also 5.15?!) -> | [[Pixel 4a|Pixel 4a (5G)]], [[Pixel 5]], [[Pixel 5a]], [[Pixel 6]], Pixel 6 Pro, [[Pixel 7]], [[Pixel 7 Pro]], [[Pixel 7a]], [[Pixel 8]], [[Pixel 8|Pixel 8 Pro]], iQOO 11 Pro, Lenovo Tab Extreme Wi-Fi, [[Nothing Phone 1]], [[OnePlus 11]], Oppo Find N2, Oppo Find N2 Flip, Realme GT 2 Pro, Tecno Camon 20 series, [[Vivo X90|Vivo X90 Pro]], Xiaomi 12T, [[Xiaomi 13]], Xiaomi 13 Pro, Xiaomi Pad 6<ref>{{Cite web |last=Hazarika |first=Skanda |date=2023-05-11 |title=Android 14 beta tacker: List of major phones getting the latest update |url=https://www.xda-developers.com/android-14-beta-oem-tracker/ |access-date=2024-05-27 |website=XDA Developers |language=en}}</ref> --> <!-- Veit ekki af hverju kom grátt út að ofan svo ég kommenta út resting, enda óstuddar útgáfur, kannski óþarfi að sýna meira: Listinn líka styttur á ensku WPO, þó ekki á https://en.wikipedia.org/wiki/Android_version_history |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 13 (API 33)|13]]''' | rowspan="1" | [[Android 13]] (Tiramisu) | 15. ágúst 2022 | 33 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 12L (API 32)|12L]]''' | rowspan="1" | [[Android 12L]] (Snow Cone v2) | 7. mars 2022 | 32 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 12 (API 31)|12]]''' | rowspan="1" | [[Android 12]] (Snow Cone) | 4. október 2021 | 31 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 11 (API 30)|11]]''' | rowspan="1" | [[Android 11]] (Red Velvet Cake) | 8. september 2020 | 30 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 10 (API 29)|10]]''' | rowspan="1" | [[Android 10]] (Quince Tart) | 3. september 2019 | 29 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 9 Pie Oreo (API 28)|9]]''' | rowspan="1" | [[Android Pie|Pie]] | 6. ágúst 2018 | 28 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 8.1 Oreo (API 27)|8.1]]''' | rowspan="2" | [[Android Oreo|Oreo]] | 5. desember 2017 | 27 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 8.0 Oreo (API 26)|8.0]]''' | 21. ágúst 2017 | 26 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 7.1 Nougat (API 25)|7.1]]''' | rowspan="2" | [[Android Nougat|Nougat]] | 4. október 2016 | 25 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 7.0 Nougat (API 24)|7.0]]''' | 22. ágúst 2016 | 24 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 6.0 Marshmallow (API 23)|6.0]]''' | [[Android Marshmallow|Marshmallow]] | 5. október 2015 | 23 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 5.1–5.1.1 Lollipop (API 22)|5.1.x]]''' | rowspan="2" |[[Android Lollipop|Lollipop]] | 9. mars 2015 | 22 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 5.0–5.0.2 Lollipop (API 21)|5.0–5.0.2]]''' | 3. nóvember 2014 | 21 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android KitKat|4.4]]''' | ''[[Android KitKat|KitKat]]'' | 31. október 2013 | 19 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.3 Jelly Bean (API 18)|4.3]]''' | rowspan="3" | ''[[Android version history#Android 4.3 Jelly Bean (API level 18)|Jelly Bean]]'' | 24. júlí 2013 | 18 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.2 Jelly Bean (API 17)|4.2.x]]''' | 13. nóvember 2012 | 17 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.1 Jelly Bean (API 16)|4.1.x]]''' | 9. júlí 2012 | 16 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.0.3–4.0.4 Ice Cream Sandwich (API 15)|4.0.3–4.0.4]]''' | ''[[Android version history#Android 4.0–4.0.2 Ice Cream Sandwich (API level 14)|Ice Cream Sandwich]]'' | 16. desember 2011 | 15 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android 2.3|2.3.3–2.3.7]]''' | ''[[Android 2.3|Gingerbread]]'' | 9. febrúar 2011 | 10 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android Froyo|2.2]]''' | ''[[Android Froyo|Froyo]]'' | 20. maí 2010 | 8 --> |} <!-- Of mikið trivia, líka ekki enn uppfært, tók líka út á ensku WP: Í júlí 2021 er 66% af Android vélbúnaði er með [[Vulkan (API)|Vulkan]] stuðning (47% á nýrra Vulkan 1.1),<ref>{{Cite web|title=Distribution dashboard|url=https://developer.android.com/about/dashboards|website=Android Developers|date=júlí 2021|access-date=2021-10-12}}</ref> arftaka OpenGL (allar útgáfur allt til aftur Android 7.0 Nougat styðja Vulkam, ef vélbúnaðurinn gerir það). Á sama tíma er 91.5% af vélbúnaði með stuðning fyrir {{nowrap|[[OpenGL ES 3.0]]}} eða nýrra (að auki notar afgangurinn af vélbúnaði, 8.50%, útgáfu 2.0), og 73.50% nota síðustu útgáfuna {{nowrap|OpenGL ES 3.2}}. --> Þó svo að Android sé [[frjáls og opinn hugbúnaður]] (í grunninn og fáanlegur alveg þannig), er svo nánast aldrei um að ræða varðandi allan þann hugbúnað sem kemur uppsettur á Android tækjum (og margir telja hluta af stýrikerfinu), með öllum þeim tengda hugbúnaði sem venjulega kemur með.<!-- t.d. vegna driver-a/rekla, þ.e. án þeirra myndi Android ekki virka, né sennilega keyrast upp. "Android is also associated with a suite of proprietary software developed by Google, called Google Mobile Services[10] (GMS) that very frequently comes pre-installed in devices, which usually includes the Google Chrome web browser and Google Search and always includes core apps for services such as Gmail, as well as the application store and digital distribution platform Google Play, and associated development platform. These apps are licensed by manufacturers of Android devices certified under standards imposed by Google, but AOSP has been used as the basis of competing Android ecosystems, such as Amazon.com's Fire OS, which use their own equivalents to GMS." --> Sem dæmi nota flestir notendur [[Google Play]] forritið/búðina (og [[Google Play Services]]), sem er [[séreignarhugbúnaður]], þ.e. ekki [[frjáls og opinn hugbúnaður|opinn]], til að setja inn Android forrit. Aðrar leiðir eru mögulegar til þess <!-- t.d. með snúru, sem byggir bara á opnu Android --> og sumir framleiðendur bæta við sínu eigin forriti sem er staðgengill eða viðbót við þá leið. Önnur dæmi um séreignarhugbúnað [[Google Mobile Services]] (GMS), sem yfirleitt kemur með (og mikið af Android forritum, sem notendur geta náð í, krefjast líka að GMS sé fyrirfram uppsett á tækinu), sem innifelur t.d. líka séreignarhugbúnaðinn [[Google Chrome]], <!-- ATH aðeins Chromium er opinn, ekki Chrome. --> vafra sem margir telja ranglega að sé hluti af stýrikerfinu því oft látinn fylgja með (t.d Firefox, sem er opinn hugbúnaður, er valkostur við Chrome) og eldri útgáfur Android innihéldu vafra sem var ekki opinn, þ.e. ekki séreignarhugbúnaður. == Forritun fyrir Android == <!--Afritað frá ensku [[Android software development]]--> Samfélag Android inniheldur margra sem vinna við hugbúnaðargerð; hanna [[forrit]] fyrir stýrikerfið og forrita oft í forritunarmálinu Kotlin (sem er það mál sem Google ráðleggur; eða öðrum, t.d. eru Java forrit líka vinsæl því það var einu sinni eini möguleikinn) og auka þar með virkni Android. Upphaflega var eingöngu hægt að forrita svokölluð "[[app|öpp]]" (e. app), fyrir Android stýrikerfið í forritunarmálinu [[Java (forritunarmál)|Java]] (þó svo að [[C (forritunarmál)|C]] forritunarmálið sé notað af stýrikerfinu sjálfu, [[Linux]] kjarnann og t.d. "Bionic" hluta þess, og [[rekill|reklum]] (e. driver) sem Android notar). Síðan í maí 2019 er [[Kotlin (forritunarmál)|Kotlin]] það forritunarmál sem Google ráðleggur og notar sjálft í Android forritun. <!--Google’s preferred language for Android app development.[13] --> Hægt er að nota Java 7 með öllum eiginleikunum úr því máli (og suma úr Java 8, og jafvel nýrri útgáfur, t.d. Java 9), en í raun öll forritunarmál sem þýðast yfir í Java „bytecode“ líkt og Kotlin gerir. Annað mál, Go, frá Google, hefur stuðning (sem þó er takmarkaður). Og eins og áður segir er C og nú C++ notað, en bæði hafa takmarkaðan stuðning (og var ómögulegt að nota upphaflega, fyrir sjálf smáforritin). Því eru þau oftast ekki notuð og þegar annað hvort eða bæði er notað, er samt meginhlutinn samt yfirleitt skrifaður í Java. == Markaðshlutdeild == Greiningarfyrirtækið [[Canalys]], greindi frá því árið 2010 að Android stýrikerfið væri söluhæsta stýrikerfi fyrir [[snjallsími|snjallsíma]] og tók þar fram úr [[Symbian]] stýrikerfi [[Nokia]] farsímarisans sem hafði verið það söluhæsta í tíu ár. Árið 2014, seldust 1000 milljón tæki með Android, meira en nokkur önnur stýrikerfi hafa nokkurn tímann selst. Við það varð Android vinsælasta stýrikerfi í heimi, uppsafnað, líka vinsælla en Windows sem er þó enn ráðandi á afmörkuðum hluta markaðarins, þ.e. á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [http://www.android.com Vefsíða Android] * [http://www.openhandsetalliance.com/ Vefsíða Open Handset Alliance] * [https://play.google.com Google Play] [[Flokkur:Snjallsímastýrikerfi]] [[Flokkur:Linux]] [[Flokkur:Frjáls stýrikerfi]] mxo6parh1m1i3qnd4xv7iods6hmos7a 1972743 1972742 2026-07-19T23:13:53Z Comp.arch 32151 1972743 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Foldable smartphone (Android OS).jpg|thumb|Android farsímar (flestir eru ekki sveiganlegir eins og þessir, sem hafa verið fánlegir í seinni tíð.)]] '''Android''' er [[stýrikerfi]] þróað af [[Google]] hannað aðallega fyrir [[snjallsími|snjallsíma]], [[spjaldtölva|spjaldtölvur]] (tæki með [[snertiskjár|snertiskjá]] síðar annars konar tæki); nú líka fyrir sjónvörp, og almennar tölvur og t.d. snjallúr (sú Android útgáfa síðar endurnefnd [[:en:Wear OS|Wear&nbsp;OS]]). Android er byggt á breyttri útgáfu [[Linux-kjarninn|Linux-kjarnum]] og öðrum opnum hugbúnaði. Android kom fyrst út árið 2008 og er hef nú í langan tíma verið mest notaða stýrikerfið í heimi, með 3,9 milljarða notenda; og mest notaða stýrikerfið fyrir snjallsíma. [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinni snertingu. Núorðið, með viðbótum við Android sem koma með mörgum tækjum, er líka hægt að framkvæma sumar aðgerðir með tali, t.d. við leit á neti eða þar sem tali er breytt í texta, s.s. [[SMS]]. Google þróaði svona möguleika fyrir enskt tal og fleiri mál, og í samstarfi við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] líka fyrir íslenskt mál. Android frá útgáfu 13 býður upp á stillingu fyrir að forrit geti boðið upp á annað mál.<ref name="pref" /> Grunnstýrikerfið (sem er [[opinn hugbúnaður]]) er þekkt sem '''Android Open Source Project''' (AOSP), upphaflega gert fyrir snjallsíma, er [[frjáls og opinn hugbúnaður]]. Hins vegar keyra flest tæki [[séreignarhugbúnaður|séreignar/lokuðu]] Android útgáfuna sem Google þróaði, þar sem viðbótar lokaður hugbúnaður er fyrirfram uppsettur, einkum Google Mobile Services (GMS), sem inniheldur lykilforrit eins og [[Google Chrome]], og <!-- stafræna dreifingarvettvanginn --> [[Google Play]]<!-- og tengda Google Play Services þróunarvettvanginn. Aðrar Google þjónustur, þar á meðal Firebase Cloud Messaging, notað fyrir tilkynningar, eru ráðlagðar fyrir forrit-->. Þó að AOSP sé ókeypis eru nafnið og merkið „Android“ vörumerki Google, sem takmarkar notkun Android vörumerkja á „óvottuðum“ vörum. Meirihluti snjallsíma sem byggja á AOSP keyra vistkerfi Google—sem er einfaldlega þekkt sem Android—sumir með breytt við'móti frá framleiðanda og öðrum hugbúnaði. Android er núna vinsælasta stýrikerfi í heimi líka vinsælla en [[Windows]], sem er þó enn ráðandi á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. Þó sjaldgæft sé að Android sé keyrt á hefðbundnum einkatölvum eða notað með mús hefur það verið hægt í langan tíma (og líka á Chromebook) en stuðningurinn (við stóra skjái) var svo endurbættur í Android&nbsp;12L og svo aftur með Android&nbsp;17 (sem mun verða notað á komandi Googlebook, „Android for PC“/[[fartölva|fartölvum]]). Auk þessa hefur Google þróað Android TV fyrir sjónvörp, [[:en:Android Auto|Android Auto]] fyrir bíla og Wear&nbsp;OS (sem áður hét Android Wear) fyrir snjallúr, og [[:en:Android XR|Android XR]] fyrir [[:en:virtual_reality_headset|sýndarveruleikagleraugu (e. VR headset]]), hvert og eitt með sérhæft notendaviðmót. Aðrar útgáfur af Android hafa verið notaðar fyrir leikjavélar, stafrænar myndavélar og önnur raftæki. Google keypti Android Inc., fyrirtækið sem upphaflega vann að þróun Android stýrikerfisins, í júlí 2005. Android Inc. var stofnað í oktober 2003 af Andy Rubin og Chris White. Android var kynnt þann 5. nóvember 2007, samhliða stofnun [[Open Handset Alliance]] samtakanna (og fyrsti Android síminn var seldur í september 2008). Það eru samtök 80 vélbúnaðarframleiðanda, hugbúnaðarframleiðanda og fjarskiptafyrirtækja sem styðja við þróun opinna staðla fyrir farsíma og skyld tæki. Opni forritakóðinn að Android gengur undir nafninu [[Android Open Source Project]] (AOSP), sem er að mestu gefinn út undir [[Apache-leyfi]]nu (2.0), sem er leyfi fyrir frjálsan og opinn hugbúnað ([[GPL-leyfið]] (2.0) er líka frjálst, og er notað fyrir Linux-kjarnann, hluta af Android). Android hefur verið mest selda stýrikerfið um allan heim á snjallsímum síðan 2011 og á spjaldtölvum síðan 2013. Nú eru til yfir 3 milljón forrit fyrir Android. [[Google Play]] er vefverslun með forrit sem rekin er af Google en einnig er hægt að hlaða niður forritum og viðbótum fyrir Android frá öðrum aðilum. == Viðmót == [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinni snertingu, þ.e. við [[fjölsnertiskjár|fjölsnertiskjá]] (einnig er hægt að nota viðtengt lyklaborð, en líka skjá, og mús). Tækið bregst einnig við sé því sé snúið (hægt er að aftengja það). Sé því snúið um t.d. 90 gráður þá snýst mynd á skjá til að halda áfram að snúa upp. Sumar útgáfur Android, t.d. fyrir sjónvarp, er ekki stýrt með snertingu við skjá. Þá er fjarstýring notuð, en hins vegar er hægt að nota t.d. síma eða spjaldtölvu með mörgum sjónvörpum og nota þá lyklaborð þess (sem birtist á skjá) og t.d. streyma myndefni frá síma yfir á sjónvarp. Núorðið, með viðbótum við Android sem koma með mörgum tækjum, er líka hægt að framkvæma sumar aðgerðir með tali, t.d. við leit á neti eða þar sem tali er breytt í texta, s.s. [[SMS]]. Google þróaði svona möguleika fyrir enskt tal og fleiri mál, og í samstarfi við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] líka fyrir íslenskt mál. Android 13 býður upp á stillingu fyrir að forrit geti boðið upp á annað mál, t.d. íslensku (forrit þarf að styðja þann möguleika), en valið er fyrir aðalviðmót stýrikerfis (sem er venjulega enska).<ref name="pref">[https://developer.android.com/guide/topics/resources/app-languages Per-app language preferences]</ref> <!-- [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinum snertingu, þ.e. við [[fjölsnertiskjár|fjölsnertiskjá]] (einnig er hægt að nota viðtengt lyklaborð, en líka skjá, og mús); í breyttum Android útgáfum notað án snertiskjás s.s. á sjónvörpum. Notandinn stjórnar þá tækinu, s.s. síma, með fingrahreyfingum. Tækið bregst einnig við sé því hallað eða snúið. Sé því snúið um t.d. 90 gráður þá heldur mynd á skjá áfram að snúa upp. Android 12.1/12L kom út er með endurbætur fyrir síma sem má leggja saman, spjaldtölvur, stóra skjái (e. desktop-sized) og Chromebook [[fistölva|fistölvur]]. [[spjaldtölva|spjaldtölvur]] (tæki með [[snertiskjár|snertiskjá]] (en ekki lyklaborð, nema sem getur birst á honum) sem virkar sem aðal viðmót, sögulega séð; en nú líka fyrir almennar tölvur og t.d. snjallúr (sú Android útgáfa síðar endurnefnd WearOS), og fyrir sjónvörp. --> == Android-útgáfur == Útgáfur eldri en Android 14 eru ekki studdar af framleiðanda Android, Google (þó virkar Google Play í eldri útgáfum), og því fá notendur þeirra ekki lengur öryggisuppfærslur. Sumir framleiðendur Android tækja senda út öryggisuppfærslur, eða aðrar uppfærslur, í styttri tíma en Android er stutt af Google, eða senda jafnvel aldrei út neinar uppfærslur af neinu tagi. Android 17 kom út 16. júní 2026. Eftirfarandi tafla sýnir útgáfur Android stýrikerfis og "API level" (sem er gott að vita fyrir forritara). {| class="wikitable sortable" |- ! Stýrikerfi ! Nafn stýrikerfis ! Útgáfudagur ! API útgáfunúmer |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 17|17]]''' | rowspan="1" | [[Android 17]] (Cinnamon Bun) | {{dts|2026|06|16}} | 37 <!-- | 6.18 | [[Pixel 6]] to 10<!- , "All recent flagship phones from OnePlus, Oppo, Vivo, iQOO, Nothing, Motorola, Realme, Xiaomi and Poco will be eligible for the update." AI answer: "Samsung Galaxy S23 Series: Released with Android 13, but slated to receive four to seven years of major OS upgrades, making it fully eligible." --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 16|16]]''' | rowspan="1" | [[Android 16]] (Baklava) | {{dts|2025|06|10}} | 36 <!-- | 6.12 | [[Pixel 6]] to 10 --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 15|15]]''' | rowspan="1" | [[Android 15]] (Vanilla Ice Cream) | {{dts|2024|08|13}} | 35 <!-- | 6.6 | [[Pixel 6]] to 9 --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 14|14]]''' | rowspan="1" | [[Android 14]] (Upside Down Cake) | {{dts|2023|10|04}} | 34 <!-- | 6.1 <!- (also 5.15?!) -> | [[Pixel 4a|Pixel 4a (5G)]], [[Pixel 5]], [[Pixel 5a]], [[Pixel 6]], Pixel 6 Pro, [[Pixel 7]], [[Pixel 7 Pro]], [[Pixel 7a]], [[Pixel 8]], [[Pixel 8|Pixel 8 Pro]], iQOO 11 Pro, Lenovo Tab Extreme Wi-Fi, [[Nothing Phone 1]], [[OnePlus 11]], Oppo Find N2, Oppo Find N2 Flip, Realme GT 2 Pro, Tecno Camon 20 series, [[Vivo X90|Vivo X90 Pro]], Xiaomi 12T, [[Xiaomi 13]], Xiaomi 13 Pro, Xiaomi Pad 6<ref>{{Cite web |last=Hazarika |first=Skanda |date=2023-05-11 |title=Android 14 beta tacker: List of major phones getting the latest update |url=https://www.xda-developers.com/android-14-beta-oem-tracker/ |access-date=2024-05-27 |website=XDA Developers |language=en}}</ref> --> <!-- Veit ekki af hverju kom grátt út að ofan svo ég kommenta út resting, enda óstuddar útgáfur, kannski óþarfi að sýna meira: Listinn líka styttur á ensku WPO, þó ekki á https://en.wikipedia.org/wiki/Android_version_history |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 13 (API 33)|13]]''' | rowspan="1" | [[Android 13]] (Tiramisu) | 15. ágúst 2022 | 33 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 12L (API 32)|12L]]''' | rowspan="1" | [[Android 12L]] (Snow Cone v2) | 7. mars 2022 | 32 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 12 (API 31)|12]]''' | rowspan="1" | [[Android 12]] (Snow Cone) | 4. október 2021 | 31 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 11 (API 30)|11]]''' | rowspan="1" | [[Android 11]] (Red Velvet Cake) | 8. september 2020 | 30 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 10 (API 29)|10]]''' | rowspan="1" | [[Android 10]] (Quince Tart) | 3. september 2019 | 29 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 9 Pie Oreo (API 28)|9]]''' | rowspan="1" | [[Android Pie|Pie]] | 6. ágúst 2018 | 28 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 8.1 Oreo (API 27)|8.1]]''' | rowspan="2" | [[Android Oreo|Oreo]] | 5. desember 2017 | 27 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 8.0 Oreo (API 26)|8.0]]''' | 21. ágúst 2017 | 26 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 7.1 Nougat (API 25)|7.1]]''' | rowspan="2" | [[Android Nougat|Nougat]] | 4. október 2016 | 25 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 7.0 Nougat (API 24)|7.0]]''' | 22. ágúst 2016 | 24 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 6.0 Marshmallow (API 23)|6.0]]''' | [[Android Marshmallow|Marshmallow]] | 5. október 2015 | 23 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 5.1–5.1.1 Lollipop (API 22)|5.1.x]]''' | rowspan="2" |[[Android Lollipop|Lollipop]] | 9. mars 2015 | 22 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 5.0–5.0.2 Lollipop (API 21)|5.0–5.0.2]]''' | 3. nóvember 2014 | 21 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android KitKat|4.4]]''' | ''[[Android KitKat|KitKat]]'' | 31. október 2013 | 19 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.3 Jelly Bean (API 18)|4.3]]''' | rowspan="3" | ''[[Android version history#Android 4.3 Jelly Bean (API level 18)|Jelly Bean]]'' | 24. júlí 2013 | 18 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.2 Jelly Bean (API 17)|4.2.x]]''' | 13. nóvember 2012 | 17 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.1 Jelly Bean (API 16)|4.1.x]]''' | 9. júlí 2012 | 16 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.0.3–4.0.4 Ice Cream Sandwich (API 15)|4.0.3–4.0.4]]''' | ''[[Android version history#Android 4.0–4.0.2 Ice Cream Sandwich (API level 14)|Ice Cream Sandwich]]'' | 16. desember 2011 | 15 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android 2.3|2.3.3–2.3.7]]''' | ''[[Android 2.3|Gingerbread]]'' | 9. febrúar 2011 | 10 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android Froyo|2.2]]''' | ''[[Android Froyo|Froyo]]'' | 20. maí 2010 | 8 --> |} <!-- Of mikið trivia, líka ekki enn uppfært, tók líka út á ensku WP: Í júlí 2021 er 66% af Android vélbúnaði er með [[Vulkan (API)|Vulkan]] stuðning (47% á nýrra Vulkan 1.1),<ref>{{Cite web|title=Distribution dashboard|url=https://developer.android.com/about/dashboards|website=Android Developers|date=júlí 2021|access-date=2021-10-12}}</ref> arftaka OpenGL (allar útgáfur allt til aftur Android 7.0 Nougat styðja Vulkam, ef vélbúnaðurinn gerir það). Á sama tíma er 91.5% af vélbúnaði með stuðning fyrir {{nowrap|[[OpenGL ES 3.0]]}} eða nýrra (að auki notar afgangurinn af vélbúnaði, 8.50%, útgáfu 2.0), og 73.50% nota síðustu útgáfuna {{nowrap|OpenGL ES 3.2}}. --> Þó svo að Android sé [[frjáls og opinn hugbúnaður]] (í grunninn og fáanlegur alveg þannig), er svo nánast aldrei um að ræða varðandi allan þann hugbúnað sem kemur uppsettur á Android tækjum (og margir telja hluta af stýrikerfinu), með öllum þeim tengda hugbúnaði sem venjulega kemur með.<!-- t.d. vegna driver-a/rekla, þ.e. án þeirra myndi Android ekki virka, né sennilega keyrast upp. "Android is also associated with a suite of proprietary software developed by Google, called Google Mobile Services[10] (GMS) that very frequently comes pre-installed in devices, which usually includes the Google Chrome web browser and Google Search and always includes core apps for services such as Gmail, as well as the application store and digital distribution platform Google Play, and associated development platform. These apps are licensed by manufacturers of Android devices certified under standards imposed by Google, but AOSP has been used as the basis of competing Android ecosystems, such as Amazon.com's Fire OS, which use their own equivalents to GMS." --> Sem dæmi nota flestir notendur [[Google Play]] forritið/búðina (og [[Google Play Services]]), sem er [[séreignarhugbúnaður]], þ.e. ekki [[frjáls og opinn hugbúnaður|opinn]], til að setja inn Android forrit. Aðrar leiðir eru mögulegar til þess <!-- t.d. með snúru, sem byggir bara á opnu Android --> og sumir framleiðendur bæta við sínu eigin forriti sem er staðgengill eða viðbót við þá leið. Önnur dæmi um séreignarhugbúnað [[Google Mobile Services]] (GMS), sem yfirleitt kemur með (og mikið af Android forritum, sem notendur geta náð í, krefjast líka að GMS sé fyrirfram uppsett á tækinu), sem innifelur t.d. líka séreignarhugbúnaðinn [[Google Chrome]], <!-- ATH aðeins Chromium er opinn, ekki Chrome. --> vafra sem margir telja ranglega að sé hluti af stýrikerfinu því oft látinn fylgja með (t.d Firefox, sem er opinn hugbúnaður, er valkostur við Chrome) og eldri útgáfur Android innihéldu vafra sem var ekki opinn, þ.e. ekki séreignarhugbúnaður. == Forritun fyrir Android == <!--Afritað frá ensku [[Android software development]]--> Samfélag Android inniheldur margra sem vinna við hugbúnaðargerð; hanna [[forrit]] fyrir stýrikerfið og forrita oft í forritunarmálinu Kotlin (sem er það mál sem Google ráðleggur; eða öðrum, t.d. eru Java forrit líka vinsæl því það var einu sinni eini möguleikinn) og auka þar með virkni Android. Upphaflega var eingöngu hægt að forrita svokölluð "[[app|öpp]]" (e. app), fyrir Android stýrikerfið í forritunarmálinu [[Java (forritunarmál)|Java]] (þó svo að [[C (forritunarmál)|C]] forritunarmálið sé notað af stýrikerfinu sjálfu, [[Linux]] kjarnann og t.d. "Bionic" hluta þess, og [[rekill|reklum]] (e. driver) sem Android notar). Síðan í maí 2019 er [[Kotlin (forritunarmál)|Kotlin]] það forritunarmál sem Google ráðleggur og notar sjálft í Android forritun. <!--Google’s preferred language for Android app development.[13] --> Hægt er að nota Java 7 með öllum eiginleikunum úr því máli (og suma úr Java 8, og jafvel nýrri útgáfur, t.d. Java 9), en í raun öll forritunarmál sem þýðast yfir í Java „bytecode“ líkt og Kotlin gerir. Annað mál, Go, frá Google, hefur stuðning (sem þó er takmarkaður). Og eins og áður segir er C og nú C++ notað, en bæði hafa takmarkaðan stuðning (og var ómögulegt að nota upphaflega, fyrir sjálf smáforritin). Því eru þau oftast ekki notuð og þegar annað hvort eða bæði er notað, er samt meginhlutinn samt yfirleitt skrifaður í Java. == Markaðshlutdeild == Greiningarfyrirtækið [[Canalys]], greindi frá því árið 2010 að Android stýrikerfið væri söluhæsta stýrikerfi fyrir [[snjallsími|snjallsíma]] og tók þar fram úr [[Symbian]] stýrikerfi [[Nokia]] farsímarisans sem hafði verið það söluhæsta í tíu ár. Árið 2014, seldust 1000 milljón tæki með Android, meira en nokkur önnur stýrikerfi hafa nokkurn tímann selst. Við það varð Android vinsælasta stýrikerfi í heimi, uppsafnað, líka vinsælla en Windows sem er þó enn ráðandi á afmörkuðum hluta markaðarins, þ.e. á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [http://www.android.com Vefsíða Android] * [http://www.openhandsetalliance.com/ Vefsíða Open Handset Alliance] * [https://play.google.com Google Play] [[Flokkur:Snjallsímastýrikerfi]] [[Flokkur:Linux]] [[Flokkur:Frjáls stýrikerfi]] s5afvqbc47n3639lml67mu6sno7jzq6 1972744 1972743 2026-07-19T23:15:45Z Comp.arch 32151 1972744 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Foldable smartphone (Android OS).jpg|thumb|Android farsímar (flestir eru ekki sveiganlegir eins og þessir, sem hafa verið fánlegir í seinni tíð.)]] '''Android''' er [[stýrikerfi]] þróað af [[Google]] hannað aðallega fyrir [[snjallsími|snjallsíma]], [[spjaldtölva|spjaldtölvur]] (tæki með [[snertiskjár|snertiskjá]] síðar annars konar tæki); nú líka fyrir sjónvörp, og almennar tölvur og t.d. snjallúr (sú Android útgáfa síðar endurnefnd [[:en:Wear OS|Wear&nbsp;OS]]). Android er byggt á breyttri útgáfu [[Linux-kjarninn|Linux-kjarnum]] og öðrum opnum hugbúnaði. Android kom fyrst út árið 2008 og er hef nú í langan tíma verið mest notaða stýrikerfið í heimi, með 3,9 milljarða notenda; og mest notaða stýrikerfið fyrir snjallsíma. [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinni snertingu. Núorðið, með viðbótum við Android sem koma með mörgum tækjum, er líka hægt að framkvæma sumar aðgerðir með tali, t.d. við leit á neti eða þar sem tali er breytt í texta, s.s. [[SMS]]. Google þróaði svona möguleika fyrir enskt tal og fleiri mál, og í samstarfi við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] líka fyrir íslenskt mál. Android frá útgáfu 13 býður upp á stillingu fyrir að forrit geti boðið upp á annað tungumál (t.d. íslensku).<ref name="pref" /> Grunnstýrikerfið (sem er [[opinn hugbúnaður]]) er þekkt sem '''Android Open Source Project''' (AOSP), upphaflega gert fyrir snjallsíma, er [[frjáls og opinn hugbúnaður]]. Hins vegar keyra flest tæki [[séreignarhugbúnaður|séreignar/lokuðu]] Android útgáfuna sem Google þróaði, þar sem viðbótar lokaður hugbúnaður er fyrirfram uppsettur, einkum Google Mobile Services (GMS), sem inniheldur lykilforrit eins og [[Google Chrome]], og <!-- stafræna dreifingarvettvanginn --> [[Google Play]]<!-- og tengda Google Play Services þróunarvettvanginn. Aðrar Google þjónustur, þar á meðal Firebase Cloud Messaging, notað fyrir tilkynningar, eru ráðlagðar fyrir forrit-->. Þó að AOSP sé ókeypis eru nafnið og merkið „Android“ vörumerki Google, sem takmarkar notkun Android vörumerkja á „óvottuðum“ vörum. Meirihluti snjallsíma sem byggja á AOSP keyra vistkerfi Google—sem er einfaldlega þekkt sem Android—sumir með breytt við'móti frá framleiðanda og öðrum hugbúnaði. Android er núna vinsælasta stýrikerfi í heimi líka vinsælla en [[Windows]], sem er þó enn ráðandi á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. Þó sjaldgæft sé að Android sé keyrt á hefðbundnum einkatölvum eða notað með mús hefur það verið hægt í langan tíma (og líka á Chromebook) en stuðningurinn (við stóra skjái) var svo endurbættur í Android&nbsp;12L og svo aftur með Android&nbsp;17 (sem mun verða notað á komandi Googlebook, „Android for PC“/[[fartölva|fartölvum]]). Auk þessa hefur Google þróað Android TV fyrir sjónvörp, [[:en:Android Auto|Android Auto]] fyrir bíla og Wear&nbsp;OS (sem áður hét Android Wear) fyrir snjallúr, og [[:en:Android XR|Android XR]] fyrir [[:en:virtual_reality_headset|sýndarveruleikagleraugu (e. VR headset]]), hvert og eitt með sérhæft notendaviðmót. Aðrar útgáfur af Android hafa verið notaðar fyrir leikjavélar, stafrænar myndavélar og önnur raftæki. Google keypti Android Inc., fyrirtækið sem upphaflega vann að þróun Android stýrikerfisins, í júlí 2005. Android Inc. var stofnað í oktober 2003 af Andy Rubin og Chris White. Android var kynnt þann 5. nóvember 2007, samhliða stofnun [[Open Handset Alliance]] samtakanna (og fyrsti Android síminn var seldur í september 2008). Það eru samtök 80 vélbúnaðarframleiðanda, hugbúnaðarframleiðanda og fjarskiptafyrirtækja sem styðja við þróun opinna staðla fyrir farsíma og skyld tæki. Opni forritakóðinn að Android gengur undir nafninu [[Android Open Source Project]] (AOSP), sem er að mestu gefinn út undir [[Apache-leyfi]]nu (2.0), sem er leyfi fyrir frjálsan og opinn hugbúnað ([[GPL-leyfið]] (2.0) er líka frjálst, og er notað fyrir Linux-kjarnann, hluta af Android). Android hefur verið mest selda stýrikerfið um allan heim á snjallsímum síðan 2011 og á spjaldtölvum síðan 2013. Nú eru til yfir 3 milljón forrit fyrir Android. [[Google Play]] er vefverslun með forrit sem rekin er af Google en einnig er hægt að hlaða niður forritum og viðbótum fyrir Android frá öðrum aðilum. == Viðmót == [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinni snertingu, þ.e. við [[fjölsnertiskjár|fjölsnertiskjá]] (einnig er hægt að nota viðtengt lyklaborð, en líka skjá, og mús). Tækið bregst einnig við sé því sé snúið (hægt er að aftengja það). Sé því snúið um t.d. 90 gráður þá snýst mynd á skjá til að halda áfram að snúa upp. Sumar útgáfur Android, t.d. fyrir sjónvarp, er ekki stýrt með snertingu við skjá. Þá er fjarstýring notuð, en hins vegar er hægt að nota t.d. síma eða spjaldtölvu með mörgum sjónvörpum og nota þá lyklaborð þess (sem birtist á skjá) og t.d. streyma myndefni frá síma yfir á sjónvarp. Núorðið, með viðbótum við Android sem koma með mörgum tækjum, er líka hægt að framkvæma sumar aðgerðir með tali, t.d. við leit á neti eða þar sem tali er breytt í texta, s.s. [[SMS]]. Google þróaði svona möguleika fyrir enskt tal og fleiri mál, og í samstarfi við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] líka fyrir íslenskt mál. Android 13 býður upp á stillingu fyrir að forrit geti boðið upp á annað mál, t.d. íslensku (forrit þarf að styðja þann möguleika), en valið er fyrir aðalviðmót stýrikerfis (sem er venjulega enska).<ref name="pref">[https://developer.android.com/guide/topics/resources/app-languages Per-app language preferences]</ref> <!-- [[Notendaviðmót]] Android (fyrir síma og spjaldtölvur) er aðallega byggt á beinum snertingu, þ.e. við [[fjölsnertiskjár|fjölsnertiskjá]] (einnig er hægt að nota viðtengt lyklaborð, en líka skjá, og mús); í breyttum Android útgáfum notað án snertiskjás s.s. á sjónvörpum. Notandinn stjórnar þá tækinu, s.s. síma, með fingrahreyfingum. Tækið bregst einnig við sé því hallað eða snúið. Sé því snúið um t.d. 90 gráður þá heldur mynd á skjá áfram að snúa upp. Android 12.1/12L kom út er með endurbætur fyrir síma sem má leggja saman, spjaldtölvur, stóra skjái (e. desktop-sized) og Chromebook [[fistölva|fistölvur]]. [[spjaldtölva|spjaldtölvur]] (tæki með [[snertiskjár|snertiskjá]] (en ekki lyklaborð, nema sem getur birst á honum) sem virkar sem aðal viðmót, sögulega séð; en nú líka fyrir almennar tölvur og t.d. snjallúr (sú Android útgáfa síðar endurnefnd WearOS), og fyrir sjónvörp. --> == Android-útgáfur == Útgáfur eldri en Android 14 eru ekki studdar af framleiðanda Android, Google (þó virkar Google Play í eldri útgáfum), og því fá notendur þeirra ekki lengur öryggisuppfærslur. Sumir framleiðendur Android tækja senda út öryggisuppfærslur, eða aðrar uppfærslur, í styttri tíma en Android er stutt af Google, eða senda jafnvel aldrei út neinar uppfærslur af neinu tagi. Android 17 kom út 16. júní 2026. Eftirfarandi tafla sýnir útgáfur Android stýrikerfis og "API level" (sem er gott að vita fyrir forritara). {| class="wikitable sortable" |- ! Stýrikerfi ! Nafn stýrikerfis ! Útgáfudagur ! API útgáfunúmer |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 17|17]]''' | rowspan="1" | [[Android 17]] (Cinnamon Bun) | {{dts|2026|06|16}} | 37 <!-- | 6.18 | [[Pixel 6]] to 10<!- , "All recent flagship phones from OnePlus, Oppo, Vivo, iQOO, Nothing, Motorola, Realme, Xiaomi and Poco will be eligible for the update." AI answer: "Samsung Galaxy S23 Series: Released with Android 13, but slated to receive four to seven years of major OS upgrades, making it fully eligible." --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 16|16]]''' | rowspan="1" | [[Android 16]] (Baklava) | {{dts|2025|06|10}} | 36 <!-- | 6.12 | [[Pixel 6]] to 10 --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 15|15]]''' | rowspan="1" | [[Android 15]] (Vanilla Ice Cream) | {{dts|2024|08|13}} | 35 <!-- | 6.6 | [[Pixel 6]] to 9 --> |- ! style="text-align:center;" | '''[[Android 14|14]]''' | rowspan="1" | [[Android 14]] (Upside Down Cake) | {{dts|2023|10|04}} | 34 <!-- | 6.1 <!- (also 5.15?!) -> | [[Pixel 4a|Pixel 4a (5G)]], [[Pixel 5]], [[Pixel 5a]], [[Pixel 6]], Pixel 6 Pro, [[Pixel 7]], [[Pixel 7 Pro]], [[Pixel 7a]], [[Pixel 8]], [[Pixel 8|Pixel 8 Pro]], iQOO 11 Pro, Lenovo Tab Extreme Wi-Fi, [[Nothing Phone 1]], [[OnePlus 11]], Oppo Find N2, Oppo Find N2 Flip, Realme GT 2 Pro, Tecno Camon 20 series, [[Vivo X90|Vivo X90 Pro]], Xiaomi 12T, [[Xiaomi 13]], Xiaomi 13 Pro, Xiaomi Pad 6<ref>{{Cite web |last=Hazarika |first=Skanda |date=2023-05-11 |title=Android 14 beta tacker: List of major phones getting the latest update |url=https://www.xda-developers.com/android-14-beta-oem-tracker/ |access-date=2024-05-27 |website=XDA Developers |language=en}}</ref> --> <!-- Veit ekki af hverju kom grátt út að ofan svo ég kommenta út resting, enda óstuddar útgáfur, kannski óþarfi að sýna meira: Listinn líka styttur á ensku WPO, þó ekki á https://en.wikipedia.org/wiki/Android_version_history |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 13 (API 33)|13]]''' | rowspan="1" | [[Android 13]] (Tiramisu) | 15. ágúst 2022 | 33 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 12L (API 32)|12L]]''' | rowspan="1" | [[Android 12L]] (Snow Cone v2) | 7. mars 2022 | 32 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 12 (API 31)|12]]''' | rowspan="1" | [[Android 12]] (Snow Cone) | 4. október 2021 | 31 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 11 (API 30)|11]]''' | rowspan="1" | [[Android 11]] (Red Velvet Cake) | 8. september 2020 | 30 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 10 (API 29)|10]]''' | rowspan="1" | [[Android 10]] (Quince Tart) | 3. september 2019 | 29 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 9 Pie Oreo (API 28)|9]]''' | rowspan="1" | [[Android Pie|Pie]] | 6. ágúst 2018 | 28 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 8.1 Oreo (API 27)|8.1]]''' | rowspan="2" | [[Android Oreo|Oreo]] | 5. desember 2017 | 27 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 8.0 Oreo (API 26)|8.0]]''' | 21. ágúst 2017 | 26 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 7.1 Nougat (API 25)|7.1]]''' | rowspan="2" | [[Android Nougat|Nougat]] | 4. október 2016 | 25 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 7.0 Nougat (API 24)|7.0]]''' | 22. ágúst 2016 | 24 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 6.0 Marshmallow (API 23)|6.0]]''' | [[Android Marshmallow|Marshmallow]] | 5. október 2015 | 23 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 5.1–5.1.1 Lollipop (API 22)|5.1.x]]''' | rowspan="2" |[[Android Lollipop|Lollipop]] | 9. mars 2015 | 22 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 5.0–5.0.2 Lollipop (API 21)|5.0–5.0.2]]''' | 3. nóvember 2014 | 21 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android KitKat|4.4]]''' | ''[[Android KitKat|KitKat]]'' | 31. október 2013 | 19 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.3 Jelly Bean (API 18)|4.3]]''' | rowspan="3" | ''[[Android version history#Android 4.3 Jelly Bean (API level 18)|Jelly Bean]]'' | 24. júlí 2013 | 18 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.2 Jelly Bean (API 17)|4.2.x]]''' | 13. nóvember 2012 | 17 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.1 Jelly Bean (API 16)|4.1.x]]''' | 9. júlí 2012 | 16 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android útgáfur#Android 4.0.3–4.0.4 Ice Cream Sandwich (API 15)|4.0.3–4.0.4]]''' | ''[[Android version history#Android 4.0–4.0.2 Ice Cream Sandwich (API level 14)|Ice Cream Sandwich]]'' | 16. desember 2011 | 15 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android 2.3|2.3.3–2.3.7]]''' | ''[[Android 2.3|Gingerbread]]'' | 9. febrúar 2011 | 10 |- | style="text-align:center;" | '''[[Android Froyo|2.2]]''' | ''[[Android Froyo|Froyo]]'' | 20. maí 2010 | 8 --> |} <!-- Of mikið trivia, líka ekki enn uppfært, tók líka út á ensku WP: Í júlí 2021 er 66% af Android vélbúnaði er með [[Vulkan (API)|Vulkan]] stuðning (47% á nýrra Vulkan 1.1),<ref>{{Cite web|title=Distribution dashboard|url=https://developer.android.com/about/dashboards|website=Android Developers|date=júlí 2021|access-date=2021-10-12}}</ref> arftaka OpenGL (allar útgáfur allt til aftur Android 7.0 Nougat styðja Vulkam, ef vélbúnaðurinn gerir það). Á sama tíma er 91.5% af vélbúnaði með stuðning fyrir {{nowrap|[[OpenGL ES 3.0]]}} eða nýrra (að auki notar afgangurinn af vélbúnaði, 8.50%, útgáfu 2.0), og 73.50% nota síðustu útgáfuna {{nowrap|OpenGL ES 3.2}}. --> Þó svo að Android sé [[frjáls og opinn hugbúnaður]] (í grunninn og fáanlegur alveg þannig), er svo nánast aldrei um að ræða varðandi allan þann hugbúnað sem kemur uppsettur á Android tækjum (og margir telja hluta af stýrikerfinu), með öllum þeim tengda hugbúnaði sem venjulega kemur með.<!-- t.d. vegna driver-a/rekla, þ.e. án þeirra myndi Android ekki virka, né sennilega keyrast upp. "Android is also associated with a suite of proprietary software developed by Google, called Google Mobile Services[10] (GMS) that very frequently comes pre-installed in devices, which usually includes the Google Chrome web browser and Google Search and always includes core apps for services such as Gmail, as well as the application store and digital distribution platform Google Play, and associated development platform. These apps are licensed by manufacturers of Android devices certified under standards imposed by Google, but AOSP has been used as the basis of competing Android ecosystems, such as Amazon.com's Fire OS, which use their own equivalents to GMS." --> Sem dæmi nota flestir notendur [[Google Play]] forritið/búðina (og [[Google Play Services]]), sem er [[séreignarhugbúnaður]], þ.e. ekki [[frjáls og opinn hugbúnaður|opinn]], til að setja inn Android forrit. Aðrar leiðir eru mögulegar til þess <!-- t.d. með snúru, sem byggir bara á opnu Android --> og sumir framleiðendur bæta við sínu eigin forriti sem er staðgengill eða viðbót við þá leið. Önnur dæmi um séreignarhugbúnað [[Google Mobile Services]] (GMS), sem yfirleitt kemur með (og mikið af Android forritum, sem notendur geta náð í, krefjast líka að GMS sé fyrirfram uppsett á tækinu), sem innifelur t.d. líka séreignarhugbúnaðinn [[Google Chrome]], <!-- ATH aðeins Chromium er opinn, ekki Chrome. --> vafra sem margir telja ranglega að sé hluti af stýrikerfinu því oft látinn fylgja með (t.d Firefox, sem er opinn hugbúnaður, er valkostur við Chrome) og eldri útgáfur Android innihéldu vafra sem var ekki opinn, þ.e. ekki séreignarhugbúnaður. == Forritun fyrir Android == <!--Afritað frá ensku [[Android software development]]--> Samfélag Android inniheldur margra sem vinna við hugbúnaðargerð; hanna [[forrit]] fyrir stýrikerfið og forrita oft í forritunarmálinu Kotlin (sem er það mál sem Google ráðleggur; eða öðrum, t.d. eru Java forrit líka vinsæl því það var einu sinni eini möguleikinn) og auka þar með virkni Android. Upphaflega var eingöngu hægt að forrita svokölluð "[[app|öpp]]" (e. app), fyrir Android stýrikerfið í forritunarmálinu [[Java (forritunarmál)|Java]] (þó svo að [[C (forritunarmál)|C]] forritunarmálið sé notað af stýrikerfinu sjálfu, [[Linux]] kjarnann og t.d. "Bionic" hluta þess, og [[rekill|reklum]] (e. driver) sem Android notar). Síðan í maí 2019 er [[Kotlin (forritunarmál)|Kotlin]] það forritunarmál sem Google ráðleggur og notar sjálft í Android forritun. <!--Google’s preferred language for Android app development.[13] --> Hægt er að nota Java 7 með öllum eiginleikunum úr því máli (og suma úr Java 8, og jafvel nýrri útgáfur, t.d. Java 9), en í raun öll forritunarmál sem þýðast yfir í Java „bytecode“ líkt og Kotlin gerir. Annað mál, Go, frá Google, hefur stuðning (sem þó er takmarkaður). Og eins og áður segir er C og nú C++ notað, en bæði hafa takmarkaðan stuðning (og var ómögulegt að nota upphaflega, fyrir sjálf smáforritin). Því eru þau oftast ekki notuð og þegar annað hvort eða bæði er notað, er samt meginhlutinn samt yfirleitt skrifaður í Java. == Markaðshlutdeild == Greiningarfyrirtækið [[Canalys]], greindi frá því árið 2010 að Android stýrikerfið væri söluhæsta stýrikerfi fyrir [[snjallsími|snjallsíma]] og tók þar fram úr [[Symbian]] stýrikerfi [[Nokia]] farsímarisans sem hafði verið það söluhæsta í tíu ár. Árið 2014, seldust 1000 milljón tæki með Android, meira en nokkur önnur stýrikerfi hafa nokkurn tímann selst. Við það varð Android vinsælasta stýrikerfi í heimi, uppsafnað, líka vinsælla en Windows sem er þó enn ráðandi á afmörkuðum hluta markaðarins, þ.e. á hefðbundum einkatölvum sem það hefur aðallega verið notað á. == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [http://www.android.com Vefsíða Android] * [http://www.openhandsetalliance.com/ Vefsíða Open Handset Alliance] * [https://play.google.com Google Play] [[Flokkur:Snjallsímastýrikerfi]] [[Flokkur:Linux]] [[Flokkur:Frjáls stýrikerfi]] 253m2g4sb4tewcw78hojijd23alljf2 0 99976 1972769 1835377 2026-07-20T08:14:29Z Usutto 107102 1972769 wikitext text/x-wiki '''Samband ungra kommúnista''' var stofnað snemma árs 1924 en áður höfðu nokkur félög ungra kommúnista verið stofnuð. Fyrsti formaður Sambandsins var [[Hendrik Siemsen Ottósson]]. [[Brynjólfur Bjarnason]] var varaformaður, [[Ársæll Sigurðsson]] ritari, en meðstjórnendur voru [[Haukur Siegfried Björnsson]] og [[Vilhjálmur S. Vilhjálmsson]]. Málgagn Sambandsins var ''Rauði fáninn'', sem kom út 1924–1937. Samband ungra kommúnista gekk í [[Alþjóðasamband ungra kommúnista]], sem rekið var í samstarfi við [[Komintern]] í Moskvu. Haustið 1930 náðu ungir kommúnistar meirihluta á þingi [[Samband ungra jafnaðarmanna|Sambands ungra jafnaðarmanna]] og nefndu þeir þá Sambandið upp og kölluðu það Samband ungra kommúnista. Fyrsti formaður þessa nýja Sambands var [[Haukur Siegfried Björnsson]]. [[Áki Jakobsson]] var formaður 1931–1936 og [[Eðvarð Sigurðsson]] 1936–1938. Sambandið var lagt niður um leið og [[Kommúnistaflokkur Íslands|Kommúnistaflokkurinn]] en þess í stað var [[Æskulýðsfylkingin]] stofnuð. {{stubbur|stjórnmál}} {{S|1924}} [[Flokkur:Kommúnismi á Íslandi]] pov2jlhjhmysdxdltz67b5ok1dskgba 0 112705 1972799 1869352 2026-07-20T11:55:17Z TKSnaevarr 53243 1972799 wikitext text/x-wiki '''Breska ríkisstjórnin''' ('''Ríkistjórn hins sameinaða konungsríkis Stóra-Bretlands og Norður-Írlands hennar hátignar''' að fullu nafni) er það [[vald]] sem sér um stjórn [[Bretland]]s. Leiðtogi bresku ríkistjórnarinnar er [[Forsætisráðherra Bretlands|forsætisráðherrann]] en hann er sá sem skipar aðra [[ráðherra]] í embætti. Saman mynda forsætisráðherran og hinir efstu ráðherrarnir [[ráðuneyti]] sem heitir ''Cabinet'' á ensku. Allir ráðherrarnir eru [[þingmaður|þingmenn]] og eru ábyrgir fyrir [[Breska þingið|þinginu]]. Ríkisstjórnin reiðir sig á þingið til þess að [[lögsetning|setja lög]] og þess vegna verður ríkisstjórnin að halda [[kosningar|kosninga]] á fimm ára fresti. [[Þjóðhöfðingi]]nn, það er að segja drottningin eða konungurinn, skipar leiðtoga þess stjórnmálaflokks sem nálægstur er [[meirahluti|meirihluta]] í embætti forsætisráðherrans. Samkvæmt [[stjórnskipun Bretlands]] hefur þjóðhöfðinginn [[framkvæmdarvald]] en í rauninni er þetta vald einkum notað með ráði forsætisráðherrans og meðlima ráðuneytisins. Meðlimir í ráðuneytinu ásamt sérnefnd sem kallast [[Privy Council]] ráðleggja þjóðhöfingjanum um hvenær þetta vald skyldi vera notað. Núverandi forsætisráðherrann er [[Andy Burnham]] en hann er líka leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokksins]]. Hann var skipaður í embætti af [[Karl 3. Bretakonungur|Karli 3. Bretakonungi]] árið 2026. {{stubbur|stjórnmál}} [[Flokkur:Bresk stjórnmál]] [[Flokkur:Breska ríkisstjórnin]] alindm379kd6x3zbsm7xbpqetqat40j 0 125291 1972738 1965544 2026-07-19T22:04:00Z ~2026-39506-19 118511 /* Titlar */ 1972738 wikitext text/x-wiki {{Hreingera}} {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = ''La Furia, La Roja, La Furia Roja'' | Merki = | Íþróttasamband = [[Knattspyrnusamband Spánar]] (RFEF) | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = {{ESP}} [[Luis de la Fuente]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = | Varafyrirliði = | Flestir leikir = [[Sergio Ramos]] | Flest mörk = [[David Villa]] | Leikvangur = Ýmsir | FIFA sæti = 2 (1. apríl 2026)<ref name="Fifa ranking">[http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=isl/men/index.html]</ref> | FIFA hæst = 1 | FIFA hæst ár = | FIFA lægst = 19 | FIFA lægst ár = mars 1998 | Fyrsti leikur = {{ESP}} Spánn 1-0 [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] {{DNK}}<br />(1920) | Stærsti sigur = {{ESP}} Spánn 13-0 Búlgaría {{BGR}} <br /> (1933) | Mesta tap = {{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í knattpyrnu|Spánn]] 1-7 [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ítalía]] {{ITA}}<br />(1928) {{ENG}} [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]7-1 Spánn {{ESP}}<br />(1931) | HM leikir = | Fyrsti HM leikur = | Fyrsta HM keppni = | Mesti HM árangur = | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = }} '''Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er fulltrúi Spánar á alþjóðlegum mótum. Spænska liðið vann [[EM 2008]], [[EM 2012]] og vann [[HM 2010]]. Frá júlí 2008 til júlí 2014 sátu Spánverjar í 1. sæti [[FIFA listinn|FIFA listans]] en þeir féllu úr 1. sæti eftir mikil vonbrigði á [[HM 2014]] og eftir slæmt gengi í undankeppni [[EM 2016]]. Árið 2021 var liðið taplaust í 66 leikjum í röð í undankeppni HM, síðan 1993, en tapaði svo 1:2 fyrir Svíþjóð. ==Núverandi lið== ''HM 2022'' ===Markmenn=== *[[David Raya]] *[[Unai Simón]] *[[Robert Sánchez]] ===Varnarmenn=== *[[César Azpilicueta]] *[[Pau Torres]] *[[Eric García]] *[[Aymeric Laporte]] *[[Alejandro Balde]] *[[Hugo Guilamón]] *[[Dani Carvajal]] ===Miðjumenn=== *[[Koke]] *[[Gavi]] *[[Rodri]] *[[Carlos Soler]] *[[Pedri]] ===Sóknarmenn=== *[[Nico Williams]] *[[Yeremy Pino]] *[[Álvaro Morata]] *[[Ferran Torres]] *[[Pablo Sarabia]] *[[Dani Olmo]] ==Tölfræði== ===Markahæstu menn=== [[File:David Villa NYCFC vs. Houston Dynamo- 5-30-2015 (18102079848).jpg|thumb|David Villa er markahæsti leikmaðurinn með 59 mörk]] <small>*Uppfært des. 2022 *Feitletraðir eru enn að spila</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=15px|# ! style="width:135px;"|Leikmaður !width=85px|Tímabil !width=25px|Mörk !width=25px|Leikir !width=25px|Meðaltal |- | 1 | style="text-align:left;"|[[David Villa]] | 2005–2017 | 59 | 98 | 0.60 |- | 2 | style="text-align:left;"|[[Raúl]] | 1996–2006 | 44 | 102 | 0.43 |- | 3 | style="text-align:left;"|[[Fernando Torres]] | 2003–2014 | 38 | 110 | 0.35 |- | 4 | style="text-align:left;"|[[David Silva]] | 2006–2018 | 35 | 125 | 0.28 |- | 5 | style="text-align:left;"|'''[[Álvaro Morata]]''' | 2014- | 30 | 61 | 0.49 |- | 6 | style="text-align:left;"|[[Fernando Hierro]] | 1989–2002 | 29 | 89 | 0.33 |- | 7 | style="text-align:left;"|[[Fernando Morientes]] | 1998–2007 | 27 | 47 | 0.57 |- | 8 | style="text-align:left;"|[[Emilio Butragueño]] | 1984–1992 | 26 | 69 | 0.38 |- | 9 | style="text-align:left;"|'''[[Sergio Ramos]]''' | 2005–2026 | 23 | 180 | 0.16 |- | 9 | style="text-align:left;"|[[Alfredo Di Stefano]] | 1957–1961 | 23 | 31 | 0.74 |- | 10 | style="text-align:left;"|[[Julio Salinas]] | 1986–1996 | 22 | 56 | 0.39 |- | 11 | style="text-align:left;"|[[Míchel]] | 1985–1992 | 21 | 66 | 0.32 |} ===Leikjahæstu menn=== [[File:Iker Casillas Euro 2012 vs France.jpg|thumb|Iker Casillas er næstleikjahæstur með 167 leiki]] <small>*Uppfært des. 2022 *Feitletraðir eru enn að spila</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=20px|# ! style="width:150px;"|Leikmaður ! style="width:100px;"|Tímabil !width=50px|Leikir !width=50px|Mörk |- | 1 | style="text-align: left;"|'''[[Sergio Ramos]]''' | 2005–2026 | 180 | 23 |- | 2 | style="text-align: left;"|[[Iker Casillas]] | 2000–2016 | 165 | 0 |- | 3 | style="text-align: left;"|'''[[Sergio Busquets]]''' | 2009–2026 | 143 | 2 |- | 4 | style="text-align: left;"|[[Xavi]] | 2000–2014 | 133 | 13 |- |5 | style="text-align: left;"|[[Andrés Iniesta]] | 2006–2018 | 131 | 13 |- | 6 | style="text-align: left;"|[[Andoni Zubizarreta]] | 1985–1998 | 126 | 0 |- | 7 | style="text-align: left;"|[[David Silva]] | 2006–2018 | 125 | 35 |- | 8 | style="text-align: left;"|[[Xabi Alonso]] | 2003–2014 | 114 | 16 |- | rowspan="2"|9 | style="text-align: left;"|[[Cesc Fàbregas]] | 2006–2016 | 110 | 15 |- | style="text-align: left;"|[[Fernando Torres]] | 2003–2014 | 110 | 38 |- |} ==Titlar== *[[EM 1964]] '''Gull''' *[[EM 1984]] '''Silfur''' *[[EM 2008]] '''Gull''' *[[HM 2010]] '''Gull''' *[[EM 2012]] '''Gull''' *[[Þjóðadeildin]] 2023 '''Gull''' *[[EM 2024]] '''Gull''' *[[HM 2026]] '''Gull''' {{stubbur}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] [[Flokkur:Knattspyrna á Spáni]] jpw8198j8038sd1j5icgbsgvo0yrkta 1972750 1972738 2026-07-20T00:01:08Z Berserkur 10188 1972750 wikitext text/x-wiki {{Hreingera}} {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = ''La Furia, La Roja, La Furia Roja'' | Merki = | Íþróttasamband = Knattspyrnusamband Spánar (RFEF) | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = {{ESP}} [[Luis de la Fuente]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = | Varafyrirliði = | Flestir leikir = [[Sergio Ramos]] | Flest mörk = [[David Villa]] | Leikvangur = Ýmsir | FIFA sæti = 2 (11. júní 2026)<ref name="Fifa ranking">[http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=isl/men/index.html]</ref> | FIFA hæst = 1 | FIFA hæst ár = | FIFA lægst = 19 | FIFA lægst ár = mars 1998 | Fyrsti leikur = {{ESP}} Spánn 1-0 [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] {{DNK}}<br />(1920) | Stærsti sigur = {{ESP}} Spánn 13-0 Búlgaría {{BGR}} <br /> (1933) | Mesta tap = {{ESP}} [[Spænska karlalandsliðið í knattpyrnu|Spánn]] 1-7 [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ítalía]] {{ITA}}<br />(1928) {{ENG}} [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]7-1 Spánn {{ESP}}<br />(1931) | HM leikir = | Fyrsti HM leikur = | Fyrsta HM keppni = | Mesti HM árangur = | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = }} '''Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er fulltrúi Spánar á alþjóðlegum mótum. Liðið er ríkjandi heimsmeistari. Spænska liðið hefur unnið stórmót og hefur unnið Evrópukeppnina þrisvar og heimsmeistaramótið tvisvar. Frá júlí 2008 til júlí 2014 sátu Spánverjar í 1. sæti [[FIFA-listinn|FIFA-listans]] en þeir féllu úr 1. sæti eftir mikil vonbrigði á [[HM 2014]] og eftir slæmt gengi í undankeppni [[EM 2016]]. Árið 2021 var liðið taplaust í 66 leikjum í röð í undankeppni HM, síðan 1993, en tapaði svo 1:2 fyrir Svíþjóð ==Tölfræði== ===Markahæstu menn=== [[File:David Villa NYCFC vs. Houston Dynamo- 5-30-2015 (18102079848).jpg|thumb|David Villa er markahæsti leikmaðurinn með 59 mörk]] <small>*Uppfært júlí 2026 *Feitletraðir eru enn að spila</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=15px|# ! style="width:135px;"|Leikmaður !width=85px|Tímabil !width=25px|Mörk !width=25px|Leikir !width=25px|Meðaltal |- | 1 | style="text-align:left;"|[[David Villa]] | 2005–2017 | 59 | 98 | 0.60 |- | 2 | style="text-align:left;"|[[Raúl]] | 1996–2006 | 44 | 102 | 0.43 |- | 3 | style="text-align:left;"|[[Fernando Torres]] | 2003–2014 | 38 | 110 | 0.35 |- | 4 | style="text-align:left;"|[[David Silva]] | 2006–2018 | 35 | 125 | 0.28 |- | 5 | style="text-align:left;"|[[Álvaro Morata]] | 2014-2025 | 37 | 87 | 0.43 |- | 6 | style="text-align:left;"|'''[[Mikel Oyarzabal]]''' | 2016- | 30 | 61 | 0.49 |- | 7 | style="text-align:left;"|[[Fernando Hierro]] | 1989–2002 | 29 | 89 | 0.33 |- | 8 | style="text-align:left;"|[[Fernando Morientes]] | 1998–2007 | 27 | 47 | 0.57 |- | 9 | style="text-align:left;"|[[Emilio Butragueño]] | 1984–1992 | 26 | 69 | 0.38 |- | 10 | style="text-align:left;"|'''[[Ferran Torres]]''' | 2020– | 25 | 65 | 0.38 |- |} ===Leikjahæstu menn=== [[File:Iker Casillas Euro 2012 vs France.jpg|thumb|Iker Casillas er næstleikjahæstur með 167 leiki]] <small>*Uppfært des. 2022 *Feitletraðir eru enn að spila</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=20px|# ! style="width:150px;"|Leikmaður ! style="width:100px;"|Tímabil !width=50px|Leikir !width=50px|Mörk |- | 1 | style="text-align: left;"|[[Sergio Ramos]] | 2005–2026 | 180 | 23 |- | 2 | style="text-align: left;"|[[Iker Casillas]] | 2000–2016 | 165 | 0 |- | 3 | style="text-align: left;"|[[Sergio Busquets]] | 2009–2026 | 143 | 2 |- | 4 | style="text-align: left;"|[[Xavi]] | 2000–2014 | 133 | 13 |- |5 | style="text-align: left;"|[[Andrés Iniesta]] | 2006–2018 | 131 | 13 |- | 6 | style="text-align: left;"|[[Andoni Zubizarreta]] | 1985–1998 | 126 | 0 |- | 7 | style="text-align: left;"|[[David Silva]] | 2006–2018 | 125 | 35 |- | 8 | style="text-align: left;"|[[Xabi Alonso]] | 2003–2014 | 114 | 16 |- | rowspan="2"|9 | style="text-align: left;"|[[Cesc Fàbregas]] | 2006–2016 | 110 | 15 |- | style="text-align: left;"|[[Fernando Torres]] | 2003–2014 | 110 | 38 |- |} ==Titlar== *[[EM 1964]] '''Gull''' *[[EM 1984]] '''Silfur''' *[[EM 2008]] '''Gull''' *[[HM 2010]] '''Gull''' *[[EM 2012]] '''Gull''' *[[Þjóðadeildin]] 2023 '''Gull''' *[[EM 2024]] '''Gull''' *[[HM 2026]] '''Gull''' {{stubbur}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] [[Flokkur:Knattspyrna á Spáni]] pcu388y3dq28s4uttl0wsb166f99o34 0 129649 1972801 1870842 2026-07-20T11:56:10Z TKSnaevarr 53243 1972801 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Parliament_at_Sunset.JPG|thumb|230px|[[Westminsterhöll]] er breska þinghúsið]] [[Mynd:Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4).jpg|thumb|230px|[[Andy Burnham]] forsætisráðherra Bretlands (2026–)]] '''Bresk stjórnmál''' eiga við opinbera stjórnun [[Bretland|Hins sameinaða konungsríkis Bretlands og Norður-Írlands]] sem er [[lýðræði]] rekið innan [[Þingbundin konungsstjórn|þingbundinnar konungsstjórnar]]. Því er konungurinn eða drottningin [[þjóðhöfðingi]] og [[forsætisráðherra Bretlands|forsætisráðherrann]] [[ríkisstjórnarleiðtogi|leiðtogi ríkisstjórnarinnar]]. [[Framkvæmdavald]]ið hefur [[Breska ríkisstjórnin]], fyrir hönd og með leyfi konungsins, auk ríkisstjórna [[Skotland]]s og [[Wales]], og framkvæmdavalds [[Norður-Írland]]s, sem eru sér. [[Löggjafarvald]]ið tilheyrir tveimur deildum [[Breska þingið|Breska þingsins]]: efri deildinni (eða lávarðadeildinni), og neðri deildinni, auk [[Skoska þingið|Skoska þinginu]], [[Velska þingið|Velska þinginu]] og [[Norðurírska þingið|Norðurírska þinginu]]. [[Dómsvald]]ið er aðskilið frá hinum völdunum. Valdmesti réttur landsins er [[Hæstiréttur Bretlands]]. Stjórnmálaflokkakerfið á Bretlandi er [[fjölflokkakerfi]]. Frá þriðja áratugnum hafa stærstu og áhrifamestu flokkarnir verið [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] og [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]]. Fyrir tilkomu Verkamannaflokksins var [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndi flokkurinn]] hinn aðalflokkurinn í breskum stjórnmálum. Þó að [[samsteypustjórn]] og [[minnihlutastjórn]] hafi bæði komið fram á einhverjum tímapunkti hefur atkvæðakerfið tryggt stöðu stóru flokkanna í [[þingkosningar|þingkosningunum]], þar sem annar þeirra myndar oftast [[meirihlutastjórn]]. Þrátt fyrir þetta hafa áhrif þriðja flokks verið mikilvæg, en [[Frjálslyndir demókratar]] hafa oftast gegnt því hlutverki. Verkamannaflokkurinn skipar núverandi ríkisstjórnina. Eftir [[skipting Írlands|skiptingu Írlands]] fékk Norður-Írland [[heimastjórn]] árið [[1920]]. Vegna ókyrrðar var bein stjórn tekin aftur upp árið [[1972]]. Stuðningsmönnum skosku og velsku þjóðarflokkanna, sem sóttu [[valddreifing]]u, fjölgaði á áttunda áratugnum, en hún leit ekki dagsins ljós til tíunda áratugarins. Í dag hafa Skotar, Walesbúar og Norður-Írar sín eigin framkvæmdavald og löggjafarvald, en ákveðin skilyrði eru til fyrir Norður-Írland sem er bundið að táka þátt í samvinnu við [[Írska lýðveldið]]. Breska ríkisstjórnin sér um mál sem eru ekki á vegum þjóðarþinganna, svo sem utanríkis- og varnarmál. Deilt er um hvort valddreifing hafi leitt til aukins stuðnings fyrir sjálfstæði þjóðanna. Helsti málsvari sjálfstæðisins í Skotlandi er [[Skoski þjóðarflokkurinn]] sem var í minnihlutastjórn árið [[2007]]. Svo vann flokkurinn meirihluta í skosku þingkosningunum árið [[2011]] og skipar núverandi [[Skoska ríkisstjórnin|ríkisstjórn Skotlands]]. Árið [[2014]] var [[atkvæðagreiðsla um sjálfstæði Skotlands]] en aðeins 45% þátttakanda greiddu atkvæði fyrir sjálfstæði. Á Norður-Írlandi berst [[Sinn Féin]] fyrir sameiningu við Írska lýðveldið, en flokksmeðlimirnir taka ekki upp sætin sem þeir vinna því þeir þyrftu að sverja hollustueið til Bretakonungs. [[Stjórnarskrá Bretlands]] er ekki sameinuð í eitt skjal en er skráð í ýmsum lögum. Þetta kerfi heitir [[Westminster-kerfið]] en önnur lönd hafa tekið það upp, sérstaklega lönd sem voru einu sinni undir stjórn [[Breska heimsveldið|Breska heimsveldisins]]. Bretland sér einnig um nokkur [[yfirráðasvæði]], en þau skiptast í tvo flokka: [[krúnunýlendur]] og [[hjálenda|hjálendur]]. == Kosningar == Yfirleitt eru kosningar haldnir á fimm ára fresti í Bretlandi. Kosningakerfið sem notað er í þingkosningum nefnist ''first-past-the-post'', en þetta þýðir að sá flokkur sem nær flestum atkvæðum sigrar. Ætlað var að kerfið myndi skila [[meirihlutastjórn]] í flestum tilfellum og þannig eru samsteypustjórnir sjaldgæfar. Þetta kerfið er ekki víða að finna í Evrópu. Sökum kosningakerfisins líkist breska flokkakerfið [[tvíflokkakerfi]], þó að það sé í raun og veru fjölflokkakerfi. Þriðji flokkurinn hlýtur oft töluverðan fjölda atkvæða en sjaldan myndar ríkisstjórn. Undantekning að þessu var í [[þingkosningar í Bretlandi 2010|þingkosningunum 2010]], þegar enginn flokkur náði hreinum meirihluta. Þetta fyrirbæri er kallað „hengt þing“ í daglegu tali. Þetta var í annað skiptið sem það kom upp frá [[þingkosningar í Bretlandi febrúar 1974|febrúar 1974]], en kosið var aftur seinna á sama ár. Lagt hefur verið til mörgum sinnum að breyta skuli kosningakerfinu, en þessi áform hafa verið án árangurs. Þjóðaratkvæðagreiðsla var haldin um málið árið [[2011]], en breytingunni var hafnað. == Stjórnmálaflokkar == Helstu sjórnmálaflokkarnir eru: * [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] * [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] * [[Frjálslyndir demókratar]] * [[Umbótaflokkurinn (Bretland)|Umbótaflokkurinn]] * [[Græningjaflokkurinn (Bretland)|Græningjaflokkurinn]] * [[Skoski þjóðarflokkurinn]] * [[Plaid Cymru]] (velski þjóðarflokkurinn) * [[Sinn Féin]] * [[Lýðræðislegi sambandsflokkurinn]] {{stubbur|stjórnmál}} [[Flokkur:Bresk stjórnmál]] o96woko1jvqrwupfthm9mhu3v08fl49 0 131138 1972762 1972558 2026-07-20T00:40:51Z Berserkur 10188 /* Júlí */ 1972762 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum Crans Montana í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Árásir Ísraels og Bandaríkjanna á Íran 2026|Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í Íransstríðinu þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árás á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]] - [[Andy Burnham]] tekur við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. * [[28. júlí]] - [[Keiko Fujimori]], tekur við sem forseti [[Perú]]. ===Ágúst=== * [[12. ágúst]] - [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] mun eiga sér stað á Norðurslóðum. * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla er fyrirhuguð]] um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]]. ===September=== * [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ===Desember=== ===Ódagsett=== *Fyrirhugað er að ljúka aðalbyggingu kirkjunnar [[Yfirbótakirkja heilögu fjölskyldunnar|La Sagrada Familia]] í Barselóna. ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]] - [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] dgx6qo8qnl4vxk906rfaugu5gfxy2ik 0 138863 1972781 1968544 2026-07-20T10:47:35Z TKSnaevarr 53243 /* Forsætisráðherra í fyrri heimsstyrjöldinni */ 1972781 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = David Lloyd George | mynd = David Lloyd George.jpg | myndatexti1 = Lloyd George í kringum 1919. | titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = [[6. desember]] [[1916]] | stjórnartíð_end = [[19. október]] [[1922]] | einvaldur = [[Georg 5.]] | forveri = [[H. H. Asquith]] | eftirmaður = [[Bonar Law]] | fæðingarnafn = David Lloyd George | fæddur = [[17. janúar]] [[1863]] | fæðingarstaður = [[Chorlton-on-Medlock]], [[Manchester]], [[England]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1945|3|26|1863|1|17}} | dánarstaður = [[Tŷ Newydd]], [[Caernarfonshire]], [[Wales]] | orsök_dauða = | stjórnmálaflokkur = [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslyndi flokkurinn]] | þekktur_fyrir = Að vera forsætisráðherra [[Bretland]]s í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] | starf = Stjórnmálamaður | laun = | trú = | maki = {{gifting|[[Margaret Lloyd George|Margaret Owen]]|1888|1941|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Frances Stevenson]]|1943}} | börn = Richard Lloyd George, Mair Eluned Lloyd George, Gwilym Lloyd George, Lady Olwen Evans, Megan Lloyd George | foreldrar = | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = |undirskrift = David Lloyd George Signature.svg }} '''David Lloyd George, 1. jarlinn Lloyd-George af Dwyfor''' (17. janúar 1863 – 26. mars 1945) var breskur stjórnmálamaður úr [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretland)|Frjálslynda flokknum]]. Sem fjármálaráðherra Bretlands á árunum 1908 – 1915 bar Lloyd George ábyrgð á ýmsum umbótum sem renndu stoðum undir uppbyggingu bresks velferðarríkis. Mikilvægasta hlutverk hans var þó sem [[forsætisráðherra Bretlands]] í samsteypustjórn á árunum 1916 – 1922 í og eftir [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldina]]. Hann gegndi lykilhlutverki á [[Friðarráðstefnan í París 1919-1920|friðarráðstefnunni í París]] árið 1919 þar sem Evrópa var endurskipulögð eftir ósigur [[Miðveldin|Miðveldanna]]. Sem forsætisráðherra samsteypustjórnar eftir kosningarnar árið 1918 gaf Lloyd George [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsmönnum]] flest ráðuneyti svo að Frjálslyndi flokkurinn sem hann var sjálfur hluti af varð í minnihluta. Hann varð formaður flokksins seint á þriðja áratugnum en á þeim tíma mátti flokkurinn líða fylgishrun eftir því sem ágreiningur jókst innan hans. Þegar kom á fjórða áratug var Lloyd George valdalítill og rúinn trausti, sérstaklega þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] byrjaði og hann var vændur um að hafa meiri samúð með Þýskalandi en með bandamönnunum. Lloyd George er eini forsætisráðherra Bretlands sem hefur verið [[Wales|velskur]] og talað [[Velska|velsku]] að móðurmáli.<ref>Harnden, Toby (2011-10-27), ''Dead Men Risen: The Welsh Guards and the Real Story of Britain's War in Afghanistan'', bls. 11.</ref> ==Æviágrip== David Lloyd George fæddist þann 17. janúar 1863 í Chorlton-on-Medlock í [[Manchester]]. Faðir hans lést þegar hann var þriggja ára og velskættuð móðir hans flutti með börn sín í hús bróður síns í Norður-Wales, þar sem þau ólust upp. Sem ungur maður stundaði David Lloyd George laganám og rak eigin lögfræðistofu sem málaflutningsmaður. Hann gerðist mikill stuðningsmaður velskra þjóðernissinna sem kröfðust jafnra réttinda fyrir Wales innan breska alríkisins. Árið 1890 var Lloyd George kjörinn á breska þingið fyrir Carnarvon-kjördæmi í Wales. Á þingi vakti hann athygli þjóðarinnar með því að mótmæla [[Seinna Búastríðið|seinna Búastríðinu]] og gagnrýna meðferð Breta á Indverjum.<ref>Roy Hattersley. ''David Lloyd George: The Great Outsider'' (2010) bls. 119-44</ref> Þegar Frjálslyndi flokkurinn komst til valda árið 1905 varð Lloyd George viðskipta- og verslunarráðherra í ríkisstjórn [[Henry Campbell-Bannerman]] forsætisráðherra. Þegar Campell-Bannermann lést tók Lloyd George við fjármálaráðuneytinu í stað [[Herbert Henry Asquith|Herberts Henry Asquith]], sem gerðist forsætisráðherra. Sem fjármálaráðherra stórjók Lloyd George fjárframlög til flotans, hersins og til ellilífeyrisþega.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4717355 „David Lloyd-George“]. ''Iðunn : nýr flokkur'', 4. Tölublað (01.04.1917), bls. 303.</ref> Hann hækkaði auk þess lágmarkslaun landbúnaðarverkamanna<ref>Alin Howkins and Nicola Verdon. "The state and the farm worker: the evolution of the minimum wage in agriculture in England and Wales, 1909–24." ''Agricultural history review'' 57.2 (2009): 257-274. [https://www.bahs.org.uk/AGHR/ARTICLES/57_205HowkinsandVerdon.pdf online]</ref> Til þess að fjármagna aukin útgjöld voru ýmsir nýir skattar lagðir, þar á meðal nýr tekjuskattur á þá sem áttu hærri árstekjur en 5000 pund og innflutningstollar á tóbak og áfengi. Íhaldsmenn og breskir landeigendur voru öskureiðir Lloyd George fyrir þessa verknaði, bæði vegna nýju skattanna en einnig vegna þess að hann neitaði að setja á nýja verndartolla sem þeir aðhylltust til að fjármagna útgjöldin.<ref>Ramsden, John (1998-10-05), ''An Appetite for Power: A New History of the Conservative Party'', HarperCollins.</ref> Litið er á þessar umbætur í fjármálaráðherratíð Lloyd George sem byrjun breska velferðarríkisins, þar sem ríkið hafði ekki áður að neinu ráði veitt fjárstyrk til veikra og óstarfhæfra Breta.<ref>Gilbert, Bentley Brinkerhoff (December 1976), "David Lloyd George: Land, The Budget, and Social Reform", ''The American Historical Review'', 81 (5): bls. 1058–1066.</ref> ===Forsætisráðherra í fyrri heimsstyrjöldinni=== Í fyrri heimsstyrjöldinni (1914 - 1918) var Lloyd George í fyrstu birgðaráðherra hersins en var gerður að stríðsmálaráðherra eftir að forveri hans í því starfi, [[Kitchener lávarður]], lést ásamt skipi sínu þegar það rakst á þýska sprengju. Lloyd George naut mikilla vinsælda í því embætti, m.a. með því að auka vægi breskra kvenna í hergagnaframleiðslunni.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4717355 „David Lloyd-George“]. ''Iðunn : nýr flokkur'', 4. Tölublað (01.04.1917), bls. 311.</ref> Hins vegar jókst brátt óánægja almennings með Asquith forsætisráðherra og svo fór að Lloyd George tók við embætti hans þann 6. desember 1916. Lloyd George myndaði stríðsstjórn í bandalagi við Íhaldsmenn og Verkamenn. Sem forsætisráðherra vildi Lloyd George m.a. stefna að gersigri á [[Tyrkjaveldi]] og ýtti á eftir því að Bretar hertækju [[Jerúsalem]] frá Tyrkjum.<ref>Woodward, David R. (1998), ''Field Marshal Sir William Robertson: Chief of the Imperial General Staff in the Great War'', Westport, Connecticut: Praeger, bls. 119 - 120.</ref> Hann átti einnig hlut að máli í [[Balfour-yfirlýsingin|Balfour-yfirlýsingunni]] þar sem Bretar studdu rétt [[Gyðingar|gyðinga]] til að setjast að í [[Palestína|Palestínu]]. Lloyd George gladdist yfir því þegar [[Rússneska byltingin 1917|Rússakeisara var steypt af stóli]] í byltingu árið 1917 því það gerði [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|bandamönnum]] kleift að útmála stríðið sem baráttu á milli frjálslyndra lýðræðisríkja og einveldisstjórna [[Miðveldin|Miðveldanna]].<ref>Grigg, John, ''Lloyd George: From Peace to War, 1912–1916'' (1985), bls. 58-59.</ref> Hann vonaðist að líkt og Frakkland í kjölfar [[Franska byltingin|frönsku byltingarinnar]] myndi Rússland eflast á vígvellinum vegna byltingarandans fremur en að veikjast. Lloyd George studdi það að [[Nikulás 2.|keisaranum]] og fjölskyldu hans yrði veitt hæli í Bretlandi en dró stuðning sinn til baka vegna þrýstings frá [[Georg 5.]] konungi Bretlands. Í voráhlaupi Þjóðverja gegn bandamönnum árið 1918 sendi Lloyd George um hálfa milljón nýrra breskra hermanna á víglínurnar í Frakklandi og biðlaði til [[Woodrow Wilson]] Bandaríkjaforseta um tafarlausan liðsauka, auk þess sem hann féllst á að franski marskálkurinn [[Ferdinand Foch]] yrði gerður að yfirhershöfðingja alls bandamannahersins. Sumaráhlaupinu var hrundið og fullnaðarsigur gegn Þjóðverjum var unninn þann 11. nóvember 1918. ===Parísarráðstefnan=== [[File:ClemenceauLloydGeorgeYOrlando.jpg| thumb|right | 250px | Georges Clemenceau, David Lloyd George og Vittorio Orlando í Versölum]] Lloyd George mætti fyrir hönd Breta á [[Friðarráðstefnan í París 1919-1920|friðarráðstefnuna í París]] eftir stríðið. Hann var einn af hinum „fjórum stóru“, leiðtogum bandamannaþjóðanna sigursælu, ásamt Wilson Bandaríkjaforseta, [[Georges Clemenceau]] forsætisráðherra Frakklands og [[Vittorio Orlando]] forsætisráðherra Ítalíu. Ólíkt Clemenceau og Orlando mælti Lloyd George með því að komið væri fram af miskunnsemi gagnvart Þjóðverjum. Hann vildi ekki gera út af við efnahag og stjórnarkerfi Þýskalands líkt og Clemenceau vildi gera með því að krefja þá um [[Stríðsskaðabætur í fyrri heimsstyrjöldinni|háar stríðsskaðabætur]]. Aðspurður hvernig honum hefði gengið á friðarráðstefnunni sagði Lloyd George: „Ég held að mér hafi gengið eins vel og búast mátti við, í ljósi þess að ég sat á milli [[Jesús frá Nasaret|Jesú Krists]] [Wilson] og [[Napóleon Bónaparte|Napóleons Bónaparte]] [Clemenceau].“<ref>Cashman, Sean (1988), ''America in the Age of the Titans: The Progressive Era and World War I'', New York University Press, bls. 526.</ref> ===Síðari ár=== Lloyd George var á hátindi vinsælda sinna í kjölfar stríðsins og [[Andrew Bonar Law]] lét jafnvel þau orð falla að „hann gæti gerst einræðisherra til lífstíðar ef honum sýnist“.<ref>{{cite web | url=http://www.newstatesman.com/uk-politics/2011/01/coalition-liberal-conservative | title=The coalition is held together by fear | last=Bogdanor | first=Vernon | authorlink= Vernon Bogdanor | date=2011-01-20 | work=[[New Statesman]] | accessdate=29 August 2014}}</ref> Bandalag Frjálslyndra og Íhaldsmanna undir stjórn Lloyd George vann stórsigur í kosningum árið 1918 en samstarf þeirra entist ekki til lengdar. Árið 1922 drógu Íhaldsmenn (einkum að undirlagi [[Stanley Baldwin]]) stuðning sinn við samstarfið til baka og þar með lauk forsætisráðherratíð Davids Lloyd George. Lloyd George var áfram áberandi í breskum stjórnmálum næstu árin og margir bjuggust við því að hann myndi einn daginn snúa aftur til valda. Frjálslyndir buðu hins vegar afhroð í þingkosningum árið 1924 og glötuðu smám saman áhrifastöðu sinni á stjórnmálasviði Bretlands. David Lloyd George heimsótti Þýskaland árið 1936 og hreifst mjög af [[Adolf Hitler]], sem tók á móti honum í heimsókninni.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1101544 „Galdrakarlinn frá Wales“], ''[[Alþýðublaðið]]'', 42. tölublað (20.02.1955), bls. 7.</ref> Hitler sagðist vera heiðraður af því að hitta „manninn sem vann stríðið“ og Lloyd George kallaði Hitler „hinn þýska [[George Washington]]“.<ref>Jones, Thomas (1951), ''Lloyd George'', Harvard University Press, bls. 248.</ref> Lloyd George studdi þó Bretland til sigurs þegar seinni heimsstyrjöldin braust út.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5232167 „Vér munum sigra“], ''Stundin'', 2. tölublað (01.09.1940), bls. 10.</ref> ==Einkalíf== Lloyd George var alræmdur fyrir það að vera mjög kvensamur og eiga stöðugt í fjölmörgum ástarsamböndum á meðan hann var kvæntur.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2789946 „Flagarinn faðir minn“], ''Þjóðviljinn'', 241. tölublað (26.10.1960), bls. 5.</ref> Hann eignaðist nokkur börn í lausaleik og hermenn í fyrri heimsstyrjöldinni göntuðust um kvensemi forsætisráðherrans með því að syngja söngva með textanum „Lloyd George þekkti föður minn,“ og gáfu þar í skyn að Lloyd George væri sjálfur faðir þeirra.<ref name=LGS>{{cite web |url=http://lloydgeorgesociety.org.uk/en/article/2009/130391/lloyd-george-knew-my-father-but-what-s-the-origin-of-the-famous-song |title=Lloyd George knew my father....but what's the origin of the famous song? |author= |date=January 31, 2009 |work=[[Lloyd George Society]] |accessdate=April 3, 2011 |archive-date=febrúar 1, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201082521/http://lloydgeorgesociety.org.uk/en/article/2009/130391/lloyd-george-knew-my-father-but-what-s-the-origin-of-the-famous-song |url-status=dead }}</ref> == Heimild == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = David Lloyd George | mánuðurskoðað = 20. júní | árskoðað = 2017}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá = 1916| til = 1922| fyrir = [[H. H. Asquith]] | eftir = [[Andrew Bonar Law]] | }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Lloyd George, David}} {{fde|1863|1945|Lloyd George, David}} [[Flokkur:Breskir jarlar]] [[Flokkur:Fjármálaráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] [[Flokkur:Velskir stjórnmálamenn]] 12so9cyt83obf04gny1n6hndrghls9x 0 139296 1972776 1792638 2026-07-20T10:11:57Z TKSnaevarr 53243 1972776 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Innrás Frakka í Mexíkó | image = BattleofPuebla2.jpg | caption = Umsátrið við Puebla. | date = 8. desember 1861 – 21. júní 1867<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=12|day1=08|year1=1861|month2=06|day2=21|year2=1867}}) | place = [[Mexíkó]] | result = Sigur mexíkóskra lýðveldissinna | combatant1 = {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Annað sambandslýðveldi Mexíkó|Mexíkóska lýðveldið]] | combatant2 = {{ubl|{{flagicon|Frakkland}} [[Síðara franska keisaradæmið]]|{{flagdeco|Mexico|1864}} [[Síðara mexíkóska keisaradæmið]]}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Benito Juárez]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Porfirio Díaz]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Ignacio Zaragoza]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Jesús González Ortega]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Ignacio Comonfort]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[José María Arteaga]]{{Executed}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Carlos Salazar Ruiz]]{{Executed}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Miguel Negrete]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Antonio Rojas (skæruliði)|Antonio Rojas]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Mariano Escobedo]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Jerónimo Treviño]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Pedro José Méndez]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Vicente Riva Palacio]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Tomás O'Horán y Escudero|Tomás O'Horán]] {{small|(1862–1863)}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[José López Uraga]] {{small|(1862–1864)}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Luigi Ghilardi]]{{Executed}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon|Frakkland}} [[Napóleon 3.]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Francois Achille Bazaine]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Élie Frédéric Forey]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Abel Douay]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Auguste Henri Brincourt]]{{Surrender}} * {{flagicon|Frakkland}} [[Pierre Joseph Jeanningros]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Armand Alexandre de Castagny|Armand de Catagny]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Georges Charles Cloué|Georges Cloué]] * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian 1.]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Juan Almonte]] * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Santiago Vidaurri]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Tomás Mejía]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Miguel Miramón]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Leonardo Márquez]]{{Surrender}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Refugio Tánori]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Manuel Lozada]] {{small|(1865–1866)}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Ramón Méndez]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Tomás O'Horán y Escudero|Tomás O'Horán]]{{Executed}} {{small|(1863–1867)}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[José López Uraga]] {{small|(1864–1867)}} }} | strength1 = {{ubl|{{flagicon|Mexíkó|1823}} 70.000}} | strength2 = {{ubl|{{flagicon|Frakkland}} 38.493<ref name="Niox">{{cite book |author = Gustave Niox |title = Expédition du Mexique, 1861–1867; récit politique & militaire |publisher = J. Dumaine |location = [[Paris]] |url = http://archive.org/details/expditiondumex00niox |language = fr |access-date = 10 June 2020 |year = 1874 |asin = B004IL4IB4 }}</ref>| {{flagdeco|Mexico|1864}} 16.200–24.000<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=0o8_Q0GLrPQC&dq=mexican+imperial+soldiers&pg=PT178 | title=A Gringo Guide to Mexican History | isbn=978-0976580577 | last1=Conaway | first1=William J. | year= 2010 | publisher=William J Conaway }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=V5ppBgAAQBAJ&dq=mexican+imperial+troops&pg=PA246 | title=Mexico: A History | isbn=978-0806175270 | last1=Miller | first1=Robert Ryal | year=2015 | publisher=University of Oklahoma Press }}</ref>}} | casualties1 = {{ubl|31.962 drepnir (þ. á m. 11.000 líflátnir){{sfn|Clodfelter|2017|p=305}}| 8.304 særðir| 33.281 teknir höndum}} | casualties2 = {{ubl|14.000 látnir}} }} :''Sjá einnig greinina um [[Kökustríðið]] fyrir fyrri innrás Frakka í Mexíkó.'' Seinni '''innrás Frakka í Mexíkó''' (einnig þekkt sem '''Maximiliansdeilan''', '''mexíkóska ævintýrið''', '''fransk-mexíkóska stríðið''' eða '''annað fransk-mexíkóska stríðið''') var innrás síðara [[Frakkland|franska keisaradæmisins]] í [[Mexíkó|mexíkóska lýðveldið]] árið 1861, upphaflega með stuðningi [[Breska heimsveldið|Bretlands]] og [[Spánn|Spánar]]. Kveikjan að innrásinni varð þegar [[Benito Juárez]] forseti neitaði að borga vexti af lánum sem fyrri ríkisstjórn Mexíkó hafði fengið frá erlendum ríkjum þann 17. júlí 1861 og reitti þar með þessa þrjá lánardrottna Mexíkó mjög til reiði. [[Napóleon III]] [[Frakkakeisari]] átti frumkvæðið að stríðinu og réttlætti innrásina með því að vísa til fríverslunarstefnu Frakkaveldis. Hann taldi að ef hann kæmi á vinveittri stjórn í Mexíkó myndi það tryggja aðgang Evrópuveldanna að mörkuðum [[Rómanska Ameríka|Rómönsku Ameríku]]. Napóleon ásældist einnig silfrið sem hægt var að vinna í Mexíkó til að fjármagna heimsveldið sitt. Frakkakeisari stofnaði til herbandalags við Spán og Bretland á meðan [[Bandaríkin]] voru of upptekin við [[Bandaríska borgarastyrjöldin|eigin borgarastyrjöld]] til að aðhafast neitt. Evrópuveldin þrjú skrifuðu undir sáttmála í London þann 31. október þess efnis að þau skyldu vinna saman að því að knýja Mexíkó til að borga skuldir sínar. Þann 8. desember varpaði spænski herskipaflotinn akkerum við aðalhöfn Mexíkó, [[Veracruz (borg)|Veracruz]]. Þegar Bretar og Spánverjar gerðu sér grein fyrir því að Frakkar hygðust leggja gervalla Mexíkó undir sig drógu þeir sig umsvifalaust út úr hernaðarsamstarfinu. Innrás Frakka leiddi til stofnunar mexíkósks keisaradæmis í bandalagi við Frakka. Í Mexíkó studdu [[kaþólska kirkjan]], íhaldssamt yfirstéttarfólk og sum samfélög frumbyggja stofnun keisaraveldis í Mexíkó. Íhaldsmenn og aðalsmenn vildu endurvekja mexíkóskt einveldi í anda fyrsta mexíkóska keisaradæmisins, sem hafði verið við lýði frá 1821 til 1823. Þeir buðu því [[Austurríska keisaradæmið|austurrískum]] erkihertoga af ætt [[Habsborgarar|Habsborgara]], Maximilian Ferdinand, til Mexíkó í því skyni að fá Napóleon til að gera hann að keisara. Það varð úr að með boði Napóleons lýsti Maximilian Ferdinand sig [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian 1. Mexíkókeisara]] þegar hann kom til landsins þann 10. apríl 1964.<ref>[http://www.royalark.net/Mexico/mexico4.htm Royal Ark]</ref> Frakkar áttu ýmissa hagsmuna að gæta í deilunni: Þeir vildu koma á sáttum við [[austurríska keisaradæmið]] sem þeir höfðu sigrað í [[Sameining Ítalíu|fransk-austurríska stríðinu 1859]], vega á móti útbreiðslu [[Mótmælendatrú|mótmælendatrúar]] í Ameríku með því að stuðla að þróun voldugs kaþólsks ríkis í nágrenni við Bandaríkin og notfæra sér silfurnámurnar í norðvesturhluta Mexíkó. Eftir hatramman skæruhernað lýðveldissinna undir stjórn Juárez sem hélt áfram jafnvel eftir að [[Mexíkóborg]] var hertekin árið 1863 drógu Frakkar sig að endingu út úr Mexíkó árið 1866 þegar auknar blikur voru á lofti um að Bandaríkin kynnu að berjast við hlið lýðveldissinna í stríðinu. Þetta leiddi fljótt til hruns mexíkóska keisaradæmisins og handtöku og aftöku Maximilians keisara þann 19. júní 1867. ==Heimildir== * {{cite book |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |publisher=McFarland |year=2017 |edition=4}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Stríð á 19. öld]] [[Flokkur:Saga Mexíkó]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Saga Bretlands]] [[Flokkur:Saga Spánar]] kvpchmz4a7felcdvqm0i1xzwixrkxml 1972777 1972776 2026-07-20T10:12:16Z TKSnaevarr 53243 1972777 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Innrás Frakka í Mexíkó | image = BattleofPuebla2.jpg | caption = Umsátrið við Puebla. | date = 8. desember 1861 – 21. júní 1867<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=12|day1=08|year1=1861|month2=06|day2=21|year2=1867}}) | place = [[Mexíkó]] | result = Sigur mexíkóskra lýðveldissinna | combatant1 = {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Annað sambandslýðveldi Mexíkó|Mexíkóska lýðveldið]] | combatant2 = {{ubl|{{flagicon|Frakkland}} [[Síðara franska keisaradæmið]]|{{flagdeco|Mexico|1864}} [[Síðara mexíkóska keisaradæmið]]}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Benito Juárez]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Porfirio Díaz]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Ignacio Zaragoza]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Jesús González Ortega]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Ignacio Comonfort]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[José María Arteaga]]{{Executed}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Carlos Salazar Ruiz]]{{Executed}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Miguel Negrete]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Antonio Rojas (skæruliði)|Antonio Rojas]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Mariano Escobedo]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Jerónimo Treviño]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Pedro José Méndez]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Vicente Riva Palacio]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Tomás O'Horán y Escudero|Tomás O'Horán]] {{small|(1862–1863)}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[José López Uraga]] {{small|(1862–1864)}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Luigi Ghilardi]]{{Executed}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon|Frakkland}} [[Napóleon 3.]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Francois Achille Bazaine]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Élie Frédéric Forey]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Abel Douay]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Auguste Henri Brincourt]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Pierre Joseph Jeanningros]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Armand Alexandre de Castagny|Armand de Catagny]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Georges Charles Cloué|Georges Cloué]] * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian 1.]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Juan Almonte]] * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Santiago Vidaurri]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Tomás Mejía]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Miguel Miramón]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Leonardo Márquez]]{{Surrender}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Refugio Tánori]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Manuel Lozada]] {{small|(1865–1866)}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Ramón Méndez]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Tomás O'Horán y Escudero|Tomás O'Horán]]{{Executed}} {{small|(1863–1867)}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[José López Uraga]] {{small|(1864–1867)}} }} | strength1 = {{ubl|{{flagicon|Mexíkó|1823}} 70.000}} | strength2 = {{ubl|{{flagicon|Frakkland}} 38.493<ref name="Niox">{{cite book |author = Gustave Niox |title = Expédition du Mexique, 1861–1867; récit politique & militaire |publisher = J. Dumaine |location = [[Paris]] |url = http://archive.org/details/expditiondumex00niox |language = fr |access-date = 10 June 2020 |year = 1874 |asin = B004IL4IB4 }}</ref>| {{flagdeco|Mexico|1864}} 16.200–24.000<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=0o8_Q0GLrPQC&dq=mexican+imperial+soldiers&pg=PT178 | title=A Gringo Guide to Mexican History | isbn=978-0976580577 | last1=Conaway | first1=William J. | year= 2010 | publisher=William J Conaway }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=V5ppBgAAQBAJ&dq=mexican+imperial+troops&pg=PA246 | title=Mexico: A History | isbn=978-0806175270 | last1=Miller | first1=Robert Ryal | year=2015 | publisher=University of Oklahoma Press }}</ref>}} | casualties1 = {{ubl|31.962 drepnir (þ. á m. 11.000 líflátnir){{sfn|Clodfelter|2017|p=305}}| 8.304 særðir| 33.281 teknir höndum}} | casualties2 = {{ubl|14.000 látnir}} }} :''Sjá einnig greinina um [[Kökustríðið]] fyrir fyrri innrás Frakka í Mexíkó.'' Seinni '''innrás Frakka í Mexíkó''' (einnig þekkt sem '''Maximiliansdeilan''', '''mexíkóska ævintýrið''', '''fransk-mexíkóska stríðið''' eða '''annað fransk-mexíkóska stríðið''') var innrás síðara [[Frakkland|franska keisaradæmisins]] í [[Mexíkó|mexíkóska lýðveldið]] árið 1861, upphaflega með stuðningi [[Breska heimsveldið|Bretlands]] og [[Spánn|Spánar]]. Kveikjan að innrásinni varð þegar [[Benito Juárez]] forseti neitaði að borga vexti af lánum sem fyrri ríkisstjórn Mexíkó hafði fengið frá erlendum ríkjum þann 17. júlí 1861 og reitti þar með þessa þrjá lánardrottna Mexíkó mjög til reiði. [[Napóleon III]] [[Frakkakeisari]] átti frumkvæðið að stríðinu og réttlætti innrásina með því að vísa til fríverslunarstefnu Frakkaveldis. Hann taldi að ef hann kæmi á vinveittri stjórn í Mexíkó myndi það tryggja aðgang Evrópuveldanna að mörkuðum [[Rómanska Ameríka|Rómönsku Ameríku]]. Napóleon ásældist einnig silfrið sem hægt var að vinna í Mexíkó til að fjármagna heimsveldið sitt. Frakkakeisari stofnaði til herbandalags við Spán og Bretland á meðan [[Bandaríkin]] voru of upptekin við [[Bandaríska borgarastyrjöldin|eigin borgarastyrjöld]] til að aðhafast neitt. Evrópuveldin þrjú skrifuðu undir sáttmála í London þann 31. október þess efnis að þau skyldu vinna saman að því að knýja Mexíkó til að borga skuldir sínar. Þann 8. desember varpaði spænski herskipaflotinn akkerum við aðalhöfn Mexíkó, [[Veracruz (borg)|Veracruz]]. Þegar Bretar og Spánverjar gerðu sér grein fyrir því að Frakkar hygðust leggja gervalla Mexíkó undir sig drógu þeir sig umsvifalaust út úr hernaðarsamstarfinu. Innrás Frakka leiddi til stofnunar mexíkósks keisaradæmis í bandalagi við Frakka. Í Mexíkó studdu [[kaþólska kirkjan]], íhaldssamt yfirstéttarfólk og sum samfélög frumbyggja stofnun keisaraveldis í Mexíkó. Íhaldsmenn og aðalsmenn vildu endurvekja mexíkóskt einveldi í anda fyrsta mexíkóska keisaradæmisins, sem hafði verið við lýði frá 1821 til 1823. Þeir buðu því [[Austurríska keisaradæmið|austurrískum]] erkihertoga af ætt [[Habsborgarar|Habsborgara]], Maximilian Ferdinand, til Mexíkó í því skyni að fá Napóleon til að gera hann að keisara. Það varð úr að með boði Napóleons lýsti Maximilian Ferdinand sig [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian 1. Mexíkókeisara]] þegar hann kom til landsins þann 10. apríl 1964.<ref>[http://www.royalark.net/Mexico/mexico4.htm Royal Ark]</ref> Frakkar áttu ýmissa hagsmuna að gæta í deilunni: Þeir vildu koma á sáttum við [[austurríska keisaradæmið]] sem þeir höfðu sigrað í [[Sameining Ítalíu|fransk-austurríska stríðinu 1859]], vega á móti útbreiðslu [[Mótmælendatrú|mótmælendatrúar]] í Ameríku með því að stuðla að þróun voldugs kaþólsks ríkis í nágrenni við Bandaríkin og notfæra sér silfurnámurnar í norðvesturhluta Mexíkó. Eftir hatramman skæruhernað lýðveldissinna undir stjórn Juárez sem hélt áfram jafnvel eftir að [[Mexíkóborg]] var hertekin árið 1863 drógu Frakkar sig að endingu út úr Mexíkó árið 1866 þegar auknar blikur voru á lofti um að Bandaríkin kynnu að berjast við hlið lýðveldissinna í stríðinu. Þetta leiddi fljótt til hruns mexíkóska keisaradæmisins og handtöku og aftöku Maximilians keisara þann 19. júní 1867. ==Heimildir== * {{cite book |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |publisher=McFarland |year=2017 |edition=4}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Stríð á 19. öld]] [[Flokkur:Saga Mexíkó]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Saga Bretlands]] [[Flokkur:Saga Spánar]] jn32mp4yo98gbmazo370x8do0catkfp 1972778 1972777 2026-07-20T10:12:38Z TKSnaevarr 53243 1972778 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Innrás Frakka í Mexíkó | image = BattleofPuebla2.jpg | caption = Umsátrið við Puebla. | date = 8. desember 1861 – 21. júní 1867<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=12|day1=08|year1=1861|month2=06|day2=21|year2=1867}}) | place = [[Mexíkó]] | result = Sigur mexíkóskra lýðveldissinna | combatant1 = {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Annað sambandslýðveldi Mexíkó|Mexíkóska lýðveldið]] | combatant2 = {{ubl|{{flagicon|Frakkland}} [[Síðara franska keisaradæmið]]|{{flagdeco|Mexico|1864}} [[Síðara mexíkóska keisaradæmið]]}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Benito Juárez]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Porfirio Díaz]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Ignacio Zaragoza]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Jesús González Ortega]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Ignacio Comonfort]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[José María Arteaga]]{{Executed}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Carlos Salazar Ruiz]]{{Executed}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Miguel Negrete]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Antonio Rojas (skæruliði)|Antonio Rojas]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Mariano Escobedo]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Jerónimo Treviño]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Pedro José Méndez]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Vicente Riva Palacio]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Tomás O'Horán y Escudero|Tomás O'Horán]] {{small|(1862–1863)}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[José López Uraga]] {{small|(1862–1864)}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Luigi Ghilardi]]{{Executed}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon|Frakkland}} [[Napóleon 3.]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Francois Achille Bazaine]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Élie Frédéric Forey]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Abel Douay]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Auguste Henri Brincourt]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Pierre Joseph Jeanningros]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Armand Alexandre de Castagny|Armand de Catagny]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Georges Charles Cloué|Georges Cloué]] * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian 1.]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Juan Almonte]] * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Santiago Vidaurri]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Tomás Mejía]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Miguel Miramón]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Leonardo Márquez]] * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Refugio Tánori]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Manuel Lozada]] {{small|(1865–1866)}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Ramón Méndez]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Tomás O'Horán y Escudero|Tomás O'Horán]]{{Executed}} {{small|(1863–1867)}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[José López Uraga]] {{small|(1864–1867)}} }} | strength1 = {{ubl|{{flagicon|Mexíkó|1823}} 70.000}} | strength2 = {{ubl|{{flagicon|Frakkland}} 38.493<ref name="Niox">{{cite book |author = Gustave Niox |title = Expédition du Mexique, 1861–1867; récit politique & militaire |publisher = J. Dumaine |location = [[Paris]] |url = http://archive.org/details/expditiondumex00niox |language = fr |access-date = 10 June 2020 |year = 1874 |asin = B004IL4IB4 }}</ref>| {{flagdeco|Mexico|1864}} 16.200–24.000<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=0o8_Q0GLrPQC&dq=mexican+imperial+soldiers&pg=PT178 | title=A Gringo Guide to Mexican History | isbn=978-0976580577 | last1=Conaway | first1=William J. | year= 2010 | publisher=William J Conaway }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=V5ppBgAAQBAJ&dq=mexican+imperial+troops&pg=PA246 | title=Mexico: A History | isbn=978-0806175270 | last1=Miller | first1=Robert Ryal | year=2015 | publisher=University of Oklahoma Press }}</ref>}} | casualties1 = {{ubl|31.962 drepnir (þ. á m. 11.000 líflátnir){{sfn|Clodfelter|2017|p=305}}| 8.304 særðir| 33.281 teknir höndum}} | casualties2 = {{ubl|14.000 látnir}} }} :''Sjá einnig greinina um [[Kökustríðið]] fyrir fyrri innrás Frakka í Mexíkó.'' Seinni '''innrás Frakka í Mexíkó''' (einnig þekkt sem '''Maximiliansdeilan''', '''mexíkóska ævintýrið''', '''fransk-mexíkóska stríðið''' eða '''annað fransk-mexíkóska stríðið''') var innrás síðara [[Frakkland|franska keisaradæmisins]] í [[Mexíkó|mexíkóska lýðveldið]] árið 1861, upphaflega með stuðningi [[Breska heimsveldið|Bretlands]] og [[Spánn|Spánar]]. Kveikjan að innrásinni varð þegar [[Benito Juárez]] forseti neitaði að borga vexti af lánum sem fyrri ríkisstjórn Mexíkó hafði fengið frá erlendum ríkjum þann 17. júlí 1861 og reitti þar með þessa þrjá lánardrottna Mexíkó mjög til reiði. [[Napóleon III]] [[Frakkakeisari]] átti frumkvæðið að stríðinu og réttlætti innrásina með því að vísa til fríverslunarstefnu Frakkaveldis. Hann taldi að ef hann kæmi á vinveittri stjórn í Mexíkó myndi það tryggja aðgang Evrópuveldanna að mörkuðum [[Rómanska Ameríka|Rómönsku Ameríku]]. Napóleon ásældist einnig silfrið sem hægt var að vinna í Mexíkó til að fjármagna heimsveldið sitt. Frakkakeisari stofnaði til herbandalags við Spán og Bretland á meðan [[Bandaríkin]] voru of upptekin við [[Bandaríska borgarastyrjöldin|eigin borgarastyrjöld]] til að aðhafast neitt. Evrópuveldin þrjú skrifuðu undir sáttmála í London þann 31. október þess efnis að þau skyldu vinna saman að því að knýja Mexíkó til að borga skuldir sínar. Þann 8. desember varpaði spænski herskipaflotinn akkerum við aðalhöfn Mexíkó, [[Veracruz (borg)|Veracruz]]. Þegar Bretar og Spánverjar gerðu sér grein fyrir því að Frakkar hygðust leggja gervalla Mexíkó undir sig drógu þeir sig umsvifalaust út úr hernaðarsamstarfinu. Innrás Frakka leiddi til stofnunar mexíkósks keisaradæmis í bandalagi við Frakka. Í Mexíkó studdu [[kaþólska kirkjan]], íhaldssamt yfirstéttarfólk og sum samfélög frumbyggja stofnun keisaraveldis í Mexíkó. Íhaldsmenn og aðalsmenn vildu endurvekja mexíkóskt einveldi í anda fyrsta mexíkóska keisaradæmisins, sem hafði verið við lýði frá 1821 til 1823. Þeir buðu því [[Austurríska keisaradæmið|austurrískum]] erkihertoga af ætt [[Habsborgarar|Habsborgara]], Maximilian Ferdinand, til Mexíkó í því skyni að fá Napóleon til að gera hann að keisara. Það varð úr að með boði Napóleons lýsti Maximilian Ferdinand sig [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian 1. Mexíkókeisara]] þegar hann kom til landsins þann 10. apríl 1964.<ref>[http://www.royalark.net/Mexico/mexico4.htm Royal Ark]</ref> Frakkar áttu ýmissa hagsmuna að gæta í deilunni: Þeir vildu koma á sáttum við [[austurríska keisaradæmið]] sem þeir höfðu sigrað í [[Sameining Ítalíu|fransk-austurríska stríðinu 1859]], vega á móti útbreiðslu [[Mótmælendatrú|mótmælendatrúar]] í Ameríku með því að stuðla að þróun voldugs kaþólsks ríkis í nágrenni við Bandaríkin og notfæra sér silfurnámurnar í norðvesturhluta Mexíkó. Eftir hatramman skæruhernað lýðveldissinna undir stjórn Juárez sem hélt áfram jafnvel eftir að [[Mexíkóborg]] var hertekin árið 1863 drógu Frakkar sig að endingu út úr Mexíkó árið 1866 þegar auknar blikur voru á lofti um að Bandaríkin kynnu að berjast við hlið lýðveldissinna í stríðinu. Þetta leiddi fljótt til hruns mexíkóska keisaradæmisins og handtöku og aftöku Maximilians keisara þann 19. júní 1867. ==Heimildir== * {{cite book |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |publisher=McFarland |year=2017 |edition=4}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Stríð á 19. öld]] [[Flokkur:Saga Mexíkó]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Saga Bretlands]] [[Flokkur:Saga Spánar]] lnrlftd4xv2w54a21ohtgsdqmiv2d8a 1972779 1972778 2026-07-20T10:14:15Z TKSnaevarr 53243 1972779 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Innrás Frakka í Mexíkó | image = BattleofPuebla2.jpg | caption = Umsátrið við Puebla. | date = 8. desember 1861 – 21. júní 1867<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=12|day1=08|year1=1861|month2=06|day2=21|year2=1867}}) | place = [[Mexíkó]] | result = Sigur mexíkóskra lýðveldissinna | combatant1 = {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Annað sambandslýðveldi Mexíkó|Mexíkóska lýðveldið]] | combatant2 = {{ubl|{{flagicon|Frakkland}} [[Síðara franska keisaradæmið]]|{{flagdeco|Mexico|1864}} [[Síðara mexíkóska keisaradæmið]]}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Benito Juárez]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Porfirio Díaz]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Ignacio Zaragoza]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Jesús González Ortega]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Ignacio Comonfort]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[José María Arteaga]]{{Executed}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Carlos Salazar Ruiz]]{{Executed}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Miguel Negrete]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Antonio Rojas (skæruliði)|Antonio Rojas]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Mariano Escobedo]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Jerónimo Treviño]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Pedro José Méndez]]{{KIA}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Vicente Riva Palacio]] * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Tomás O'Horán y Escudero|Tomás O'Horán]] {{small|(1862–1863)}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[José López Uraga]] {{small|(1862–1864)}} * {{flagicon|Mexíkó|1823}} [[Luigi Ghilardi]]{{Executed}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon|Frakkland}} [[Napóleon 3.]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Francois Achille Bazaine]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Élie Frédéric Forey]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Abel Douay]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Auguste Henri Brincourt]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Pierre Joseph Jeanningros]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Armand Alexandre de Castagny|Armand de Catagny]] * {{flagicon|Frakkland}} [[Georges Charles Cloué|Georges Cloué]] * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian 1.]