Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 832 1984524 1983534 2026-10-31T02:49:54Z Stillbusy 42433 1984524 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Vigdís Finnbogadóttir | búseta =Reykjavík | mynd = Vigdis Finnbogadottir (1985).jpg | myndatexti1 = Vigdís árið 1985. | titill= [[Forseti Íslands]] | stjórnartíð_start = 1. ágúst 1980 | stjórnartíð_end = 1. ágúst 1996 | forsætisráðherra = [[Gunnar Thoroddsen]]<br>[[Steingrímur Hermannsson]]<br>[[Þorsteinn Pálsson]]<br>[[Davíð Oddsson]] | forveri = [[Kristján Eldjárn]] | eftirmaður = [[Ólafur Ragnar Grímsson]] | fæðingarnafn = Vigdís Finnbogadóttir | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1930|4|15}} | fæðingarstaður = [[Reykjavík]], [[Ísland]]i | dánardagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | stjórnmálaflokkur = | þekktur_fyrir = | starf = Frönskukennari, leikhússtjóri Leikfélags Reykjavíkur | laun = | trú = | háskóli = [[Parísarháskóli]]<br>[[Université Grenoble-Alpes|Háskólinn í Grenoble]]<br>[[Kaupmannahafnarháskóli]]<br>[[Háskóli Íslands]] | maki = Ragnar Arinbjarnar (g. 1954; skilin 1961) | börn =Ástríður Magnúsdóttir (f. 1972) | foreldrar = Finnbogi Rútur Þorvaldsson og [[Sigríður Eiríksdóttir]] | vefsíða =[https://vigdis.is/is/forsida/ vigdis.is] | niðurmál = | hæð = | þyngd = | undirskrift = }} '''Vigdís Finnbogadóttir ''' (fædd 15. apríl 1930) er fjórði [[forseti Íslands]] og gegndi hún embættinu frá 1980 til 1996. Hún var fyrsta konan í heiminum sem kosin var í [[lýðræði]]slegum [[kosningar|kosningum]] til að gegna hlutverki [[þjóðhöfðingi|þjóðhöfðingja]]. == Fjölskylda == Vigdís fæddist í [[Tjarnargata|Tjarnargötu]] 14 í Reykjavík og ólst þar upp fyrstu árin. Þegar hún var fjögurra ára fluttist fjölskyldan að [[Ásvallagata|Ásvallagötu]] 79 í Vesturbæ Reykjavíkur. Á sumrin var Vigdís í sveit í Eystra-Geldingaholti í [[Gnúpverjahreppur|Gnúpverjahreppi]] í [[Árnessýsla|Árnessýslu]]. Foreldrar Vigdísar voru hjónin Finnbogi Rútur Þorvaldsson (1891–1973) prófessor í verkfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] og [[Sigríður Eiríksdóttir]] (1894–1986) hjúkrunarfræðingur og formaður Hjúkrunarfélags Íslands. Vigdís átti einn bróður, Þorvald Finnbogason stúdent, en hann lést af slysförum árið 1952, aðeins tvítugur að aldri. Árið 1954 giftist Vigdís Ragnari Arinbjarnar (1929–1997) lækni, en þau skildu sjö árum síðar. Árið 1972 varð Vigdís fyrst einhleypra kvenna á Íslandi til að ættleiða barn, er hún ættleiddi dóttur sína Ástríði Magnúsdóttur (f. 1972).<ref>{{Vefheimild|url=https://vigdis.is/is/fram-ad-forsetatid-2/fjolskylda-2/ |titill=Vigdís Finnbogadóttir – Fjölskylda |útgefandi=vigdis.is |skoðað-dags=2019-05-21}}</ref> == Menntun == Vigdís gekk í [[Landakotsskóli|Landakotsskóla]] og [[Gagnfræðaskóli Reykvíkinga|Gagnfræðaskóla Vesturbæjar]]. Hún lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] árið 1949 og stundaði nám í frönsku og frönskum bókmenntum með leikbókmenntir sem sérsvið við [[Université Grenoble-Alpes|háskólana í Grenoble]] og [[Sorbonne]] í París í [[Frakkland]]i á árunum 1949–1953. Einnig stundaði hún nám í leiklistarsögu í Danmörku og Svíþjóð um nokkurra ára skeið. Hún lauk [[BA-próf]]i í [[franska|frönsku]] og [[enska|ensku]] við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið 1968 og einnig námi í uppeldis- og kennslufræði.<ref>{{Vefheimild|url=https://vigdis.is/is/fram-ad-forsetatid-2/nam/ |titill=Vigdís Finnbogadóttir – Nám |útgefandi=vigdis.is |skoðað-dags=2019-05-21}}</ref> == Starfsferill fram að forsetakjöri == Vigdís starfaði sem ritstjóri leikskrár og blaðafulltrúi [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússins]] 1954–1957, var frönskukennari við Menntaskólann í Reykjavík og [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|Menntaskólann við Hamrahlíð]] á árunum 1962–1972. Hún sá um frönskukennslu í [[Ríkissjónvarpið|sjónvarpinu]] frá 1970–1971, kenndi franskar leikbókmenntir við Háskóla Íslands 1972–1980 og var leikhússtjóri [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélags Reykjavíkur]] sem þá var til húsa í [[Iðnó]], frá 1972–1980. Vigdís var forseti [[Alliance française]] á Íslandi frá 1975–1976 og sat í stjórn [[Listahátíð í Reykjavík|Listahátíðar í Reykjavík]] 1976–1978. Vigdís var einn af stofnendum leikhópsins [[Leikhópurinn Gríma|Grímu]] árið 1961 og þýddi einnig fjölda leikrita. Samhliða þessum störfum vann Vigdís um árabil sem leiðsögumaður hjá [[Ferðaskrifstofa ríkisins|Ferðaskrifstofu ríkisins]] og hafði þar umsjón með skipulagningu menningartengdrar ferðaþjónustu auk umsjónar með námskeiðum fyrir verðandi leiðsögumenn.<ref>{{Vefheimild|url=https://vigdis.is/is/fram-ad-forsetatid-2/starfsferill/ |titill=Vigdís Finnbogadóttir – Starfsferill |útgefandi=vigdis.is |skoðað-dags=2019-05-21}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/3292482?iabr=on#page/n7/mode/1up |title=Leiðsögumaðurinn er spegill landsins |journal=Lesbók Morgunblaðsins |page=8 |access-date=2026-10-21 |date=1969-06-29}}</ref> == Forsetaframboð == [[Mynd:Coat of Arms of Vigdis Finnbogadottir (Order of the Seraphim).svg|thumb|left|Skjaldarmerki Vigdísar í konunglegu sænsku Serafim-orðunni.]] Í áramótaávarpi sínu á nýársdag árið 1980 tilkynnti [[Kristján Eldjárn]] forseti Íslands að hann hyggðist ekki gefa kost á sér áfram.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/1521751?iabr=on#page/n0/mode/1up |title=Forseti Íslands herra Kristján Eldjárn: Þrjú kjörtímabil eru hæfilegur tími í embætti |journal=Morgunblaðið |page=1 |access-date=2026-10-21 |date=1980-01-03}}</ref> Í kjölfarið fór fram umræða um mögulegan eftirmann Kristjáns og meðal þeirra sem nefnd voru var Vigdís Finnbogadóttir sem þá gegndi starfi leikhússtjóra Leikfélags Reykjavíkur, en Vigdís varð þjóðþekkt nokkrum árum fyrr er hún annaðist frönskukennslu í Sjónvarpinu. Nafn Vigdísar var fyrst nefnt opinberlega í lesendabréfi frá Laufeyju Jakobsdóttur sem birtist í [[Dagblaðið (1975)|Dagblaðinu]] 15. janúar 1980.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/3091071?iabr=on#page/n2/mode/1up |title=Vigdís verði forseti |journal=Dagblaðið |page=3 |access-date=2026-10-21 |date=1980-01-15}}</ref> Í fyrstu var Vigdís ekki á því að gefa kost á sér en lét að lokum tilleiðast eftir hvatningu úr ýmsum áttum. Vigdís tilkynnti framboð sitt þann 1. febrúar 1980 og varð þar með fyrsta konan til að gefa kost á sér til embættis forseta Íslands.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/3091461?iabr=on#page/n0/mode/1up |title=Vigdís gefur kost á sér í forsetaframboð |journal=Dagblaðið |page=1 |access-date=2026-10-21 |date=1980-02-01}}</ref> Segja má að framboð Vigdísar megi að nokkru leyti rekja til [[Kvennafrídagurinn|kvennafrídagsins]] 24. október 1975, en dagurinn markaði þáttaskil í íslenskri kvennabaráttu þegar fjöldi kvenna lagði niður störf þennan dag til að vekja athygli á mikilvægi vinnuframlags kvenna bæði innan og utan heimilis. Áhrif kvennafrídagsins sáust víða í þjóðfélaginu og í fjölda fyrirtækja og stofnana lá starfsemi niðri. Mikil vitundarvakning varð á meðal kvenna í kjölfar dagsins og blés hann þeim baráttuanda í brjóst. Vigdís hefur sagt í viðtölum að markmið með framboðinu hafi ekki endilega verið að ná kjöri heldur hafi hún fyrst og fremst vilja sýna fram á að kona ætti erindi í forsetaframboð ekki síður en karl.<ref>{{cite journal|first=Halla |last=Harðardóttir |url=https://timarit.is/page/6264430?iabr=on#page/n24/mode/1up |title=Sannaði að konur eru líka menn |journal=Fréttatíminn |page=24–28 |access-date=2026-10-21 |date=2015-06-19}}</ref> == Kosningabaráttan == Þrír frambjóðendur voru í kjöri auk Vigdísar, en það voru þeir [[Albert Guðmundsson]] alþingismaður, [[Guðlaugur Þorvaldsson]] ríkissáttasemjari og [[Pétur J. Thorsteinsson (sendiherra)|Pétur J. Thorsteinsson]] sendiherra. Fljótlega varð ljóst að baráttan stóð einkum milli Vigdísar og Guðlaugs.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/1528523?iabr=on#page/n31/mode/1up |title=Frambjóðendur til forsetakjörs |journal=Morgunblaðið |page=32 |access-date=2026-10-21 |date=1980-06-29}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/3093677?iabr=on#page/n0/mode/1up |title=Vigdís hefur naumt forskot á Guðlaug |journal=Dagblaðið |page=1 |access-date=2026-10-21 |date=1980-05-12}}</ref> Kosningabaráttan þótti nokkuð hörð og mætti Vigdís annars konar viðmóti heldur en meðframbjóðendur hennar. Kynferði hennar og sú staðreynd að hún var einhleyp og einstæð móðir var tíðrætt umtalsefni.<ref>{{Vefheimild|url=https://vigdis.is/is/frambod-og-kjor/frambod-vigdisar/ |titill=Vigdís Finnbogadóttir – Framboð Vigdísar |útgefandi=vigdis.is |skoðað-dags=2019-05-21}}</ref> Vigdís þurfti einnig að þola ýmsar nærgöngular spurningar, m.a. um [[brjóstakrabbamein]] sem hún hafði greinst með nokkrum árum fyrr. Á framboðsfundi var hún t.d. spurð að því hvort það myndi há henni í embætti að vera aðeins með eitt brjóst. Vigdís þótti svara vel fyrir sig er hún sagði: „það stóð nú aldrei til að hafa þjóðina á brjósti.“<ref>{{cite web|first=Ólöf |last=Skaftadóttir |url=https://www.visir.is/g/2016161109012 |title=„Það stóð nú aldrei til að hafa þjóðina á brjósti“ |website=visir.is |access-date=2019-05-22 |date=2016-11-08}}</ref><ref>{{vísindavefurinn|63285 |Hvaða aðstæður urðu til þess að kona gat orðið forseti á Íslandi 1980? |höfundur=Björn Reynir Halldórsson |dags=24.3.2015}}</ref> Vigdísi var einnig legið á hálsi fyrir að vera heldur vinstri sinnuð, og sumir höfðu áhyggjur af því að þátttaka hennar í starfi [[Samtök herstöðvaandstæðinga|Samtaka herstöðvarandstæðinga]] á árum áður myndi lita störf hennar í embætti forseta Íslands og jafnvel tefla varnarsamningi Íslands og Bandaríkjanna í tvísýnu.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/1528162?iabr=on#page/n15/mode/2up |title=„Ég er talin vinstri sinnuð af því ég vil ekki kyngja því, sem mér líkar ekki“ |journal=Morgunblaðið |page=16–17 |access-date=2026-10-21 |date=1980-06-21}}</ref> Svo fór að þann 29. júní 1980 var Vigdís Finnbogadóttir kjörin forseti Íslands, fyrst kvenna í heiminum sem kjörin var þjóðhöfðingi í lýðræðislegum kosningum. Vigdís hlaut 33,8% atkvæða, en sá frambjóðandi sem næstur kom, Guðlaugur Þorvaldsson hlaut 32,3% og því munaði aðeins einu og hálfu prósentustigi á frambjóðendunum tveimur. Kjör Vigdísar vakti mikla athygli erlendis og greindu margir helstu fjölmiðlar heimsins frá kosningu hennar og þeirri staðreynd að kona hafði verið kjörin forseti í fyrsta sinn í lýðræðislegum kosningum. Vigdís var endurkjörin án atkvæðagreiðslu 1984 og 1992, en árið 1988 hlaut hún mótframboð frá [[Sigrún Þorsteinsdóttir|Sigrúnu Þorsteinsdóttur]] húsmóður í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]]. Það var í fyrsta sinn sem sitjandi forseti Íslands fékk mótframboð. Vigdís sigraði með fáheyrðum yfirburðum og hlaut 92,7% atkvæða.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/1683826?iabr=on#page/n31/mode/2up |title=Vigdís Finnbogadóttir forseti endurkjörin með 92,7% atkvæða |journal=Morgunblaðið |page=32–33 |access-date=2026-10-21 |date=1988-06-28}}</ref> == Forsetatíð == [[Mynd:FinbogadottirJuliana1985.jpg|thumb|right|Vigdís (í miðjunni) árið 1985 í heimsókn hjá [[Beatrix Hollandsdrottning]]u (til vinstri) og [[Júlíana Hollandsdrottning|Júlíönu drottningarmóður]].]] [[Mynd:During Trip to Iceland for The Reykjavik Summit President Ronald Reagan Walks with President Vigdis Finnbogadottir of Iceland at Bessastadir in Reykjavik Iceland - DPLA - 395c49b71d9c88fa086cd52f7692f1d7.jpg|thumb|right|Vigdís árið 1986 ásamt [[Ronald Reagan]] Bandaríkjaforseta á göngu fyrir utan Bessastaði.]] Vigdís lagði áherslu á að vera ópólitískur forseti og forðaðist að blanda sér í deilumál á vettvangi stjórnmálanna. Í ræðum og ávörpum lagði hún áherslu á þau gildi sem sameina fólk og segja má að einkunnarorð hennar í embætti hafi verið upphafsorðin í ljóði [[Snorri Hjartarson|Snorra Hjartarsonar]], ''Land, þjóð og tunga'' og helstu hugðarefni hennar hafi endurspeglast í þeim kjörorðum. [[Skógrækt]] og [[landgræðsla]] voru Vigdísi ofarlega í huga og hún var ötull talsmaður landræktar. Á ferðum sínum um landið fékk hún börn og unglinga gjarnan til liðs við sig í gróðursetningu. Unga kynslóðin var henni hugleikin og í ræðum minnti hún oft á mikilvægi þess að hlúa að æskunni og hvatti þá sem eldri eru til að vera góðar fyrirmyndir. Síðast en ekki síst lagði hún áherslu á mikilvægi þess að standa vörð um íslenska tungu.<ref>{{Vefheimild|url=https://vigdis.is/is/forseti-islands-3/land-thjod-og-tunga/ |titill=Vigdís Finnbogadóttir – Land, þjóð og tunga |útgefandi=vigdis.is |skoðað-dags=2019-05-21}}</ref> Í forsetatíð Vigdísar varð sú breyting á embættinu að starfsvettvangur forseta Íslands varð ekki nánast eingöngu innanlands eins og verið hafði, heldur ferðaðist Vigdís í mun meira mæli út fyrir landsteinana en forverar hennar. Henni var boðið í heimsóknir víða erlendis og hún lagði kapp á að nýta athyglina sem kjör hennar vakti í þágu lands og þjóðar. Í opinberum erindagjörðum Vigdísar erlendis voru gjarnan skipulagðir viðburðir þar sem íslensk framleiðsla var kynnt, listafólk var gjarnan með í för og íslenskir matreiðslumenn sem matreiddu úr íslensku hráefni. Á þessum tíma var umfjöllun um Ísland í erlendum fréttamiðlum af skornum skammti og þekking umheimsins á landi og þjóð takmörkuð, en kosning Vigdísar varpaði nýju ljósi á land og þjóð. Rúmum 20 árum eftir að Vigdís lét af embætti hlaut hún heiðursverðlaun útflutningsverðlauna forseta Íslands fyrir stuðning sinn við íslenskan útflutning og framleiðslu, með þeim orðum að „það hefði verið mikið lán fyrir íslenskan útflutning að njóta atbeina hennar.“<ref>{{cite web|first=Brynjólfur Þór |last=Guðmundsson |url=https://www.ruv.is/frett/gudni-saemdi-vigdisi-heidursverdlaunum |title=Guðni sæmdi Vigdísi heiðursverðlaunum |website=ruv.is |access-date=2019-05-22 |date=2017-04-19}}</ref> Erfiðasta árið á embættisferli Vigdísar var árið 1995 þegar [[Snjóflóðið í Súðavík|snjóflóð féllu á Súðavík]] og á [[Snjóflóðið á Flateyri|Flateyri]] með 9 mánaða millibili með þeim afleiðingum að 34 létust. Vigdís þótti sýna af sér mikla manngæsku á þeim minningarathöfnum sem haldnar voru um þá sem létust. Þar sýndi hún þeim sem misst höfðu ástvini samúð og hvatti íslensku þjóðina til þess að sýna samstöðu með Vestfirðingum á þessum erfiðu tímum.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/2713135?iabr=on#page/n0/mode/1up |title=„Sorg þeirra er okkar sorg“ |journal=Dagur |page=1 |access-date=2026-10-21 |date=1995-10-27}}</ref> Þrátt fyrir þann ásetning Vigdísar um að blanda sér ekki í pólitísk deilumál á forsetastóli, varð aðkoma hennar að tveimur málum nokkuð umdeild. Annað tengist lagasetningu sem batt enda á verkfall flugfreyja á kvennafrídaginn árið 1985 og hins vegar staðfestingu hennar á lögum um aðild Íslands að [[Samningur um evrópskt efnahagssvæði|EES-samningnum]] árið 1993.<ref>{{cite web|first=Guðni Th. |last=Jóhannesson |author-link=Guðni Th. Jóhannesson |url=https://www.visir.is/g/2012120619168 |title=Getur kona verið forseti? |website=visir.is |access-date=2019-05-22 |date=2012-06-17}}</ref> == Að lokinni forsetatíð == Eftir að Vigdís lét af embætti forseta Íslands hefur hún unnið að ýmsum málum, einkum tengdum menningu, tungumálum og umhverfisvernd. Hún er velgjörðarsendiherra UNESCO (Menningarmálastofnunnar Sameinuðu Þjóðanna) og árið 1997 var hún ein af stofnendum Heimsráðs kvenleiðtoga [[Council of Women World Leaders]] og var fyrsti formaður þess. Ráðið hafði aðsetur við John F. Kennedy School of Government við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Í heimsráðinu sitja starfandi og fyrrverandi forsetar og forsætisráðherrar úr röðum kvenna. Frá 2001 hefur rannsóknarstofnun [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] í erlendum tungumálum verið kennd við Vigdísi ([[Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum]]) og árið 2017 var nýtt húsnæði stofnunarinnar við Brynjólfsgötu í Reykjavík vígt, en húsið ber heitið [[Veröld – hús Vigdísar|Veröld – hús Vigdísar]]. Umhverfismál og náttúruvernd hafa verið Vigdísi hugleikin og hún hefur við ýmis tækifæri veitt liðsinni sitt á vettvangi umhverfismála. Vigdís hefur einnig tekið þátt í starfi Stjórnarskrárfélagsins og hefur hún m.a. lýst stuðningi sínum við tillögu [[Stjórnlagaráð|Stjórnlagaráðs]] til nýrrar stjórnarskrár.<ref>{{cite web|first=Jónas Atli |last=Gunnarsson |url=https://kjarninn.is/frettir/2017-06-20-vigdis-vilji-islenskra-kjosenda-var-ad-innleida-thessa-stjornarskra/ |title=Vigdís: „Vilji íslenskra kjósenda var að innleiða þessa stjórnarskrá“ |website=kjarninn.is |access-date=2020-03-12 |date=2017-06-23}}</ref> Vigdís hefur í gegnum tíðina hlotið fjölmargar viðurkenningar fyrir störf sín. Hún var sæmd stórkrossi [[Hin íslenska fálkaorða|Hinnar íslensku fálkaorðu]] fyrir störf í þágu íslensku þjóðarinnar árið 1996 og hún hefur hlotið heiðursdoktorsnafnbætur við Háskóla Íslands og [[Háskólinn á Akureyri|Háskólann á Akureyri]] og við tuttugu erlenda háskóla. Á 80 ára afmæli sínu árið 2010 var Vigdís gerð að heiðursborgara Reykjavíkur.<ref>{{Vefheimild|url=https://vigdis.is/is/ordur-vidurkenningar/ |titill=Vigdís Finnbogadóttir – Orður, nafnbætur og viðurkenningar |útgefandi=vigdis.is |skoðað-dags=2019-05-22}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/5074811?iabr=on#page/n43/mode/1up |title=Vigdís Finnbogadóttir: heiðursborgari og heiðursdoktor – Annasamur afmælisdagur |journal=Fréttablaðið |page=24 |access-date=2026-10-21 |date=2010-04-16}}</ref> 2014–2015 var sett upp sýningin „Ertu tilbúin frú forseti?“ í Hönnunarsafni Íslands í [[Garðabær|Garðabæ]]. Á sýningunni var sýndur fatnaður og fylgihlutir úr eigu Vigdísar Finnbogadóttur.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2014702079999 |title=Fataskápur frú Vigdísar forseta |website=visir.is |access-date=2026-10-21 |date=2014-02-06}}</ref> == Annað == * Árið 2024 var [[kónguló]]artegund á [[Madagaskar]] nefnd eftir Vigdísi, ''Vigdisia praesidens''.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20242598417d/uppgotvudu-nyja-konguloartegund-og-nefndu-eftir-vigdisi |title=Uppgötvuðu nýja kóngulóartegund og nefndu eftir Vigdísi |website=visir.is |access-date=2026-10-21 |date=2024-07-18}}</ref> * Árið 2025 hófust [[Vigdís (sjónvarpsþáttur)|leiknir þættir um líf Vigdísar]]. == Tenglar == * [https://vigdis.hi.is/is Vigdísarstofnun] * [https://www.forseti.is/fyrri-forsetar/vigdis-finnbogadottir Fyrri Forsetar Íslands] * [https://tilvitnun.is/hofundur/vigd%C3%ADs-finnbogad%C3%B3ttir Vigdís Finnbogadóttir – Tilvitnanir] === Bækur um Vigdísi Finnbogadóttur === * [[Guðjón Friðriksson]]: ''Forsetakjör 1980. Fyrsta konan í heiminum þjóðkjörin forseti'', [[Örn og Örlygur]], Reykjavík 1980. * [[Steinunn Sigurðardóttir (rithöfundur)|Steinunn Sigurðardóttir]]: ''Ein á forsetavakt. Dagar í lífi Vigdísar Finnbogadóttur'', [[Bókaútgáfan Iðunn|Iðunn]], Reykjavík 1988. * Páll Valsson: ''Vigdís. Kona verður forseti'', [[JPV]], Reykjavík 2009. * [[Rán Flygenring]]: ''Vigdís. Bókin um fyrsta konuforsetann'', Angústúra, Reykjavík 2019. === Viðtöl við Vigdísi Finnbogadóttur === * [https://timarit.is/page/3503496?iabr=on#page/n13/mode/1up ''„Hér er saga í hverju herbergi“''] Vísir, 25. febrúar 1981, bls. 14–15 * [https://timarit.is/page/2493858?iabr=on#page/n10/mode/1up ''Að taka afstöðu til nýrra tíma''], DV, 25. ágúst 1984, bls. 47–49 * [https://timarit.is/page/4634732?iabr=on#page/n13/mode/2up ''„Við megum aldrei gleyma Jóni Sigurðssyni“''], Æskan, 1. maí 1984, bls. 14–16 * [https://timarit.is/page/5116631?iabr=on#page/n5/mode/2up ''Ég hlakka til þess dags ...''], 19. júní – Ársrit Kvennréttindafélags Íslands, 19. júní 1987, bls. 6–13 + 67 * [https://timarit.is/page/1720955?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Að eiga fjallið sitt''], Morgunblaðið C, 12. apríl 1990, bls. 1–2 * [https://timarit.is/page/2601241?iabr=on#page/n25/mode/1up ''Megum aldrei láta vonleysi ná tökum á okkur''], DV, 31. júlí 1992, bls. 26 + 47 * [https://timarit.is/page/1808685?iabr=on#page/n9/mode/2up ''Sjálfstraustið kemur með frelsinu''], Morgunblaðið C, 17. júní 1994, bls. 10–11 * [https://timarit.is/page/1896445?iabr=on#page/n19/mode/2up ''Siðferðileg álitamál eru mér hugleikin''], Morgunblaðið, 18. janúar 1998, bls. 20–21 * [https://timarit.is/page/4541239?iabr=on#page/n5/mode/2up ''Met einfaldleikann og hið látlausa mest ...''], Vikan, 7. maí 1998, bls. 6–9 * [https://timarit.is/page/5430660?iabr=on#page/n37/mode/2up ''Gengur of hægt í jafnréttismálum''], Vera, 1. apríl 2001, bls. 38–43 * [https://timarit.is/page/4930318?iabr=on#page/n15/mode/1up ''„Ég er ágæt að draga hlöss“''], Stúdentablaðið, 1. október 2001, bls. 16–18 * [https://timarit.is/page/3603696?iabr=on#page/n15/mode/2up ''Konur eru gullnáma heimsins''], Morgunblaðið, 1. febrúar 2004, bls. 16–17 * [https://timarit.is/page/3658042?iabr=on#page/n27/mode/2up ''Ein af oss – en einstök þó''], Morgunblaðið, 15. apríl 2005, bls. 28–32 * [https://timarit.is/page/3671066?iabr=on#page/n9/mode/2up ''Tungumál eru lykillinn að heiminum''], Morgunblaðið, 14. ágúst 2005, bls. 10–11 * [https://timarit.is/page/5049397?iabr=on#page/n17/mode/2up ''Lífsgæðakapphlaupið er ákaflega smitandi''], Heilbrigðismál, 1. október 2005, bls. 18–20 * [https://timarit.is/page/4133875?iabr=on#page/n33/mode/2up ''„Hrærð yfir því að þetta starf mitt skuli ekki vera gleymt“''], Morgunblaðið, 17. júní 2006, bls. 34–35 * [https://timarit.is/page/4423669?iabr=on#page/n23/mode/2up ''Þetta getur komið fyrir allar stelpur''], Fréttablaðið, 21. nóvember 2009, bls. 24 + 26 * [https://timarit.is/page/5074465?iabr=on#page/n25/mode/2up ''Ekki benda mér á helga steininn''], Fréttablaðið, 10. apríl 2010, bls. 26–27 * [https://timarit.is/page/5319800?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Konur munu verða bjargvættar heimsins''], Morgunblaðið C, 15. apríl 2010, bls. 1–2 * [https://timarit.is/page/6493537?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Trúir á fegurðina og hið góða orð''], 19. júní – Ársrit Kvennréttindafélags Íslands, 19. júní 2010, bls. 6–8 * [https://timarit.is/page/6014744?iabr=on#page/n10/mode/1up ''Forréttindi að fæðast á Íslandi''], Monitor, 22. mars 2012, bls. 11–15 * [https://timarit.is/page/6090437?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Madame President''], The Reykjavík Grapevine, 14. mars 2014, bls. 13–16 * [https://timarit.is/page/6234262?iabr=on#page/n33/mode/2up ''Jafnrétti er mannréttindi''], Frjáls verslun, 1. maí 2015, bls. 34–42 * [https://timarit.is/page/7229536?iabr=on#page/n15/mode/2up ''Ég er sjálfri mér nóg''], Fréttablaðið, 11. apríl 2020, bls 16–18 ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Kristján Eldjárn]] | titill=[[Forsetar Íslands|Forseti Íslands]] | frá=[[1980]] | til=[[1996]] | eftir=[[Ólafur Ragnar Grímsson]]}} {{töfluendir}} {{f|1930}} {{Forsetar Íslands}} [[Flokkur:Forsetar Íslands]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Íslands 1980]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Íslands 1988]] [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Kvenréttindi á Íslandi]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] [[Flokkur:Íslenskir leikhússtjórar]] 79qb68lb8r6pmp69pe7uaihfx8t12om 0 1072 1984480 1961825 2026-10-30T15:58:35Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1984480 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''1. maí''' er 121. dagur ársins (122. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 244 dagar eru eftir af árinu. Dagurinn er [[Fyrsti maí|alþjóðlegur baráttudagur verkalýðsins]].<ref>{{vísindavefurinn|2299|Út á hvað gengur 1. maí?