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Juan Almonte]] * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Santiago Vidaurri]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Tomás Mejía]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Miguel Miramón]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Leonardo Márquez]] * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Refugio Tánori]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Manuel Lozada]] {{small|(1865–1866)}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Ramón Méndez]]{{Executed}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[Tomás O'Horán y Escudero|Tomás O'Horán]]{{Executed}} {{small|(1863–1867)}} * {{flagdeco|Mexico|1864}} [[José López Uraga]] {{small|(1864–1867)}} }} | strength1 = {{ubl|{{flagicon|Mexíkó|1823}} 70.000}} | strength2 = {{ubl|{{flagicon|Frakkland}} 38.493<ref name="Niox">{{cite book |author = Gustave Niox |title = Expédition du Mexique, 1861–1867; récit politique & militaire |publisher = J. Dumaine |location = [[Paris]] |url = http://archive.org/details/expditiondumex00niox |language = fr |access-date = 10 June 2020 |year = 1874 |asin = B004IL4IB4 }}</ref>| {{flagdeco|Mexico|1864}} 16.200–24.000<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=0o8_Q0GLrPQC&dq=mexican+imperial+soldiers&pg=PT178 | title=A Gringo Guide to Mexican History | isbn=978-0976580577 | last1=Conaway | first1=William J. | year= 2010 | publisher=William J Conaway }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=V5ppBgAAQBAJ&dq=mexican+imperial+troops&pg=PA246 | title=Mexico: A History | isbn=978-0806175270 | last1=Miller | first1=Robert Ryal | year=2015 | publisher=University of Oklahoma Press }}</ref>}} | casualties1 = {{ubl|31.962 drepnir (þ. á m. 11.000 líflátnir){{sfn|Clodfelter|2017|p=305}}| 8.304 særðir| 33.281 teknir höndum}} | casualties2 = {{ubl|14.000 látnir}} }} :''Sjá einnig greinina um [[Kökustríðið]] fyrir fyrri innrás Frakka í Mexíkó.'' Seinni '''innrás Frakka í Mexíkó''' (einnig þekkt sem '''Maximiliansdeilan''', '''mexíkóska ævintýrið''', '''fransk-mexíkóska stríðið''' eða '''annað fransk-mexíkóska stríðið''') var innrás síðara [[Frakkland|franska keisaradæmisins]] í [[Mexíkó|mexíkóska lýðveldið]] árið 1861, upphaflega með stuðningi [[Breska heimsveldið|Bretlands]] og [[Spánn|Spánar]]. Kveikjan að innrásinni varð þegar [[Benito Juárez]] forseti neitaði að borga vexti af lánum sem fyrri ríkisstjórn Mexíkó hafði fengið frá erlendum ríkjum þann 17. júlí 1861 og reitti þar með þessa þrjá lánardrottna Mexíkó mjög til reiði. [[Napóleon 3.]] [[Frakkakeisari]] átti frumkvæðið að stríðinu og réttlætti innrásina með því að vísa til fríverslunarstefnu Frakkaveldis. Hann taldi að ef hann kæmi á vinveittri stjórn í Mexíkó myndi það tryggja aðgang Evrópuveldanna að mörkuðum [[Rómanska Ameríka|Rómönsku Ameríku]]. Napóleon ásældist einnig silfrið sem hægt var að vinna í Mexíkó til að fjármagna heimsveldið sitt. Frakkakeisari stofnaði til herbandalags við Spán og Bretland á meðan [[Bandaríkin]] voru of upptekin við [[Þrælastríðið|eigin borgarastyrjöld]] til að aðhafast neitt. Evrópuveldin þrjú skrifuðu undir sáttmála í London þann 31. október þess efnis að þau skyldu vinna saman að því að knýja Mexíkó til að borga skuldir sínar. Þann 8. desember varpaði spænski herskipaflotinn akkerum við aðalhöfn Mexíkó, [[Veracruz (borg)|Veracruz]]. Þegar Bretar og Spánverjar gerðu sér grein fyrir því að Frakkar hygðust leggja gervalla Mexíkó undir sig drógu þeir sig umsvifalaust út úr hernaðarsamstarfinu. Innrás Frakka leiddi til stofnunar mexíkósks keisaradæmis í bandalagi við Frakka. Í Mexíkó studdu [[kaþólska kirkjan]], íhaldssamt yfirstéttarfólk og sum samfélög frumbyggja stofnun keisaraveldis í Mexíkó. Íhaldsmenn og aðalsmenn vildu endurvekja mexíkóskt einveldi í anda fyrsta mexíkóska keisaradæmisins, sem hafði verið við lýði frá 1821 til 1823. Þeir buðu því [[Austurríska keisaradæmið|austurrískum]] erkihertoga af ætt [[Habsborgarar|Habsborgara]], Maximilian Ferdinand, til Mexíkó í því skyni að fá Napóleon til að gera hann að keisara. Það varð úr að með boði Napóleons lýsti Maximilian Ferdinand sig [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian 1. Mexíkókeisara]] þegar hann kom til landsins þann 10. apríl 1964.<ref>[http://www.royalark.net/Mexico/mexico4.htm Royal Ark]</ref> Frakkar áttu ýmissa hagsmuna að gæta í deilunni: Þeir vildu koma á sáttum við [[austurríska keisaradæmið]] sem þeir höfðu sigrað í [[Sameining Ítalíu|fransk-austurríska stríðinu 1859]], vega á móti útbreiðslu [[Mótmælendatrú|mótmælendatrúar]] í Ameríku með því að stuðla að þróun voldugs kaþólsks ríkis í nágrenni við Bandaríkin og notfæra sér silfurnámurnar í norðvesturhluta Mexíkó. Eftir hatramman skæruhernað lýðveldissinna undir stjórn Juárez sem hélt áfram jafnvel eftir að [[Mexíkóborg]] var hertekin árið 1863 drógu Frakkar sig að endingu út úr Mexíkó árið 1866 þegar auknar blikur voru á lofti um að Bandaríkin kynnu að berjast við hlið lýðveldissinna í stríðinu. Þetta leiddi fljótt til hruns mexíkóska keisaradæmisins og handtöku og aftöku Maximilians keisara þann 19. júní 1867. ==Heimildir== * {{cite book |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |publisher=McFarland |year=2017 |edition=4}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Stríð á 19. öld]] [[Flokkur:Saga Mexíkó]] [[Flokkur:Saga Frakklands]] [[Flokkur:Saga Bretlands]] [[Flokkur:Saga Spánar]] r2o2htmwhnw2cbm96bqc6ccv1lwa43a 0 141071 1972761 1964106 2026-07-20T00:36:03Z Berserkur 10188 1972761 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |mynd= Harry Kane England v Ghana 23 June 2026-219 (cropped).jpg |nafn= Harry Kane |fullt nafn= Harry Edward Kane |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1993|7|28}} |fæðingarbær=Leytonstone, London |fæðingarland=England |hæð= 1,88 m |staða= Sóknarmaður |núverandi lið= [[Bayern München]] |númer= 10 |ár í yngri flokkum= 1999-2009 |yngriflokkalið= [[Ridgeway Rovers]] , [[Arsenal]], [[Watford F.C.]] og [[Tottenham Hotspur]] |ár1=2009-2023 |ár2=2011 |ár3=2012 |ár4=2012-2013 |ár5=2013 |ár6=2023- |lið1=[[Tottenham Hotspur]] |lið2= → [[Leyton Orient]] (lán) |lið3=→ [[Millwall F.C.]] (lán) |lið4=→ [[Norwich City]] (lán) |lið5=→ [[Leicester City]] (lán) |lið6= [[Bayern München]] |leikir (mörk)1=317 (213) |leikir (mörk)2= 18 (5) |leikir (mörk)3= 22 (7) |leikir (mörk)4= 3 (0) |leikir (mörk)5=13 (2) |leikir (mörk)6= 94 (98) |landsliðsár=2010<br>2010-2012<br>2013<br>2013-2015<br>2015- |landslið=England U17<br> England U19<br>England U20<br>England U21<br>[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]] |landsliðsleikir (mörk)=3 (2)<br>14 (6)<br>3 (1)<br>14 (8)<br>121 (85) |mfuppfært= maí 2026 |lluppfært= júlí 2026 }} [[Mynd:Harry Kane.jpg|thumb|Harry Kane árið 2012 í ungmennalandsliðinu.]] '''Harry Edward Kane''' (fæddur [[28. júlí]] [[1993]]) er enskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji fyrir [[Bayern München]] og enska landsliðið. Hann er 2. hæsti markaskorari ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi og sá markahæsti með landsliðinu. Kane hefur skorað 500 mörk í öllum keppnum í efstu stigum knattspyrnu og flest mörk fyrir sama úrvalsdeildarlið á Englandi. ==Tottenham Hotspur== Kane hóf að spila með aðalliði Tottenham árið 2011 en var þá ekki orðinn fastamaður og var lánaður til ýmissa liða (Leyton Orient, Millwall, Leicester City og Norwich City). Tímabilið 2014–15 var hann orðinn fastamaður í Tottenham og skoraði 21 mark í deildinni og alls 31 mark á tímabilinu. Tímabilin 2015–16, 2016–17 og 2020-2021 (og stoðsendingahæstur) varð Kane markakóngur úrvalsdeildarinnar. Árið 2017 sló hann 22 ára gamalt met [[Alan Shearer]] yfir mörk skoruð á einu ári og í byrjun árs 2018 náði hann þeim áfanga að skora 100 mörk í úrvalsdeildinni. Hann sló einnig met sitt yfir mörk skoruð á einu tímabil; 30 mörk ([[Mohamed Salah]] varð hins vegar markakóngur með 32 mörk). Í byrjun tímabils 2020 lagði Kane upp 4 mörk á [[Son Heung-min]] í leik gegn Southampton sem er met í úrvalsdeildinni. Samspil þeirra tveggja hefur skilað um 40 mörkum og slógu þeir met [[Frank Lampard]] og [[Didier Drogba]] árið 2022. Í maí 2021 lýsti Kane því yfir að hann vildi yfirgefa Spurs eftir tímabilið sem var að ljúka. Líkleg félög til að kaupa Kane voru Manchester City, Chelsea og Manchester United. Kane ákvað að lokum að halda kyrru hjá Spurs. Kane varð markahæsti leikmaður Spurs þegar hann skoraði sitt 200. mark í úrvalsdeildinni í febrúar 2023. ==Bayern München == Í byrjun ágúst 2023 bárust fréttir þess efnis að Kane væri á leiðinni til þýsku meistaranna en félagið gerði a.m.k. fjögur tilboð í Kane en Spurs samþykktu loks 100 milljón evrur fyrir hann. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66276899 BBC News - Harry Kane to Bayern Munich: Tottenham and England striker to have medical ] BBC, 11/8 2023</ref> Hann gerði 5 ára samning við félagið. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66484550 BBC News - Harry Kane joins Bayern Munich ending record-breaking Tottenham career] BBC, 12/8 2023</ref> Kane byrjaði vel og skoraði 7 mörk í fyrstu 5 leikjunum, þar á meðal þrennu í 7-0 sigri gegn Bochum. Hann setti met þegar hann skoraði 17 mörk í fyrstu 11 deildarleikjum sínu og bætti met [[Robert Lewandowski]]. <ref> [https://www.bbc.com/sport/football/67391194 Harry Kane breaks 11 game Bundesliga record with ] BBC, sótt 12/11 2023</ref> Í lok tímabils hafði Kane skorað 36 mörk í 32 leikjum og varð markakóngur auk þess að hreppa gullskó Evrópu. Þó vann hann ekki titil með Bayern það tímabil. Kane vann Bundesliga með liðinu tímabilið 2024-2025 og varð aftur markahæstur í deildinni. Hann endurtók leikinn tímabilið eftir ásamt því að vinna þýsku bikarkeppnina þar sem hann skoraði þrennu. Kane skoraði 61 mark í 51 leik tímabilið 2025-2026. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/c5ye92n53zgt Kane hat-trick secures German Cup for Bayern] BBC, sótt 24. maí 2026</ref> ==Landsliðsferill== [[Mynd:Harry Kane 2018.jpg|thumb|Harry Kane á HM 2018.]] Kane hefur spilað með aðallandsliðinu síðan 2015. Hann varð markakóngur á [[HM 2018]] með alls 6 mörk. Hann skoraði 3 mörk úr vítaspyrnum og þrennu í leik gegn Panama. Kane sló met í nóvember 2019 þegar hann skoraði þrennu tvo leiki í röð á [[Wembley]]. <ref>[https://www.mbl.is/sport/enski/2019/11/15/kane_i_sogubaekurnar/ Kane í sögu­bæk­urn­ar ]Mbl.is, skoðað 15. nóv, 2019.</ref> Auk þess skoraði hann í öllum átta leikjum undankeppni [[EM 2020]] og varð markahæstur með 12 mörk. Sumarið 2022 skoraði Kane 50. landsliðsmark sitt í 1-1 jafntefli gegn Þýskalandi í Þjóðadeildinni. Árið 2023 varð hann markahæsti landsliðsmaður Englands þegar hann tók fram úr [[Wayne Rooney]]. Kane komst með Englandi í úrslit í tveimur Evrópukeppnum ([[EM 2020]] og [[EM 2024]]) þar sem liðið tapaði gegn Ítalíu og Spáni. Síðan hlaut England bronsverðlaum á [[HM 2026]] þar sem Kane skoraði 6 mörk, hann spilaði hins vegar ekki bronsleikinn gegn Frakklandi sem England vann 6-4. ==Tilvísanir== {{Commonscat}} <references/> {{DEFAULTSORT:Kane, Harry}} [[Flokkur:Enskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1993]] dnrozxdsrcxvg0x1727cdij89rmpsyv 10 141305 1972773 1939191 2026-07-20T09:14:58Z TKSnaevarr 53243 1972773 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Forsætisráðherrar Bretlands | title = [[Listi yfir forsætisráðherra Bretlands|Forsætisráðherrar Bretlands]] | state = collapsed | bodyclass = hlist | image = [[File:Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government).svg|100px]] | group1= [[Konungsríkið Stóra-Bretland]] | list1 = * [[Robert Walpole|Walpole]] * [[Spencer Compton, 1. jarlinn af Wilmington|Wilmington]] * [[Henry Pelham|Pelham]] * [[Thomas Pelham-Holles, 1. hertoginn af Newcastle|Newcastle]] * [[William Cavendish, 4. hertoginn af Devonshire|Devonshire]] * [[Thomas Pelham-Holles, 1. hertoginn af Newcastle|Newcastle]] * [[John Stuart, 3. jarlinn af Bute|Bute]] * [[George Grenville|G. Grenville]] * [[Charles Watson-Wentworth, 2. markgreifinn af Rockingham|Rockingham]] * [[William Pitt eldri|Pitt eldri]] * [[Augustus FitzRoy, 3. hertoginn af Grafton|Grafton]] * [[Frederick North|North]] * [[Charles Watson-Wentworth, 2. markgreifinn af Rockingham|Rockingham]] * [[William Petty, 2. jarlinn af Shelburne|Shelburne]] * [[William Cavendish-Bentinck, 3. hertoginn af Portland|Portland]] * [[William Pitt yngri|Pitt yngri]] | group2= [[Bretland]] | list2 = * [[William Pitt yngri|Pitt yngri]] * [[Henry Addington|Addington]] * [[William Pitt yngri|Pitt yngri]] * [[William Grenville|Ld. Grenville]] * [[William Cavendish-Bentinck, 3. hertoginn af Portland|Portland]] * [[Spencer Perceval|Perceval]] * [[Robert Jenkinson, 2. jarlinn af Liverpool|Liverpool]] * [[George Canning|Canning]] * [[F. J. Robinson, 1. vísigreifinn Goderich|Goderich]] * [[Arthur Wellesley, 1. hertoginn af Wellington|Wellington]] * [[Charles Grey, 2. jarlinn Grey|Grey]] * [[William Lamb, 2. vísigreifinn Melbourne|Melbourne]] * [[Arthur Wellesley, 1. hertoginn af Wellington|Wellington]] * [[Robert Peel|Peel]] * [[William Lamb, 2. vísigreifinn Melbourne|Melbourne]] * [[Robert Peel|Peel]] * [[John Russell, 1. jarlinn Russell|Russell]] * [[Edward Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby|Derby]] * [[George Hamilton-Gordon, 4. jarlinn af Aberdeen|Aberdeen]] * [[Henry John Temple, 3. vísigreifinn Palmerston|Palmerston]] * [[Edward Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby|Derby]] * [[Henry John Temple, 3. vísigreifinn Palmerston|Palmerston]] * [[John Russell, 1. jarlinn Russell|Russell]] * [[Edward Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby|Derby]] * [[Benjamin Disraeli|Disraeli]] * [[William Ewart Gladstone|Gladstone]] * [[Benjamin Disraeli|Disraeli]] * [[William Ewart Gladstone|Gladstone]] * [[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury|Salisbury]] * [[William Ewart Gladstone|Gladstone]] * [[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury|Salisbury]] * [[William Ewart Gladstone|Gladstone]] * [[Archibald Primrose, 5. jarlinn af Rosebery|Rosebery]] * [[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markgreifinn af Salisbury|Salisbury]] * [[Arthur Balfour|Balfour]] * [[Henry Campbell-Bannerman|Campbell-Bannerman]] * [[H. H. Asquith|Asquith]] * [[David Lloyd George|Lloyd George]] * [[Bonar Law|Law]] * [[Stanley Baldwin|Baldwin]] * [[Ramsay MacDonald|MacDonald]] * [[Stanley Baldwin|Baldwin]] * [[Ramsay MacDonald|MacDonald]] * [[Stanley Baldwin|Baldwin]] * [[Neville Chamberlain|Chamberlain]] * [[Winston Churchill|Churchill]] * [[Clement Attlee|Attlee]] * [[Winston Churchill|Churchill]] * [[Anthony Eden|Eden]] * [[Harold Macmillan|Macmillan]] * [[Alec Douglas-Home|Douglas-Home]] * [[Harold Wilson|Wilson]] * [[Edward Heath|Heath]] * [[Harold Wilson|Wilson]] * [[James Callaghan|Callaghan]] * [[Margaret Thatcher|Thatcher]] * [[John Major|Major]] * [[Tony Blair|Blair]] * [[Gordon Brown|Brown]] * [[David Cameron|Cameron]] * [[Theresa May|May]] * [[Boris Johnson|Johnson]] * [[Liz Truss|Truss]] * [[Rishi Sunak|Sunak]] * [[Keir Starmer|Starmer]] * [[Andy Burnham|Burnham]] | belowstyle = font-weight: bold; }}<noinclude> [[Flokkur:Stjórnmálasnið]] </noinclude> p9320m5xs3dw9nztzu825vstu9gj4q8 0 145173 1972757 1943779 2026-07-20T00:18:01Z Berserkur 10188 1972757 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |mynd= Kylian Mbappe France v Senegal 16 June 2026-391 (cropped).jpg |nafn=Kylian Mbappé |fullt nafn=Kylian Mbappé Lottin |fæðingardagur={{fæðingardagur og aldur|1998|12|20}} |fæðingarbær=[[París]] |fæðingarland=[[Frakkland]] |hæð= 1,78 |staða= Framherji |núverandi lið= [[Real Madrid]] |númer= |ár í yngri flokkum=2004-2013<br>2013-2015 |yngriflokkalið= [[AS Bondy]]<br>[[AS Monaco FC]] |ár1=2015-2016 |ár2=2015-2018 |ár3=2017-2018 |ár4=2018-2024 |ár5=2024- |lið1=[[AS Monaco FC]](varalið) |lið2=[[AS Monaco FC]] |lið3=→[[PSG]] (lán) |lið4=[[PSG]] |lið5=[[Real Madrid]] |leikir (mörk)1=12 (4) |leikir (mörk)2=41 (16) |leikir (mörk)3=27 (13) |leikir (mörk)4=178 (162) |leikir (mörk)5=65 (56) |landsliðsár=2014<br>2016<br>2017- |landslið=Frakkland U17<br> Frakkland U19<br>[[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]] |landsliðsleikir (mörk)=2 (0)<br>11 (7)<br>106 (66) |mmuppfært = 19-7-2026 |lluppfært = 19-7-2026 }} '''Kylian Mbappé Lottin''' (fæddur [[20. desember]] [[1998]]) er franskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir [[Real Madrid]] og franska landsliðið. Hann er fimur og fljótur framherji, er sterkur í rekja boltann og vinna einvígi í kapphlaupi um boltann. Mbappé hefur skorað yfir 440 mörk í öllum keppnum. Hann er markahæsti leikmaður franska landsliðsins og PSG. Faðir Mbappé er frá [[Kamerún]] og móðir frá [[Alsír]]. Hann á 2 bræður sem einnig spila fótbolta. ===Ferill í Frakklandi=== Mbappé skaust á stjörnuhimininn með Monaco og hjálpaði liðinu að vinna sinn fyrsta titil í frönsku úrvalsdeildinni í 17 ár tímabilið 2016-2017. Tímabilið eftir hélt hann til PSG og varð annar dýrasti leikmaður sögunnar. Í mars 2023 varð hann markahæsti leikmaður félagsins eftir að taka fram úr [[Edinson Cavani]]. ===Real Madrid=== Sumarið 2024 hélt hann til spænska stórliðsins [[Real Madrid]]. <ref>[https://m.fotbolti.net/news/03-06-2024/kylian-mbappe-til-real-madrid-stadfest Mbappé til Real Madrid] Fótbolti.net 3/6 2024</ref> Mbappé varð markakóngur [[La Liga]] tímabilið 2024-2025 með 31 mark og hlaut gullskó Evrópu með alls 42 mörk. ===Landslið=== Á [[HM 2018]] varð Mbappé annar táningurinn til að skora á mótinu ( á eftir [[Pelé]]) þegar Frakkland vann keppnina. Hann var valinn besti ungi leikmaður keppninnar og skoraði þar 4 mörk. Mbappé vann gullskóinn á [[HM 2022]] og skoraði þrennu í úrslitunum gegn Argentínu sem Frakkland tapaði í vítakeppni. Hann vann gullskóinn aftur á [[HM 2026]] með 10 mörk þegar Frakkland lenti í 4. sæti. Mbappé skoraði 4 mörk í landsleik gegn Kasakhstan árið 2021 og var fyrsti leikmaðurinn frá 1958 til að gera svo <ref>[https://fotbolti.net/news/15-11-2021/mbappe-sa-fyrsti-sidan-1958 Mbappé sá fyrsti síðan 1958] Fótbolti.net, sótt 15/11 2021</ref>. Sama ár varð hann yngsti leikmaðurinn í sögunni til að skora þrjátíu mörk í [[Meistaradeild Evrópu]]. ==Heimild== {{commonscat|Kylian Mbappé}} * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Kylian Mbappé|mánuðurskoðað= 15. júlí|árskoðað= 2018 }} ==Tilvísanir== {{Commonscat}} <references/> {{DEFAULTSORT:Mbappé, Kylian}} [[Flokkur:Franskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1998]] fu2vh952k7e5cyiu9uztzt8yk8dt3xn 1972775 1972757 2026-07-20T10:04:50Z Berserkur 10188 /* Landslið */ 1972775 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |mynd= Kylian Mbappe France v Senegal 16 June 2026-391 (cropped).jpg |nafn=Kylian Mbappé |fullt nafn=Kylian Mbappé Lottin |fæðingardagur={{fæðingardagur og aldur|1998|12|20}} |fæðingarbær=[[París]] |fæðingarland=[[Frakkland]] |hæð= 1,78 |staða= Framherji |núverandi lið= [[Real Madrid]] |númer= |ár í yngri flokkum=2004-2013<br>2013-2015 |yngriflokkalið= [[AS Bondy]]<br>[[AS Monaco FC]] |ár1=2015-2016 |ár2=2015-2018 |ár3=2017-2018 |ár4=2018-2024 |ár5=2024- |lið1=[[AS Monaco FC]](varalið) |lið2=[[AS Monaco FC]] |lið3=→[[PSG]] (lán) |lið4=[[PSG]] |lið5=[[Real Madrid]] |leikir (mörk)1=12 (4) |leikir (mörk)2=41 (16) |leikir (mörk)3=27 (13) |leikir (mörk)4=178 (162) |leikir (mörk)5=65 (56) |landsliðsár=2014<br>2016<br>2017- |landslið=Frakkland U17<br> Frakkland U19<br>[[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]] |landsliðsleikir (mörk)=2 (0)<br>11 (7)<br>106 (66) |mmuppfært = 19-7-2026 |lluppfært = 19-7-2026 }} '''Kylian Mbappé Lottin''' (fæddur [[20. desember]] [[1998]]) er franskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir [[Real Madrid]] og franska landsliðið. Hann er fimur og fljótur framherji, er sterkur í rekja boltann og vinna einvígi í kapphlaupi um boltann. Mbappé hefur skorað yfir 440 mörk í öllum keppnum. Hann er markahæsti leikmaður franska landsliðsins og PSG. Faðir Mbappé er frá [[Kamerún]] og móðir frá [[Alsír]]. Hann á 2 bræður sem einnig spila fótbolta. ===Ferill í Frakklandi=== Mbappé skaust á stjörnuhimininn með Monaco og hjálpaði liðinu að vinna sinn fyrsta titil í frönsku úrvalsdeildinni í 17 ár tímabilið 2016-2017. Tímabilið eftir hélt hann til PSG og varð annar dýrasti leikmaður sögunnar. Í mars 2023 varð hann markahæsti leikmaður félagsins eftir að taka fram úr [[Edinson Cavani]]. ===Real Madrid=== Sumarið 2024 hélt hann til spænska stórliðsins [[Real Madrid]]. <ref>[https://m.fotbolti.net/news/03-06-2024/kylian-mbappe-til-real-madrid-stadfest Mbappé til Real Madrid] Fótbolti.net 3/6 2024</ref> Mbappé varð markakóngur [[La Liga]] tímabilið 2024-2025 með 31 mark og hlaut gullskó Evrópu með alls 42 mörk. ===Landslið=== Á [[HM 2018]] varð Mbappé annar táningurinn til að skora á mótinu ( á eftir [[Pelé]]) þegar Frakkland vann keppnina. Hann var valinn besti ungi leikmaður keppninnar og skoraði þar 4 mörk. Mbappé vann gullskóinn á [[HM 2022]] með alls 8 mörk og skoraði þrennu í úrslitunum gegn Argentínu sem Frakkland tapaði í vítakeppni. Hann vann gullskóinn aftur á [[HM 2026]] með 10 mörk þegar Frakkland lenti í 4. sæti. Varð hann sá fyrsti til að gera það á tveimur mótum í röð <ref>[https://fotbolti.net/news/20-07-2026/mbappe-sa-fyrsti-til-ad-vinna-gullskoinn-tvisvar-i-rod Mbappe sá fyrsti til að vinna gullskóinn tvisvar í röð] Fótbolti.net, sótt 20. júlí</ref> Mbappé skoraði 4 mörk í landsleik gegn Kasakstan árið 2021 og var fyrsti leikmaðurinn frá 1958 til að gera svo <ref>[https://fotbolti.net/news/15-11-2021/mbappe-sa-fyrsti-sidan-1958 Mbappé sá fyrsti síðan 1958] Fótbolti.net, sótt 15/11 2021</ref>. Sama ár varð hann yngsti leikmaðurinn í sögunni til að skora þrjátíu mörk í [[Meistaradeild Evrópu]]. ==Heimild== {{commonscat|Kylian Mbappé}} * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Kylian Mbappé|mánuðurskoðað= 15. júlí|árskoðað= 2018 }} ==Tilvísanir== {{Commonscat}} <references/> {{DEFAULTSORT:Mbappé, Kylian}} [[Flokkur:Franskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1998]] 7qvj2sojmdw9pdzj8lvjiid3od9736k 4 154362 1972763 1971719 2026-07-20T00:44:52Z Berserkur 10188 1972763 wikitext text/x-wiki [[Mynd: KeikoFujimori-Declaraciones (cropped 2).jpg |170px|right|alt=Keiko Fujimori|Keiko Fujimori]] * [[20. júlí]]: '''[[Andy Burnham]]''' tekur við sem [[forsætisráðherra Bretlands]]. * [[8. júlí]]: Vopnahléi lýkur í '''[[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]]'''. * [[29. júní]]: '''[[Keiko Fujimori]]''' (''sjá mynd'') vinnur forsetakosningar í Perú. * [[26. júní]]: Að minnsta kosti 1.400 manns farast eftir '''[[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|jarðskjálfta í Venesúela]]'''. '''Yfirstandandi:''' [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|Borgarastyrjöldin í Jemen]] &nbsp;• [[Borgarastyrjöldin í Súdan (2023–)|Borgarastyrjöldin í Súdan]] &nbsp;• [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] &nbsp;• [[Stríð Ísraels og Hamas 2023–|Stríð Ísraels og Hamas]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Lindsey Graham]] (11. júlí) &nbsp;• [[Bonnie Tyler]] (8. júlí) &nbsp;• [[Megas]] (6. júlí) &nbsp;• [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]] (5. júlí) gvs3oztsuyw87tvxrsoabvw2osm3f6d 1972770 1972763 2026-07-20T09:11:45Z TKSnaevarr 53243 1972770 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4).jpg|170px|right|alt=Andy Burnham|Andy Burnham]] * [[20. júlí]]: '''[[Andy Burnham]]''' (''sjá mynd'') tekur við sem [[forsætisráðherra Bretlands]]. * [[8. júlí]]: Vopnahléi lýkur í '''[[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]]'''. * [[29. júní]]: '''[[Keiko Fujimori]]''' vinnur forsetakosningar í Perú. * [[26. júní]]: Að minnsta kosti 1.400 manns farast eftir '''[[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|jarðskjálfta í Venesúela]]'''. '''Yfirstandandi:''' [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|Borgarastyrjöldin í Jemen]] &nbsp;• [[Borgarastyrjöldin í Súdan (2023–)|Borgarastyrjöldin í Súdan]] &nbsp;• [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] &nbsp;• [[Stríð Ísraels og Hamas 2023–|Stríð Ísraels og Hamas]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Lindsey Graham]] (11. júlí) &nbsp;• [[Bonnie Tyler]] (8. júlí) &nbsp;• [[Megas]] (6. júlí) &nbsp;• [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]] (5. júlí) 5hvd1o59j2g4tdoa8c4ix9bo8780cvw 1972771 1972770 2026-07-20T09:12:58Z TKSnaevarr 53243 1972771 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4).jpg|170px|right|alt=Andy Burnham|Andy Burnham]] * [[20. júlí]]: '''[[Andy Burnham]]''' (''sjá mynd'') tekur við sem [[forsætisráðherra Bretlands]]. * [[19. júlí]]: [[Spánn]] vinnur '''[[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026|heimsmeistaramótið í knattspyrnu karla]]'''. * [[8. júlí]]: Vopnahléi lýkur í '''[[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]]'''. * [[29. júní]]: '''[[Keiko Fujimori]]''' vinnur forsetakosningar í Perú. * [[26. júní]]: Að minnsta kosti 1.400 manns farast eftir '''[[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|jarðskjálfta í Venesúela]]'''. '''Yfirstandandi:''' [[Borgarastyrjöldin í Jemen (2014–)|Borgarastyrjöldin í Jemen]] &nbsp;• [[Borgarastyrjöldin í Súdan (2023–)|Borgarastyrjöldin í Súdan]] &nbsp;• [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] &nbsp;• [[Stríð Ísraels og Hamas 2023–|Stríð Ísraels og Hamas]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Lindsey Graham]] (11. júlí) &nbsp;• [[Bonnie Tyler]] (8. júlí) &nbsp;• [[Megas]] (6. júlí) &nbsp;• [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]] (5. júlí) hhrwiqag01tn5dp1fktvd5q39kbbmv5 0 155696 1972760 1969412 2026-07-20T00:29:55Z Berserkur 10188 1972760 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður | nafn = Erling Braut Haaland | mynd = Erling Haaland Morocco v Norway 7 June 2026-51.jpg | fullt nafn = Erling Braut Haaland | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|2000|7|21|}} | fæðingarbær = [[Leeds]] | fæðingarland = [[England]] | hæð = 1,95 m | staða = Framherji | núverandi lið = [[Manchester City]] | númer = 17 | ár í yngri flokkum = | yngriflokkalið = [[Bryne FK]] | ár1 = 2016-2017 | ár2 = 2017–2018 | ár3 = 2019-2020 | ár4 = 2020-2022 | ár5 = 2022- | lið1 = [[Bryne FK]] | lið2 = [[Molde F.K.]] | lið3 = [[Red Bull Salzburg]] | lið4 = [[Borussia Dortmund]] | lið5 = [[Manchester City]] | leikir (mörk)1 = 16 (0) | leikir (mörk)2 = 39 (14) | leikir (mörk)3 = 16 (17) | leikir (mörk)4 = 67 (62) | leikir (mörk)5 = 132 (112) | landsliðsár = 2019- | landslið = [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]] | landsliðsleikir (mörk) = 55 (62) | mfuppfært =maí 2026 | lluppfært = júlí 2026 }} '''Erling Braut Haaland''' (fæddur '''Håland'''<ref>{{Cite web|url=https://www.dagbladet.no/sport/derfor-byttet-han-fra-haland-til-haaland/71617171|title=Derfor byttet han fra Håland til Haaland|last=Hagen|first=Mathias|date=2019-09-19|website=dagbladet.no|language=no|access-date=2024-08-07}}</ref>, [[21. júlí]] [[2000]]) er [[Noregur|norskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar með [[Manchester City]] og [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|norska landsliðinu]]. Hann hefur skorað yfir 350 mörk í öllum keppnum. Faðir hans er [[Alf-Inge Håland]], fyrrum knattspyrnumaður hjá [[Leeds United]], Manchester City og fleiri félögum. Árið [[2016]] hóf Haaland að spila í meistaraflokki fyrir Bryne. Síðar fór hann yfir til Molde þar sem [[Ole Gunnar Solskjær]] þjálfaði hann. Í leik gegn Brann skoraði hann 4 mörk á 17 mínútum. Hann skaust upp enn frekar á stjörnuhimininn þegar hann fór til Red Bull Salzburg árið 2019 og sama ár varð hann fyrsti táningurinn til að skora í 5 leikjum í röð í [[Meistaradeild Evrópu]]. ==Borussia Dortmund== Þýska stórliðið [[Borussia Dortmund]] keypti hann í janúar 2020 og Haaland byrjaði afar vel; skoraði 5 mörk í fyrstu 2 leikjum sínum með félaginu þar sem hann kom inn sem varamaður. Síðar á árinu skoraði hann fernu í leik. Í mars 2021 varð hann fljótastur til að ná 20 mörkum í meistaradeildinni eða í 14 leikjum og mölbraut met [[Harry Kane]] sem náði því í 24 leikjum. Haaland skoraði 2 mörk í 4-1 sigri á RB Leipzig þegar Dortmund vann DFB-Pokal bikarkeppnina 2021. Hann skoraði 41 mark á tímabilinu 2020-2021 í öllum keppnum. Haaland var sá yngsti til að ná 50 mörkum í Bundesliga. ==Manchester City== ===2022-2023=== Í maí 2022 náðu Haaland og City samkomulagi um að hann gerðist leikmaður félagsins í júlí. <ref>[https://www.mancity.com/news/mens/club-statement-erling-haaland-63787789 Club statement - Erling Haaland] Mancity.com, sótt 10/5 2022</ref> Haaland skoraði tvennu í byrjunarleik tímabilsins í ágúst 2022-2023 í 2:0 sigri gegn [[West Ham]] og þrennu þrjá heimaleiki í röð síðar. Hann byrjaði tímabilið afar vel og setti met yfir mörk skoruð í deildinni fyrir áramót eða 21 talsins. Í Meistaradeild Evrópu skoraði Haaland 5 mörk á innan við 60 mínútum gegn [[RB Leipzig]]. Hann var markahæstur í keppninni. Haaland sló markametið í ensku úrvalsdeildinni á einu tímabili í apríl þegar hann náði 33 mörkum en [[Mohamed Salah]] átti eldra met frá 2017-2018. Alls skoraði hann 36 mörk í 35 leikjum það tímabil og alls 52 mörk í öllum keppnum. City vann þrennu það tímabil, deild, bikar og Meistaradeild Evrópu. ===2025-2026=== Haaland náði 100 mörkum í ensku úrvalsdeildinni í desember 2025 og gerði það í 111 leikjum, 13 færri en fyrri methafi, [[Alan Shearer]]. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/clykgyyz474t Haaland beats Shearer record as ManCity win nine-goal thriller ] BBC, skoðað 2. desember, 2025</ref> Hann var markahæstur í deildinni með 27 mörk. ==Norska landsliðið== Haaland skoraði 9 mörk með norska U20 landsliðinu gegn Honduras árið 2019. Hann hóf frumraun sína með aðalliðinu í september sama ár. Það tók hann aðeins rúm 5 ár að verða markahæsti landsliðsmaðurinn en hann sló metið í október árið 2024. Metið hafði staðið síðan 1937. <ref>[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/41721566/erling-haaland-norway-leading-scorer Erling Haaland becomes Norway leading scorer] ESPN.com</ref> Á [[HM 2026]] komst norska landsliðið í 8 liða úrslit keppninnar þegar Haaland skoraði bæði mörk Noregs gegn Brasilíu. Hann skoraði alls 7 mörk á mótinu en Noregur var loks sleginn út af Englandi. ==Verðlaun og viðurkenningar== ===Redbull Salzburg=== *Austurríska Bundesliga, meistari: 2018–19, 2019–20 *Austurríski bikarinn: 2018–19 *Leikmaður tímabilsins í Bundesliga 2019–20 ===Borussia Dortmund=== *DFB-Pokal: 2020–21 *Besti framherji 2020-2021 í [[Meistaradeild Evrópu]] *Leikmaður mánaðarins í [[Bundesliga]]: Janúar og febrúar 2020, apríl 2021. *Leikmaður tímabilsins í Bundesliga 2020-2021 ===Manchester City=== *Leikmaður mánaðarins: Ágúst 2022, apríl 2023, ágúst 2024, september 2025 *Leikmaður tímabilsins: 2022-2023 *Markakóngur ensku úrvalsdeildarinnar: 2022-2023, 2023-2024 *UEFA leikmaður tímabilsins 2022-2023 *Besti framherjinn, Gullknötturinn 2023 *[[Enska úrvalsdeildin]]: 2022-2023, 2023-2024 *[[Enski bikarinn]]: 2022-2023 *[[Meistaradeild Evrópu]]: 2022-2023 ==Tilvísanir== {{Commonscat}} <references/> {{DEFAULTSORT:Haaland, Erling}} [[Flokkur:Norskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 2000]] kipxaiqomvsdikr4zw9f1o691qsgftl 0 155743 1972739 1971829 2026-07-19T22:07:23Z ~2026-39506-19 118511 /* HM í knattspyrnu */ 1972739 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = La Albiceleste (''Þeir Hvítu og Ljósbláu'') | Merki = Flag of Argentina.svg | Íþróttasamband = Asociación del Fútbol Argentino (''Knattspyrnusamband Argentínu'') | Álfusamband = [[CONMEBOL]] | Þjálfari = {{ARG}} Lionel Scaloni | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Lionel Messi]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir = Lionel Messi (170) | Flest mörk = [[Lionel Messi]] (103) | Leikvangur = Estadio Monumental Antonio Vespucio Liberti, [[Búenos Aíres]] | FIFA sæti = 3 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 1 | FIFA hæst ár = mars 2007; okt.2007-júní 2008; júlí-okt. 2015; apríl 2016-apríl 2017; apríl 2023-júlí 2025 | FIFA lægst = 24 | FIFA lægst ár = ágúst 1996 | Fyrsti leikur = 3-2 gegn [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]] [[16. maí]] [[1902]] | Stærsti sigur = 12–0 gegn [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]] [[22. janúar]] [[1942]] | Mesta tap = 6–1 gegn [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spáni]] [[27. mars]] [[2018]] | HM leikir = | Fyrsti HM leikur = 1930 | Fyrsta HM keppni = 1930 | Mesti HM árangur = Heimsmeistarar [[HM 1978|1978]], [[HM 1986|1986]], [[HM 2022|2022]] | Álfukeppni = Copa America | Álfukeppni leikir = 42 | Fyrsta álfukeppni = 1916 | Mesti álfu árangur = Meistarar 1921, 1925, 1927, 1929, 1937, 1941, 1945, 1946, 1947, 1955, 1957, 1959, 1991, 1993, 2021, 2024 | pattern_la1 = _arg19h | pattern_b1 = _arg19h | pattern_ra1 = _arg19h | pattern_sh1 = _black_stripes2 | pattern_so1 = _arg19h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = ffffff | socks1 = FFFFFF <!-- Second Kit --> | pattern_la2 = _arg20a | pattern_b2 = _arg20a | pattern_ra2 = _arg20a | pattern_sh2 = _arg20a | pattern_so2 = _3_sky_stripes | leftarm2 = 213063 | body2 = 213063 | rightarm2 = 213063 | shorts2 = 213063 | socks2 = 213063 }} [[Mynd:Seleccion argentina 1964.jpg|thumb|left|250px|Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu 1964]] '''Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er landslið Argentínu í [[Knattspyrna|knattspyrnu]]. Því er stjórnað af Argentínska knattspyrnusambandinu sem var stofnað árið 1893 og varð formlega meðlimur í [[FIFA]] árið 1912. Argentína hefur tekið þátt í 17 lokakeppnum heimsmeistarakeppninnar frá 1930 til 2022. Það hefur orðið heimsmeistari þrisvar, [[HM 1978]], [[HM 1986]] og [[HM 2022]]. [[Mynd:Maradona cup azteca.jpg|thumb|left|250px|Heimsmeistaratitlinum 1986 fagnað]] Argentína tók þátt í fyrstu heimsmeistarakeppninni, í Úrúgvæ, árið 1930. Liðið komst í úrslit þar sem það tapaði. Síðan hélt það til Ítalíu í næsta heimsmeistarakeppni, þar sem það var slegið út af Svíþjóð. Argentínu mistókst svo að komast á nokkrar heimsmeistarakeppnir í röð áður en liðið mætti á ný á heimsmeistarakeppnina árið 1958. Argentína tók eftir það þátt í öllum heimsmeistarakeppnunum að undanskildri heimsmeistarakeppninni 1970, einu [[Heimsmeistarakeppni FIFA|heimsmeistarakeppninni]] sem það komst ekki í. Á heimsmeistarakeppninni á heimavelli árið 1978 varð Argentína heimsmeistari og endurtók leikin árið [[HM 1986|1986]]. Argentína hefur 6 sinnum komist í úrslitaleikinn. Argentína hefur tekið þátt í [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu|Copa America]] frá 1916 og unnið meistaratitilinn alls 15 sinnum, síðast 2021. Tveir af þekktari knattspyrnuköppum sögunnar koma frá Argentínu: [[Lionel Messi]] og [[Diego Maradona]]. ==Saga== Árið 1901 mættust argentínskt og [[Úrúgvæ|úrúgvæskt]] úrvalslið í kappleik sem skipulagður var og fór fram á heimavelli ''Albion F.C.'' í Úrúgvæ. Leiknum lauk með 3:2 sigri argentínska liðsins, en viðureignin er þó ekki talin formlegur landsleikur enda var hún ekki á vegum knattspyrnusambanda landanna tveggja. Árið eftir var ákveðið að liðin mættust að nýju á sama velli og telst það fyrstu landsleikur beggja þjóða og raunar fyrsti landsleikur sem fram fór í Suður-Ameríku og meðal þeirra fyrstu í heiminum utan Stóra-Bretlands. Að þessu sinni unnu Argentínumenn stórsigur, 6:0. [[Mynd:Harry_Hayes4.JPG|thumb|left|180px|Harry Hayes var markakóngur Argentínu í byltingarafmælismótinu 1910.]]Frá 1902 til 1909 mættustu Argentína og Úrúgvæ þrettán sinnum á knattspyrnuvellinum, áður en önnur landslið höfðu verið stofnuð í álfunni. Þetta lagði grunninn að rótgrónum ríg milli liðanna tveggja. Engar tvær knattspyrnuþjóðir hafa mæst jafnoft í landsleik, ekki einu sinni [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englendingar]] og [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotar]] sem þó hafa att kappi frá 1872. Á þessum árum voru stofnsettar ýmsar keppnir og búnir til verðlaunagripir sem bitist var um í viðureignum þessum, má þar nefna ''Copa Lipton'' frá 1905 og ''Copa Newton'' frá 1906. Árið 1910 var efnt til fyrsta þriggja landsliða mótsins í Suður-Ameríku, ''Copa Centenario Revolución de Mayo'', sem haldið var til að minnast 100 ára afmælis maíbyltingarinnar sem var miklilsverður viðburður í sjálfstæðissögu ríkja Rómönsku Ameríku. Auk heimamanna í Argentínu tóku Úrúgvæ og [[Síleska karlalandsliðið í knattspyrnu|Síle]] þátt í mótinu sem lauk með sigri Argentínska liðsins. Mót þetta hefur stundum verið kallað „fyrsta [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu|Suður-Ameríkukeppnin]]“ en CONMEBOL, knattspyrnusamband álfunnar lítur svo á að það hafi verið keppnin [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1916|árið 1916]], sem fram fór á stofnári sambandsins. ===Álfukeppni og stækkandi sjóndeildarhringur=== Fyrsta formlega Suður-Ameríkukeppnin var haldin í Argentínu árið 1916 og lauk með sigri Úrúgvæ sem voru langsterkasta liðið á þessu fyrsta tímabili keppninnar. Af fyrstu tíu mótunum, frá 1916-25, fór Úrúgvæ sex sinnum með sigur af hólmi en [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]] og Argentína tvisvar hvor þjóð. Báðir titlar Argentínu komu á heimavelli, árin [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1921|1921]] og [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1925|1925]]. [[Mynd:Final_football_Argentina_vs_Uruguay_Olympics_1928.jpg|thumb|right|180px|Fyrirliðar Argentínu og Úrúgvæ stilla sér upp með dómaratríóinu fyrir úrslitaleikinn í Amsterdam 1928.]]Úrúgvæska liðið mætti sem fulltrúi Suður-Ameríku á [[Sumarólympíuleikarnir_1924#Knattspyrnukeppni_ÓL_1924|Ólympíuleikana í París 1924]] og kom aftur með gullverðlaunin, sem talin voru ígildi heimsmeistaratitils. Þetta jók enn á ríginn milli Úrúgvæ og Argentínu á fótboltavellinum og var sigri Argentínumanna á nýkrýndu meisturunum árið 1924 því fagnað innilega, ekki hvað síst þar sem [[Cesáreo Onzari]] skoraði mark í leiknum, beint úr hornspyrnu, en knattspyrnureglunum hafði nýlega verið breytt á þann veg að slík mörk fengu að standa. Úrúgvæ og Argentína sendu bæði lið til leiks á [[Sumarólympíuleikarnir_1928#Knattspyrnukeppni_ÓL_1928|Ólympíuleikana í Amsterdam 1928]]. Argentínska liðið var talið síst lakara um þær mundir og varð t.a.m. Suður-Ameríkumeistari bæði árin [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1927|1927]] og [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1929|1929]]. Á leiðinni til Amsterdam gerði Argentína markalaust jafntefli við [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]] í fyrsta landsleik sínum gegn liði utan Suður-Ameríku. Líkt og raunin hafði verið í París fjórum árum fyrr, reyndust Suður-Ameríkumennirnir öðrum mótherjum sínum yfirsterkari á Ólympóuleikunum. Argentínumenn unnu stóra sigra á [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkjamönnum]], [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgum]] og [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptum]] uns röðin kom að Úrúgvæ í úrslitum. Þar skildu liðin jöfn 1:1 en Úrúgvæ hafði betur í endurteknum leik, 2:1 og argentínska liðið mátti sætta sig við silfurverðlaunin. Evrópskir knattspyrnuáhugamenn heilluðust af færni suður-amerísku leikmannanna og átti það stóran þátt í að ákveðið var að halda fyrsta heimsmeistaramótið í [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1930|Úrúgvæ árið 1930]]. ===Fyrstu heimsmeistaramótin=== [[Mynd:NilsAxelsson.jpg|thumb|left|180px|Argentínumenn töpuðu fyrsta leik og féllu út gegn Svíum á HM 1934.]]Þegar á hólminn var komið sátu flestar Evrópuþjóðir heima á HM 1930 með þeim afleiðingum að Úrúgvæ og Argentína voru yfirburðalið á mótinu. Argentína mátti þó hafa talsvert fyrir því að vinna 1:0 sigur á [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frökkum]] í riðlakeppninni. Eins og búist var við mættust erkifjendurnir í úrslitaleiknum og var spennan í [[Montevídeó]] gríðarleg. Stór hópur argentínskra stuðningsmanna hugðust mæta á leikinn en komust ekki á leiðarenda vegna þoku. Sögur gengu af því að leikmönnum og fjölskyldum argentínska liðsins hefði verið hótað lífláti fyrir leikinn en að lokum fór svo að heimamenn í Úrúgvæ unnu 4:2. Það varð argentínska liðinu lítil huggun að framherji þeirra [[Guillermo Stábile]] yrði fyrsti markakóngur HM með átta mörk. Kergjan eftir úrslitaleikinn gerði það að verkum að Úrúgvæ og Argentína, sem höfðu fram að þessu yfirleitt mæst ekki sjaldnar en tvisvar á ári, hittust ekki nema tvisvar næstu fimm árin. Af sömu ástæðu var gert hlé á Suður-Ameríkukeppninni til ársins [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1935|1935]]. Ósætti Úrúgvæmanna við þátttökuleysi Evrópubúa á HM 1930 gerði það að verkum að þeir neituðu að mæta til leiks á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1934|HM á Ítalíu 1934]]. Argentínumenn mættu hins vegar kokhraustir til leiks þrátt fyrir að hafa varla leikið neina landsleiki á undanliðnum fjórum árum og eftir að hafa misst lykilmenn til Ítalíu þar sem þeir kepptu nú undir merkjum [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|heimamanna]]. Keppt var með útsláttarfyrirkomulagi og þurfti argentínska liðið að sætta sig við að snúa heim eftir 3:2 tap gegn [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíum]] í fyrsta leik. Fjórum árum síðar töldu Argentínumenn sig sjálfskipaða gestgjafa á HM. Þegar það náði ekki fram að ganga ákváðu þeir að sitja heima á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1938|HM 1938]]. ===Sigrar og hjásetur=== [[Mynd:Carasucias.JPG|thumb|right|180px|Sóknarlína hins óstöðvandi Carasucias-liðs Argentínu frá 1957.]]Árin í kringum [[seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjöldina]] voru einhver þau sigursælustu í sögu argentínska landsliðsins á heimaslóðum. Landið varð fimm sinnum Suður-Ameríkumeistari í sjö mótum á árunum 1937-47. Í annað hinna tveggja skiptanna mætti Argentína ekki til leiks. Sömu sögu má segja um heimmeistaramótin [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1950|árin 1950]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1954|1954]], þar sem árgentínska knattspyrnusambandið ákvað að mæta ekki til leiks. Grunur vaknaði um að Argentínumenn yrðu sér úti um átyllu til að sitja heima þegar stjórnendur landsliðsins voru óvissir um góðan árangur, einkum í forsetatíð [[Juan Perón]], sem lagði mikið upp úr því að tengja stjórn sína við velgengni á knattspyrnuvellinum. Þótt Argentína keppti hvorki á HM 1950 né 1954 markaði sjötti áratugurinn upphafið að reglubundnum vináttuleikjum gegn evrópskum andstæðingum. 3:1 sigri á Englendingum í Buenos Aires sumarið 1953 var t.a.m. fagnað sem heimsmeistaratitli og var lengi talið einhver bestu úrslit argentínska landsliðsins. Argentínumenn unnu sinn tíunda, ellefta og tólfta Suður-Ameríkutitil árin [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1955|1955]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1957|1957]] og [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959 (Argentínu)|1959]]. Af þeim þótti miðjutitillinn, í [[Perú]] 1957 glæsilegastur. Liðið, sem var undir stjórn Guillermo Stábile var kallað ''Carasucias'' og talið líklegt til stórafreka á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1958|HM í Svíþjóð 1958]] þar sem Argentína mætti aftur eftir nærri aldarfjórðungs hlé. Í millitíðinni fluttu þrír lykilmenn sig hins vegar til Ítalíu og sneru því baki við landsliðinu sem olli sárum vonbrigðum, hafnaði á botni riðils síns og tapaði m.a. 6:1 fyrir liði [[Tékkóslóvakíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkóslóvakíu]]. Afhroðið á heimsmeistaramótinu var kallað ''sænski harmleikurinn'' og talið er að um 10 þúsund manns hafi mætt á flugstöðina í Buenos Aires til að tjá vanþóknun sína á liðinu við heimkomuna. ===Hörkutól=== Hin sigursælu lið Argentínu á sjötta áratugnum þóttu oft hörð í horn að taka en voru þó einnig marksækin og skoruðu mikið. Á sjöunda og áttunda áratugnum fékk argentínska liðið hins vegar orð á sig fyrir að vera varnarsinnaðra og hika ekki við að leika grófan leik. Afhroðið í Svíþjóð kann að hafa átt sinn þátt í þessari viðhorfsbreytingu. Keppnisferð um Evrópu sumarið 1961 leiddi einnig í ljós hversu langt liðið stóð að baki sterkari evrópsku liðunum, en Argentína vann aðeins einn leik af fimm á ferðalaginu. Þjálfaraskipti voru tíð á þessum árum, eftir langt stöðugleikatímabil þar á undan. [[Mynd:Argentina_1966_rattin.jpg|thumb|left|300px|Antonio Rattin er rekinn af velli gegn Englandi 1966 og allt sýður uppúr.]] Argentínumenn höfðu talið sig sjálfkjörna til að hýsa [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1962|HM 1962]] sem flestum að óvörum var ákveðið að halda í staðinn í [[Síle]]. Þar unnu Argentínumenn bragðdaufan sigur á [[Búlgarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Búlgörum]] í upphafsleik en töpuðu svo fyrir Englandi og gerðu markalaust jafntefli gegn [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ungverjum]] og féllu úr keppni. Þátttaka Argentínu á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]] reyndist söguleg. Liðið mætti til leiks fullt bjartsýni eftir að gott gengi á [[Taça das Nações]], fjögurra liða móti sem haldið var í Brasilíu og var kallað ''litla heimsmeistarakeppnin''. Auk heimamanna og Argentínu kepptu Englendingar og Portúgalir á mótinu sem argentínska liðið vann á fullu húsi stiga. Keppnin í Englandi byrjaði einnig prýðilega. Argentínumenn unnu bæði [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánverja]] og [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svisslendinga]] í riðlakeppninni en gerðu jafntefli við [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Vestur-Þjóðverja]] sem nældu sér í toppsætið á betri markatölu. Í fjórðungsúrslitum mættust Argentína og England í leik sem átti eftir að draga dilk á eftir sér. Leikurinn þóttu grófur af hálfu beggja liða en allt sauð upp úr þegar fyrirliðinn [[Antonio Rattín]] var rekinn af velli. Heimamenn unnu að lokum 1:0 sigur, en eftir leikinn gerðu enskir fjölmiðlar mikið úr „villimannlegri hegðun“ Argentínumanna sem sjálfir töldu að þýskur dómari leiksins hefði dregið taum enska liðsins að kröfu FIFA. Argentínumönnum var því fagnað sem hetjum við heimkomuna en viðureignin varð til þess að ýta undir mikla gagnkvæma andúð liðanna tveggja. Hinn harði leikstíll argentínska liðsins skilaði þeim ekki miklum árangri á heimaslóðum, þar sem Argentína varð ekki Suður-Ameríkumeistari frá 1959 til 1991. Argentínumönnum mistókst einnig að komast á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1970|HM 1970]] og var það í fyrsta og eina sinn í sögunni sem liðið hefur fallið út í undankeppni HM. ===Draugaliðið og HM 1974=== [[Mynd:Menotti_world_cup.jpg|thumb|right|180px|César Luis Menotti tók við landsliðinu eftir HM 1974 og lét þegar til sín taka.]]Áfallið þegar Argentínu mistókst að komast á HM 1970 var mikið. Á FIFA-þinginu 1966 hafði verið ákveðið að Argentína yrði í gestgjafahlutverkinu á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1978|HM 1978]] og metnaður argentínsku þjóðarinnar var mikill að byggja upp öflugt landslið í tíma. Knattspyrnusamband Argentínu var hins vegar í hreinni upplausn og landsliðshópurinn gekk nánast sjálfala. [[Mario Kempes]] lýsti því síðar að leikmenn hafi sjálfir þurft að skipuleggja vináttulandsleiki og safna peningum til að fjármagna æfingarbúðir. Skipulagsleysið gerði það að verkum að fjölmiðlum reyndist afar erfitt að fá upplýsingar um stöðuna á landsliðinu og fékk það fljótlega viðurnefnið ''draugaliðið''. Argentínumenn komu sér á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1974|HM í Vestur-Þýskalandi 1974]]. Þar beið þeirra strembinn forriðill með [[Pólska karlalandsliðið í knattspyrnu|Pólverjum]], [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítímönnum]] og Ítölum. Eftir naumt tap gegn pólska liðinu og 1:1 jafntefli gegn Ítölum komst liðið áfram í milliriðla með öruggum sigri á Haítí. HM-draumurinn mátti heita úr sögunni strax í fyrsta leik með 4:0 skelli gegn spútnikliði [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Hollendinga]]. Þvínæst kom 2:1 tap í hörkuleik gegn Brasilíu og að lokum tilþrifalítið jafntefli gegn [[Austur-þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austur-Þjóðverjum]]. Fátt við frammistöðuna í Vestur-Þýskalandi gaf tilefni til bjartsýni fyrir HM á heimavelli fjórum árum síðar og því ljóst að grípa þyrfti til róttækra aðgerða. Strax í kjölfar mótsins var gengið frá ráðningu [[César Luis Menotti]] sem landsliðsþjálfara. Hann setti ýmis skilyrði fyrir ráðningu sinni, þar á meðal að knattspyrnusambandið setti reglur sem bönnuðu sölu á leikmönnum undir 25 ára aldri til evrópskra félagsliða. ===Herforingjar og heimsmeistaratitill=== Argentínska landsliðið sýndi miklar framfarir undir stjórn Menotti, sem var yfirlýstur vinstrimaður. Á árinu 1977 þreytti 16 ára táningur, [[Diego Maradona]] frumraun sína fyrir Argentínu. Stuðningsmenn sáu ekki sólina fyrir þessum unga leikmanni og bakaði landsliðsþjálfarinn sér talsverðar óvinsældir þegar hann ákvað að sleppa honum úr leikmannahópi sínum fyrir HM. [[Mynd:Argentina vs netherlands final.jpg|thumb|left|180px|Mario Kempes fagnar marki gegn Hollendingum í úrslitaleiknum.]]Heimsmeistarakeppnin í Argentínu fór fram í skugga valdaráns illræmdrar herforingjastjórnar sem velt hafði [[Perónismi|Perónistahreyfingunni]] frá stjórnartaumunum. Stjórn herforingjanna var blóði drifin og ákváðu þeir að nýta sér HM óspart í áróðursskyni, sem hefur mjög mótað þau eftirmæli sem keppnin hefur hlotið. [[Mynd:Mario kempes figurita crack.jpg|thumb|right|180px|Kempes var hetja Argentínumanna á mótinu og markakóngur.]]Ekki er hægt að segja að heimamenn hafi byrjað mótið með neinum sérstökum glæsibrag. Fyrsti leikur vannst þó gegn Ungverjum með sigurmarki síðla leiks, 2:1. Þá tók við taugatrekkjandi sigur á [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frökkum]], sömuleiðis 2:1 og sæti í milliriðli var í höfn. Í lokaleiknum tapaði argentínska liðið svo fyrir Ítölum, 1:0 og endaði því í B-riðli og mátti sætta sig við að spila leiki sína í [[Rosario]] í stað höfuðborgarinnar Buenos Aires. Argentínska liðið hafði einungis skorað fjögur mörk í leikjunum remur og markahrókurinn Kempes var enn ekki kominn á blað. Ef til vill létti það pressu af liði heimamanna að færa sig til Rosario. Í það minnsta hrökk Kempes í gang í fyrsta leik milliriðlanna og skoraði tvívegis í 2:0 sigri á bronsliði Pólverja frá fyrra heimsmeistaramóti. Næsta viðureign var gegn Brasilíumönnum, sem líkt og argentínska liðið höfðu mátt sætta sig við annað sætið í sínum riðli. Litið var svo á að um eiginlegan úrslitaleik riðilsins væri að ræða, en útkoman varð markalaust jafntefli eftir harðan leik. Í lokaumferðinni fór leikur Brasilíumanna fram á undan viðureign Argentínumanna, sem þar með myndu vita hvers til væri ætlast af þeim. Fyrir leik sinn gegn [[Perúska karlalandsliðið í knattspyrnu|Perú]] vissu leikmenn Menotti að þeir þyrftu að vinna með fjórum mörkum hið minnsta til að komast í úrslitaleikinn. Niðurstaðan varð 6:0 sigur, sem síðar átti eftir að verða kveikjan að ýmsum samsæriskenningum um að maðkur hefði verið í mysunni. Sigurinn gegn Perú þýddi að Argentínumenn tóku á móti Hollendingum í úrslitaleik keppninnar þann 25. júní. Mikil taugaspenna var í aðdraganda leiksins og freistuðu heimamenn þess með ýmsum hætti að slá mótherjana út af laginu. Mario Kempes kom Argentínu yfir en Hollendingar jöfnuðu síðla leiks og voru nærri því að skora sigurmark í blálokin. Grípa þurfti til framlengingar þar sem Kempes skoraði öðru sinni og [[Daniel Bertoni]] gulltryggði sigurinn í lokin. Argentínumenn voru heimsmeistarar í fyrsta sinn í sögunni og fögnuður landsmanna jafnt sem herforingjanna var einlægur. Síðar áttu þó sumir leikmanna liðsins eftir að lýsa því hversu sárt þeim hefði þótt að styrkja stöðu einræðisstjórnarinnar með afreki sínu. ===Misheppnuð titilvörn=== Ekki gagnaðist heimsmeistaratitillinn Argentínumönnum í [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1979|næstu Suður-Ameríkukeppni]] frekar en endranær á þessum árum. Enduðu þeir í neðsta sæti síns riðils á eftir Brasilíu og [[Bólivíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bólivíu]]. Litlu betur gekk á [[1980 Mundialito|afmælismóti heimsmeistarakeppninnar]] sem fram fór í Úrúgvæ árið 1980. [[Mynd:Maradona expulsado vs brasil.jpg|thumb|left|180px|Maradona lítur rauða spjaldið gegn Brasilíu.]]Heimsmeistararnir ríkjandi mættu til leiks á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1982|HM á Spáni 1982]] í skugga [[Falklandseyjastríðið|Falklandseyjarstríðsins]] sem brotist hafði út þá um vorið. Diego Maradona var að þessu sinni í leikmannahópnum og hafði skömmu fyrir mótið verið keyptur til liðs við [[FC Barcelona|Barcelona]] fyrir metfé. Opnunarleikurinn, sem fram fór á [[Camp Nou]] heimavelli Börsunga, olli vonbrigðum þar sem Belgar unnu óvæntan 1:0 sigur. Sigrar gegn Ungverjum og El Salvador dugðu Argentínumönnum upp úr riðlinum, en þó aðeins sem næstefsta lið sem þýddi að þeir lentu í ógnarsterkum milliriðli. Upphafsleikur milliriðilsins var gegn heimsmeistaraefnum Ítala, sem höfðu gert þrjú jafntefli í jafnmörgum leikjum í mótinu. Ítalska liðið vaknaði hins vegar til lífsins gegn Argentínumönnum og vann 2:1 sigur. Þar með var staðan orðin nálega vonlaus og argentínska liðið lauk keppni með 3:1 tapi á móti Brasilíu, þar sem Maradona uppskar rauða spjaldið í lokin eftir að hafa verið sparkaður sundur og saman af varnarmönnum brasilíska liðsins. Ósigur þessi leiddi til afsagnar Menotti og tók [[Carlos Bilardo]] við keflinu af honum. ===Mótið hans Maradona=== [[Mynd:Argentina germany entering.jpg|thumb|right|180px|Leikmenn Argentínu og Vestur-Þýskalands ganga inn á völlinn fyrir úrslitaleikinn á Azteca-leikvangnum.]]Billardo og Menotti voru eins og svart og hvítt þegar kom að nálgun þeirra varðandi knattspyrnu. Vinstrimaðurinn og heimspekingurinn Menotti hafði lagt áherslu á léttleikandi bolta, stutt samspil og einstaklingsframtak á meðan Billardo, sem talinn var fremur hægrisinnaður, lagði áherslu á liðsheild og þéttan varnarleik. Úrslit Argentínumanna í aðdraganda [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1986|HM í Mexíkó 1986]] gáfu heldur ekki tilefni til bjartsýni. Í síðustu æfingarleikjunum fyrir mótið töpuðu Argentínumenn til að mynda fyrir bæði Frökkum og [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Norðmönnum]]. Vonir argentínska liðsins voru hins vegar bundnar við snilli Diego Maradona. Argentínska liðið fékk þægilegan forriðil og hafnaði í efsta sæti eftir sigra gegn [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kóreumönnum]] og Búlgörum en jafntefli gegn heimsmeisturum Ítala. Í 16-liða úrslitum lögðu Argentínumenn granna sína í Úrúgvæ að velli 1:0. Því næst tók við dramatísk viðureign gegn Englendingum þar sem Maradona var í aðalhlutverki, skoraði annars vegar minnisstætt mark þar sem hann sundurspilaði alla ensku vörnina en hins vegar mark þar sem hann sló knöttinn í markið án þess að dómaratríóið veitti því eftirtekt. Í undanúrslitum skoraði Maradona bæði mörkin í 2:0 sigri á Belgum. Vestur-Þjóðverjar settu allt kapp á að halda Maradona niðri í úrslitaleiknum, en við það losnaði um aðra leikmenn og Maradona tókst engu að síður að leggja upp eitt mark í 3:2 sigri. Argentína var heimsmeistari öðru sinni. ===Deilur og dópneysla=== [[Mynd:Diego Maradona, Napoli.jpg|thumb|left|300px|Maradona er enn í miklum metum í Napólí.]]Veturinn eftir sigurinn á HM leiddi Maradona [[SSC Napoli]] til síns fyrsta [[Ítalska A-deildin|ítalska meistaratitils]] og komst nánast í guðatölu í borginni. Þessar vinsældir hans áttu eftir að setja mark sitt á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1990|HM 1990]] sem fram fór á Ítalíu. Skipuleggjendur mótsins komu því svo fyrir að fjöldi leikja argentínska liðsins færu fram í Napólí, til að lokka fleiri áhorfendur á völlinn. Tvær grímur fóru þó að renna á ítölsk fótboltayfirvöld þegar Maradona hvatti íbúa Napólí til að styðja Argentínu í keppninni frekar en landslið heimamanna og kynti óhikað undir rótgróinni togstreitu sem ríkti milli íbúa suður- og norður-Ítalíu. Afleiðingin varð sú að margir Napólíbúar tóku kalli fyrirliða síns, en aðrir Ítalir snerust harkalega gegn Maradona og argentínska landsliðinu. Líkt og átta árum fyrr byrjaði titilvörnin illa. Argentína tapaði afar óvænt í opunarleiknum gegn [[Kamerúnska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kamerún]] sem þó luku leik tveimur mönnum færri. 2:0 sigur á [[Sovéska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sovétmönnum]] í næsta leik, sem fram fór í Napólí, bætti nokkuð úr skák. Lokaleikurinn var einnig í Napólí og þar gerðu Argentínumenn og [[Rúmenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Rúmenar]] jafntefli, sem þýddi að heimsmeistararnir skriðu áfram í 16-liða úrslit sem 3ja sætis lið og máttu búa sig undir erfiðari andstæðinga en ella. Brasilía og Argentína mættust í 16-liða úrslitum í leik sem einkenndist af stífum varnarleik. [[Claudio Caniggia]] náði að stinga sér í gegnum brasilísku vörnina seint í leiknum og skoraði eina markið. Í fjórðungsúrslitum þurfti að grípa til vítaspyrnukeppni eftir markalaust jafntefli gegn [[Júgóslavneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Júgóslavíu]] og Argentínumenn voru komnir í undanúrslit gegn Ítölum í Napólí. [[Salvatore Schillaci|Toto Schillaci]] kom heimamönnum yfir áður en Caniggia jafnaði metin og Argentína knúði aftur fram sigur í vítaspyrnukeppni. Í úrslitaleiknum gegn Vestur-Þjóðverjum freistuðu Argentínumenn þess að komast í þriðju vítakeppnina í röð en misstu tvo menn af velli með rauð spjöld og [[Andreas Brehme]] skoraði eina mark leiksins úr vítaspyrnu þegar fimm mínútur voru til leiksloka. [[Mynd:Argentina seleccion 1991.jpg|thumb|right|300px|Argentínska meistaraliðið á Copa America 1991.]]Veturinn 1990-91 féll Maradona á lyfjaprófi sem rekja mátti til [[kókaín|kókaínfíknar]] hans, þótt sjálfur segði hann að um væri að ræða hefndaraðgerðir ítalska knattspyrnusambandsins í sinn garð vegna HM 1990. Fyrir vikið missti hann af [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1991|Copa America 1991]], þar sem Argentínumenn hrepptu sinn þrettánda titil og þann fyrsta frá 1959. Hetja argentínska liðsins í keppninni var markahrókurinn [[Gabriel Batistuta]]. Liðið varði titil sinn í [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1993|Ekvador tveimur árum síðar]] og reyndist það síðasti Suður-Ameríkutitillinn í tæpa þrjá áratugi. Mörgum að óvörum sneri Maradona aftur í landsliðshópinn fyrir [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1994|HM í Bandaríkjunum 1994]]. Argentínska liðið þurfti að fara fjallabaksleiðina á mótið og mætti [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Áströlum]] í umspili. Þegar til Bandaríkjanna var komið reyndist Maradona í fantaformi og það sama gilti um Caniggia félaga hans, sem einnig hafði afplánað keppnisbann vegna kókaínneyslu. Þeir Maradona og Batistuta pökkuðu saman [[Gríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grikkjum]] í fyrsta leik, 4:0 og Caniggia skoraði bæði mörkin í 2:1 sigri á [[Nígeríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nígeríumönnum]] sem höfðu heillað í sínum upphafsleik. Snögglega virtust Argentínumenn líkleg heimsmeistaraefni. En Adam var ekki lengi í Paradís. Eftir Nígeríuleikinn var upplýst að Maradona hefði fallið á lyfjaprófi. Vængbrotnir Argentínumenn töpuðu lokaleik riðilsins á móti Búlgörum og féllu svo úr leik í 16-liða úrslitum gegn grönnum þeirra frá Rúmeníu. Leikferli Diego Maradona með landsliðinu var lokið. ===Vonbrigði í Evrópu og Asíu=== Argentínumenn unnu Suður-Ameríkuforkeppnina fyrir [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1998|HM í Frakklandi 1998]] og voru fjórða efsta þátttökuþjóðin á heimslista FIFA. Þjálfari liðsins var gamli fyrirliðinn [[Daniel Passarella]] og fékk Argentína fullt hús stiga í riðlakeppninni, eitt liða auk heimamanna Frakka og fékk ekki á sig eitt einasta mark að auki. Gömlu fjendurnir, Englendingar, voru andstæðingarnir í 16-liða úrslitum. Eftir 2:2 jafntefli þurfti að grípa til vítaspyrnukeppni sem argentínska liðið reyndist sterkari aðilinn í. Aðrir gamlir andstæðingar, Hollendingar, biðu í fjórðungsúrslitum. Allt stefndi í framlengingu en á lokamínútu venjulegs leiktíma skoraði [[Dennis Bergkamp]] sigurmarkið, 2:1. [[Mynd:020607beckhamPK.jpg|thumb|left|180px|David Beckham skorar sigurmark Englendinga gegn Argentínu á HM 2002 úr vítaspyrnu.]][[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2002|HM 2002]] fór fram í Japan og Suður-Kóreu. [[Marcelo Bielsa]] stýrði liði Argentínu sem talið var í hópi sigurstranglegri þjóða, þrátt fyrir að dragast í svokallaðan ''dauðariðil''. Argentína fór vel af stað og sigraði Nígeríu í fyrsta leik. Tap fyrir Englendingum og jafntefli gegn Svíum þýddi hins vegar að Argentína bættist í hóp öflugra knattspyrnuþjóða sem þurftu að snúa heim eftir riðlakeppnina. Þjóðverjar voru gestgjafar á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2006|HM 2006]]. Líkt og í Frakklandi átta árum fyrr byrjuðu Argentínumenn með látum. Unnu fyrst sterkt lið Fílabeinsstrandarinnar, kjöldrógu því næst [[Karlalandslið Serbíu og Svartfjallalands í knattspyrnu|Serbíu & Svartfjallaland]] 6:0, þar sem kornungur leikmaður [[Lionel Messi]] skoraði lokamarkið. Að síðustu gerðu Hollendingar og Argentínumenn markalaust jafntefli sem þýddi að toppsætið kom í hlut þeirra síðarnefndu. Framlengingu þurfti til að knýja fram sigur á Mexíkó í 16-liða úrslitum, 2:1. Í fjórðun gsúrslitum voru mótherjarnir heimamenn Þjóðverja. Argentína náði forystunni en [[Miroslav Klose]] jafnaði metin og þýska liðið vann að lokum í vítakeppni. ===Maradona í þjálfarasætinu=== [[Mynd:Carlos Tévez - Argentina - 2010 FIFA World Cup.jpg|thumb|right|180px|Carlos Tévez á HM 2010.]] [[Alfio Basile]] lét af störfum sem landsliðsþjálfari á árinu 2008. Goðsögnin Diego Maradona sóttist eftir starfinu og fékk það, þrátt fyrir takmarkaða þjálfunarreynslu. Forkeppni [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2010|HM 2010]] sem fram fór í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] byrjaði brösulega og Argentínumenn máttu m.a. sætta sig við 6:1 tap gegn Bólivíu sem er enn í dag meðal stærstu ósigra landsliðsins. Argentínumenn tryggðu sér farseðilinn til Suður-Afríku með sigri í lokaleiknum þar sem þjálfarinn var í slíkri geðshræringu að hann jós út úr sér fúkyrðum á blaðamannafundi og uppskar að launum tveggja mánaða bann frá FIFA. Í úrslitakeppninni virtist allt ætla að smella. Argentínumenn fengu fullt hús stiga í forriðlunum, einir liða ásamt Hollendingum. Í 16-liða úrslitum sigruðu þeir Mexíkóa 3:1 í leik þar sem [[Carlos Tévez]] komst upp með að skora augljóst rangstöðumark. Í kjölfarið baðst forseti FIFA afsökunar á atvikinu sem átti sinn þátt í að sambandið ákvað að hefja þróun á myndbandsdómgæslu. Í fjórðungsúrslitum rakst argentínska liðið hins vegar á vegg og steinlá fyrir Þjóðverjum, 4:0. Maradona lét af störfum í kjölfarið. ===Messi og eyðimerkurgangan=== Árið eftir HM í Suður-Afríku voru Argentínumenn í gestgjafahlutverki í Copa America. Liðið féll úr leik í fjórðungsúrslitum gegn meistaraefnum Úrúgvæ, en á tveimur fyrri mótum hafði argentínska liðið mátt sætta sig við tap í úrslitaleik. Messi var almennt álitinn einn besti knattspyrnumaður allra tíma, en sífellt fleiri tóku þó að benda á algjöra titlaþurrð hans í alþjóðakeppni ef frá er talinn Ólympíumeistaratitill í [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Beijing 2008.]] [[Mynd:Iran vs. Argentina match, 2014 FIFA World Cup 01.jpg|thumb|left|220px|[[Sergio Agüero]] í leik gegn Íran á HM 2014.]] Argentína mætti til leiks með nokkuð sterkt lið á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2014|HM 2014]] sem fram fór í nágrannalandinu Brasilíu. Liðið var í hópi þeirra sem fór í gegnum riðlakeppnina á fullu húsi stiga, eftir þrjá eins marks sigra á mótherjum sínum þar sem Messi skoraði fjögur af sex mörkum sinna manna. Í 16-liða úrslitum vannst sigur á [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]] með marki í blálok framlengingar og í fjórðungsúrslitum dugði sömuleiðis eitt mark gegn Belgum. Ekkert mark var skorað í undanúrslitaleiknum gegn Hollendingum en evrópska liðið misnotaði tvær vítaspyrnur og Argentína var komið í úrslitaleik í fyrsta sinn í tæpan aldarfjórðung og líkt og í tvö síðustu skiptin voru mótherjarnir Þjóðverjar. [[Mario Götze]] skoraði eina mark leiksins í seinni hálfleik framlengingar. Þjóðverjar urðu heimsmeistarar en mynd af Messi horfa vonsvikinn á verðlaunagripinn að leik loknum var valin íþróttaljósmynd ársins 2014. Vonbrigði Messi á alþjóðavettvangi héldu áfram árin [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2015|2015]] og [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]]. Copa America fór fram bæði árin, síðarnefnda keppnin var haldin í Bandaríkjunum til að minnast 100 ára afmæli mótsins. Í bæði skiptin komu Argentínumenn sigurstranglegir til leiks en máttu sætta sig við að tapa í tvígang í úrslitum fyrir Síle eftir vítaspyrnukeppni. Tapið í Bandaríkjunum 2016 fékk svo mjög á Messi að hann tilkynnti brotthvarf sitt úr landsliðinu, en lét þó fljótlega til leiðast og dró landsliðsskóna fram að nýju. ===Hrakfarir í Rússlandi=== [[Mynd:FWC 2018 - Group D - ARG v ISL - Photo 152.jpg|thumb|right|180px|[[Hannes Þór Halldórsson]] býr sig undir að verja frá Messi á HM 2018.]]Argentínumennn tryggðu sér ekki sæti í úrslitakeppni [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] fyrr en í lokaumferð forkeppninnar með útisigri gegn [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]. Mótherjarnir í fyrsta leik í [[Rússland|Rússlandi]] voru [[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íslendingar]] sem komu mjög á óvert með því að ná 1:1 jafntefli þar sem [[Hannes Þór Halldórsson]] varði víti frá Messi. Ekki tók betra við í næsta leik þar sem Argentína fékk ljótan 3:0 skell gegn [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatíu]]. Sigur á móti Nígeríu, sem enn eina ferðina lenti í riðli með Argentínu dugði liðinu áfram í næstu umferð, en þar urðu mótherjarnir Frakkar sem unnu 4:3 í hörkuleik. Í Suður-Ameríkukeppninni árið eftir, sem fram fór í Brasilíu, tapaði Aregntína fyrir heimamönnum í undanúrslitum en hlaut að lokum bronsið eftir sigur á Síle undir stjórn þjálfarans [[Lionel Scaloni]] sem tók við liðinu í kjölfar mótsins í Rússlandi. ===Loksins álfumeistarar=== [[Mynd:Angel Di Maria – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (2).jpg|thumb|left|180px|[[Ángel Di María]] tryggði Argentínumönnum sigurinn á Cope América.]] Suður-Ameríkukeppni hafði verið fyrirhuguð í Kólumbíu og Argentínu á árinu 2020 en vegna [[Covid-19 faraldurinn|Covid-19 faraldursins]] þurfti að fresta henni og fór mótið að lokum fram í Brasilíu sumarið 2021, án áhorfenda. Keppt var í tveimur fimm liða riðlum sem skiluðu átta liðum í fjórðungsúrslit. Argentína gerði jafntefli í fyrsta leik gegn Síle en vann næstu þrjá leiki. Við tók útsláttarkeppnin þar sem argentínska liðið sló út bæði Ekvador og Kólumbíu. Í úrslitaleiknum mættust Brasilía og Argentína. Tæplega átta þúsund áhorfendum var heimilað að fylgjast með viðureigninni á tómlegum Maracanã-leikvangnum. Stuðningsmenn beggja landsliða um heim allan fylgdust þó vel með í gegnum sjónvarp og í [[Bangladess]] greip lögreglan til útgöngubanns til að koma í veg fyrir erjur á milli stuðningshópa. Mark frá [[Ángel Di María]] skildi liðin tvö að. Argentínumenn voru Suður-Ameríkumeistarar í fyrsta sinn frá 1993 og Messi hafði hreppt sinn fyrsta stóra titil. ===Þriðji heimsmeistaratitillinn=== [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2022|HM 2022]] í [[Katar]] fór fram við óvenjulegar aðstæður, í nóvember og desember af veðurfarslegum ástæðum. Mótið byrjaði með ósköpum þar sem argentínska liðið tapaði gríðarlega óvænt, 2:1, fyrir [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabíu]] en tveir sigrar á Mexíkó og Póllandi skiluðu liðinu þó toppsætinu í riðlinum. Í 16-liða úrslitum tóku [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralir]] við og máttu Suður-Ameríkumeistararnir hafa sig alla við að innbyrða 2:1 sigur gegn þeim. Viðureignin gegn Hollendingum í fjórðungsúrslitum reyndist dramatísk. Argentínumenn náðu 2:0 forystu og virtust ætla að landa þægilegum sigri. Hollendingar jöfnuðu í blálokin í elleftu mínútu uppbótartíma. Grípa þurfti til vítaspyrnukeppni þar sem argentínska liðið fór með sigur af hólmi. Argentína hefndi fyrir ófarirnar gegn Króatíu fjórum árum fyrr með 3:0 sigri í undanúrslitum og tryggði sér þar með úrslitaleik gegn heimsmeisturum Frakka. Úrslitaviðureignin varð einhver sú dramatískasta í sögu HM. [[Kylian Mbappé]] skoraði þrjú mörk á móti tveimur mörkum Messi og einu frá Di Maria. Í vítaspyrnukeppninni varð markvörðurinn [[Emiliano Martínez]] hetja Argentínumanna en hann beitti ýmis konar sálfræðihernaði til að fipa leikmenn franska liðsins, líkt og hann hafði gert á móti Hollendingum fyrr í keppninni. Argentínumenn nýttu hins vegar allar sínar spyrnur og urðu heimsmeistarar í þriðja sinn í sögunni. [[Mynd:Messi vs Nigeria 2018.jpg|thumb|180px|[[Lionel Messi]] Fagnar marki á móti Nígeríu á HM 2018 í Rússlandi]] [[Mynd:Argentina team in St. Petersburg.jpg|thumb|Argentína, liðið í St. Pétursborg árið 2018]] ==Leikmenn== ''Fyrir [[HM 2022]]'' ===Markverðir=== *Franco Armani (River Plate) *Gerónimo Rulli (Villarreal) *[[Emiliano Martínez]] (Aston Villa) ===Varnarmenn=== *Juan Foyth (Villarreal) *Nicolás Tagliafico (Lyon) *Gonzalo Montiel (Sevilla) *Germán Pezzella (Real Betis) *Marcos Acuña (Sevilla) *Cristian Romero (Tottenham Hotspur) *Nicolás Otamendi (Benfica) *Lisandro Martínez (Manchester United) *Nahuel Molina (Atlético Madrid) ===Miðjumenn=== *Leandro Paredes (Juventus) *Rodrigo De Paul (Atlético Madrid) *Exequiel Palacios (Bayer Leverkusen) *Thiago Almada (Atlanta United) *Alejandro Gómez (Sevilla) *Guido Rodríguez (Real Betis) *[[Alexis Mac Allister]] (Brighton & Hove Albion) *Enzo Fernández (Benfica) ===Framherjar=== *Julián Álvarez (Manchester City) *[[Lionel Messi]] (fyrirliði) (Paris Saint-Germain) *[[Ángel Di María]] (Juventus) *Ángel Correa (Atlético Madrid) *Paulo Dybala (Roma) *[[Lautaro Martínez]] (Inter Milan) ==Árangur í einstökum keppnum== === [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu|Copa America]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1916|1916]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Silfur'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1917|1917]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |-bgcolor=Bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1919|1919]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Brons'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1920|1920]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Silfur'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1921|1921]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1922|1922]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''4. sæti'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1923|1923]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1924|1924]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1925|1925]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1926|1926]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Silfur'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1927|1927]]||align=left|{{fáni|Peru}}||''Gull'' |- bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1929|1929]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1935|1935]]||align=left|{{fáni|Peru}}||''Silfur'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1937|1937]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1941|1941]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Gull'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1942|1942]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1945|1945]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Gull'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1946|1946]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1947|1947]]||align=left|{{fáni|Ecuador}}||''Gull'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1955|1955]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Gull'' |-bgcolor=Bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1956|1956]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Brons'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1957|1957]]||align=left|{{fáni|Peru}}||''Gull'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959 (Argentínu)|1959 (A)]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |- bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959 (Ekvador)|1959 (E)]]||align=left|{{fáni|Ecuador}}||''Silfur'' |- bgcolor=Bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1963|1963]]||align=left|{{fáni|Bólivía}}||''Brons'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1975|1975]]||align=left|Ýmis lönd||''Riðlakeppni'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1979|1979]]||align=left|Ýmis lönd ||''Riðlakeppni'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]]||align=left|Ýmis lönd ||''Riðlakeppni'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1987|1987]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''4. sæti'' |- bgcolor=bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1989|1989]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Brons'' |-bgcolor=gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1991|1991]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Gull'' |- bgcolor=gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1993|1993]]||align=left|{{fáni|Ekvador}}||''Gull'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1995|1995]]||align=left|{{fáni|Úrúgvæ}}||''8. liða úrslit'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1997|1997]]||align=left|{{fáni|Bólivía}} ||''8. liða úrslit'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1999|1999]]||align=left|{{fáni|Paragvæ}}||''8. liða úrslit'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2001|2001]]||align=left|{{fáni|Kólumbía}}||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2004|2004]]||align=left|{{fáni|Perú}}||''Silfur'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2007|2007]]||align=left|{{fáni|Venesúela}}||''Silfur'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2011|2011]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''8. liða úrslit'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2015|2015]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Silfur'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}} ||''Silfur'' |- bgcolor=Bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2019|2019]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Brons'' |- bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2021|2021]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Gull'' |- bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2024|2024]]||align=left| {{fáni|Bandaríkin}}||''Gull'' |-bgcolor=Gold |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |-bgcolor=silver |[[HM 1930|1930]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |- |[[HM 1934|1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||''1. umferð'' |- |[[HM 1938|1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1950|1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1954|1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1958|1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1962|1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1966|1966]]||align=left|{{fáni|England}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 1970|1970]]||align=left|{{fáni|Mexíkó}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1974|1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''2. umferð'' |-bgcolor=gold |[[HM 1978|1978]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |- |[[HM 1982|1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''2. umferð'' |- bgcolor=gold |[[HM 1986|1986]]||align=left|{{fáni|Mexíkó}}||''Gull'' |-bgcolor=silver |[[HM 1990|1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Silfur'' |- |[[HM 1994|1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 1998|1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2002|2002]]||align=left|<small>{{fáni|Suður-Kórea}} & {{fáni|Japan}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2006|2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2010|2010]]||align=left|{{fáni|Suður-Afríka}}||''8 liða úrslit'' |-bgcolor=silver |[[HM 2014|2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Silfur'' |- |[[HM 2018|2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''16 liða úrslit'' |-bgcolor=gold |[[HM 2022|2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''Gull'' |-bgcolor=silver |[[HM 2026|2026]]|| align="left" |{{fáni|Bandaríkin}}{{fáni|Kanada}}{{fáni|Mexíkó}}||''Silfur'' |} [[Flokkur:Suður-amerísk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] [[Flokkur:Íþróttir í Argentínu]] q1i65i63hta48arqcruumt46n1fq6qx 1972751 1972739 2026-07-20T00:03:23Z Berserkur 10188 1972751 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = La Albiceleste (''Þeir Hvítu og Ljósbláu'') | Merki = Flag of Argentina.svg | Íþróttasamband = Asociación del Fútbol Argentino (''Knattspyrnusamband Argentínu'') | Álfusamband = [[CONMEBOL]] | Þjálfari = {{ARG}} Lionel Scaloni | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Lionel Messi]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir = Lionel Messi (170) | Flest mörk = [[Lionel Messi]] (103) | Leikvangur = Estadio Monumental Antonio Vespucio Liberti, [[Búenos Aíres]] | FIFA sæti = 3 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 1 | FIFA hæst ár = mars 2007; okt.2007-júní 2008; júlí-okt. 2015; apríl 2016-apríl 2017; apríl 2023-júlí 2025 | FIFA lægst = 24 | FIFA lægst ár = ágúst 1996 | Fyrsti leikur = 3-2 gegn [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]] [[16. maí]] [[1902]] | Stærsti sigur = 12–0 gegn [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]] [[22. janúar]] [[1942]] | Mesta tap = 6–1 gegn [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spáni]] [[27. mars]] [[2018]] | HM leikir = | Fyrsti HM leikur = 1930 | Fyrsta HM keppni = 1930 | Mesti HM árangur = Heimsmeistarar [[HM 1978|1978]], [[HM 1986|1986]], [[HM 2022|2022]] | Álfukeppni = Copa America | Álfukeppni leikir = 42 | Fyrsta álfukeppni = 1916 | Mesti álfu árangur = Meistarar 1921, 1925, 1927, 1929, 1937, 1941, 1945, 1946, 1947, 1955, 1957, 1959, 1991, 1993, 2021, 2024 | pattern_la1 = _arg19h | pattern_b1 = _arg19h | pattern_ra1 = _arg19h | pattern_sh1 = _black_stripes2 | pattern_so1 = _arg19h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = ffffff | socks1 = FFFFFF <!-- Second Kit --> | pattern_la2 = _arg20a | pattern_b2 = _arg20a | pattern_ra2 = _arg20a | pattern_sh2 = _arg20a | pattern_so2 = _3_sky_stripes | leftarm2 = 213063 | body2 = 213063 | rightarm2 = 213063 | shorts2 = 213063 | socks2 = 213063 }} [[Mynd:Seleccion argentina 1964.jpg|thumb|left|250px|Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu 1964]] '''Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er landslið Argentínu í [[Knattspyrna|knattspyrnu]]. Því er stjórnað af Argentínska knattspyrnusambandinu sem var stofnað árið 1893 og varð formlega meðlimur í [[FIFA]] árið 1912. Argentína hefur tekið þátt í 17 lokakeppnum heimsmeistarakeppninnar frá 1930 til 2022. Það hefur orðið heimsmeistari þrisvar, [[HM 1978]], [[HM 1986]] og [[HM 2022]]. [[Mynd:Maradona cup azteca.jpg|thumb|left|250px|Heimsmeistaratitlinum 1986 fagnað]] Argentína tók þátt í fyrstu heimsmeistarakeppninni, í Úrúgvæ, árið 1930. Liðið komst í úrslit þar sem það tapaði. Síðan hélt það til Ítalíu í næsta heimsmeistarakeppni, þar sem það var slegið út af Svíþjóð. Argentínu mistókst svo að komast á nokkrar heimsmeistarakeppnir í röð áður en liðið mætti á ný á heimsmeistarakeppnina árið 1958. Argentína tók eftir það þátt í öllum heimsmeistarakeppnunum að undanskildri heimsmeistarakeppninni 1970, einu [[Heimsmeistarakeppni FIFA|heimsmeistarakeppninni]] sem það komst ekki í. Á heimsmeistarakeppninni á heimavelli árið 1978 varð Argentína heimsmeistari og endurtók leikin árið [[HM 1986|1986]]. Argentína hefur 6 sinnum komist í úrslitaleikinn. Argentína hefur tekið þátt í [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu|Copa America]] frá 1916 og unnið meistaratitilinn alls 15 sinnum, síðast 2021. Tveir af þekktari knattspyrnuköppum sögunnar koma frá Argentínu: [[Lionel Messi]] og [[Diego Maradona]]. ==Saga== Árið 1901 mættust argentínskt og [[Úrúgvæ|úrúgvæskt]] úrvalslið í kappleik sem skipulagður var og fór fram á heimavelli ''Albion F.C.'' í Úrúgvæ. Leiknum lauk með 3:2 sigri argentínska liðsins, en viðureignin er þó ekki talin formlegur landsleikur enda var hún ekki á vegum knattspyrnusambanda landanna tveggja. Árið eftir var ákveðið að liðin mættust að nýju á sama velli og telst það fyrstu landsleikur beggja þjóða og raunar fyrsti landsleikur sem fram fór í Suður-Ameríku og meðal þeirra fyrstu í heiminum utan Stóra-Bretlands. Að þessu sinni unnu Argentínumenn stórsigur, 6:0. [[Mynd:Harry_Hayes4.JPG|thumb|left|180px|Harry Hayes var markakóngur Argentínu í byltingarafmælismótinu 1910.]]Frá 1902 til 1909 mættustu Argentína og Úrúgvæ þrettán sinnum á knattspyrnuvellinum, áður en önnur landslið höfðu verið stofnuð í álfunni. Þetta lagði grunninn að rótgrónum ríg milli liðanna tveggja. Engar tvær knattspyrnuþjóðir hafa mæst jafnoft í landsleik, ekki einu sinni [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englendingar]] og [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotar]] sem þó hafa att kappi frá 1872. Á þessum árum voru stofnsettar ýmsar keppnir og búnir til verðlaunagripir sem bitist var um í viðureignum þessum, má þar nefna ''Copa Lipton'' frá 1905 og ''Copa Newton'' frá 1906. Árið 1910 var efnt til fyrsta þriggja landsliða mótsins í Suður-Ameríku, ''Copa Centenario Revolución de Mayo'', sem haldið var til að minnast 100 ára afmælis maíbyltingarinnar sem var miklilsverður viðburður í sjálfstæðissögu ríkja Rómönsku Ameríku. Auk heimamanna í Argentínu tóku Úrúgvæ og [[Síleska karlalandsliðið í knattspyrnu|Síle]] þátt í mótinu sem lauk með sigri Argentínska liðsins. Mót þetta hefur stundum verið kallað „fyrsta [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu|Suður-Ameríkukeppnin]]“ en CONMEBOL, knattspyrnusamband álfunnar lítur svo á að það hafi verið keppnin [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1916|árið 1916]], sem fram fór á stofnári sambandsins. ===Álfukeppni og stækkandi sjóndeildarhringur=== Fyrsta formlega Suður-Ameríkukeppnin var haldin í Argentínu árið 1916 og lauk með sigri Úrúgvæ sem voru langsterkasta liðið á þessu fyrsta tímabili keppninnar. Af fyrstu tíu mótunum, frá 1916-25, fór Úrúgvæ sex sinnum með sigur af hólmi en [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]] og Argentína tvisvar hvor þjóð. Báðir titlar Argentínu komu á heimavelli, árin [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1921|1921]] og [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1925|1925]]. [[Mynd:Final_football_Argentina_vs_Uruguay_Olympics_1928.jpg|thumb|right|180px|Fyrirliðar Argentínu og Úrúgvæ stilla sér upp með dómaratríóinu fyrir úrslitaleikinn í Amsterdam 1928.]]Úrúgvæska liðið mætti sem fulltrúi Suður-Ameríku á [[Sumarólympíuleikarnir_1924#Knattspyrnukeppni_ÓL_1924|Ólympíuleikana í París 1924]] og kom aftur með gullverðlaunin, sem talin voru ígildi heimsmeistaratitils. Þetta jók enn á ríginn milli Úrúgvæ og Argentínu á fótboltavellinum og var sigri Argentínumanna á nýkrýndu meisturunum árið 1924 því fagnað innilega, ekki hvað síst þar sem [[Cesáreo Onzari]] skoraði mark í leiknum, beint úr hornspyrnu, en knattspyrnureglunum hafði nýlega verið breytt á þann veg að slík mörk fengu að standa. Úrúgvæ og Argentína sendu bæði lið til leiks á [[Sumarólympíuleikarnir_1928#Knattspyrnukeppni_ÓL_1928|Ólympíuleikana í Amsterdam 1928]]. Argentínska liðið var talið síst lakara um þær mundir og varð t.a.m. Suður-Ameríkumeistari bæði árin [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1927|1927]] og [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1929|1929]]. Á leiðinni til Amsterdam gerði Argentína markalaust jafntefli við [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]] í fyrsta landsleik sínum gegn liði utan Suður-Ameríku. Líkt og raunin hafði verið í París fjórum árum fyrr, reyndust Suður-Ameríkumennirnir öðrum mótherjum sínum yfirsterkari á Ólympóuleikunum. Argentínumenn unnu stóra sigra á [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkjamönnum]], [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgum]] og [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptum]] uns röðin kom að Úrúgvæ í úrslitum. Þar skildu liðin jöfn 1:1 en Úrúgvæ hafði betur í endurteknum leik, 2:1 og argentínska liðið mátti sætta sig við silfurverðlaunin. Evrópskir knattspyrnuáhugamenn heilluðust af færni suður-amerísku leikmannanna og átti það stóran þátt í að ákveðið var að halda fyrsta heimsmeistaramótið í [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1930|Úrúgvæ árið 1930]]. ===Fyrstu heimsmeistaramótin=== [[Mynd:NilsAxelsson.jpg|thumb|left|180px|Argentínumenn töpuðu fyrsta leik og féllu út gegn Svíum á HM 1934.]]Þegar á hólminn var komið sátu flestar Evrópuþjóðir heima á HM 1930 með þeim afleiðingum að Úrúgvæ og Argentína voru yfirburðalið á mótinu. Argentína mátti þó hafa talsvert fyrir því að vinna 1:0 sigur á [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frökkum]] í riðlakeppninni. Eins og búist var við mættust erkifjendurnir í úrslitaleiknum og var spennan í [[Montevídeó]] gríðarleg. Stór hópur argentínskra stuðningsmanna hugðust mæta á leikinn en komust ekki á leiðarenda vegna þoku. Sögur gengu af því að leikmönnum og fjölskyldum argentínska liðsins hefði verið hótað lífláti fyrir leikinn en að lokum fór svo að heimamenn í Úrúgvæ unnu 4:2. Það varð argentínska liðinu lítil huggun að framherji þeirra [[Guillermo Stábile]] yrði fyrsti markakóngur HM með átta mörk. Kergjan eftir úrslitaleikinn gerði það að verkum að Úrúgvæ og Argentína, sem höfðu fram að þessu yfirleitt mæst ekki sjaldnar en tvisvar á ári, hittust ekki nema tvisvar næstu fimm árin. Af sömu ástæðu var gert hlé á Suður-Ameríkukeppninni til ársins [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1935|1935]]. Ósætti Úrúgvæmanna við þátttökuleysi Evrópubúa á HM 1930 gerði það að verkum að þeir neituðu að mæta til leiks á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1934|HM á Ítalíu 1934]]. Argentínumenn mættu hins vegar kokhraustir til leiks þrátt fyrir að hafa varla leikið neina landsleiki á undanliðnum fjórum árum og eftir að hafa misst lykilmenn til Ítalíu þar sem þeir kepptu nú undir merkjum [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|heimamanna]]. Keppt var með útsláttarfyrirkomulagi og þurfti argentínska liðið að sætta sig við að snúa heim eftir 3:2 tap gegn [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíum]] í fyrsta leik. Fjórum árum síðar töldu Argentínumenn sig sjálfskipaða gestgjafa á HM. Þegar það náði ekki fram að ganga ákváðu þeir að sitja heima á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1938|HM 1938]]. ===Sigrar og hjásetur=== [[Mynd:Carasucias.JPG|thumb|right|180px|Sóknarlína hins óstöðvandi Carasucias-liðs Argentínu frá 1957.]]Árin í kringum [[seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjöldina]] voru einhver þau sigursælustu í sögu argentínska landsliðsins á heimaslóðum. Landið varð fimm sinnum Suður-Ameríkumeistari í sjö mótum á árunum 1937-47. Í annað hinna tveggja skiptanna mætti Argentína ekki til leiks. Sömu sögu má segja um heimmeistaramótin [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1950|árin 1950]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1954|1954]], þar sem árgentínska knattspyrnusambandið ákvað að mæta ekki til leiks. Grunur vaknaði um að Argentínumenn yrðu sér úti um átyllu til að sitja heima þegar stjórnendur landsliðsins voru óvissir um góðan árangur, einkum í forsetatíð [[Juan Perón]], sem lagði mikið upp úr því að tengja stjórn sína við velgengni á knattspyrnuvellinum. Þótt Argentína keppti hvorki á HM 1950 né 1954 markaði sjötti áratugurinn upphafið að reglubundnum vináttuleikjum gegn evrópskum andstæðingum. 3:1 sigri á Englendingum í Buenos Aires sumarið 1953 var t.a.m. fagnað sem heimsmeistaratitli og var lengi talið einhver bestu úrslit argentínska landsliðsins. Argentínumenn unnu sinn tíunda, ellefta og tólfta Suður-Ameríkutitil árin [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1955|1955]], [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1957|1957]] og [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959 (Argentínu)|1959]]. Af þeim þótti miðjutitillinn, í [[Perú]] 1957 glæsilegastur. Liðið, sem var undir stjórn Guillermo Stábile var kallað ''Carasucias'' og talið líklegt til stórafreka á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1958|HM í Svíþjóð 1958]] þar sem Argentína mætti aftur eftir nærri aldarfjórðungs hlé. Í millitíðinni fluttu þrír lykilmenn sig hins vegar til Ítalíu og sneru því baki við landsliðinu sem olli sárum vonbrigðum, hafnaði á botni riðils síns og tapaði m.a. 6:1 fyrir liði [[Tékkóslóvakíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkóslóvakíu]]. Afhroðið á heimsmeistaramótinu var kallað ''sænski harmleikurinn'' og talið er að um 10 þúsund manns hafi mætt á flugstöðina í Buenos Aires til að tjá vanþóknun sína á liðinu við heimkomuna. ===Hörkutól=== Hin sigursælu lið Argentínu á sjötta áratugnum þóttu oft hörð í horn að taka en voru þó einnig marksækin og skoruðu mikið. Á sjöunda og áttunda áratugnum fékk argentínska liðið hins vegar orð á sig fyrir að vera varnarsinnaðra og hika ekki við að leika grófan leik. Afhroðið í Svíþjóð kann að hafa átt sinn þátt í þessari viðhorfsbreytingu. Keppnisferð um Evrópu sumarið 1961 leiddi einnig í ljós hversu langt liðið stóð að baki sterkari evrópsku liðunum, en Argentína vann aðeins einn leik af fimm á ferðalaginu. Þjálfaraskipti voru tíð á þessum árum, eftir langt stöðugleikatímabil þar á undan. [[Mynd:Argentina_1966_rattin.jpg|thumb|left|300px|Antonio Rattin er rekinn af velli gegn Englandi 1966 og allt sýður uppúr.]] Argentínumenn höfðu talið sig sjálfkjörna til að hýsa [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1962|HM 1962]] sem flestum að óvörum var ákveðið að halda í staðinn í [[Síle]]. Þar unnu Argentínumenn bragðdaufan sigur á [[Búlgarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Búlgörum]] í upphafsleik en töpuðu svo fyrir Englandi og gerðu markalaust jafntefli gegn [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ungverjum]] og féllu úr keppni. Þátttaka Argentínu á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]] reyndist söguleg. Liðið mætti til leiks fullt bjartsýni eftir að gott gengi á [[Taça das Nações]], fjögurra liða móti sem haldið var í Brasilíu og var kallað ''litla heimsmeistarakeppnin''. Auk heimamanna og Argentínu kepptu Englendingar og Portúgalir á mótinu sem argentínska liðið vann á fullu húsi stiga. Keppnin í Englandi byrjaði einnig prýðilega. Argentínumenn unnu bæði [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánverja]] og [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svisslendinga]] í riðlakeppninni en gerðu jafntefli við [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Vestur-Þjóðverja]] sem nældu sér í toppsætið á betri markatölu. Í fjórðungsúrslitum mættust Argentína og England í leik sem átti eftir að draga dilk á eftir sér. Leikurinn þóttu grófur af hálfu beggja liða en allt sauð upp úr þegar fyrirliðinn [[Antonio Rattín]] var rekinn af velli. Heimamenn unnu að lokum 1:0 sigur, en eftir leikinn gerðu enskir fjölmiðlar mikið úr „villimannlegri hegðun“ Argentínumanna sem sjálfir töldu að þýskur dómari leiksins hefði dregið taum enska liðsins að kröfu FIFA. Argentínumönnum var því fagnað sem hetjum við heimkomuna en viðureignin varð til þess að ýta undir mikla gagnkvæma andúð liðanna tveggja. Hinn harði leikstíll argentínska liðsins skilaði þeim ekki miklum árangri á heimaslóðum, þar sem Argentína varð ekki Suður-Ameríkumeistari frá 1959 til 1991. Argentínumönnum mistókst einnig að komast á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1970|HM 1970]] og var það í fyrsta og eina sinn í sögunni sem liðið hefur fallið út í undankeppni HM. ===Draugaliðið og HM 1974=== [[Mynd:Menotti_world_cup.jpg|thumb|right|180px|César Luis Menotti tók við landsliðinu eftir HM 1974 og lét þegar til sín taka.]]Áfallið þegar Argentínu mistókst að komast á HM 1970 var mikið. Á FIFA-þinginu 1966 hafði verið ákveðið að Argentína yrði í gestgjafahlutverkinu á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1978|HM 1978]] og metnaður argentínsku þjóðarinnar var mikill að byggja upp öflugt landslið í tíma. Knattspyrnusamband Argentínu var hins vegar í hreinni upplausn og landsliðshópurinn gekk nánast sjálfala. [[Mario Kempes]] lýsti því síðar að leikmenn hafi sjálfir þurft að skipuleggja vináttulandsleiki og safna peningum til að fjármagna æfingarbúðir. Skipulagsleysið gerði það að verkum að fjölmiðlum reyndist afar erfitt að fá upplýsingar um stöðuna á landsliðinu og fékk það fljótlega viðurnefnið ''draugaliðið''. Argentínumenn komu sér á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1974|HM í Vestur-Þýskalandi 1974]]. Þar beið þeirra strembinn forriðill með [[Pólska karlalandsliðið í knattspyrnu|Pólverjum]], [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítímönnum]] og Ítölum. Eftir naumt tap gegn pólska liðinu og 1:1 jafntefli gegn Ítölum komst liðið áfram í milliriðla með öruggum sigri á Haítí. HM-draumurinn mátti heita úr sögunni strax í fyrsta leik með 4:0 skelli gegn spútnikliði [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Hollendinga]]. Þvínæst kom 2:1 tap í hörkuleik gegn Brasilíu og að lokum tilþrifalítið jafntefli gegn [[Austur-þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austur-Þjóðverjum]]. Fátt við frammistöðuna í Vestur-Þýskalandi gaf tilefni til bjartsýni fyrir HM á heimavelli fjórum árum síðar og því ljóst að grípa þyrfti til róttækra aðgerða. Strax í kjölfar mótsins var gengið frá ráðningu [[César Luis Menotti]] sem landsliðsþjálfara. Hann setti ýmis skilyrði fyrir ráðningu sinni, þar á meðal að knattspyrnusambandið setti reglur sem bönnuðu sölu á leikmönnum undir 25 ára aldri til evrópskra félagsliða. ===Herforingjar og heimsmeistaratitill=== Argentínska landsliðið sýndi miklar framfarir undir stjórn Menotti, sem var yfirlýstur vinstrimaður. Á árinu 1977 þreytti 16 ára táningur, [[Diego Maradona]] frumraun sína fyrir Argentínu. Stuðningsmenn sáu ekki sólina fyrir þessum unga leikmanni og bakaði landsliðsþjálfarinn sér talsverðar óvinsældir þegar hann ákvað að sleppa honum úr leikmannahópi sínum fyrir HM. [[Mynd:Argentina vs netherlands final.jpg|thumb|left|180px|Mario Kempes fagnar marki gegn Hollendingum í úrslitaleiknum.]]Heimsmeistarakeppnin í Argentínu fór fram í skugga valdaráns illræmdrar herforingjastjórnar sem velt hafði [[Perónismi|Perónistahreyfingunni]] frá stjórnartaumunum. Stjórn herforingjanna var blóði drifin og ákváðu þeir að nýta sér HM óspart í áróðursskyni, sem hefur mjög mótað þau eftirmæli sem keppnin hefur hlotið. [[Mynd:Mario kempes figurita crack.jpg|thumb|right|180px|Kempes var hetja Argentínumanna á mótinu og markakóngur.]]Ekki er hægt að segja að heimamenn hafi byrjað mótið með neinum sérstökum glæsibrag. Fyrsti leikur vannst þó gegn Ungverjum með sigurmarki síðla leiks, 2:1. Þá tók við taugatrekkjandi sigur á [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frökkum]], sömuleiðis 2:1 og sæti í milliriðli var í höfn. Í lokaleiknum tapaði argentínska liðið svo fyrir Ítölum, 1:0 og endaði því í B-riðli og mátti sætta sig við að spila leiki sína í [[Rosario]] í stað höfuðborgarinnar Buenos Aires. Argentínska liðið hafði einungis skorað fjögur mörk í leikjunum remur og markahrókurinn Kempes var enn ekki kominn á blað. Ef til vill létti það pressu af liði heimamanna að færa sig til Rosario. Í það minnsta hrökk Kempes í gang í fyrsta leik milliriðlanna og skoraði tvívegis í 2:0 sigri á bronsliði Pólverja frá fyrra heimsmeistaramóti. Næsta viðureign var gegn Brasilíumönnum, sem líkt og argentínska liðið höfðu mátt sætta sig við annað sætið í sínum riðli. Litið var svo á að um eiginlegan úrslitaleik riðilsins væri að ræða, en útkoman varð markalaust jafntefli eftir harðan leik. Í lokaumferðinni fór leikur Brasilíumanna fram á undan viðureign Argentínumanna, sem þar með myndu vita hvers til væri ætlast af þeim. Fyrir leik sinn gegn [[Perúska karlalandsliðið í knattspyrnu|Perú]] vissu leikmenn Menotti að þeir þyrftu að vinna með fjórum mörkum hið minnsta til að komast í úrslitaleikinn. Niðurstaðan varð 6:0 sigur, sem síðar átti eftir að verða kveikjan að ýmsum samsæriskenningum um að maðkur hefði verið í mysunni. Sigurinn gegn Perú þýddi að Argentínumenn tóku á móti Hollendingum í úrslitaleik keppninnar þann 25. júní. Mikil taugaspenna var í aðdraganda leiksins og freistuðu heimamenn þess með ýmsum hætti að slá mótherjana út af laginu. Mario Kempes kom Argentínu yfir en Hollendingar jöfnuðu síðla leiks og voru nærri því að skora sigurmark í blálokin. Grípa þurfti til framlengingar þar sem Kempes skoraði öðru sinni og [[Daniel Bertoni]] gulltryggði sigurinn í lokin. Argentínumenn voru heimsmeistarar í fyrsta sinn í sögunni og fögnuður landsmanna jafnt sem herforingjanna var einlægur. Síðar áttu þó sumir leikmanna liðsins eftir að lýsa því hversu sárt þeim hefði þótt að styrkja stöðu einræðisstjórnarinnar með afreki sínu. ===Misheppnuð titilvörn=== Ekki gagnaðist heimsmeistaratitillinn Argentínumönnum í [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1979|næstu Suður-Ameríkukeppni]] frekar en endranær á þessum árum. Enduðu þeir í neðsta sæti síns riðils á eftir Brasilíu og [[Bólivíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bólivíu]]. Litlu betur gekk á [[1980 Mundialito|afmælismóti heimsmeistarakeppninnar]] sem fram fór í Úrúgvæ árið 1980. [[Mynd:Maradona expulsado vs brasil.jpg|thumb|left|180px|Maradona lítur rauða spjaldið gegn Brasilíu.]]Heimsmeistararnir ríkjandi mættu til leiks á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1982|HM á Spáni 1982]] í skugga [[Falklandseyjastríðið|Falklandseyjarstríðsins]] sem brotist hafði út þá um vorið. Diego Maradona var að þessu sinni í leikmannahópnum og hafði skömmu fyrir mótið verið keyptur til liðs við [[FC Barcelona|Barcelona]] fyrir metfé. Opnunarleikurinn, sem fram fór á [[Camp Nou]] heimavelli Börsunga, olli vonbrigðum þar sem Belgar unnu óvæntan 1:0 sigur. Sigrar gegn Ungverjum og El Salvador dugðu Argentínumönnum upp úr riðlinum, en þó aðeins sem næstefsta lið sem þýddi að þeir lentu í ógnarsterkum milliriðli. Upphafsleikur milliriðilsins var gegn heimsmeistaraefnum Ítala, sem höfðu gert þrjú jafntefli í jafnmörgum leikjum í mótinu. Ítalska liðið vaknaði hins vegar til lífsins gegn Argentínumönnum og vann 2:1 sigur. Þar með var staðan orðin nálega vonlaus og argentínska liðið lauk keppni með 3:1 tapi á móti Brasilíu, þar sem Maradona uppskar rauða spjaldið í lokin eftir að hafa verið sparkaður sundur og saman af varnarmönnum brasilíska liðsins. Ósigur þessi leiddi til afsagnar Menotti og tók [[Carlos Bilardo]] við keflinu af honum. ===Mótið hans Maradona=== [[Mynd:Argentina germany entering.jpg|thumb|right|180px|Leikmenn Argentínu og Vestur-Þýskalands ganga inn á völlinn fyrir úrslitaleikinn á Azteca-leikvangnum.]]Billardo og Menotti voru eins og svart og hvítt þegar kom að nálgun þeirra varðandi knattspyrnu. Vinstrimaðurinn og heimspekingurinn Menotti hafði lagt áherslu á léttleikandi bolta, stutt samspil og einstaklingsframtak á meðan Billardo, sem talinn var fremur hægrisinnaður, lagði áherslu á liðsheild og þéttan varnarleik. Úrslit Argentínumanna í aðdraganda [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1986|HM í Mexíkó 1986]] gáfu heldur ekki tilefni til bjartsýni. Í síðustu æfingarleikjunum fyrir mótið töpuðu Argentínumenn til að mynda fyrir bæði Frökkum og [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Norðmönnum]]. Vonir argentínska liðsins voru hins vegar bundnar við snilli Diego Maradona. Argentínska liðið fékk þægilegan forriðil og hafnaði í efsta sæti eftir sigra gegn [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kóreumönnum]] og Búlgörum en jafntefli gegn heimsmeisturum Ítala. Í 16-liða úrslitum lögðu Argentínumenn granna sína í Úrúgvæ að velli 1:0. Því næst tók við dramatísk viðureign gegn Englendingum þar sem Maradona var í aðalhlutverki, skoraði annars vegar minnisstætt mark þar sem hann sundurspilaði alla ensku vörnina en hins vegar mark þar sem hann sló knöttinn í markið án þess að dómaratríóið veitti því eftirtekt. Í undanúrslitum skoraði Maradona bæði mörkin í 2:0 sigri á Belgum. Vestur-Þjóðverjar settu allt kapp á að halda Maradona niðri í úrslitaleiknum, en við það losnaði um aðra leikmenn og Maradona tókst engu að síður að leggja upp eitt mark í 3:2 sigri. Argentína var heimsmeistari öðru sinni. ===Deilur og dópneysla=== [[Mynd:Diego Maradona, Napoli.jpg|thumb|left|300px|Maradona er enn í miklum metum í Napólí.]]Veturinn eftir sigurinn á HM leiddi Maradona [[SSC Napoli]] til síns fyrsta [[Ítalska A-deildin|ítalska meistaratitils]] og komst nánast í guðatölu í borginni. Þessar vinsældir hans áttu eftir að setja mark sitt á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1990|HM 1990]] sem fram fór á Ítalíu. Skipuleggjendur mótsins komu því svo fyrir að fjöldi leikja argentínska liðsins færu fram í Napólí, til að lokka fleiri áhorfendur á völlinn. Tvær grímur fóru þó að renna á ítölsk fótboltayfirvöld þegar Maradona hvatti íbúa Napólí til að styðja Argentínu í keppninni frekar en landslið heimamanna og kynti óhikað undir rótgróinni togstreitu sem ríkti milli íbúa suður- og norður-Ítalíu. Afleiðingin varð sú að margir Napólíbúar tóku kalli fyrirliða síns, en aðrir Ítalir snerust harkalega gegn Maradona og argentínska landsliðinu. Líkt og átta árum fyrr byrjaði titilvörnin illa. Argentína tapaði afar óvænt í opunarleiknum gegn [[Kamerúnska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kamerún]] sem þó luku leik tveimur mönnum færri. 