|höfundur=Una Pétursdóttir|dags=1.5.2018}}</ref> == Atburðir == * [[305]] - Keisararnir [[Diocletianus]] og [[Maximianus]] sögðu af sér þannig að [[Constantius Chlorus]] varð einn keisari. * [[1328]] - [[Edinborg-Northampton-sáttmálinn]]: Konungur Englands viðurkenndi sjálfstæði Skotlands. * [[1351]] - [[Zürich]] gekk í Svissneska ríkjasambandið. * [[1566]] - [[Páll Stígsson]], [[höfuðsmaður]], drukknaði í tjörn hjá Lambhúsum á [[Álftanes]]i. * [[1585]] - Felice Peretti varð [[Sixtus 5.]] páfi. * [[1606]] - Portúgalskir landkönnuðir fundu [[Vanúatú]]-eyjar. * [[1615]] - Aftakaveður gerði á [[Breiðifjörður|Breiðafirði]] og fórust áttatíu manns af þrettán skipum. * [[1673]] - Frank-kanadíski verslunarmaðurinn Louis Joliet og franski jesúítatrúboðinn og könnuðurinn Jacques Marquette hófu að kanna [[Mississippi-fljót]] og [[Vötnin miklu]]. * [[1707]] – [[Konungsríkið Stóra-Bretland]] var myndað með [[Sambandslögin 1707|Sambandslögunum]] (''Act of Union''). * [[1726]] - [[Voltaire]] hóf útlegð á Englandi. * [[1753]] - [[Carl Linnaeus]] hóf flokkun plantna undir ''Species Plantarum''. * [[1776]] - Leynifélagið [[Illuminati]] var stofnað í Bæjaralandi. * [[1783]] - Ný eyja, sem kölluð var [[Nýey]], myndaðist í eldgosi neðansjávar suðvestur af [[Reykjanes]]i, líklega í grennd við [[Eldeyjarboði|Eldeyjarboða]]. Ári síðar var hún horfin. * [[1795]] - Konungsdæmi [[Havaí]] var stofnað. * [[1840]] - Fyrsta [[penny-frímerki]]ð var prentað í Bretlandi. * [[1865]] - [[Paragvæstríðið]]: Þríríkjabandalag Argentínu, Brasilíu og Úrúgvæ gegn Paragvæ var myndað. * [[1878]] - [[Heimssýningin í París 1878|Heimssýningin í París]] hófst. * [[1884]] - Átta stunda vinnuvika var samþykkt í Bandaríkjunum meðal verkalýðsfélaga. Dagurinn varð frídagur í iðnvæddum löndum. * [[1889]] - Á þingi evrópskra verkalýðsfélaga í París var samþykkt tillaga frá Frökkum um að 1. maí skyldi verða [[alþjóðlegur frídagur verkafólks]]. * [[1890]] - [[Félagsprentsmiðjan]] hóf starfsemi í Reykjavík. * [[1893]] - [[Kólumbusarheimssýningin]] var opnuð í [[Chicago]]. * [[1897]] - 54 menn, flestir frá [[Eyjafjörður|Eyjafirði]] og [[Patreksfjörður|Patreksfirði]], fórust af fimm skipum í norðan ofviðri með hríð og frosti. * [[1908]] - [[Knattspyrnufélagið Fram]] var stofnað í Reykjavík. * [[1921]] - [[Knattspyrnufélagið Týr]] var stofnað í Vestmannaeyjum. * [[1922]] - [[Strandferðaskip]]ið ''Sterling'', hið fyrsta í eigu ríkisins, strandaði við [[Brimnes]] í Seyðisfirði. Mannbjörg varð. * [[1923]] - [[Kröfuganga]] var í fyrsta skipti farin á Íslandi á 1. maí. * [[1925]] - Rússneska knattspyrnuliðið [[Zenit Sankti Pétursborg]] var stofnað. * [[1926]] - [[Verkfall]] [[kolanáma|kolanámumanna]] hófst í Bretlandi. Ein milljón námuverkamanna lagði niður vinnu. * [[1927]] - [[Sundfélagið Ægir]] var stofnað í Reykjavík. * [[1931]] - [[Empire State-byggingin]] var fullgerð og var hún hæsta bygging heims til 1972. * [[1935]] - [[Bifreiðaeinkasala ríkisins]] tók til starfa og var ein um innflutning og sölu bifreiða í sjö ár. * [[1936]] - [[Grænmetisverzlun ríkisins]] tók til starfa. * [[1937]] - Kvæði Halldórs Laxness, „[[Maístjarnan (kvæði)|Maístjarnan]]“, birtist fyrst í æskulýðsblaði. * [[1948]] - [[Suðurland|Sunnanlands]] snjóaði svo mjög að með fádæmum þótti. Jafnfallinn snjór á [[Stórhöfði|Stórhöfða]] í Vestmannaeyjum mældist 65 sentimetrar. * [[1960]] - [[Njósnavélardeilan]]: Bandarísk njósnavél var skotin niður af Sovétmönnum. * [[1963]] - Síðasta nýlenda Hollendinga í [[Austur-Indíur|Austur-Indíum]], [[Vestur-Nýja-Gínea]], var afhent [[Indónesía|Indónesíu]]. * [[1964]] - Bandaríkjamennirnir [[John George Kemeny]] og [[Thomas Eugene Kurtz]] keyrðu fyrsta forritið sem þeir skrifuðu með forritunarmálinu [[BASIC]]. * [[1965]] - [[Þyrla]] fórst og með henni fimm menn við [[Kúagerði]] á leið frá Hvalfirði til Keflavíkur. Um borð voru æðstu menn Varnarliðsins auk flugmanna. * 1965 - Bandaríska orrustuþotan [[Lockheed YF-12A]] setti hraðamet þegar hún náði 3.331,5 km/klst hraða í yfir 24 km hæð. * 1965 - [[Orrustan um Dongyin]] átti sér stað í [[Austur-Kínahaf]]i. * [[1967]] - [[IBM á Íslandi]] var stofnað. * 1967 - [[Elvis Presley]] giftist [[Priscilla Presley|Priscillu Beaulieu]] í [[Las Vegas]]. * 1967 - [[Anastasio Somoza Debayle]] varð forseti Níkaragva. * [[1969]] - Bandaríska örgjörvafyrirtækið [[AMD]] var stofnað í Kaliforníu. * [[1970]] - [[Rauðsokkuhreyfingin]] tók þátt í kröfugöngu verkalýðsins í Reykjavík og er upphaf hennar miðað við þennan atburð. * 1970 - Mótmæli brutust víða út í Bandaríkjunum við upphaf réttarhaldanna yfir [[New Haven-nímenningarnir|New Haven-nímenningunum]] og í kjölfar fyrirskipunar Nixons um innrás í Kambódíu. * [[1973]] - Um 1,6 milljón verkamanna í [[Bretland]]i fóru í daglangt [[verkfall]] til að mótmæla verðbólguaðgerðum ríkisstjórnarinnar. * [[1977]] - 34 létust og hundruð særðust í [[blóðbaðið á Taksimtorgi|blóðbaðinu á Taksimtorgi]] í Istanbúl. * [[1978]] - [[Sprengjumaðurinn frá Gladsaxe]] særðist af eigin sprengju í Kaupmannahöfn og var tekinn höndum. * 1978 - Japanski ævintýramaðurinn [[Naomi Uemura]] komst fyrstur manna einn á Norðurpólinn. * [[1979]] - [[Grænland]] fékk heimastjórn. * [[1981]] - [[Landssamband kartöflubænda]] var stofnað á Íslandi. * [[1982]] - Hernaðaraðgerðir Breta hófust í [[Falklandseyjastríðið|Falklandseyjastríðinu]]. * [[1985]] - Hundrað ára afmælis [[Jónas Jónsson frá Hriflu|Jónasar Jónssonar frá Hriflu]] var minnst með því að afhjúpa brjóstmynd af honum við [[Arnarhváll|Arnarhvál]] í Reykjavík. * [[1986]] - [[Danski skipavarðveislusjóðurinn]] var stofnaður innan menntamálaráðuneytis Danmerkur. * [[1989]] - Skemmtigarðurinn [[Disney's Hollywood Studios|Disney-MGM Studios]] var opnaður í [[Walt Disney World]] í Flórída. * [[1991]] - [[Borgarastyrjöldin í Angóla]]: [[MPLA]] og [[UNITA]] samþykktu [[Bicesse-samkomulagið]]. * [[1993]] - [[Ranasinghe Premadasa]], forseti Srí Lanka, var myrtur af sjálfsmorðssprengjumanni úr röðum [[Tamíltígrar|Tamíltígra]]. * [[1994]] - [[Formúla 1|Formúlu 1]]-ökuþórinn [[Ayrton Senna]] lést í slysi sem varð í kappakstrinum [[San Marino Grand Prix]] á Ítalíu. * [[1995]] - [[Króatíski herinn]] hóf [[Bljesakaðgerðin]]a gegn [[Króatíuserbar|Króatíuserbum]] í [[Krajinahérað]]i. * 1995 - [[Oriental Pearl Tower]] var opnaður í [[Sjanghæ]]. * 1995 - [[Jacques Chirac]] var kosinn forseti Frakklands. * [[1997]] - Þingkosningar fóru fram í [[Bretland]]i. 18 ára stjórn [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokksins]] lauk þegar [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokkurinn]] vann kosningasigur. * [[1998]] - [[Ecofin]] kom saman til að samþykkja lista yfir ríki sem fengju að taka upp [[evra|evruna]]. * [[1999]] - Teiknimyndaþættirnir ''[[Svampur Sveinsson]]'' hófu göngu sína á [[Nickleodeon]]. * [[2003]] - [[George W. Bush]] tilkynnti að hernaðaraðgerðum í Írak væri lokið. * [[2004]] - [[Kýpur]], [[Eistland]], [[Lettland]], [[Litáen]], [[Malta]], [[Pólland]], [[Slóvakía]], [[Slóvenía]], [[Tékkland]] og [[Ungverjaland]] urðu aðilar að Evrópusambandinu. * [[2005]] - Netsamfélagið [[Istorrent]] var stofnað á Íslandi. * [[2006]] - [[Bólivía]] undir stjórn [[Evo Morales]] þjóðnýtti allar gas- og olíulindir landsins. * [[2009]] - [[Svínaflensa]] greindist í fyrsta sinn í [[Danmörk]]u. * 2009 - Lög um [[hjónaband samkynhneigðra|hjónabönd samkynhneigðra]] gengu í gildi í Svíþjóð. <onlyinclude> * [[2011]] - [[Jóhannes Páll 2.]] páfi var lýstur sæll af kaþólsku kirkjunni. * [[2015]] - Heimssýningin [[Expo 2015]] hófst í Mílanó. * [[2016]] - Skógareldar í [[Fort McMurray]] í Kanada eyðilögðu 505 hektara lands og 2400 byggingar. * [[2017]] - [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur Íslands]] var stofnaður. * [[2019]] – [[Vajiralongkorn]], konungur Taílands, gekk að eiga lífvörð sinn, [[Suthida Tidjai]], í óvæntri athöfn. * [[2023]] - [[Bandaríska bankakreppan 2023]]: Bankinn [[First Republic Bank]] varð gjaldþrota. * [[2025]] - [[Mannréttindastofnun Íslands]] tók til starfa. * [[2026]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]].</onlyinclude> == Fædd == * [[1218]] - [[Rúdolf 1. keisar]], konungur Þýskalands og keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. [[1291]]). * [[1238]] - [[Magnús lagabætir]], Noregskonungur (d. [[1280]]). * [[1316]] - [[Karl 6. keisari]] (d. [[1378]]). * [[1602]] - [[William Lilly]], enskur stjörnuspekingur (d. [[1681]]). * [[1769]] - [[Arthur Wellesley, hertogi af Wellington]] (d. [[1852]]). * [[1823]] - [[Jemima Blackburn]], skoskur málari (d. [[1909]]). * [[1879]] - [[Baldvin Björnsson]], íslenskur listmálari og gullsmiður (d. [[1945]]). * [[1885]] - [[Jónas Jónsson frá Hriflu]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1968]]). * [[1899]] - [[Jón Leifs]], íslenskt tónskáld (d. [[1968]]). * [[1919]] - [[Óskar Aðalsteinn Guðjónsson]], íslenskur rithöfundur og vitavörður (d. [[1994]]). * [[1933]] - [[Magnús Ingimarsson]], íslenskur tónlistarmaður (d. [[2000]]). * [[1936]] - [[Guðrún Erlendsdóttir]], íslenskur lögfræðingur. * [[1937]] - [[Ragnheiður Torfadóttir]], íslenskur kennari (d. [[2025]]). * [[1939]] - [[Judy Collins]], bandarísk söngkona. * [[1945]] - [[Rita Coolidge]], bandarísk söngkona. * [[1946]] - [[Joanna Lumley]], bresk leikkona. * [[1951]] - [[Álfheiður Ingadóttir]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1955]] - [[Brynhildur Þorgeirsdóttir]], íslensk myndlistarkona. * [[1959]] - [[Yasmina Reza]], franskt leikskáld og rithöfundur. * [[1964]] - [[Halla Signý Kristjánsdóttir]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1967]] - [[Tim McGraw]], bandarískur sveitasöngvari. * [[1968]] - [[Oliver Bierhoff]], þýskur knattspyrnumaður. * [[1969]] - [[Wes Anderson]], bandarískur leikstjóri. * [[1973]] - [[Oliver Neuville]], þýskur knattspyrnumaður. * [[1983]] - [[Trausti Laufdal]], íslenskur tónlistarmaður. * [[1986]] - [[Adrian Lux]], sænskur plötusnúður. * [[1997]] - [[Snorri Másson]], íslenskur stjórnmálamaður. == Dáin == * [[1045]] - [[Benedikt 9.]] páfi. * [[1118]] - [[Edit af Skotlandi|Matthildur]] (Edit) af Skotlandi, Englandsdrottning, fyrri kona [[Hinrik 1. Englandskonungur|Hinriks 1.]] (f. um [[1080]]). * [[1312]] - [[Evfemía af Rügen|Evfemía]], drottning Noregs, kona [[Hákon háleggur|Hákonar háleggs]]. * [[1539]] - [[Ísabella af Portúgal, Spánardrottning|Ísabella af Portúgal]], drottning Spánar og keisaraynja hins Heilaga rómverska ríkis, kona [[Karl 5. keisari|Karls 5. keisara]] (f. [[1503]]). * [[1555]] - [[Marsellus 2.]] páfi. * [[1572]] - [[Píus 5.]] páfi. * [[1873]] - [[David Livingstone]], skoskur landkönnuður og trúboði (f. [[1813]]). * [[1904]] - [[Antonín Dvořák]], tékkneskt [[tónskáld]] (f. [[1841]]). * [[1945]] - [[Joseph Goebbels]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1897]]). * [[1994]] - [[Ayrton Senna]], brasilískur ökuþór (f. [[1960]]). * [[1997]] - [[Bo Widerberg]], sænskur kvikmyndagerðarmaður (f. [[1930]]). * [[2003]] - [[Haukur Clausen]], íslenskur frjálsíþróttamaður (f. [[1928]]). * [[2025]] - [[Ruth Buzzi]], bandarísk leikkona (f. [[1936]]). * 2025 - [[Gunnlaugur Claessen]], íslenskur lögfræðingur (f. [[1946]]). == Tilvísanir == {{reflist}} {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] rnf4wg17gw4hq2yvy6a0fz6v3fxjlh2 0 1073 1984478 1962027 2026-10-30T15:53:58Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1984478 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''2. maí''' er 122. dagur ársins (123. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 243 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1368]] - [[Þorsteinn Eyjólfsson]] hirðstjóri var hertekinn af lýbskum kaupmönnum á heimleið frá Noregi og fluttur til Lübeck, þar sem hann sat í fangelsi til 29. júlí. * [[1536]] - [[Anne Boleyn]], Englandsdrottning, var handtekin og ásökuð um sifjaspell, framhjáhald og drottinsvik. * [[1615]] - Þrettán skip fórust og áttatíu menn drukknuðu í aftakaveðri á [[Breiðafjörður|Breiðafirði]]. * [[1641]] - [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur af Óraníu]] gekk að eiga [[María Englandsdrottning|Henríettu Maríu Stúart]], níu ára dóttur Karls 1. Englandskonungs. * [[1668]] - [[Fyrsti friðarsamningurinn í Aix-en-Chapelle]] batt enda á [[Valddreifingarstríðið]]. Frakkar héldu Lille og svæðum á Flandri en létu Franche-Comté eftir. * [[1670]] - [[Hudsonflóafélagið]] var stofnað með konungsleyfi. * [[1738]] - Fyrsti [[ballett]]skólinn í Rússlandi var stofnaður og sá annar í heiminum. * [[1771]] - [[Christian von Proeck]] stiftamtmaður á Íslandi var settur af vegna tregðu við að framfylgja konunglegum tilskipunum. * [[1803]] - Bandaríkjamenn keyptu [[Louisiana]] af Frökkum. * [[1808]] - [[Sjálfstæðisstríð Spánar]] gegn hernámsliði Frakka hófst. * [[1816]] - [[Leópold 1. Belgíukonungur|Leópold]] af Saxe-Coburg, síðar fyrsti konungur Belgíu, giftist [[Karlotta Ágústa, prinsessa af Wales|Karlottu Ágústu]] prinsessu af Wales. * [[1822]] - Skipbrotsmenn af tveimur erlendum skipum komust til lands, á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]], sextán manns, og við [[Glettinganes]], sex manns. Bæði skipin höfðu farist í hafís. * [[1829]] - Bretar stofnuðu fanganýlenduna við Svansá sem var upphafið að því sem varð nýlendan og síðar fylkið [[Vestur-Ástralía]]. * [[1879]] - [[Spænski sósíalíski verkamannaflokkurinn]] var stofnaður. * [[1890]] - [[Oklahoma]] varð skipulagt svæði, Oklahoma Territory (varð fylki [[1907]]). * [[1891]] - [[Thomas Edison]] sýndi hreyfimyndatækið [[kinetoscope]]. * [[1896]] - [[Neðanjarðarlest]]arkerfið í [[Búdapest]] opnaði, annað elsta neðanjarðarlestarkerfi borga heims á eftir London (1890). * [[1897]] - ''St. Paul'', franskt spítalaskip, strandaði við Klöpp í Reykjavík. Skipið náðist út. * [[1919]] - Tuttugu ljósmæður stofnuðu [[Ljósmæðrafélag Íslands]], fyrsta stéttarfélag faglærðra kvenna á Íslandi. * [[1942]] - [[Listamannadeilan]]: Jónas frá Hriflu lét taka niður háðungarsýningu á verkum íslenskra listamanna og setja í hennar stað upp sýningu á verkum sem væru til eftirbreytni. * [[1945]] - [[Seinni heimsstyrjöldin]]: Sovétmenn lýstu því yfir að Berlín væri fallin í hendur þeirra. * [[1953]] - [[Hússein Jórdaníukonungur]] var krýndur, 17 ára gamall. * [[1957]] - Tvær nýjar millilandaflugvélar, ''Hrímfaxi'' og ''Gullfaxi'', komu til landsins. * [[1962]] - Sænska matvælafyrirtækið [[Findus]] var keypt af [[Nestlé]]. * 1962 - [[S.L. Benfica]] sigraði [[Evrópubikarinn 1961-1962]] með 5-3 sigri á [[Real Madrid]]. * [[1963]] - Hundruð svartra Bandaríkjamanna, þar á meðal mörg börn, voru handtekin í [[Birmingham (Alabama)|Birmingham]] eftir mótmælagöngu gegn kynþáttaaðskilnaði. * [[1964]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Víet Kong]]-liðar sökktu bandaríska flugmóðurskipinu ''[[USNS Card]]'' í höfninni í Saígon. * 1964 - Fyrstu stóru mótmæli stúdenta gegn Víetnamstríðinu fóru fram í New York og San Francisco. * [[1968]] - [[Maíuppþotin í París]] hófust með því að stjórn Parísarháskóla í Nanterre ákvað að loka skólanum vegna árekstra við stúdenta. * [[1969]] - Áætlunarskipið ''[[Queen Elizabeth 2]]'' hélt í jómfrúarferð sína frá Southampton til New York. * [[1970]] - [[Búrfellsvirkjun]] var vígð og formlega tekin í notkun. * [[1972]] - 90 létust í eldsvoða í silfurnámu í [[Idaho]] í Bandaríkjunum. * [[1982]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Breski kjarnorkuknúni kafbáturinn ''HMS Conqueror'' sökkti argentíska varðskipinu ''ARA General Belgrano''. Alls létu 323 lífið en 770 var bjargað. * [[1984]] - Garðyrkjuhátíðin [[International Garden Festival]] hófst í Liverpool á Englandi. * [[1986]] - Heimssýningin [[Expo 1986]] var opnuð í Vancouver í Kanada. * [[1989]] - Ungverjar hófu að taka [[Járntjaldið]] niður þegar 240 km af gaddavír voru fjarlægðir. * [[1992]] - [[Jón Baldvin Hannibalsson]], utanríkisráðherra, undirritaði samninginn um [[Evrópska efnahagssvæðið]]. Samningurinn er um tuttugu þúsund blaðsíður. * [[1993]] - Fyrsti þátturinn í íslensku sjónvarpsþáttaröðinni ''[[Þjóð í hlekkjum hugarfarsins]]'' var sýndur á RÚV. * [[1997]] - [[Tony Blair]] tók við embætti forsætisráðherra Bretlands eftir 18 ára stjórnartíð Breska íhaldsflokksins. * [[1998]] - Ákveðið var að [[evra]]n skyldi tekin upp 1. janúar 1999. Danmörk, Svíþjóð, Bretland og Grikkland ákváðu af ólíkum ástæðum að taka hana ekki upp. * [[2000]] - [[GPS]]-kerfið var opnað að fullu fyrir almenna notendur. <onlyinclude> * [[2010]] - [[Evrópusambandið]] og [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] samþykktu 110 milljarða evru lán til [[Grikkland]]s og settu skilyrði um mikinn niðurskurð og aðhald í ríkisfjármálum. * [[2011]] - [[Osama bin Laden]], leiðtogi hryðjuverkasamtakanna Al-Kaída, var ráðinn af dögum í árás Bandaríkjahers á felustað hans í Abbottobad í Pakistan. * [[2012]] - Pastelútgáfa málverksins ''[[Ópið]]'' eftir [[Edvard Munch]] seldist fyrir 120 milljón dali á uppboði í New York-borg. * [[2014]] - [[Bruninn í verkalýðsbyggingunni í Odessa 2014]]: 42 andstæðingar stjórnarinnar í Kíev létust í bruna í byggingu í Odessa eftir fjölmenn mótmæli. * 2014 - Yfir 2000 manns fórust í skriðuföllum í norðurhluta [[Afganistan]]. * [[2016]] - [[Leicester City]] varð meistari [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildarinnar]] í fyrsta sinn.</onlyinclude> == Fædd == * [[1579]] - [[Tokugawa Hidetada]], japanskur herstjóri (d. [[1632]]). * [[1601]] - [[Athanasius Kircher]], þýskur fræðimaður (d. [[1680]]). * [[1660]] - [[Alessandro Scarlatti]], ítalskt tónskáld (d. [[1725]]). * [[1675]] - [[Þorlákur Thorlacius Þórðarson]], skólameistari í Skálholti (d. [[1697]]). * [[1722]] - [[Gerhard Schøning]], norskur sagnfræðingur (d. [[1780]]). * [[1729]] - [[Katrín mikla]], keisaraynja Rússlands (d. [[1796]]). * [[1737]] - [[William Petty, jarl af Shelburne]], breskur stjórnmálamaður (d. [[1805]]). * [[1860]] - [[Theodor Herzl]], austurrískur blaðamaður (d. [[1904]]). * [[1881]] - [[Alexander Kerensky]], sovéskur stjórnmálamaður (d. [[1970]]). * [[1892]] - [[Manfred von Richthofen]], þýskur herflugmaður (d. [[1918]]). * [[1903]] - [[Bing Crosby]], bandarískur söngvari og leikari (d. [[1977]]). * [[1912]] - [[Jan Morávek]], austurrískur tónlistarmaður (d. [[1970]]). * [[1921]] - [[Satyajit Ray]], indverskur kvikmyndagerðarmaður (d. [[1992]]). * [[1930]] - [[Jón Böðvarsson]], íslenskufræðingur (d. [[2010]]). * [[1945]] - [[Judge Dread]] (Alexander Minto Hughes), breskur tónlistarmaður (d. [[1998]]). * [[1951]] - [[Jalil Zandi]], íranskur flugmaður (d. [[2001]]). * [[1955]] - [[Donatella Versace]], ítalskur fatahönnuður. * [[1968]] - [[Kristín Ragna Gunnarsdóttir]], íslenskur rithöfundur. * [[1971]] - [[Arnar Þór Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1973]] - [[Sigrún Hrólfsdóttir]], íslensk myndlistarkona. * [[1974]] - [[Garðar Thór Cortes]], íslenskur söngvari. * [[1975]] - [[David Beckham]], enskur knattspyrnumaður. * [[1978]] - [[Jón Þór Hauksson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1985]] - [[Lily Allen]], bresk söngkona. * [[1990]] - [[Kay Panabaker]], bandarísk leikkona. * [[2015]] - [[Karlotta prinsessa af Cambridge]]. == Dáin == * [[1519]] - [[Leonardo Da Vinci]], ítalskur málari og uppfinningamaður (f. [[1452]]). * [[1679]] - [[Jón Ólafsson (Indíafari)|Jón Ólafsson]] Indíafari (f. [[1593]]). * [[1945]] - [[Martin Bormann]], þýskur nasisti (f. [[1900]]). * [[1957]] - [[Joseph McCarthy]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1908]]). * [[1969]] - [[Franz von Papen]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1879]]). * [[1972]] - [[J. Edgar Hoover]], yfirmaður bandarískur alríkislögreglunnar (f. [[1895]]). * [[1990]] - [[Sigursveinn D. Kristinsson]], íslenskt tónskáld (f. [[1911]]). * [[2009]] - [[Marilyn French]], bandarískur rithöfundur (f. [[1929]]). * [[2011]] - [[Osama bin Laden]], sádíarabískur hryðjuverkaforingi (f. [[1957]]). * [[2011]] - [[Shigeo Yaegashi]], japanskur knattspyrnumaður (f. [[1933]]). * [[2013]] - [[Jeff Hanneman]], bandarískur gítarleikari ([[Slayer]]) (f. [[1964]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] 6nls8s1u2quchm8j1o9bpl2mcc09zml 1984479 1984478 2026-10-30T15:54:16Z TKSnaevarr 53243 /* Dáin */ 1984479 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''2. maí''' er 122. dagur ársins (123. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 243 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1368]] - [[Þorsteinn Eyjólfsson]] hirðstjóri var hertekinn af lýbskum kaupmönnum á heimleið frá Noregi og fluttur til Lübeck, þar sem hann sat í fangelsi til 29. júlí. * [[1536]] - [[Anne Boleyn]], Englandsdrottning, var handtekin og ásökuð um sifjaspell, framhjáhald og drottinsvik. * [[1615]] - Þrettán skip fórust og áttatíu menn drukknuðu í aftakaveðri á [[Breiðafjörður|Breiðafirði]]. * [[1641]] - [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur af Óraníu]] gekk að eiga [[María Englandsdrottning|Henríettu Maríu Stúart]], níu ára dóttur Karls 1. Englandskonungs. * [[1668]] - [[Fyrsti friðarsamningurinn í Aix-en-Chapelle]] batt enda á [[Valddreifingarstríðið]]. Frakkar héldu Lille og svæðum á Flandri en létu Franche-Comté eftir. * [[1670]] - [[Hudsonflóafélagið]] var stofnað með konungsleyfi. * [[1738]] - Fyrsti [[ballett]]skólinn í Rússlandi var stofnaður og sá annar í heiminum. * [[1771]] - [[Christian von Proeck]] stiftamtmaður á Íslandi var settur af vegna tregðu við að framfylgja konunglegum tilskipunum. * [[1803]] - Bandaríkjamenn keyptu [[Louisiana]] af Frökkum. * [[1808]] - [[Sjálfstæðisstríð Spánar]] gegn hernámsliði Frakka hófst. * [[1816]] - [[Leópold 1. Belgíukonungur|Leópold]] af Saxe-Coburg, síðar fyrsti konungur Belgíu, giftist [[Karlotta Ágústa, prinsessa af Wales|Karlottu Ágústu]] prinsessu af Wales. * [[1822]] - Skipbrotsmenn af tveimur erlendum skipum komust til lands, á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]], sextán manns, og við [[Glettinganes]], sex manns. Bæði skipin höfðu farist í hafís. * [[1829]] - Bretar stofnuðu fanganýlenduna við Svansá sem var upphafið að því sem varð nýlendan og síðar fylkið [[Vestur-Ástralía]]. * [[1879]] - [[Spænski sósíalíski verkamannaflokkurinn]] var stofnaður. * [[1890]] - [[Oklahoma]] varð skipulagt svæði, Oklahoma Territory (varð fylki [[1907]]). * [[1891]] - [[Thomas Edison]] sýndi hreyfimyndatækið [[kinetoscope]]. * [[1896]] - [[Neðanjarðarlest]]arkerfið í [[Búdapest]] opnaði, annað elsta neðanjarðarlestarkerfi borga heims á eftir London (1890). * [[1897]] - ''St. Paul'', franskt spítalaskip, strandaði við Klöpp í Reykjavík. Skipið náðist út. * [[1919]] - Tuttugu ljósmæður stofnuðu [[Ljósmæðrafélag Íslands]], fyrsta stéttarfélag faglærðra kvenna á Íslandi. * [[1942]] - [[Listamannadeilan]]: Jónas frá Hriflu lét taka niður háðungarsýningu á verkum íslenskra listamanna og setja í hennar stað upp sýningu á verkum sem væru til eftirbreytni. * [[1945]] - [[Seinni heimsstyrjöldin]]: Sovétmenn lýstu því yfir að Berlín væri fallin í hendur þeirra. * [[1953]] - [[Hússein Jórdaníukonungur]] var krýndur, 17 ára gamall. * [[1957]] - Tvær nýjar millilandaflugvélar, ''Hrímfaxi'' og ''Gullfaxi'', komu til landsins. * [[1962]] - Sænska matvælafyrirtækið [[Findus]] var keypt af [[Nestlé]]. * 1962 - [[S.L. Benfica]] sigraði [[Evrópubikarinn 1961-1962]] með 5-3 sigri á [[Real Madrid]]. * [[1963]] - Hundruð svartra Bandaríkjamanna, þar á meðal mörg börn, voru handtekin í [[Birmingham (Alabama)|Birmingham]] eftir mótmælagöngu gegn kynþáttaaðskilnaði. * [[1964]] - [[Víetnamstríðið]]: [[Víet Kong]]-liðar sökktu bandaríska flugmóðurskipinu ''[[USNS Card]]'' í höfninni í Saígon. * 1964 - Fyrstu stóru mótmæli stúdenta gegn Víetnamstríðinu fóru fram í New York og San Francisco. * [[1968]] - [[Maíuppþotin í París]] hófust með því að stjórn Parísarháskóla í Nanterre ákvað að loka skólanum vegna árekstra við stúdenta. * [[1969]] - Áætlunarskipið ''[[Queen Elizabeth 2]]'' hélt í jómfrúarferð sína frá Southampton til New York. * [[1970]] - [[Búrfellsvirkjun]] var vígð og formlega tekin í notkun. * [[1972]] - 90 létust í eldsvoða í silfurnámu í [[Idaho]] í Bandaríkjunum. * [[1982]] - [[Falklandseyjastríðið]]: Breski kjarnorkuknúni kafbáturinn ''HMS Conqueror'' sökkti argentíska varðskipinu ''ARA General Belgrano''. Alls létu 323 lífið en 770 var bjargað. * [[1984]] - Garðyrkjuhátíðin [[International Garden Festival]] hófst í Liverpool á Englandi. * [[1986]] - Heimssýningin [[Expo 1986]] var opnuð í Vancouver í Kanada. * [[1989]] - Ungverjar hófu að taka [[Járntjaldið]] niður þegar 240 km af gaddavír voru fjarlægðir. * [[1992]] - [[Jón Baldvin Hannibalsson]], utanríkisráðherra, undirritaði samninginn um [[Evrópska efnahagssvæðið]]. Samningurinn er um tuttugu þúsund blaðsíður. * [[1993]] - Fyrsti þátturinn í íslensku sjónvarpsþáttaröðinni ''[[Þjóð í hlekkjum hugarfarsins]]'' var sýndur á RÚV. * [[1997]] - [[Tony Blair]] tók við embætti forsætisráðherra Bretlands eftir 18 ára stjórnartíð Breska íhaldsflokksins. * [[1998]] - Ákveðið var að [[evra]]n skyldi tekin upp 1. janúar 1999. Danmörk, Svíþjóð, Bretland og Grikkland ákváðu af ólíkum ástæðum að taka hana ekki upp. * [[2000]] - [[GPS]]-kerfið var opnað að fullu fyrir almenna notendur. <onlyinclude> * [[2010]] - [[Evrópusambandið]] og [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] samþykktu 110 milljarða evru lán til [[Grikkland]]s og settu skilyrði um mikinn niðurskurð og aðhald í ríkisfjármálum. * [[2011]] - [[Osama bin Laden]], leiðtogi hryðjuverkasamtakanna Al-Kaída, var ráðinn af dögum í árás Bandaríkjahers á felustað hans í Abbottobad í Pakistan. * [[2012]] - Pastelútgáfa málverksins ''[[Ópið]]'' eftir [[Edvard Munch]] seldist fyrir 120 milljón dali á uppboði í New York-borg. * [[2014]] - [[Bruninn í verkalýðsbyggingunni í Odessa 2014]]: 42 andstæðingar stjórnarinnar í Kíev létust í bruna í byggingu í Odessa eftir fjölmenn mótmæli. * 2014 - Yfir 2000 manns fórust í skriðuföllum í norðurhluta [[Afganistan]]. * [[2016]] - [[Leicester City]] varð meistari [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildarinnar]] í fyrsta sinn.</onlyinclude> == Fædd == * [[1579]] - [[Tokugawa Hidetada]], japanskur herstjóri (d. [[1632]]). * [[1601]] - [[Athanasius Kircher]], þýskur fræðimaður (d. [[1680]]). * [[1660]] - [[Alessandro Scarlatti]], ítalskt tónskáld (d. [[1725]]). * [[1675]] - [[Þorlákur Thorlacius Þórðarson]], skólameistari í Skálholti (d. [[1697]]). * [[1722]] - [[Gerhard Schøning]], norskur sagnfræðingur (d. [[1780]]). * [[1729]] - [[Katrín mikla]], keisaraynja Rússlands (d. [[1796]]). * [[1737]] - [[William Petty, jarl af Shelburne]], breskur stjórnmálamaður (d. [[1805]]). * [[1860]] - [[Theodor Herzl]], austurrískur blaðamaður (d. [[1904]]). * [[1881]] - [[Alexander Kerensky]], sovéskur stjórnmálamaður (d. [[1970]]). * [[1892]] - [[Manfred von Richthofen]], þýskur herflugmaður (d. [[1918]]). * [[1903]] - [[Bing Crosby]], bandarískur söngvari og leikari (d. [[1977]]). * [[1912]] - [[Jan Morávek]], austurrískur tónlistarmaður (d. [[1970]]). * [[1921]] - [[Satyajit Ray]], indverskur kvikmyndagerðarmaður (d. [[1992]]). * [[1930]] - [[Jón Böðvarsson]], íslenskufræðingur (d. [[2010]]). * [[1945]] - [[Judge Dread]] (Alexander Minto Hughes), breskur tónlistarmaður (d. [[1998]]). * [[1951]] - [[Jalil Zandi]], íranskur flugmaður (d. [[2001]]). * [[1955]] - [[Donatella Versace]], ítalskur fatahönnuður. * [[1968]] - [[Kristín Ragna Gunnarsdóttir]], íslenskur rithöfundur. * [[1971]] - [[Arnar Þór Jónsson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1973]] - [[Sigrún Hrólfsdóttir]], íslensk myndlistarkona. * [[1974]] - [[Garðar Thór Cortes]], íslenskur söngvari. * [[1975]] - [[David Beckham]], enskur knattspyrnumaður. * [[1978]] - [[Jón Þór Hauksson]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1985]] - [[Lily Allen]], bresk söngkona. * [[1990]] - [[Kay Panabaker]], bandarísk leikkona. * [[2015]] - [[Karlotta prinsessa af Cambridge]]. == Dáin == * [[1519]] - [[Leonardo Da Vinci]], ítalskur málari og uppfinningamaður (f. [[1452]]). * [[1679]] - [[Jón Ólafsson (Indíafari)|Jón Ólafsson]] Indíafari (f. [[1593]]). * [[1945]] - [[Martin Bormann]], þýskur nasisti (f. [[1900]]). * [[1957]] - [[Joseph McCarthy]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1908]]). * [[1969]] - [[Franz von Papen]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1879]]). * [[1972]] - [[J. Edgar Hoover]], yfirmaður bandarískur alríkislögreglunnar (f. [[1895]]). * [[1990]] - [[Sigursveinn D. Kristinsson]], íslenskt tónskáld (f. [[1911]]). * [[2009]] - [[Marilyn French]], bandarískur rithöfundur (f. [[1929]]). * [[2011]] - [[Osama bin Laden]], sádíarabískur hryðjuverkaforingi (f. [[1957]]). * [[2013]] - [[Jeff Hanneman]], bandarískur gítarleikari ([[Slayer]]) (f. [[1964]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] p7tm8uhm77dy693ajlebnv70k8j95ys 0 1076 1984477 1787451 2026-10-30T15:53:32Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1984477 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''3. maí''' er 123. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (124. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 242 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[996]] - [[Gregoríus 5.]] (Bruno von Kärnthen) var kjörinn páfi. Hann var 24 ára frændi Ottós keisara og fyrsti þýski páfinn. * [[1376]] - [[Ólafur 4. Hákonarson]] Noregskonungur varð [[konungur Danmerkur]] eftir afa sinn, [[Valdimar atterdag]], sem dó haustið áður. * [[1494]] - [[Kristófer Kólumbus]] kom auga á [[Jamaíka|Jamaíku]]. * [[1611]] - [[Kalmarófriðurinn]] braust út milli [[Danmörk|Danmerkur]] og [[Svíþjóð]]ar þegar Danir settust um borgina [[Kalmar]] með 6000 manna lið. * [[1616]] - [[Loudun-sáttmálinn]] batt enda á röð uppþota [[húgenottar|húgenotta]] gegn [[Frakkakonungur|Frakkakonungi]]. * [[1617]] - [[Maria de'Medici]] var rekin í útlegð til [[Blois-höll|Blois-hallar]]. * [[1815]] - [[Austurríki]]smenn unnu sigur á her konungsríkisins Napólí í [[orrustan við Tolentino|orrustunni við Tolentino]]. [[Joachim Murat]], konungur [[Konungsríkið Napólí|Napólí]], flúði til [[Korsíka|Korsíku]] en var handsamaður þar og tekinn af lífi um haustið. * [[1837]] - [[Háskólinn í Aþenu]] var stofnaður. * [[1857]] - [[Norska vísindaakademían|Vísindafélagið í Kristjaníu]] var stofnað í Noregi. * [[1902]] - [[Oddfellowreglan]] hafði forgöngu um stofnun [[Hjúkrunarfélag Reykjavíkur|Hjúkrunarfélags Reykjavíkur]]. Það var lagt niður [[1937]]. * [[1913]] - Revían [[Allt í grænum sjó]] frumsýnd í Reykjavík. Yfirvöld létu banna frekari sýningar á henni eftir frumsýningarkvöldið. * [[1926]] - Allsherjar[[verkfall]] hófst í [[Bretland]]i til stuðnings verkfalli kolanámumanna. Því lauk [[12. maí]]. * [[1943]] - [[Frank M. Andrews]], æðsti yfirmaður herafla [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] í [[Evrópa|Evrópu]], fórst í flugslysi er flugvél hans flaug inn í [[Fagradalsfjall]] á [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]]. Auk hans fórust þrettán aðrir. * [[1970]] - [[Álverið í Straumsvík]] formlega tekið í notkun, en [[ál]]framleiðsla hafði þó hafist þar árið áður. * [[1973]] - Byggingu [[Sears Tower]] lauk í [[Chicago]]. * [[1973]] - [[Ísland|Íslenskri]] [[stafsetning]]u var breytt með [[reglugerð]] frá [[Menntamálaráðuneytið|Menntamálaráðuneytinu]]. Bókstafurinn [[z]] var þá lagður niður í íslensku [[ritmál]]i. * [[1975]] - [[Mao Zedong]] gagnrýndi [[fjórmenningagengið]] opinberlega. * [[1986]] - [[Ísland]] tók þátt í [[Eurovision]] í fyrsta skiptið með laginu „[[Gleðibankinn]]“ sem hljómsveitin [[ICY]] flutti. [[Sandra Kim]] sigraði keppnina fyrir hönd Belgíu með laginu „J'aime la vie“. * [[1991]] - Síðasti þáttur sjónvarpsþáttaraðarinnar ''[[Dallas (sjónvarpsþáttur)|Dallas]]'' var sendur út. * [[1992]] - [[Miðflokkurinn (Færeyjar)|Miðflokkurinn]] var stofnaður í Færeyjum. * [[1997]] - [[Katrina & The Waves]] sigruðu [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1997]] fyrir Bretland með laginu „Love shine a light“. * [[1998]] - Fyrsti áfangi [[Grafarvogslaug]]ar var opnaður. * [[1999]] - [[Skýstrokkur]] gekk yfir miðborg [[Oklahómaborg]]ar og olli 36 dauðsföllum. * [[1999]] - [[Dow Jones-vísitalan]] var yfir 11.000 stig eftir lokun í fyrsta sinn. <onlyinclude> * [[2000]] - Fyrsti [[Geocaching]]-leikurinn fór fram. * [[2003]] - 16 létust í flóðum í [[Argentína|Argentínu]]. * [[2006]] - [[Armavia flug 967]] brotlenti í [[Svartahaf]]i; 113 létu lífið og enginn komst af. * [[2007]] - [[Madeleine McCann]], þriggja ára gamalli stúlku, var rænt úr hótelherbergi í Portúgal, þar sem hún var með fjölskyldu sinni í fríi. * [[2008]] - Yfir 133 þúsund manns létust af völdum [[fellibylur|fellibyls]] í [[Mjanmar]]. * [[2018]] - Spænsku skæruliðasamtökin [[ETA]] lýstu því formlega yfir að þau hygðust leysa sig upp eftir 40 ára baráttu. * [[2018]] - [[Eldgosið í Puna 2018]]: Hraun flæddi yfir stórt svæði í héraðinu Puna á [[Hawaii]]. * [[2019]] - Fjöldi látinna í [[Ebólafaraldurinn í Kivu|ebólafaraldrinum í Kivu]] náði 1.000. Þetta var annar skæðasti ebólafaraldur sögunnar. * [[2019]] - [[Átök Ísraela og Palestínumanna á Gasa 2019]]: Ísraelsher skaut flugskeytum á Gasaströndina með þeim afleiðingum að 20 létust.</onlyinclude> == Fædd == * [[1415]] - [[Cecily Neville]], móðir Englandskonunganna Játvarðar 4. og Ríkharðs 3. (d. 1495). * [[1446]] - [[Margrét af York]], þriðja kona Karls djarfa Búrgundarhertoga (d. 1503). * [[1469]] - [[Niccolò Machiavelli]], ítalskur heimspekingur, rithöfundur og stjórnmálamaður (d. [[1527]]). * [[1600]] - [[Sigfús Egilsson]], skólameistari og prestur, síðast dómkirkjuprestur á Hólum (d. [[1673]]). * [[1678]] - [[Amaro Pargo]], spænskur sjóræningi (d. [[1747]]). * [[1731]] - [[Ólafur Stephensen]] stiftamtmaður (d. [[1812]]). * [[1761]] - [[August von Kotzebue]], þýskt leikskáld (d. [[1819]]). * [[1825]] - [[Þórarinn Böðvarsson]], íslenskur prestur og alþingismaður (d. [[1895]]). * [[1826]] - [[Karl 15. Svíakonungur]] (d. [[1872]]). * [[1849]] - [[Bernhard von Bülow]], kanslari Þýskalands (d. [[1929]]). * [[1872]] - [[Símun av Skarði]], færeyskt skáld (d. [[1942]]). * [[1898]] - [[Golda Meir]], fyrrum forsætisráðherra Ísraels (d. [[1978]]). * [[1924]] - [[Bjarki Árnason (f.1924)|Bjarki Árnason]], íslenskur harmonikkuleikari (d. [[1984]]). * [[1931]] - [[Jónas Jónasson]], íslenskur tónlistarmaður (d. [[2011]]). * [[1936]] - [[Guðrún Erlendsdóttir]], íslenskur hæstaréttardómari. * [[1937]] - [[Birgir Lúðvíksson]], fv. formaður Knattspyrnufélagsins Fram (d. [[2021]]). * [[1951]] - [[Kristín Ástgeirsdóttir]], íslensk stjórnmálakona. * [[1954]] - [[Sigrún Eldjárn]], íslenskur rithöfundur. * [[1954]] - [[Denise Del Vecchio]], brasilísk leikkona. * [[1964]] - [[Sigurdís Harpa Arnarsdóttir]], íslenskur myndlistarmaður. * [[1965]] - [[Rob Brydon]], velskur grínisti. * [[1965]] - [[Mikhaíl Prokhorov]], rússneskur kaupsýslumaður. * [[1975]] - [[Dulé Hill]], bandarískur leikari. == Dáin == * [[1152]] - [[Matthildur af Boulogne]], Englandsdrottning (f. um 1105). * [[1270]] - [[Bela 4.]] Ungverjalandskonungur. * [[1410]] - [[Alexander 5. mótpáfi]] (f. um 1339). * [[1481]] - [[Mehmed 2.]], Tyrkjasoldán (f. [[1432]]). * [[1566]] - [[Poul Stigsen Hvide]] (Páll Stígsson), hirðstjóri á Íslandi. * [[1758]] - [[Benedikt 14.]], páfi (f. [[1675]]). * [[1915]] - [[Júlíus Havsteen (amtmaður)|Júlíus Havsteen]], íslenskur sýslumaður (f. [[1839]]). * [[1916]] - [[Patrick Pearse]], írskur kennari (f. [[1879]]). * [[1942]] - [[Thorvald Stauning]], forsætisráðherra Danmerkur (f. [[1873]]). * [[1989]] - [[Christine Jorgensen]], bandarískur aðgerðasinni (f. [[1926]]). * [[2014]] - [[Gary Becker]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1930]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] guizjdqm9l1rqyqgv82l1muguzh4bna 0 1084 1984476 1814447 2026-10-30T15:53:09Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1984476 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''4. maí''' er 124. dagur ársins (125. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 241 dagur er eftir af árinu. == Atburðir == * [[1256]] - [[Alexander 4.]] páfi gaf út páfabréf og stofnaði [[Ágústínusarreglan|Ágústínusarregluna]] formlega. * [[1460]] - Portúgalskir sæfarar fundu [[Grænhöfðaeyjar]]. * [[1471]] - [[Rósastríðin]]: [[Orrustan við Tewkesbury]] átti sér stað þar sem [[Lancaster-ætt]] beið ósigur fyrir [[York-ætt]]. * [[1493]] - [[Alexander 6.]] páfi gaf út [[páfabulla|páfabulluna]] ''[[Inter caetera]]'' þar sem því var lýst yfir að öll lönd sem fyndust vestan [[Asóreyjar|Asóreyja]] skyldu tilheyra [[Spánn|Spáni]]. * [[1631]] - [[Þrjátíu ára stríðið]]: [[Svíþjóð|Svíar]] gerðu bandalag við [[Brandenburg]]. * [[1803]] - Bjarni Bjarnason og Steinunn Sveinsdóttir frá [[Sjöundá á Rauðasandi|Sjöundá]] á [[Rauðisandur|Rauðasandi]] voru bæði dæmd til [[dauðadómur|lífláts]] fyrir að myrða maka sína árinu áður. [[Steinkudys|Steinunn]] dó í fangelsi í Reykjavík [[1805]], en Bjarni var fluttur til [[Noregur|Noregs]] og hálshöggvinn þar síðar sama ár. * [[1880]] - [[Jón Sigurðsson forseti]] og Ingibjörg Einarsdóttir kona hans voru jarðsett í Reykjavík við hátíðlega athöfn. Þau höfðu bæði látist í Kaupmannahöfn í desember 1879. * [[1886]] - [[Blóðbaðið á Haymarket]] átti sér stað í Chicago. * [[1904]] - Vinna hófst við [[Panamaskurðurinn|Panamaskurðinn]]. * [[1915]] - [[Einar Arnórsson]] varð [[ráðherra Íslands]]. * [[1924]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1924|Sumarólympíuleikar]] voru settir í [[París]]. * [[1948]] - [[Hvalstöðin í Hvalfirði]] hóf starfsemi. * [[1970]] - [[Blóðbaðið í Kent State]]: Fjórir námsmenn við [[Kent State University]] voru skotnir til bana af [[Bandaríska þjóðvarðliðið|þjóðvarðliðum]] og níu særðir. * [[1976]] - Réttarhöld fóru fram yfir hægriöfgahreyfingunni [[Ordine Nuovo]] í [[Tórínó]] á Ítalíu: Níu voru dæmdir en 32 leystir undan sök. * [[1978]] - [[Kassingablóðbaðið]] átti sér stað í suðurhluta Angóla. * [[1979]] - [[Margaret Thatcher]] var fyrsta konan sem tók við embætti [[forsætisráðherra Bretlands]]. * [[1981]] - [[Handaágræðsla|Hönd var grædd]] á stúlku eftir [[vinnuslys]] í fyrsta sinn á [[Ísland]]i. * [[1981]] - [[Samtök evrópskra laganema]] voru stofnuð í Vínarborg. * [[1982]] - Breska herskipið [[HMS Sheffield]] varð fyrir [[Exocet]]-flugskeyti. 20 sjóliðar létust. * [[1985]] - [[Bobbysocks]] sigruðu Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva fyrir Noreg með laginu „La det swinge“. * [[1986]] - [[Sólveig Lára Guðmundsdóttir]] varð fyrst íslenskra kvenna til að sigra í prestskosningum. Hún var kjörin prestur á [[Seltjarnarnes]]i. * [[1988]] - [[PEPCON-slysið]] átti sér stað í [[Nevada]] í Bandaríkjunum. * [[1989]] - [[Oliver North]] hlaut dóm fyrir þátttöku sína í [[Íran-Kontrahneykslið|Íran-Kontrahneykslinu]]. * [[1990]] - [[Stöð 2]], [[Sýn]] og [[Bylgjan]]-Stjarnan ákváðu að sameina rekstur sinn sem gekk í gildi [[1. ágúst]] sama ár. * [[1990]] - [[Lettland]] lýsti yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum. * [[1991]] - Sænska söngkonan [[Carola Häggkvist]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] fyrir Svíþjóð með laginu „Fångad av en stormvind“. Framlag Íslands var lagið „[[Draumur um Nínu]]“ sem dúettinn [[Stefán & Eyfi]] fluttu. * [[1993]] - [[UNOSOM II]] tók við friðargæslu í Sómalíu af [[UNITAF]]. <onlyinclude> * [[2000]] - Tölvuvírusinn [[ILOVEYOU]] breiddist hratt um heiminn. * [[2000]] - 54 fórust þegar jarðskjálfti reið yfir [[Banggai]] í Indónesíu. * [[2007]] - [[Keilir, miðstöð vísinda, fræða og atvinnulífs]] var stofnuð við Keflavíkurflugvöll. * [[2011]] - Fyrstu tónleikarnir voru haldnir í tónlistarhúsinu [[Harpa (tónlistarhús)|Hörpu]] í Reykjavík. [[Sinfóníuhljómsveit Íslands]] lék undir stjórn [[Vladímír Ashkenazy|Vladímírs Ashkenazys]]. * [[2012]] - Tvíbytnan ''[[Tûranor PlanetSolar]]'' varð fyrsti sólarorkuknúni báturinn sem lauk hnattsiglingu þegar hún kom í land í [[Mónakó]] eftir 584 daga siglingu. * [[2019]] - Krýningarhátíð [[Vajiralongkorn]]s, konungs Taílands, hófst. * [[2020]] – Yfirvöld í [[Venesúela]] handtóku málaliða frá [[Silvercorp USA]] sem ætluðu sér að hrekja [[Nicolás Maduro]] úr embætti forseta. * [[2020]] – Hópur vísindamanna frá Bandaríkjunum og Kenía tilkynntu að þeir hefðu uppgötvað sníkjusvepp af ættkvíslinni ''[[Microsporidia]]'' sem kæmi í veg fyrir [[malaría|malaríusmit]] frá moskítóflugum.</onlyinclude> == Fædd == * [[1008]] - [[Hinrik 1. Frakkakonungur]] (d. [[1060]]). * [[1638]] - [[Þorsteinn Geirsson]], íslenskur kennari (d. [[1689]]). * [[1654]] - [[Kangxi]] keisari í Kína (d. [[1722]]). * [[1655]] - [[Bartolomeo Cristofori]], ítalskur hljóðfærasmiður (d. [[1731]]). * [[1825]] - [[Thomas Henry Huxley]], enskur líffræðingur (d. [[1895]]). * [[1827]] - [[John Hanning Speke]], breskur landkönnuður (d. [[1864]]). * [[1833]] - [[James Bradstreet Greenough]], bandarískur fornfræðingur (d. [[1901]]). * [[1860]] - [[Bogi Th. Melsteð]], íslenskur sagnfræðingur (d. [[1929]]). * [[1912]] - [[Alberto Galateo]], argentínskur knattspyrnumaður (d. [[1961]]) * [[1928]] - [[Hosni Mubarak]], forseti Egyptalands (d. [[2020]]) * [[1929]] - [[Audrey Hepburn]], bresk leikkona (d. [[1993]]). * [[1934]] - [[Tatiana Samoilova]], rússnesk leikkona (d. [[2014]]). * [[1940]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona. * [[1944]] - [[Roar Kvam]], norskur tónlistarmaður. * [[1948]] - [[Ingólfur Margeirsson]], íslenskur ritstjóri (d. [[2011]]). * [[1950]] - [[Gestur Einar Jónasson]], íslenskur leikari og útvarpsmaður. * [[1968]] - [[Julian Barratt]], enskur leikari. * [[1970]] - [[Ingólfur Júlíusson]], íslenskur tónlistarmaður (d. [[2013]]). * [[1982]] - [[Martin Ingi Sigurðsson]], íslenskur læknir. * [[1987]] - [[Cesc Fabregas]], spænskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[1436]] - [[Engelbrekt Engelbrektsson]], sænsk frelsishetja. * [[1677]] - [[Isaac Barrow]], enskur stærðfræðingur (f. [[1630]]). * [[1838]] - [[Lorentz Angel Krieger]], danskur embættismaður sem var stiftamtmaður á Íslandi (f. [[1797]]). * [[1938]] - [[Carl von Ossietzky]], þýskur friðarsinni og verðlaunahafi Friðarverðlauna Nóbels (f. [[1889]]). * [[1961]] - [[Maurice Merleau-Ponty]], franskur heimspekingur (f. [[1908]]). * [[1980]] - [[Josip Broz Tito]], forseti Júgóslavíu (f. [[1892]]). * [[1984]] - [[Gestur Guðfinnsson]], íslenskt skáld (f. [[1910]]). * [[2014]] - [[Tatiana Samoilova]], rússnesk leikkona (f. [[1934]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] gva2bkzlq8m4a8bktq93j6m5wmsb9on 0 1090 1984475 1920792 2026-10-30T15:52:47Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1984475 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''5. maí''' er 125. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (126. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 240 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1045]] - Giovanni Graziano varð [[Gregoríus 6.]] páfi. * [[1260]] - [[Kúblaí Kan]] tók við völdum í Mongólaveldinu. * [[1625]] - [[Þrjátíu ára stríðið]]: Kristján 4. Danakonungur réðist inn í Þýskaland. * [[1639]] - [[Brynjólfur Sveinsson (biskup)|Brynjólfur Sveinsson]] var vígður Skálholtsbiskup. Hann lét reisa gríðarstóra kirkju í Skálholti. * [[1646]] - [[Karl 1. Englandskonungur]] gafst upp fyrir þinghernum í [[Skotland]]i. * [[1666]] - [[Jóhann 2. Kasimír Vasa]] bannaði gyðingum að bera mynd [[Shabbetaï Zevi]]. * [[1705]] - [[Jósef 1. keisari|Jósef 1.]] varð keisari hins Heilaga rómverska ríkis eftir andlát föður síns. * [[1789]] - [[Stéttaþing]] kom saman í [[Frakkland]]i í fyrsta skipti í 175 ár. * [[1865]] - [[Suðurríkjasambandið]] var formlega leyst upp af ríkisstjórn Jefferson Davis. * [[1873]] - [[Norræna myntbandalagið]] var stofnað með því að Danmörk og Svíþjóð settu sama gullfót á sína mynt. * [[1912]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1912|Sumarólympíuleikar]] voru settir í Stokkhólmi. * [[1945]] - [[Guðmundur Kamban]] var skotinn til bana í Kaupmannahöfn. * [[1945]] - Íbúar [[Prag]] hófu uppreisn gegn setuliði Þjóðverja. * [[1949]] - [[Evrópuráðið]] var stofnað. * [[1951]] - [[Varnarsamningur Íslands og Bandaríkjanna]] milli Íslands og Bandaríkjanna fyrir hönd [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] var undirritaður. * [[1951]] - [[Dakotaflugvél]], sem tekið hafði þátt í að bjarga áhöfn ''[[Geysir (flugvél)|Geysis]]'' af Vatnajökli, lenti í Reykjavík eftir að hafa staðið á jöklinum frá haustinu áður. * [[1953]] - Samtökin [[Andspyrnuhreyfing gegn her í landi]] voru stofnuð í Reykjavík. * [[1970]] - [[Heklugos árið 1970 |Heklugos]] hófst og olli askan gróðurskemmdum og dauða sauðfjár, aðallega norðanlands. * [[1972]] - [[DC-8]]-flugvél frá [[Alitalia]] fórst á [[Sikiley]]; 115 létust. * [[1984]] - Sænska hljómsveitin [[Herreys]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] með laginu „Diggi-Loo, Diggi-Ley“. * [[1990]] - Ísland náði fjórða sæti í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] með laginu „[[Eitt lag enn]]“, sem flutt var af Stjórninni. Ítalía sigraði með laginu „Insieme“. * [[1992]] - Rússneskir leiðtogar á [[Krímskagi|Krímskaga]] lýstu yfir aðskilnaði frá [[Úkraína|Úkraínu]] en drógu yfirlýsinguna til baka fimm dögum síðar. * [[1992]] - Þrívíddartölvuleikurinn ''[[Wolfenstein 3D]]'' kom út fyrir MS-DOS. * [[1992]] - [[Borgarastyrjöldin í Tadsíkistan]] hófst. * [[1994]] - [[Átökin um Nagornó-Karabak|Átökunum um Nagornó-Karabak]] lauk með undirritun vopnahlés milli Armeníu og Aserbaísjan í Bishkek í Kirgistan. <onlyinclude> * [[2000]] - [[Samfylkingin]] var formlega stofnuð sem stjórnmálaflokkur á Íslandi. * [[2000]] - Sjaldgæf samstaða sjö himintungla, [[Sólin|Sólarinnar]], [[Tunglið|Tunglsins]] og reikistjarnanna frá [[Merkúr (reikistjarna)|Merkúr]] til [[Satúrnus (reikistjarna)|Satúrnusar]], átti sér stað á nýju Tungli. * [[2002]] - [[Tálknafjarðarkirkja]] var vígð. * [[2014]] - [[Alþjóðaheilbrigðisstofnunin]] lýsti því yfir að útbreiðsla [[lömunarveiki]] í 10 löndum væri orðin að alþjóðlegu heilbrigðisvandamáli. * [[2014]] - Hryðjuverkasamtökin [[Boko Haram]] myrtu um 300 manns í árás á [[Gamboru Ngala]] í Nígeríu. * [[2018]] - Ómannaða könnunarfarið ''[[InSight]]'' var sent í átt til Mars. * [[2019]] – 41 fórst þegar eldur kom upp í [[Aeroflot flug 1492|Aeroflot flugi 1492]] eftir neyðarlendingu á [[Sjeremetevos-flugvöllur|Sjeremetevos-flugvelli]] í Moskvu. * [[2021]] - [[SpaceX]] tókst að skjóta á loft og lenda frumgerð af [[Starship-eldflaug]] eftir fjórar misheppnaðar tilraunir.</onlyinclude> == Fædd == * [[867]] - [[Uda]] Japanskeisari (d. [[931]]). * [[1210]] – [[Alfons 3.]] Portúgalskonungur (d. [[1279]]). * [[1747]] – [[Leópold 2. keisari|Leópold 2.]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. [[1792]]). * [[1807]] - [[Jørgen Ditlev Trampe]], danskur embættismaður (d. [[1868]]). * [[1813]] - [[Søren Kierkegaard]], danskur heimspekingur (d. [[1855]]). * [[1818]] - [[Karl Marx]], þýskur hagfræðingur (d. [[1883]]). * [[1826]] – [[Evgenía keisaradrottning]] Frakklands, kona [[Napóleon 3.|Napóleons 3.]] (d. 1920). * [[1846]] - [[Henryk Sienkiewicz]], pólskur rithöfundur og [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Nóbelsverðlaunahafi]] (d. [[1916]]). * [[1864]] – [[Nellie Bly]], bandarískur blaðamaður og rithöfundur (d. [[1922]]). * [[1873]] - [[Leon Czolgosz]], bandarískur anarkisti (d. [[1901]]). * [[1890]] - [[Bjarni Björnsson]], íslenskur leikari (d. [[1942]]). * [[1903]] – [[James Beard]], bandarískur matreiðslumaður og rithöfundur (d. [[1985]]) * [[1914]] - [[Tyrone Power]], bandarískur kvikmyndaleikari (d. [[1958]]). * [[1931]] - [[Greg]], belgískur myndasöguhöfundur (d. [[1999]]). * [[1942]] - [[Tammy Wynette]], bandarísk kántrísöngkona (d. [[1998]]). * [[1943]] - [[Michael Palin]], breskur leikari, grínisti og rithöfundur. * [[1944]] - [[Roger Rees]], velskur leikari. * [[1948]] - [[Bill Ward]], enskur trommari. * [[1955]] - [[Pétur Þorsteinsson]], nýyrðaskáld, æskulýðsfulltrúi og prestur [[Óháði söfnuðurinn|Óháða safnaðarins]]. * [[1957]] - [[Barði Guðmundsson]], íslenskur leikari. * [[1972]] - [[Devin Townsend]], kanadískur tónlistarmaður. * [[1976]] - [[Eliza Reid]], forsetafrú Íslands. * [[1978]] - [[Santiago Cabrera]], chileskur leikari. * [[1981]] - [[Craig David]], enskur söngvari. * [[1981]] - [[Þóra Björg Helgadóttir]], íslensk knattspyrnukona. * [[1988]] - [[Adele]], ensk söngkona. * [[1989]] - [[Chris Brown]], bandarískur söngvari. * [[1992]] - [[Sighvatur Magnús Helgason]], íslenskur glímumaður. == Dáin == * [[1028]] - [[Alfons 5.]], konungur Kastilíu, León og Galisíu (f. [[994]]). * [[1194]] - [[Kasimír 2.]], konungur Póllands (f. [[1138]]). * [[1257]] - [[Hákon ungi]], meðkonungur í [[Noregur|Noregi]] (f. [[1232]]). * [[1309]] - [[Karl 2., konungur Napólí og Sikileyjar|Karl 2]]., konungur Napólí og Sikileyjar. * [[1525]] - [[Friðrik 3. af Saxlandi|Friðrik 3.]], konungur Saxlands (f. [[1463]]). * [[1672]] - [[Samuel Cooper]], enskur listmálari (f. [[1609]]). * [[1705]] - [[Leópold 1. (HRR)|Leópold 1.]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. [[1640]]). * [[1759]] - [[Jón Þorkelsson Thorcillius]] fyrrverandi rektor í [[Skálholt]]i (f. 1697). * [[1821]] - [[Napoléon Bonaparte]], Frakkakeisari (f. [[1769]]). * [[1826]] - [[Georg Franz Hoffmann]], þýskur grasafræðingur (f. [[1760]]). * [[1859]] - [[Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet]], þýskur stærðfræðingur (f. [[1805]]). * [[1921]] - [[Alfred Hermann Fried]], austurrískur blaðamaður (f. [[1864]]). * [[1928]] - [[Gustaf Cederschiöld]], sænskur fræðimaður (f. [[1849]]). * [[1945]] - [[Guðmundur Kamban]], íslenskur rithöfundur (f. 1888). * [[1959]] - [[Carlos Saavedra Lamas]], argentínskur stjórnmálamaður (f. [[1878]]). * [[1965]] - [[Kristinn Pétursson]], íslenskur blikksmiður (f. [[1889]]). * [[1967]] - [[Jón Dúason]], íslenskur hagfræðingur (f. [[1888]]). * [[1971]] - [[W.D. Ross]], skoskur heimspekingur (f. [[1877]]). * [[1977]] - [[Ludwig Erhard]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1897]]). * [[1981]] - [[Bobby Sands]], norðurírskur baráttumaður, svelti sig til bana í hungurverkfalli (f. [[1954]]). * [[1982]] - [[Jóhanna Egilsdóttir]], íslensk verkakona (f. [[1881]]). * [[1995]] - [[Mikhaíl Botvinnik]], rússneskur stórmeistari í skák og heimsmeistari (f. [[1911]]). * [[2002]] - [[Hugo Banzer]], einræðisherra í Bólivíu (f. [[1926]]). * [[2010]] - [[Umaru Yar'Adua]], forseti Nígeríu (f. [[1951]]). * [[2011]] - [[Claude Choules]], síðasti hermaður úr fyrri heimsstyrjöld (f. [[1901]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] ktae0d8xtz56kto9ab8uj9k61ap9p58 0 1098 1984481 1962875 2026-10-30T15:59:28Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1984481 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''11. maí''' er 131. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (132. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 234 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1310]] - 54 [[musterisriddari|musterisriddarar]] voru brenndir á báli í [[Frakkland]]i fyrir [[villutrú]]. * [[1610]] - Enski landkönnuðurinn [[Henry Hudson]] kom til Íslands í síðustu ferð sinni til Ameríku. * [[1624]] - Jarðskjálfti varð í [[Fez]], Marokkó. Þúsundir létust. * [[1661]] - [[Ragnheiður Brynjólfsdóttir]] í [[Skálholti]] sór eið um hreinlífi sitt. Sonur hennar, Halldór Daðason, fæddist 40 vikum síðar. * 1661 - Borgin [[Mumbai]] fór af hendi Portúgala til Englendinga. * [[1678]] - Franski flotaforinginn [[Jean 2. d'Estrées]] sigldi öllum flota sínum, sautján skipum, í strand á [[kóralrif]]i við [[Curaçao]]. * [[1682]] - [[Streltsíuppreisnin]] hófst í [[Moskva|Moskvu]]. * [[1721]] - [[Kötlugos]] hófst með [[Jarðskjálfti|jarðskjálfta]] og miklum drunum, sem heyrðust allt norður í [[Eyjafjörður|Eyjafjörð]]. [[Gosmökkur]]inn sást víða að. * [[1777]] - [[Hannes Finnsson (biskup)|Hannes Finnsson]] var vígður [[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]] 38 ára að aldri. Hann gegndi biskupsembætti til æviloka. * [[1812]] - [[Spencer Perceval]], forsætisráðherra [[Bretland]]s, var myrtur af [[John Bellingham]] í anddyri [[Breska þinghúsið|Breska þingshússins]]. * [[1818]] - [[Karl 14. Jóhann]] var krýndur konungur Svíþjóðar og Noregs. * [[1858]] - [[Minnesota]] varð 32. fylki Bandaríkjanna. * [[1911]] - [[Knattspyrnufélagið Valur]] í [[Reykjavík]] var stofnað af fjórtán strákum í [[KFUM]]. * [[1912]] - [[Hið íslenska fræðafélag í Kaupmannahöfn]] var stofnað. * [[1919]] - [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1919]] hófst. * [[1930]] - [[Skógræktarfélag Eyfirðinga]] var stofnað og hét þá Skógræktarfélag Íslands. * [[1936]] - [[Knattspyrnufélagið Víðir]] var stofnað í [[Sveitarfélagið Garður|Garði]]. * [[1946]] - [[Slysavarnafélag Íslands]] tók í notkun nýja björgunarstöð í [[Örfirisey]] í [[Reykjavík]]. Mikill mannfjöldi var viðstaddur vígslu hennar. * [[1949]] - Nafni landsins ''Síam'' var breytt í [[Taíland]] í annað sinn. * [[1949]] - Leikrit [[Shakespeare]]s, ''[[Hamlet|Hamlet Danaprins]]'', var frumflutt í [[Iðnó]] og lék [[Lárus Pálsson]] Hamlet. * [[1955]] - [[Kópavogur]] varð [[kaupstaður]], en hafði sjö árum áður orðið [[hreppur]] við aðskilnað frá [[Seltjarnarneshreppur|Seltjarnarneshreppi]]. * [[1960]] - Ísraelskir leyniþjónustumenn handtóku þýska nasistaforingjann [[Adolf Eichmann]] í [[Buenos Aires]] í [[Argentína|Argentínu]]. * [[1965]] - Yfir 10.000 fórust þegar öflugur fellibylur gekk yfir [[Austur-Pakistan]]. * [[1975]] - Um 75.000 manns fögnuðu lokum [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðsins]] í [[Central Park]] í [[New York-borg]]. * [[1984]] - [[Jörðin]] var í beinni línu milli [[sólin|sólarinnar]] og [[Mars (reikistjarna)|Mars]]. Því var hægt að fylgjast með skugga jarðarinnar færast yfir yfirborð Mars. Næst gerist þetta [[10. nóvember]] [[2084]]. * [[1985]] - [[Mafíunefndarréttarhöldin]]: [[FBI]] lagði fram ákærur á hendur meintum forystumönnum fimm mafíufjölskyldna í New York. * [[1985]] - 56 létust þegar viðarstúka brann á [[Valley Parade]]-leikvanginum í [[Bradford]] á Englandi. * [[1987]] - [[Klaus Barbie]] fór fyrir rétt í [[Lyon]] sakaður um stríðsglæpi. * [[1989]] - Bandaríkin sendu 1900 hermenn til [[Panama]] til að vernda bandaríska ríkisborgara. * [[1995]] - Yfir 170 lönd samþykktu ótakmarkaða framlengingu [[Samningur um að dreifa ekki kjarnavopnum|Samnings um að dreifa ekki kjarnavopnum]]. * [[1996]] - [[ValuJet flug 592]] hrapaði í [[Everglades]] í Flórída. Allir 110 um borð fórust. * [[1997]] - Ofurtölvan ''[[Deep Blue]]'' sigraði [[Garrí Kasparov]] í skák með 3½ vinningi gegn 2½. * [[1998]] - [[Indland|Indverjar]] framkvæmdu þrjár [[kjarnorkutilraun]]ir neðanjarðar. Í einni þeirra sprengdu þeir [[vetnissprengja|vetnissprengju]]. * [[1998]] - Fyrstu [[evra|evrumyntirnar]] voru slegnar í [[Pessac]] í Frakklandi. Þær voru síðan bræddar aftur. * [[2001]] - Íslenska vefritið ''[[Baggalútur (vefrit)|Baggalútur]]'' hóf göngu sína. * [[2003]] - [[Saltker Cellinis|Saltkeri Cellinis]] var stolið frá [[Kunsthistorisches Museum]] í Vín. <onlyinclude> * [[2009]] - Geimskutlunni ''[[Atlantis (geimskutla)|Atlantis]]'' var skotið á loft til að gera við Hubble-geimsjónaukann. * [[2010]] - [[David Cameron]] tók við embætti [[forsætisráðherra Bretlands]]. * [[2015]] - Málverkið ''[[Les Femmes d'Alger]]'' eftir [[Pablo Picasso]] seldist á 179,3 milljónir dala á uppboði hjá [[Christie's]] í New York. Við sama tækifæri seldist höggmyndin ''[[L'Homme au doigt]]'' eftir [[Alberto Giacometti]] fyrir 141,3 milljónir. Í báðum tilvikum var um metfé að ræða. * [[2021]] - [[Átök Ísraels og Palestínu 2021]]: Ísraelsher skaut eldflaugum á [[Gasaströndin]]a til að svara eldflaugaárásum [[Hamas]] eftir að Ísrael hóf að hrekja Palestínumenn frá heimilum sínum í [[Sheikh Jarrah]] í [[Austur-Jerúsalem]]. * [[2022]] – Palestínska blaðakonan [[Shireen Abu Akleh]] var skotin til bana þar sem hún flutti fréttir af aðgerðum [[Ísraelsher]]s í Jenin á [[Vesturbakkinn|Vesturbakkanum]]. * [[2025]] - Svissneski rapparinn [[Nemo (rappari)|Nemo]] vann [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2025]] með laginu „The Code“.