2:0 sigur á [[Sovéska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sovétmönnum]] í næsta leik, sem fram fór í Napólí, bætti nokkuð úr skák. Lokaleikurinn var einnig í Napólí og þar gerðu Argentínumenn og [[Rúmenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Rúmenar]] jafntefli, sem þýddi að heimsmeistararnir skriðu áfram í 16-liða úrslit sem 3ja sætis lið og máttu búa sig undir erfiðari andstæðinga en ella. Brasilía og Argentína mættust í 16-liða úrslitum í leik sem einkenndist af stífum varnarleik. [[Claudio Caniggia]] náði að stinga sér í gegnum brasilísku vörnina seint í leiknum og skoraði eina markið. Í fjórðungsúrslitum þurfti að grípa til vítaspyrnukeppni eftir markalaust jafntefli gegn [[Júgóslavneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Júgóslavíu]] og Argentínumenn voru komnir í undanúrslit gegn Ítölum í Napólí. [[Salvatore Schillaci|Toto Schillaci]] kom heimamönnum yfir áður en Caniggia jafnaði metin og Argentína knúði aftur fram sigur í vítaspyrnukeppni. Í úrslitaleiknum gegn Vestur-Þjóðverjum freistuðu Argentínumenn þess að komast í þriðju vítakeppnina í röð en misstu tvo menn af velli með rauð spjöld og [[Andreas Brehme]] skoraði eina mark leiksins úr vítaspyrnu þegar fimm mínútur voru til leiksloka. [[Mynd:Argentina seleccion 1991.jpg|thumb|right|300px|Argentínska meistaraliðið á Copa America 1991.]]Veturinn 1990-91 féll Maradona á lyfjaprófi sem rekja mátti til [[kókaín|kókaínfíknar]] hans, þótt sjálfur segði hann að um væri að ræða hefndaraðgerðir ítalska knattspyrnusambandsins í sinn garð vegna HM 1990. Fyrir vikið missti hann af [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1991|Copa America 1991]], þar sem Argentínumenn hrepptu sinn þrettánda titil og þann fyrsta frá 1959. Hetja argentínska liðsins í keppninni var markahrókurinn [[Gabriel Batistuta]]. Liðið varði titil sinn í [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1993|Ekvador tveimur árum síðar]] og reyndist það síðasti Suður-Ameríkutitillinn í tæpa þrjá áratugi. Mörgum að óvörum sneri Maradona aftur í landsliðshópinn fyrir [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1994|HM í Bandaríkjunum 1994]]. Argentínska liðið þurfti að fara fjallabaksleiðina á mótið og mætti [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Áströlum]] í umspili. Þegar til Bandaríkjanna var komið reyndist Maradona í fantaformi og það sama gilti um Caniggia félaga hans, sem einnig hafði afplánað keppnisbann vegna kókaínneyslu. Þeir Maradona og Batistuta pökkuðu saman [[Gríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grikkjum]] í fyrsta leik, 4:0 og Caniggia skoraði bæði mörkin í 2:1 sigri á [[Nígeríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nígeríumönnum]] sem höfðu heillað í sínum upphafsleik. Snögglega virtust Argentínumenn líkleg heimsmeistaraefni. En Adam var ekki lengi í Paradís. Eftir Nígeríuleikinn var upplýst að Maradona hefði fallið á lyfjaprófi. Vængbrotnir Argentínumenn töpuðu lokaleik riðilsins á móti Búlgörum og féllu svo úr leik í 16-liða úrslitum gegn grönnum þeirra frá Rúmeníu. Leikferli Diego Maradona með landsliðinu var lokið. ===Vonbrigði í Evrópu og Asíu=== Argentínumenn unnu Suður-Ameríkuforkeppnina fyrir [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1998|HM í Frakklandi 1998]] og voru fjórða efsta þátttökuþjóðin á heimslista FIFA. Þjálfari liðsins var gamli fyrirliðinn [[Daniel Passarella]] og fékk Argentína fullt hús stiga í riðlakeppninni, eitt liða auk heimamanna Frakka og fékk ekki á sig eitt einasta mark að auki. Gömlu fjendurnir, Englendingar, voru andstæðingarnir í 16-liða úrslitum. Eftir 2:2 jafntefli þurfti að grípa til vítaspyrnukeppni sem argentínska liðið reyndist sterkari aðilinn í. Aðrir gamlir andstæðingar, Hollendingar, biðu í fjórðungsúrslitum. Allt stefndi í framlengingu en á lokamínútu venjulegs leiktíma skoraði [[Dennis Bergkamp]] sigurmarkið, 2:1. [[Mynd:020607beckhamPK.jpg|thumb|left|180px|David Beckham skorar sigurmark Englendinga gegn Argentínu á HM 2002 úr vítaspyrnu.]][[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2002|HM 2002]] fór fram í Japan og Suður-Kóreu. [[Marcelo Bielsa]] stýrði liði Argentínu sem talið var í hópi sigurstranglegri þjóða, þrátt fyrir að dragast í svokallaðan ''dauðariðil''. Argentína fór vel af stað og sigraði Nígeríu í fyrsta leik. Tap fyrir Englendingum og jafntefli gegn Svíum þýddi hins vegar að Argentína bættist í hóp öflugra knattspyrnuþjóða sem þurftu að snúa heim eftir riðlakeppnina. Þjóðverjar voru gestgjafar á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2006|HM 2006]]. Líkt og í Frakklandi átta árum fyrr byrjuðu Argentínumenn með látum. Unnu fyrst sterkt lið Fílabeinsstrandarinnar, kjöldrógu því næst [[Karlalandslið Serbíu og Svartfjallalands í knattspyrnu|Serbíu & Svartfjallaland]] 6:0, þar sem kornungur leikmaður [[Lionel Messi]] skoraði lokamarkið. Að síðustu gerðu Hollendingar og Argentínumenn markalaust jafntefli sem þýddi að toppsætið kom í hlut þeirra síðarnefndu. Framlengingu þurfti til að knýja fram sigur á Mexíkó í 16-liða úrslitum, 2:1. Í fjórðun gsúrslitum voru mótherjarnir heimamenn Þjóðverja. Argentína náði forystunni en [[Miroslav Klose]] jafnaði metin og þýska liðið vann að lokum í vítakeppni. ===Maradona í þjálfarasætinu=== [[Mynd:Carlos Tévez - Argentina - 2010 FIFA World Cup.jpg|thumb|right|180px|Carlos Tévez á HM 2010.]] [[Alfio Basile]] lét af störfum sem landsliðsþjálfari á árinu 2008. Goðsögnin Diego Maradona sóttist eftir starfinu og fékk það, þrátt fyrir takmarkaða þjálfunarreynslu. Forkeppni [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2010|HM 2010]] sem fram fór í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] byrjaði brösulega og Argentínumenn máttu m.a. sætta sig við 6:1 tap gegn Bólivíu sem er enn í dag meðal stærstu ósigra landsliðsins. Argentínumenn tryggðu sér farseðilinn til Suður-Afríku með sigri í lokaleiknum þar sem þjálfarinn var í slíkri geðshræringu að hann jós út úr sér fúkyrðum á blaðamannafundi og uppskar að launum tveggja mánaða bann frá FIFA. Í úrslitakeppninni virtist allt ætla að smella. Argentínumenn fengu fullt hús stiga í forriðlunum, einir liða ásamt Hollendingum. Í 16-liða úrslitum sigruðu þeir Mexíkóa 3:1 í leik þar sem [[Carlos Tévez]] komst upp með að skora augljóst rangstöðumark. Í kjölfarið baðst forseti FIFA afsökunar á atvikinu sem átti sinn þátt í að sambandið ákvað að hefja þróun á myndbandsdómgæslu. Í fjórðungsúrslitum rakst argentínska liðið hins vegar á vegg og steinlá fyrir Þjóðverjum, 4:0. Maradona lét af störfum í kjölfarið. ===Messi og eyðimerkurgangan=== Árið eftir HM í Suður-Afríku voru Argentínumenn í gestgjafahlutverki í Copa America. Liðið féll úr leik í fjórðungsúrslitum gegn meistaraefnum Úrúgvæ, en á tveimur fyrri mótum hafði argentínska liðið mátt sætta sig við tap í úrslitaleik. Messi var almennt álitinn einn besti knattspyrnumaður allra tíma, en sífellt fleiri tóku þó að benda á algjöra titlaþurrð hans í alþjóðakeppni ef frá er talinn Ólympíumeistaratitill í [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Beijing 2008.]] [[Mynd:Iran vs. Argentina match, 2014 FIFA World Cup 01.jpg|thumb|left|220px|[[Sergio Agüero]] í leik gegn Íran á HM 2014.]] Argentína mætti til leiks með nokkuð sterkt lið á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2014|HM 2014]] sem fram fór í nágrannalandinu Brasilíu. Liðið var í hópi þeirra sem fór í gegnum riðlakeppnina á fullu húsi stiga, eftir þrjá eins marks sigra á mótherjum sínum þar sem Messi skoraði fjögur af sex mörkum sinna manna. Í 16-liða úrslitum vannst sigur á [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]] með marki í blálok framlengingar og í fjórðungsúrslitum dugði sömuleiðis eitt mark gegn Belgum. Ekkert mark var skorað í undanúrslitaleiknum gegn Hollendingum en evrópska liðið misnotaði tvær vítaspyrnur og Argentína var komið í úrslitaleik í fyrsta sinn í tæpan aldarfjórðung og líkt og í tvö síðustu skiptin voru mótherjarnir Þjóðverjar. [[Mario Götze]] skoraði eina mark leiksins í seinni hálfleik framlengingar. Þjóðverjar urðu heimsmeistarar en mynd af Messi horfa vonsvikinn á verðlaunagripinn að leik loknum var valin íþróttaljósmynd ársins 2014. Vonbrigði Messi á alþjóðavettvangi héldu áfram árin [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2015|2015]] og [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]]. Copa America fór fram bæði árin, síðarnefnda keppnin var haldin í Bandaríkjunum til að minnast 100 ára afmæli mótsins. Í bæði skiptin komu Argentínumenn sigurstranglegir til leiks en máttu sætta sig við að tapa í tvígang í úrslitum fyrir Síle eftir vítaspyrnukeppni. Tapið í Bandaríkjunum 2016 fékk svo mjög á Messi að hann tilkynnti brotthvarf sitt úr landsliðinu, en lét þó fljótlega til leiðast og dró landsliðsskóna fram að nýju. ===Hrakfarir í Rússlandi=== [[Mynd:FWC 2018 - Group D - ARG v ISL - Photo 152.jpg|thumb|right|180px|[[Hannes Þór Halldórsson]] býr sig undir að verja frá Messi á HM 2018.]]Argentínumennn tryggðu sér ekki sæti í úrslitakeppni [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] fyrr en í lokaumferð forkeppninnar með útisigri gegn [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]. Mótherjarnir í fyrsta leik í [[Rússland|Rússlandi]] voru [[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íslendingar]] sem komu mjög á óvert með því að ná 1:1 jafntefli þar sem [[Hannes Þór Halldórsson]] varði víti frá Messi. Ekki tók betra við í næsta leik þar sem Argentína fékk ljótan 3:0 skell gegn [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatíu]]. Sigur á móti Nígeríu, sem enn eina ferðina lenti í riðli með Argentínu dugði liðinu áfram í næstu umferð, en þar urðu mótherjarnir Frakkar sem unnu 4:3 í hörkuleik. Í Suður-Ameríkukeppninni árið eftir, sem fram fór í Brasilíu, tapaði Aregntína fyrir heimamönnum í undanúrslitum en hlaut að lokum bronsið eftir sigur á Síle undir stjórn þjálfarans [[Lionel Scaloni]] sem tók við liðinu í kjölfar mótsins í Rússlandi. ===Loksins álfumeistarar=== [[Mynd:Angel Di Maria – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (2).jpg|thumb|left|180px|[[Ángel Di María]] tryggði Argentínumönnum sigurinn á Cope América.]] Suður-Ameríkukeppni hafði verið fyrirhuguð í Kólumbíu og Argentínu á árinu 2020 en vegna [[Covid-19 faraldurinn|Covid-19 faraldursins]] þurfti að fresta henni og fór mótið að lokum fram í Brasilíu sumarið 2021, án áhorfenda. Keppt var í tveimur fimm liða riðlum sem skiluðu átta liðum í fjórðungsúrslit. Argentína gerði jafntefli í fyrsta leik gegn Síle en vann næstu þrjá leiki. Við tók útsláttarkeppnin þar sem argentínska liðið sló út bæði Ekvador og Kólumbíu. Í úrslitaleiknum mættust Brasilía og Argentína. Tæplega átta þúsund áhorfendum var heimilað að fylgjast með viðureigninni á tómlegum Maracanã-leikvangnum. Stuðningsmenn beggja landsliða um heim allan fylgdust þó vel með í gegnum sjónvarp og í [[Bangladess]] greip lögreglan til útgöngubanns til að koma í veg fyrir erjur á milli stuðningshópa. Mark frá [[Ángel Di María]] skildi liðin tvö að. Argentínumenn voru Suður-Ameríkumeistarar í fyrsta sinn frá 1993 og Messi hafði hreppt sinn fyrsta stóra titil. ===Þriðji heimsmeistaratitillinn=== [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2022|HM 2022]] í [[Katar]] fór fram við óvenjulegar aðstæður, í nóvember og desember af veðurfarslegum ástæðum. Mótið byrjaði með ósköpum þar sem argentínska liðið tapaði gríðarlega óvænt, 2:1, fyrir [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabíu]] en tveir sigrar á Mexíkó og Póllandi skiluðu liðinu þó toppsætinu í riðlinum. Í 16-liða úrslitum tóku [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralir]] við og máttu Suður-Ameríkumeistararnir hafa sig alla við að innbyrða 2:1 sigur gegn þeim. Viðureignin gegn Hollendingum í fjórðungsúrslitum reyndist dramatísk. Argentínumenn náðu 2:0 forystu og virtust ætla að landa þægilegum sigri. Hollendingar jöfnuðu í blálokin í elleftu mínútu uppbótartíma. Grípa þurfti til vítaspyrnukeppni þar sem argentínska liðið fór með sigur af hólmi. Argentína hefndi fyrir ófarirnar gegn Króatíu fjórum árum fyrr með 3:0 sigri í undanúrslitum og tryggði sér þar með úrslitaleik gegn heimsmeisturum Frakka. Úrslitaviðureignin varð einhver sú dramatískasta í sögu HM. [[Kylian Mbappé]] skoraði þrjú mörk á móti tveimur mörkum Messi og einu frá Di Maria. Í vítaspyrnukeppninni varð markvörðurinn [[Emiliano Martínez]] hetja Argentínumanna en hann beitti ýmis konar sálfræðihernaði til að fipa leikmenn franska liðsins, líkt og hann hafði gert á móti Hollendingum fyrr í keppninni. Argentínumenn nýttu hins vegar allar sínar spyrnur og urðu heimsmeistarar í þriðja sinn í sögunni. [[Mynd:Messi vs Nigeria 2018.jpg|thumb|180px|[[Lionel Messi]] Fagnar marki á móti Nígeríu á HM 2018 í Rússlandi]] [[Mynd:Argentina team in St. Petersburg.jpg|thumb|Argentína, liðið í St. Pétursborg árið 2018]] ==Árangur í einstökum keppnum== === [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu|Copa America]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1916|1916]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Silfur'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1917|1917]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |-bgcolor=Bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1919|1919]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Brons'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1920|1920]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Silfur'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1921|1921]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1922|1922]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''4. sæti'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1923|1923]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1924|1924]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1925|1925]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1926|1926]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Silfur'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1927|1927]]||align=left|{{fáni|Peru}}||''Gull'' |- bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1929|1929]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1935|1935]]||align=left|{{fáni|Peru}}||''Silfur'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1937|1937]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1941|1941]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Gull'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1942|1942]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1945|1945]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Gull'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1946|1946]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1947|1947]]||align=left|{{fáni|Ecuador}}||''Gull'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1955|1955]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Gull'' |-bgcolor=Bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1956|1956]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Brons'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1957|1957]]||align=left|{{fáni|Peru}}||''Gull'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959 (Argentínu)|1959 (A)]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |- bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959 (Ekvador)|1959 (E)]]||align=left|{{fáni|Ecuador}}||''Silfur'' |- bgcolor=Bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1963|1963]]||align=left|{{fáni|Bólivía}}||''Brons'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1975|1975]]||align=left|Ýmis lönd||''Riðlakeppni'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1979|1979]]||align=left|Ýmis lönd ||''Riðlakeppni'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]]||align=left|Ýmis lönd ||''Riðlakeppni'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1987|1987]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''4. sæti'' |- bgcolor=bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1989|1989]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Brons'' |-bgcolor=gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1991|1991]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Gull'' |- bgcolor=gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1993|1993]]||align=left|{{fáni|Ekvador}}||''Gull'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1995|1995]]||align=left|{{fáni|Úrúgvæ}}||''8. liða úrslit'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1997|1997]]||align=left|{{fáni|Bólivía}} ||''8. liða úrslit'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1999|1999]]||align=left|{{fáni|Paragvæ}}||''8. liða úrslit'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2001|2001]]||align=left|{{fáni|Kólumbía}}||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2004|2004]]||align=left|{{fáni|Perú}}||''Silfur'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2007|2007]]||align=left|{{fáni|Venesúela}}||''Silfur'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2011|2011]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''8. liða úrslit'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2015|2015]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Silfur'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}} ||''Silfur'' |- bgcolor=Bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2019|2019]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Brons'' |- bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2021|2021]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Gull'' |- bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2024|2024]]||align=left| {{fáni|Bandaríkin}}||''Gull'' |-bgcolor=Gold |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |-bgcolor=silver |[[HM 1930|1930]]||align=left|{{fáni|Uruguay}}||''Silfur'' |- |[[HM 1934|1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||''1. umferð'' |- |[[HM 1938|1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1950|1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1954|1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1958|1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1962|1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1966|1966]]||align=left|{{fáni|England}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 1970|1970]]||align=left|{{fáni|Mexíkó}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1974|1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''2. umferð'' |-bgcolor=gold |[[HM 1978|1978]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Gull'' |- |[[HM 1982|1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''2. umferð'' |- bgcolor=gold |[[HM 1986|1986]]||align=left|{{fáni|Mexíkó}}||''Gull'' |-bgcolor=silver |[[HM 1990|1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Silfur'' |- |[[HM 1994|1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 1998|1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2002|2002]]||align=left|<small>{{fáni|Suður-Kórea}} & {{fáni|Japan}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2006|2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2010|2010]]||align=left|{{fáni|Suður-Afríka}}||''8 liða úrslit'' |-bgcolor=silver |[[HM 2014|2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Silfur'' |- |[[HM 2018|2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''16 liða úrslit'' |-bgcolor=gold |[[HM 2022|2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''Gull'' |-bgcolor=silver |[[HM 2026|2026]]|| align="left" |{{fáni|Bandaríkin}}{{fáni|Kanada}}{{fáni|Mexíkó}}||''Silfur'' |} [[Flokkur:Suður-amerísk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] [[Flokkur:Íþróttir í Argentínu]] ey84iljelni2y5a33qj51rv5hfv99e2 0 157823 1972772 1972400 2026-07-20T09:14:37Z TKSnaevarr 53243 1972772 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | forskeyti = Sir | nafn = Keir Starmer | mynd = Prime Minister Sir Keir Starmer Official Portrait (cropped).jpg | myndatexti1 = Starmer árið 2024. | titill = Forsætisráðherra Bretlands | stjórnartíð_start = 5. júlí 2024 | stjórnartíð_end = 20. júlí 2026 | einvaldur = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | forveri = [[Rishi Sunak]] | eftirmaður = [[Andy Burnham]] | titill2 = Leiðtogi breska Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = 4. apríl 2020 | stjórnartíð_end2 = 17. júlí 2026 | forveri2 = [[Jeremy Corbyn]] | eftirmaður2 = [[Andy Burnham]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1962|9|2}} | fæðingarstaður = [[Southwark]], [[London]], [[England]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|Victoria Alexander|2007}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 2 | bústaður = [[Downingstræti 10]] | atvinna = Lögfræðingur, stjórnmálamaður | háskóli = [[Háskólinn í Leeds]]<br>[[St Edmund Hall, Oxford]] | undirskrift = Keir Starmer signature.svg }} '''Sir Keir Rodney Starmer''' (f. 2. september 1962) er [[Bretland|breskur]] stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Bretlands]] frá 2024 til 2026. Hann var jafnframt leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] frá árinu 2020 til ársins 2026. Hann tók við formannsembættinu í Verkamannaflokkinum af [[Jeremy Corbyn]] árið 2020 eftir að Verkamannaflokkurinn galt afhroð í þingkosningum árið áður. Starmer vann áður sem saksóknari hjá embætti breska ríkissaksóknarans.<ref>{{Vefheimild|titill=Brýnt að vernda réttin til að "stuða"|url=https://www.press.is/is/um-felagid/utgefid-efni/frettir/brynt-adh-vernda-rettin-til-adh-studha|útgefandi=[[Blaðamannafélag Íslands]]|ár=2012|mánuður=12. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. júní}}</ref> Starmer hefur verið lýst sem málsvara „mjúka vinstrisins“ innan Verkamannaflokksins en hann hefur þó lýst yfir vilja til að halda í róttækni síðustu ára.<ref name="kjarninn" /> Í [[Þingkosningar í Bretlandi 2024|þingkosningunum 2024]] vann Verkamannaflokkurinn stórsigur og varð Keir því að forsætisráðherra þann [[5. júlí]] [[2024]]. ==Æviágrip== Keir Starmer er fæddur árið 1962 í [[London]] og er kominn af einörðum [[Vinstristefna|vinstrimönnum]]. Hann er nefndur í höfuðið á [[Keir Hardie]], stofnanda og fyrsta þingflokksformanni [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]].<ref name=kjarninn>{{Vefheimild|titill=Fékk vinstrimennsku í vöggugjöf|url=https://kjarninn.is/skyring/2020-04-06-fekk-vinstrimennsku-i-voggugjof/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Arnar Þór Ingólfsson|ár=2020|mánuður=7. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=7. júní}}</ref> Móðir hans starfaði fyrir bresku heilbrigðisþjónustuna og faðir hans var verkamaður. Starmer ólst upp í smábæ í [[Surrey]] nálægt London.<ref name=dv>{{Vefheimild|titill=Hver er Keir Starmer, nýr forsætisráðherra Bretlands?|url=https://www.dv.is/pressan/2024/07/05/hver-er-keir-starmer-verdandi-forsaetisradherra-bertlands/|útgefandi=[[DV]]|dags=5. júlí 2024|skoðað=5. júlí 2024}}</ref> Starmer nam lögfræði í háskóla og að loknu námi tók hann þátt í að reka vinstrisinnaða tímaritið ''Socialist Alternatives''. Árið 2008 varð hann yfirmaður hjá saksóknaraembætti bresku krúnunnar.<ref name=dv/> Sem saksóknari átti Starmer þátt í viðbrögðum stjórnvalda við [[Óeirðirnar í London 2011|óeirðunum í Englandi árið 2011]]. Hann tók ákvörðun um að réttarkerfið skyldi vera opið allan sólarhringinn og um þúsund manns fóru í fangelsi vegna óeirðanna.<ref>{{Vefheimild|titill=Mótmæli gegn óeirðaseggjum fóru að mestu friðsamlega fram|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-08-07-motmaeli-gegn-oeirdaseggjum-foru-ad-mestu-fridsamlega-fram-419149|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ari Páll Karlsson|höfundur2=Ragnar Jón Hrólfsson|höfundur3=Grétar Þór Sigurðsson|dags=7. ágúst 2024|skoðað=14. ágúst 2024}}</ref> Starmer hlaut árið 2014 [[Riddari|riddaranafnbót]] fyrir störf sín í þágu hins opinbera sem mannréttindalögfræðingur og saksóknari hjá ríkinu. Hann komst fyrst á breska þingið eftir [[Þingkosningar í Bretlandi 2015|kosningarnar árið 2015]] og var frá árinu 2016 meðlimur í skuggaríkisstjórn [[Jeremy Corbyn]] sem ráðherra [[Brexit]]-málefna. Hann sagði sig síðar úr skuggaríkisstjórninni vegna ágreiningsefna við Corbyn. Á flokksfundi Verkamannaflokksins árið 2018 var Starmer málsvari þess að flokkurinn berðist fyrir annarri þjóðaratkvæðagreiðslu um veru Bretlands í Evrópusambandinu og að möguleikinn um að Bretland yrði áfram aðili að ESB yrði uppi á borðinu. Eftir slæma útreið Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2019|kosningum árið 2019]] hefur Starmer sagst tilbúinn að sætta sig við að Bretland yfirgefi Evrópusambandið.<ref name=kjarninn/> Corbyn sagði af sér sem leiðtogi Verkamanna eftir kosningarnar 2019. Starmer var kjörinn nýr leiðtogi flokksins þann 4. apríl árið 2020 með rúmum 56 prósentum atkvæða. Stuttu eftir að Starmer tók við forystu flokksins lýsti hann yfir að hann myndi reyna að uppræta [[Gyðingahatur]] innan flokksins, en flokkurinn hafði sætt gagnrýni fyrir meinta Gyðingaandúð á formannstíð Corbyns.<ref>{{Vefheimild|titill=Keir Starmer nýr leiðtogi Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/04/keir-starmer-nyr-leidtogi-verkamannaflokksins|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|ár=2020|mánuður=4. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. júní}}</ref> Starmer skipaði skuggaráðuneyti sem þótti bera vott um endurkömu „mjúka vinstrisins“ eftir róttækari formannstíð Corbyns.<ref name=kjarninn/> Í leiðtogatíð Starmers hefur Verkamannaflokkurinn færst til hægri miðað við stefnu flokksins undir forystu Corbyns. Starmer lét hreinsa marga af róttækustu vinstrisinnunum úr flokknum, auk þess sem Corbyn var vikið úr flokknum í stjórnartíð hans.<ref name=mbl.is/> ===Forsætisráðherra Bretlands (2024–)=== Undir forystu Starmers vann Verkamannaflokkurinn stórsigur í [[Þingkosningar í Bretlandi 2024|þingkosningum Bretlands]] sem haldnar voru þann 4. júlí árið 2024. Því tók hann við af [[Rishi Sunak]] sem forsætisráðherra Bretlands daginn eftir.<ref>{{Vefheimild|titill=Starmer verður forsætisráðherra eftir stórsigur Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-07-04-starmer-verdur-forsaetisradherra-eftir-storsigur-verkamannaflokksins-417051|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Þorgils Jónsson|höfundur2=Hugrún Hannesdóttir Diego|höfundur3=Grétar Þór Sigurðsson|dags=4. júlí 2024 |skoðað=5. júlí 2024 }}</ref> Fyrsta ár Starmers í embætti forsætisráðherra þótti erfitt og Verkamannaflokkurinn tapaði miklu fylgi í skoðanakönnunum á þessum tíma. Starmer varði miklum tíma í utanríkismál, meðal annars í að berjast fyrir áframhaldandi stuðningi við [[Úkraína|Úkraínu]] í [[Innrás Rússa í Úkraínu|stríðinu við Rússa]], við samninga við Evrópusambandið og í tollaviðræður við [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseta frá upphafi ársins 2025. Innanlands hefur stjórn Starmers átt erfitt með að stemma stigu við komu [[Flóttafólk|flóttamanna]] til Bretlands yfir [[Ermarsund]] en Starmer hefur reynt að takast á við vandann með samstarfi við önnur Evrópulönd og við [[Interpol]]. Stjórn Starmers hefur reynt að binda enda á hallarekstur ríkissjóðs með niðurskurðaraðgerðum en slíkar aðgerðir hafa mætt harðri andstöðu meðal margra þingmanna Verkamannaflokksins.<ref>{{Vefheimild|titill=Keir Starmer í veikri stöðu: „Versta byrjun forsætisráðherra Verkamannaflokksins frá 1945“|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-07-11-keir-starmer-i-veikri-stodu-versta-byrjun-forsaetisradherra-verkamannaflokksins-fra-1945-448023|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Hallgrímur Indriðason|dags= 11. júlí 2025 |skoðað=12. júlí 2025 }}</ref> Starmer varð fyrir harðri gagnrýni innan eigin flokks í byrjun ársins 2026 fyrir að hafa skipað [[Peter Mandelson]] sendiherra Breta í Bandaríkjunum árið áður. Mandelson hafði verið návinur bandaríska barnaníðingsins [[Jeffrey Epstein]] og frekari upplýsingar um samband þeirra höfðu komið upp á yfirborðið með birtingu gagna frá bandaríska dómsmálaráðuneytinu í febrúar 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Star­mer gagn­rýndur af sam­flokksmönnum sínum|url=https://www.visir.is/g/20262838979d/starmer-gagnryndur-af-samflokksmonnum-sinum|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags= 5. febrúar 2026 |skoðað= 21. febrúar 2026 }}</ref> Starmer baðst afsökunar vegna skipunar Mandelsons og sagði hann hafa logið að sér um hve djúpt samband þeirra Epsteins hefði rist.<ref>{{Vefheimild|titill=Staða Starmers orðin enn veikari vegna Mandelson-málsins|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-05-stada-starmers-ordin-enn-veikari-vegna-mandelson-malsins-466227|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Oddur Þórðarson|dags= 5. febrúar 2026 |skoðað= 21. febrúar 2026 }}</ref> Verkamannaflokkurinn galt afhroð í sveitarstjórnarkosningum í maí árið 2026, sem leiddi til þess að fjöldi ráðherra, undirráðherra og þingmanna flokksins hvöttu Starmer til að segja af sér.<ref>{{Vefheimild|titill=Streeting sagður munu skora Starmer á hólm í vikunni|url=https://www.visir.is/g/20262883155d/streeting-sagdur-munu-skora-starmer-a-holm-i-vikunni|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags= 13. maí 2026 |skoðað=13. maí 2026 }}</ref> Starmer tilkynnti að endingu þann 22. júní 2026 að hann myndi segja af sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins og forsætisráðherra.<ref>{{Vefheimild|titill=Starmer segir af sér sem forsætisráðherra Bretlands|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/22/starmer_segir_af_ser_sem_forsaetisradherra_bretland/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 22. júní 2026 |skoðað=22. júní 2026 }}</ref> [[Andy Burnham]] tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026.<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}</ref> ==Einkahagir== Starmer er tveggja barna faðir og stuðningsmaður fótboltaliðsins [[Arsenal]].<ref name=mbl.is>{{Vefheimild|titill=Hver er Keir Starmer?|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/07/04/hver_er_keir_starmer/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=4. júlí 2024|skoðað=5. júlí 2024}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá=5. júlí 2024| til=20. júlí 2026| fyrir=[[Rishi Sunak]]| eftir=[[Andy Burnham]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Starmer, Keir}} {{f|1962}} [[Flokkur:Breskir lögfræðingar]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1962]] m84dxvj22gy4mpj3ks3bf8tfwfcy0ho 1972789 1972772 2026-07-20T11:45:30Z TKSnaevarr 53243 1972789 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | forskeyti = Sir | nafn = Keir Starmer | mynd = Prime Minister Sir Keir Starmer Official Portrait (cropped).jpg | myndatexti1 = Starmer árið 2024. | titill = Forsætisráðherra Bretlands | stjórnartíð_start = 5. júlí 2024 | stjórnartíð_end = 20. júlí 2026 | einvaldur = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | forveri = [[Rishi Sunak]] | eftirmaður = [[Andy Burnham]] | titill2 = Leiðtogi breska Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = 4. apríl 2020 | stjórnartíð_end2 = 17. júlí 2026 | forveri2 = [[Jeremy Corbyn]] | eftirmaður2 = [[Andy Burnham]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1962|9|2}} | fæðingarstaður = [[Southwark]], [[London]], [[England]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|Victoria Alexander|2007}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 2 | atvinna = Lögfræðingur, stjórnmálamaður | háskóli = [[Háskólinn í Leeds]]<br>[[St Edmund Hall, Oxford]] | undirskrift = Keir Starmer signature.svg }} '''Sir Keir Rodney Starmer''' (f. 2. september 1962) er [[Bretland|breskur]] stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Bretlands]] frá 2024 til 2026. Hann var jafnframt leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] frá árinu 2020 til ársins 2026. Hann tók við formannsembættinu í Verkamannaflokkinum af [[Jeremy Corbyn]] árið 2020 eftir að Verkamannaflokkurinn galt afhroð í þingkosningum árið áður. Starmer vann áður sem saksóknari hjá embætti breska ríkissaksóknarans.<ref>{{Vefheimild|titill=Brýnt að vernda réttin til að "stuða"|url=https://www.press.is/is/um-felagid/utgefid-efni/frettir/brynt-adh-vernda-rettin-til-adh-studha|útgefandi=[[Blaðamannafélag Íslands]]|ár=2012|mánuður=12. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. júní}}</ref> Starmer hefur verið lýst sem málsvara „mjúka vinstrisins“ innan Verkamannaflokksins en hann hefur þó lýst yfir vilja til að halda í róttækni síðustu ára.<ref name="kjarninn" /> Í [[Þingkosningar í Bretlandi 2024|þingkosningunum 2024]] vann Verkamannaflokkurinn stórsigur og varð Keir því að forsætisráðherra þann [[5. júlí]] [[2024]]. ==Æviágrip== Keir Starmer er fæddur árið 1962 í [[London]] og er kominn af einörðum [[Vinstristefna|vinstrimönnum]]. Hann er nefndur í höfuðið á [[Keir Hardie]], stofnanda og fyrsta þingflokksformanni [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]].<ref name=kjarninn>{{Vefheimild|titill=Fékk vinstrimennsku í vöggugjöf|url=https://kjarninn.is/skyring/2020-04-06-fekk-vinstrimennsku-i-voggugjof/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Arnar Þór Ingólfsson|ár=2020|mánuður=7. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=7. júní}}</ref> Móðir hans starfaði fyrir bresku heilbrigðisþjónustuna og faðir hans var verkamaður. Starmer ólst upp í smábæ í [[Surrey]] nálægt London.<ref name=dv>{{Vefheimild|titill=Hver er Keir Starmer, nýr forsætisráðherra Bretlands?|url=https://www.dv.is/pressan/2024/07/05/hver-er-keir-starmer-verdandi-forsaetisradherra-bertlands/|útgefandi=[[DV]]|dags=5. júlí 2024|skoðað=5. júlí 2024}}</ref> Starmer nam lögfræði í háskóla og að loknu námi tók hann þátt í að reka vinstrisinnaða tímaritið ''Socialist Alternatives''. Árið 2008 varð hann yfirmaður hjá saksóknaraembætti bresku krúnunnar.<ref name=dv/> Sem saksóknari átti Starmer þátt í viðbrögðum stjórnvalda við [[Óeirðirnar í London 2011|óeirðunum í Englandi árið 2011]]. Hann tók ákvörðun um að réttarkerfið skyldi vera opið allan sólarhringinn og um þúsund manns fóru í fangelsi vegna óeirðanna.<ref>{{Vefheimild|titill=Mótmæli gegn óeirðaseggjum fóru að mestu friðsamlega fram|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-08-07-motmaeli-gegn-oeirdaseggjum-foru-ad-mestu-fridsamlega-fram-419149|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ari Páll Karlsson|höfundur2=Ragnar Jón Hrólfsson|höfundur3=Grétar Þór Sigurðsson|dags=7. ágúst 2024|skoðað=14. ágúst 2024}}</ref> Starmer hlaut árið 2014 [[Riddari|riddaranafnbót]] fyrir störf sín í þágu hins opinbera sem mannréttindalögfræðingur og saksóknari hjá ríkinu. Hann komst fyrst á breska þingið eftir [[Þingkosningar í Bretlandi 2015|kosningarnar árið 2015]] og var frá árinu 2016 meðlimur í skuggaríkisstjórn [[Jeremy Corbyn]] sem ráðherra [[Brexit]]-málefna. Hann sagði sig síðar úr skuggaríkisstjórninni vegna ágreiningsefna við Corbyn. Á flokksfundi Verkamannaflokksins árið 2018 var Starmer málsvari þess að flokkurinn berðist fyrir annarri þjóðaratkvæðagreiðslu um veru Bretlands í Evrópusambandinu og að möguleikinn um að Bretland yrði áfram aðili að ESB yrði uppi á borðinu. Eftir slæma útreið Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2019|kosningum árið 2019]] hefur Starmer sagst tilbúinn að sætta sig við að Bretland yfirgefi Evrópusambandið.<ref name=kjarninn/> Corbyn sagði af sér sem leiðtogi Verkamanna eftir kosningarnar 2019. Starmer var kjörinn nýr leiðtogi flokksins þann 4. apríl árið 2020 með rúmum 56 prósentum atkvæða. Stuttu eftir að Starmer tók við forystu flokksins lýsti hann yfir að hann myndi reyna að uppræta [[Gyðingahatur]] innan flokksins, en flokkurinn hafði sætt gagnrýni fyrir meinta Gyðingaandúð á formannstíð Corbyns.<ref>{{Vefheimild|titill=Keir Starmer nýr leiðtogi Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/04/keir-starmer-nyr-leidtogi-verkamannaflokksins|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|ár=2020|mánuður=4. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. júní}}</ref> Starmer skipaði skuggaráðuneyti sem þótti bera vott um endurkömu „mjúka vinstrisins“ eftir róttækari formannstíð Corbyns.<ref name=kjarninn/> Í leiðtogatíð Starmers hefur Verkamannaflokkurinn færst til hægri miðað við stefnu flokksins undir forystu Corbyns. Starmer lét hreinsa marga af róttækustu vinstrisinnunum úr flokknum, auk þess sem Corbyn var vikið úr flokknum í stjórnartíð hans.<ref name=mbl.is/> ===Forsætisráðherra Bretlands (2024–)=== Undir forystu Starmers vann Verkamannaflokkurinn stórsigur í [[Þingkosningar í Bretlandi 2024|þingkosningum Bretlands]] sem haldnar voru þann 4. júlí árið 2024. Því tók hann við af [[Rishi Sunak]] sem forsætisráðherra Bretlands daginn eftir.<ref>{{Vefheimild|titill=Starmer verður forsætisráðherra eftir stórsigur Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-07-04-starmer-verdur-forsaetisradherra-eftir-storsigur-verkamannaflokksins-417051|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Þorgils Jónsson|höfundur2=Hugrún Hannesdóttir Diego|höfundur3=Grétar Þór Sigurðsson|dags=4. júlí 2024 |skoðað=5. júlí 2024 }}</ref> Fyrsta ár Starmers í embætti forsætisráðherra þótti erfitt og Verkamannaflokkurinn tapaði miklu fylgi í skoðanakönnunum á þessum tíma. Starmer varði miklum tíma í utanríkismál, meðal annars í að berjast fyrir áframhaldandi stuðningi við [[Úkraína|Úkraínu]] í [[Innrás Rússa í Úkraínu|stríðinu við Rússa]], við samninga við Evrópusambandið og í tollaviðræður við [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseta frá upphafi ársins 2025. Innanlands hefur stjórn Starmers átt erfitt með að stemma stigu við komu [[Flóttafólk|flóttamanna]] til Bretlands yfir [[Ermarsund]] en Starmer hefur reynt að takast á við vandann með samstarfi við önnur Evrópulönd og við [[Interpol]]. Stjórn Starmers hefur reynt að binda enda á hallarekstur ríkissjóðs með niðurskurðaraðgerðum en slíkar aðgerðir hafa mætt harðri andstöðu meðal margra þingmanna Verkamannaflokksins.<ref>{{Vefheimild|titill=Keir Starmer í veikri stöðu: „Versta byrjun forsætisráðherra Verkamannaflokksins frá 1945“|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-07-11-keir-starmer-i-veikri-stodu-versta-byrjun-forsaetisradherra-verkamannaflokksins-fra-1945-448023|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Hallgrímur Indriðason|dags= 11. júlí 2025 |skoðað=12. júlí 2025 }}</ref> Starmer varð fyrir harðri gagnrýni innan eigin flokks í byrjun ársins 2026 fyrir að hafa skipað [[Peter Mandelson]] sendiherra Breta í Bandaríkjunum árið áður. Mandelson hafði verið návinur bandaríska barnaníðingsins [[Jeffrey Epstein]] og frekari upplýsingar um samband þeirra höfðu komið upp á yfirborðið með birtingu gagna frá bandaríska dómsmálaráðuneytinu í febrúar 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Star­mer gagn­rýndur af sam­flokksmönnum sínum|url=https://www.visir.is/g/20262838979d/starmer-gagnryndur-af-samflokksmonnum-sinum|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags= 5. febrúar 2026 |skoðað= 21. febrúar 2026 }}</ref> Starmer baðst afsökunar vegna skipunar Mandelsons og sagði hann hafa logið að sér um hve djúpt samband þeirra Epsteins hefði rist.<ref>{{Vefheimild|titill=Staða Starmers orðin enn veikari vegna Mandelson-málsins|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-05-stada-starmers-ordin-enn-veikari-vegna-mandelson-malsins-466227|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Oddur Þórðarson|dags= 5. febrúar 2026 |skoðað= 21. febrúar 2026 }}</ref> Verkamannaflokkurinn galt afhroð í sveitarstjórnarkosningum í maí árið 2026, sem leiddi til þess að fjöldi ráðherra, undirráðherra og þingmanna flokksins hvöttu Starmer til að segja af sér.<ref>{{Vefheimild|titill=Streeting sagður munu skora Starmer á hólm í vikunni|url=https://www.visir.is/g/20262883155d/streeting-sagdur-munu-skora-starmer-a-holm-i-vikunni|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags= 13. maí 2026 |skoðað=13. maí 2026 }}</ref> Starmer tilkynnti að endingu þann 22. júní 2026 að hann myndi segja af sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins og forsætisráðherra.<ref>{{Vefheimild|titill=Starmer segir af sér sem forsætisráðherra Bretlands|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/22/starmer_segir_af_ser_sem_forsaetisradherra_bretland/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 22. júní 2026 |skoðað=22. júní 2026 }}</ref> [[Andy Burnham]] tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026.<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}</ref> ==Einkahagir== Starmer er tveggja barna faðir og stuðningsmaður fótboltaliðsins [[Arsenal]].<ref name=mbl.is>{{Vefheimild|titill=Hver er Keir Starmer?|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/07/04/hver_er_keir_starmer/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=4. júlí 2024|skoðað=5. júlí 2024}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá=5. júlí 2024| til=20. júlí 2026| fyrir=[[Rishi Sunak]]| eftir=[[Andy Burnham]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Starmer, Keir}} {{f|1962}} [[Flokkur:Breskir lögfræðingar]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1962]] gi9svnm0zk5o7hwb7hyotk5h0q9lqk8 1972802 1972789 2026-07-20T11:57:44Z TKSnaevarr 53243 /* Forsætisráðherra Bretlands (2024–) */ 1972802 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | forskeyti = Sir | nafn = Keir Starmer | mynd = Prime Minister Sir Keir Starmer Official Portrait (cropped).jpg | myndatexti1 = Starmer árið 2024. | titill = Forsætisráðherra Bretlands | stjórnartíð_start = 5. júlí 2024 | stjórnartíð_end = 20. júlí 2026 | einvaldur = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | forveri = [[Rishi Sunak]] | eftirmaður = [[Andy Burnham]] | titill2 = Leiðtogi breska Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = 4. apríl 2020 | stjórnartíð_end2 = 17. júlí 2026 | forveri2 = [[Jeremy Corbyn]] | eftirmaður2 = [[Andy Burnham]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1962|9|2}} | fæðingarstaður = [[Southwark]], [[London]], [[England]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|Victoria Alexander|2007}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 2 | atvinna = Lögfræðingur, stjórnmálamaður | háskóli = [[Háskólinn í Leeds]]<br>[[St Edmund Hall, Oxford]] | undirskrift = Keir Starmer signature.svg }} '''Sir Keir Rodney Starmer''' (f. 2. september 1962) er [[Bretland|breskur]] stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Bretlands]] frá 2024 til 2026. Hann var jafnframt leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] frá árinu 2020 til ársins 2026. Hann tók við formannsembættinu í Verkamannaflokkinum af [[Jeremy Corbyn]] árið 2020 eftir að Verkamannaflokkurinn galt afhroð í þingkosningum árið áður. Starmer vann áður sem saksóknari hjá embætti breska ríkissaksóknarans.<ref>{{Vefheimild|titill=Brýnt að vernda réttin til að "stuða"|url=https://www.press.is/is/um-felagid/utgefid-efni/frettir/brynt-adh-vernda-rettin-til-adh-studha|útgefandi=[[Blaðamannafélag Íslands]]|ár=2012|mánuður=12. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. júní}}</ref> Starmer hefur verið lýst sem málsvara „mjúka vinstrisins“ innan Verkamannaflokksins en hann hefur þó lýst yfir vilja til að halda í róttækni síðustu ára.<ref name="kjarninn" /> Í [[Þingkosningar í Bretlandi 2024|þingkosningunum 2024]] vann Verkamannaflokkurinn stórsigur og varð Keir því að forsætisráðherra þann [[5. júlí]] [[2024]]. ==Æviágrip== Keir Starmer er fæddur árið 1962 í [[London]] og er kominn af einörðum [[Vinstristefna|vinstrimönnum]]. Hann er nefndur í höfuðið á [[Keir Hardie]], stofnanda og fyrsta þingflokksformanni [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]].<ref name=kjarninn>{{Vefheimild|titill=Fékk vinstrimennsku í vöggugjöf|url=https://kjarninn.is/skyring/2020-04-06-fekk-vinstrimennsku-i-voggugjof/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Arnar Þór Ingólfsson|ár=2020|mánuður=7. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=7. júní}}</ref> Móðir hans starfaði fyrir bresku heilbrigðisþjónustuna og faðir hans var verkamaður. Starmer ólst upp í smábæ í [[Surrey]] nálægt London.<ref name=dv>{{Vefheimild|titill=Hver er Keir Starmer, nýr forsætisráðherra Bretlands?|url=https://www.dv.is/pressan/2024/07/05/hver-er-keir-starmer-verdandi-forsaetisradherra-bertlands/|útgefandi=[[DV]]|dags=5. júlí 2024|skoðað=5. júlí 2024}}</ref> Starmer nam lögfræði í háskóla og að loknu námi tók hann þátt í að reka vinstrisinnaða tímaritið ''Socialist Alternatives''. Árið 2008 varð hann yfirmaður hjá saksóknaraembætti bresku krúnunnar.<ref name=dv/> Sem saksóknari átti Starmer þátt í viðbrögðum stjórnvalda við [[Óeirðirnar í London 2011|óeirðunum í Englandi árið 2011]]. Hann tók ákvörðun um að réttarkerfið skyldi vera opið allan sólarhringinn og um þúsund manns fóru í fangelsi vegna óeirðanna.<ref>{{Vefheimild|titill=Mótmæli gegn óeirðaseggjum fóru að mestu friðsamlega fram|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-08-07-motmaeli-gegn-oeirdaseggjum-foru-ad-mestu-fridsamlega-fram-419149|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ari Páll Karlsson|höfundur2=Ragnar Jón Hrólfsson|höfundur3=Grétar Þór Sigurðsson|dags=7. ágúst 2024|skoðað=14. ágúst 2024}}</ref> Starmer hlaut árið 2014 [[Riddari|riddaranafnbót]] fyrir störf sín í þágu hins opinbera sem mannréttindalögfræðingur og saksóknari hjá ríkinu. Hann komst fyrst á breska þingið eftir [[Þingkosningar í Bretlandi 2015|kosningarnar árið 2015]] og var frá árinu 2016 meðlimur í skuggaríkisstjórn [[Jeremy Corbyn]] sem ráðherra [[Brexit]]-málefna. Hann sagði sig síðar úr skuggaríkisstjórninni vegna ágreiningsefna við Corbyn. Á flokksfundi Verkamannaflokksins árið 2018 var Starmer málsvari þess að flokkurinn berðist fyrir annarri þjóðaratkvæðagreiðslu um veru Bretlands í Evrópusambandinu og að möguleikinn um að Bretland yrði áfram aðili að ESB yrði uppi á borðinu. Eftir slæma útreið Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2019|kosningum árið 2019]] hefur Starmer sagst tilbúinn að sætta sig við að Bretland yfirgefi Evrópusambandið.<ref name=kjarninn/> Corbyn sagði af sér sem leiðtogi Verkamanna eftir kosningarnar 2019. Starmer var kjörinn nýr leiðtogi flokksins þann 4. apríl árið 2020 með rúmum 56 prósentum atkvæða. Stuttu eftir að Starmer tók við forystu flokksins lýsti hann yfir að hann myndi reyna að uppræta [[Gyðingahatur]] innan flokksins, en flokkurinn hafði sætt gagnrýni fyrir meinta Gyðingaandúð á formannstíð Corbyns.<ref>{{Vefheimild|titill=Keir Starmer nýr leiðtogi Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/04/keir-starmer-nyr-leidtogi-verkamannaflokksins|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|ár=2020|mánuður=4. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. júní}}</ref> Starmer skipaði skuggaráðuneyti sem þótti bera vott um endurkömu „mjúka vinstrisins“ eftir róttækari formannstíð Corbyns.<ref name=kjarninn/> Í leiðtogatíð Starmers hefur Verkamannaflokkurinn færst til hægri miðað við stefnu flokksins undir forystu Corbyns. Starmer lét hreinsa marga af róttækustu vinstrisinnunum úr flokknum, auk þess sem Corbyn var vikið úr flokknum í stjórnartíð hans.<ref name=mbl.is/> ===Forsætisráðherra Bretlands (2024–2026)=== Undir forystu Starmers vann Verkamannaflokkurinn stórsigur í [[Þingkosningar í Bretlandi 2024|þingkosningum Bretlands]] sem haldnar voru þann 4. júlí árið 2024. Því tók hann við af [[Rishi Sunak]] sem forsætisráðherra Bretlands daginn eftir.<ref>{{Vefheimild|titill=Starmer verður forsætisráðherra eftir stórsigur Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-07-04-starmer-verdur-forsaetisradherra-eftir-storsigur-verkamannaflokksins-417051|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Þorgils Jónsson|höfundur2=Hugrún Hannesdóttir Diego|höfundur3=Grétar Þór Sigurðsson|dags=4. júlí 2024 |skoðað=5. júlí 2024 }}</ref> Fyrsta ár Starmers í embætti forsætisráðherra þótti erfitt og Verkamannaflokkurinn tapaði miklu fylgi í skoðanakönnunum á þessum tíma. Starmer varði miklum tíma í utanríkismál, meðal annars í að berjast fyrir áframhaldandi stuðningi við [[Úkraína|Úkraínu]] í [[Innrás Rússa í Úkraínu|stríðinu við Rússa]], við samninga við Evrópusambandið og í tollaviðræður við [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseta frá upphafi ársins 2025. Innanlands hefur stjórn Starmers átt erfitt með að stemma stigu við komu [[Flóttafólk|flóttamanna]] til Bretlands yfir [[Ermarsund]] en Starmer hefur reynt að takast á við vandann með samstarfi við önnur Evrópulönd og við [[Interpol]]. Stjórn Starmers hefur reynt að binda enda á hallarekstur ríkissjóðs með niðurskurðaraðgerðum en slíkar aðgerðir hafa mætt harðri andstöðu meðal margra þingmanna Verkamannaflokksins.<ref>{{Vefheimild|titill=Keir Starmer í veikri stöðu: „Versta byrjun forsætisráðherra Verkamannaflokksins frá 1945“|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-07-11-keir-starmer-i-veikri-stodu-versta-byrjun-forsaetisradherra-verkamannaflokksins-fra-1945-448023|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Hallgrímur Indriðason|dags= 11. júlí 2025 |skoðað=12. júlí 2025 }}</ref> Starmer varð fyrir harðri gagnrýni innan eigin flokks í byrjun ársins 2026 fyrir að hafa skipað [[Peter Mandelson]] sendiherra Breta í Bandaríkjunum árið áður. Mandelson hafði verið návinur bandaríska barnaníðingsins [[Jeffrey Epstein]] og frekari upplýsingar um samband þeirra höfðu komið upp á yfirborðið með birtingu gagna frá bandaríska dómsmálaráðuneytinu í febrúar 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Star­mer gagn­rýndur af sam­flokksmönnum sínum|url=https://www.visir.is/g/20262838979d/starmer-gagnryndur-af-samflokksmonnum-sinum|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags= 5. febrúar 2026 |skoðað= 21. febrúar 2026 }}</ref> Starmer baðst afsökunar vegna skipunar Mandelsons og sagði hann hafa logið að sér um hve djúpt samband þeirra Epsteins hefði rist.<ref>{{Vefheimild|titill=Staða Starmers orðin enn veikari vegna Mandelson-málsins|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-05-stada-starmers-ordin-enn-veikari-vegna-mandelson-malsins-466227|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Oddur Þórðarson|dags= 5. febrúar 2026 |skoðað= 21. febrúar 2026 }}</ref> Verkamannaflokkurinn galt afhroð í sveitarstjórnarkosningum í maí árið 2026, sem leiddi til þess að fjöldi ráðherra, undirráðherra og þingmanna flokksins hvöttu Starmer til að segja af sér.<ref>{{Vefheimild|titill=Streeting sagður munu skora Starmer á hólm í vikunni|url=https://www.visir.is/g/20262883155d/streeting-sagdur-munu-skora-starmer-a-holm-i-vikunni|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags= 13. maí 2026 |skoðað=13. maí 2026 }}</ref> Starmer tilkynnti að endingu þann 22. júní 2026 að hann myndi segja af sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins og forsætisráðherra.<ref>{{Vefheimild|titill=Starmer segir af sér sem forsætisráðherra Bretlands|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/22/starmer_segir_af_ser_sem_forsaetisradherra_bretland/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 22. júní 2026 |skoðað=22. júní 2026 }}</ref> [[Andy Burnham]] tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026.<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}</ref> ==Einkahagir== Starmer er tveggja barna faðir og stuðningsmaður fótboltaliðsins [[Arsenal]].<ref name=mbl.is>{{Vefheimild|titill=Hver er Keir Starmer?|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/07/04/hver_er_keir_starmer/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=4. júlí 2024|skoðað=5. júlí 2024}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá=5. júlí 2024| til=20. júlí 2026| fyrir=[[Rishi Sunak]]| eftir=[[Andy Burnham]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{DEFAULTSORT:Starmer, Keir}} {{f|1962}} [[Flokkur:Breskir lögfræðingar]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1962]] clvddkoicfza5ul1xk8do92q6gti6wk 0 158389 1972705 1972697 2026-07-19T13:33:26Z Berserkur 10188 Hreingera 1972705 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Jóhann Sigurðarson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1956|04|21}} | skóli = [[Listaháskóli Íslands]] | þekkt_fyrir = Skari í [[Konungur ljónanna]]<br/>Leifur í [[Ófærð]] }} {{Hreingera|Þyrfti að fara betur yfir ferilinn í stað þess að einblína á talsetningu í teiknimyndum}} '''Jóhann Sigurðarson''' (f. 21. apríl 1956)<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3891402?iabr=on#page/n47/mode/2up/search/%22J%C3%B3hann%20Sigur%C3%B0arson%22|titill=Tímarit}}</ref> er íslenskur leikari, þekktastur sem Skari í [[Konungur ljónanna|Konungi ljónanna]]. Jóhann hefur talsett fjölda teiknimynda, meðal annars sem Skari í [[Konungur ljónanna|Konungi ljónanna]], Stjáni blái í [[Tommi og Jenni mála bæinn rauðan|Tomma og Jenna mála bæinn rauðan]]<ref>{{Citation |title=Tommi Og Jenni - Tommi Og Jenni Mála Bæinn Rauðan |date=1993 |url=https://www.discogs.com/release/12158040-Tommi-Og-Jenni-Tommi-Og-Jenni-M%C3%A1la-B%C3%A6inn-Rau%C3%B0an |access-date=2026-07-19 |language=en}}</ref> og Sjan-Jú í [[Múlan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/Johann-Sigurthason/|title=Johann Sigurthason (visual voices guide)|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-07-19}}</ref> Jóhann hefur líka leikstýrt íslenskum talsetningum á teiknimyndum, meðal annars [[Álfhóll: Kappaksturinn mikli]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1923410|title=Morgunblaðið - 293. tölublað (23.12.1998), Blaðsíða 63|last=Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|website=timarit.is|language=is|archive-url=http://web.archive.org/web/20241126233549/https://timarit.is/page/1923410|archive-date=2024-11-26|access-date=2026-07-19}}</ref> og [[Dúmbó]].<ref>{{Cite web|url=https://www.non-disneyinternationaldubbingcredits.com/duacutemboacute--dumbo-icelandic-voice-cast.html|title=Dúmbó / Dumbo Icelandic Voice Cast|website=WILLDUBGURU|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> == Tilvísanir == <references /> == Tengill == * [https://www.imdb.com/name/nm0797612/ Jóhann Sigurðarsson] á [[Internet Movie Database]] * [https://www.kvikmyndavefurinn.is/person/nr/683 Jóhann Sigurðarsson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230924012426/https://www.kvikmyndavefurinn.is/person/nr/683 |date=2023-09-24 }} á Kvikmyndavefnum [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1956]] acy0fq8h3quure0nlbesuqu37e5kq0a 1972727 1972705 2026-07-19T16:03:42Z Akigka 183 1972727 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Jóhann Sigurðarson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1956|04|21}} | skóli = [[Listaháskóli Íslands]] | þekkt_fyrir = Skari í [[Konungur ljónanna]]<br/>Leifur í [[Ófærð]] }} {{Hreingera|Þyrfti að fara betur yfir ferilinn í stað þess að einblína á talsetningu í teiknimyndum}} '''Jóhann Sigurðarson''' (f. 21. apríl 1956)<ref>{{tímarit.is|3891402|Tímamót|blað=Fréttablaðið|dags=21.4.2006|bls=32}}</ref> er íslenskur leikari sem hefur leikið fjölmörg hlutverk í leikhúsum, sjónvarpi og kvikmyndum. Hann hefur meðal annars leikið í ''[[Bílaverkstæði Badda]]'' (1987), ''[[Hamlet]]'' (1988) og ''[[Fólkið í kjallaranum]]'' (2015); í sjónvarpsþáttunum ''[[Fastir liðir eins og venjulega]]'' (1985), ''[[Tími nornarinnar]]'' (2011) og ''[[Ófærð]] (2015); og kvikmyndunum ''[[Óðal feðranna]]'' (1980), ''[[Húsið (kvikmynd)|Húsið]]'' (1983), og ''[[Kona fer í stríð]]'' (2018). == Talsetning == Jóhann hefur talsett fjölda teiknimynda, meðal annars sem Skari í ''[[Konungur ljónanna|Konungi ljónanna]]'', Stjáni blái í ''[[Tommi og Jenni mála bæinn rauðan]]''<ref>{{Citation |title=Tommi Og Jenni - Tommi Og Jenni Mála Bæinn Rauðan |date=1993 |url=https://www.discogs.com/release/12158040-Tommi-Og-Jenni-Tommi-Og-Jenni-M%C3%A1la-B%C3%A6inn-Rau%C3%B0an |access-date=2026-07-19 |language=en}}</ref> og Sjan-Jú í [[Múlan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/Johann-Sigurthason/|title=Johann Sigurthason (visual voices guide)|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-07-19}}</ref> Jóhann hefur líka leikstýrt íslenskum talsetningum á teiknimyndum, meðal annars ''[[Álfhóll: Kappaksturinn mikli]]''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1923410|title=Morgunblaðið - 293. tölublað (23.12.1998), Blaðsíða 63|last=Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|website=timarit.is|language=is|archive-url=http://web.archive.org/web/20241126233549/https://timarit.is/page/1923410|archive-date=2024-11-26|access-date=2026-07-19}}</ref> og ''[[Dúmbó]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.non-disneyinternationaldubbingcredits.com/duacutemboacute--dumbo-icelandic-voice-cast.html|title=Dúmbó / Dumbo Icelandic Voice Cast|website=WILLDUBGURU|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm0797612/ Jóhann Sigurðarsson] á [[Internet Movie Database]] * [https://www.icelandicfilmcentre.is/person/johann-sigurdarson Jóhann Sigurðsson á vef Kvikmyndamiðstöðvar Íslands] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1956]] tc5dcpkgv5w3tbtt1j85e5lvm1ewm85 1972728 1972727 2026-07-19T16:04:04Z Akigka 183 1972728 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Jóhann Sigurðarson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1956|04|21}} | skóli = [[Listaháskóli Íslands]] | þekkt_fyrir = Skari í [[Konungur ljónanna]]<br/>Leifur í [[Ófærð]] }} {{Hreingera|Þyrfti að fara betur yfir ferilinn í stað þess að einblína á talsetningu í teiknimyndum}} '''Jóhann Sigurðarson''' (f. 21. apríl 1956)<ref>{{tímarit.is|3891402|Tímamót|blað=Fréttablaðið|dags=21.4.2006|bls=32}}</ref> er íslenskur leikari sem hefur leikið fjölmörg hlutverk í leikhúsum, sjónvarpi og kvikmyndum. Hann hefur meðal annars leikið í ''[[Bílaverkstæði Badda]]'' (1987), ''[[Hamlet]]'' (1988) og ''[[Fólkið í kjallaranum]]'' (2015); í sjónvarpsþáttunum ''[[Fastir liðir eins og venjulega]]'' (1985), ''[[Tími nornarinnar]]'' (2011) og ''[[Ófærð]]'' (2015); og kvikmyndunum ''[[Óðal feðranna]]'' (1980), ''[[Húsið (kvikmynd)|Húsið]]'' (1983), og ''[[Kona fer í stríð]]'' (2018). == Talsetning == Jóhann hefur talsett fjölda teiknimynda, meðal annars sem Skari í ''[[Konungur ljónanna|Konungi ljónanna]]'', Stjáni blái í ''[[Tommi og Jenni mála bæinn rauðan]]''<ref>{{Citation |title=Tommi Og Jenni - Tommi Og Jenni Mála Bæinn Rauðan |date=1993 |url=https://www.discogs.com/release/12158040-Tommi-Og-Jenni-Tommi-Og-Jenni-M%C3%A1la-B%C3%A6inn-Rau%C3%B0an |access-date=2026-07-19 |language=en}}</ref> og Sjan-Jú í [[Múlan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/Johann-Sigurthason/|title=Johann Sigurthason (visual voices guide)|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-07-19}}</ref> Jóhann hefur líka leikstýrt íslenskum talsetningum á teiknimyndum, meðal annars ''[[Álfhóll: Kappaksturinn mikli]]''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1923410|title=Morgunblaðið - 293. tölublað (23.12.1998), Blaðsíða 63|last=Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|website=timarit.is|language=is|archive-url=http://web.archive.org/web/20241126233549/https://timarit.is/page/1923410|archive-date=2024-11-26|access-date=2026-07-19}}</ref> og ''[[Dúmbó]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.non-disneyinternationaldubbingcredits.com/duacutemboacute--dumbo-icelandic-voice-cast.html|title=Dúmbó / Dumbo Icelandic Voice Cast|website=WILLDUBGURU|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm0797612/ Jóhann Sigurðarsson] á [[Internet Movie Database]] * [https://www.icelandicfilmcentre.is/person/johann-sigurdarson Jóhann Sigurðsson á vef Kvikmyndamiðstöðvar Íslands] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1956]] 16zerq41gqls4146fzncmf2kfgu45nb 1972729 1972728 2026-07-19T16:08:41Z Akigka 183 1972729 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Jóhann Sigurðarson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1956|04|21}} | skóli = [[Listaháskóli Íslands]] | þekkt_fyrir = <br/>Leifur í [[Ófærð]] }} '''Jóhann Sigurðarson''' (f. 21. apríl 1956)<ref>{{tímarit.is|3891402|Tímamót|blað=Fréttablaðið|dags=21.4.2006|bls=32}}</ref> er íslenskur leikari og söngvari sem hefur leikið fjölmörg hlutverk í leikhúsum, sjónvarpi og kvikmyndum. Hann hefur meðal annars leikið í ''[[Bílaverkstæði Badda]]'' (1987), ''[[Hamlet]]'' (1988) og ''[[Fólkið í kjallaranum]]'' (2015); í sjónvarpsþáttunum ''[[Fastir liðir eins og venjulega]]'' (1985), ''[[Tími nornarinnar]]'' (2011) og ''[[Ófærð]]'' (2015); og kvikmyndunum ''[[Óðal feðranna]]'' (1980), ''[[Húsið (kvikmynd)|Húsið]]'' (1983), og ''[[Kona fer í stríð]]'' (2018). == Talsetning == Jóhann hefur talsett fjölda teiknimynda, meðal annars sem Skari í ''[[Konungur ljónanna|Konungi ljónanna]]'', Stjáni blái í ''[[Tommi og Jenni mála bæinn rauðan]]''<ref>{{Citation |title=Tommi Og Jenni - Tommi Og Jenni Mála Bæinn Rauðan |date=1993 |url=https://www.discogs.com/release/12158040-Tommi-Og-Jenni-Tommi-Og-Jenni-M%C3%A1la-B%C3%A6inn-Rau%C3%B0an |access-date=2026-07-19 |language=en}}</ref> og Sjan-Jú í [[Múlan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/Johann-Sigurthason/|title=Johann Sigurthason (visual voices guide)|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-07-19}}</ref> Jóhann hefur líka leikstýrt íslenskum talsetningum á teiknimyndum, meðal annars ''[[Álfhóll: Kappaksturinn mikli]]''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1923410|title=Morgunblaðið - 293. tölublað (23.12.1998), Blaðsíða 63|last=Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|website=timarit.is|language=is|archive-url=http://web.archive.org/web/20241126233549/https://timarit.is/page/1923410|archive-date=2024-11-26|access-date=2026-07-19}}</ref> og ''[[Dúmbó]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.non-disneyinternationaldubbingcredits.com/duacutemboacute--dumbo-icelandic-voice-cast.html|title=Dúmbó / Dumbo Icelandic Voice Cast|website=WILLDUBGURU|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm0797612/ Jóhann Sigurðarsson] á [[Internet Movie Database]] * [https://www.icelandicfilmcentre.is/person/johann-sigurdarson Jóhann Sigurðsson á vef Kvikmyndamiðstöðvar Íslands] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1956]] mm0jxl3lxn3poql8hxtb525gjhftrko 1972732 1972729 2026-07-19T16:12:04Z Akigka 183 1972732 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Jóhann Sigurðarson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1956|04|21}} | skóli = [[Listaháskóli Íslands]] | þekkt_fyrir = <br/>Leifur í [[Ófærð]] }} '''Jóhann Sigurðarson''' (f. 21. apríl 1956)<ref>{{tímarit.is|3891402|Tímamót|blað=Fréttablaðið|dags=21.4.2006|bls=32}}</ref> er íslenskur leikari og söngvari sem hefur leikið fjölmörg hlutverk í leikhúsum, sjónvarpi og kvikmyndum. Hann hefur meðal annars leikið í ''[[Bílaverkstæði Badda]]'' (1987), ''[[Hamlet]]'' (1988) og ''[[Fólkið í kjallaranum]]'' (2015); í sjónvarpsþáttunum ''[[Fastir liðir eins og venjulega]]'' (1985), ''[[Tími nornarinnar]]'' (2011) og ''[[Ófærð]]'' (2015); og kvikmyndunum ''[[Óðal feðranna]]'' (1980), ''[[Húsið (kvikmynd)|Húsið]]'' (1983), og ''[[Kona fer í stríð]]'' (2018). == Talsetning == Jóhann hefur talsett fjölda teiknimynda, meðal annars sem Skari í ''[[Konungur ljónanna|Konungi ljónanna]]'', Stjáni blái í ''[[Tommi og Jenni mála bæinn rauðan]]''<ref>{{Citation |title=Tommi Og Jenni - Tommi Og Jenni Mála Bæinn Rauðan |date=1993 |url=https://www.discogs.com/release/12158040-Tommi-Og-Jenni-Tommi-Og-Jenni-M%C3%A1la-B%C3%A6inn-Rau%C3%B0an |access-date=2026-07-19 |language=en}}</ref> og Sjan-Jú í [[Múlan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/Johann-Sigurthason/|title=Johann Sigurthason (visual voices guide)|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-07-19}}</ref> Jóhann hefur líka leikstýrt íslenskum talsetningum á teiknimyndum, meðal annars ''[[Álfhóll: Kappaksturinn mikli]]''<ref>{{tímarit.is|1923410|Brúðubílakappakstur með íslensku tali|blað=Morgunblaðið|dags=23. desember 1998|bls=63}}</ref> og ''[[Dúmbó]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.non-disneyinternationaldubbingcredits.com/duacutemboacute--dumbo-icelandic-voice-cast.html|title=Dúmbó / Dumbo Icelandic Voice Cast|website=WILLDUBGURU|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm0797612/ Jóhann Sigurðarsson] á [[Internet Movie Database]] * [https://www.icelandicfilmcentre.is/person/johann-sigurdarson Jóhann Sigurðsson á vef Kvikmyndamiðstöðvar Íslands] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1956]] p3loa96zxnxt2yr90orc2chcy6mjqjo 1972733 1972732 2026-07-19T16:22:10Z Akigka 183 1972733 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Jóhann Sigurðarson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1956|04|21}} | skóli = [[Listaháskóli Íslands]] | þekkt_fyrir = Pétur í ''Húsið''<br />Haffi í ''Bílaverkstæði Badda''<br/>Leifur í ''Ófærð<br /> }} '''Jóhann Sigurðarson''' (f. 21. apríl 1956)<ref>{{tímarit.is|3891402|Tímamót|blað=Fréttablaðið|dags=21.4.2006|bls=32}}</ref> er íslenskur leikari og söngvari sem hefur leikið fjölmörg hlutverk í leikhúsum, sjónvarpi og kvikmyndum. Hann hefur meðal annars leikið í ''[[Bílaverkstæði Badda]]'' (1987), ''[[Hamlet]]'' (1988), ''[[Mýs og menn]]'' (1999), og ''[[Fólkið í kjallaranum]]'' (2015); í sjónvarpsþáttunum ''[[Fastir liðir eins og venjulega]]'' (1985), ''[[Tími nornarinnar]]'' (2011) og ''[[Ófærð]]'' (2015); og kvikmyndunum ''[[Óðal feðranna]]'' (1980), ''[[Húsið (kvikmynd)|Húsið]]'' (1983), og ''[[Kona fer í stríð]]'' (2018). == Talsetning == Jóhann hefur talsett fjölda teiknimynda, meðal annars sem Skari í ''[[Konungur ljónanna|Konungi ljónanna]]'', Stjáni blái í ''[[Tommi og Jenni mála bæinn rauðan]]''<ref>{{Citation |title=Tommi Og Jenni - Tommi Og Jenni Mála Bæinn Rauðan |date=1993 |url=https://www.discogs.com/release/12158040-Tommi-Og-Jenni-Tommi-Og-Jenni-M%C3%A1la-B%C3%A6inn-Rau%C3%B0an |access-date=2026-07-19 |language=en}}</ref> og Sjan-Jú í [[Múlan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/Johann-Sigurthason/|title=Johann Sigurthason (visual voices guide)|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-07-19}}</ref> Jóhann hefur líka leikstýrt íslenskum talsetningum á teiknimyndum, meðal annars ''[[Álfhóll: Kappaksturinn mikli]]''<ref>{{tímarit.is|1923410|Brúðubílakappakstur með íslensku tali|blað=Morgunblaðið|dags=23. desember 1998|bls=63}}</ref> og ''[[Dúmbó]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.non-disneyinternationaldubbingcredits.com/duacutemboacute--dumbo-icelandic-voice-cast.html|title=Dúmbó / Dumbo Icelandic Voice Cast|website=WILLDUBGURU|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm0797612/ Jóhann Sigurðarsson] á [[Internet Movie Database]] * [https://www.icelandicfilmcentre.is/person/johann-sigurdarson Jóhann Sigurðsson á vef Kvikmyndamiðstöðvar Íslands] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1956]] t9cm5v9dkmy3irzvlrzypux2sywmxz2 1972780 1972733 2026-07-20T10:30:36Z Akigka 183 1972780 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Jóhann Sigurðarson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1956|04|21}} | skóli = [[Leiklistarskólinn]] | þekkt_fyrir = Pétur í ''Húsið''<br />Haffi í ''Bílaverkstæði Badda''<br/>Leifur í ''Ófærð<br /> }} '''Jóhann Sigurðarson''' (f. 21. apríl 1956)<ref>{{tímarit.is|3891402|Tímamót|blað=Fréttablaðið|dags=21.4.2006|bls=32}}</ref> er íslenskur leikari og söngvari sem hefur leikið fjölmörg hlutverk í leikhúsum, sjónvarpi og kvikmyndum. Hann hefur meðal annars leikið í ''[[Bílaverkstæði Badda]]'' (1987), ''[[Hamlet]]'' (1988), ''[[Mýs og menn]]'' (1999), og ''[[Fólkið í kjallaranum]]'' (2015); í sjónvarpsþáttunum ''[[Fastir liðir eins og venjulega]]'' (1985), ''[[Tími nornarinnar]]'' (2011) og ''[[Ófærð]]'' (2015); og kvikmyndunum ''[[Óðal feðranna]]'' (1980), ''[[Húsið (kvikmynd)|Húsið]]'' (1983), og ''[[Kona fer í stríð]]'' (2018). == Talsetning == Jóhann hefur talsett fjölda teiknimynda, meðal annars sem Skari í ''[[Konungur ljónanna|Konungi ljónanna]]'', Stjáni blái í ''[[Tommi og Jenni mála bæinn rauðan]]''<ref>{{Citation |title=Tommi Og Jenni - Tommi Og Jenni Mála Bæinn Rauðan |date=1993 |url=https://www.discogs.com/release/12158040-Tommi-Og-Jenni-Tommi-Og-Jenni-M%C3%A1la-B%C3%A6inn-Rau%C3%B0an |access-date=2026-07-19 |language=en}}</ref> og Sjan-Jú í [[Múlan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/Johann-Sigurthason/|title=Johann Sigurthason (visual voices guide)|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-07-19}}</ref> Jóhann hefur líka leikstýrt íslenskum talsetningum á teiknimyndum, meðal annars ''[[Álfhóll: Kappaksturinn mikli]]''<ref>{{tímarit.is|1923410|Brúðubílakappakstur með íslensku tali|blað=Morgunblaðið|dags=23. desember 1998|bls=63}}</ref> og ''[[Dúmbó]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.non-disneyinternationaldubbingcredits.com/duacutemboacute--dumbo-icelandic-voice-cast.html|title=Dúmbó / Dumbo Icelandic Voice Cast|website=WILLDUBGURU|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.imdb.com/name/nm0797612/ Jóhann Sigurðarsson] á [[Internet Movie Database]] * [https://www.icelandicfilmcentre.is/person/johann-sigurdarson Jóhann Sigurðsson á vef Kvikmyndamiðstöðvar Íslands] [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1956]] 72q3fh058rxy42epzxgyl5rqwv65cwm 0 160786 1972783 1884780 2026-07-20T11:04:20Z Þorkell T. 93503 1972783 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður |titill = Sveitarstjóri [[Dalvíkurbyggð]]ar |stjórnartíð_start = [[2006]] |stjórnartíð_end = [[2014]] |AÞ_CV = 561 |AÞ_frá1 = 1995 |AÞ_til1 = 1996 |AÞ_kjördæmi1= [[Norðurlandskjördæmi eystra|Norðurl. e.]] |AÞ_flokkur1 = [[Þjóðvaki]] |AÞ_frá2 = 1996 |AÞ_til2 = 1999 |AÞ_kjördæmi2 = [[Norðurlandskjördæmi eystra|Norðurl. e.]] |AÞ_litur2 = Crimson |AÞ_flokkur2 = Þingfl. jafnaðarm. |AÞ_flokkur_link2 = no |AÞ_frá3 = 1999 |AÞ_til3 = 2003 |AÞ_kjördæmi3= [[Norðurlandskjördæmi eystra|Norðurl. e.]] |AÞ_flokkur3 = [[Samfylkingin]] |SS1_titill = Bæjarfulltrúi á [[Dalvík]] |SS1_frá1 = 1982 |SS1_til1 = 1990 |SS1_flokkur1 = Alþýðubandalagið |SS1_frá2 = 1994 |SS1_til2 = 1998 |SS1_flokkur2 = I-listinn |SS1_litur2 = #FFD300 |SS1_flokkur_link2 = no |SS1_frá3 = 2006 |SS1_til3 = 2014 |SS1_flokkur3 = J-listinn |SS1_litur3 = #FFDB00 |SS1_flokkur_link3 = no | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1951|11|10}} | fæðingarstaður = [[Keflavík]] |stjórnmálaflokkur = [[Samfylkingin]] | börn = 3 }} '''Svanfríður Inga Jónasdóttir''' (f. [[10. nóvember]] [[1951]]) er íslenskur kennari, fyrrverandi alþingismaður og bæjarstjóri í [[Dalvíkurbyggð]]. Hún fæddist í [[Keflavík]] og foreldrar hennar voru Jónas Sigurbjörnsson (1928–1955) vélstjóri og kona hans Elín Jakobsdóttir (1932–1996) verkakona. Eiginmaður Svanfríðar var Jóhann Antonsson viðskiptafræðingur og á hún þrjá syni. == Ævi og störf == Svanfríður lauk kennaraprófi frá [[Kennaraskóli Íslands|Kennaraskóla Íslands]] árið 1972 og stúdentsprófi frá sama skóla ári síðar. Hún lauk diploma námi frá [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraháskóla Íslands]] árið 2004, mastersnámi í kennslufræðum frá sama skóla árið 2005 og nam hagnýta jafnréttisfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið 2014. Svanfríður var kennari við Grunnskólann í Dalvík frá 1974–1988 og 1991–1995 og aðstoðarskólastjóri við sama skóla 1992–1993. Hún stofnaði saumaverkstæðið Gerplu á Dalvík árið 1986 og tók þátt í rekstri þess til 1988. Hún var aðstoðarmaður [[Ólafur Ragnar Grímsson|Ólafs Ragnars Grímssonar]] fjármálaráðherra frá 1988–1991, var varaformaður [[Alþýðubandalagið|Alþýðubandalagsins]] frá 1987–1989 og tók tvisvar sæti á þingi sem varaþingmaður flokksins árin 1984 og 1990. Hún var bæjarfulltrúi á Dalvík á árunum 1982–1990 og aftur 1994–1998. Þá var hún jafnframt forseti bæjarstjórnar árið 1988 og frá 1994 til 1995. Árið 1995 var hún kosin á þing fyrir [[Þjóðvaki|Þjóðvaka]] í [[Norðurlandskjördæmi eystra]] en gekk síðar til liðs við [[Samfylkingin|Samfylkinguna]]. Hún sat á þingi til ársins 2003. Að lokinni þingmennsku tók hún þátt í uppbyggingu námsvers á Dalvík á árunum 2004–2006, var blaðamaður frá 2005–2006 og bæjarstjóri/sveitarstjóri í Dalvíkurbyggð 2006–2014. Árið 2015 stofnaði hún ráðgjafafyrirtækið Ráðrík ehf. <ref>Alþingi, Æviágrip - Svanfríður Jónasdóttir (skoðað 15. desember 2020)</ref> Svanfríður hlaut riddarakross [[Hin íslenska fálkaorða|Hinnar íslensku fálkaorðu]] fyrir störf að sveitarstjórnarmálum árið 2014. == Tilvísanir == [[Flokkur:Fólk fætt árið 1951]] [[Flokkur:Íslenskir kvenkennarar]] [[Flokkur:Þingmenn Þjóðvaka]] [[Flokkur:Þingmenn Samfylkingarinnar]] [[Flokkur:Bæjarstjórar Dalvíkur]] [[Flokkur:Varaformenn Alþýðubandalagsins]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] rxv8q6ik47plajkfvsz49xqhb38o2yx 0 165802 1972767 1972375 2026-07-20T08:06:28Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1972767 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo Akademija Šiauliai |mynd= |Gælunafn= šiauliškiai |Stytt nafn=FA Šiauliai |Stofnað=2007 |Leikvöllur=Savivaldybės stadionas|Stærð=3,400 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Reda Mockienė |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Mantas Kuklys |Deild=[[TOPLYGA]] (D1) |Tímabil=2025 |Staðsetning= 5. i ''[[A lyga]]'' | pattern_la1= | pattern_b1=_blackstripes | pattern_ra1= | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _blackline | leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00| | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| | leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000| }} '''FA Šiauliai''', '''Šiaulių Futbolo Akademija,''' '''Futbolo Akademija Šiauliai''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[2007]]. Núverandi völlur [[Savivaldybės stadionas]] tekur tæp 3.400 í sæti. == Árangur (2010; 2016–) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#DBF3FF" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga (Šiauliai) | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| 9. | |- |||||| |- | bgcolor="#DBF3FF" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga (Šiauliai) | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| 6. | |- ||||||| |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga (Vakarai) | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2021-12-05 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga (Vakarai) | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2021-12-05 |archive-date=2020-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[17. júlí]] 2026 {{fs start}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}} {{fs player|no=12|nat=LTU|pos=GK|name=Paulius Linkevičius}} {{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=[[Gustas Baliutavičius]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 2|name=Nojus Stankevičius|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no= 4|name=[[Martynas Dapkus]]|nat=LTU|pos=DF}} {{Fs player|no= 5|name=Kristupas Keršys|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=17|name=[[Harun Hadžibeganović]]|nat=BIH|pos=DF}} {{fs player|no=21|name=[[Marko Mandić]]|nat=SRB|pos=DF}} {{Fs player|no=27|name=Danielius Jarašius|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=50|name=Edgaras Bierontas|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=33|name=[[Lazar Vuković]]|nat=SRB|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no=10|name=Gabrielius Micevičius|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=11|name=[[Arvydas Novikovas]]|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}} {{Fs player|no=14|name=Karolis Žebrauskas|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=18|name=Emilis Gasiūnas|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=23|name=[[Bernando Neves de Jesus Gouveia da Silva|BENNY (Bernard Silva)]]|nat=POR|pos=MF}} {{fs player|no=29|name=[[Deividas Dovydaitis]]|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=30|name=Ugnius Vaitiekaitis|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=51|name=Gustas Geštautas|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no= 8|name=[[Artem Baftalovskyi]]|nat=UKR|pos=MF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 7|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no= 9|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.siauliufa.lt/ FA šiauliai] * [https://www.soccerway.com/team/fa-siauliai/CMmWKuwf/ SOCCERWAY] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive] {{s|2007}} {{DEFAULTSORT:Šiauliai}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] o63dlnuxiaurz06xlqg8iaxj0591vil 0 176286 1972701 1903284 2026-07-19T13:23:47Z Berserkur 10188 1972701 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Brautarholt | nafn_í_eignarfalli = Brautarholts | tegund_byggðar = [[Þorp]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = {{Infobox mapframe|zoom=14|shape=none|stroke-width=0|coord={{hnit|64|1|21.5|N|20|31|10.0|W|region:IS}}}} | kort_texti = | teiknibóla_kort = Ísland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Brautarholts | hnit = {{WikidataCoord|display=inline}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | undirskipting_nafn1 = [[Suðurland]] | undirskipting_gerð2 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn2 = [[Suðurkjördæmi|Suður]] | undirskipting_gerð3 = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]] | undirskipting_nafn3 = [[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild|íbúar}} | mannfjöldi_frá_og_með = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}} | mannfjöldi_heild = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Brautarholt (Skeiðum)}} | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | mannfjöldi_heiti_íbúa = | póstnúmer_gerð = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]] | póstnúmer = 804 | vefsíða = {{URL|skeidgnup.is}} }} '''Brautarholt''' er þorp í [[Skeiða- og Gnúpverjahreppur|Skeiða- og Gnúpverjahreppi]]. Íbúar voru 77 árið 2024.<ref name="íbúar" /> Þar er [[sundlaug]]in [[Skeiðalaug]] og félagsheimili. Auk þess er þar [[leikskóli]], tjaldsvæði og [[hótel]]. ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Tenglar== * [https://www.south.is/is/afangastadir/thettbyli-og-svaedi/thettbyli/brautarholt-skeida-og-gnupverjahreppi Brautarholt] á South.is {{Borgir og bæir á Íslandi}} [[Flokkur:Þéttbýlisstaðir Íslands]] [[Flokkur:Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] hzmkqrvmwo1r2ex02dqbglhegx7dro7 0 176894 1972735 1908540 2026-07-19T16:47:50Z VolkerHaHa 69686 /* Töfluyfirlit */ I don't speak islandic, but the headline was not correct for UMFA is not part of this season's competition 1972735 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = Pepsimaxdeild kvenna 2021 | mynd = | ár = '''2021''' | Meistarar = '''{{Lið Valur}}''' | fallið lið = '''{{Lið Tindastóll}}'''<br/>'''{{Lið Fylkir}}''' | spilaðir leikir = '''90''' | mörk skoruð = 301 (3.34 m/leik) | markahæstur = '''13 mörk'''<br>[[Brenna Lovera]] Selfoss | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = Breiðablik 9-0 Fylkir<br>Breiðablik 7-2 ÍBV | stærsti útisigur = Valur 3-7 Breiðablik | tímabil = [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] - [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] |}} Árið '''2021''' var '''Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna''' haldið í 50. sinn. {{clear}} ==Liðin== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=150| Lið !width=150| Bær !width=150| Leikvangur !width=360| Þjálfari og aðstoðarþjálfari (aðs) !width=180| Staðan [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Breiðablik}} | [[Kópavogur]] | [[Kópavogsvöllur]] | [[Vilhjálmur Kári Haraldsson]] og Ólafur Pétursson | [[Pepsimaxdeild_kvenna_í_knattspyrnu_2020|1. sæti í Pepsimaxdeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fylkir}} | [[Árbær]] | [[Fylkisvöllur|Würthvöllurinn]] | [[Kjartan Stefánsson]] (þ), [[Oddur Ingi Guðmundsson]] og [[Þorsteinn Magnússon]] (aðs) | [[Pepsimaxdeild_kvenna_í_knattspyrnu_2020|3. sæti í Pepsimaxdeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍBV}} | [[Vestmannaeyjar]] | [[Hásteinsvöllur]] | [[Andri Ólafsson]] (þ), [[Birkir Hlynsson]] og [[Þorsteinn Magnússon]] (aðs) | [[Pepsimaxdeild_kvenna_í_knattspyrnu_2020|8. sæti í Pepsimaxdeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Keflavík}} | [[Keflavík]] | [[Keflavikurvöllur|HS Orku völlurinn]] | [[Gunnar Magnús Jónsson]] (þ), [[Hjörtur Fjeldsted]] og [[Örn Sævar Júlíusson]] (aðs) | [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|2. sæti í Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Selfoss}} | [[Selfoss]] | [[Selfossvöllur|Jáverk-völlurinn]] | [[Alfreð Elías Jóhannsson]] (þ), [[Óttar Guðlaugsson]] og [[Elías Örn Einarsson]] (aðs) | [[Pepsimaxdeild_kvenna_í_knattspyrnu_2020|4. sæti í Pepsimaxdeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Stjarnan}} | [[Garðabær]] | [[Stjörnuvöllur|Samsung völlurinn]] | [[Kristján Guðmundsson]] (þ), [[Andri Freyr Hafsteinsson]] og [[Rajko Stanisic]] (aðs) | [[Pepsimaxdeild_kvenna_í_knattspyrnu_2020|6. sæti í Pepsimaxdeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | [[Guðni Þór Einarsson]] og [[Óskar Smári Haraldsson]] (þ), [[Konráð Freyr Sigurðsson]] (aðs) | [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|1. sæti í Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Valur}} | [[Reykjavík]] | [[Vodafonevöllur|Origo völlurinn]] | Pétur Pétursson og [[Eiður Benedikt Eiríksson]] (þ), [[Jóhann Emil Elíasson]] og [[Kjartan Sturluson]] (aðs) | [[Pepsimaxdeild_kvenna_í_knattspyrnu_2020|2. sæti í Pepsimaxdeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Mynd:Þór-KA.png|30px]] [[Þór/KA]] | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | [[Andri Hjörvar Albertsson]] (þ) og [[Perry John James Mclachlan]] (aðs) | [[Pepsimaxdeild_kvenna_í_knattspyrnu_2020|7. sæti í Pepsimaxdeild]] |- |style="text-align: left;"| [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] | [[Reykjavík]] | [[Eimskipsvöllurinn]] | [[Nik Anthony Chamberlain]] (þ), [[Edda Garðarsdóttir]] og [[Jamie Paul Brassington]] (aðs) | [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|5. sæti í Pepsimaxdeild]] |} === Undankeppni === ==== Staðan í deildinni ==== ''Staðan eftir 18. umferð, 12. september 2021''.<ref>{{cite web|title=Pepsimaxdeild kvenna 2021|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=42366|website=www.ksi.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=6. nóvember 2023}}</ref> {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !width=80|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=300|Athugasemdir |-class="t-deild-green" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Valur|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' ||18||14||3||1||52||17||35||'''45''' |align="center" rowspan=2|'''Forkeppni Meistaradeildar Evrópu''' |-class="t-deild-green" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Breiðablik|1}}"| ||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' ||18||11||3||4||59||27||32||'''36''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] ||18||8||5||5||36||34||2||'''29''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Stjarnan|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||18||8||3||7||23||27||-4||'''27''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Selfoss|1}}"| ||[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] ||18||7||4||7||31||32||-1||'''25''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Þór/KA|1}}"| ||[[Þór/KA|Þór]]/[[Þór/KA|KA]] ||18||5||7||6||18||23||-5||'''22''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]] ||18||7||1||10||33||40||-7||'''22''' |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Keflavík|1}}"| ||[[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]] ||18||4||6||8||16||26||-10||'''18''' |-class="t-deild-pink" |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||18||4||2||12||15||32||-17||'''14''' | align="center" rowspan="2"| '''Fall í''' [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|'''Lengjudeild''']] |-class="t-deild-pink" |10||style="background:#{{Fótboltalitur|Fylkir|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]]''' ||18||3||4||11||18||43||-25||'''13''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Stig = virkir punktar''</small> == Töfluyfirlit == {| class="wikitable" align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" ! align="left" |&nbsp; !Breiða&shy;blik !Fylkir !ÍBV !Keflavík !Selfoss !Stjarnan !Tindastóll !Valur !Þór/KA !Þróttur R. |- | align="left" |{{Lið Breiðablik}} ||'''XXX'''||9-0||7-2||1-3||2-1||1-2||1-0||0-1||3-1||6-1 |- style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Fylkir}} ||0-4||'''XXX'''||1-2||1-1||3-4||1-2||2-1||1-5||1-2||1-1 |- | align="left" |{{Lið ÍBV}} ||4-2||5-0||'''XXX'''||1-2||2-1||3-1||2-1||2-4||1-2||1-2 |- style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Keflavík}} ||1-1||1-2||1-2||'''XXX'''||0-3||1-2||1-0||1-1||1-2||2-2 |- | align="left" |{{Lið Selfoss}} ||0-4||0-0||6-2||1-0||'''XXX'''||3-1||1-3||1-2||1-1||2-2 |- style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Stjarnan}} ||3-3||1-0||3-0||0-0||2-1||'''XXX'''||0-1||0-2||1-1||1-5 |- | align="left" |{{Lið Tindastóll}} ||1-3||2-1||2-1||0-1||0-0||1-2||'''XXX'''||0-5||1-2||1-1 |- style="background:#F0F0F0;" | align="left" |{{Lið Valur}} ||3-7||1-0||1-0||4-0||5-0||2-1||6-1||'''XXX'''||1-1||6-1 |- | align="left" |{{Lið Þór/KA}} ||2-2||0-0||1-1||0-0||0-2||0-1||1-0||1-3||'''XXX'''||1-3 |- style="background:#F0F0F0;" | align="left" | [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] |2-3||2-4||3-2||3-0||3-4||2-0||2-0||0-0||1-0||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Mörk !width=25| !width=240|Leikmaður !width=180|Athugasemd |- |- ! style="background:gold;" | 13||Selfoss ||[[Brenna Lovera]]||Gullskór |- ! style="background:silver;" | 12||Breiðablik ||[[Agla María Albertsdóttir]]||Silfurskór |- ! style="background:#D2B48C;" | 11||Valur ||[[Elín Metta Jensen]]||Bronsskór |- | 8||Valur ||[[Ólöf Sigríður Kristinsdóttir]]|| |- | 8||Stjarnan ||[[Hildigunnur Ýr Benediktsdóttir]]|| |- | 8||Breiðablik ||[[Tiffany Janea Mc Carty]]|| |} == Fróðleikur == {{Leiktímabil í knattspyrnu kvenna}} {{röð | listi = [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild]] | fyrir = [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|Pepsimaxdeild&nbsp;kvenna&nbsp;2020]] | eftir = [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|Besta&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] }} ==Heimildaskrá== {{reflist}} {{Knattspyrna á Íslandi 2021}} [[Flokkur:2021]] [[Flokkur:Úrvalsdeildir kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] qq1jm5faofy4296nr2x8kk8vn5nc9to 0 177054 1972784 1866299 2026-07-20T11:17:59Z TKSnaevarr 53243 1972784 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Christopher Nolan Cannes 2018.jpg|thumb|right|Nolan árið 2018.]] '''Christopher Edward Nolan''' (f. 30. júlí 1970) er breskur og bandarískur kvikmyndagerðarmaður. Hann er þekktur fyrir stórmyndir með flóknum söguþráðum, sem samtals hafa grætt $5 milljarð dollara á heimsvísu. Með þekktustu myndum hans eru ''[[The Dark Knight]]'' (2008), ''[[The Dark Knight Rises]]'' (2012), ''[[Interstellar]]'' (2014), ''[[The Prestige]]'' (2006) og ''[[Oppenheimer (kvikmynd)|Oppenheimer]]'' (2023). Nolan hefur hlotið margar viðurkenningar og hefur verið tilnefndur til fimm [[Óskarsverðlaun]]a, fimm [[BAFTA-verðlaun]]a og sex [[Golden Globe-verðlaun]]a. Nolan vann [[Óskarsverðlaun sem besti leikstjóri|Óskarsverðlaun sem besti leikstjórinn]] fyrir kvikmyndina ''Oppenheimer'' árið 2024. Myndin vann jafnframt verðlaun sem besta kvikmyndin.<ref>{{Vefheimild|titill=Oppenheimer óumdeildur sigurvegari kvöldsins|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2024-03-11-oppenheimer-oumdeildur-sigurvegari-kvoldsins-407028|útgefandi=[[RÚV]]|dags=11. mars 2024|skoðað=29. apríl 2024|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> == Kvikmyndaskrá == === Sem leikstjóri === {| class="wikitable" |+ !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill |- |'''1998''' |''[[Following]]'' | |- |'''2000''' |''[[Memento]]'' | |- |'''2002''' |''[[Svefnleysi (kvikmynd)|Insomnia]]'' |''[[Svefnleysi (kvikmynd)|Svefnleysi]]'' |- |'''2005''' |''[[Batman Begins]]'' | |- |'''2006''' |''[[Töfrabragðið|The Prestige]]'' |''[[Töfrabragðið]]'' |- |'''2008''' |''[[Rökkurriddarinn|The Dark Knight]]'' |''[[Rökkurriddarinn]]'' |- |'''2010''' |''[[Hugljómun|Inception]]'' |''[[Hugljómun]]'' |- |'''2012''' |''[[Rökkurriddarinn rís|The Dark Knight Rises]]'' |''[[Rökkurriddarinn rís]]'' |- |'''2014''' |''[[Interstellar]]'' | |- |'''2017''' |''[[Dunkirk (kvikmynd)|Dunkirk]]'' | |- |'''2020''' |''[[Tenet]]'' | |- |'''2023''' |''[[Oppenheimer (kvikmynd)|Oppenheimer]]'' | |- |'''2026''' |''[[Ódysseifskviða (kvikmynd frá 2026)|The Odyssey]]'' |''[[Ódysseifskviða (kvikmynd frá 2026)|Ódysseifskviða]]'' |} ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip|kvikmynd}} {{DEFAULTSORT:Nolan, Christopher}} {{f|1970}} [[Flokkur:Breskir kvikmyndaleikstjórar]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki besta leikstjóra]] 3cx7jwm0ekn8kal32ke8sq95qkzkms1 0 180236 1972722 1972686 2026-07-19T15:26:12Z Bücherfresser 10785 foreldrar hans 1972722 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Guðmundur Sigurjónsson Hofdal | mynd = Gordon Sigurjonsson in 1905.jpg | mynd_alt = | mynd_texti = Guðmundur árið 1905 | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1883|4|15}} | fæðingarstaður = Litluströnd í Mývatnssveit, Ísland | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1967|1|14|1883|4|15}} | dánarstaður = Reykjavík, Ísland | þjóðerni = | önnur_nöfn = Gordon Sigurjonson | starf = Íþróttaþjálfari | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = | foreldrar = | faðir = Sigurjón Guðmundsson | móðir = Friðfinna Davíðsdóttir }} '''Guðmundur Sigurjónsson Hofdal''' (15. apríl 1883 – 14. janúar 1967) var íslenskur glímukappi og [[íshokkí]]þjálfari. Hann fór í hópi Íslendingana á [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikana]] 1908 til að sýna [[Glíma|íslenska glímu]] sem var þar sýningar íþrótt. Hann var þjálfari [[Winnipeg Falcons]], sem sigraði í íshokkí á [[Sumarólympíuleikarnir 1920|Ólympíuleikunum árið 1920]] undir hans stjórn. Guðmundur er eini Íslendingurinn sem hefur verið dæmdur fyrir [[Samkynhneigð|kynmök við aðra karlmenn]].<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Glæpurinn gegn náttúrulegu eðli. Kafli í "Svo veistu að þú varst ekki hér"|höfundur=Þorvaldur Kristinsson|útgefandi=Sögufélag|ár=2017}}</ref> == Æviágrip == Guðmundur Sigurjónsson fæddist árið 1883 á Litluströnd í [[Mývatnssveit]]. Foreldrar hans hétu Sigurjón Guðmundsson og Friðfinna Davíðsdóttir.<ref>[https://archive.org/details/minningarritsl00winn/page/196/mode/2up ''Minningarrit íslenzkra hermanna''], bls. 197.</ref> Bróðir Guðmundar var Benedikt Sigurjónsson, sem var betur þekktur sem Fjalla-Bensi og var fyrirmynd samnefndrar persónu í bókinni Aðventa eftir [[Gunnar Gunnarsson|Gunnar Gunnarsson.]]<ref name=":0" /> Fjölskylda Guðmundar var efnalítið og ólst hann upp við sára fátækt. Árið 1905 fór Guðmundur til Reykjavíkur og settist þar að. Hann fór að stunda glímu með [[Glímufélagið Ármann|Glímufélaginu Ármanni]] árið 1906, en hann hann hafði alla tíð glímt heima í Mývatnssveit. Hann taldi bera af í glímunni. Árið 1907 var Guðmundur valinn í hóp til að glíma í Konungsglímunni á Þingvöllum til heiðurs [[Friðrik 8.|Friðriki VIII]] konungs.<ref name=":0" /> Árið 1908 hélt hann í hópi sjö íslenskra glímukappa til London á Ólympíuleikana til að sýna íslenska glímu undir stjórn Jóhannesar Jósefssonar.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2290688?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%22gu%C3%B0mundur%20sigurj%C3%B3nsson%22|title=Óðinn - 4. tölublað (01.07.1908) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-04-20}}</ref> Árið 1913 fluttist Guðmundur til Englands til að læra íþróttaþjálfun og nudd. Ári síðar flutti hann svo til [[Winnipeg]] í Kanada.<ref name=":0" /> 16. maí 1916 gekk Guðmundur í kanadíska herinn. Hann var liðþjálfi í björgunarliði 27. herdeildarinnar. Hann var á vígvelli í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] þar til stríðinu lauk, þá fylgdi hann breskri hersveit til Þýskalands og var þar í 4 mánuði. Guðmundur snéri aftur heim til Kanada 28. maí 1919 og lauk þar með herþjónustu sinni.<ref>{{Bókaheimild|titill=Minningarrit íslenzkra hermanna 1914-1918|höfundur=Rögnvaldur Pétursson og Guttormur Guttormsson|útgefandi=Félagið Jón Sigurðsson:Winnipeg|bls=197|ár=1923}}</ref> == Winnipeg Falcons == Á árunum í Kanada gekk Guðmundur til liðs við íshokkíliðið [[Winnipeg Falcons]], sem var stofnað og skipað af [[Vesturfarar|vestur-Íslendingum]]. Stór hluti liðsins barðist í fyrri heimsstyrjöldinni, en eftir hana var liðið aftur sett saman, með Guðmund sem einn af þjálfurum liðsins.<ref name=":0" /> Árið 1920 unnu Winnipeg Falcons [[Allan Bikarinn|Allan bikarinn]] og tryggði það liðinu sæti á [[Sumarólympíuleikarnir 1920|Ólympíuleikana í Antwerp]] sama ár fyrir hönd Kanada.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://mbhockeyhalloffame.ca/teams/winnipeg-falcons-1920/|title=1919/20 WINNIPEG FALCONS {{!}} Manitoba Hockey Hall of Fame|website=mbhockeyhalloffame.ca|access-date=2024-04-20}}</ref> Liðið vann síðan gull á Ólympíuleikunum undir forystu Guðmundar eftir að hafa sigrað alla leiki sína.<ref name=":1" /> Guðmundur hélt ekki til kanada eftir leikana heldur fór til Svíþjóðar þar sem hann þjálfaði Ólympíulið Svía í íshokkí um stutt skeið, en hann flutti aftur heim til Íslands í lok árs 1920.<ref name=":0" /> == Heimkoma == Guðmundur snéri heim í lok árs 1920 og gerðist glímukennari, frjálsíþróttaþjálfari og íþróttanuddari ásamt því að vera forstöðumaður á Litla-Kleppi sem var einskonar útibú [[Kleppsspítali|Kleppsspítala.]]<ref name=":0" /> Guðmundur gekk svo í stjórn [[Ungmennafélag Reykjavíkur|Ungmennafélags Reykjavíkur]] og sat þar í 4 ár.<ref name=":0" /> == Ákæra og fangelsisdómur == Í janúar 1924 barst lögreglu kæra frá Steindóri Sigurðssyni í garð Guðmundar. í henni stóð meðal annars:<blockquote>"Það orðspor hefur legið á Guðmundi og verið að umtali hér í bænum að hann hefði sterka tilhneigingu til að hafa samræði við sitt eigið kyn (homosexualisme). Sjálfur hefi ég í umgengni minni við Guðmund að mestu sloppið við þetta utan einu sinni á Akureyri í sept. sl. þegar ég er staddur á herbergi hans, reyndi hann þá að sýna mér ástaratlot og gerði ítrekaðar tilraunir til þess að fá mig til að sýna sér blíðuatlot og að fá mig til að hneppa frá mér buxnahnöppunum o.s.frv. en þess utan hefi ég af umgengni við Guðmund og kunningja hans komist að því að Guðmundur er ofurseldur þessum mjög svo sorglega lesti."<ref>Þjóðskjalasafn Íslands. Kærubréf Steindórs Sigurðssonar. 31. janúar 1924.</ref></blockquote>11 dögum eftir að Steindór sendi inn kæruna sendi hann inn annað bréf þar sem hann dró ákæruna til baka. Steindór sagði ástæðu kærunnar hafa verið sú að nokkrir andstæðingar Guðmundar, sem voru sprúttsalar, hefðu espað hann upp í að skrifa hana, en Guðmundur hafði uppljóstrað starfsemi þeirra til lögreglu. Ákæran hefði verið gerð í hefndarhug og sagðist Steindór í raun aldrei hafa verið var við að Guðmundur bæri þesslags tilfinningar til annara karla.<ref name=":0" /> Í kjölfar seinna bréfsins sendi bæjarfógetinn bréf til dómsmálaráðuneytis og bað um að rannsókn málsins yrði felld niður, en dómsmálaráðuneytið skipaði að halda rannsókninni áfram.<ref name=":0" /> 16 einstaklingar voru yfirheyrðir í málinu. Réttarhöld málsins hófust 28. febrúar 1924 og stóðu til 12. mars. Strax á fyrsta degi réttarhalda var Guðmundur settur í [[gæsluvarðhald]] og í einangrun.<ref name=":0" /> Í fyrstu neitaði Guðmundur öllu því sem var borið upp á hann, en fjórir karlmenn báru vitni um að Guðmundur hafi stundað með þeim kynlíf, eða reynt það. Eftir viku í einangrunarvist játaði Guðmundur að hafs stundað kynlíf með 2-3 af þeim karlmönnum sem báru vitni. Hann sagðist einnig hafa stundað kynlíf með fleiri karlmönnum seinustu 15-18 árin.<ref name=":0" /> Guðmundi var sleppt eftir það. 31. mars var dómurinn kveðinn upp, en þar kom fram að hann hafi stundað kynlíf með öðrum karlmönnum, en engum undir 16 ára aldri og hafði kynlífið verið stundað með samþykki hinna aðilanna. þrátt fyrir það var ekki talið að neinn þeirra sem hefði stundað kynlíf með Guðmundi hafi gert nokkuð sakhæft. Guðmundur hlaut átta mánaða fangelsisdóm fyrir brot á [[Samræði gegn náttúrulegu eðli|178. grein hegningarlaga]]. Guðmundur hóf þó ekki afplánun fyrr en 9 mánuðum síðar, þann 25. janúar 1925 í [[Hegningarhúsið|Hegningarhúsinu]], en var náðaður eftir þriggja mánaða fangelsisvist.<ref name=":0" /> == Náðun == Skömmu eftir að dómurinn féll sendi [[Guðmundur Thoroddsen]] læknir bréf til dómsmálaráðherra Guðmundi Sigurjónssyni til varnar. Guðmundi Thoroddsen ofbauð að slíkir dómar væru felldir á Íslandi og væri samskonar dómskvaðningar á meginlandi Evrópu liðin tíð. Hann sagði lögin vera úrelt og kallaði eftir því að Guðmundur Sigurjónsson yrði náðaður.<ref name=":0" /> Í bréfinu hafði Guðmundur Thoroddsen þetta að segja um [[Samkynhneigð|kynvillu]] og mál Guðmundar Sigurjónssonar:<blockquote>„Ég hef, sem kennari í réttarlæknisfræði við Háskólann, athugað hvernig réttarmeðvitund manna um kynvillu hefur breyst á seinni árum í útlöndum, þar sem kynvilla er miklu útbreiddari en hér hjá oss og þori nú að fullyrða, að í öllum nágrannalöndum okkar er hætt að hegna fyrir kynvillu ef unglingar eru ekki tældir eða menn teknir með valdi (nauðgað) eða vakið er opinbert hneyksli. Og það er jafnvel hætt að hegna fyrir kynvillu í löndum sem hafa enn jafn úrelt hegningarlög og vér, og því síður mundi vera hegnt fyrir athæfi sem aðeins mætti kalla gagnkvæma ''masturbatio'' milli fullorðinna karlmanna.“<ref>Þjóðskjalasafn Íslands. Bréf Guðmundar Thoroddsen til dómsmálaráðherra. 9. maí 1924.</ref></blockquote>Skoðun Guðmundar Thoroddsen hlaut stuðning [[Guðmundur Björnsson (landlæknir)|Guðmundar Björnssonar]] landlæknis, sem skrifaði einnig til dómsmálaráðherra að lögin væru úrelt og að Guðmundur Sigurjónsson væri ekki sekur um glæp.<ref name=":0" /> Svo varð að að dómsmálaráðherra náðaði Guðmund Sigurjónsson og var honum sleppt úr haldi eftir að hafa afplánað um hálfan dóm. == Lífið eftir fangelsisvistina == Lítið fór fyrir Guðmundi fyrstu árin eftir dóminn, en hann hraktist úr því félagsstarfi sem hann hafði stundað eftir að hann kom heim frá Kanada jafnt sem að hann var rekinn af Litla-Kleppi.<ref name=":0" /> Það var ekki fyrr en 1929 sem næst var til hans getið, þá hafði hann snúið aftur til íþróttahreyfingarinnar og stofnað til Glímufélags Reykjavíkur, en þar var hann bæði þjálfari og formaður. Ári síðar var félagið lagt af.<ref name=":0" /> Árið 1942 hóf hann að kenna glímu hjá [[Íþróttafélag Reykjavíkur|Íþróttafélagi Reykjavíkur]]. Þá hafði hann skipt um nafn og hét Guðmundur S. Hofdal.<ref name=":0" /> Árið 1934 hafði miðillinn Sesselja Guðmundsdóttir sagt reykvískum spiritístum að hún hefði orðsendingu að handan. Frá þeim [[Agnes Magnúsdóttir|Agnesi]] og [[Friðrik Sigurðsson|Friðriki]], seinasta fólkinu á Íslandi til að vera [[Aftaka|tekin af lífi]], um að þau vildu vera jarðsett í vígðri mold<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3647222?iabr=on#page/n4/mode/2up|title=Lesbók Morgunblaðsins - 21. maí (21.05.2005) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-07-24}}</ref>. Guðmundur hafði tekið verkið að sér og farið norður að [[Þrístapar|Þrístöpum]] og grafið líkin upp dagana 13. til 15. júní 1934. Líkunum var síðan komið fyrir í Tjarnarkirkjugarði á [[Vatnsnes|Vatnsnesi]] þann 17. júní sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/utvarp/spila/mordin-a-illugastodum/36532/asclq4|titill=Morðin á Illugastöðum - þáttur 4|höfundur=Þorgeir Ólafsson|útgefandi=Rás 1|ár=2024}}</ref> Guðmundur eignaðist landið Sandvatn í Mývatnssveit og árið 1946 lét hann ryðja flugbraut til að bæta samgöngur í Mývatnssveit. Guðmundur hafði einnig hug á að reista gistihús í Mývatnssveit en ekkert varð úr því. Í stað þess gaf hann kvenfélaginu í Mývatnssveit peninginn sem ætlaður var í það verk.<ref name=":0" /> Árið 1948 hélt Guðmundur í þriðja og seinasta skiptið á Ólympíuleikana. Að þessu sinni sem nuddari fyrir íslenska íþróttafólkið.<ref name=":0" /> Guðmundur lést 14. janúar 1967 í Reykjavík og var jarðsunginn í Reykjarhlíðarkirkju í Mývatnssveit.