</onlyinclude> == Fædd == * [[1366]] - [[Anna af Bæheimi, Englandsdrottning]] (d. [[1394]]). * [[1720]] - [[Münchhausen barón]], þýskur barón og sagnaritari (d. [[1797]]). * [[1811]] - [[Chang og Eng Bunker]], síamstvíburar (d. [[1874]]). * [[1874]] - [[Einar Jónsson]], íslenskur myndhöggvari (d. [[1954]]). * [[1897]] - [[George Peter Murdock]], bandarískur mannfræðingur (d. [[1985]]). * [[1904]] - [[Salvador Dalí]], spænskur listamaður (d. [[1989]]). * [[1916]] - [[Camilo José Cela]], spænskur rithöfundur (d. [[2002]]). * [[1918]] - [[Richard Feynman]], bandarískur eðlisfræðingur (d. [[1988]]). * [[1924]] - [[Jóhannes Nordal]], íslenskur seðlabankastjóri (d. [[2023]]). * [[1924]] - [[Jackie Milburn]], enskur knattspyrnumaður (d. [[1988]]). * [[1952]] - [[Frances Fisher]], bandarísk leikkona. * [[1953]] - [[Gordana Siljanovska-Davkova]], makedónsk stjórnmálakona. * [[1963]] - [[Natasha Richardson]], leikkona (d. [[2009]]). * [[1968]] - [[Jeffrey Donovan]], bandarískur leikari. * [[1971]] - [[Sigurður Eyberg]], íslenskur leikari og söngvari. * [[1973]] - [[Jóhann Hjörleifsson]], íslenskur trommuleikari. * [[1975]] - [[Coby Bell]], bandarískur leikari. * [[1980]] - [[Björgólfur Hideaki Takefusa]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1982]] - [[Cory Monteith]], kanadískur leikari (d. [[2013]]). * [[1983]] - [[Holly Valance]], leikkona og söngkona. * [[1984]] - [[Andrés Iniesta]], spænskur knattspyrnumaður. * [[1988]] - [[Oscar Carlén]], sænskur handknattleiksmaður. * [[1992]] - [[Thibaut Courtois]], belgískur knattspyrnumaður. * [[1999]] - [[Sabrina Carpenter]], bandarísk söngkona. * [[2000]] - [[Ingibjörg Iða Auðunardóttir]], íslenskur gagnrýnandi. * 2000 - [[Yuki Tsunoda]], japanskur akstursíþróttamaður. == Dáin == * [[1610]] - [[Matteo Ricci]], ítalskur trúboði (f. [[1552]]). * [[1642]] - [[Safi Persakonungur]] (f. [[1611]]). * [[1686]] - [[Otto von Guericke]], þýskur vísindamaður (f. [[1602]]). * [[1778]] - [[William Pitt eldri]], breskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra (f. [[1708]]). * [[1812]] - [[Spencer Perceval]], enskur stjórnmálamaður (f. [[1762]]). * [[1945]] - [[John R. Commons]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1862]]). * [[1960]] - [[John D. Rockefeller, yngri]], bandarískur auðmaður (f. [[1874]]). * [[1962]] - [[Hans Luther]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1879]]). * [[1965]] - [[Wilhelm Ernst Beckmann]], þýsk-íslenskur tréskurðar- og höggmyndalistamaður (f. [[1909]]). * [[1970]] - [[Katrín Thoroddsen]], íslenskur læknir og alþingiskona (f. [[1896]]). * [[1976]] - [[Alvar Aalto]], finnskur arkitekt og hönnuður (f. [[1898]]). * [[1981]] - [[Bob Marley]], söngvari og tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[1996]] - [[Nnamdi Azikiwe]], nígerískur stjórnmálamaður (f. [[1904]]). * [[2001]] - [[Douglas Adams]], breskur rithöfundur (f. [[1952]]). * [[2017]] - [[Jóhanna Kristjónsdóttir]], íslenskur rithöfundur og blaðamaður (f. [[1940]]). * [[2018]] - [[Gérard Genette]], franskur bókmenntafræðingur (f. [[1930]]). * [[2019]] - [[Pua Magasiva]], samósk-nýsjálenskur leikari (f. [[1980]]). * [[2020]] – [[Jerry Stiller]], bandarískur gamanleikari (f. [[1927]]). * [[2022]] – [[Shireen Abu Akleh]], palestínsk blaðakona (f. [[1971]]). * [[2025]] - [[Lalli Johns]], íslenskur smáglæpamaður (f. [[1951]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] o2mnhr3jybjnm5ylatp8se3nmx33xje 0 2426 1984482 1962948 2026-10-30T15:59:57Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1984482 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''12. maí''' er 132. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (133. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 233 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[254]] - [[Stefán páfi|Stefán]] varð páfi. * [[1191]] - [[Ríkharður ljónshjarta]] gekk að eiga [[Berengaría af Navarra|Berengaríu af Navarra]] í [[Limassol]] á [[Kýpur]]. * [[1588]] - [[Hinrik hertogi af Guise]] tók völdin í París og [[Hinrik 3. Frakkakonungur|Hinrik 3.]] konungur neyddist til að flýja borgina. * [[1656]] - Hollendingar náðu yfirráðum yfir [[Colombo]] á [[Sri Lanka]]. Það markaði upphaf nýlendu þeirra á eyjunni sem kölluð var Ceylon. * [[1664]] - Franska leikskáldið [[Molière]] frumsýndi fyrsta leikrit sitt í Versölum. * [[1706]] - Alger [[sólmyrkvi]] var yfir stórum hluta Evrópu. * [[1710]] - [[Síkar]] unnu sigur á [[Mógúlveldið|Mógúlum]] þar sem nú er [[Púnjab]] á Indlandi. * [[1732]] - [[Carl Linné]] hóf rannsóknarleiðangur sinn um Lappland. * [[1780]] - [[Bandaríska frelsisstríðið]]: Bretar náðu yfirráðum yfir [[Charleston (Suður-Karólínu)|Charleston]] í Suður-Karólínu. * [[1797]] - [[Napóleon Bónaparte]] hertók [[Feneyjar]]. Þar með leið meira en þúsund ára sjálfstætt borgríki undir lok. * [[1839]] - Uppreisn gegn Frakklandsstjórn var bæld niður. 50 létust. * [[1870]] - Fyrstu [[Vesturfarar|Vesturfararnir]], fjórir Íslendingar lögðu af stað frá [[Eyrarbakki|Eyrarbakka]] og komust til [[Québec|Quebec]] í Kanada 18. eða 19. júní. * [[1882]] - Konur fengu takmarkaðan [[Kosningaréttur|kosningarétt]] til [[sveitarstjórn]]a. Eingöngu [[Ekkja|ekkjur]] og ógiftar konur sem orðnar voru 25 ára máttu kjósa, en giftar konur ekki. * [[1895]] - Starf [[Hjálpræðisherinn|Hjálpræðishersins]] á Íslandi hófst með útisamkomu á [[Lækjartorg]]i. * [[1916]] - [[Háseti|Hásetaverkfalli]] lauk eftir að hafa staðið í tvær vikur. Þetta var fyrsta [[verkfall]] á [[Ísland]]i sem bar nokkurn árangur. * [[1926]] - [[Roald Amundsen]] flaug yfir [[Norðurpóllinn|Norðurpólinn]]. * [[1935]] - Fyrsti [[golfvöllur]] á [[Ísland]]i var vígður í [[Laugardalur|Laugardalnum]]. * [[1942]] - [[Reykjavík]]urborg keypti [[Korpúlfsstaðir|Korpúlfsstaði]] af [[Thor Jensen]]. * [[1949]] - [[Einangrun Berlínar]] var aflétt. * [[1964]] - Tólf ungir menn brenndu herkvaðningarbréf sín í New York-borg til að mótmæla [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]]. * [[1967]] - Hljómsveitin [[Jimi Hendrix Experience]] gaf út metsöluplötuna ''[[Are You Experienced]]''. * [[1971]] - Stór hluti borgarinnar [[Burdur]] í [[Tyrkland]]i eyðilagðist í jarðskjálfta. * [[1974]] - [[Rithöfundasamband Íslands]] var endurstofnað sem sameinað stéttarfélag íslenskra rithöfunda. * [[1978]] - Hópur málaliða undir stjórn [[Bob Denard]] framdi valdarán á Kómoreyjum. * [[1984]] - [[Oddur Sigurðsson]] setti Íslands- og Norðurlandamet í 400 metra hlaupi: 45,36 sekúndur. * [[1984]] - [[Heimssýningin í Louisiana]] var opnuð. * [[1991]] - Fyrstu fjölflokkakosningarnar í [[Nepal]] fóru fram. * [[1999]] - [[Skoska þingið]] kom saman í fyrsta skipti. * [[2000]] - Listasafnið [[Tate Modern]] var opnað í London. * [[2001]] - Eistland sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2001]] með laginu „Everybody“. Framlag Íslands var lagið „[[Angel (TwoTricky)|Angel]]“. * [[2003]] - 60 manns létu lífið í sjálfsmorðssprengjuárás í [[Téténía|Téténíu]]. * [[2003]] - 35 létust í fimmtán sjálfsmorðssprengjuárásum í [[Sádí-Arabía|Sádí-Arabíu]]. * [[2005]] - Leikjatölvan [[Xbox 360]] var kynnt opinberlega. * [[2006]] - [[Ólafur Ragnar Grímsson]] lagði hornstein að stöðvarhúsinu við [[Kárahnjúkavirkjun]]. * [[2007]] - [[Alþingiskosningar 2007|Alþingiskosningar]] voru haldnar á [[Ísland]]i. * [[2007]] - [[Serbía]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2007]] með laginu „Molitva“. * [[2008]] - [[Jarðskjálftinn í Sesúan 2008]] olli yfir 69 þúsund dauðsföllum í Kína. * [[2009]] - [[Samtök fullveldissinna]] voru stofnuð gegn hugsanlegri aðild Íslands að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. * [[2010]] - Afriqiyah Airways flug 771 hrapaði við [[Alþjóðaflugvöllurinn í Trípólí|Alþjóðaflugvöllinn í Trípólí]] með þeim afleiðingum að 103 af 104 um borð fórust. * [[2012]] - Heimssýningin [[Expo 2012]] hófst í [[Yeosu]] í Suður-Kóreu. <onlyinclude> * [[2014]] - [[Alþýðulýðveldið Luhansk]] lýsti yfir sjálfstæði frá Úkraínu. * [[2015]] - Annar jarðskjálfti reið yfir [[Nepal]] með þeim afleiðingum að 218 létust. * [[2016]] - [[Dilma Rousseff]] var vikið úr embætti sem forseti Brasilíu eftir að vantraust var samþykkt á hana. * [[2017]] - Hrina [[WannaCry|gagnagíslatökuárása]] var gerð á tölvur um allan heim. * [[2018]] - Söngkonan [[Netta Barzilai]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2018]] fyrir Ísrael með laginu „Toy“. * [[2019]] - [[Ómanflóaatvikið 2019]]: Fjögur flutningaskip voru skemmd nærri höfninni í [[Fujairah]] í Sameinuðu arabísku furstadæmunum. Bandaríkjastjórn sakaði [[Íran]] um að standa á bak við árásirnar. * [[2020]] – Byssumenn réðust inn á spítala í [[Dashte Barchi]] í Afganistan og myrtu 24, þar á meðal tvö nýfædd börn. Sama dag létust 32 þegar sjálfsmorðssprengjumaður sprengdi sig í loft upp við jarðarför í [[Kuz Kunar]]. * [[2022]] - Fyrstu myndir af risasvartholi í miðju [[Vetrarbrautin|Vetrarbrautarinnar]], [[Sagittarius A*]], bárust frá [[Event Horizon-sjónaukinn|Event Horizon-sjónaukanum]]. * [[2025]] - [[Verkalýðsflokkur Kúrda]] var lagður niður.</onlyinclude> == Fædd == * [[1401]] - [[Shoko Japanskeisari]] (d. [[1428]]). * [[1496]] – [[Gústaf Vasa]] Svíakonungur (d. [[1560]]). * [[1670]] – [[Friðrik Ágúst 1.]] af Póllandi (d. [[1733]]). * [[1803]] - [[Justus von Liebig]], þýskur efnafræðingur (d. 1873). * [[1812]] – [[Theodor Bergk]], þýskur fornfræðingur (d. [[1881]]). * [[1820]] – [[Florence Nightingale]], ensk hjúkrunarkona (d. [[1910]]). * [[1823]] - [[Frederik Vermehren]], danskur myndlistarmaður (d. [[1910]]). * [[1828]] - [[Dante Gabriel Rossetti]], enskur málari (d. [[1882]]). * [[1845]] – [[Gabriel Fauré]], franskt tónskáld (d. [[1924]]). * [[1867]] - [[Hjörtur Þórðarson]] (Chester H. Thordarson), var vestur-íslenskur rafmagnsverkfræðingur og uppfinningamaður (d. [[1945]]). * [[1874]] - [[Clemens von Pirquet]], austurrískur vísindamaður og barnalæknir (d. [[1929]]). * [[1902]] - [[Jón Sigurðsson (verkalýðsforingi)|Jón Sigurðsson]], íslenskur verkalýðsforingi (d. [[1984]]). * [[1907]] – [[Katharine Hepburn]], bandarísk leikkona (d. [[2003]]). * [[1908]] – [[Alejandro Scopelli]], argentínskur knattspyrnumaður og -þjálfari (d. [[1987]]). * [[1910]] - [[Dorothy Hodgkin]], breskur efnafræðingur (d. [[1994]]). * [[1920]] - [[Vilém Flusser]], tékkneskur heimspekingur (d. [[1991]]). * [[1926]] - [[James Samuel Coleman]], bandarískur félagsfræðingur (d. [[1995]]). * [[1928]] - [[Burt Bacharach]], bandarískur lagahöfundur. (d. [[2023]]). * [[1929]] - [[Sam Nujoma]], forseti Namibíu (d. [[2025]]). * [[1937]] - [[George Carlin]], bandarískur leikari (d. [[2008]]). * [[1939]] - [[Jalal Dabagh]], kúrdískur stjórnmálamaður. * [[1940]] - [[Lill Lindfors]], sænsk söngkona. * [[1945]] - [[Ellert Borgar Þorvaldsson]], íslenskur athafnarmaður, kennari og tónlistarmaður. * [[1946]] - [[Gareth Evans]], bandariskur heimspekingur (d. [[1980]]). * [[1946]] - [[Daniel Libeskind]], bandarískt hússkáld. * [[1949]] - [[Robert S. Siegler]], bandarískur sálfræðingur. * [[1954]] – [[Friðrik Þór Friðriksson]], íslenskur kvikmyndaleikstjóri. * [[1958]] - [[Eric Singer]], bandarískur tónlistarmaður ([[KISS]]). * 1958 - [[Peter Madsen (teiknari)|Peter Madsen]], danskur myndasöguhöfundur. * [[1962]] - [[Emilio Estevez]], bandarískur leikari. * [[1970]] - [[David A. R. White]], bandarískur leikari. * [[1974]] - [[Sóley Tómasdóttir]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1980]] - [[Rishi Sunak]], forsætisráðherra Bretlands. * [[1988]] - [[Kristrún Frostadóttir]], forsætisráðherra Íslands. * [[1995]] - [[Luke Benward]], bandarískur gamanleikari. * [[1998]] - [[Sveinn Aron Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[2003]] - [[Madeleine McCann]], enskt mannránsfórnarlamb. == Dáin == * [[1003]] – [[Silvester 2.]] páfi. * [[1012]] – [[Sergíus 4.]] páfi. * [[1182]] - [[Valdimar mikli Knútsson]], konungur Danmerkur (f. [[1131]]). * [[1382]] - [[Jóhanna 1. Napólídrottning]], var myrt (f. [[1327]]). * [[1412]] - [[Einar Herjólfsson]], farmaður. * [[1490]] - [[Jóhanna, krónprinsessa af Portúgal]] (f. 1452). * [[1514]] - [[Jón Þorvaldsson (ábóti)|Jón Þorvaldsson]], ábóti í Þingeyrarklaustri. * [[1641]] - [[Thomas Wentworth]], enskur stjórnmálamaður (f. [[1593]]). * [[1700]] – [[John Dryden]], enskur rithöfundur (f. [[1631]]). * [[1884]] - [[Bedřich Smetana]], tékkneskt tónskáld (f. [[1824]]). * [[1916]] – [[James Connolly]], írskur sósíalisti (f. [[1868]]). * [[1935]] - [[Józef Piłsudski]], pólskur stjórnmálamaður (f. [[1867]]). * [[1957]] – [[Erich von Stroheim]], austurrískur kvikmyndaleikstjóri og leikari (f. [[1885]]). * [[1960]] - [[Evelyn Dunbar]], breskur myndlistarmaður (f. [[1906]]). * [[1965]] - [[Carlos Scarone]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1888]]). * [[1966]] - [[Stefán Jónsson (1905 - 1966)|Stefán Jónsson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1905]]). * [[1970]] – [[Nelly Sachs]], þýskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1891]]). * [[1972]] - [[Binni í Gröf]], íslenskur skipstjóri (f. [[1904]]). * [[1973]] - [[Frances Marion]], bandarískur handritshöfundur (f. [[1888]]). * [[2017]] - [[Mauno Koivisto]], forseti Finnlands (f. [[1923]]). * [[2023]] - [[Ísak Harðarson]], íslenskt skáld (f. [[1956]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] aeiighysfkheh6uvngcg0zgipeimjiy 0 5829 1984525 1760723 2026-10-31T08:58:17Z Kent Wang 121274 Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg 1984525 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Praça de Giraldo, Evora (10250693386) (cropped).jpg|thumb|Evora.]] [[Mynd:Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg|thumb|Leifar af rómversku hofi.]] [[Mynd:LocalEvora.svg|thumb|Staðsetning Évóruhéraðs.]] '''Évora''' er [[borg]] í samnefndu [[hérað]]i í austurhluta [[Portúgal]]. Íbúar voru tæpir 54.000 árið 2021. Hún er staðsett í [[Alentejo]] í suðurhluta Portúgal og stendur hún í 300 metra hæð yfir sjávarmáli. Hún er [[höfuðborg]], og jafnframt stærsta borg, [[Alto Alentejo]]-héraðs. Miðbærinn er á heimsminjaskrá [[UNESCO]]. Rómverskar rústir eru þar. {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Portúgal]] hxdq948zbb1xc6qqqxk4s6kuitvcs3m 0 8329 1984483 1970824 2026-10-30T16:47:48Z Berserkur 10188 1984483 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður | nafn = Cristiano Ronaldo | mynd = Cristiano Ronaldo 2275 (cropped).jpg | fullt nafn = Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1985|2|5}} | fæðingarbær = [[Funchal]], [[Madeira]] | fæðingarland = [[Portúgal]] | hæð = 1,86 m | staða = framherji/kantmaður | núverandi lið = Al-Nassr | númer = 7 | ár í yngri flokkum = 1993–1995<br />1995–1997<br />1997–2002 | yngriflokkalið = [[C.F. Andorinha|CF Andorinha]]<br />[[C.D. Nacional|CD Nacional]]<br />[[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]] | ár1 = 2002–2003 | ár2 = 2003–2009 | ár3 = 2009–2018 | ár4 = 2018-2021 | ár5 = 2021-2022 | ár6 = 2023- | lið1 = [[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]] | lið2 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | lið3 = [[Real Madrid]] | lið4 = [[Juventus]] | lið5 = [[Manchester United]] | lið6 = Al-Nassr | leikir (mörk)1 = 25 (5) | leikir (mörk)2 = 196 (84) | leikir (mörk)3 = 292 (311) | leikir (mörk)4 = 98 (81) | leikir (mörk)5 = 40 (19) | leikir (mörk)6 = 117 (109) | landsliðsár = 2002–2003<br />2003– | landslið = [[U21-landslið Portúgals karla í knattspyrnu|Portúgal U-21]]<br />[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]] | landsliðsleikir (mörk) = 2 (1)<br /> 234 (146) | mfuppfært = október 2026 | lluppfært = október 2026 }} '''Cristiano Ronaldo''' (fullt nafn '''Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro''', fæddur [[5. febrúar]] [[1985]] á [[Funchal]] á [[Madeira]]-eyjum) er [[portúgal]]skur [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar sem framherji fyrir sádiarabíska liðið Al-Nassr. Ronaldo hóf feril sinn hjá [[Sporting Lissabon]] en var síðan keyptur til [[Manchester United]] þar sem hann gerði garðinn frægan. Hann lék síðar með spænska liðinu [[Real Madrid]] og hinu ítalska Juventus. Hann var kjörinn knattspyrnumaður ársins af [[FIFA]] árið 2008, 2013, 2014 og 2016. Ennfremur hefur hann unnið 32 titla með félagsliðum og landsliðum. Ronaldo hefur skorað 985 mörk fyrir félagslið og landslið og er meðal markahæstu leikmanna allra tíma. Fjöldi spilaðra leikja er um 1.350. Hann er sá fyrsti til að ná 50 mörkum sex sinnum í röð með félagi sínu, sá fyrsti til að ná 100 mörkum í Evrópukeppnum og er markahæstur í [[Meistaradeild Evrópu]]. Ennfremur er hann markahæsti landsliðsmaður allra tíma. Leikni Ronaldo með boltann er mikil og er hann með mestu jafnvígur á báða fætur og getur því spilað báðum megin á vellinum. Hann er þekktur fyrir ''skærin'' sem hann tekur með fótunum. ==Félagslið== === Sporting CP === Þegar Ronaldo var tólf ára var hann farinn að hlaupa af sér fullorðna menn og gat því hæglega spilað með eldri flokkum í félagi sínu. Ferilinn hóf hann hjá [[Nacional]] stærsta liði Madeira-eyja, en fór fljótlega til Sporting Lissabon og í fyrsta leik sínum skoraði hann tvö mörk, draumabyrjun hjá liðinu sem hann hafði alla tíð haldið með. [[Alex Ferguson]] tók eftir honum í æfingaleik sem Manchester United spilaði við Sporting Lissabon og fékk strax áhuga á að fá hann til liðs við Manchester United. Lærisveinar hans sögðu við hann að hann yrði að kaupa piltinn og svo fór að hann var keyptur haustið 2003. === Manchester United === Ronaldo varð fyrsti Portúgalinn í herbúðum United þegar hann var keyptur á £12.24 milljónir punda árið 2003. Hann bað um treyju númer 28 (númerið hans hjá Sporting) en Ferguson sagði að hann skildi bera treyju nr. 7 sem er í goðsagnakennd í herbúðum United en leikmenn eins og [[David Beckham]] og [[Eric Cantona]] hafa borið þetta númer. Fyrsti leikur Ronaldos fyrir Manchester United var gegn [[Bolton Wanderers]] í 4-0 sigri. Hans fyrsta mark var úr aukaspyrnu var hins vegar gegn [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] þann 1. nóvember 2003 í 3-0 sigri þeirra rauðklæddu. Fyrsti titill Ronaldos með Manchester United var þegar liðið varð bikarmeistari leiktíðina 2003-04. Síðan þá vann hann ensku úrvalsdeildina með liðinu 3 sinnum, deildarbikarinn og samfélagsskjöldinn tvisvar og United orðið Evrópumeistari- og heimsmeistari félagsliða einu sinni en það var árið 2008. Þann 11. júní 2009 samþykkti Manchester United kauptilboð [[Real Madrid]] í Ronaldo upp á 80 milljónir punda eða 13 milljarða íslenskra króna. ===Real Madrid=== Um 80.000 aðdáendur hylltu Ronaldo á kynningu hans á [[Santiago Bernabéu]] þegar hann kom til Real árið 2009. Ronaldo spilaði fyrstu undir númerinu 9 þar sem 7 var upptekið af Raúl en tímabilið 2010-2011 fékk hann aftur treyju númer 7. Á tímabilinu 2011–12 skoraði hann 60 mörk í öllum keppnum og hafði aldrei skorað svo mikið. En tímabilið 2014–15 sló hann það með 61 mark. Tímabilið 2014-2015 skoraði Ronaldo 5 mörk í 9–1 sigri á Granada. Real Madrid hafði unnið 22 leiki í röð í byrjun tímabils áður en það tapaði gegn Valencia. Tímabilið 2015–16 fór Ronaldo fram úr Raúl sem mesti markaskorari liðsins með 230 mörk. Hann hafði þá skorað meira en 50 mörk á tímabilinu sjötta skiptið í röð. Í lok árs 2016 skoraði Ronaldo 500. mark sitt í öllum keppnum (377 fyrir Madrid, 118 fyrir Manchester United og 5 fyrir Sporting Lisbon). Hann skrifaði undir samning við Real Madrid þangað til árið 2021. Árið 2017 í úrslitum Meistaradeildarinnar, skoraði hann tvö mörk í sigri gegn [[Juventus]] og varð markahæstur í Meistaradeildinni fimmta árið í röð. ===Juventus=== Eftir [[HM 2018]] tilkynnti Ronaldo að hann myndi yfirgefa Real Madrid. Hann gerði 4 ára samning við ítölsku meistarana Juventus. Ronaldo skoraði sína fyrstu þrennu í Serie A janúar 2020. Hann varð annar til að skora þrennu í [[Serie A]], [[La Liga]] og [[Premier League]] ( á eftir [[Alexis Sánchez]]). En fyrstur til að skora fleiri en 50 mörk í áðurnefndum deildum. Hann varð markahæstur tímabilið 2020-2021 í Serie A. Í ágúst 2021 bárust fréttir af því að Ronaldo hyggðist yfirgefa Juventus og að [[Manchester City]] yrði líklegur áfangastaður. Sú skipti gerðust ekki en hann ákvað að fara aftur til Manchester United. ===Endurkoma í Manchester United=== Ronaldo skrifaði undir 2 ára samning við United, sama dag og hann hafði verið orðaður við Man. City. Kaupverð var 25 milljón evrur. Samskipti við fyrrum þjálfara [[Alex Ferguson]], fyrrum félagana [[Rio Ferdinand]] og [[Patrice Evra]] hjálpuðu til. Einnig var landi hans [[Bruno Fernandes]], landsliðsfélagi hans og leikmaður United hluti af því. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58358834 Cristiano Ronaldo: How Man Utd pulled off shock transfer] BBC news, sótt 28/8 2021</ref> Ronaldo skoraði tvennu í endurkomuleik sínum á Old Trafford. Hann skoraði sína fyrstu þrennu gegn Tottenham síðar á tímabilinu, sína fyrstu í 14 ár fyrir félagið. Í apríl skoraði Ronaldo sitt 100. mark í ensku úrvalsdeildinni. Ronaldo yfirgaf félagið í nóvember 2022 í kjölfar viðtals við fjölmiðlamanninn [[Piers Morgan]] þar sem hann gagnrýndi félagið. Í byrjun tímabilsins 2022-2023 var hann oftar en ekki á bekknum hjá nýjum stjóra, [[Erik ten Hag]]. ===Al Nassr=== Ronaldo gekk til liðs við sádiarabíska liðið Al Nassr áramótin 2022/2023. Samningurinn sem var til 2025 gerði hann að launahæsta knattspyrnumanni sögunnar. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/64155302 BBC News - Cristiano Ronaldo: New Al Nassr signing says work in Europe is done despite 'many opportunities']BBC, 3/1 2023</ref> Hann vann sádísku deildina tímabilið 2025-2026. == Landslið Portúgals == [[Mynd:Cristiano Ronaldo and Lionel Messi - Portugal vs Argentina, 9th February 2011.jpg|thumb|Ronaldo og [[Lionel Messi]]. Portúgal á móti Argentínu (2011).]] Fyrsti landsliðsleikur Ronaldo var fyrir [[Portúgal]] gegn [[Kasakstan]] haustið 2003 og skoraði hann eina mark liðs síns í upphafsleik Evrópumeistaramótsins 2004 gegn Grikkjum. Ronaldo er fyrirliði portúgalska landsliðsins. Árið 2016 varð Ronaldo Evrópumeistari með landsliðinu. Ronaldo skoraði þrennu gegn Spáni á [[HM 2018]] og alls 4 mörk í keppninni. Portúgal var þó slegið út í 16 liða úrslitum. Ronaldo er markahæsti landsliðsmaður Portúgals og markahæsti landsliðsmaður allra tíma (hann sló met Íranans Ali Daei árið 2021). Hann er eini Evrópubúinn sem hefur skorað yfir 100 landsliðsmörk. Árið 2021 sló hann met [[Michel Platini]] yfir flest mörk skoruð í lokakeppni Evrópumótsins þegar hann skoraði 2 mörk í lok leiks gegn Ungverjalandi á [[EM 2021]]. Við það komst hann í 11 mörk í keppninni. Hann var einnig markahæstur í keppninni, ásamt Tékkanum Patrick Schick, en hlaut gullskóinn vegna fleiri stoðsendinga. Um haustið sama ár skoraði hann 10. þrennu sína fyrir landsliðið og sló þá met og komst framúr Svíanum Sven Rydell <ref>[https://fotbolti.net/news/12-10-2021/tiunda-threnna-ronaldo-fyrir-portugal Tíunda þrenna Ronaldo fyrir Portúgal] Fótbolti.net, sótt 13 okt. 2021</ref>. Á [[HM 2022]] varð hann fyrsti leikmaðurinn til að skora á 5 heimsmeistaramótum. Hann skoraði þó ekki meira og var settur á bekkinn síðustu 2 leikina eftir ósætti hans og þjálfarans. Portúgal féll úr keppni í 8. liða úrslitunum gegn Marokkó. Í júní 2023 spilaði Ronaldo sinn 200. landsleik gegn Íslandi á Laugardalsvelli. Skoraði hann sigurmarkið á 90. mínútu. Á [[HM 2026]] datt Portúgal út í 16 liða úrslitum. Ronaldo skoraði 3 mörk á mótinu og staðfesti eftir það að það hefði verið hans síðasta heimsmeistaramót <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/cze9xg6480gt Substitute Mikel Merino scores a late winner as Spain beat Portugal to reach World Cup quarter-finals.] BBC sótt 6. júlí 2026</ref>. == Fjölskylda == Ronaldo var yngsti sonur foreldra sinna, Maria Dolores dos Santos Aveiro og José Dinis Aveiro. Hann fékk seinna nafn sitt í höfuð á þáverandi [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseta]] [[Ronald Reagan]], en Reagan var í miklu uppáhaldi hjá föður Ronaldo. Ronaldo á einn eldri bróður, Hugo, og tvær eldri systur, þær Elma og Liliana Cátia. Ronaldo á fimm börn: Eitt með núverandi konu sinni, tvíbura sem staðgöngumóður gekk með og einn son hverrar barnsmóður hann hefur ekki gefið upp. Árið 2022 gekk kona hans, Georgina Rodríguez, með tvíbura, dreng og stúlku. Drengurinn lést í fæðingunni. ==Titlar og verðlaun== ===Sporting CP=== *Supertaça Cândido de Oliveira: 2002 ===Manchester United=== *Premier League: 2006–07, 2007–08, 2008–09 *FA Cup: 2003–04 *Football League Cup: 2005–06, 2008–09 *FA Community Shield: 2007 *UEFA Champions League: 2007–08 *FIFA Club World Cup: 2008 ===Real Madrid=== *[[La Liga]]: 2011–12, 2016–17 *[[Copa del Rey]]: 2010–11, 2013–14 *Supercopa de España: 2012, 2017 *UEFA [[Champions League]]: 2013–14, 2015–16, 2016–17, 2017–18 *UEFA Super Cup: 2014, 2017 *FIFA Club World Cup: 2014, 2016, 2017 ===Juventus=== *[[Serie A]]: 2018–19, 2019–20 *[[Coppa Italia]]: 2020–21 *Supercoppa Italiana: 2018, 2020 ===Al Nassr=== *Sádiarabíska deildin 2025-2026 *Arabíski meistarabikarinn: 2023 ===Portúgal=== *UEFA Evróputitill: 2016 *UEFA [[Þjóðadeildin]]: 2018–19, 2024-25 ===Einstaklingverðlaun og afrek (listi er ekki tæmandi)=== *FIFA [[Ballon d'Or]]: 2008, 2013, 2014, 2016, 2017 *FIFA leikmaður ársins: 2008 *UEFA Besti leikmaður Evrópu: 2014, 2016, 2017 *Premier League leikmaður tímabilsins: 2006–07, 2007–08 *Premier League Gullskórinn: 2007–08 *La Liga Besti leikmaðurinn: 2013–14 *Pichichi-bikarinn, markahæsti í La Liga: 2010–11, 2013–14, 2014–15 *Serie A leikmaður ársins: 2019, 2020 *Serie A markahæstur: 2020-2021 *Saudi Pro League: Markahæstur 2023-2024 *Markahæstur á [[EM 2021]] *Markahæstur á EM í knattspyrnu frá upphafi *Markahæsti landsliðsmaður frá upphafi. *Flestar þrennur fyrir landslið. ==Tilvísanir== <references/> {{Gullknötturinn}} {{f|1985}} {{DEFAULTSORT:Ronaldo, Cristiano}} [[Flokkur:Portúgalskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Leikmenn Manchester United]] [[Flokkur:Verðlaunahafar Gullknattarins]] 4e2mrm4d2lri1bne8hvo0rxrr1g729m 0 24787 1984512 1491021 2026-10-30T19:13:46Z Akigka 183 1984512 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Klaufdýr | image = SheepsAtMyvatn-1.jpg | image_caption = [[Íslenskt sauðfé]] (''Ovis aries'') við [[Mývatn]]. | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = '''Artiodactyla''' | ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1848 | subdivision_ranks = Ættir | subdivision = * [[Kvíslantilópur]] (''[[Antilocapridae]]'') * [[Slíðurhyrningar]] (''[[Bovidae]]'') * [[Úlfaldaætt]] (''[[Camelidae]]'') * [[Hjartardýr]] (''[[Cervidae]]'') * [[Gíraffar]] (''[[Giraffidae]]'') * [[Flóðhestar]] (''[[Hippopotamidae]]'') * [[Moskushjartaætt]] (''[[Moschidae]]'') * [[Svínaætt]] (''[[Suidae]]'') * [[Naflasvín]] (''[[Tayassuidae]]'') * [[Dverghirtir]] (''[[Tragulidae]]'') }} '''Klaufdýr''' ([[fræðiheiti]]: ''Artiodactyla'') eru [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] [[spendýr]]a sem hvíla þyngd sína jafnt á þriðju og fjórðu [[tá]], fremur en bara á þeirri þriðju, líkt og [[hófdýr]]. Klaufdýr telja um 220 tegundir, þar á meðal mörg algeng [[húsdýr]], líkt og [[úlfaldi|úlfalda]], [[svín]], [[geit]]ur og [[kind]]ur. == Flokkun == Klaufdýr skiptast í þrjá undirættbálka: [[svín]] (''[[Suina]]''), [[jórturdýr]] (''[[Ruminantia]]'') og ''[[Tylopoda]]'' ([[úlfaldaætt]]): * ÆTTBÁLKUR: KLAUFDÝR (''ARTIODACTYLA''): ** Undirættbálkur: ''[[Suina]]'': *** Ætt: [[Svínaætt]] (''[[Suidae]]'') *** Ætt: [[Flóðhestar]] (''[[Hippopotamidae]]'') *** Ætt: [[Naflasvín]] (''[[Tayassuidae]]'') ** Undirættbálkur: ''[[Tylopoda]]'': *** Ætt: [[Úlfaldaætt]] (''[[Camelidae]]'') ** Undirættbálkur: [[Jórturdýr]] (''[[Ruminantia]]''): *** Ætt: [[Dverghirtir]] (''[[Tragulidae]]'') *** Ætt: [[Moskushjartaætt]] (''[[Moschidae]]'') *** Ætt: [[Hjartardýr]] (''[[Cervidae]]'') *** Ætt: [[Gíraffar]] (''[[Giraffidae]]'') *** Ætt: [[Kvíslantilópur]] (''[[Antilocapridae]]'') *** Ætt: [[Slíðurhyrningar]] (''[[Bovidae]]'') {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Klaufdýr| ]] qab3erx3ceb5aw470p4hzixuqop45hx 0 26087 1984531 1979519 2026-10-31T10:22:51Z ~2026-57864-75 122386 /* Stjórnmál */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1984531 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Gautaborg | nafn_í_eignarfalli = Gautaborgar | nafn_á_frummáli = Göteborg ([[sænska]]) | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = Gothenburg new montage 2012.png | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Svipmyndir | fáni = Flag of Gothenburg.svg | fáni_stærð = 90px | innsigli = | skjaldarmerki = Göteborg kommunvapen - Riksarkivet Sverige.png | skjaldarmerki_stærð = 90px | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Svíþjóð | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Gautaborgar í Svíþjóð | teiknibóla_kort_mjótt = yes | hnit = {{hnit|57|42|27|N|11|58|03|E|region:SE|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = {{fáni|Svíþjóð}} | undirskipting_gerð1 = [[Héruð í Svíþjóð|Hérað]] | undirskipting_nafn1 = [[Vestur-Gautland]], [[Bohuslän]] og [[Halland]] | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 447,76 | hæð_m = 12 | mannfjöldi_frá_og_með = 2019 | mannfjöldi_heild = 603325 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1300 | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +1 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +2 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 40xxx – 41xxx – 421xx – 427xx | svæðisnúmer = (+46) 31 | vefsíða = {{URL|https://goteborg.se/}} }} '''Gautaborg''' ([[Sænska|sænsku]]: {{Audio|sv-Göteborg.ogg|'''Göteborg'''}}) er borg í [[Vestur-Gautland]]i í Svíþjóð. Hún er næststærsta borg landsins og stærsta borgin á vesturströndinni. Íbúar eru tæplega 600.000 í sjálfri borginni (2019) og samanlagt rúmlega milljón með samvöxnum sveitarfélögum (2019). == Saga == Gautaborg rekur sögu sína aftur til [[12. öldin|12. aldar]], en þá stóð kaupangur miklu ofar en nú og hélt áfram að færast til þar til borgin staðfestist. Á miðöldum var borgin [[Lödöse]] mikilvægur verslunarstaður og gluggi til vesturs, hún var um 40 kílómetra norður af núverandi Gautaborg upp með [[Gautelfur|Gautafljóti]] (Göta älv). Lengi vel var öll eða mest öll núverandi vesturströnd Svíþjóðar hluti af [[Noregur|Noregi]] (eða Dansk-norska ríkinu) allt fram á [[17. öld]]. Það var einungis í kringum árminni Gautafljóts sem Svíaríki náði fram að sjó vestanmegin. Margar tilraunir voru gerðar til að stofna bæi nær hafinu en Lödöse, en það var ekki fyrr en [[1621]] sem [[Gústaf 2. Adólf]] Svíakonungi tókst að stofna borgina Gautaborg á eyjunni Hisingen. Styrjaldir í kjölfarið leiddu til þess að [[Danmörk]] neyddist til að afsala sér [[1658]] héruðunum [[Halland]], suður af Gautaborg og [[Bohuslän]] norður af borginni fyrir utan [[Skánn|Skán]]. Það voru Hollendingar sem einkum settu svip sinn á hina núverandi Gautaborg í fyrstu. Enn sér þessa merki, því að hin eldri og meiri háttar hús eru með hollensku byggingarlagi, og sundin inni í borginni, svo sem [[Stora Hamnkanalen]] eru eftir hollenskri fyrirmynd. Þegar til þess er litið að í fyrstu bæjarstjórn Gautaborgar sátu 7 Svíar, einn Skoti og tíu Hollendingar, sést vel hvílík ítök Hollendingar höfðu í borginni. Hollendingar kölluðu einnig borgina um tíma: „Nýja Amsterdam“. == Efnahagslíf == Frá upphafi hefur Gautaborg haft afar gott hafnarstæði, þar er nú stærsta [http://www.portgot.se/ höfn] á Norðurlöndum. Kaupmennska og skipaútgerð hafa verið mikilvægur þáttur í efnahagslífinu, þar að auki hafa mörg stærstu stóriðnaðfyrirtæki Svíþjóðar haft aðsetur í Gautaborg með stórar verksmiðjur eins og til dæmis [[SKF]], [[Volvo]] og [[Ericsson]], en einnig minni fyrirtæki eins og [[Hasselblad]]. Á allra síðustu áratugum hefur atvinnulífið tekið miklum stakkaskiptum með lokun allra helstu skipasmiðja og fleiri stærri verksmiðja. Í stað þess hafa komið ýmiss konar minni hátæknifyrirtæki og þjónustufyrirtæki. == Stjórnmál == Jafnaðarmenn hafa lengi haft meirihluta í sveitarstjórnarkosningum í Gautaborg en þar hafa einnig frjálslyndir verið fjölmennir. Kommúnistar hafa einnig verið óvenju öflugir og kom ein grein þeirra aðeins við íslenska stjórnmálasögu á áttunda áratugnum, en flestir forsprakkar [[Kommúnistaflokkur Íslands m-l|KSML - KFÍ-ml]] höfðu stundað nám í Gautaborg og tekið þátt í starfi KFML(r) sem síðar varð [http://sv.wikipedia.org/wiki/Kommunistiska_partiet KPML(r)]. Sá flokkur hefur enn fulltrúa í sveitarstjórn Gautaborgar. ==Íþróttir== [[IFK Göteborg]], [[Örgryte IS]], [[GAIS]] og [[BK Häcken]] eru helstu fótboltaliðin. Á hverju ári er haldið ungmennamót í knattspyrnu [[Gothia Cup]] í borginni. [[Frölunda HC]] er íshokkílið Gautaborgar. ==Menntun== Helstu háskólar eru [[Gautaborgarháskóli]] og Chalmersháskóli. ==Menning og afþreying== Skemmtigarðurinn [[Liseberg]] er eitt helsta aðdráttarafl Gautaborgar. [[Kvikmyndahátíðin í Gautaborg]] er árleg og virt hátíð. Í tónlistarsenu borgarinnar hafa [[indítónlist]] og þungarokk verið frjór geiri. [[Melódískt dauðarokk]] rekur rætur sínar til borgarinnar ([[At The Gates]], [[In Flames]] o.fl.) og er Metaltown Festival er tveggja daga þungarokkshátíð. == Íslendingar í Gautaborg == Stór hópur íslendingar flutti búferlum til Gautaborgar í atvinnuleit í lok sjöunda og byrjun áttunda áratugs síðustu aldar, þegar sem mest atvinnuleysi var á [[Ísland]]i. Fóru flestir þeirra í störf hjá stóru verksmiðjufyrirtækjunum. Mjög margir þeirra hafa ílenst og er fjölmenn nýlenda Íslendinga og athafnasamt Íslendingafélag í borginni. Eru þá ótaldir allir þá námsmenn sem stundað hafa og stunda nám við hina ýmsu háskóla. Á þessum áratug hafa margir unglæknar flutt til Gautaborgar til að verða sérlæknar. Á [[Sahlgrenska Universitetssjukhuset]] eru margir íslenskir læknar. == Myndasyrpa == <gallery> Mynd:Museum of World Culture Göteborg entrance.jpeg|Heimsmenningarsafnið í Gautaborg Mynd:Goteborgopera.JPG|Óperan í Gautaborg Mynd:Skansenkronan.jpg|Skansen Kronan Mynd:Ostindiefararen-Götheborg-avsegling-oktober-2005.jpg|Austurindíafarinn siglir frá Gautaborg Mynd:Pariserhjulet, Liseberg, Sweden.jpg|Liseberg Mynd:Haganygata.jpg|Haga Mynd:Konstmuseet Göteborg.JPG|Listasafn Gautaborgar Mynd:Goeteborg botanisk traedgaorden.jpg|Grasagarður Gautaborgar Mynd:Älvsborgs fästning.jpg|Virkið í Älvsborg Mynd:Brunnskanal.JPG|Síkin </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{commons|Göteborg}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2606788 „Skemmtilegasta höfuðborg Svíþjóðar“; grein í DV 1992] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1067839 „Gestkomandi í nokkrum erlendum borgum“; grein í Alþýðublaðinu 1938] ;erlendir * [http://www.goteborg.com/en Gothenburg & Co. Opinber ferðamannavefur] * [http://www.goteborg.se/prod/sk/goteborg.nsf/1/english?OpenDocument Gothenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060224092629/http://www.goteborg.se/prod/sk/goteborg.nsf/1/english?OpenDocument |date=2006-02-24 }} - Vefur Gautaborgar {{Stærstu þéttbýlissvæði í Svíþjóð}} {{s|1621}} [[Flokkur:Gautaborg| ]] [[Flokkur:Borgir í Svíþjóð]] jzwloysmyd8cwf00sympt8flxglsi7b 1984532 1984531 2026-10-31T10:24:00Z ~2026-57864-75 122386 /* Efnahagslíf */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1984532 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Gautaborg | nafn_í_eignarfalli = Gautaborgar | nafn_á_frummáli = Göteborg ([[sænska]]) | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = Gothenburg new montage 2012.png | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Svipmyndir | fáni = Flag of Gothenburg.svg | fáni_stærð = 90px | innsigli = | skjaldarmerki = Göteborg kommunvapen - Riksarkivet Sverige.png | skjaldarmerki_stærð = 90px | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Svíþjóð | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Gautaborgar í Svíþjóð | teiknibóla_kort_mjótt = yes | hnit = {{hnit|57|42|27|N|11|58|03|E|region:SE|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = {{fáni|Svíþjóð}} | undirskipting_gerð1 = [[Héruð í Svíþjóð|Hérað]] | undirskipting_nafn1 = [[Vestur-Gautland]], [[Bohuslän]] og [[Halland]] | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 447,76 | hæð_m = 12 | mannfjöldi_frá_og_með = 2019 | mannfjöldi_heild = 603325 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1300 | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +1 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +2 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 40xxx – 41xxx – 421xx – 427xx | svæðisnúmer = (+46) 31 | vefsíða = {{URL|https://goteborg.se/}} }} '''Gautaborg''' ([[Sænska|sænsku]]: {{Audio|sv-Göteborg.ogg|'''Göteborg'''}}) er borg í [[Vestur-Gautland]]i í Svíþjóð. Hún er næststærsta borg landsins og stærsta borgin á vesturströndinni. Íbúar eru tæplega 600.000 í sjálfri borginni (2019) og samanlagt rúmlega milljón með samvöxnum sveitarfélögum (2019). == Saga == Gautaborg rekur sögu sína aftur til [[12. öldin|12. aldar]], en þá stóð kaupangur miklu ofar en nú og hélt áfram að færast til þar til borgin staðfestist. Á miðöldum var borgin [[Lödöse]] mikilvægur verslunarstaður og gluggi til vesturs, hún var um 40 kílómetra norður af núverandi Gautaborg upp með [[Gautelfur|Gautafljóti]] (Göta älv). Lengi vel var öll eða mest öll núverandi vesturströnd Svíþjóðar hluti af [[Noregur|Noregi]] (eða Dansk-norska ríkinu) allt fram á [[17. öld]]. Það var einungis í kringum árminni Gautafljóts sem Svíaríki náði fram að sjó vestanmegin. Margar tilraunir voru gerðar til að stofna bæi nær hafinu en Lödöse, en það var ekki fyrr en [[1621]] sem [[Gústaf 2. Adólf]] Svíakonungi tókst að stofna borgina Gautaborg á eyjunni Hisingen. Styrjaldir í kjölfarið leiddu til þess að [[Danmörk]] neyddist til að afsala sér [[1658]] héruðunum [[Halland]], suður af Gautaborg og [[Bohuslän]] norður af borginni fyrir utan [[Skánn|Skán]]. Það voru Hollendingar sem einkum settu svip sinn á hina núverandi Gautaborg í fyrstu. Enn sér þessa merki, því að hin eldri og meiri háttar hús eru með hollensku byggingarlagi, og sundin inni í borginni, svo sem [[Stora Hamnkanalen]] eru eftir hollenskri fyrirmynd. Þegar til þess er litið að í fyrstu bæjarstjórn Gautaborgar sátu 7 Svíar, einn Skoti og tíu Hollendingar, sést vel hvílík ítök Hollendingar höfðu í borginni. Hollendingar kölluðu einnig borgina um tíma: „Nýja Amsterdam“. == Efnahagslíf == Frá upphafi hefur Gautaborg haft afar gott hafnarstæði, þar er nú stærsta [http://www.portgot.se/ höfn] á Norðurlöndum. Kaupmennska og skipaútgerð hafa verið mikilvægur þáttur í efnahagslífinu, þar að auki hafa mörg stærstu stóriðnaðarfyrirtæki Svíþjóðar haft aðsetur í Gautaborg með stórar verksmiðjur eins og til dæmis [[SKF]], [[Volvo]] og [[Ericsson]], en einnig minni fyrirtæki eins og [[Hasselblad]]. Á allra síðustu áratugum hefur atvinnulífið tekið miklum stakkaskiptum með lokun allra helstu skipasmiðja og fleiri stærri verksmiðja. Í stað þess hafa komið ýmiss konar minni hátæknifyrirtæki og þjónustufyrirtæki. == Stjórnmál == Jafnaðarmenn hafa lengi haft meirihluta í sveitarstjórnarkosningum í Gautaborg en þar hafa einnig frjálslyndir verið fjölmennir. Kommúnistar hafa einnig verið óvenju öflugir og kom ein grein þeirra aðeins við íslenska stjórnmálasögu á áttunda áratugnum, en flestir forsprakkar [[Kommúnistaflokkur Íslands m-l|KSML - KFÍ-ml]] höfðu stundað nám í Gautaborg og tekið þátt í starfi KFML(r) sem síðar varð [http://sv.wikipedia.org/wiki/Kommunistiska_partiet KPML(r)]. Sá flokkur hefur enn fulltrúa í sveitarstjórn Gautaborgar. ==Íþróttir== [[IFK Göteborg]], [[Örgryte IS]], [[GAIS]] og [[BK Häcken]] eru helstu fótboltaliðin. Á hverju ári er haldið ungmennamót í knattspyrnu [[Gothia Cup]] í borginni. [[Frölunda HC]] er íshokkílið Gautaborgar. ==Menntun== Helstu háskólar eru [[Gautaborgarháskóli]] og Chalmersháskóli. ==Menning og afþreying== Skemmtigarðurinn [[Liseberg]] er eitt helsta aðdráttarafl Gautaborgar. [[Kvikmyndahátíðin í Gautaborg]] er árleg og virt hátíð. Í tónlistarsenu borgarinnar hafa [[indítónlist]] og þungarokk verið frjór geiri. [[Melódískt dauðarokk]] rekur rætur sínar til borgarinnar ([[At The Gates]], [[In Flames]] o.fl.) og er Metaltown Festival er tveggja daga þungarokkshátíð. == Íslendingar í Gautaborg == Stór hópur íslendingar flutti búferlum til Gautaborgar í atvinnuleit í lok sjöunda og byrjun áttunda áratugs síðustu aldar, þegar sem mest atvinnuleysi var á [[Ísland]]i. Fóru flestir þeirra í störf hjá stóru verksmiðjufyrirtækjunum. Mjög margir þeirra hafa ílenst og er fjölmenn nýlenda Íslendinga og athafnasamt Íslendingafélag í borginni. Eru þá ótaldir allir þá námsmenn sem stundað hafa og stunda nám við hina ýmsu háskóla. Á þessum áratug hafa margir unglæknar flutt til Gautaborgar til að verða sérlæknar. Á [[Sahlgrenska Universitetssjukhuset]] eru margir íslenskir læknar. == Myndasyrpa == <gallery> Mynd:Museum of World Culture Göteborg entrance.jpeg|Heimsmenningarsafnið í Gautaborg Mynd:Goteborgopera.JPG|Óperan í Gautaborg Mynd:Skansenkronan.jpg|Skansen Kronan Mynd:Ostindiefararen-Götheborg-avsegling-oktober-2005.jpg|Austurindíafarinn siglir frá Gautaborg Mynd:Pariserhjulet, Liseberg, Sweden.jpg|Liseberg Mynd:Haganygata.jpg|Haga Mynd:Konstmuseet Göteborg.JPG|Listasafn Gautaborgar Mynd:Goeteborg botanisk traedgaorden.jpg|Grasagarður Gautaborgar Mynd:Älvsborgs fästning.jpg|Virkið í Älvsborg Mynd:Brunnskanal.JPG|Síkin </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{commons|Göteborg}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2606788 „Skemmtilegasta höfuðborg Svíþjóðar“; grein í DV 1992] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1067839 „Gestkomandi í nokkrum erlendum borgum“; grein í Alþýðublaðinu 1938] ;erlendir * [http://www.goteborg.com/en Gothenburg & Co. Opinber ferðamannavefur] * [http://www.goteborg.se/prod/sk/goteborg.nsf/1/english?OpenDocument Gothenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060224092629/http://www.goteborg.se/prod/sk/goteborg.nsf/1/english?OpenDocument |date=2006-02-24 }} - Vefur Gautaborgar {{Stærstu þéttbýlissvæði í Svíþjóð}} {{s|1621}} [[Flokkur:Gautaborg| ]] [[Flokkur:Borgir í Svíþjóð]] 0ij0cw5832nxkzunas7a78gmbcb6dy7 0 26091 1984529 1856541 2026-10-31T10:18:29Z ~2026-57864-75 122386 /* Landlýsing */ Bætt inn orði til að setningin verði skiljanlegri. 1984529 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Malmö | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | nafn_annað = Málmhaugar | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = Malmö–flygbild 06 september 2014.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Loftmynd af Malmö | fáni = Flag of Malmö.svg | fáni_stærð = 90px | innsigli = | skjaldarmerki = Malmö fulla vapen.svg | skjaldarmerki_stærð = 90px | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Svíþjóð | teiknibóla_kort_texti = | teiknibóla_kort_mjótt = yes | hnit = {{hnit|55|36|21|N|13|02|09|E|region:SE|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = {{fáni|Svíþjóð}} | undirskipting_gerð1 = [[Héruð í Svíþjóð|Hérað]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Skánn}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = Katrin Stjernfeldt Jammeh | leiðtogi_flokkur = [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)|S]] | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 332,6 | hæð_m = 12 | mannfjöldi_frá_og_með = 2023 | mannfjöldi_heild = 360249 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 4049 | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +1 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +2 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 2xx xx | svæðisnúmer = (+46) 40 | vefsíða = {{URL|www.malmo.se}} }} '''Malmö''' eða '''Málmhaugar''' ([[sænska]]: ''{{Audio|sv-Malmö.ogg|Malmö}}'') er þriðja stærsta borg [[Svíþjóð]]ar, á suðvesturhorni [[Skánn|Skáns]], andspænis [[Kaupmannahöfn]] við [[Eyrarsund]]ið. Íbúar eru um 360.200 ([[2023]]). Malmö varð snemma ein af helstu iðnaðarborgum [[Norðurlönd|Norðurlanda]] Íbúar Malmö eiga rætur víða, um fjórðungur íbúa eru fæddir erlendis og er um helmingur nemenda í grunnskólunum svo nefndir nýbúar eða afkomendur þeirra. Einnig eru fjölmargir [[múslimi|múslimar]] í borginni eða um 16% íbúa.{{Heimild vantar}} == Saga == [[Mynd:1594 map of Elbogen.jpg|thumb|left|240px|Kort af Malmö frá 1594]] Malmö á rætur að rekja til ferjustaðar fyrir [[erkibiskup]]inn af [[Lundur (Svíþjóð)|Lundi]] á [[13. öld]] og var þá [[Danmörk|danskt]] land. Lundur er um 20 kílómetra norðaustur af Malmö. Bygging Sankt Petri-kirkjunnar hófst [[1290]], hún er ein af elstu [[Gotneskur stíll|gotnesku]] kirkjubyggingunum á Norðurlöndum og sú elsta í núverandi Svíþjóð. Svipaðar kirkjur er að finna víða á því svæði sem [[Hansakaupmenn]] störfuðu á. Malmö var miðstöð Hansakaupmanna við Eyrarsund og einn af mikilvægusta bæjum Danaveldis. Eftir að [[Svíakonungar]] náðu undir sig [[Skánn|Skáni]] [[1658]] varð hlutverk Malmö allt annað. Verslun og efnahagslíf dróst mjög saman og var þanning komið [[1730]] að einungis 282 íbúar voru í borginni. Það er ekki fyrr en á seinni hluta [[19. öld|19.aldar]] sem Malmö nær sér á strik að nýju og áttu nýir samgönguhættir með [[járnbraut]]arlestum mikinn þátt í því. == Landlýsing == Malmö liggur á 13°00' austur og 55°35' norður. Skemmra er þaðan til [[Ítalía|ítölsku]] borgarinnar [[Mílanó]] en nyrstu sænsku borgarinnar [[Kiruna]]. Með Eyrarsundsbrúnni varð Malmö aftur nátengd Kaupmannahöfn. Brúin var vígð [[1. júlí]] ár [[2000]] og er 8 kílómetra löng. Öll tengingin, brú, tilbúin eyja ([[Piparhólminn]]) og göng undir hluta sundsins er 16 kílómetra löng. Þetta hefur gjörbreytt samgöngum, meðal annars fara lestir milli Malmö og Kaupmannahafnar á 20 mínútna fresti yfir brúna. == Efnahagslíf == Efnahagslíf Malmö einkenndist lengi af þungaiðnaði og ekki síst skipasmíði þar sem stærst og frægast var [[Kockums]]. Nú eru flestar skipsmiðjur lokaðar og sama á við um annan þungaiðnað. ==Íþróttir== Knattspyrnulið borgarinnar er [[Malmö FF]] og hafa margir Íslendingar spilað með því. [[FC Rosengård]] er kvennaliðið í knattspyrnu. [[HK Malmö]] er handboltaliðið og [[Malmö Redhawks]] íshokkíliðið. == Íslendingar í Malmö == Stór hópur Íslendinga fluttist búferlum til Malmö í atvinnuleit í lok sjöunda og byrjun áttunda áratugs síðustu aldar, þegar sem mest atvinnuleysi var á [[Ísland]]i. Fóru margir þeirra í störf hjá Kockums. Mjög margir þeirra hafa ílengst og er fjölmenn nýlenda Íslendinga og athafnasamt Íslendingafélag í borginni. {{heimild vantar}} Fornt heiti borgarinnar á íslensku er '''Málmhaugar''', en það mun vera upprunalegt norrænt heiti hennar. Á síðari tímum hefur borgin stundum verið nefnd '''Málmey''' á íslensku, en það er þýðing á sænska nafninu sem byggð er á rangtúlkun á uppruna þess, þ.e. með því að þýða ''{{lang|sv|-ö}}'' sem ''ey''. == Myndasyrpa == <gallery> Mynd:Malmo-city_hall.jpg|Ráðhúsið í Malmö byggt [[1546]] við ''Stortorget'' Mynd:Malmöbibliotek2.JPG|Borgarbókasafnið Mynd:Malmöhus slott 2.jpg|Kastalinn í Malmö, nú safn Mynd:Oresund.jpg|Eyrarsundsbrúin Mynd:St_Petri_church_in_Malmö.jpg|Kirkja heilags Petri byggð um 1290 Mynd:Malmö C, centralplan.jpg|Aðaljárnbrautarstöðin byggð 1856 </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Ítarefni == {{Commons|Malmö}} * [https://malmo.se/ Malmö] – Opinber vefur. {{Stærstu þéttbýlissvæði í Svíþjóð}} [[Flokkur:Malmö| ]] [[Flokkur:Borgir í Svíþjóð]] qvhpjy3cexxpg6wh1uxekviscmup0r2 1984530 1984529 2026-10-31T10:19:41Z ~2026-57864-75 122386 /* Saga */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1984530 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Malmö | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = <!-- ef það er ekki eins og íslenska heitið --> | nafn_annað = Málmhaugar | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = Malmö–flygbild 06 september 2014.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Loftmynd af Malmö | fáni = Flag of Malmö.svg | fáni_stærð = 90px | innsigli = | skjaldarmerki = Malmö fulla vapen.svg | skjaldarmerki_stærð = 90px | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Svíþjóð | teiknibóla_kort_texti = | teiknibóla_kort_mjótt = yes | hnit = {{hnit|55|36|21|N|13|02|09|E|region:SE|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = {{fáni|Svíþjóð}} | undirskipting_gerð1 = [[Héruð í Svíþjóð|Hérað]] | undirskipting_nafn1 = {{fáni|Skánn}} | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = Borgarstjóri | leiðtogi_nafn = Katrin Stjernfeldt Jammeh | leiðtogi_flokkur = [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)|S]] | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = 332,6 | hæð_m = 12 | mannfjöldi_frá_og_með = 2023 | mannfjöldi_heild = 360249 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 4049 | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +1 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +2 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = 2xx xx | svæðisnúmer = (+46) 40 | vefsíða = {{URL|www.malmo.se}} }} '''Malmö''' eða '''Málmhaugar''' ([[sænska]]: ''{{Audio|sv-Malmö.ogg|Malmö}}'') er þriðja stærsta borg [[Svíþjóð]]ar, á suðvesturhorni [[Skánn|Skáns]], andspænis [[Kaupmannahöfn]] við [[Eyrarsund]]ið. Íbúar eru um 360.200 ([[2023]]). Malmö varð snemma ein af helstu iðnaðarborgum [[Norðurlönd|Norðurlanda]] Íbúar Malmö eiga rætur víða, um fjórðungur íbúa eru fæddir erlendis og er um helmingur nemenda í grunnskólunum svo nefndir nýbúar eða afkomendur þeirra. Einnig eru fjölmargir [[múslimi|múslimar]] í borginni eða um 16% íbúa.{{Heimild vantar}} == Saga == [[Mynd:1594 map of Elbogen.jpg|thumb|left|240px|Kort af Malmö frá 1594]] Malmö á rætur að rekja til ferjustaðar fyrir [[erkibiskup]]inn af [[Lundur (Svíþjóð)|Lundi]] á [[13. öld]] og var þá [[Danmörk|danskt]] land. Lundur er um 20 kílómetra norðaustur af Malmö. Bygging Sankt Petri-kirkjunnar hófst [[1290]], hún er ein af elstu [[Gotneskur stíll|gotnesku]] kirkjubyggingunum á Norðurlöndum og sú elsta í núverandi Svíþjóð. Svipaðar kirkjur er að finna víða á því svæði sem [[Hansakaupmenn]] störfuðu á. Malmö var miðstöð Hansakaupmanna við Eyrarsund og einn af mikilvægusta bæjum Danaveldis. Eftir að [[Svíakonungar]] náðu undir sig [[Skánn|Skáni]] [[1658]] varð hlutverk Malmö allt annað. Verslun og efnahagslíf dróst mjög saman og var þannig komið [[1730]] að einungis 282 íbúar voru í borginni. Það er ekki fyrr en á seinni hluta [[19. öld|19.aldar]] sem Malmö nær sér á strik að nýju og áttu nýir samgönguhættir með [[járnbraut]]arlestum mikinn þátt í því. == Landlýsing == Malmö liggur á 13°00' austur og 55°35' norður. Skemmra er þaðan til [[Ítalía|ítölsku]] borgarinnar [[Mílanó]] en nyrstu sænsku borgarinnar [[Kiruna]]. Með Eyrarsundsbrúnni varð Malmö aftur nátengd Kaupmannahöfn. Brúin var vígð [[1. júlí]] ár [[2000]] og er 8 kílómetra löng. Öll tengingin, brú, tilbúin eyja ([[Piparhólminn]]) og göng undir hluta sundsins er 16 kílómetra löng. Þetta hefur gjörbreytt samgöngum, meðal annars fara lestir milli Malmö og Kaupmannahafnar á 20 mínútna fresti yfir brúna. == Efnahagslíf == Efnahagslíf Malmö einkenndist lengi af þungaiðnaði og ekki síst skipasmíði þar sem stærst og frægast var [[Kockums]]. Nú eru flestar skipsmiðjur lokaðar og sama á við um annan þungaiðnað. ==Íþróttir== Knattspyrnulið borgarinnar er [[Malmö FF]] og hafa margir Íslendingar spilað með því. [[FC Rosengård]] er kvennaliðið í knattspyrnu. [[HK Malmö]] er handboltaliðið og [[Malmö Redhawks]] íshokkíliðið. == Íslendingar í Malmö == Stór hópur Íslendinga fluttist búferlum til Malmö í atvinnuleit í lok sjöunda og byrjun áttunda áratugs síðustu aldar, þegar sem mest atvinnuleysi var á [[Ísland]]i. Fóru margir þeirra í störf hjá Kockums. Mjög margir þeirra hafa ílengst og er fjölmenn nýlenda Íslendinga og athafnasamt Íslendingafélag í borginni. {{heimild vantar}} Fornt heiti borgarinnar á íslensku er '''Málmhaugar''', en það mun vera upprunalegt norrænt heiti hennar. Á síðari tímum hefur borgin stundum verið nefnd '''Málmey''' á íslensku, en það er þýðing á sænska nafninu sem byggð er á rangtúlkun á uppruna þess, þ.e. með því að þýða ''{{lang|sv|-ö}}'' sem ''ey''. == Myndasyrpa == <gallery> Mynd:Malmo-city_hall.jpg|Ráðhúsið í Malmö byggt [[1546]] við ''Stortorget'' Mynd:Malmöbibliotek2.JPG|Borgarbókasafnið Mynd:Malmöhus slott 2.jpg|Kastalinn í Malmö, nú safn Mynd:Oresund.jpg|Eyrarsundsbrúin Mynd:St_Petri_church_in_Malmö.jpg|Kirkja heilags Petri byggð um 1290 Mynd:Malmö C, centralplan.jpg|Aðaljárnbrautarstöðin byggð 1856 </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} == Ítarefni == {{Commons|Malmö}} * [https://malmo.se/ Malmö] – Opinber vefur. {{Stærstu þéttbýlissvæði í Svíþjóð}} [[Flokkur:Malmö| ]] [[Flokkur:Borgir í Svíþjóð]] 8snroaeu8gbyy1i5jqc6jfg7wliys25 0 26095 1984497 1906852 2026-10-30T18:00:33Z Berserkur 10188 1984497 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1357]]|[[1358]]|[[1359]]|[[1360]]|[[1361]]|[[1362]]|[[1363]]| [[1341–1350]]|[[1351–1360]]|[[1361–1370]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Traité de Bretigny.svg|thumb|right|Skipting Frakklands samkvæmt [[Brétigny-sáttmálinn|Brétigny-sáttmálanum]].]] Árið '''1360''' ('''MCCCLX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Krossreið fyrri]]. Markús barkaður, kona hans og synir fóru að Ormi bónda á [[Kross (Austur-Landeyjum)|Krossi]] í [[Austur-Landeyjar|Austur-Landeyjum]] og særðu hann. * [[Árni Þórðarson hirðstjóri]] lét taka Markús barkað og fjölskyldu hans af lífi í [[Lambey]]. * Bein [[Þorlákur Loftsson|Þorláks Loftssonar]] ábóta í [[Þykkvabæjarklaustur|Þykkvabæjarklaustri]] voru tekin upp og höfð í klausturkirkjunni sem helgur dómur. * Nærri 300 Norðlendingar riðu á móti [[Jón Guttormsson skráveifa|Jóni skráveifu]] þegar hann hugðist ríða um [[Norðlendingafjórðungur|Norðlendingafjórðung]] og heimta skatta, mættu honum við [[Þverá (Vesturhópi)|Þverá]] í [[Vesturhóp]]i og stökktu honum úr fjórðungnum. * [[Gyrðir Ívarsson]] Skálholtsbiskup bjargaðist naumlega þegar skip sem hann ætlaði á til [[Noregur|Noregs]] sökk við [[Vestmannaeyjar]]. Allir björguðust eftir að hafa heitið á [[Þorlákur helgi Þórhallsson|Þorlák biskup helga]]. * [[Pétur Halldórsson (lögmaður)|Pétur Halldórsson]] lét af embætti lögmanns norðan og vestan. ;Fædd * [[Guðmundur Ormsson]], höfðingi af ætt Skarðverja (d. [[1388]]). ;Dáin == Erlendis == * [[11. janúar]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Karl 5. Frakkakonungur]] rauf umsátur Englendinga við [[Reims]]. * Janúar - Goryeo-her Kóreu gerði gagnárás á Kínverja sem höfðu ráðist inn í landið. * Júní - [[Valdimar atterdag]] lagði [[Skánn|Skán]] undir sig. * [[10. ágúst]] - Svíþjóð og Danmörk sömdu um frið í [[Helsingjaborg]]. [[Magnús Eiríksson smek]] viðurkenndi yfirráð Dana yfir Skáni gegn varnarsamningi við Danmörk en hélt norður [[Halland]]i. * [[24. október]] - [[Brétigny-sáttmálinn]] var undirritaður í [[Calais]]. Hann markaði lok fyrsta hluta [[Hundrað ára stríðið|Hundrað ára stríðsins]]. [[Játvarður 3.]] gaf frá sér tilkall til frönsku krúnunnar og sleppti [[Jóhann 2. Frakkakonungur|Jóhanni 2.]] Frakkakonungi úr haldi en fékk í staðinn miklar lendur í Frakklandi. ;Fædd * [[2. maí]] - [[Zhu Di]], 3. keisari Mingveldisins * [[Giovanni di Bicci de'Medici]], stofnandi ættarveldis [[Medici-ættin|Medici-ættarinnar]] í [[Flórens]] (d. [[1429]]). * [[Bayezid]], soldán Ottómanveldisins. ;Dáin * [[29. september]] - [[Jóhanna af Auvergne, Frakklandsdrottning]] (f. [[1326]]). [[Flokkur:1360]] [[Flokkur:1351-1360]] er484b0qolfcut5r2heqg2gte2ldmrf 0 26228 1984526 1979595 2026-10-31T09:46:55Z ~2026-57864-75 122386 /* Efnahagslíf */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1984526 wikitext text/x-wiki {{Hnit|59|51|N|17|38|E|display=title|region:SE}} [[Mynd:Uppsala in Sweden.png|thumb|Staðsetning Uppsala á korti]] [[Mynd:Uppsala Collage.jpg|thumb|Uppsala, svipmyndir.]] '''Uppsalir''' ([[sænska]]: ''Uppsala'') er borg í [[Svíþjóð]] um 70 km norðan við [[Stokkhólmur|Stokkhólm]]. Uppsalir er fjórða stærsta borg Svíþjóðar, íbúar eru tæp 175.000 ([[2023]]). == Saga == [[Mynd:Wiew of uppsala.JPG|thumb|left|[[Dómkirkjan í Uppsölum]].]] Upphaflega voru Uppsalir nokkrum kílómetrum norðan við núverandi borgarstæði. Það svæði er nú nefnt ''Gömlu Uppsalir'' (''Gamla Uppsala''), núverandi svæði var nefnt ''Eystri Árósar'' (''Östra Aros''). Samkvæmt miðaldaheimildum, sérlega [[Adam frá Brimum]], voru Gömlu Uppsalir miðstöð [[ásatrú]]ar í Svíþjóð, meðal annars eru til lýsingar á stórum styttum af ásunum í aðalhofinu. Eftir kristnitöku á [[11. öld]] hætti dýrkun á ásunum og í þeirra stað urðu Uppsalir mikilvæg miðstöð kirkjunnar. Erkibiskupsdæmi Svíþjóðar var stofnað í Uppsölum árið [[1164]]. Núverandi Uppsalir voru upphaflega hafnarstaður Gömlu Uppsala. Árið [[1274]] tóku Eystri Árósar við hlutverki Gömlu Uppsala þegar upphafleg dómkirkja brann og erkibiskupsdæmið var flutt. Samtímis hófst bygging [[Dómkirkjan í Uppsölum|Dómkirkjunnar í Uppsölum]] sem stendur enn. Er hún byggð í dæmigerðum [[gotneskur stíll|gotneskum stíl]] og er stærsta kirkja í Norðurlanda með 119 m háum turnum. Elsti og ef til vill virtasti [[háskóli]] á [[Norðurlönd]]um er [[Háskólinn í Uppsölum]], sem stofnaður var [[1477]]. Við háskólann er meðal annars frægur grasagarður sem stofnaður var af jurtafræðingnum [[Carl von Linné]]. Fjölmargir íslendingar hafa stundað nám við háskólann. == Efnahagslíf == Fyrir utan háskólann og háskólasjúkrahúsið, sem setja svip á borgina, eru rannsóknir tengdar [[líftæknifræði]] og eins lyfjaframleiðsla mikilvægir þættir í efnahags- og atvinnulífi Uppsala. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == {{commons|Uppsala|Uppsölum}} * [http://www.uppsala.se/ Opinber vefur Uppsala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090526080028/http://www.uppsala.se/ |date=2009-05-26 }} * [http://www.uppsala.to Uppsala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090424030155/http://www.uppsala.to/ |date=2009-04-24 }} - Visit Uppsala * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3269958 ''Uppsalir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1931] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201146/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3269958 |date=2016-03-05 }} {{Stærstu þéttbýlissvæði í Svíþjóð}} {{stubbur|landafræði|svíþjóð}} [[Flokkur:Borgir í Svíþjóð]] 5yjz6n8ru8er2t6uw0s56mqa2puxfst 0 27676 1984498 1983577 2026-10-30T18:02:10Z Akigka 183 1984498 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} [[Mynd:PopeGregoryXI.jpg|thumb|right|[[Gregoríus 11.]] páfi.]] Árið '''1370''' (MCCCLXX í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 70. ár 14. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[þriðjudagur|þriðjudegi]] samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]]. == Á Íslandi == * [[Jarðskjálfti]] á [[Suðurland]]i lagði tólf bæi í rúst og sex létu lífið sunnan við [[Ölfus]]. * [[Þorgautur Jónsson]] varð [[Hirðstjórar á Íslandi|hirðstjóri]]. * [[Árni Jónsson (ábóti)|Árni Jónsson]] varð ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]]. * Síðustu heimildir um skip á [[Gásar|Gásum]]. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[Hafliði (ábóti í Munkaþverárklaustri)|Hafliði]] ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]]. == Erlendis == * [[18. febrúar]] - [[Þýsku riddararnir]] og [[Hertogadæmið Litáen]] áttust við í orrustunni við Rudau, norðan [[Königsberg]]. * [[9. apríl]] - [[Tímúr]] varð leiðtogi [[Tímúrveldið|veldis sem kennt var við hann]] eftir landvinninga í mið-Asíu og Persíu. Hann gerði [[Samarkand]] að höfuðborg ríkis síns. * [[24. maí]] - [[Stralsundsáttmálinn]] batt enda á stríð [[Danmörk|Dana]] og [[Hansasambandið|Hansakaupmanna]]. * [[19. september]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Englendingar tóku aftur borgina [[Limoges]] af Frökkum. * [[6. desember]] - Stórhertoginn af Litáen hóf umsátur um [[Moskva|Moskvu]] og brenndi og rændi hana. * [[30. desember]] - [[Gregoríus XI]] var kosinn páfi. * [[Krossbogi|Krossbogar]] úr stáli voru fyrst notaðir sem stríðsvopn. ===Fædd=== * [[11. apríl]] - Friðrik 1. kjörfursti af Saxlandi (d. 1428). * Um jólaleytið - [[Ólafur 4. Hákonarson]] konungur Noregs og Danmerkur (d. [[1387]]). * [[Jóhann 7. Palaíológos]], Býsanskeisari (d. [[1408]]). * [[Jóhannes 23. mótpáfi]], 1410-1415. * [[Benedikt 14.]], mótpáfi 1425-1430. * [[Leonardo Bruni]], ítalskur húmanisti, sagnfræðingur og erindreki (d. [[1444]]). ===Dáin=== * [[5. nóvember]] - [[Kasimír 3.]] Póllandskonungur (f. 1310). * [[19. desember]] - [[Úrbanus 5.]] páfi (f. 1310) [[Flokkur:1370]] [[Flokkur:1361-1370]] psmjls4x70ad92196cz9d3kcx3gkwuq 1984499 1984498 2026-10-30T18:02:33Z Akigka 183 /* Erlendis */ 1984499 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} [[Mynd:PopeGregoryXI.jpg|thumb|right|[[Gregoríus 11.]] páfi.]] Árið '''1370''' (MCCCLXX í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 70. ár 14. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[þriðjudagur|þriðjudegi]] samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]]. == Á Íslandi == * [[Jarðskjálfti]] á [[Suðurland]]i lagði tólf bæi í rúst og sex létu lífið sunnan við [[Ölfus]]. * [[Þorgautur Jónsson]] varð [[Hirðstjórar á Íslandi|hirðstjóri]]. * [[Árni Jónsson (ábóti)|Árni Jónsson]] varð ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]]. * Síðustu heimildir um skip á [[Gásar|Gásum]]. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[Hafliði (ábóti í Munkaþverárklaustri)|Hafliði]] ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]]. == Erlendis == * [[18. febrúar]] - [[Þýsku riddararnir]] og [[Hertogadæmið Litáen]] áttust við í orrustunni við Rudau, norðan [[Königsberg]]. * [[9. apríl]] - [[Tímúr]] varð leiðtogi [[Tímúrveldið|veldis sem kennt var við hann]] eftir landvinninga í mið-Asíu og Persíu. Hann gerði [[Samarkand]] að höfuðborg ríkis síns. * [[24. maí]] - [[Stralsundsáttmálinn]] batt enda á stríð [[Danmörk|Dana]] og [[Hansasambandið|Hansakaupmanna]]. * [[19. september]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Englendingar tóku aftur borgina [[Limoges]] af Frökkum. * [[6. desember]] - Stórhertoginn af Litáen hóf umsátur um [[Moskva|Moskvu]] og brenndi og rændi hana. * [[30. desember]] - [[Gregoríus 11.]] var kosinn páfi. * [[Krossbogi|Krossbogar]] úr stáli voru fyrst notaðir sem stríðsvopn. ===Fædd=== * [[11. apríl]] - Friðrik 1. kjörfursti af Saxlandi (d. 1428). * Um jólaleytið - [[Ólafur 4. Hákonarson]] konungur Noregs og Danmerkur (d. [[1387]]). * [[Jóhann 7. Palaíológos]], Býsanskeisari (d. [[1408]]). * [[Jóhannes 23. mótpáfi]], 1410-1415. * [[Benedikt 14.]], mótpáfi 1425-1430. * [[Leonardo Bruni]], ítalskur húmanisti, sagnfræðingur og erindreki (d. [[1444]]). ===Dáin=== * [[5. nóvember]] - [[Kasimír 3.]] Póllandskonungur (f. 1310). * [[19. desember]] - [[Úrbanus 5.]] páfi (f. 1310) [[Flokkur:1370]] [[Flokkur:1361-1370]] rv91kfclfoxmylfhqfryifa6pt3fpub 0 27883 1984528 1983725 2026-10-31T10:08:20Z Akigka 183 /* Þróun listformsins */ 1984528 wikitext text/x-wiki [[File:Le Voyage dans la Lune (1902).webm|upright=1.35|thumb|thumbtime=6:15|''[[Tunglferðin (kvikmynd frá 1902)|Tunglferðin]]'' (1902) er gjarnan álitin fyrsta myndin með söguþræði og fyrsta vísindaskáldsögumyndin.]] '''Kvikmynd''' er [[sjónlist]]averk þar sem sögur, hugmyndir, reynsla, skynjun og tilfinningar eru tjáðar með [[hreyfimynd]]. Hefðbundin kvikmynd er gerð úr röð [[mynd]]a sem sýndar eru hratt svo persónur og hlutir á myndinni virðast hreyfast. Þetta stafar af [[sjóntregða|sjóntregðu]] mannsaugans þar sem myndir haldast stutta stund á sjónhimnunni.<ref>{{tímarit.is|3288467|Úr sögu kvikmyndanna|höfundur=Jóhann Hannesson|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=23.2.1964|bls=1}}</ref><ref>{{tímarit.is|8188758|Þróunarsaga kvikmyndanna í stuttu máli|blað=Sýningarmaðurinn|1.6.1959|bls=5}}</ref> Hefðbundnar kvikmyndir eru búnar til með [[kvikmyndavél]]um sem taka margar myndir upp á [[Kvikmyndafilma|filmu]] eða á [[Stafræn kvikmyndun|stafrænu formi]]. Hljóð er einnig tekið upp á [[hljóðrás]] sem er samhæfð við kvikmyndina svo áhorfandinn upplifir hljóðið í samhengi við myndirnar. [[Teiknimynd]]ir eru gerðar úr teiknuðum myndum eða með tölvubúnaði. Í kvikmyndagerð eru stundum notaðar [[tæknibrellur]] til að skapa atriði og áhrif sem ekki eiga sér stoð í veruleikanum. Áhorfandinn [[dómfrestun|frestar dómi]] um sanngildi þess sem hann sér og lifir sig inn í kvikmyndina. Kvikmyndir eru almennt álitnar mikilvægt [[list]]form sem hefur þann tilgang að skemmta, segja sögur, mennta og upplýsa áhorfendur, beita áróðri og veita innblástur. Áhorfendur þurfa yfirleitt ekki sérstaka kunnáttu til að njóta kvikmynda sem geta því höfðað til fólks um allan heim. [[Talrás]] kvikmynda er [[þýðing|þýdd]] ýmist með [[talsetning]]u eða [[skjáþýðing]]u. Kvikmyndir eru mikilvægur hluti [[menning]]ar sem þær bæði endurspegla og skapa. == Saga == === Fyrstu kvikmyndirnar === {{Multiple image | image1 = Roundhay Garden Scene (1888) 7fps.webm | caption1 = ''[[Roundhay Garden Scene]]'', elsta kvikmynd heims sem hefur varðveist, eftir [[Louis Le Prince]], 1888. | image2 = Llegada del tren a la estaci n de La Ciotat C-416912632-large.jpg | caption2 = Rammi úr ''[[L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat]]'', einni fyrstu myndinni sem sýnd var í kvikmyndahúsi, 1896. | total_width = 450 }} Undir lok [[1881-1890|9. áratugar 19. aldar]] var fundin upp [[ljósmyndafilma]] úr [[tréningur|tréningi]] og [[kvikmyndatökuvél]]ar sem tóku ljósmyndir hratt upp á filmuna með því að opna ljósopið mörgum sinnum hratt um leið og filmunni var rennt framhjá því. Þannig varð til [[kvikmyndafilma]] sem var undin upp á spólu.<ref>{{Cite web |title=Celluloid Film {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/research-starters/history/celluloid-film |access-date=2026-06-29 |website=EBSCO |language=en|date=2023|last=Sanders|first=Vicki A}}</ref><ref>{{Cite web |title=The cameras that brought photography to the people |url=https://museumsvictoria.com.au/article/the-cameras-that-brought-photography-to-the-people/ |access-date=2026-06-29 |website=Museums Victoria|last=French|first=Robert}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Early History of Motion Pictures {{!}} American Experience {{!}} PBS |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/pickford-early-history-motion-pictures/ |access-date=2026-06-29 |website=www.pbs.org |language=en|last=Pickford|first=Mary}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lesso |first=Rosie |date=2024-08-12 |title=Who Invented the First Motion Picture Camera? |url=https://www.thecollector.com/who-invented-the-first-motion-picture-camera/ |access-date=2026-06-29 |website=TheCollector |language=en}}</ref> Elsta kvikmynd sem varðveist hefur er ''[[Roundhay Garden Scene]]'' frá 1888. Myndin er þrjár sekúndur og sýnir fólk, klætt í spariföt, dansandi um í garði. Leikstjóri myndarinnar var hinn franski [[Louis Le Prince]]. Alls komu fjórar myndir út það ár. Þrjár af þeim voru gerðar af Le Prince. Þær voru ''Roundhay Garden Scene'', ''Accordion Player'' og ''Traffic Crossing Leeds Bridge''. Sú fjórða var ''Horse and Rider Jumping Over an Obstacle'', gerð af hinum þýska [[Ottomar Anschütz]]. Til að horfa á þessar fyrstu myndir þurfti áhorfandinn að leggja augað að linsu sérstaks tækis, eins og [[Electrotachyscope]],<ref name=":5">{{Cite web |title=Ottomar Anschutz at Historic Camera |url=https://www.historiccamera.com/cgi-bin/librarium2/pm.cgi?action=app_display&app=datasheet&app_id=1572 |access-date=2026-06-28 |website=www.historiccamera.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ottomar Anschütz perfected the zootrope {{!}} Camera Museum |url=https://www.cameramuseum.ch/en/discover/permanent-exhibition/the-plate-era/ottomar-anschutz-perfected-the-zootrope/ |access-date=2026-06-28 |website=www.cameramuseum.ch}}</ref> [[Kinetoscope]],<ref name=":6">{{Cite web |date=2020-06-18 |title=A very short history of cinema |url=https://www.scienceandmediamuseum.org.uk/objects-and-stories/very-short-history-of-cinema |access-date=2026-06-29 |website=The National Science and Media Museum}}</ref> eða [[Mutoscope]].<ref>{{Cite web |last=Roos |first=Dave |date=2025-02-27 |title=How Movie Theaters Got Their Start in America |url=https://www.history.com/articles/movie-theaters-origins-america |access-date=2026-06-30 |website=HISTORY |language=en}}</ref> Undir lok [[1891-1900|10. áratugarins]] voru fundnar upp [[sýningarvél]]ar sem gátu varpað myndinni upp á [[kvikmyndatjald]] svo margir áhorfendur gátu horft á myndina í einu.<ref>{{Cite web |title=Early Movie Audiences |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/pickford-early-movie-audiences/ |access-date=2026-06-29 |website=www.pbs.org |language=en|last=Pickford|first=Mary}}</ref> === Þróun listformsins === Fyrstu kvikmyndirnar voru mjög stuttar og sýndu eitt atvik með einni samfelldri óhreyfðri töku.<ref name=":6" /> [[Klipping (kvikmyndagerð)|Klippingar]] eða önnur tækni [[kvikmyndalist]]ar voru ekki komnar til sögunnar. Mynd af verkafólki á leið úr verksmiðju Lumière í Lyon er dæmi um slíka mynd. Sjónarhornið er beint á dyr verksmiðjunnar og fólkið fer út og beygir svo til hægri eða vinstri.<ref>{{Cite web |last=Lattanzio |first=Ryan |date=2020-03-22 |title=On This Day in 1895, the Lumière Brothers Debuted Their First Film and Changed the World |url=https://www.indiewire.com/features/general/lumiere-brothers-workers-leaving-factory-anniversary-1202219698/ |access-date=2026-06-30 |website=IndieWire |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Louis Lumière. Sortie d'usine (Workers Leaving the Lumière Factory). 1895 {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/collection/works/307155 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218235859/https://www.moma.org/collection/works/307155 |archive-date=2024-12-18 |access-date=2026-06-30 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-12-03 |title=Sortie d'usine, [IV] |url=https://catalogue-lumiere.com/sortie-dusine-iv/ |access-date=2026-06-30 |website=Catalogue Lumière |language=fr-FR}}</ref> Í bandarísku myndinni ''[[A Trip Down Market Street]]'' var myndavélin staðsett á [[kláfvagn]]i í [[San Francisco]] og hreyfðist því eftir teinum.<ref>{{Cite news |last=Chokshi |first=Niraj |date=2018-04-14 |title=Found Footage Offers a New Glimpse at 1906 San Francisco Earthquake |url=https://www.nytimes.com/2018/04/14/us/san-francisco-earthquake-film.html |access-date=2026-06-30 |work=The New York Times}}</ref> Í byrjun 20. aldar tók kvikmyndagerðarfólk að setja nokkur atriði saman til að segja sögu. Með því að setja atriðin saman í eina samfellda kvikmynd verður til samfella í hugum áhorfenda sem er forsenda allrar sagnamennsku í kvikmyndagerð. Ef ein mynd sýnir til dæmis konu horfa út um glugga, mun áhorfandi túlka næsta atriði (hvað sem það er) sem það sem konan var að horfa á. Í fyrstu voru þetta stöðugar tökur frá einu sjónarhorni, en seinna hóf fólk að taka atriði upp út frá fleiri sjónarhornum.<ref>{{Cite web |title=Changes in Film Style in the 1910s |url=https://wcftr.commarts.wisc.edu/index.php/exhibits/the-harry-roy-aitken-papers/changes-in-film-style-in-the-1910s/ |access-date=2026-06-30 |website=University of Wisconsin–Madison}}</ref> Myndin ''[[Tunglferðin (kvikmynd frá 1902)|Tunglferðin]]'' sem franski sjónhverfingamaðurinn [[Georges Meliés]] gerði árið 1902, er talinn vera fyrsta myndin með alvöru handriti. Myndin sjálf er [[þögul kvikmynd|þögul]], en ákveðnir hlutir líkjast nútíma[[Handrit|kvikmyndahandriti]]. Þegar þessar fyrstu þöglu myndir voru sýndar í [[kvikmyndahús]]um var gjarnan fenginn [[píanó]]leikari eða [[organisti]] til að leika undir og byggja með því undir andrúmsloftið í myndinni.<ref name=":7">{{Cite web |last=Nguyen |first=Sophia |date=2018-06-11 |title=Not "Mickey Mousing": the rigors of accompanying silent films |url=https://www.harvardmagazine.com/2018/06/silent-films |access-date=2026-06-30 |website=Harvard Magazine |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Ross |first=Alex |date=2025-12-22 |title=The Organists Improvising Soundtracks to Silent Films |url=https://www.newyorker.com/magazine/2025/12/29/the-organists-improvising-soundtracks-to-silent-films |access-date=2026-06-30 |magazine=The New Yorker |language=en-US |issn=0028-792X}}</ref> Þegar kom fram á 3. áratuginn fylgdu myndinni nótur með undirleik.<ref>{{Cite web |last=Pruitt |first=John |date=1993-12-19 |title=Between Theater and Cinema: Silent Film Accompaniment in the 1920s |url=https://americansymphony.org/concert-notes/between-theater-and-cinema-silent-film-accompaniment-in-the-1920s/ |access-date=2026-06-30 |website=American Symphony Orchestra |language=en-US}}</ref> [[File:GIF of Buster Keaton in "Steamboat Bill Jr" 1928.gif|thumb|Buster Keaton lék sjálfur í fjölmörgum áhættuatriðum eins og í myndinni ''[[Steamboat Bill, Jr.]]'' (1928).]] Þegar [[fyrri heimsstyrjöld]] braust út stöðvaðist kvikmyndagerð til afþreyingar í Evrópu, meðan hún blómstraði á sama tíma í Bandaríkjunum, sérstaklega með uppgangi [[Hollywood]] í Kaliforníu. Á þessum tíma gerði [[D. W. Griffith]] myndirnar ''[[Fæðing þjóðar]]'' (1915) og ''[[Umburðarleysi]]'' (1916).<ref>{{Cite web |last=Kizirian |first=Shari |date=2020-01-20 |title=1917: The Year That Changed the Movies |url=https://silentfilm.org/1917-the-year-that-changed-the-movies/ |access-date=2026-07-01 |website=San Francisco Silent Film Festival |language=en-US}}</ref> ''Fæðing þjóðar'' var fyrsta „stórmynd“ bandarískrar sögu, þar sem ein saga er sögð í langri kvikmynd (myndin var allt að þrír tímar í sýningu og fyllti 12 spólur).<ref>{{Cite book|last=Hubbert|first=Julie|title=Celluloid Symphonies: Texts and Contexts in Film Music History|date=2011|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-94743-6|pages=12}}</ref> Eftir að styrjöldinni lauk komu fram evrópskir kvikmyndagerðarmenn á borð við [[Sergei Eisenstein]],<ref>{{Cite web |date=2017-11-27 |title=Sergei Eisenstein: Films That Shook the World |url=https://bampfa.org/program/sergei-eisenstein-films-shook-world |access-date=2026-07-05 |website=BAMPFA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ashley |date=2024-12-13 |title=The Lost Films of Sergei Eisenstein: A Window into Cinema's Alternative History |url=https://cornellpress.cornell.edu/lost-films-of-eisensteinan-imaginary-cinema-dustin-condren-12-13-2024/ |access-date=2026-07-05 |website=Cornell University Press |language=en-US}}</ref> [[Friedrich Wilhelm Murnau]]<ref>{{Cite web |date=2021-11-12 |title=F. W. Murnau: Voyages into the Imaginary |url=https://bampfa.org/program/f-w-murnau-voyages-imaginary |access-date=2026-07-05 |website=BAMPFA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Friedrich Wilhelm Murnau 1888-1931 |url=https://www.dhm.de/lemo/biografie/wilhelm-friedrich-murnau |access-date=2026-07-05 |website=www.dhm.de |language=de}}</ref> og [[Fritz Lang]].<ref>{{Cite web |date=2018-10-25 |title=Fritz Lang & German Expressionism |url=https://bampfa.org/program/fritz-lang-german-expressionism |access-date=2026-07-05 |website=BAMPFA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-12-04 |title=Fritz Lang: 10 essential films |url=https://www.bfi.org.uk/lists/fritz-lang-10-essential-films |access-date=2026-07-05 |website=BFI |language=en}}</ref> Þeir mótuðu listformið sem naut ört vaxandi vinsælda meðal almennings. Gamanleikarar sem hófu feril sinn í [[revía|revíum]] á sviði, eins og [[Charlie Chaplin]] og [[Buster Keaton]], áttu líka stóran þátt í þróun kvikmyndagerðarinnar og kvikmyndaiðnaðarins.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2009-11-13 |title=United Artists created |url=https://www.history.com/this-day-in-history/february-5/united-artists-created |access-date=2026-07-05 |website=HISTORY |language=en}}</ref><ref name=":10">{{Cite web |last=Ferrier |first=Aimee |date=2023-02-27 |title=Was 1927 the most revolutionary year for cinema? |url=https://faroutmagazine.co.uk/1927-revolutionary-year-for-cinema/ |access-date=2026-07-06 |website=faroutmagazine.co.uk |language=en-US}}</ref> === Hljóðmyndir === [[File:The_Jazz_Singer_(1927).webm|thumbtime=16|thumb|''[[Djasssöngvarinn]]'' (1927) var fyrsta talmyndin.]] Seint á [[1921-1930|3. áratug 20. aldar]] var tækni til að taka upp og fjölfalda hljóð komin á það stig að hægt var að skapa [[hljóðrás]] fyrir kvikmyndir með tónlist og tali, sem var samhæfð við myndina.<ref name=":8" /><ref>{{Cite web |last=admin |date=2021-11-08 |title=What Was The First Film With Sound? |url=https://macksennettstudios.net/what-was-the-first-film-with-sound/ |access-date=2026-07-05 |website=Mack Sennett Studios |language=en-US}}</ref> Þessar myndir voru kallaðar „talmyndir“ (''talkies'' á ensku).<ref>{{tímarit.is|4349290|Talmyndir|blað=Fálkinn|dags=6.7.1929|bls=6}}</ref><ref>{{Cite web |title=When did the Silent Film Era End? |url=https://kodakdigitizing.com/blogs/news/when-did-the-silent-film-era-end |access-date=2025-07-15 |website=Kodak Digitizing}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Experimentation with Sound {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/collection/terms/film/experimentation-with-sound |access-date=2025-07-15 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> Eldri myndir voru þá kallaðar [[þögul mynd|þöglar myndir]], en þær þóttu fljótt úreltar og voru nær alveg horfnar af markaði í Bandaríkjunum um 1931.<ref name=":12">{{Cite web |title=The Silent Film Era |url=https://movingimage.org/collection/the-silent-film-era/ |access-date=2026-07-06 |website=Museum of the Moving Image |language=en-US}}</ref><ref name=":9" /> Árið 2013 var talið að aðeins um 14% af bandarískum kvikmyndum frá tíma þöglu myndanna hefðu varðveist á upprunalegu formi.<ref name=":9">{{Cite web |last=Barnes |first=Mike |date=2013-12-04 |title='Alarming' Study Shows Just How Few Silent Films Have Survived |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/alarming-study-shows-just-how-661810/ |access-date=2026-07-06 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Child |first=Ben |date=2013-12-04 |title=Vast majority of Hollywood silent films lost forever, study confirms |url=https://www.theguardian.com/film/2013/dec/04/american-silent-films-lost-forever |access-date=2026-07-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Árið 1927 kom fyrsta talmyndin út. Hún fékk nafnið ''[[Djasssöngvarinn]]'' (''The Jazz Singer''), gerð af bandaríska leikaranum [[Alan Crosland]]. Myndin notaðist við [[Vitaphone]]-kerfið frá [[Warner Bros]] þar sem hljóðrásin var sett á [[grammófónn|grammófónplötu]] sem var tengd við sýningarvélina til að samhæfa hljóð og mynd.<ref name=":13">{{Cite web |title=A brief history of sound in film |url=https://blog.scienceandmediamuseum.org.uk/brief-history-of-sound-in-film/ |access-date=2023-03-23 |website=National Science and Media Museum blog |date=13 September 2021 |language=en-GB}}</ref><ref name=":8" /> Fyrsta myndin í fullri lengd sem notaðist við þetta kerfi var ''[[Don Juan (kvikmynd frá 1926)|Don Juan]]'' (líka eftir Alan Crosland), en í henni er ekkert talað. Á sama tíma fundu þrír þýskir uppfinningamenn upp [[Tri-Ergon]]-aðferðina til að taka hljóð upp á kvikmyndafilmuna með því að breikka hana úr 35 mm í 42 mm til að koma þar fyrir [[ljóstónræma|ljóstónræmu]]. Þýska kvikmyndafyrirtækið [[Tobis Film]] tók þessa aðferð upp 1928. Þessi aðferð var notuð við framleiðslu stórmynda á borð við ''[[King Kong (kvikmynd frá 1933)|King Kong]]'' (1933).<ref name=":0">{{Cite book |last=Sonnenschein |first=David |title=Sound Design: The Expressive Power of Music, Voice and Sound Effects in Cinema |url=https://archive.org/details/sounddesignexpre0000sonn |year=2001}}</ref><ref name=":13" /> Hljóðið hafði mikil áhrif á allar hliðar kvikmyndagerðar. Háværir [[ljósbogalampi|ljósbogalampar]] sem áður voru notaðir til að lýsa upp tökustaði viku fyrir [[ljósapera|glóperum]],<ref name=Allen15>{{cite web|author=Allen, Bob|url=http://www.amps.net/newsletters/issue15/15_lets_.htm|title=Let's Hear It For Sound|work=AMPS Newsletter|publisher=Association of Motion Picture Sound|date=Autumn 1995|access-date=December 13, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20000108115255/http://www.amps.net/newsletters/issue15/15_lets_.htm|archive-date=January 8, 2000|df=mdy-all}}</ref> staðla þurfti hraða afspilunar í kvikmyndahúsum við 24 ramma á sekúndu, auk þess sem [[leikari|leikarar]] urðu að breyta um leikstíl og aðlagast hljóðupptökutækjum. Sumar stjörnur þöglu myndanna áttu erfitt með að aðlagast nýjum miðli og hurfu úr sviðsljósinu.<ref>{{cite web|url=https://movieweb.com/silent-movie-stars-who-didnt-make-it-in-the-talkies/|title=10 Silent Movie Stars Who Didn't Make It in the Talkies|author=Taryn Flaherty|date=16. nóvember 2023|website=Movieweb}}</ref> Ljóstónrásin varð brátt ríkjandi aðferð við fjölföldun og afspilun hljóðs, en hún var af lágum gæðum, einrása og veik fyrir truflunum vegna rispa og ryks á filmunni. Aðferðir til að draga úr truflunum fólu í sér að takmarka tíðnisvið afspilunar sem leiddi til þess að myndirnar fengu „holan hljóm“. Þegar [[sjónvarp]]ið kom til sögunnar reyndu kvikmyndahúsin að endurnýja afspilunartækni kvikmynda til að halda stöðu sinni. Árið 1952 kom [[Cinerama]] [[breiðtjald]]stæknin til sögunnar með þremur sýningarvélum og allt að sjö rása hljóðtækni með hágæða hljóði af [[segulband|segulböndum]].