<ref name=":0" /> ==Tenglar== * [https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2024-07-19-glimukappi-eini-islendingurinn-sem-daemdur-hefur-verid-fyrir-mok-vid-adra-karlmenn-417985 Glímukappi eini Íslendingurinn sem dæmdur hefur verið fyrir mök við aðra karlmenn - RÚV] == Heimildir == {{fd|1883|1967}} [[Flokkur:Íslenskir glímukappar]] [[Flokkur:Íslenskir Ólympíuverðlaunahafar]] aozw4nx1hpvriw8gyofzcykdk6zo1yl 0 181429 1972758 1943835 2026-07-20T00:22:06Z Berserkur 10188 1972758 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður | nafn = Lamine Yamal | mynd = Lamine Yamal France v Spain 7.24.26-142.jpg | fullt nafn = Lamine Yamal Nasraoui Ebana | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|2007|7|13}} | fæðingarbær = Esplugues de Llobregat | fæðingarland = [[Spánn]] | hæð = 1,80 m | staða = Vængmaður | núverandi lið = [[FC Barcelona|Barcelona]] | númer = 19 | ár í yngri flokkum = 2012–2014 <br /> 2014–2023 | yngriflokkalið = La Torreta <br /> Barcelona | ár1 = 2023 | ár2 = 2023– | lið1 = [[FC Barcelona B|Barcelona B]] | lið2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] |leikir (mörk)1=1 (0) |leikir (mörk)2=101 (30) | landsliðsár = 2021 <br /> 2022 <br /> 2022–2023 <br /> 2022 <br /> 2023– | landslið = Spánn U15 <br /> Spánn U16 <br /> Spánn U17 <br /> Spánn U19 <br /> [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] | landsliðsleikir (mörk) = 6 (3) <br /> 4 (1) <br /> 10 (8) <br /> 1 (0) <br /> 33 (7) }} '''Lamine Yamal''' (f. 13. júlí, 2007) er spænskur knattspyrnumaður sem spilar með [[FC Barcelona]] og spænska landsliðinu. Hann var valinn besti ungi leikmaðurinn á [[gullknötturinn|gullknettinum]] 2024 og 2025 (Kopa-bikarinn). <ref>[https://m.fotbolti.net/news/28-10-2024/yamal-valinn-ungi-leikmadur-arsins-sa-yngsti-i-sogunni Yamal valinn ungi leikmaður ársins...] Fótbolti.net, sótt 28. október, 2024</ref> Árið 2025 lenti hann einnig í 2. sæti í gullknettinum á eftir [[Ousmane Dembelé]]. ==Barcelona== Yamal gerði 6 ára samning við félagið árið 2025. <ref>[https://m.fotbolti.net/news/27-05-2025/yamal-framlengir-vid-barcelona-til-2031-stadfest Yamal framlengir við Barcelona] Fótbolti.net, sótt 27. maí, 2025</ref> ==Landslið== Yamal vakti mikla athygli þegar hann spilaði á [[EM 2024]]. Hann var aðeins 16 ára á mótinu (nema á úrslitaleiknum) og varð sá yngsti til að skora á stórmóti <ref>[https://www.visir.is/g/20242595096d/lamine-yamal-slo-met-pele Lamine Yamal sló met Pelé] Vísir.is, sótt 11/7 2024</ref> Hann átti 4 stoðsendingar og 1 mark á mótinu og var valinn besti ungi leikmaður mótsins þegar Spánn vann England í úrslitunum. Yamal vann svo [[HM 2026]] með Spáni. ==Fjölskylda== Móðir Yamals er frá Miðbaugs-Gíneu og faðir frá Marokkó. ==Tilvísanir== <references/> {{Commonscat}} {{f|2007}} [[Flokkur:Spænskir knattspyrnumenn]] hsbwmewtgj3xqi47a4x0inb1uz1k7p5 0 183124 1972759 1885323 2026-07-20T00:26:00Z Berserkur 10188 1972759 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður | nafn = Rodri | mynd = Rodri France v Spain 7.24.26-096 (cropped).jpg | fullt nafn = Rodrigo Hernández Cascante | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1996|6|22|}} | fæðingarbær = [[Madríd]] | fæðingarland = [[Spánn]] | hæð = 1,90 m | staða = Miðjumaður | núverandi lið = [[Manchester City]] | númer = 16 | ár í yngri flokkum = 2006-2015 | yngriflokkalið = Rayo Majadahonda, Atlético Madrid og Villarreal | ár1 = 2015-2016 | ár2 = 2015–2018 | ár3 = 2018-2019 | ár4 = 2019- | lið1 = Villareal B | lið2 = [[Villareal CF]] | lið3 = [[Atlético Madrid]] | lið4 = [[Manchester City]] | leikir (mörk)1 = 39 (1) | leikir (mörk)2 = 63 (1) | leikir (mörk)3 = 34 (3) | leikir (mörk)4 = 196 (23) | landsliðsár = 2018- | landslið = [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] | landsliðsleikir (mörk) = 70 (4) | mfuppfært = júlí 2026 | lluppfært = júlí 2026 }} '''Rodrigo Hernández Cascante''' (f. [[22. júní]], [[1996]]) eða '''Rodri''' er spænskur knattspyrnumaður sem spilar sem varnarsinnaður miðjumaður fyrir [[Manchester City]] og [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|spænska landsliðið]]. Hann er þekktur fyrir líkamsburði sína, sendingargetu og leikskilning.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cdrl8jkpxxlo 'Disaster' to 'winning machine' - how good is Ballon d'Or winner Rodri?] BBC. Sótt 29. október, 2024</ref> Rodri vann [[Ballon d'Or|gullknöttinn]] árið 2024 og var annar Spánverjinn til að gera það (Luis Suárez Miramontes vann verðlaunin 1960). Hann vann [[EM 2024]] með Spáni það ár og ensku úrvalsdeildina með Manchester City <ref>[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/42052911/ballon-dor-man-city-rodri-wins-amid-vinicius-junior-snub Rodri wins Ballon d'Or after Premier League, Euro 2024 glory] ESPN, sótt 28. október, 2024</ref>. Hann vann verðlaunin besti leikmaðurinn á [[HM 2026]] þegar Spánn vann sinn annan heimsmeistaratitil. ==Tilvísanir== <references/> {{Gullknötturinn}} {{f|1996}} [[Flokkur:Spænskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Verðlaunahafar Gullknattarins]] avdf676tcsj9dr9katgjtskdaldx11b 0 191062 1972756 1968822 2026-07-20T00:13:59Z TKSnaevarr 53243 1972756 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Saint John on Patmos.jpg|thumb|right|Myndlýsing af sýnum Jóhannesar frá Patmos úr bókinni ''Très Riches Heures du duc de Berry''.]] '''Opinberunarbókin''', einnig kölluð '''Opinberunarbók Jóhannesar''' eða '''Opinberun Jóhannesar''' er síðasta bók [[Nýja testamentið|nýja testamentsins]]. Bókin var rituð á [[Gríska|grísku]] og titill hennar er dreginn af fyrsta orði hennar, ''apokalypsís'' ([[grískt letur]]: ἀποκάλυψις), sem þýðir bókstaflega „opinberun“ eða „afhjúpun“. Opinberunarbókin er eina kanóníska [[Heimsslitabókmenntir|heimsslitabókin]] í nýja testamentinu og efni hennar skipar mikilvægan sess í [[Kristni|kristinni]] [[heimsslitafræði]]. Bókin er í senn sendibréf, heimsendasýn og spádómur. Hún hefst á ávarpi Jóhannesar nokkurs á eyjunni [[Patmos]] á [[Eyjahaf]]i til „sjö söfnuða í Asíu“ með hvatningarorðum frá [[Jesús|Kristi]]. Hann lýsir síðan röð framtíðarsýna og teikna sem eiga að boða endurkomu Krists til jarðar. Í sýnunum birtast persónur á borð við [[Konan klædd sólinni|konu klædda sólinni]] með tunglið undir fótum sér og kórónu með tólf stjörnum, sjöhöfða dreka og sjöhöfða [[Dýrið (Opinberunarbókin)|dýr]]. Höfundur bókarinnar er aðeins nefndur Jóhannes í textanum en umdeilt er hver hann var í raun. Kristnir fræðimenn frá annarri til þriðju aldar, þar á meðal [[Papías frá Híerapólis]], [[Jústínus píslarvottur]], [[Hippolýtos frá Róm]], [[Írenæus]], [[Melíton frá Sardis]], [[Klemens frá Alexandríu]], [[Origenes]], [[Viktorínos frá Pettau]] og höfundur [[Muratori-handritsbrotið|Muratori-handritsbrotsins]], töldu [[Jóhannes postuli|Jóhannes postula]] vera höfund opinberunarbókarinnar.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}}{{sfn|Carson|2005|page=465ff}}{{sfn|Holmes|2007|page=749ff}} Flestir nútímabiblíufræðingar eru ósammála þessu{{sfn|Collins|1984|p=28}} og margir telja ógerlegt að áætla neitt með vissu um höfundinn nema að hann hafi verið kristinn spámaður.{{sfn|Bauckham|1993|p=2}} Til þess að greina á milli Jóhannesanna tveggja kalla margir guðfræðingar í dag höfund opinberunarbókarinnar „Jóhannes frá Patmos“.{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} Flestir [[kirkjufeðrafræði]]ngar telja bókina hafa verið skrifaða í valdatíð [[Dómitíanus]]ar Rómarkeisara (árin 81–96),{{sfn|Boxall|2013b|pages=28-55}} sem samræmist flestum öðrum gögnum.{{sfn|Stuckenbruck|2003|pp=1535–1536}} Myndmálið í opinberunarbókinni er á köflum afar torrætt og mikið er af vísunum í [[gamla testamentið]]. Bókin hefur því verið túlkuð á ótal mismunandi vegu í sögu kristninnar. Flestir fræðimenn í dag telja opinberunarbókina vera dómsdagsviðvörun til frumkristinna samfélaga á fyrstu öld eftir Krist um að aðlagast ekki samfélagi [[Rómaveldi]]s. Myndmálið er þá túlkað frá sögulegu, bóklegu og menningarlegu sjónarhorni. ==Tilvísanir== <references/> ==Heimildir== * {{Cite book |last = Bauckham |first = Richard |title = The Theology of the Book of Revelation |publisher = Cambridge University Press |year = 1993 |url = https://books.google.com/books?id=So0hIAMtTs0C |isbn = 978-0-521-35691-6 }} * {{cite book |author-last=Boxall |author-first=Ian |year=2013b|chapter=Patmos in Early Patristic Tradition (2nd–5th Centuries) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=GlMQCvBhjOIC&pg=PA28 |title=Patmos in the Reception History of the Apocalypse |pages=28–55 |location=[[Oxford]] and [[New York City|New York]] |publisher=[[Oxford University Press]]|doi=10.1093/acprof:oso/9780199674206.003.0003 |isbn=9780191752230}} * {{cite book |author-last=Carson |author-first=Don |year=2005 |title=An Introduction to the New Testament |url=https://archive.org/details/introductiontone0000cars_r6q4 |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |publisher=[[Zondervan]] |edition=2 |isbn=978-0-310-51940-9}} * {{Cite book |last = Collins |first = Adela Yarbro |title = Crisis and Catharsis: The Power of the Apocalypse |publisher = Westminster John Knox Press |year = 1984 |url = https://books.google.com/books?id=Rw9e2DfVxiEC |isbn = 978-0-664-24521-4 }} * {{cite book |author-last=Holmes |author-first=Michael |year=2007 |title=The Apostolic Fathers: Greek Texts and English Translations |location=[[Ada, Michigan]] |publisher=[[Baker Academic]] |isbn=978-0801034688}} * {{Cite book |last1 = Stuckenbruck |first1 = Loren T. |chapter = Revelation |editor1-last = Dunn |editor1-first = James D. G. |editor2-last = Rogerson |editor2-first = John William |title = Eerdmans Commentary on the Bible |publisher = Eerdmans |year = 2003 |chapter-url = https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC&pg=PA1535 |page = 1535 |isbn = 978-0-8028-3711-0 }} {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Opinberunarbókin| ]] [[Flokkur:Bækur nýja testamentsins]] 7oux4f6czi7xzl30fxm2zcy52ijvl1r 0 191546 1972786 1972542 2026-07-20T11:43:42Z TKSnaevarr 53243 1972786 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Andy Burnham | mynd = Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4).jpg | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = 20. júlí 2026 | stjórnartíð_end = | einvaldur = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | forveri = [[Keir Starmer]] | eftirmaður = | titill2 = Leiðtogi breska Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = 17. júlí 2026 | stjórnartíð_end2 = | forveri2 = [[Keir Starmer]] | eftirmaður2 = | titill3= Borgarstjóri Manchester | stjórnartíð_start3 = 8. maí 2017 | stjórnartíð_end3 = 19. júní 2026 | forveri3 = [[Tony Lloyd]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður3 = [[Paul Dennett]] {{small|(starfandi)}} | myndatexti1 = Burnham árið 2026. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|1|7}} | fæðingarstaður = [[Aintree]], [[Lancashire]], [[England]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|Marie-France van Heel|2000}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 3 | háskóli = [[Fitzwilliam College, Cambridge]] ([[Magister artium|MA]]) }} '''Andrew Murray Burnham''' (f. 7. janúar 1970) er breskur stjórnmálamaður og núverandi forsætisráðherra Bretlands. Burnham hefur verið forsætisráðherra, leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og þingmaður á neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]] fyrir kjördæmið [[Makersfield]] frá árinu 2026. Burnham var borgarstjóri [[Stórborgarsvæðið Manchester|Stórborgarsvæðisins Manchester]] frá 2017 til 2026. Þar áður var hann þingmaður fyrir kjördæmið [[Leigh]] frá 2001 til 2017. Hann gegndi ýmsum embættum í ríkisstjórn á þingferli sínum áður en hann varð borgarstjóri, síðast embætti heilbrigðisráðherra frá 2009 til 2010 í ríkisstjórn [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. ==Æviágrip== Andy Burnham fæddist 7. janúar árið 1970 í úthverfi [[Liverpool]] en ólst upp í bænum [[Culcheth]], sem er mitt á milli Liverpool og [[Manchester]]. Faðir hans vann hjá fjarskiptafyrirtækinu [[BT Group|BT]] en móðir hans var móttökuritari. Báðir foreldrar Burnhams voru stuðningsmenn [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og Burnham ákvað á unga aldri að ganga einnig í flokkinn.<ref name=rúv>{{Vefheimild|titill= Hver er Andy Burnham?|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-06-19-hver-er-andy-burnham-478726|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=19. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref> Burnham nam ensku við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]]. Þeir bræður hans voru fyrstu meðlimir fjölskyldunnar til að ganga í háskóla. Eftir háskólanám vann Burnham sem blaðamaður, meðal annars hjá viðskiptadagblöðum. Hann hóf feril sinn í stjórnmálum á þrítugsaldri, sem rannsakandi fyrir [[Tessa Jowell|Tessu Jowell]], þingkonu og ráðherra í ríkisstjórnum [[Tony Blair]] og [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. Hann varð ráðgjafi [[Chris Smith]] menningarmálaráðherra í kringum aldamót og var síðan kjörinn þingmaður fyrir kjördæmi heimabæjar síns, [[Leigh]], árið 2001. Þegar Gordon Brown varð forsætisráðherra árið 2008 varð Burnham menningar-, fjölmiðla- og íþróttamálaráðherra í stjórn hans.<ref name=rúv/> Sem íþróttamálaráðherra flutti Burnham ræðu á minningarathöfn þegar 20 ár voru liðin frá [[Hillsborough-slysið|Hillsborough-slysinu]] árið 1989. Eftir framíköll og uppsteyt á viðburðinum bað Burnham um að fá að tala um slysið á breska þinginu, sem varð til þess að annarri rannsókn á því var hleypt af stokkunum.<ref name=rúv/> Eftir afsögn Gordons Brown í kjölfar ósigurs Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2010|þingkosningunum 2010]] gaf Burnham kost á sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins en lenti í fjórða sæti af fimm frambjóðendum. Hann bauð sig aftur fram árið 2015 en tapaði fyrir [[Jeremy Corbyn]].<ref name=rúv/> Burnham hætti í landsmálunum árið 2017 og bauð sig fram til borgarstjóra [[Manchester]]. Hann vann sigur með rúmlega tveimur þriðju atkvæðanna og var endurkjörinn með auknum meirihluta árið 2021. Á tíma [[Covid-19-faraldurinn|kórónuveirufaraldursins]] vakti Burnham athygli þegar hann sakaði [[ríkisstjórn Bretlands]] um að koma fram við norðurhluta landsins af fyrirlitningu vegna svæðisbundinna útgöngubanna. Sem borgarstjóri varð Burnham einnig þekktur fyrir umfangsmiklar breytingar á samgöngukerfi borgarinnar.<ref name=rúv/> Árið 2025 viðraði Burnham á ný áhuga á að verða leiðtogi Verkamannaflokksins, samhliða dvínandi vinsældum [[Keir Starmer|Keirs Starmer]] forsætisráðherra. Í janúar 2026 gerði Burnham sig líklegan til að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í kjördæminu Gorton og Denton en yfirkjörstjórn flokksins kom í veg fyrir að hann gæti boðið sig fram <ref name=rúv/> Í júní 2026 fékk Burnham hins vegar að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í Makersfield og vann öruggan sigur með um 55% atkvæða gegn frambjóðanda [[Umbótaflokkurinn (Bretland)|Umbótaflokksins]].<ref>{{Vefheimild|titill= Konungur Norðursins sækir að Starmer|url=https://www.visir.is/g/20262899339d/konungur-nordursins-saekir-ad-starmer|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Burnham bar sigur úr býtum |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/19/burnham_bar_sigur_ur_bytum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref> Keir Starmer sagði af sér stuttu eftir að Burnham náði kjöri á þing og Burnham lýsti yfir framboði til leiðtoga Verkamannaflokksins. Þann 9. júlí hafði Burnham aflað sér stuðnings meirihluta þingmanna flokksins og því svo gott sem tryggt sér leiðtogasætið og forsætisráðherraembættið.<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham nær öruggur sem næsti forsætisráðherra|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-09-burnham-naer-oruggur-sem-naesti-forsaetisradherra-481002|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Björgvin Brynjarsson|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Hefur svo gott sem tryggt sér for­sætis­ráðherrastólinn|url=https://www.visir.is/g/20262907757d/hefur-svo-gott-sem-tryggt-ser-forsaetisradherrastolinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}</ref> Burnham tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}</ref> og sem forsætisráðherra þremur dögum síðar.<ref>{{Vefheimild|titill= Andy Burnham nýr forsætisráðherra Bretlands|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-20-andy-burnham-nyr-forsaetisradherra-bretlands-481814|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=20. júlí 2026|skoðað=20. júlí 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá=20. júlí 2026| til=| fyrir=[[Keir Starmer]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Burnham, Andy}} {{f|1970}} [[Flokkur:Borgarstjórar Manchester]] [[Flokkur:Forsætisraðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] 0qx587qo4ei0u8qpiz5m2t7jzrhytm4 1972787 1972786 2026-07-20T11:43:56Z TKSnaevarr 53243 /* Tilvísanir */ 1972787 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Andy Burnham | mynd = Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4).jpg | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = 20. júlí 2026 | stjórnartíð_end = | einvaldur = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | forveri = [[Keir Starmer]] | eftirmaður = | titill2 = Leiðtogi breska Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = 17. júlí 2026 | stjórnartíð_end2 = | forveri2 = [[Keir Starmer]] | eftirmaður2 = | titill3= Borgarstjóri Manchester | stjórnartíð_start3 = 8. maí 2017 | stjórnartíð_end3 = 19. júní 2026 | forveri3 = [[Tony Lloyd]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður3 = [[Paul Dennett]] {{small|(starfandi)}} | myndatexti1 = Burnham árið 2026. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|1|7}} | fæðingarstaður = [[Aintree]], [[Lancashire]], [[England]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|Marie-France van Heel|2000}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 3 | háskóli = [[Fitzwilliam College, Cambridge]] ([[Magister artium|MA]]) }} '''Andrew Murray Burnham''' (f. 7. janúar 1970) er breskur stjórnmálamaður og núverandi forsætisráðherra Bretlands. Burnham hefur verið forsætisráðherra, leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og þingmaður á neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]] fyrir kjördæmið [[Makersfield]] frá árinu 2026. Burnham var borgarstjóri [[Stórborgarsvæðið Manchester|Stórborgarsvæðisins Manchester]] frá 2017 til 2026. Þar áður var hann þingmaður fyrir kjördæmið [[Leigh]] frá 2001 til 2017. Hann gegndi ýmsum embættum í ríkisstjórn á þingferli sínum áður en hann varð borgarstjóri, síðast embætti heilbrigðisráðherra frá 2009 til 2010 í ríkisstjórn [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. ==Æviágrip== Andy Burnham fæddist 7. janúar árið 1970 í úthverfi [[Liverpool]] en ólst upp í bænum [[Culcheth]], sem er mitt á milli Liverpool og [[Manchester]]. Faðir hans vann hjá fjarskiptafyrirtækinu [[BT Group|BT]] en móðir hans var móttökuritari. Báðir foreldrar Burnhams voru stuðningsmenn [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og Burnham ákvað á unga aldri að ganga einnig í flokkinn.<ref name=rúv>{{Vefheimild|titill= Hver er Andy Burnham?|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-06-19-hver-er-andy-burnham-478726|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=19. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref> Burnham nam ensku við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]]. Þeir bræður hans voru fyrstu meðlimir fjölskyldunnar til að ganga í háskóla. Eftir háskólanám vann Burnham sem blaðamaður, meðal annars hjá viðskiptadagblöðum. Hann hóf feril sinn í stjórnmálum á þrítugsaldri, sem rannsakandi fyrir [[Tessa Jowell|Tessu Jowell]], þingkonu og ráðherra í ríkisstjórnum [[Tony Blair]] og [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. Hann varð ráðgjafi [[Chris Smith]] menningarmálaráðherra í kringum aldamót og var síðan kjörinn þingmaður fyrir kjördæmi heimabæjar síns, [[Leigh]], árið 2001. Þegar Gordon Brown varð forsætisráðherra árið 2008 varð Burnham menningar-, fjölmiðla- og íþróttamálaráðherra í stjórn hans.<ref name=rúv/> Sem íþróttamálaráðherra flutti Burnham ræðu á minningarathöfn þegar 20 ár voru liðin frá [[Hillsborough-slysið|Hillsborough-slysinu]] árið 1989. Eftir framíköll og uppsteyt á viðburðinum bað Burnham um að fá að tala um slysið á breska þinginu, sem varð til þess að annarri rannsókn á því var hleypt af stokkunum.<ref name=rúv/> Eftir afsögn Gordons Brown í kjölfar ósigurs Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2010|þingkosningunum 2010]] gaf Burnham kost á sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins en lenti í fjórða sæti af fimm frambjóðendum. Hann bauð sig aftur fram árið 2015 en tapaði fyrir [[Jeremy Corbyn]].<ref name=rúv/> Burnham hætti í landsmálunum árið 2017 og bauð sig fram til borgarstjóra [[Manchester]]. Hann vann sigur með rúmlega tveimur þriðju atkvæðanna og var endurkjörinn með auknum meirihluta árið 2021. Á tíma [[Covid-19-faraldurinn|kórónuveirufaraldursins]] vakti Burnham athygli þegar hann sakaði [[ríkisstjórn Bretlands]] um að koma fram við norðurhluta landsins af fyrirlitningu vegna svæðisbundinna útgöngubanna. Sem borgarstjóri varð Burnham einnig þekktur fyrir umfangsmiklar breytingar á samgöngukerfi borgarinnar.<ref name=rúv/> Árið 2025 viðraði Burnham á ný áhuga á að verða leiðtogi Verkamannaflokksins, samhliða dvínandi vinsældum [[Keir Starmer|Keirs Starmer]] forsætisráðherra. Í janúar 2026 gerði Burnham sig líklegan til að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í kjördæminu Gorton og Denton en yfirkjörstjórn flokksins kom í veg fyrir að hann gæti boðið sig fram <ref name=rúv/> Í júní 2026 fékk Burnham hins vegar að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í Makersfield og vann öruggan sigur með um 55% atkvæða gegn frambjóðanda [[Umbótaflokkurinn (Bretland)|Umbótaflokksins]].<ref>{{Vefheimild|titill= Konungur Norðursins sækir að Starmer|url=https://www.visir.is/g/20262899339d/konungur-nordursins-saekir-ad-starmer|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Burnham bar sigur úr býtum |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/19/burnham_bar_sigur_ur_bytum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref> Keir Starmer sagði af sér stuttu eftir að Burnham náði kjöri á þing og Burnham lýsti yfir framboði til leiðtoga Verkamannaflokksins. Þann 9. júlí hafði Burnham aflað sér stuðnings meirihluta þingmanna flokksins og því svo gott sem tryggt sér leiðtogasætið og forsætisráðherraembættið.<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham nær öruggur sem næsti forsætisráðherra|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-09-burnham-naer-oruggur-sem-naesti-forsaetisradherra-481002|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Björgvin Brynjarsson|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Hefur svo gott sem tryggt sér for­sætis­ráðherrastólinn|url=https://www.visir.is/g/20262907757d/hefur-svo-gott-sem-tryggt-ser-forsaetisradherrastolinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}</ref> Burnham tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}</ref> og sem forsætisráðherra þremur dögum síðar.<ref>{{Vefheimild|titill= Andy Burnham nýr forsætisráðherra Bretlands|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-20-andy-burnham-nyr-forsaetisradherra-bretlands-481814|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=20. júlí 2026|skoðað=20. júlí 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá=20. júlí 2026| til=| fyrir=[[Keir Starmer]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Burnham, Andy}} {{f|1970}} [[Flokkur:Borgarstjórar Manchester]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] 16fdytbqw6grtb70e6zkaegqvzva7mg 1972790 1972787 2026-07-20T11:45:45Z TKSnaevarr 53243 1972790 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Andy Burnham | mynd = Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4).jpg | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = 20. júlí 2026 | stjórnartíð_end = | einvaldur = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | forveri = [[Keir Starmer]] | eftirmaður = | titill2 = Leiðtogi breska Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = 17. júlí 2026 | stjórnartíð_end2 = | forveri2 = [[Keir Starmer]] | eftirmaður2 = | titill3= Borgarstjóri Manchester | stjórnartíð_start3 = 8. maí 2017 | stjórnartíð_end3 = 19. júní 2026 | forveri3 = [[Tony Lloyd]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður3 = [[Paul Dennett]] {{small|(starfandi)}} | myndatexti1 = Burnham árið 2026. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|1|7}} | fæðingarstaður = [[Aintree]], [[Lancashire]], [[England]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|Marie-France van Heel|2000}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 3 | bústaður = [[Downingstræti 10]] | háskóli = [[Fitzwilliam College, Cambridge]] ([[Magister artium|MA]]) }} '''Andrew Murray Burnham''' (f. 7. janúar 1970) er breskur stjórnmálamaður og núverandi forsætisráðherra Bretlands. Burnham hefur verið forsætisráðherra, leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og þingmaður á neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]] fyrir kjördæmið [[Makersfield]] frá árinu 2026. Burnham var borgarstjóri [[Stórborgarsvæðið Manchester|Stórborgarsvæðisins Manchester]] frá 2017 til 2026. Þar áður var hann þingmaður fyrir kjördæmið [[Leigh]] frá 2001 til 2017. Hann gegndi ýmsum embættum í ríkisstjórn á þingferli sínum áður en hann varð borgarstjóri, síðast embætti heilbrigðisráðherra frá 2009 til 2010 í ríkisstjórn [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. ==Æviágrip== Andy Burnham fæddist 7. janúar árið 1970 í úthverfi [[Liverpool]] en ólst upp í bænum [[Culcheth]], sem er mitt á milli Liverpool og [[Manchester]]. Faðir hans vann hjá fjarskiptafyrirtækinu [[BT Group|BT]] en móðir hans var móttökuritari. Báðir foreldrar Burnhams voru stuðningsmenn [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og Burnham ákvað á unga aldri að ganga einnig í flokkinn.<ref name=rúv>{{Vefheimild|titill= Hver er Andy Burnham?|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-06-19-hver-er-andy-burnham-478726|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=19. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref> Burnham nam ensku við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]]. Þeir bræður hans voru fyrstu meðlimir fjölskyldunnar til að ganga í háskóla. Eftir háskólanám vann Burnham sem blaðamaður, meðal annars hjá viðskiptadagblöðum. Hann hóf feril sinn í stjórnmálum á þrítugsaldri, sem rannsakandi fyrir [[Tessa Jowell|Tessu Jowell]], þingkonu og ráðherra í ríkisstjórnum [[Tony Blair]] og [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. Hann varð ráðgjafi [[Chris Smith]] menningarmálaráðherra í kringum aldamót og var síðan kjörinn þingmaður fyrir kjördæmi heimabæjar síns, [[Leigh]], árið 2001. Þegar Gordon Brown varð forsætisráðherra árið 2008 varð Burnham menningar-, fjölmiðla- og íþróttamálaráðherra í stjórn hans.<ref name=rúv/> Sem íþróttamálaráðherra flutti Burnham ræðu á minningarathöfn þegar 20 ár voru liðin frá [[Hillsborough-slysið|Hillsborough-slysinu]] árið 1989. Eftir framíköll og uppsteyt á viðburðinum bað Burnham um að fá að tala um slysið á breska þinginu, sem varð til þess að annarri rannsókn á því var hleypt af stokkunum.<ref name=rúv/> Eftir afsögn Gordons Brown í kjölfar ósigurs Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2010|þingkosningunum 2010]] gaf Burnham kost á sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins en lenti í fjórða sæti af fimm frambjóðendum. Hann bauð sig aftur fram árið 2015 en tapaði fyrir [[Jeremy Corbyn]].<ref name=rúv/> Burnham hætti í landsmálunum árið 2017 og bauð sig fram til borgarstjóra [[Manchester]]. Hann vann sigur með rúmlega tveimur þriðju atkvæðanna og var endurkjörinn með auknum meirihluta árið 2021. Á tíma [[Covid-19-faraldurinn|kórónuveirufaraldursins]] vakti Burnham athygli þegar hann sakaði [[ríkisstjórn Bretlands]] um að koma fram við norðurhluta landsins af fyrirlitningu vegna svæðisbundinna útgöngubanna. Sem borgarstjóri varð Burnham einnig þekktur fyrir umfangsmiklar breytingar á samgöngukerfi borgarinnar.<ref name=rúv/> Árið 2025 viðraði Burnham á ný áhuga á að verða leiðtogi Verkamannaflokksins, samhliða dvínandi vinsældum [[Keir Starmer|Keirs Starmer]] forsætisráðherra. Í janúar 2026 gerði Burnham sig líklegan til að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í kjördæminu Gorton og Denton en yfirkjörstjórn flokksins kom í veg fyrir að hann gæti boðið sig fram <ref name=rúv/> Í júní 2026 fékk Burnham hins vegar að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í Makersfield og vann öruggan sigur með um 55% atkvæða gegn frambjóðanda [[Umbótaflokkurinn (Bretland)|Umbótaflokksins]].<ref>{{Vefheimild|titill= Konungur Norðursins sækir að Starmer|url=https://www.visir.is/g/20262899339d/konungur-nordursins-saekir-ad-starmer|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Burnham bar sigur úr býtum |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/19/burnham_bar_sigur_ur_bytum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref> Keir Starmer sagði af sér stuttu eftir að Burnham náði kjöri á þing og Burnham lýsti yfir framboði til leiðtoga Verkamannaflokksins. Þann 9. júlí hafði Burnham aflað sér stuðnings meirihluta þingmanna flokksins og því svo gott sem tryggt sér leiðtogasætið og forsætisráðherraembættið.<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham nær öruggur sem næsti forsætisráðherra|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-09-burnham-naer-oruggur-sem-naesti-forsaetisradherra-481002|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Björgvin Brynjarsson|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Hefur svo gott sem tryggt sér for­sætis­ráðherrastólinn|url=https://www.visir.is/g/20262907757d/hefur-svo-gott-sem-tryggt-ser-forsaetisradherrastolinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}</ref> Burnham tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}</ref> og sem forsætisráðherra þremur dögum síðar.<ref>{{Vefheimild|titill= Andy Burnham nýr forsætisráðherra Bretlands|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-20-andy-burnham-nyr-forsaetisradherra-bretlands-481814|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=20. júlí 2026|skoðað=20. júlí 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá=20. júlí 2026| til=| fyrir=[[Keir Starmer]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Burnham, Andy}} {{f|1970}} [[Flokkur:Borgarstjórar Manchester]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] serbx1gxku969d9zkzf0uojrjkf2ctl 1972794 1972790 2026-07-20T11:50:58Z TKSnaevarr 53243 1972794 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Andy Burnham | mynd = Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4).jpg | titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] | stjórnartíð_start = 20. júlí 2026 | stjórnartíð_end = | einvaldur = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | forveri = [[Keir Starmer]] | eftirmaður = | titill2 = Leiðtogi breska Verkamannaflokksins | stjórnartíð_start2 = 17. júlí 2026 | stjórnartíð_end2 = | forveri2 = [[Keir Starmer]] | eftirmaður2 = | titill3= Borgarstjóri Manchester | stjórnartíð_start3 = 8. maí 2017 | stjórnartíð_end3 = 19. júní 2026 | forveri3 = [[Tony Lloyd]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður3 = [[Paul Dennett]] {{small|(starfandi)}} | myndatexti1 = Burnham árið 2026. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|1|7}} | fæðingarstaður = [[Aintree]], [[Lancashire]], [[England]]i | þjóderni = [[Bretland|Breskur]] | maki = {{gifting|Marie-France van Heel|2000}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 3 | bústaður = [[Downingstræti 10]] | háskóli = [[Fitzwilliam College, Cambridge]] ([[Magister artium|MA]]) }} '''Andrew Murray Burnham''' (f. 7. janúar 1970) er breskur stjórnmálamaður og núverandi [[forsætisráðherra Bretlands]]. Burnham hefur verið forsætisráðherra, leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og þingmaður á neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]] fyrir kjördæmið [[Makersfield]] frá árinu 2026. Burnham var borgarstjóri [[Stórborgarsvæðið Manchester|Stórborgarsvæðisins Manchester]] frá 2017 til 2026. Þar áður var hann þingmaður fyrir kjördæmið [[Leigh]] frá 2001 til 2017. Hann gegndi ýmsum embættum í ríkisstjórn á þingferli sínum áður en hann varð borgarstjóri, síðast embætti heilbrigðisráðherra frá 2009 til 2010 í ríkisstjórn [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. ==Æviágrip== Andy Burnham fæddist 7. janúar árið 1970 í úthverfi [[Liverpool]] en ólst upp í bænum [[Culcheth]], sem er mitt á milli Liverpool og [[Manchester]]. Faðir hans vann hjá fjarskiptafyrirtækinu [[BT Group|BT]] en móðir hans var móttökuritari. Báðir foreldrar Burnhams voru stuðningsmenn [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og Burnham ákvað á unga aldri að ganga einnig í flokkinn.<ref name=rúv>{{Vefheimild|titill= Hver er Andy Burnham?|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-06-19-hver-er-andy-burnham-478726|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=19. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref> Burnham nam ensku við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]]. Þeir bræður hans voru fyrstu meðlimir fjölskyldunnar til að ganga í háskóla. Eftir háskólanám vann Burnham sem blaðamaður, meðal annars hjá viðskiptadagblöðum. Hann hóf feril sinn í stjórnmálum á þrítugsaldri, sem rannsakandi fyrir [[Tessa Jowell|Tessu Jowell]], þingkonu og ráðherra í ríkisstjórnum [[Tony Blair]] og [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. Hann varð ráðgjafi [[Chris Smith]] menningarmálaráðherra í kringum aldamót og var síðan kjörinn þingmaður fyrir kjördæmi heimabæjar síns, [[Leigh]], árið 2001. Þegar Gordon Brown varð forsætisráðherra árið 2008 varð Burnham menningar-, fjölmiðla- og íþróttamálaráðherra í stjórn hans.<ref name=rúv/> Sem íþróttamálaráðherra flutti Burnham ræðu á minningarathöfn þegar 20 ár voru liðin frá [[Hillsborough-slysið|Hillsborough-slysinu]] árið 1989. Eftir framíköll og uppsteyt á viðburðinum bað Burnham um að fá að tala um slysið á breska þinginu, sem varð til þess að annarri rannsókn á því var hleypt af stokkunum.<ref name=rúv/> Eftir afsögn Gordons Brown í kjölfar ósigurs Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2010|þingkosningunum 2010]] gaf Burnham kost á sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins en lenti í fjórða sæti af fimm frambjóðendum. Hann bauð sig aftur fram árið 2015 en tapaði fyrir [[Jeremy Corbyn]].<ref name=rúv/> Burnham hætti í landsmálunum árið 2017 og bauð sig fram til borgarstjóra [[Manchester]]. Hann vann sigur með rúmlega tveimur þriðju atkvæðanna og var endurkjörinn með auknum meirihluta árið 2021. Á tíma [[Covid-19-faraldurinn|kórónuveirufaraldursins]] vakti Burnham athygli þegar hann sakaði [[ríkisstjórn Bretlands]] um að koma fram við norðurhluta landsins af fyrirlitningu vegna svæðisbundinna útgöngubanna. Sem borgarstjóri varð Burnham einnig þekktur fyrir umfangsmiklar breytingar á samgöngukerfi borgarinnar.<ref name=rúv/> Árið 2025 viðraði Burnham á ný áhuga á að verða leiðtogi Verkamannaflokksins, samhliða dvínandi vinsældum [[Keir Starmer|Keirs Starmer]] forsætisráðherra. Í janúar 2026 gerði Burnham sig líklegan til að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í kjördæminu Gorton og Denton en yfirkjörstjórn flokksins kom í veg fyrir að hann gæti boðið sig fram <ref name=rúv/> Í júní 2026 fékk Burnham hins vegar að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í Makersfield og vann öruggan sigur með um 55% atkvæða gegn frambjóðanda [[Umbótaflokkurinn (Bretland)|Umbótaflokksins]].<ref>{{Vefheimild|titill= Konungur Norðursins sækir að Starmer|url=https://www.visir.is/g/20262899339d/konungur-nordursins-saekir-ad-starmer|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Burnham bar sigur úr býtum |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/19/burnham_bar_sigur_ur_bytum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}</ref> Keir Starmer sagði af sér stuttu eftir að Burnham náði kjöri á þing og Burnham lýsti yfir framboði til leiðtoga Verkamannaflokksins. Þann 9. júlí hafði Burnham aflað sér stuðnings meirihluta þingmanna flokksins og því svo gott sem tryggt sér leiðtogasætið og forsætisráðherraembættið.<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham nær öruggur sem næsti forsætisráðherra|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-09-burnham-naer-oruggur-sem-naesti-forsaetisradherra-481002|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Björgvin Brynjarsson|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Hefur svo gott sem tryggt sér for­sætis­ráðherrastólinn|url=https://www.visir.is/g/20262907757d/hefur-svo-gott-sem-tryggt-ser-forsaetisradherrastolinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}</ref> Burnham tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026<ref>{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}</ref> og sem forsætisráðherra þremur dögum síðar.<ref>{{Vefheimild|titill= Andy Burnham nýr forsætisráðherra Bretlands|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-20-andy-burnham-nyr-forsaetisradherra-bretlands-481814|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=20. júlí 2026|skoðað=20. júlí 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=[[Forsætisráðherra Bretlands]] | frá=20. júlí 2026| til=| fyrir=[[Keir Starmer]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Bretlands}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Burnham, Andy}} {{f|1970}} [[Flokkur:Borgarstjórar Manchester]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]] [[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]] 0wh14nlj9jn9jmwpuwhtwk0qquxkni3 0 192073 1972698 1972636 2026-07-19T12:17:07Z Kaupahéðinn 116104 /* Vöxtur og skráning á hlutabréfamarkað */ 1972698 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kvika hq.jpg|thumb|Höfuðstöðvar Kviku banka við Katrínartún í Reykjavík.]] = Kvika banki hf. = Kvika banki hf. er íslenskt fjármálafyrirtæki sem var stofnað árið 2015. Bankinn byggir starfsemi sína á fjórum meginstoðum, eignastýringu, viðskiptabankastarfsemi, fjárfestingarbankastarfsemi og fjármálaþjónustu á Bretlandseyjum. Dótturfélög bankans eru Kvika eignastýring og Kvika Limited. Í árslok 2025 nam markaðsverðmæti Kviku rúmum 60 milljörðum króna og var fjöldi starfsmanna 250. == '''Kvika verður til''' == Kvika var stofnuð við samruna [[MP Fjárfestingabanki|MP Banka]] og Straums fjárfestingarbanka í júlí 2015. Hluthafar MP banka eignuðust 58,7% hlutafjár í sameinuðum banka en 41,3% hlutur féll í hendur eigenda Straums. Fyrsti forstjóri félagsins var Sigurður Atli Jónsson.<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/hluthafar-mp-og-straums-samthykktu-samruna/|title=Hluthafar MP og Straums samþykktu samruna|website=www.vb.is|access-date=2026-07-14}}</ref> Nafni félagsins var breytt úr MP Straumur í Kviku í október 2015. Á fyrsta heila starfsári bankans, árið 2016, hagnaðist Kvika um tvo milljarða króna og nam arðsemi eiginfjár tæpum 35%.<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/kvika-hagnast-um-taepa-2-milljarda/|title=Kvika hagnast um tæpa 2 milljarða|website=www.vb.is|access-date=2026-07-14}}</ref> === '''Vöxtur og skráning á''' '''hlutabréfamarkað''' === Fyrstu ár Kviku einkenndust af miklum vexti í eigna- og sjóðastýringu. [[:en:Ármann_Þorvaldsson|Ármann Þorvaldsson]] hafði tekið við starfi forstjóra bankans í maí 2017 og Marinó Örn Tryggvason var samhliða ráðinn aðstoðarforstjóri. Síðar sama ár eignaðist Kvika allt hlutafé í verðbréfafyrirtækinu Virðingu hf. Kaupverðið nam 2.560 milljónum króna. Tilgangurinn var einkum sá að stækka innan eignastýringar fyrir einstaklinga, fyrirtæki og stofnanafjárfesta. Jafnframt eignaðist Kvika allt hlutafé í eignastýringarfyrirtækinu Alda sjóðir.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2017/06/20/kvika_gerir_tilbod_i_virdingu/|title=Kvika gerir kauptilboð í Virðingu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Árið 2018 keypti Kvika allt hlutafé í GAMMA Capital Management fyrir 2,4 milljarða króna.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2018470853d/kvika-kaupir-gamma-a-2-4-milljarda|title=Kvika kaupir GAMMA á 2,4 milljarða - Vísir|last=Ólafsdóttir|first=Kristín|date=2018-11-19|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Sama ár voru hlutabréf í Kviku tekin til viðskipta á First North-markaðnum og nam markaðsvirði bankans á þeim tíma um tólf milljörðum króna. Skráningin var liður í því að gera hluthöfum Kvika auðveldara að eiga viðskipti með hlutabréf bankans og eins gefa smærri fjárfestum kost á að eignast hluti í bankankum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2018223218d/kvika-banki-skradur-a-markad-a-fostudag|title=Kvika banki skráður á markað á föstudag - Vísir|last=Jónsson|first=Kristinn Ingi|date=2018-03-14|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Stærsti hluthafi bankans á þessum tíma var [[VÍS|tryggingafélagið VÍS]] sem hélt utan um 23,3% hlut. Rúmu ári síðan var Kvika skráð á aðalmarkað [[Kauphöll Íslands|Kauphallarinnar]] (Nasdaq Iceland).<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/kvika-maett-adalmarkad/|title=Kvika mætt á Aðalmarkað|website=www.vb.is|access-date=2026-07-15}}</ref> == '''Samruni við TM''' == Í lok nóvember 2020 var gengið frá samruna Kviku, tryggingafélagsins TM og Lykils fjármögnunar undir merkjum Kviku. TM og Lykill urðu í kjölfarið sjálfstæð dótturfélög bankans. Hluthafar í TM fengu 54,4% hlut í sameinuðu félagi en hluthafar í Kviku rest. Fjárfestingafélagið [[Stoðir]] varð stærsti hluthafi bankans eftir sameininguna með 8,7% hlut. Marinó Örn, sem hafði haft sætaskipti við Ármann árið 2019, gegndi áfram stöðu forstjóra en Sigurður Viðarsson varð áfram forstjóri TM. Stjórnir félaganna töldu raunhæft að ná fram kostnaðarsamlegð sem svaraði til 1,2-1,5 milljarða á ári. Að megninu til átti sú samlegð að koma fram í gegnum bætt fjármögnunarkjör Lykils.<ref>{{Cite web|url=https://kvika.is/frettir/samruni-kviku-tm-og-lykils-samthykktur/|title=Samruni Kviku, TM og Lykils samþykktur|website=kvika.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Á næstu árum fór mikill kraftur í að samþætta starfsemi Kviku, TM og Lykils en auk þess færði bankinn frekar út kvíarnar með kaupum á Aur og Netgíró árið 2021 og greiðslumiðlunarfyrirtækinu Straumi árið 2023. Ákveðin þáttaskil urðu svo árið 2022 þegar bankinn eignaðist um 80% hlut í breska útlánafyrirtækinu, Ortus Secured Finance Ltd., sem hafði verið stofnað árið 2013. Kvika hafði verið fyrsta íslenska fjármálafyrirtækið til að hefja starfsemi erlendis eftir [[Bankahrunið á Íslandi|íslenska bankahrunið]] þegar bankinn opnaði skrifstofu í Lundúnum árið 2017. Heildarvirði Ortus í viðskiptunum var metið á sex milljarða króna. Fram kom að stefnt yrði á að 20% af hagnaði Kviku-samstæðunnar kæmi frá Bretlandseyjum innan þriggja ára.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212183390d/forstjori-kviku-vid-erum-rett-ad-byrja-|title=Forstjóri Kviku: „Við erum rétt að byrja“|last=Halldórsson|first=Þorsteinn Friðrik|date=2021-11-16|website=Innherji|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Annað mikilvægt skref Kviku á þessum árum í því að efla fjármögnun bankans var mikill vöxtur innlána í gegnum Auði, fjármálaþjónustu Kviku. Auður hafði frá stofnun árið 2019 aukið samkeppni meðal fjármálafyrirtækja á innlánamarkaði og á fimm ára afmæli hennar fóru innlán á efnahagsreikningi Kviku yfir 100 milljarða og fjöldi viðskipamanna með sparnaðarreikninga yfir 50.000 talsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252732127d/audur-hefur-inn-reid-sina-a-husnaedislana-markad|title=Auður hefur inn­reið sína á húsnæðislána­markað - Vísir|last=Ísleifsson|first=Atli|date=2025-05-28|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> === '''Viðræður við Íslandsbanka og sala á TM''' === Snemma árs 2023 hófust samrunaviðræður milli Kviku og [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]]. "Stjórnir félaganna telja að verulegur ávinningur geti falist í samrunanum fyrir bæði hluthafa og viðskiptavini beggja félaga.“<ref>{{Cite web|url=https://www.globenewswire.com/news-release/2023/05/03/2660731/0/is/Sameiginleg-tilkynning-fr%C3%A1-%C3%8Dslandsbanka-og-Kviku-um-st%C3%B6%C3%B0u-samrunavi%C3%B0r%C3%A6%C3%B0na.html|title=Sameiginleg tilkynning frá Íslandsbanka og Kviku um stöðu samrunaviðræðna|last=hf|first=Kvika banki|date=2023-05-03|website=GlobeNewswire News Room|language=en-us|access-date=2026-07-14}}</ref> Upp úr viðræðunum slitnaði þó um mitt ár 2023 eftir að boðað hafði verið til hluthafafundar í Íslandsbanka.<ref>{{Cite web|url=https://www.globenewswire.com/news-release/2023/06/29/2697269/0/is/Kvika-banki-hf-Tilkynning-um-slit-%C3%A1-samrunavi%C3%B0r%C3%A6%C3%B0um-vi%C3%B0-%C3%8Dslandsbanka-hf.html|title=Kvika banki hf.: Tilkynning um slit á samrunaviðræðum við Íslandsbanka hf.|last=hf|first=Kvika banki|date=2023-06-29|website=GlobeNewswire News Room|language=en-us|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2023/07/02/stjorn_islandsbanka_bodar_til_hluthafafundar/|title=Stjórn Íslandsbanka boðar til hluthafafundar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-18}}</ref> Stuttu síðar lét Marinó Örn af störfum sem forstjóri Kviku en í stað hans kom Ármann Þorvaldsson sem hafði verið forstjóri bankans 2017-2019. Liður í nýrri stefnumörkun bankans var að skoða sölu á TM try ggingum og eftir söluferli var ákveðið að ganga að kauptilboði Landsbankans í mars 2024.Kaupverð samkvæmt tilboðinu nam 28,6 milljörðum króna en endaði í 32,3 milljörðum þegar gengið var endanlega frá viðskiptunum í febrúar 2025. Í kjölfarið greiddi Kvika út sérstaka arðgreiðslu vegna sölunnar á TM sem hljóðaði upp á 23 milljarða króna eða fimm krónur á hvern hlut. Salan gaf bankanum ennfremur færi á að auka útlán á Bretlandseyjum og bjóða í fyrsta skipti upp á óverðtryggð húsnæðislán til almennings.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252688466d/greidslur-til-hlut-hafa-kviku-munu-nema-um-thrja-tiu-milljordum-eftir-soluna-a-tm|title=Greiðslur til hlut­hafa Kviku munu nema um þrjá­tíu milljörðum eftir söluna á TM|last=Ægisson|first=Hörður|date=2025-02-13|website=Innherji|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> == '''Hætt við samruna''' '''við Arion''' == Rétt um það leyti er Kvika fagnaði tíu ára afmæli, haustið 2025, hófst næsta atrenna að frekari samþjöppun á íslenskum fjármálamarkaði. Í júlí 2025 ákváðu stjórnir Kviku og [[Arion banki|Arion banka]] að hefja viðræður um sameiningu bankanna í því augnamiði að skapa til öflugri bankaþjónustu fyrir viðskiptavini. Stjórn Íslandsbanka hafði aukinheldur um sama leyti lýst yfir vilja til að ganga til viðræðna við Kviku um samruna. Í væntum samruna við Arion banka var gert ráð fyrir að hluthafar Kviku fengju 26% fyrir sinn snúð í sameinuðu félagi.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252748087d/arion-og-kvika-i-samrunavidraedur|title=Arion og Kvika í samrunaviðræður - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-06-07|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Samanlagður banki hefði orðið annar stærsti banki Íslands á eftir Landsbankanum. Eftir ítarlegar forviðræður við [[Samkeppniseftirlitið]] var samtali bankanna slitið í apríl 2026.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262869795d/arion-banki-og-kvika-blasa-af-sam-runann|title=Arion banki og Kvika blása af sam­runann - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2026-04-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Í ljósi sterkar eiginfjárstöðu Kviku að viðræðum loknum, ákvað stjórn bankans að leggja til sértaka arðgreiðslu að fjárhæð tíu milljarðar króna sem samþykkt var í maí 2026. Skömmu síðar tilkynnti Ármann Þorvaldsson um að hann hefði óskað eftir að láta af störfum sem forstjóri Kviku í árslok 2026 eftir tæplega áratugastarf fyrir bankann.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2026/06/10/armann_hefur_akvedid_ad_lata_af_storfum/|title=Ármann hefur ákveðið að láta af störfum|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> == Forstjórar Kviku banka == '''Sigurður Atli Jónsson,''' 2015-2017 '''Ármann Þorvaldsson,''' 2017-2019 og 2023-2026 '''Marinó Örn Tryggvason,''' 2019-2023 == Tilvísanir == jnbop52mtl851620nd556w0wzm7etoq 0 192110 1972754 1972648 2026-07-20T00:12:43Z TKSnaevarr 53243 1972754 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Peter Paul Rubens - St James the Apostle - WGA20192.jpg|thumb|right|''Heilagur Jakob eldri'' ({{circa}} 1612–1613) eftir [[Peter Paul Rubens]].]] '''Jakob Sebedeusson''' eða '''Jakob eldri''' var einn af tólf [[Postuli|postulum]] [[Jesús|Jesú]]. Samkvæmt [[Nýja testamentið|nýja testamentinu]] var Jakob annar postulinn sem lést, á eftir [[Júdas Ískaríot|Júdasi Ískaríot]], og sá fyrsti sem dó [[Píslarvottur|píslarvættisdauða]]. Jakob er [[verndardýrlingur]] [[Spánn|Spánar]] og sagt er að jarðneskar leifar hans séu geymdar í [[Dómkirkjan í Santiago de Compostela|dómkirkjunni í Santiago de Compostela]] í [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]]. Jakob var fiskimaður frá [[Galílea|Galíleu]] líkt og postularnir [[Pétur postuli|Pétur]] og [[Andrés postuli|Andrés]].<ref name=vv>{{Vísindavefurinn|62548|Hvað hétu lærisveinar Jesú?|höfundur=Einar Sigurbjörnsson|dags= 27. september 2012|skoðað=17. júlí 2026}}</ref> [[Jóhannes postuli]] var bróðir Jakobs og foreldrar þeirra voru þau [[Sebedeus]] og [[Salóme (nýja testamentið)|Salóme]]. Salóme var að líkindum systir [[María mey|Maríu guðsmóður]] og þeir Jakob og Jóhannes því frændur Jesú.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|3475963|Jakob eldri|höfundur=Sigurður Ægisson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. júlí 2003|blaðsíða=43}}</ref> Jesús gaf bræðrunu viðurnefnið ''Boanerges'' eða „þrumusynir“.<ref>{{Tímarit.is|4745117|Hvaða menn voru postularnir?|blað=[[Kirkjuritið]]|höfundur=[[Pétur Sigurgeirsson]]|útgáfudagsetning=1. október 1969|blaðsíða=370–374}}</ref> Í nafnalista postulanna í [[Markúsarguðspjall]]i og [[Postulasagan|Postulasögunni]] er Jakob annar í röðinni en þriðji í listum [[Matteusarguðspjall]]s og [[Lúkasarguðspjall]]s. Hann er því talinn hafa verið einn lærisveinanna í innsta hring Jesú.<ref name=mbl/> Fjallað er um dauða Jakobs í [[Postulasagan|Postulasögunni]]. Þar segir að eftir upprisu Jesú hafi Jakob ásamt Pétri orðið forystumaður kristna safnaðarins í [[Jerúsalem]]. Hann hafi hins vegar verið líflátinn árið 42 eða 44 að skipan [[Heródes Agrippa|Heródesar konungs]]: {{Tilvitnun2|Um þessar mundir lét Heródes konungur leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.<ref>Biblían. Postulasagan 12:1–2 (Netútgáfa Snerpu).</ref>}} Á fyrri hluta miðalda urðu til helgisögur um að Jakob hefði fyrir dauða sinn predikað á Spáni. Ein helgisagan hermir að tveir fyrrum galdramenn að nafni Hermogenes og Filetus hafi flutt líkamsleifar Jakobs til [[Iria Flavia]] í Galisíu eftir að hann var tekinn af lífi og að þaðan hafi þær verið fluttar til Compostella á 9. öld. Önnur segir að Jakob hafi á yfirnáttúrulegan máta birst og hjálpað spænskum hermönnum í bardaga gegn [[Márar|márum]] á 8. öld. Þaðan í frá hafði Jakob viðurnefnið ''Matamoros'' eða Márabani og spænskir hermenn hrópuðu „Santiago“ [Heilagur Jakob] sem heróp.