<ref>{{cite web |last=Hart |first=Martin B. |title=Cinerama |url=https://www.widescreenmuseum.com/widescreen/wingcr1.htm |publisher=The American WideScreen Museum |access-date=6 October 2012}}</ref> Þessi tækni var mjög mannaflsfrek og því ekki á færi nema stærstu kvikmyndahúsa. Breiðtjaldstæknin fyrir kvikmyndir ([[CinemaScope]] og [[Panavision]]) var þó komin til að vera og breiddist hratt út um heiminn á 6. áratugnum. Árið 1976 komu [[Dolby Laboratories]] fram með tækni til að prenta tvær ljóstónrásir á 35 mm filmur ([[Dolby Stereo]])<ref>{{Cite book |last=Beck |first=Jay |title=Designing sound: audiovisual aesthetics in 1970s American cinema |date=2016 |isbn=978-0-8135-6415-9 |location=[[New Brunswick, New Jersey]] |oclc=945447753}}</ref> og með sérstakri tækni var hægt að ná allt að 4 rásum úr þeim.<ref>{{cite web |url=http://margo.student.utwente.nl/el/audio/dolby1.html |title=Dolby Surround Sound |publisher=Margo.student.utwente.nl |access-date=July 23, 2015}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Kvikmyndir á borð við ''[[Stjörnustríð]]'' (1977) og ''[[Hárið (kvikmynd)|Hárið]]'' (1979) nýttu sér þessa tækni. Á sama tíma komu fram filmur með segulræmu fyrir hljóðupptöku ([[Super 8]]) sem urðu vinsælar í upptökutækjum til heimilisnota.<ref>{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=hOIDAAAAMBAJ&pg=PA64 |title=Home-movie sound gets easier—and more professional |journal=Popular Mechanics |volume=144 |number=4 |page=64 |date=October 1975 |publisher=Hearst Magazines |access-date=2012-07-24}}</ref> Til að draga úr vandamálum með hljómgæði í ólíkum kvikmyndahúsum var [[THX]]-staðallinn mótaður af [[Lucasfilm]] fyrir sýningar á myndinni ''[[Jedinn snýr aftur]]'' 1983.<ref>{{cite book |last1=Rinzler |first1=J.W. |title=The Sounds of Star Wars |year=2010 |publisher=Chronicle Books |location=San Francisco |isbn=978-0-8118-7546-2 |page=146}}</ref> Snemma á 10. áratug 20. aldar tóku svo stafræn hljóðkerfi eins og [[Dolby Digital]] við. == Tilvísanir == {{reflist}} ==Tengt efni== * [[Kvikmyndagerð á Íslandi]] * [[Listi yfir íslenskar kvikmyndir]] {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Kvikmyndir| ]] f5tzsp6xtrj3vusruxnvwdrvu6ndfot 0 28326 1984420 1902261 2026-10-30T12:48:27Z ~2026-57848-89 122360 /* Gangur leiksins */ leiðrétti villu 1984420 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Spanish-Bay-First-Tee.jpg|thumb|Leikmenn á teigi á [[Spánn|Spáni]]]] '''Golf''' er [[íþróttir|íþrótt]] þar sem leikmenn reyna að koma kúlu í holu í sem fæstum höggum og er notast við kylfur með mismunandi fláa. Golf er ein af fáum íþróttum sem ekki er spiluð á ákveðið stórum velli eða vallarhelmingi, stærðin fer eftir stærð golfvallarins. Golf er talið vera frá [[Skotland]]i og hefur verið spilað í að minnsta kosti 500 ár á [[Bretland]]seyjum. Elsti golfvöllur í heimi er Old Course völlurinn í St. Andrews. Golf eins og við þekkjum það í dag hefur verið spilað á Old Course í um 600 ár, svipaðar íþróttir voru þó leiknar nokkrum öldum fyrr. == Uppbygging golfvalla == [[Golfvöllur|Golfvellir]] skiptast í brautir sem hver hefur eina holu. Algengar vallarstærðir eru 9 eða 18 holu vellir sem hafa þá 9 eða 18 brautir. === Teigar === [[Mynd:Tees.jpg|thumb|Mynd af tíum.]] Golfleikur hefst ávallt á teig hverrar brautar en þar er svæði til að slá kúluna í átt að holu. Á teigi er notað [[tí]] sem hækkar kúluna frá vellinum. Tí má ekki nota í seinni höggum. Þrír ólíkir teigar eru á hverri braut og skiptast þeir á milli þeirra sem nota þá. Þannig fá atvinnumenn einn teig, karlar (áhugamenn) einn og konur og börn (áhugamenn) einn. Vellir sem hafa fjóra teiga eru þó líka til þ.e. atvinnumenn karlar (hvítir), áhugamenn karlar (gulir), atvinnumenn konur (bláir) og svo áhugamenn konur og börn (rauðir) === Braut === Þegar slegið er af teig er reynt að hitta á '''brautina''', á brautinni geta verið margar hindranir s.s sandgryfjur, hólar og hæðir, tré og allt það sem venjulega má sjá í okkar daglega umhverfi. Í kringum brautina er þykkur graskargi, eða '''röff''' á daglegu máli golfara. === Flötin === Á flötinni, eða ''greeninu'', er holan staðsett. Flatir hafa mismunandi halla og er grasið þar oftast betur hirt en á öðrum hlutum golfvallarins. == Gangur leiksins == Þar sem leikurinn gengur út á það að komast hringinn (allar holurnar) á sem fæstum höggum er oft viðmiðunarhöggfjöldi gefinn upp og kallast hann '''par vallar'''. Algengt par vallar er 72 en par holu fer aldrei yfir SEX. Högg á holu hafa ólík nöfn eins og sjá má í töflunni að neðan: {|class="wikitable" !bgcolor=#dfdfdf align="center"| !bgcolor=#dfdfdf align="center"|Heiti !bgcolor=#dfdfdf|Skýring |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-4 |align="center"| kondór |fjögur högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-3 |align="center"| albatros |þrjú högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-2 |align="center"| örn |tvö högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-1 |align="center"| fugl |eitt högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"| 0 |align="center"| par |jafn mörg högg og par holunnar er |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|+1 |align="center"| skolli |eitt högg yfir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|+2 |align="center"| skrambi |tvö högg yfir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"| |align="center"| kalkúnn |fugl þrisvar í röð |} === Kúlan slegin === Til að koma kúlunni í holu er notuð '''golfkylfa'''. Þegar kúla hefur verið slegin má ekki taka hana upp nema hún sé á flöt og þá með því að merkja staðsetningu hennar með '''flatarmerki'''. Leikmaður notar eins mörg högg og þarf til að koma kúlunni í rétta holu en þó er siður að taka kúluna upp þegar komin eru fjögur högg yfir pari og fara yfir á næstu braut, sérstaklega þegar aðrir leikmenn bíða eftir því að leika brautina. Höggin þurfa að vera blanda af nákvæmni og lengd og er leikurinn því blanda af líkamlegri áreynslu og nákvæmni. === Skýringar á algengum orðum === * '''Teighögg''' er alltaf fyrsta högg leikmanns á hverri braut, það er slegið af teig. * '''Pútt''' er högg sem slegið er á '''púttflöt''' og er vonandi síðasta höggið til að koma kúlunni í holuna. Við það er notaður '''pútter'''. * '''Húkk/Hook''' kallast það þegar kúlan er slegin til vinstri hjá rétthentum leikmönnum en til hægri hjá örvhentum. * '''Slæs/Slice''' er öfugt við húkk, þ.e. rétthentur leikmaður slær kúluna til hægri en örvhentur til vinstri. == Útbúnaður == Í golfi eru ekki gerðar kröfur til dýrs útbúnaður, en skulu leikmenn þó klæðast snyrtilegum klæðnaði. Kylfur þarf til leiksins og eru ólíkar útfærslur notaðar við ólík markmið. === Trékylfur === Trékylfur eru lengstu kylfurnar í pokanum og eru notaðar þegar slá þarf löng högg. Fláinn á trékylfum er frá 7,5° til 31° gráður. Skaftið er um 100 - 105 cm, lengdin má ekki fara yfir {{convert|47|in|cm}}. === Járn === [[Mynd:Metal clubs.jpg|thumb|Járnkylfur]] Járnin eru til styttri högga en trékylfurnar, járn hafa númer frá 1 og upp í 9 eftir fláa, því hærri tala, því meiri flái. === Pútter === Pútterinn (Potspaðinn) er notaður þegar kúlan liggur á flötinni, þá reyna kylfingar að sjá breikið (hallann) og ímynda sér hvernig kúlan eigi eftir að rúlla. Pútterinn er s.s. notaður í stutt og nákvæm högg. == Tengt efni == * [[Listi yfir íslenska golfklúbba]] [[Flokkur:Golf| ]] hb2hd16m1xcc5o29fp5s4s6jp7ychc8 1984421 1984420 2026-10-30T12:48:59Z ~2026-57848-89 122360 /* Gangur leiksins */ 1984421 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Spanish-Bay-First-Tee.jpg|thumb|Leikmenn á teigi á [[Spánn|Spáni]]]] '''Golf''' er [[íþróttir|íþrótt]] þar sem leikmenn reyna að koma kúlu í holu í sem fæstum höggum og er notast við kylfur með mismunandi fláa. Golf er ein af fáum íþróttum sem ekki er spiluð á ákveðið stórum velli eða vallarhelmingi, stærðin fer eftir stærð golfvallarins. Golf er talið vera frá [[Skotland]]i og hefur verið spilað í að minnsta kosti 500 ár á [[Bretland]]seyjum. Elsti golfvöllur í heimi er Old Course völlurinn í St. Andrews. Golf eins og við þekkjum það í dag hefur verið spilað á Old Course í um 600 ár, svipaðar íþróttir voru þó leiknar nokkrum öldum fyrr. == Uppbygging golfvalla == [[Golfvöllur|Golfvellir]] skiptast í brautir sem hver hefur eina holu. Algengar vallarstærðir eru 9 eða 18 holu vellir sem hafa þá 9 eða 18 brautir. === Teigar === [[Mynd:Tees.jpg|thumb|Mynd af tíum.]] Golfleikur hefst ávallt á teig hverrar brautar en þar er svæði til að slá kúluna í átt að holu. Á teigi er notað [[tí]] sem hækkar kúluna frá vellinum. Tí má ekki nota í seinni höggum. Þrír ólíkir teigar eru á hverri braut og skiptast þeir á milli þeirra sem nota þá. Þannig fá atvinnumenn einn teig, karlar (áhugamenn) einn og konur og börn (áhugamenn) einn. Vellir sem hafa fjóra teiga eru þó líka til þ.e. atvinnumenn karlar (hvítir), áhugamenn karlar (gulir), atvinnumenn konur (bláir) og svo áhugamenn konur og börn (rauðir) === Braut === Þegar slegið er af teig er reynt að hitta á '''brautina''', á brautinni geta verið margar hindranir s.s sandgryfjur, hólar og hæðir, tré og allt það sem venjulega má sjá í okkar daglega umhverfi. Í kringum brautina er þykkur graskargi, eða '''röff''' á daglegu máli golfara. === Flötin === Á flötinni, eða ''greeninu'', er holan staðsett. Flatir hafa mismunandi halla og er grasið þar oftast betur hirt en á öðrum hlutum golfvallarins. == Gangur leiksins == Þar sem leikurinn gengur út á það að komast hringinn (allar holurnar) á sem fæstum höggum er oft viðmiðunarhöggfjöldi gefinn upp og kallast hann '''par vallar'''. Algengt par vallar er 72 en par holu fer aldrei yfir sex. Högg á holu hafa ólík nöfn eins og sjá má í töflunni að neðan: {|class="wikitable" !bgcolor=#dfdfdf align="center"| !bgcolor=#dfdfdf align="center"|Heiti !bgcolor=#dfdfdf|Skýring |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-4 |align="center"| kondór |fjögur högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-3 |align="center"| albatros |þrjú högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-2 |align="center"| örn |tvö högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-1 |align="center"| fugl |eitt högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"| 0 |align="center"| par |jafn mörg högg og par holunnar er |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|+1 |align="center"| skolli |eitt högg yfir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|+2 |align="center"| skrambi |tvö högg yfir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"| |align="center"| kalkúnn |fugl þrisvar í röð |} === Kúlan slegin === Til að koma kúlunni í holu er notuð '''golfkylfa'''. Þegar kúla hefur verið slegin má ekki taka hana upp nema hún sé á flöt og þá með því að merkja staðsetningu hennar með '''flatarmerki'''. Leikmaður notar eins mörg högg og þarf til að koma kúlunni í rétta holu en þó er siður að taka kúluna upp þegar komin eru fjögur högg yfir pari og fara yfir á næstu braut, sérstaklega þegar aðrir leikmenn bíða eftir því að leika brautina. Höggin þurfa að vera blanda af nákvæmni og lengd og er leikurinn því blanda af líkamlegri áreynslu og nákvæmni. === Skýringar á algengum orðum === * '''Teighögg''' er alltaf fyrsta högg leikmanns á hverri braut, það er slegið af teig. * '''Pútt''' er högg sem slegið er á '''púttflöt''' og er vonandi síðasta höggið til að koma kúlunni í holuna. Við það er notaður '''pútter'''. * '''Húkk/Hook''' kallast það þegar kúlan er slegin til vinstri hjá rétthentum leikmönnum en til hægri hjá örvhentum. * '''Slæs/Slice''' er öfugt við húkk, þ.e. rétthentur leikmaður slær kúluna til hægri en örvhentur til vinstri. == Útbúnaður == Í golfi eru ekki gerðar kröfur til dýrs útbúnaður, en skulu leikmenn þó klæðast snyrtilegum klæðnaði. Kylfur þarf til leiksins og eru ólíkar útfærslur notaðar við ólík markmið. === Trékylfur === Trékylfur eru lengstu kylfurnar í pokanum og eru notaðar þegar slá þarf löng högg. Fláinn á trékylfum er frá 7,5° til 31° gráður. Skaftið er um 100 - 105 cm, lengdin má ekki fara yfir {{convert|47|in|cm}}. === Járn === [[Mynd:Metal clubs.jpg|thumb|Járnkylfur]] Járnin eru til styttri högga en trékylfurnar, járn hafa númer frá 1 og upp í 9 eftir fláa, því hærri tala, því meiri flái. === Pútter === Pútterinn (Potspaðinn) er notaður þegar kúlan liggur á flötinni, þá reyna kylfingar að sjá breikið (hallann) og ímynda sér hvernig kúlan eigi eftir að rúlla. Pútterinn er s.s. notaður í stutt og nákvæm högg. == Tengt efni == * [[Listi yfir íslenska golfklúbba]] [[Flokkur:Golf| ]] 5b0kpturx5ert256nkrz4hs6683p9es 1984422 1984421 2026-10-30T12:53:28Z ~2026-57848-89 122360 /* Gangur leiksins */ 1984422 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Spanish-Bay-First-Tee.jpg|thumb|Leikmenn á teigi á [[Spánn|Spáni]]]] '''Golf''' er [[íþróttir|íþrótt]] þar sem leikmenn reyna að koma kúlu í holu í sem fæstum höggum og er notast við kylfur með mismunandi fláa. Golf er ein af fáum íþróttum sem ekki er spiluð á ákveðið stórum velli eða vallarhelmingi, stærðin fer eftir stærð golfvallarins. Golf er talið vera frá [[Skotland]]i og hefur verið spilað í að minnsta kosti 500 ár á [[Bretland]]seyjum. Elsti golfvöllur í heimi er Old Course völlurinn í St. Andrews. Golf eins og við þekkjum það í dag hefur verið spilað á Old Course í um 600 ár, svipaðar íþróttir voru þó leiknar nokkrum öldum fyrr. == Uppbygging golfvalla == [[Golfvöllur|Golfvellir]] skiptast í brautir sem hver hefur eina holu. Algengar vallarstærðir eru 9 eða 18 holu vellir sem hafa þá 9 eða 18 brautir. === Teigar === [[Mynd:Tees.jpg|thumb|Mynd af tíum.]] Golfleikur hefst ávallt á teig hverrar brautar en þar er svæði til að slá kúluna í átt að holu. Á teigi er notað [[tí]] sem hækkar kúluna frá vellinum. Tí má ekki nota í seinni höggum. Þrír ólíkir teigar eru á hverri braut og skiptast þeir á milli þeirra sem nota þá. Þannig fá atvinnumenn einn teig, karlar (áhugamenn) einn og konur og börn (áhugamenn) einn. Vellir sem hafa fjóra teiga eru þó líka til þ.e. atvinnumenn karlar (hvítir), áhugamenn karlar (gulir), atvinnumenn konur (bláir) og svo áhugamenn konur og börn (rauðir) === Braut === Þegar slegið er af teig er reynt að hitta á '''brautina''', á brautinni geta verið margar hindranir s.s sandgryfjur, hólar og hæðir, tré og allt það sem venjulega má sjá í okkar daglega umhverfi. Í kringum brautina er þykkur graskargi, eða '''röff''' á daglegu máli golfara. === Flötin === Á flötinni, eða ''greeninu'', er holan staðsett. Flatir hafa mismunandi halla og er grasið þar oftast betur hirt en á öðrum hlutum golfvallarins. == Gangur leiksins == Þar sem leikurinn gengur út á það að komast hringinn (allar holurnar) á sem fæstum höggum er oft viðmiðunarhöggfjöldi gefinn upp og kallast hann '''par vallar'''. Algengt par vallar er 72 en par holu fer aldrei yfir sex. Högg á holu hafa ólík nöfn eins og sjá má í töflunni að neðan: {|class="wikitable" !bgcolor=#dfdfdf align="center"| !bgcolor=#dfdfdf align="center"|Heiti !bgcolor=#dfdfdf|Skýring |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-4 |align="center"| kondór |fjögur högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-3 |align="center"| albatros |þrjú högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-2 |align="center"| örn |tvö högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-1 |align="center"| fugl |eitt högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"| 0 |align="center"| par |jafn mörg högg og par holunnar er |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|+1 |align="center"| skolli |eitt högg yfir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|+2 |align="center"| skrambi, tvöfaldur skolli |tvö högg yfir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"| |align="center"| kalkúnn |fugl þrisvar í röð |} === Kúlan slegin === Til að koma kúlunni í holu er notuð '''golfkylfa'''. Þegar kúla hefur verið slegin má ekki taka hana upp nema hún sé á flöt og þá með því að merkja staðsetningu hennar með '''flatarmerki'''. Leikmaður notar eins mörg högg og þarf til að koma kúlunni í rétta holu en þó er siður að taka kúluna upp þegar komin eru fjögur högg yfir pari og fara yfir á næstu braut, sérstaklega þegar aðrir leikmenn bíða eftir því að leika brautina. Höggin þurfa að vera blanda af nákvæmni og lengd og er leikurinn því blanda af líkamlegri áreynslu og nákvæmni. === Skýringar á algengum orðum === * '''Teighögg''' er alltaf fyrsta högg leikmanns á hverri braut, það er slegið af teig. * '''Pútt''' er högg sem slegið er á '''púttflöt''' og er vonandi síðasta höggið til að koma kúlunni í holuna. Við það er notaður '''pútter'''. * '''Húkk/Hook''' kallast það þegar kúlan er slegin til vinstri hjá rétthentum leikmönnum en til hægri hjá örvhentum. * '''Slæs/Slice''' er öfugt við húkk, þ.e. rétthentur leikmaður slær kúluna til hægri en örvhentur til vinstri. == Útbúnaður == Í golfi eru ekki gerðar kröfur til dýrs útbúnaður, en skulu leikmenn þó klæðast snyrtilegum klæðnaði. Kylfur þarf til leiksins og eru ólíkar útfærslur notaðar við ólík markmið. === Trékylfur === Trékylfur eru lengstu kylfurnar í pokanum og eru notaðar þegar slá þarf löng högg. Fláinn á trékylfum er frá 7,5° til 31° gráður. Skaftið er um 100 - 105 cm, lengdin má ekki fara yfir {{convert|47|in|cm}}. === Járn === [[Mynd:Metal clubs.jpg|thumb|Járnkylfur]] Járnin eru til styttri högga en trékylfurnar, járn hafa númer frá 1 og upp í 9 eftir fláa, því hærri tala, því meiri flái. === Pútter === Pútterinn (Potspaðinn) er notaður þegar kúlan liggur á flötinni, þá reyna kylfingar að sjá breikið (hallann) og ímynda sér hvernig kúlan eigi eftir að rúlla. Pútterinn er s.s. notaður í stutt og nákvæm högg. == Tengt efni == * [[Listi yfir íslenska golfklúbba]] [[Flokkur:Golf| ]] jup0s4vtmmycffj2yu9o3xgb530kvol 1984430 1984422 2026-10-30T13:27:54Z ~2026-57848-89 122360 /* Trékylfur */ 1984430 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Spanish-Bay-First-Tee.jpg|thumb|Leikmenn á teigi á [[Spánn|Spáni]]]] '''Golf''' er [[íþróttir|íþrótt]] þar sem leikmenn reyna að koma kúlu í holu í sem fæstum höggum og er notast við kylfur með mismunandi fláa. Golf er ein af fáum íþróttum sem ekki er spiluð á ákveðið stórum velli eða vallarhelmingi, stærðin fer eftir stærð golfvallarins. Golf er talið vera frá [[Skotland]]i og hefur verið spilað í að minnsta kosti 500 ár á [[Bretland]]seyjum. Elsti golfvöllur í heimi er Old Course völlurinn í St. Andrews. Golf eins og við þekkjum það í dag hefur verið spilað á Old Course í um 600 ár, svipaðar íþróttir voru þó leiknar nokkrum öldum fyrr. == Uppbygging golfvalla == [[Golfvöllur|Golfvellir]] skiptast í brautir sem hver hefur eina holu. Algengar vallarstærðir eru 9 eða 18 holu vellir sem hafa þá 9 eða 18 brautir. === Teigar === [[Mynd:Tees.jpg|thumb|Mynd af tíum.]] Golfleikur hefst ávallt á teig hverrar brautar en þar er svæði til að slá kúluna í átt að holu. Á teigi er notað [[tí]] sem hækkar kúluna frá vellinum. Tí má ekki nota í seinni höggum. Þrír ólíkir teigar eru á hverri braut og skiptast þeir á milli þeirra sem nota þá. Þannig fá atvinnumenn einn teig, karlar (áhugamenn) einn og konur og börn (áhugamenn) einn. Vellir sem hafa fjóra teiga eru þó líka til þ.e. atvinnumenn karlar (hvítir), áhugamenn karlar (gulir), atvinnumenn konur (bláir) og svo áhugamenn konur og börn (rauðir) === Braut === Þegar slegið er af teig er reynt að hitta á '''brautina''', á brautinni geta verið margar hindranir s.s sandgryfjur, hólar og hæðir, tré og allt það sem venjulega má sjá í okkar daglega umhverfi. Í kringum brautina er þykkur graskargi, eða '''röff''' á daglegu máli golfara. === Flötin === Á flötinni, eða ''greeninu'', er holan staðsett. Flatir hafa mismunandi halla og er grasið þar oftast betur hirt en á öðrum hlutum golfvallarins. == Gangur leiksins == Þar sem leikurinn gengur út á það að komast hringinn (allar holurnar) á sem fæstum höggum er oft viðmiðunarhöggfjöldi gefinn upp og kallast hann '''par vallar'''. Algengt par vallar er 72 en par holu fer aldrei yfir sex. Högg á holu hafa ólík nöfn eins og sjá má í töflunni að neðan: {|class="wikitable" !bgcolor=#dfdfdf align="center"| !bgcolor=#dfdfdf align="center"|Heiti !bgcolor=#dfdfdf|Skýring |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-4 |align="center"| kondór |fjögur högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-3 |align="center"| albatros |þrjú högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-2 |align="center"| örn |tvö högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-1 |align="center"| fugl |eitt högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"| 0 |align="center"| par |jafn mörg högg og par holunnar er |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|+1 |align="center"| skolli |eitt högg yfir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|+2 |align="center"| skrambi, tvöfaldur skolli |tvö högg yfir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"| |align="center"| kalkúnn |fugl þrisvar í röð |} === Kúlan slegin === Til að koma kúlunni í holu er notuð '''golfkylfa'''. Þegar kúla hefur verið slegin má ekki taka hana upp nema hún sé á flöt og þá með því að merkja staðsetningu hennar með '''flatarmerki'''. Leikmaður notar eins mörg högg og þarf til að koma kúlunni í rétta holu en þó er siður að taka kúluna upp þegar komin eru fjögur högg yfir pari og fara yfir á næstu braut, sérstaklega þegar aðrir leikmenn bíða eftir því að leika brautina. Höggin þurfa að vera blanda af nákvæmni og lengd og er leikurinn því blanda af líkamlegri áreynslu og nákvæmni. === Skýringar á algengum orðum === * '''Teighögg''' er alltaf fyrsta högg leikmanns á hverri braut, það er slegið af teig. * '''Pútt''' er högg sem slegið er á '''púttflöt''' og er vonandi síðasta höggið til að koma kúlunni í holuna. Við það er notaður '''pútter'''. * '''Húkk/Hook''' kallast það þegar kúlan er slegin til vinstri hjá rétthentum leikmönnum en til hægri hjá örvhentum. * '''Slæs/Slice''' er öfugt við húkk, þ.e. rétthentur leikmaður slær kúluna til hægri en örvhentur til vinstri. == Útbúnaður == Í golfi eru ekki gerðar kröfur til dýrs útbúnaður, en skulu leikmenn þó klæðast snyrtilegum klæðnaði. Kylfur þarf til leiksins og eru ólíkar útfærslur notaðar við ólík markmið. === Trékylfur === Trékylfur, þ.e.a.s. dræverar og brautartré, eru lengstu kylfurnar í pokanum og eru notaðar þegar slá þarf löng högg. Fláinn á trékylfum er frá 7,5° til 31° gráður. Skaftið er um 100 - 105 cm, lengdin má ekki fara yfir {{convert|47|in|cm}}. === Járn === [[Mynd:Metal clubs.jpg|thumb|Járnkylfur]] Járnin eru til styttri högga en trékylfurnar, járn hafa númer frá 1 og upp í 9 eftir fláa, því hærri tala, því meiri flái. === Pútter === Pútterinn (Potspaðinn) er notaður þegar kúlan liggur á flötinni, þá reyna kylfingar að sjá breikið (hallann) og ímynda sér hvernig kúlan eigi eftir að rúlla. Pútterinn er s.s. notaður í stutt og nákvæm högg. == Tengt efni == * [[Listi yfir íslenska golfklúbba]] [[Flokkur:Golf| ]] sqkx9ack7ddny2u5rksqztaqr2i8a92 1984431 1984430 2026-10-30T13:31:00Z ~2026-57848-89 122360 /* Járn */ 1984431 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Spanish-Bay-First-Tee.jpg|thumb|Leikmenn á teigi á [[Spánn|Spáni]]]] '''Golf''' er [[íþróttir|íþrótt]] þar sem leikmenn reyna að koma kúlu í holu í sem fæstum höggum og er notast við kylfur með mismunandi fláa. Golf er ein af fáum íþróttum sem ekki er spiluð á ákveðið stórum velli eða vallarhelmingi, stærðin fer eftir stærð golfvallarins. Golf er talið vera frá [[Skotland]]i og hefur verið spilað í að minnsta kosti 500 ár á [[Bretland]]seyjum. Elsti golfvöllur í heimi er Old Course völlurinn í St. Andrews. Golf eins og við þekkjum það í dag hefur verið spilað á Old Course í um 600 ár, svipaðar íþróttir voru þó leiknar nokkrum öldum fyrr. == Uppbygging golfvalla == [[Golfvöllur|Golfvellir]] skiptast í brautir sem hver hefur eina holu. Algengar vallarstærðir eru 9 eða 18 holu vellir sem hafa þá 9 eða 18 brautir. === Teigar === [[Mynd:Tees.jpg|thumb|Mynd af tíum.]] Golfleikur hefst ávallt á teig hverrar brautar en þar er svæði til að slá kúluna í átt að holu. Á teigi er notað [[tí]] sem hækkar kúluna frá vellinum. Tí má ekki nota í seinni höggum. Þrír ólíkir teigar eru á hverri braut og skiptast þeir á milli þeirra sem nota þá. Þannig fá atvinnumenn einn teig, karlar (áhugamenn) einn og konur og börn (áhugamenn) einn. Vellir sem hafa fjóra teiga eru þó líka til þ.e. atvinnumenn karlar (hvítir), áhugamenn karlar (gulir), atvinnumenn konur (bláir) og svo áhugamenn konur og börn (rauðir) === Braut === Þegar slegið er af teig er reynt að hitta á '''brautina''', á brautinni geta verið margar hindranir s.s sandgryfjur, hólar og hæðir, tré og allt það sem venjulega má sjá í okkar daglega umhverfi. Í kringum brautina er þykkur graskargi, eða '''röff''' á daglegu máli golfara. === Flötin === Á flötinni, eða ''greeninu'', er holan staðsett. Flatir hafa mismunandi halla og er grasið þar oftast betur hirt en á öðrum hlutum golfvallarins. == Gangur leiksins == Þar sem leikurinn gengur út á það að komast hringinn (allar holurnar) á sem fæstum höggum er oft viðmiðunarhöggfjöldi gefinn upp og kallast hann '''par vallar'''. Algengt par vallar er 72 en par holu fer aldrei yfir sex. Högg á holu hafa ólík nöfn eins og sjá má í töflunni að neðan: {|class="wikitable" !bgcolor=#dfdfdf align="center"| !bgcolor=#dfdfdf align="center"|Heiti !bgcolor=#dfdfdf|Skýring |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-4 |align="center"| kondór |fjögur högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-3 |align="center"| albatros |þrjú högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-2 |align="center"| örn |tvö högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|-1 |align="center"| fugl |eitt högg undir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"| 0 |align="center"| par |jafn mörg högg og par holunnar er |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|+1 |align="center"| skolli |eitt högg yfir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"|+2 |align="center"| skrambi, tvöfaldur skolli |tvö högg yfir pari |- |bgcolor=#EFEFEF align="center"| |align="center"| kalkúnn |fugl þrisvar í röð |} === Kúlan slegin === Til að koma kúlunni í holu er notuð '''golfkylfa'''. Þegar kúla hefur verið slegin má ekki taka hana upp nema hún sé á flöt og þá með því að merkja staðsetningu hennar með '''flatarmerki'''. Leikmaður notar eins mörg högg og þarf til að koma kúlunni í rétta holu en þó er siður að taka kúluna upp þegar komin eru fjögur högg yfir pari og fara yfir á næstu braut, sérstaklega þegar aðrir leikmenn bíða eftir því að leika brautina. Höggin þurfa að vera blanda af nákvæmni og lengd og er leikurinn því blanda af líkamlegri áreynslu og nákvæmni. === Skýringar á algengum orðum === * '''Teighögg''' er alltaf fyrsta högg leikmanns á hverri braut, það er slegið af teig. * '''Pútt''' er högg sem slegið er á '''púttflöt''' og er vonandi síðasta höggið til að koma kúlunni í holuna. Við það er notaður '''pútter'''. * '''Húkk/Hook''' kallast það þegar kúlan er slegin til vinstri