<ref name=mbl/> Sagt er að á 9. öld hafi helgur dómur Jakobs fundist á Stjörnuakri í Galisíu og þar hafi verið reist kirkja sem varð vinsæll áfangastaður kristinna pílagríma. Borgin sem reis í kringum kirkjuna hlaut nafnið [[Santiago de Compostela]]. Vegurinn þangað er nefndur [[Jakobsvegurinn]] í höfuðið á Jakob postula.<ref name=vv/> ==Tilvísanir== <references/> {{Postularnir tólf}} {{stubbur|trúarbrögð}} {{d|44}} [[Flokkur:Kristnir dýrlingar]] [[Flokkur:Postular]] j2rh103ug3cdnz4x1lyslhl5pe5628o 1972755 1972754 2026-07-20T00:13:11Z TKSnaevarr 53243 1972755 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Peter Paul Rubens - St James the Apostle - WGA20192.jpg|thumb|right|''Heilagur Jakob eldri'' ({{circa}} 1612–1613) eftir [[Peter Paul Rubens]].]] '''Jakob Sebedeusson''' eða '''Jakob eldri''' var einn af tólf [[Postuli|postulum]] [[Jesús|Jesú]]. Samkvæmt [[Nýja testamentið|nýja testamentinu]] var Jakob annar postulinn sem lést, á eftir [[Júdas Ískaríot|Júdasi Ískaríot]], og sá fyrsti sem dó [[Píslarvottur|píslarvættisdauða]]. Jakob er [[verndardýrlingur]] [[Spánn|Spánar]] og sagt er að jarðneskar leifar hans séu geymdar í [[Dómkirkjan í Santiago de Compostela|dómkirkjunni í Santiago de Compostela]] í [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]]. Jakob var fiskimaður frá [[Galílea|Galíleu]] líkt og postularnir [[Pétur postuli|Pétur]] og [[Andrés postuli|Andrés]].<ref name=vv>{{Vísindavefurinn|62548|Hvað hétu lærisveinar Jesú?|höfundur=Einar Sigurbjörnsson|dags= 27. september 2012|skoðað=17. júlí 2026}}</ref> [[Jóhannes postuli]] var bróðir Jakobs og foreldrar þeirra voru þau [[Sebedeus]] og [[Salóme (nýja testamentið)|Salóme]]. Salóme var að líkindum systir [[María mey|Maríu guðsmóður]] og þeir Jakob og Jóhannes því frændur Jesú.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|3475963|Jakob eldri|höfundur=Sigurður Ægisson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. júlí 2003|blaðsíða=43}}</ref> Jesús gaf bræðrunum viðurnefnið ''Boanerges'' eða „þrumusynir“.<ref>{{Tímarit.is|4745117|Hvaða menn voru postularnir?|blað=[[Kirkjuritið]]|höfundur=[[Pétur Sigurgeirsson]]|útgáfudagsetning=1. október 1969|blaðsíða=370–374}}</ref> Í nafnalista postulanna í [[Markúsarguðspjall]]i og [[Postulasagan|Postulasögunni]] er Jakob annar í röðinni en þriðji í listum [[Matteusarguðspjall]]s og [[Lúkasarguðspjall]]s. Hann er því talinn hafa verið einn lærisveinanna í innsta hring Jesú.<ref name=mbl/> Fjallað er um dauða Jakobs í [[Postulasagan|Postulasögunni]]. Þar segir að eftir upprisu Jesú hafi Jakob ásamt Pétri orðið forystumaður kristna safnaðarins í [[Jerúsalem]]. Hann hafi hins vegar verið líflátinn árið 42 eða 44 að skipan [[Heródes Agrippa|Heródesar konungs]]: {{Tilvitnun2|Um þessar mundir lét Heródes konungur leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.<ref>Biblían. Postulasagan 12:1–2 (Netútgáfa Snerpu).</ref>}} Á fyrri hluta miðalda urðu til helgisögur um að Jakob hefði fyrir dauða sinn predikað á Spáni. Ein helgisagan hermir að tveir fyrrum galdramenn að nafni Hermogenes og Filetus hafi flutt líkamsleifar Jakobs til [[Iria Flavia]] í Galisíu eftir að hann var tekinn af lífi og að þaðan hafi þær verið fluttar til Compostella á 9. öld. Önnur segir að Jakob hafi á yfirnáttúrulegan máta birst og hjálpað spænskum hermönnum í bardaga gegn [[Márar|márum]] á 8. öld. Þaðan í frá hafði Jakob viðurnefnið ''Matamoros'' eða Márabani og spænskir hermenn hrópuðu „Santiago“ [Heilagur Jakob] sem heróp.<ref name=mbl/> Sagt er að á 9. öld hafi helgur dómur Jakobs fundist á Stjörnuakri í Galisíu og þar hafi verið reist kirkja sem varð vinsæll áfangastaður kristinna pílagríma. Borgin sem reis í kringum kirkjuna hlaut nafnið [[Santiago de Compostela]]. Vegurinn þangað er nefndur [[Jakobsvegurinn]] í höfuðið á Jakob postula.<ref name=vv/> ==Tilvísanir== <references/> {{Postularnir tólf}} {{stubbur|trúarbrögð}} {{d|44}} [[Flokkur:Kristnir dýrlingar]] [[Flokkur:Postular]] febz50qn9oeeqy29ndozvwn4st0gz0s 0 192121 1972718 1972676 2026-07-19T15:02:02Z TKSnaevarr 53243 /* Prestur */ 1972718 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Gregoríus 16. | mynd = Gregory XVI.jpg | myndastærð = 250px | titill= [[File:C o a Gregorio XVI.svg |Skjaldarmerki Gregoríusar 16.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =2. febrúar 1831 | stjórnartíð_end =1. júní 1846 | forveri = [[Píus 8.]] | eftirmaður = [[Píus 9.]] | myndatexti1 = Gregoríus 16. árið 1844. | fæddur = {{fæðingardagur|1765|9|18}} | fæðingarstaður = [[Belluno]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1846|7|1|1765|9|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Gregorius XVI signature.svg }} '''Gregoríus 16.''' ([[latína]]: ''Gregorius XVI''; fæddur undir nafninu '''Bartolomeo Alberto Cappellari '''; 18. september 1765 – 1. júní 1846) var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2. febrúar 1831 til dauðadags þann 1. júní 1846.{{sfn|Pham|2004|p=187}} Hann er síðasti páfinn sem hefur tekið sér páfanafnið „Gregoríus“, síðasti páfinn sem réði yfir [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] alla páfatíð sína og sá síðasti sem var ekki [[biskup]] þegar hann var kjörinn. == Æviágrip == === Bakgrunnur === Bartolomeo Alberto Cappellari fæddist í Belluno, sem þá tilheyrði [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]], og var af ítalskri lágaðalsætt. Foreldrar hans voru frá frá þorpinu Pesariis við [[Friuli]]. Faðir hans var lögmaður. Þegar Bartolomeo Cappellari var 18 ára gamall gekk hann í munkareglu [[Kamaldólensar|kamaldólensa]]<ref>Richard P. McBrien: ''Lives of the Popes'', HarperCollins, 2000, bls. 336.</ref> í klaustri þeirra, San Michele, í [[Murano]] nærri Feneyjum. === Prestur === Cappellari var vígður til prests árið 1787.<ref name="Toke">[http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm Toke, Leslie. „Pope Gregory XVI.“ The Catholic Encyclopedia] 7. bindi. New York: Robert Appleton Company, 1910. 20. nóv. 2015</ref> Sem munkur í kamaldólensku reglunni vakti hann mikla athygli fyrir þekkingu sína í guðfræði og málfræði og var fenginn til að kenna heimspeki og guðfræði við San Michele. Árið 1790 var Cappellari skipaður ritskoðandi (''censor librorum'') bæði fyrir regluna og fyrir Sant'Ufficio í Feneyjum. Árið 1795 fór hann til Rómar og árið 1799 birti hann ritdeilu til höfuðs ítölskum [[Jansenismi|jansenistum]] undir titlinum ''II Trionfo della Santa Sede''. Verkið var gefið út hjá nokkrum bókafélögum á Ítalíu og var þýtt á fleiri tungumál.{{sfn|McBrien|2000|p=337}} Árið 1800 varð Cappellari meðlimur í kaþólsku trúarakademíunni, sem [[Píus 7.]] páfi hafði stofnað, og skrifaði á vettvangi hennar ritverk um guðfræðileg og heimspekileg málefni. Árið 1805 varð hann [[ábóti]] í San Gregorio-klaustrinu á [[Caelushæð]] í Róm.{{Sfn|Pham|2004|p=322}} Þegar franski keisarinn [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] hertók Róm og tók Píus 7. páfa til fanga árið 1809 flúði Cappellari til Murano. Þaðan flutti hann ásamt fleiri munkum til [[Padúa]] árið 1814. Hann var kallaður aftur til Rómar eftir að Napóleon var endanlega sigraður og gerður erkidjákni í reglunni sinni. Hann varð einnig ráðgjafi hjá rannsóknarréttinum og var síðar gerður að yfirmanni hjá [[Stjórnardeild trúboðs]],{{sfn|Pham|2004|p=322}} sem hafði umsjón með öllu trúboðsstarfi utan Spánar. Honum var tvisvar boðið biskupsembætti en afþakkaði það í bæði skiptin. === Kardináli === Þann 21. mars 1825 skipaði [[Leó 12.]] páfi Cappellari [[Kardináli|kardinála]].{{sfn|McBrien|2000|p=335}} Stuttu eftir það var Cappellari falið að leiða samningaviðræður um sáttmála til að tryggja réttindi kaþólikka í [[Holland]]i. Hann hafði einnig milligöngu um friðarsamning milli [[Armensk-kaþólska kirkjan|armenskra kaþólikka]] og [[Tyrkjaveldi]]s. Hann fordæmdi [[Nóvemberuppreisnin|nóvemberuppreisnina í Póllandi]] því hann taldi hana grafa undan tilraunum [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulásar 1. Rússakeisara]] til að styðja málstað kaþólskra konungssinna í Frakklandi með því að neyða hann til að senda herafla sinn til Póllands. Cappellari ferðaðist aldrei utan Ítalíu og var aðallega kunnugur aðstæðum í Feneyjum og Róm. Hann talaði bæði ítölsku og latínu reiprennandi en engin önnur evrópsk mál og kunni illa að fóta sig á vettvangi evrópskra stjórnmála.<ref name="owen">[https://books.google.com/books?id=xtbLJZOKxx8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Singulari+Nos&source=bl&ots=-NiMTwLNwx&sig=LFTMJ0M5z-1cTIdbK7NME2T7whg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihvtST-aHJAhXL1B4KHe4BBxQ4ChDoAQhLMAk#v=onepage&q=Singulari%20Nos&f=false Chadwick, Owen. "Gregory XVI", ''A History of the Popes, 1830-1914''], Oxford University Press, 2003, ISBN 9780199262861</ref> === Páfakjörið === Þann 2. febrúar 1831, eftir langt páfakjör sem hafði varað í fimmtíu daga, var Cappellari óvænt kjörinn eftirmaður [[Píus 8.|Píusar 8.]] páfa. Hann þótti hafa mestan kjörþokka af þeim sem voru í boði. Þetta var eftir að [[Ferdinand 7. Spánarkonungur]] beitti neitunarvaldi gegn kjöri kardinálans [[Giacomo Giustiniani]]<ref name="Toke" /> og eftir að til þráteflis var komið milli stuðningsmanna kardinálanna [[Emmanuele De Gregorio]] og [[Bartolomeo Pacca eldri|Bartolomeo Pacca]] án þess að neinn hefði traustan meirihluta. Páfakjörið virtist ætla að dragast enn á langinn en kardinálarnir neyddust til að koma sér saman um páfaefni þegar hertoginn af Parma kom viðvörun til þeirra um að norðurhluti [[Páfaríkið|Páfaríkisins]] stæði á barmi uppreisnar.<ref name="owen" /> Páfarnir litu til Cappellari til að leysa úr þráteflinu en það tók þó allt að 83 atkvæðagreiðslur áður en hann hlaut tilskilinn fjölda atkvæða. Þegar Cappellari var kjörinn páfi var hann enn ekki biskup. Hann er enn þann dag í dag síðasti páfinn sem hefur náð kjöri án þess að hafa áður verið biskup. Hann var vígður biskup eftir páfakjörið af Bartolomeo Pacca kardinála, kardinálbiskup af Ostíu og Velletri og yfirprestur kardinálaráðsins,{{sfn|Pham|2004|p=322}} með aðstoð [[Pier Francesco Galleffi]] biskups Porto og Santa Rufina og [[Tommasso Arezzo]] biskups Sabina. Cappellari valdi sér páfanafnið Gregoríus 16. þar sem hann hafði verið ábóti San Gregario á Caelushæð í Róm í rúmlega tuttugu ár og til minningar um Gregoríus 15., stofnanda Stjórnardeildar trúboðs.<ref name="Toke" /> Hann hafði jafnframt verið í klaustrinu þaðan sem Gregoríus 1. páfi hafði sent trúboða til Englands árið 596. === Páfatíð === [[Mynd:Gregorio XVI nella processione del Corpus Domini.jpg|thumb|right|Gregoríus 16. leiðir göngu fyrir kvöldmáltíðarsakramentið á málverki eftir Ferdinando Cavalleri (1840).]] Stuttu fyrir páfakjör Gregoríusar hafði [[Búrbónar|Búrbónaættinni]] verið steypt af stóli í [[Júlíbyltingin|júlíbyltingunni]] í Frakklandi, sem var reiðarslag fyrir kaþólska einveldissinna þar í landi. Eitt það fyrsta sem nýja franska stjórnin gerði var að hertaka [[Ancona]], sem olli mikilli óvissu í Páfaríkinu og á Ítalíuskaga öllum. Ítalskir lýðveldissinnar gerðu uppreisn og oftar en einu sinni urðu austurrískir herir að skakka leikinn og berja niður rauðstakka lýðveldishreyfingarinnar, sem háðu skæruhernað.{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Forystan í Páfagarði frestaði fyrirhuguðum umbótum sínum eftir röð sprengjuárása og morðtilræða. Þegar kardinálinn [[Luigi Lambruschini]] var skipaður utanríkisráðherra páfastólsins í stað [[Tommaso Bernetti]] gerði það ekkert til að lægja öldurnar. Gregoríus 16. og Lambruschini kardináli voru á móti tækninýjungum eins og gasljósum og járnbrautum{{sfn|McBrien|2000|p=276}} því þeir töldu að þær myndu efla borgarastéttina og þannig auka kröfur um umbætur sem myndu grafa undan valdi páfans í Páfaríkinu. Gregoríus uppnefndi járnbrautir „helvítisbrautir“ eða ''chemins d'enfer'', sem var orðaleikur með franska heitið fyrir járnbraut, ''chemin de fer''.{{sfn|Pham|2004|p=20-21}} Páfaríkið kvað niður uppreisnir í [[Viterbo]] árið 1836, í [[Ravenna]] árið 1843 og í [[Rimini]] árið 1845 með fjöldaaftökum, refsivinnu og brottvísunum en tókst aldrei að bæta úr undirliggjandi spennu í ríkinu. Gregoríus 16. varði háum fjárhæðum í varnarmál, byggingarframkvæmdir og innviði og lét reisa minnisvarða til heiðurs Leós 12. páfa (sem var byggður af [[Giuseppe Fabris]] árið 1837).{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Hann studdi jafnframt vísindamenn á borð við [[Angelo Mai]], [[Giuseppe Mezzofanti]] og [[Gaetano Moroni]] en á heildina litið komu útgjöld hans sér illa fyrir fjárhag páfastóls. Árið 1839 gaf Gregoríus 16. út páfabréf þar sem hann fordæmdi þrælaverslunina frá Afríku til Ameríku, ''[[In supremo apostolatus]]''. Meðal annarra mikilvægra rita Gregoríusar má nefna ''Sollicitudo ecclesiarum'', þar sem hann staðfesti að þegar stjórnarskipti yrðu myndi kirkjan semja við ný stjórnvöld um útnefningu biskupa í laus biskupsembætti (1832);{{sfn|McBrien|2000|p=339}} ''[[Mirari Vos]]'', þar sem hann fordæmdi frjálslyndi og trúarlegt tómlæti (15. ágúst 1832); ''[[Quo graviora (1833)|Quo graviora]]'', um raunsæju stjórnarskrána í [[Rínarland]]inu (4. október 1833); ''[[Singulari Nos]]'', um kenningar [[Hugues Felicité Robert de Lamennais]] (25. júní 1834) og ''Commissum divinitus'' (17. maí 1835) um kirkjuna og ríkið.<ref>[http://www.papalencyclicals.net/Greg16/g16commi.htm Pope Gregory XVI. ''Commissum divinitus'', 17. maí 1835, Papal Encyclicals Online]</ref> ==Heimildir== * {{cite book|last=McBrien|first=Richard P.|title=Lives of the Popes|publisher=HarperCollins|date=2000}} * {{cite book|last=Pham|first=John-Peter|title=Heirs of the Fisherman|url=https://archive.org/details/heirsoffisherman00pham|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|date=2004|isbn=978-0-19-517834-0}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 8.]] | eftir = [[Píus 9.]] | frá = 2. febrúar 1831 | til = 1. júní 1846 }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1765|1846}} [[Flokkur:Páfar 19. aldar]] 99t22hgmpu4888tb4z27vhv0v7r590a 0 192126 1972699 2026-07-19T13:19:06Z MyraMidnight 41218 Sundlaugin á Brautarholti 1972699 wikitext text/x-wiki '''Skeiðalaug''' er staðsett í [[Brautarholt (Skeiða- og Gnúpverjahreppi)|Brautarholti]] á Skeiða- og Gnúpverjahreppi við þjóðveg 30. Lauging var hönnuð af Jes Einari Þorsteinssyni og byggð á árunum 1971-1976 og tekin í notkun 15.nóvember 1975. Laugin var tekin í gegn og endurbætt árin 2023-2024 og þá var einnig gert við múr byggingarinnar.<ref>{{Vefheimild|url=https://sundlaugar.is/sundlaugasafn/skeidalaug/|titill=Skeiðalaug|útgefandi=Sundlaugar.is|mánuðurskoðað=19.júlí|árskoðað=2026}}</ref> Sundlaugin þeirra er 16,68m á lengd og 8 metra breið, 1m á dýpt í annan endann en 1,9 í dýpri endanum. Þar er einnig hægt að finna heitapotta og gufubaðstofu; og líkamsrækt í kjallaranum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.skeidgnup.is/is/ithrottir-og-utivist/sundlaugarnar-okkar/skeidalaug-i-brautarholti|titill=Skeiðalaug í Brautarholti|útgefandi=Skeidgnup.is|mánuðurskoðað=19.júlí|árskoðað=2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> jnb11mc16u3em9ovv4fj9iqkkk7h5dz 1972700 1972699 2026-07-19T13:23:17Z Berserkur 10188 1972700 wikitext text/x-wiki '''Skeiðalaug''' er staðsett í [[Brautarholt (Skeiða- og Gnúpverjahreppi)|Brautarholti]] á Skeiða- og Gnúpverjahreppi við þjóðveg 30. Lauging var hönnuð af Jes Einari Þorsteinssyni og byggð á árunum 1971-1976 og tekin í notkun 15.nóvember 1975. Laugin var tekin í gegn og endurbætt árin 2023-2024 og þá var einnig gert við múr byggingarinnar.<ref>{{Vefheimild|url=https://sundlaugar.is/sundlaugasafn/skeidalaug/|titill=Skeiðalaug|útgefandi=Sundlaugar.is|mánuðurskoðað=19.júlí|árskoðað=2026}}</ref> Sundlaugin þeirra er 16,68m á lengd og 8 metra breið, 1m á dýpt í annan endann en 1,9 í dýpri endanum. Þar er einnig hægt að finna heitapotta og gufubaðstofu; og líkamsrækt í kjallaranum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.skeidgnup.is/is/ithrottir-og-utivist/sundlaugarnar-okkar/skeidalaug-i-brautarholti|titill=Skeiðalaug í Brautarholti|útgefandi=Skeidgnup.is|mánuðurskoðað=19.júlí|árskoðað=2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Sundlaugar á Íslandi]] [[Flokkur:Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] rreyt2w6zil6iuk32f3bav6w4v03ber 0 192127 1972703 2026-07-19T13:27:34Z Berserkur 10188 Tilvísun á [[Brautarholt (Skeiða- og Gnúpverjahreppi)]] 1972703 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Brautarholt (Skeiða- og Gnúpverjahreppi)]] oldnl1x8mm1jnuog8n2g4idj28nsmwc 1 192128 1972704 2026-07-19T13:31:24Z Berserkur 10188 Nýr hluti: /* Talsetning */ 1972704 wikitext text/x-wiki == Talsetning == Ég held að hann sé þekktastur sem leikari í kvikmyndum, leikhúsum og þáttum frekar en í talsetningum. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. júlí 2026 kl. 13:31 (UTC) e3rwyvwogofpqxb4a797jcevxt6vrrn 1972717 1972704 2026-07-19T14:52:49Z Akigka 183 /* Talsetning */ Svar 1972717 wikitext text/x-wiki == Talsetning == Ég held að hann sé þekktastur sem leikari í kvikmyndum, leikhúsum og þáttum frekar en í talsetningum. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. júlí 2026 kl. 13:31 (UTC) :Augljóslega :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. júlí 2026 kl. 14:52 (UTC) eotfdyvcjoroiw0tj1n4g6ivgpno208 0 192129 1972706 2026-07-19T13:37:59Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972706 wikitext text/x-wiki <nowiki>[[File:Husayn ibn ʿAlī.jpg|thumb|Husayn ibn ʿAlī]]</nowiki> <nowiki>'''</nowiki>Husayn ibn Ali<nowiki>'''</nowiki> (arabíska: حسين بن علي; 626–680) var barnabarn Múhameðs spámanns íslams, sonur Alí ibn Abī Ṭālib og Fatímu al-Zahra.<nowiki><ref>{{cite encyclopedia |title=al-Ḥusayn ibn ʿAlī |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr}}</ref></nowiki> Hann er talinn þriðji imam sjíta múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í orrustunni við Karbalā árið 680 eftir átök við her Umayyada-kalífadæmisins.<nowiki><ref>{{cite encyclopedia |title=Ḥusayn b. ʿAlī |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam}}</ref></nowiki><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr|title=Husayn ibn Ali {{!}} Biography, Death, & Significance {{!}} Britannica|date=2026-06-16|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> bkkooeslupamr7fls710414pbcird5h 1972707 1972706 2026-07-19T13:39:49Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972707 wikitext text/x-wiki <nowiki>[[File:Husayn ibn ʿAlī.jpg|thumb|Husayn ibn ʿAlī]]</nowiki> <nowiki>'''</nowiki>Husayn ibn Ali<nowiki>'''</nowiki> (arabíska: حسين بن علي; 626–680) var barnabarn Múhameðs spámanns íslams, sonur Alí ibn Abī Ṭālib og Fatímu al-Zahra. Hann er talinn þriðji imam sjíta múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í orrustunni við Karbalā árið 680 eftir átök við her Umayyada-kalífadæmisins.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr|title=Husayn ibn Ali {{!}} Biography, Death, & Significance {{!}} Britannica|date=2026-06-16|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> 65yas2n2odqdprvbtn1djs4kzuqlllk 1972709 1972707 2026-07-19T13:44:23Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972709 wikitext text/x-wiki [[c:File:Husayn_ibn_ʿAlī.jpg|Ḥusayn ibn ʿAlī]] <nowiki>'''</nowiki>Husayn ibn Ali<nowiki>'''</nowiki> (arabíska: حسين بن علي; 626–680) var barnabarn Múhameðs spámanns íslams, sonur Alí ibn Abī Ṭālib og Fatímu al-Zahra. Hann er talinn þriðji imam sjíta múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í orrustunni við Karbalā árið 680 eftir átök við her Umayyada-kalífadæmisins.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr|title=Husayn ibn Ali {{!}} Biography, Death, & Significance {{!}} Britannica|date=2026-06-16|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> qjm9dbeocrph9lj079t6zt4ur584opg 1972710 1972709 2026-07-19T13:49:33Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972710 wikitext text/x-wiki <nowiki>'''</nowiki>Husayn ibn Ali<nowiki>'''</nowiki> (arabíska: حسين بن علي; 626–680) var barnabarn Múhameðs spámanns íslams, sonur Alí ibn Abī Ṭālib og Fatímu al-Zahra. Hann er talinn þriðji imam sjíta múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í orrustunni við Karbalā árið 680 eftir átök við her Umayyada-kalífadæmisins.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr|title=Husayn ibn Ali {{!}} Biography, Death, & Significance {{!}} Britannica|date=2026-06-16|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> c4euqzdxzahf12nuco3vb4g4b73ghng 1972711 1972710 2026-07-19T13:52:59Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972711 wikitext text/x-wiki [[File:Husayn ibn ʿAlī.jpg|thumb|Husayn ibn ʿAlī]] <nowiki>'''</nowiki>Husayn ibn Ali<nowiki>'''</nowiki> (arabíska: حسين بن علي; 626–680) var barnabarn Múhameðs spámanns íslams, sonur Alí ibn Abī Ṭālib og Fatímu al-Zahra. Hann er talinn þriðji imam sjíta múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í orrustunni við Karbalā árið 680 eftir átök við her Umayyada-kalífadæmisins.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr|title=Husayn ibn Ali {{!}} Biography, Death, & Significance {{!}} Britannica|date=2026-06-16|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> jluxazzwkp9h5b7x16mrgwh2ae88ev7 1972712 1972711 2026-07-19T13:56:58Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972712 wikitext text/x-wiki {{Upplýsingakassi persóna | nafn = Husayn ibn Ali | mynd = Husayn ibn ʿAlī.jpg | myndatexti = Husayn ibn ʿAlī | fæddur = 626 | látinn = 680 | faðir = Alí ibn Abī Ṭālib | móðir = Fatíma al-Zahra }} [[File:Husayn ibn ʿAlī.jpg|thumb|Husayn ibn ʿAlī]] <nowiki>'''</nowiki>Husayn ibn Ali<nowiki>'''</nowiki> (arabíska: حسين بن علي; 626–680) var barnabarn Múhameðs spámanns íslams, sonur Alí ibn Abī Ṭālib og Fatímu al-Zahra. Hann er talinn þriðji imam sjíta múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í orrustunni við Karbalā árið 680 eftir átök við her Umayyada-kalífadæmisins.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr|title=Husayn ibn Ali {{!}} Biography, Death, & Significance {{!}} Britannica|date=2026-06-16|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> 6r4e6szrjhdo5640bh0u5wdaws6cgu0 1972713 1972712 2026-07-19T13:58:17Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972713 wikitext text/x-wiki [[File:Husayn ibn ʿAlī.jpg|thumb|Husayn ibn ʿAlī]] <nowiki>'''</nowiki>Husayn ibn Ali<nowiki>'''</nowiki> (arabíska: حسين بن علي; 626–680) var barnabarn Múhameðs spámanns íslams, sonur Alí ibn Abī Ṭālib og Fatímu al-Zahra. Hann er talinn þriðji imam sjíta múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í orrustunni við Karbalā árið 680 eftir átök við her Umayyada-kalífadæmisins.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr|title=Husayn ibn Ali {{!}} Biography, Death, & Significance {{!}} Britannica|date=2026-06-16|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> jluxazzwkp9h5b7x16mrgwh2ae88ev7 1972714 1972713 2026-07-19T14:07:20Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972714 wikitext text/x-wiki [[File:Husayn ibn ʿAlī.jpg|thumb|Husayn ibn ʿAlī]] '''Husayn ibn Ali''' (arabíska: حسين بن علي; 626–680) var barnabarn Múhameðs spámanns íslams, sonur Alí ibn Abī Ṭālib og Fatímu al-Zahra. Hann er talinn þriðji imam sjíta múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í orrustunni við Karbalā árið 680 eftir átök við her Umayyada-kalífadæmisins.<ref>Encyclopædia Britannica, "Husayn ibn Ali | Biography, Death, & Significance". https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr</ref> == Heimildir == <references /> ero9zdfjo9fvjo7x74e0ebchxm8hbua 1972715 1972714 2026-07-19T14:37:54Z Berserkur 10188 1972715 wikitext text/x-wiki [[File:Husayn ibn ʿAlī.jpg|thumb|Husayn ibn ʿAlī]] '''Husayn ibn Ali''' (arabíska: حسين بن علي; 680-626) var barnabarn [[Múhameð]]s spámanns [[íslam]]s, sonur Alí ibn Abī Ṭālib og Fatímu al-Zahra. Hann er talinn þriðji ímam [[sjítar|sjíta]]múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í orrustunni við Karbalā árið 680 eftir átök við her Umayyada-kalífadæmisins.<ref>Encyclopædia Britannica, "Husayn ibn Ali | Biography, Death, & Significance". https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr</ref> == Heimildir == <references /> {{Fd|626|680}} [[Flokkur:Íslam]] 7yiyw7896l6ymgxh45e6q5hdvke9w99 1972720 1972715 2026-07-19T15:17:02Z TKSnaevarr 53243 1972720 wikitext text/x-wiki [[File:Husayn ibn ʿAlī.jpg|thumb|Husayn ibn ʿAlī]] '''Husayn ibn Ali''' (arabíska: حسين بن علي; 680-626) var barnabarn [[Múhameð]]s spámanns [[íslam]]s, sonur [[Alí ibn Abu Talib]] og [[Fatíma|Fatímu al-Zahra]]. Hann er talinn þriðji [[ímam]] [[sjía]]múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í [[Orrustan við Karbala|orrustunni við Karbalā]] árið 680 eftir átök við her [[Ommejadar|Ommejadaveldisins]].<ref>Encyclopædia Britannica, "Husayn ibn Ali | Biography, Death, & Significance". https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr</ref> == Heimildir == <references /> {{Fd|626|680}} [[Flokkur:Íslam]] lr6bdmca4pi2sjegqo9uk9b4ffy8e8n 1972723 1972720 2026-07-19T15:39:31Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972723 wikitext text/x-wiki {{manneskja | nafn = Husayn ibn Ali<br>حسين بن علي | mynd = Husayn ibn ʿAlī.jpg | myndatexti = Husayn ibn ʿAlī | fæðingardagur = 626 | fæðingarstaður = [[Medína]] | dánardagur = 10. október 680 | dánarstaður = [[Karbala]], [[Írak]] | faðir = [[Alí ibn Abu Talib]] | móðir = [[Fatíma al-Zahra]] | trúarbrögð = [[Íslam]] | þekktur_fyrir = Þriðji [[imam]] sjíta }} [[File:Husayn ibn ʿAlī.jpg|thumb|Husayn ibn ʿAlī]] '''Husayn ibn Ali''' (arabíska: حسين بن علي; 680-626) var barnabarn [[Múhameð]]s spámanns [[íslam]]s, sonur [[Alí ibn Abu Talib]] og [[Fatíma|Fatímu al-Zahra]]. Hann er talinn þriðji [[ímam]] [[sjía]]múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í [[Orrustan við Karbala|orrustunni við Karbalā]] árið 680 eftir átök við her [[Ommejadar|Ommejadaveldisins]].<ref>Encyclopædia Britannica, "Husayn ibn Ali | Biography, Death, & Significance". https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr</ref> == Heimildir == <references /> {{Fd|626|680}} [[Flokkur:Íslam]] icrkeu3ysrdl6lszxscqzcwacxn15ht 1972724 1972723 2026-07-19T15:45:04Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972724 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Husayn ibn Ali<br>حسين بن علي | mynd = Husayn ibn ʿAlī.jpg | myndatexti = Husayn ibn ʿAlī | fæðingardagur = 626 | fæðingarstaður = [[Medína]] | dánardagur = 680 | dánarstaður = [[Karbala]], [[Írak]] | faðir = [[Alí ibn Abu Talib]] | móðir = [[Fatíma al-Zahra]] | þekktur_fyrir = Þriðji imam sjíta }} '''Husayn ibn Ali''' (arabíska: حسين بن علي; 680-626) var barnabarn [[Múhameð]]s spámanns [[íslam]]s, sonur [[Alí ibn Abu Talib]] og [[Fatíma|Fatímu al-Zahra]]. Hann er talinn þriðji [[ímam]] [[sjía]]múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í [[Orrustan við Karbala|orrustunni við Karbalā]] árið 680 eftir átök við her [[Ommejadar|Ommejadaveldisins]].<ref>Encyclopædia Britannica, "Husayn ibn Ali | Biography, Death, & Significance". https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr</ref> == Heimildir == <references /> {{Fd|626|680}} [[Flokkur:Íslam]] 6vlvuo072ri17zujed3fi7knyy6taye 1972730 1972724 2026-07-19T16:09:05Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972730 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Husayn ibn Ali | image = Husayn ibn ʿAlī.jpg | caption = Husayn ibn ʿAlī | birth_date = 626 | birth_place = [[Medína]] | death_date = 680 | death_place = [[Karbala]] | religion = [[Íslam]] | parents = * [[Alí ibn Abu Talib]] (faðir) * [[Fatíma al-Zahra]] (móðir) | relatives = * [[Múhameð]] (afi) * [[Hasan ibn Alí]] (bróðir) * [[Abbas ibn Alí]] (bróðir) | children = * [[Alí Zayn al-Abidín]] * [[Ali al-Akbar ibn Husayn]] * [[Sukayna bint Husayn]] }} '''Husayn ibn Ali''' (arabíska: حسين بن علي; 680-626) var barnabarn [[Múhameð]]s spámanns [[íslam]]s, sonur [[Alí ibn Abu Talib]] og [[Fatíma|Fatímu al-Zahra]]. Hann er talinn þriðji [[ímam]] [[sjía]]múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í [[Orrustan við Karbala|orrustunni við Karbalā]] árið 680 eftir átök við her [[Ommejadar|Ommejadaveldisins]].<ref>Encyclopædia Britannica, "Husayn ibn Ali | Biography, Death, & Significance". https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr</ref> == Heimildir == <references /> {{Fd|626|680}} [[Flokkur:Íslam]] 7z4pl6fdsuq6rxwjr389jncfysvtuid 1972731 1972730 2026-07-19T16:10:18Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972731 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Husayn ibn Ali | image = Husayn ibn ʿAlī.jpg | caption = Husayn ibn ʿAlī | birth_date = 626 | birth_place = [[Medína]] | death_date = 680 | death_place = [[Karbala]] | religion = [[Íslam]] | parents = * [[Alí ibn Abu Talib]] * [[Fatíma al-Zahra]] | relatives = * [[Múhameð]] * [[Hasan ibn Alí]] * [[Abbas ibn Alí]] | children = * [[Alí Zayn al-Abidín]] * [[Ali al-Akbar ibn Husayn]] * [[Sukayna bint Husayn]] }} '''Husayn ibn Ali''' (arabíska: حسين بن علي; 680-626) var barnabarn [[Múhameð]]s spámanns [[íslam]]s, sonur [[Alí ibn Abu Talib]] og [[Fatíma|Fatímu al-Zahra]]. Hann er talinn þriðji [[ímam]] [[sjía]]múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í [[Orrustan við Karbala|orrustunni við Karbalā]] árið 680 eftir átök við her [[Ommejadar|Ommejadaveldisins]].<ref>Encyclopædia Britannica, "Husayn ibn Ali | Biography, Death, & Significance". https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr</ref> == Heimildir == <references /> {{Fd|626|680}} [[Flokkur:Íslam]] bk0azdyc1acppw1gytqk9bdndpeqkpt 1972734 1972731 2026-07-19T16:27:46Z Aryan.HK 118710 /* */ 1972734 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Husayn ibn Ali | image = Husayn ibn ʿAlī.jpg | caption = Husayn ibn ʿAlī | birth_date = 626 | birth_place = [[Medína]] | death_date = 680 | death_place = [[Karbala]] | religion = [[Íslam]] | parents = * [[Alí ibn Abu Talib]] * [[Fatíma al-Zahra]] | relatives = * [[Múhameð]] * [[Hasan ibn Alí]] * [[Abbas ibn Alí]] | children = * [[Alí Zayn al-Abidín]] * [[Ali al-Akbar ibn Husayn]] * [[Sukayna bint Husayn]] }} '''Husayn ibn Ali''' (arabíska: حسين بن علي; 680-626) var barnabarn [[Múhameð]]s spámanns [[íslam]]s, sonur [[Alí ibn Abu Talib]] og [[Fatíma|Fatímu al-Zahra]]. Hann er talinn þriðji [[ímam]] [[sjía]]múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í [[Orrustan við Karbala|orrustunni við Karbalā]] árið 680 eftir átök við her [[Ommejadar|Ommejadaveldisins]].<ref>Encyclopædia Britannica, "Husayn ibn Ali | Biography, Death, & Significance". https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr</ref> == Saga og arfleifð == [[File:Helgidómur Husayns ibn Ali í Karbala.jpg|thumb|Helgidómur Husayns ibn Ali í Karbala]] Husayn ibn Ali er þekktastur fyrir hlutverk sitt í orrustunni við Karbala árið 680. Þar stóð hann gegn her Umayyada-kalífadæmisins og var drepinn ásamt mörgum af fylgjendum sínum og fjölskyldumeðlimum. Dauði hans varð einn mikilvægasti atburðurinn í sögu sjíta íslams og hafði mikil áhrif á þróun trúarlegra hefða þeirra. Fyrir sjíta múslima er Husayn tákn fórnar, réttlætis og andstöðu gegn óréttlæti. Minningin um hann er haldin árlega á Ashura, tíunda degi mánaðarins Muharram, þar sem milljónir manna um allan heim minnast atburðanna í Karbala. Arfleifð Husayns nær þó út fyrir trúarleg mörk. Margir múslimar líta á hann sem mikilvæga sögulega persónu og píslarvott sem tengist hugmyndum um hugrekki, heiður og að standa gegn kúgun.<ref>{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAlī ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |author=Jean Calmard |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> == Heimildir == <references /> {{Fd|626|680}} [[Flokkur:Íslam]] 6ljyb2s26o1fiezdxajdfsmsjfkvuey 0 192130 1972721 2026-07-19T15:22:37Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Husayn ibn Alí]] 1972721 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Husayn ibn Alí]] n8xt5ggqzr0q9soyhsj9o1j0aads7jh 14 192131 1972725 2026-07-19T15:50:39Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:626]] [[Flokkur:Fólk fætt á 7. öld]]“ 1972725 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:626]] [[Flokkur:Fólk fætt á 7. öld]] 7wlsl2tqyo4g0xcim2b23e1objaduqm 0 192132 1972726 2026-07-19T16:00:45Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Gregoríus 16.]] 1972726 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Gregoríus 16.]] ryp1pstqwbg4ynqzwq3h61m19lromuy 14 192133 1972737 2026-07-19T18:36:29Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:680]] [[Flokkur:Fólk dáið á 7. öld]]“ 1972737 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:680]] [[Flokkur:Fólk dáið á 7. öld]] jb0s57egc8tonqdx4ltnevnwbt42114 0 192134 1972745 2026-07-19T23:21:01Z Nipas2 54688 Bjó til síðu með „{{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2020 | mynd = | ár = '''2020''' | Meistarar = '''''' | upp um deild = '''<br>[[]]''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = <!--260 (4.64 m/leik)--> | markahæstur = ''' mörk '''<br/>[[]] | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu'...“ 1972745 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2020 | mynd = | ár = '''2020''' | Meistarar = '''''' | upp um deild = '''<br>[[]]''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = <!--260 (4.64 m/leik)--> | markahæstur = ''' mörk '''<br/>[[]] | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 4. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2020'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=150| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | Adam David Wheeler | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] | Christopher Thomas Harrington | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Reykjavík]] | [[Grindavíkurvöllur]] | [[Ray Anthony Jónsson]] | 9. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | [[Guðmundur Benóný Baldvinsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | [[Björk Nóadóttir]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK}} | [[Kópavogur]] | [[Kórinn]] | [[Ari Már Heimisson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[Hertz völlurinn]] | [[Ásgeir Þór Eiríksson]] | 10. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | Vaselin Kostadinov Chilingirov | 3. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 12. umferð, 13. nóvember 2020''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2020|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results&page=1|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=19. júlí 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||'''[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' ||16||-||-||-||--||--||-||'''--''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||16||-||-||-||--||--||-||'''--''' |- |3||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||16||-||-||-||--||--||-||'''--''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||16||-||-||-||--||--||-||'''--''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||16||-||-||-||--||--||-||'''--''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[UMF Sindri|Sindri]] ||16||-||-||-||--||--||-||'''--''' |- |7||||[[Hamrarnir]] ||16||-||-||-||--||--||-||'''--''' |- |8||||[[Hamar]] ||16||-||-||-||--||--||-||'''--''' |- |9||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||[[ÍR]] ||16||-||-||-||--||--||-||'''--''' |} === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft!!FHL!!Fram!!Grin!!Ham.!!Hamr!!HK!!ÍR!!Sind |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||'''XXX'''||4-2||3-1||2-2||2-2||3-0||1-7||1-0||2-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"| [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||4-0||'''XXX'''||5-3||0-1||2-1||1-1||0-4||3-3||2-1 |- |align="left"| {{Lið Fram}} ||---||---||'''XXX'''||1-5||2-1||2-5||2-5||3-3||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Grindavík}} ||6-0||2-3||4-0||'''XXX'''||3-1||0-0||3-0||2-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Hamar}} ||1-2||0-4||2-2||---||'''XXX'''||1-4||1-0||1-0||4-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||0-2||2-1||0-4||2-1||1-2||'''XXX'''||0-2||2-1||--- |- |align="left"|{{Lið HK}} ||3-2||1-2||5-0||0-0||3-0||3-0||'''XXX'''||3-0||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍR}} ||---||2-5||2-2||1-3||7-2||1-1||1-4||'''XXX'''||2-1 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||1-2||1-3||3-0||0-4||2-1||---||0-7||3-1||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 13. nóvember 2020''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=280|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | | | - | - | - |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | | | - | - | - |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | | | - | - | - |- | '''4''' | | | - | - | - |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2019]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2021]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|title=2. deild kvenna 2020|work=KSÍ|accessdate=19. júlí 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] qyl68ljf07ipwr9ahu4t1g176dq6bzr 1972746 1972745 2026-07-19T23:32:44Z Nipas2 54688 /* Staðan í deildinni */ 1972746 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2020 | mynd = | ár = '''2020''' | Meistarar = '''''' | upp um deild = '''<br>[[]]''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = <!--260 (4.64 m/leik)--> | markahæstur = ''' mörk '''<br/>[[]] | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 4. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2020'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=150| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | Adam David Wheeler | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] | Christopher Thomas Harrington | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Reykjavík]] | [[Grindavíkurvöllur]] | [[Ray Anthony Jónsson]] | 9. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | [[Guðmundur Benóný Baldvinsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | [[Björk Nóadóttir]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK}} | [[Kópavogur]] | [[Kórinn]] | [[Ari Már Heimisson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[Hertz völlurinn]] | [[Ásgeir Þór Eiríksson]] | 10. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | Vaselin Kostadinov Chilingirov | 3. sæti |} == Staðan í deildinni == Keppni hætt 30. október 2020 vegna [[COVID-19]].<br> Röð liða ræðst af meðalfjölda stiga pr. leik. === Stigatafla === ''Staðan fyrir 12. umferð, 13. nóvember 2020''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2020|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results&page=1|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=19. júlí 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=30|S/m !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||'''[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' ||16||-||-||-||--||--||-||'''--'''|| |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||15||-||-||-||--||--||-||'''--'''|| |- |3||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||15||-||-||-||--||--||-||'''--'''|| |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||14||-||-||-||--||--||-||'''--'''|| |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||14||-||-||-||--||--||-||'''--'''|| |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[UMF Sindri|Sindri]] ||14||-||-||-||--||--||-||'''--'''|| |- |7||||[[Hamrarnir]] ||14||-||-||-||--||--||-||'''--'''|| |- |8||||[[Hamar]] ||15||-||-||-||--||--||-||'''--'''|| |- |9||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||[[ÍR]] ||15||-||-||-||--||--||-||'''--'''|| |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Sm = Stig/meðaltal'' </small>. === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft!!FHL!!Fram!!Grin!!Ham.!!Hamr!!HK!!ÍR!!Sind |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||'''XXX'''||4-2||3-1||2-2||2-2||3-0||1-7||1-0||2-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"| [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||4-0||'''XXX'''||5-3||0-1||2-1||1-1||0-4||3-3||2-1 |- |align="left"| {{Lið Fram}} ||---||---||'''XXX'''||1-5||2-1||2-5||2-5||3-3||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Grindavík}} ||6-0||2-3||4-0||'''XXX'''||3-1||0-0||3-0||2-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Hamar}} ||1-2||0-4||2-2||---||'''XXX'''||1-4||1-0||1-0||4-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||0-2||2-1||0-4||2-1||1-2||'''XXX'''||0-2||2-1||--- |- |align="left"|{{Lið HK}} ||3-2||1-2||5-0||0-0||3-0||3-0||'''XXX'''||3-0||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍR}} ||---||2-5||2-2||1-3||7-2||1-1||1-4||'''XXX'''||2-1 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||1-2||1-3||3-0||0-4||2-1||---||0-7||3-1||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 13. nóvember 2020''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=280|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | | | - | - | - |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | | | - | - | - |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | | | - | - | - |- | '''4''' | | | - | - | - |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2019]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2021]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|title=2. deild kvenna 2020|work=KSÍ|accessdate=19. júlí 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 5hofebtvtuqsjt63mluiwzq3ln844nt 0 192135 1972747 2026-07-19T23:54:23Z MyraMidnight 41218 Sundhallir 1972747 wikitext text/x-wiki '''Sundhöll''' er stór bygging sem hýsir sundlaug og búningsklefa, og það getur þá átt við eftirfarandi: * [[Sundhöll Reykjavíkur]] * [[Sundhöll Hafnarfjarðar]] * [[Sundhöllin á Ísafirði]] * [[Sundhöll Keflavíkur]] * [[Sundhöll Seyðisfjarðar]] {{Aðgreining}} ti8bcnu90i1uvl3b2tdd73gnr4nc2p2 1972748 1972747 2026-07-19T23:57:08Z MyraMidnight 41218 Flokkur:sundhallir 1972748 wikitext text/x-wiki pp'''Sundhöll''' er stór bygging sem hýsir sundlaug og búningsklefa, og það getur þá átt við eftirfarandi: * [[Sundhöll Reykjavíkur]] * [[Sundhöll Hafnarfjarðar]] * [[Sundhöllin á Ísafirði]] * [[Sundhöll Keflavíkur]] * [[Sundhöll Seyðisfjarðar]] {{Aðgreining}} [[flokkur:sundhallir]] 1menfr7alcfij4107xneubzd7ahuok2 1972749 1972748 2026-07-19T23:57:45Z MyraMidnight 41218 Stafs.villa 1972749 wikitext text/x-wiki '''Sundhöll''' er stór bygging sem hýsir sundlaug og búningsklefa, og það getur þá átt við eftirfarandi: * [[Sundhöll Reykjavíkur]] * [[Sundhöll Hafnarfjarðar]] * [[Sundhöllin á Ísafirði]] * [[Sundhöll Keflavíkur]] * [[Sundhöll Seyðisfjarðar]] {{Aðgreining}} [[flokkur:sundhallir]] 652wzlyeo3zvrrucowzsl3tz12yt1l4 0 192136 1972785 2026-07-20T11:26:06Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Mynd:Naum_e_Nínive_destruída_(Biblioteca_Nacional_de_Portugal_ALC.455,_fl.300).png|thumb|Nahúm og eyðing Níneve á lýsingu í Biblíuhandriti frá 13. öld.]] '''Nahúmsbók''' er sjöunda bók [[minni spámenn|minni spámanna]] í [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunni]]. Hún er eignuð [[Nahúm]] spámanni. Hún er í bundnu máli og skiptist í þrjá kafla sem fjalla um eyðingu assýrísku borgarinnar [[Níneve]]. Nahúm er sagður hafa verið uppi...“ 1972785 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Naum_e_Nínive_destruída_(Biblioteca_Nacional_de_Portugal_ALC.455,_fl.300).png|thumb|Nahúm og eyðing Níneve á lýsingu í Biblíuhandriti frá 13. öld.]] '''Nahúmsbók''' er sjöunda bók [[minni spámenn|minni spámanna]] í [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunni]]. Hún er eignuð [[Nahúm]] spámanni. Hún er í bundnu máli og skiptist í þrjá kafla sem fjalla um eyðingu assýrísku borgarinnar [[Níneve]]. Nahúm er sagður hafa verið uppi frá 663 til 612 f.Kr., en deilt er um hvenær bókin var samin, sem gæti hafa verið fljótlega eftir [[fall Þebu]] í hendur [[Ný-Assýríuveldið|Ný-Assýríuveldisins]] 663 f.Kr. eða á tímum [[Makkabear|Makkabea]] 175-165 f.Kr.<ref>{{cite book |last=Christensen |first=Duane L. |title=Nahum: A New Translation with Introduction and Commentary |year=2009 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |series=Anchor Yale Bible |pages=53-54|url=https://books.google.com/books?id=z2BnIFlOA-kC&pg=PA53}}</ref> [[Jósefos Flavíos]] taldi hana frá ríkisárum [[Jótam]]s á 8. öld f.Kr.<ref name="auto1">{{Cite book|url=https://archive.org/details/L326JosephusJewishAntiquitiesVIII1213|title=Vol. VI: Jewish Antiquities, Books IX–XI|last=Josephus|first=Flavius|publisher=William Heinemann|year=1958|series=Loeb Classical Library|volume=326|location=London|pages=[https://archive.org/details/L326JosephusJewishAntiquitiesVIII1213/page/n140 125]–129, XI.xi.2–3|translator-last=Marcus|translator-first=William}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/nahum-1-kafli/ Nahúm í Biblíu 21. aldar] {{stubbur}} {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Gamla testamentið]] [[Flokkur:Hebreska Biblían]] 5qfr657gflue6vpcb9fulo4fblfh8uk 0 192137 1972800 2026-07-20T11:55:46Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Mynd:Proverb_scroll.PNG|thumb|Rolla með Orðskviðunum.]] '''Orðskviðirnir''' eða '''Orðskviðir Salómons''' ([[hebreska]]: מִשְלֵי ''Mišlê''; [[gríska]]: Παροιμίαι ''Paroimiai''; [[latína]]: ''Liber Proverbiorum'') er önnur bókin í þeim hluta [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunnar]] sem nefnist [[Ketuvim]] („ritin“). Hún er líka hluti af kristna [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]]. Hefðbundið er að eigna hana Sal...“ 1972800 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Proverb_scroll.PNG|thumb|Rolla með Orðskviðunum.]] '''Orðskviðirnir''' eða '''Orðskviðir Salómons''' ([[hebreska]]: מִשְלֵי ''Mišlê''; [[gríska]]: Παροιμίαι ''Paroimiai''; [[latína]]: ''Liber Proverbiorum'') er önnur bókin í þeim hluta [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunnar]] sem nefnist [[Ketuvim]] („ritin“). Hún er líka hluti af kristna [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]]. Hefðbundið er að eigna hana [[Salómon konungur|Salómon konungi]] og lærisveinum hans.<ref>{{cite book|author=Berlin, Adele|year=2011|chapter=Cosmology and creation|editor1=Berlin, Adele|editor2=Grossman, Maxine|title=The Oxford Dictionary of the Jewish Religion|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-973004-9}}</ref> Orðskviðirnir eru ein af [[vísdómsbók]]um Biblíunnar og lýsa gildum, siðaboðskap, hugmyndum um merkingu lífsins og rétta breytni. Þeir eru í raun nokkur söfn af [[spakmæli|spakmælum]] og [[málsháttur|málsháttum]] og skiptast því í nokkra hluta. Sumir telja að þessir ólíku hlutar séu frá ólíkum tímum og að fyrstu 9 og síðustu 2 kaflarnir séu nýjastir frá [[Akkamenídaveldið|persneska]] eða [[helleníski tíminn|helleníska tímanum]].<ref>{{cite book| last = Maier| first=Christl| title=Die fremde Frau in Proverbien 1–9: Eine exegetische und sozialgeschichtliche Studie| series=Orbis Biblicus et Orientalis| volume= 144| publisher= Universitätsverlag; Vandenhoeck & Ruprecht| year= 1995| pages= 262–269| location= Freiburg; Göttingen}}</ref><ref>{{cite book| last= Yoder| first= Christine Roy| title= Proverbs| series= Abingdon Old Testament Commentaries| publisher= Abingdon Press| year= 2009| pages= xxiii–xxiv| location= Nashville}}</ref><ref>{{cite book| last= Loader| first= James Alfred| title= Proverbs 1–9| series= Historical Commentary on the Old Testament| publisher= Peeters| year= 2014| page= 9| location= Leuven}}</ref> [[Guðfræði]]leg undirstaða þeirra er að guðsóttinn sé upphaf þekkingar.<ref>{{cite book|author1=Longman, Tremper|author2=Garland, David E.|year=2009|title=Proverbs—Isaiah|publisher=Zondervan|isbn=978-0-31059058-3}}</ref> Spekin er ávörpuð sem persóna. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/ordskvidirnir-1-kafli/ Orðskviðirnir í Biblíu 21. aldar] {{stubbur}} {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Hebreska Biblían]] [[Flokkur:Gamla testamentið]] oipxvaza5w5ef7eiwtsnga23jhbefmp 1972803 1972800 2026-07-20T11:58:29Z Akigka 183 1972803 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Proverb_scroll.PNG|thumb|Rolla með Orðskviðunum.]] '''Orðskviðirnir''' eða '''Orðskviðir Salómons''' ([[hebreska]]: מִשְלֵי ''Mišlê''; [[gríska]]: Παροιμίαι ''Paroimiai''; [[latína]]: ''Liber Proverbiorum'') er önnur bókin í þeim hluta [[Hebreska biblían|hebresku biblíunnar]] sem nefnist [[Ketuvim]] („ritin“). Hún er líka hluti af kristna [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]]. Hefðbundið er að eigna hana [[Salómon konungur|Salómon konungi]] og lærisveinum hans.<ref>{{cite book|author=Berlin, Adele|year=2011|chapter=Cosmology and creation|editor1=Berlin, Adele|editor2=Grossman, Maxine|title=The Oxford Dictionary of the Jewish Religion|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-973004-9}}</ref> Orðskviðirnir eru ein af [[vísdómsbók]]um Biblíunnar og lýsa gildum, siðaboðskap, hugmyndum um merkingu lífsins og rétta breytni. Þeir eru í raun nokkur söfn af [[spakmæli|spakmælum]] og [[málsháttur|málsháttum]] og skiptast því í nokkra hluta. Sumir telja að þessir ólíku hlutar séu frá ólíkum tímum og að fyrstu 9 og síðustu 2 kaflarnir séu nýjastir frá [[Akkamenídaveldið|persneska]] eða [[helleníski tíminn|helleníska tímanum]].<ref>{{cite book| last = Maier| first=Christl| title=Die fremde Frau in Proverbien 1–9: Eine exegetische und sozialgeschichtliche Studie| series=Orbis Biblicus et Orientalis| volume= 144| publisher= Universitätsverlag; Vandenhoeck & Ruprecht| year= 1995| pages= 262–269| location= Freiburg; Göttingen}}</ref><ref>{{cite book| last= Yoder| first= Christine Roy| title= Proverbs| series= Abingdon Old Testament Commentaries| publisher= Abingdon Press| year= 2009| pages= xxiii–xxiv| location= Nashville}}</ref><ref>{{cite book| last= Loader| first= James Alfred| title= Proverbs 1–9| series= Historical Commentary on the Old Testament| publisher= Peeters| year= 2014| page= 9| location= Leuven}}</ref> [[Guðfræði]]leg undirstaða þeirra er að guðsóttinn sé upphaf þekkingar.<ref>{{cite book|author1=Longman, Tremper|author2=Garland, David E.|year=2009|title=Proverbs—Isaiah|publisher=Zondervan|isbn=978-0-31059058-3}}</ref> Spekin er ávörpuð sem persóna. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/ordskvidirnir-1-kafli/ Orðskviðirnir í Biblíu 21. aldar] {{stubbur}} {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Hebreska biblían]] [[Flokkur:Gamla testamentið]] hf9j4ozjcbcaxmo4fw6tjvl3dbi505t