hjá rétthentum leikmönnum en til hægri hjá örvhentum. * '''Slæs/Slice''' er öfugt við húkk, þ.e. rétthentur leikmaður slær kúluna til hægri en örvhentur til vinstri. == Útbúnaður == Í golfi eru ekki gerðar kröfur til dýrs útbúnaður, en skulu leikmenn þó klæðast snyrtilegum klæðnaði. Kylfur þarf til leiksins og eru ólíkar útfærslur notaðar við ólík markmið. === Trékylfur === Trékylfur, þ.e.a.s. dræverar og brautartré, eru lengstu kylfurnar í pokanum og eru notaðar þegar slá þarf löng högg. Fláinn á trékylfum er frá 7,5° til 31° gráður. Skaftið er um 100 - 105 cm, lengdin má ekki fara yfir {{convert|47|in|cm}}. === Járn === [[Mynd:Metal clubs.jpg|thumb|Járnkylfur]] Járnin eru til styttri högga en trékylfurnar, járn hafa númer frá 1 og upp í 9 eftir fláa, því hærri tala, því meiri flái. Drævjarn eru sérstaklega löng járn. === Pútter === Pútterinn (Potspaðinn) er notaður þegar kúlan liggur á flötinni, þá reyna kylfingar að sjá breikið (hallann) og ímynda sér hvernig kúlan eigi eftir að rúlla. Pútterinn er s.s. notaður í stutt og nákvæm högg. == Tengt efni == * [[Listi yfir íslenska golfklúbba]] [[Flokkur:Golf| ]] 6r5u7nrh4djj5bwmzmqfphkj8qg0bgg 0 31218 1984495 1903125 2026-10-30T17:59:37Z Akigka 183 1984495 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Slíðurhyrningar | image = American bison k5680-1.jpg | image_caption = [[Amerískur vísundur]] | regnum = [[Dýraríkið]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') | familia = '''Bovidae''' | familia_authority = [[John Edward Gray|Gray]], 1821 | type_genus = ''[[Bos]]'' | type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Undirættir | subdivision = * ''[[Bovinae]]'' * ''[[Cephalophinae]]'' * ''[[Hippotraginae]]'' * [[Antilópur]] (''[[Antilopinae]]'') * [[Geitfé]] (''[[Caprinae]]'') * ''[[Reduncinae]]'' * ''[[Aepycerotinae]]'' * ''[[Peleinae]]'' * ''[[Alcelaphinae]]'' * ''[[Panthalopinae]]'' }} '''Slíðurhyrningar''' eru [[ætt (flokkunarfræði)|ætt]] [[klaufdýr]]a sem finna má víðs vegar um heiminn, frá [[Ástralía|Ástralíu]] til Norðurheimskautsins. Slíðurhyrningar telja bæði villt dýr og [[húsdýr]]. Helstu tegundirnar eru [[Buffall|bufflar]], [[Nautgripur|nautgripir]], [[sauðfé]], [[Antilópa|antilópur]] og [[geit]]ur. Stærstu slíðurhyrningarnir eru meira en tvö tonn að þyngd<ref>{{cite book |author=Hassanin, A. |chapter=Systematics and Phylogeny of Cattle |pages=1–18 |date=2015 |title=The Genetics of Cattle |edition=Second |editor1=Garrick, D. |editor2=Ruvinsky, A. |publisher=Cabi |location=Oxfordshire, Boston |isbn=9781780642215 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RYgXBgAAQBAJ&pg=PA7}}</ref> og meira en tveir metrar á herðakambinn en þeir minnstu eru alveg niður í þrjú [[kílógramm|kílógrömm]] og varla stærri en venjulegir heimilis[[köttur|kettir]]. Þeir eiga það sameiginlegt að vera [[Jurtaæta|jurtaætur]] en geta ekki melt [[beðmi]] heldur jórtra og nýta sér margar tegundir [[örverur|örvera]] í [[melting]]arfærum sínum sem brjóta það niður. == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Bovidae|slíðurhyrninga}} {{Wikilífverur|Bovidae|slíðurhyrninga}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Slíðurhyrningar| ]] nhls6aaqjrlrshekdosqzhpdoryk5j3 1984496 1984495 2026-10-30T18:00:18Z Akigka 183 1984496 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Slíðurhyrningar | image = American bison k5680-1.jpg | image_caption = [[Amerískur vísundur]] | regnum = [[Dýraríkið]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') | familia = '''Bovidae''' | familia_authority = [[John Edward Gray|Gray]], 1821 | type_genus = ''[[Bos]]'' | type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Undirættir | subdivision = * [[Nautgripir]] (''[[Bovinae]]'') * ''[[Cephalophinae]]'' * ''[[Hippotraginae]]'' * [[Antilópur]] (''[[Antilopinae]]'') * [[Geitfé]] (''[[Caprinae]]'') * ''[[Reduncinae]]'' * ''[[Aepycerotinae]]'' * ''[[Peleinae]]'' * ''[[Alcelaphinae]]'' * ''[[Panthalopinae]]'' }} '''Slíðurhyrningar''' eru [[ætt (flokkunarfræði)|ætt]] [[klaufdýr]]a sem finna má víðs vegar um heiminn, frá [[Ástralía|Ástralíu]] til Norðurheimskautsins. Slíðurhyrningar telja bæði villt dýr og [[húsdýr]]. Helstu tegundirnar eru [[Buffall|bufflar]], [[Nautgripur|nautgripir]], [[sauðfé]], [[Antilópa|antilópur]] og [[geit]]ur. Stærstu slíðurhyrningarnir eru meira en tvö tonn að þyngd<ref>{{cite book |author=Hassanin, A. |chapter=Systematics and Phylogeny of Cattle |pages=1–18 |date=2015 |title=The Genetics of Cattle |edition=Second |editor1=Garrick, D. |editor2=Ruvinsky, A. |publisher=Cabi |location=Oxfordshire, Boston |isbn=9781780642215 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RYgXBgAAQBAJ&pg=PA7}}</ref> og meira en tveir metrar á herðakambinn en þeir minnstu eru alveg niður í þrjú [[kílógramm|kílógrömm]] og varla stærri en venjulegir heimilis[[köttur|kettir]]. Þeir eiga það sameiginlegt að vera [[Jurtaæta|jurtaætur]] en geta ekki melt [[beðmi]] heldur jórtra og nýta sér margar tegundir [[örverur|örvera]] í [[melting]]arfærum sínum sem brjóta það niður. == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Bovidae|slíðurhyrninga}} {{Wikilífverur|Bovidae|slíðurhyrninga}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Slíðurhyrningar| ]] rkmveqgnj7hhc7o0b0uioql3jslmd7q 0 34718 1984491 1953877 2026-10-30T17:31:19Z Berserkur 10188 1984491 wikitext text/x-wiki {{Hljómsveit | heiti = Slayer | mynd = Slayer_wordmark.svg | myndatexti = | uppruni = {{USA}} [[Huntington Park]] (CA), [[1981]] | land = {{ENG}} England | ár = [[1981]] - [[2019]], [[2024]]- | stefna = [[Þrass]] | útgefandi = | dreifing = | meðlimir = [[Kerry King]], [[Tom Araya]], [[Gary Holt]], [[Paul Bostaph]] | fyrri_meðlimir = [[Dave Lombardo]], [[Jeff Hanneman]], [[John Dette]] | vefsíða = http://www.slayer.net | sveit = já |}} '''Slayer''' er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[þrass]]hljómsveit sem stofnuð árið 1981 og starfaði til 2019 en kom 5 árum síðar saman aftur. Slayer hefur verið nefnd sem ein af fjórum höfuð hljómsveitunum sem áttu þátt í að skapa og móta stefnu þrassins en hinar eru [[Anthrax]], [[Metallica]] og [[Megadeth]]. Textagerð Slayer er oft öfgakennd og viðfangsefni sem þeir hafa notað er meðal annars: Fjöldamorðingjar, stríð, hryðjuverk, upplausn og ofbeldi. <ref>[https://www.allmusic.com/artist/slayer-mn0000022124 Slayer]Allmusic, sótt 30 október, 2024</ref> == Saga == Hljómsveitin var stofnuð í Huntington Park í [[Kalifornía|Kaliforníu]] af þeim [[Kerry King]], [[Tom Araya]], [[Jeff Hanneman]] og [[Dave Lombardo]]. Slayer byrjaði á því að spila ábreiðulög áður en þeir fóru að semja sín eigin. Þeir spiluðu á tónleikum á klúbbnum „Woodstock“ og eitt sinn og þar tók Brian Slagel sem starfaði hjá plötuútgáfunni [[Metal Blade]] eftir þeim og bauð þeim að vera með á safnplötunni „[[Metal Massacre III]]“. Hljómsveitin samdi við Slagel að taka upp fyrstu stúdíóplötu sína, ''Show No Mercy'' og kom hún út árið [[1983]]. Platan var undir áhrifum frá [[Judas Priest]] og [[Iron Maiden]] og [[Breska nýbylgjan í þungarokki|bresku nýbylgjuþungarokki]] en var samt með smá nýstárslegum keim af [[harðkjarnapönk]]i. Árið 1986 kom út platan ''Reign in Blood'' sem þykir vera einn af hápunktum [[þrass]]- og speed-metals. <ref>[https://www.allmusic.com/album/reign-in-blood-mw0000191741 Reign in Blood] Allmusic.com</ref> Síðan ''Show No Mercy'' kom út gaf hljómsveitin út tíu breiðskífur og náðu fjórar þeirra gullsölu í Bandaríkjunum. Milli áranna 1991 og 2004 seldust 3,5 milljón platna þeirra í Bandaríkjunum. Dave Lombardo upprunalegi trommari Slayer sagði skilið við hana þrisvar, síðast árið 2013. [[Paul Bostaph]] ([[Forbidden]], [[Testament (hljómsveit)|Testament]]) leysti hann oftast af hólmi. Einnig var trommarinn John Dette með lítið hlutverk. Jeff Hanneman, stofnmeðlimur, lést úr lifrarbilun árið 2013. Gítarleikarinn [[Gary Holt]] úr [[Exodus (hljómsveit)|Exodus]] spilaði með Slayer frá 2011 vegna veikinda Hannemann en varð síðar fullgildur meðlimur. Tom Araya fór í aðgerð á hálslið árið 2010 og þurfti að hætta að hrista höfuðið eða ''headbanga'' á tónleikum. Árið 2018 ákvað Slayer að fara í sitt síðasta tónleikaferðalag og spilaði síðast á þeim túr í nóvember 2019. <ref>[https://www.blabbermouth.net/news/slayer-to-make-its-exit-after-one-final-world-tour/ SLAYER To 'Make Its Exit' After One 'Final' World Tour ] Blabbermouth, skoðað 23. janúar, 2018.</ref> Slayer spilaði á [[Secret Solstice]]-hátíðinni árið 2018 á lokatúr sínum og var það í fyrsta og eina sinn sem hún kom til Íslands. Sveitin lögsótti síðar hátíðina fyrir vangoldin laun. [[Kerry King]] hélt áfram og stofnaði hljómsveit eftir sínu nafni og gaf út plötu árið 2024. Hann fékk meðal annars til liðs við sig Paul Bostaph fyrrum trommara Slayer. Tónlistin var í ætt við Slayer. Sama ár gaf Slayer út að sveitin myndi koma saman og spila á þremur tónleikum um sumarið. <ref>[https://blabbermouth.net/news/its-official-slayer-reunites-announces-first-shows-in-five-years Slayer reunites, announces first shows in five years] Blabbermouth.net, sótt 21/2 2024</ref> Kerry King lýsti því yfir að Slayer myndi hvorki fara í tónleikatúra né taka upp plötu en útilokaði ekki einstaka tónleika. <ref>[https://blabbermouth.net/news/kerry-king-slayer-will-never-tour-again Kerry King: Slayer will never tour again] Blabbermouth.net, 4/6 2024</ref> Sumarið 2025 kom sveitin saman á tónleikunum [[Back to the Beginning]] til að heiðra [[Black Sabbath]], aðra frumkvöðla þungarokksins. ==Myndagallerí== <gallery> Slayer 1983 press photo.png|Slayer árið 1983. Mynd:Slayer, The Fields of Rock, 2007.jpg|Slayer árið 2007 Mynd:TomAraya.jpg|Tom Araya (2006). Mynd:Kerry King, 2006.jpg|Kerry King (2006). Mynd:Hellfest2017Slayer 02.jpg|Slayer árið 2017 á Hellfest, Frakklandi Mynd:Slayer in Iceland, 2018.jpg|Slayer á Íslandi árið 2018. </gallery> == Útgefin verk == *''[[Show No Mercy]]'' (1983) *''[[Hell Awaits]]'' (1985) *''[[Reign in Blood]]'' (1986) *''[[South of Heaven]]'' (1988) *''[[Seasons in the Abyss]]'' (1990) *''[[Divine Intervention]]'' (1994) *''[[Diabolus in Musica]]'' (1998) *''[[God Hates Us All]]'' (2001) *''[[Christ Illusion]]'' (2006) *''[[World Painted Blood]]'' (2009) *''[[Repentless]]'' (2015) ==Meðlimir== *[[Kerry King]]: Gítar. (1981-2019, 2024-) *[[Tom Araya]]: Bassi og söngur. (1981-2019, 2024-) *[[Paul Bostaph]]: Trommur (1992–1996, 1997–2001, 2013–2019, 2024-) *[[Gary Holt]]: Gítar (2013–2019, 2024-), (á tónleikum 2011–2013) ==Aðrir meðlimir== *[[Dave Lombardo]]: Trommur (1981–1986, 1987–1991, 2001–2013) *[[Jeff Hanneman]]: Gítar (1981–2011; dó 2013) *[[John Dette]]: Trommur (1996–1997, 2013) ==Tilvísanir== [[Flokkur:Slayer]] [[Flokkur:Bandarískar hljómsveitir]] [[Flokkur:Bandarískar þungarokkshljómsveitir]] [[Flokkur:Þrass]] {{s|1981}} 580san16he2jh4mnrh36q79pgskju6h 0 35103 1984419 1984349 2026-10-30T12:40:37Z Salvor 70 /* Fæða */ breyti mara í þara. Í kaflanum fæða þá studdist ég við Fuglavefinn en þar stendur: "Álftin er grasbítur, sem lifir mest á vatnagróðri eins og störum, fergini, mara og nykrum." Ég finn enga fæðutegund sem heitir mari eða marar. Ég held að hér hljóti að vera ásláttarvilla og það eigi að standa þara. 1984419 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Álft | image = Alarch y Gogledd.JPG | image_width = 250px | image2 = Whooper Swan (Cygnus cygnus) (W CYGNUS CYGNUS R1 C6).ogg | status = {{StatusLeastConcern}} | status_ref = <ref>{{Cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22679856/281843607|title=Cygnus cygnus|author=BirdLife International|year=2012|volume=2012.2|access-date=2026-10-29}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = [[Svanir]] (''Cygnus'') | species = '''''C. cygnus''''' | binomial = ''Cygnus cygnus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) }} [[File:Cygnus cygnus MHNT.ZOO.2010.11.12.1.jpg|thumb| ''Cygnus cygnus'']] '''Álft''' eða '''svanur''' ([[fræðiheiti]]: ''Cygnus cygnus'') er stór [[fugl]] af [[andaætt]] og stærsti fugl [[Ísland]]s. Hún er alfriðuð enda stofninn ekki stór, þó fer álftum fjölgandi hér á landi. ==Útbreiðsla== Íslenskar álftir dvelja flestar á [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] yfir vetrarmánuðina en lítill hluti stofnsins hefur vetursetu á Íslandi aðallega á Suður-og Suðvesturlandi og á Mývatni. Á Reykjavíkurtjörn eru einnig venjulega nokkrir tugir fugla. Álftin er með fyrstu [[Farfugl|farfuglum]], þær fyrstu sjást yfirleitt á [[Suðausturland|Suðausturlandi]] í byrjun [[Mars (mánuður)|mars]]. Talning álfta fer fram á Bretlandseyjum og stofnmat árið 2005 sýndi að stofninn hafði stækkað úr um 12.000 fuglar árið 1980 í um 25.000 fugla 2005. Mest eru þetta geldfuglar en talið er að um 2.000 pör, eða 4.000 fuglar verpi hér á landi á hverju ári. <ref>{{cite web|url=http://www.bondi.is/Pages/1470|title=Erindi Búnaðarsambands Skagfirðinga - Álftir|publisher=Bændasamtök Íslands|accessdate=17. október 2012}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>Íslenski álftastofninn hefur vaxið síðustu áratugi og taldi 43 þúsund fugla í janúar 2020 (Brides o.fl 2021). Erfitt er að meta stærð varpstofnsins því varpfuglar sem koma upp ungum eru lítill hluti stofnsins og stór hluti fuglanna verpur ekki á hverju ári og varpárangur er misjafn eftir árferði. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.natt.is/is/biota/animalia/chordata/aves/anseriformes/alft-cygnus-cygnus|titill=Álft (Cygnus cygnus) Náttúrufræðistofnun|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Einkenni == ''Lengd: 118 - 132 sm'' | ''Þyngd: 8 - 12 kg'' | ''Vænghaf: 2,2 – 2,4 m'' Álftir eru mjög áberandi fuglar enda alhvítar með svarta fætur og dökk augu. Kynin eru eins í útliti en karlfuglinn er þó stærri og þyngri. [[Goggur]]inn er svartur með gulri rót, langan, beinan háls, flatan búk og afturhallandi stél á sundi. Flugið er kröftugt með hægum og sterklegum vængjatökum. Hún teygir hálsinn beint fram á flugi en heldur honum lóðréttum á sundi. Til að hefja sig til flugs hleypur hún á vatninu enda mikill og þungur fugl. Ungarnir eru ljósgrábrúnir og nef ljósrautt með dökkum oddi. Á sumrin geta fuglarnir verið meira eða minna gráir eða ryðrauðir af [[mýrarrauði|mýrarrauða]] úr vatninu. Röddin er líkust hljómmiklum lúðrablæstri. Síðsumars fella fuglarnir fjaðrirnar og eru þá ófleygir. Geldfuglar, far-og fellihópar safnast saman á ýmsum stöðum á landinu en sá stærstur þeirra er í Lóni í Austur-Skaftafellssýslu en þar safnast oft meira en þriðjung alls íslenska stofnsins og er það mikilvægasti álftasamkomustaður í heimi. == Fæða == Álftir eru [[jurtaæta|jurtaætur]] sem nærast mest á vatna- og mýrargróðri ásamt því sem þær sækja í [[tún]]. Þær eru [[Hálfkafari|hálfkafarar]] og þá oft með afturendann upp í loft þegar þær leita ætis neðan vatnsyfirborðs oft til að ná til botns í dýpra vatni.. Þær lifa á vatnagróðri eins og [[Starir|störum]], [[Fergin|fergini]], [[Þari|mara]] og [[Nykrur|nykrum]]. Í [[Sjávarlón|sjávarlónum]] er aðalfæða þeirra [[marhálmur]], [[lónajurt]] og [[grænþörungar]]. Kjörsvæði álfta eru lífrík vötn, ár og [[óshólmar]], einnig lygnir [[Vogur|vogar]] og strandlón.<ref>{{Vefheimild|url=https://fuglavefur.is/birdinfo.php?val=1&id=29|titill=Fuglavefurinn Álft|útgefandi=Menntamálastofnun|ár=2017|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Varp == Álftin er mjög félagslynd og er venjulega í hópum og þá auðfundnar, nema á varptíma, þá verja hjónin óðal sitt. Álftin verpir um land allt bæði á láglendi og á hálendi og heldur sig við [[stöðuvatn|vötn]], [[tjörn (landslagsþáttur)|tjarnir]], í [[mýri|mýrum]] og [[flói|flóum]]. Þær gera sér háa dyngju með djúpri skál til að verpa í. Dyngjan er úr ýmsum gróðri sem þær finna í nágrenni við hreiðrið. Eggin eru oftast fjögur til sex. Varp hefst missnemma og fer það eftir því hvort álftirnar eru á láglendi eða hálendi. == Ferðir == Álftir  fljúga  yfirleitt í 50-200 metra hæð á allt að 100 km hraða á klukkustund. Þann 9. desember 1967 greindist á ratsjá flugumferðarstjórnar vestur af Skotlandi (og var það staðfest af farþegaflugvél sem var beint af leið)  hópur 30 álfta á leið frá Íslandi til Írlands. Flughæð álftahópsins var í 8.200 metra hæð og er það hæsta flughæð sem skráð hefur verið hjá fugli yfir Bretlandi. <ref>{{cite journal |last1=Stewart |first1=A. G. |title=Swans flying at 8,000 metres |journal=British Birds |date=1978 |volume=71 |issue=10 |pages=459-460}}</ref> Það kom í ljós að álftirnar nýttu sér norðlægan háloftastraum  sem fór á 50 m/s hraða (180 km/klst.) til að stytta flugtímann á hinni um  1.100 km ferð frá Íslandi til Írlands niður í um sjö klukkustundir. Það sem álftirnar flugu fór umhverfishiti niður í -48°C og loftþrýsting var aðeins um þriðjungur af loftþrýstingi við sjávarmál. <ref>{{cite journal |last1=Elkins |first1=N. |title=High altitude flight by swans |journal=British Birds |date=1979 |volume=71 |issue=5 |pages=238-239}}</ref>Margar álftir hafa viðkomu á ákveðnum svæðum á ferðum sínum og hvílast eða afla sér fæðu áður en þær halda ferð sinni áfram. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Cygnus cygnus}} {{Wikilífverur|Cygnus cygnus}} {{stubbur|fugl}} [[Flokkur:Andaætt]] [[Flokkur:Íslenskir fuglar]] [[Flokkur:Svanir]] hp8mv18ozxbv12xgpzepsq8jgx3vhij 1984427 1984419 2026-10-30T13:26:26Z Akigka 183 /* Fæða */ 1984427 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Álft | image = Alarch y Gogledd.JPG | image_width = 250px | image2 = Whooper Swan (Cygnus cygnus) (W CYGNUS CYGNUS R1 C6).ogg | status = {{StatusLeastConcern}} | status_ref = <ref>{{Cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22679856/281843607|title=Cygnus cygnus|author=BirdLife International|year=2012|volume=2012.2|access-date=2026-10-29}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = [[Svanir]] (''Cygnus'') | species = '''''C. cygnus''''' | binomial = ''Cygnus cygnus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) }} [[File:Cygnus cygnus MHNT.ZOO.2010.11.12.1.jpg|thumb| ''Cygnus cygnus'']] '''Álft''' eða '''svanur''' ([[fræðiheiti]]: ''Cygnus cygnus'') er stór [[fugl]] af [[andaætt]] og stærsti fugl [[Ísland]]s. Hún er alfriðuð enda stofninn ekki stór, þó fer álftum fjölgandi hér á landi. ==Útbreiðsla== Íslenskar álftir dvelja flestar á [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] yfir vetrarmánuðina en lítill hluti stofnsins hefur vetursetu á Íslandi aðallega á Suður-og Suðvesturlandi og á Mývatni. Á Reykjavíkurtjörn eru einnig venjulega nokkrir tugir fugla. Álftin er með fyrstu [[Farfugl|farfuglum]], þær fyrstu sjást yfirleitt á [[Suðausturland|Suðausturlandi]] í byrjun [[Mars (mánuður)|mars]]. Talning álfta fer fram á Bretlandseyjum og stofnmat árið 2005 sýndi að stofninn hafði stækkað úr um 12.000 fuglar árið 1980 í um 25.000 fugla 2005. Mest eru þetta geldfuglar en talið er að um 2.000 pör, eða 4.000 fuglar verpi hér á landi á hverju ári. <ref>{{cite web|url=http://www.bondi.is/Pages/1470|title=Erindi Búnaðarsambands Skagfirðinga - Álftir|publisher=Bændasamtök Íslands|accessdate=17. október 2012}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>Íslenski álftastofninn hefur vaxið síðustu áratugi og taldi 43 þúsund fugla í janúar 2020 (Brides o.fl 2021). Erfitt er að meta stærð varpstofnsins því varpfuglar sem koma upp ungum eru lítill hluti stofnsins og stór hluti fuglanna verpur ekki á hverju ári og varpárangur er misjafn eftir árferði. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.natt.is/is/biota/animalia/chordata/aves/anseriformes/alft-cygnus-cygnus|titill=Álft (Cygnus cygnus) Náttúrufræðistofnun|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Einkenni == ''Lengd: 118 - 132 sm'' | ''Þyngd: 8 - 12 kg'' | ''Vænghaf: 2,2 – 2,4 m'' Álftir eru mjög áberandi fuglar enda alhvítar með svarta fætur og dökk augu. Kynin eru eins í útliti en karlfuglinn er þó stærri og þyngri. [[Goggur]]inn er svartur með gulri rót, langan, beinan háls, flatan búk og afturhallandi stél á sundi. Flugið er kröftugt með hægum og sterklegum vængjatökum. Hún teygir hálsinn beint fram á flugi en heldur honum lóðréttum á sundi. Til að hefja sig til flugs hleypur hún á vatninu enda mikill og þungur fugl. Ungarnir eru ljósgrábrúnir og nef ljósrautt með dökkum oddi. Á sumrin geta fuglarnir verið meira eða minna gráir eða ryðrauðir af [[mýrarrauði|mýrarrauða]] úr vatninu. Röddin er líkust hljómmiklum lúðrablæstri. Síðsumars fella fuglarnir fjaðrirnar og eru þá ófleygir. Geldfuglar, far-og fellihópar safnast saman á ýmsum stöðum á landinu en sá stærstur þeirra er í Lóni í Austur-Skaftafellssýslu en þar safnast oft meira en þriðjung alls íslenska stofnsins og er það mikilvægasti álftasamkomustaður í heimi. == Fæða == Álftir eru [[jurtaæta|jurtaætur]] sem nærast mest á vatna- og mýrargróðri ásamt því sem þær sækja í [[tún]]. Þær eru [[Hálfkafari|hálfkafarar]] og þá oft með afturendann upp í loft þegar þær leita ætis neðan vatnsyfirborðs oft til að ná til botns í dýpra vatni.. Þær lifa á vatnagróðri eins og [[Starir|störum]], [[Fergin|fergini]], [[marar|mara]] og [[Nykrur|nykrum]]. Í [[Sjávarlón|sjávarlónum]] er aðalfæða þeirra [[marhálmur]], [[lónajurt]] og [[grænþörungar]]. Kjörsvæði álfta eru lífrík vötn, ár og [[óshólmar]], einnig lygnir [[Vogur|vogar]] og strandlón.<ref>{{Vefheimild|url=https://fuglavefur.is/birdinfo.php?val=1&id=29|titill=Fuglavefurinn Álft|útgefandi=Menntamálastofnun|ár=2017|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Varp == Álftin er mjög félagslynd og er venjulega í hópum og þá auðfundnar, nema á varptíma, þá verja hjónin óðal sitt. Álftin verpir um land allt bæði á láglendi og á hálendi og heldur sig við [[stöðuvatn|vötn]], [[tjörn (landslagsþáttur)|tjarnir]], í [[mýri|mýrum]] og [[flói|flóum]]. Þær gera sér háa dyngju með djúpri skál til að verpa í. Dyngjan er úr ýmsum gróðri sem þær finna í nágrenni við hreiðrið. Eggin eru oftast fjögur til sex. Varp hefst missnemma og fer það eftir því hvort álftirnar eru á láglendi eða hálendi. == Ferðir == Álftir  fljúga  yfirleitt í 50-200 metra hæð á allt að 100 km hraða á klukkustund. Þann 9. desember 1967 greindist á ratsjá flugumferðarstjórnar vestur af Skotlandi (og var það staðfest af farþegaflugvél sem var beint af leið)  hópur 30 álfta á leið frá Íslandi til Írlands. Flughæð álftahópsins var í 8.200 metra hæð og er það hæsta flughæð sem skráð hefur verið hjá fugli yfir Bretlandi. <ref>{{cite journal |last1=Stewart |first1=A. G. |title=Swans flying at 8,000 metres |journal=British Birds |date=1978 |volume=71 |issue=10 |pages=459-460}}</ref> Það kom í ljós að álftirnar nýttu sér norðlægan háloftastraum  sem fór á 50 m/s hraða (180 km/klst.) til að stytta flugtímann á hinni um  1.100 km ferð frá Íslandi til Írlands niður í um sjö klukkustundir. Það sem álftirnar flugu fór umhverfishiti niður í -48°C og loftþrýsting var aðeins um þriðjungur af loftþrýstingi við sjávarmál. <ref>{{cite journal |last1=Elkins |first1=N. |title=High altitude flight by swans |journal=British Birds |date=1979 |volume=71 |issue=5 |pages=238-239}}</ref>Margar álftir hafa viðkomu á ákveðnum svæðum á ferðum sínum og hvílast eða afla sér fæðu áður en þær halda ferð sinni áfram. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Cygnus cygnus}} {{Wikilífverur|Cygnus cygnus}} {{stubbur|fugl}} [[Flokkur:Andaætt]] [[Flokkur:Íslenskir fuglar]] [[Flokkur:Svanir]] 1io8c70g4maubf53fr3ua2wb0cdox61 1984428 1984427 2026-10-30T13:26:58Z Akigka 183 1984428 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Álft | image = Alarch y Gogledd.JPG | image2 = Whooper Swan (Cygnus cygnus) (W CYGNUS CYGNUS R1 C6).ogg | status = {{StatusLeastConcern}} | status_ref = <ref>{{Cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22679856/281843607|title=Cygnus cygnus|author=BirdLife International|year=2012|volume=2012.2|access-date=2026-10-29}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = [[Svanir]] (''Cygnus'') | species = '''''C. cygnus''''' | binomial = ''Cygnus cygnus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) }} [[File:Cygnus cygnus MHNT.ZOO.2010.11.12.1.jpg|thumb| ''Cygnus cygnus'']] '''Álft''' eða '''svanur''' ([[fræðiheiti]]: ''Cygnus cygnus'') er stór [[fugl]] af [[andaætt]] og stærsti fugl [[Ísland]]s. Hún er alfriðuð enda stofninn ekki stór, þó fer álftum fjölgandi hér á landi. ==Útbreiðsla== Íslenskar álftir dvelja flestar á [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] yfir vetrarmánuðina en lítill hluti stofnsins hefur vetursetu á Íslandi aðallega á Suður-og Suðvesturlandi og á Mývatni. Á Reykjavíkurtjörn eru einnig venjulega nokkrir tugir fugla. Álftin er með fyrstu [[Farfugl|farfuglum]], þær fyrstu sjást yfirleitt á [[Suðausturland|Suðausturlandi]] í byrjun [[Mars (mánuður)|mars]]. Talning álfta fer fram á Bretlandseyjum og stofnmat árið 2005 sýndi að stofninn hafði stækkað úr um 12.000 fuglar árið 1980 í um 25.000 fugla 2005. Mest eru þetta geldfuglar en talið er að um 2.000 pör, eða 4.000 fuglar verpi hér á landi á hverju ári. <ref>{{cite web|url=http://www.bondi.is/Pages/1470|title=Erindi Búnaðarsambands Skagfirðinga - Álftir|publisher=Bændasamtök Íslands|accessdate=17. október 2012}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>Íslenski álftastofninn hefur vaxið síðustu áratugi og taldi 43 þúsund fugla í janúar 2020 (Brides o.fl 2021). Erfitt er að meta stærð varpstofnsins því varpfuglar sem koma upp ungum eru lítill hluti stofnsins og stór hluti fuglanna verpur ekki á hverju ári og varpárangur er misjafn eftir árferði. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.natt.is/is/biota/animalia/chordata/aves/anseriformes/alft-cygnus-cygnus|titill=Álft (Cygnus cygnus) Náttúrufræðistofnun|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Einkenni == ''Lengd: 118 - 132 sm'' | ''Þyngd: 8 - 12 kg'' | ''Vænghaf: 2,2 – 2,4 m'' Álftir eru mjög áberandi fuglar enda alhvítar með svarta fætur og dökk augu. Kynin eru eins í útliti en karlfuglinn er þó stærri og þyngri. [[Goggur]]inn er svartur með gulri rót, langan, beinan háls, flatan búk og afturhallandi stél á sundi. Flugið er kröftugt með hægum og sterklegum vængjatökum. Hún teygir hálsinn beint fram á flugi en heldur honum lóðréttum á sundi. Til að hefja sig til flugs hleypur hún á vatninu enda mikill og þungur fugl. Ungarnir eru ljósgrábrúnir og nef ljósrautt með dökkum oddi. Á sumrin geta fuglarnir verið meira eða minna gráir eða ryðrauðir af [[mýrarrauði|mýrarrauða]] úr vatninu. Röddin er líkust hljómmiklum lúðrablæstri. Síðsumars fella fuglarnir fjaðrirnar og eru þá ófleygir. Geldfuglar, far-og fellihópar safnast saman á ýmsum stöðum á landinu en sá stærstur þeirra er í Lóni í Austur-Skaftafellssýslu en þar safnast oft meira en þriðjung alls íslenska stofnsins og er það mikilvægasti álftasamkomustaður í heimi. == Fæða == Álftir eru [[jurtaæta|jurtaætur]] sem nærast mest á vatna- og mýrargróðri ásamt því sem þær sækja í [[tún]]. Þær eru [[Hálfkafari|hálfkafarar]] og þá oft með afturendann upp í loft þegar þær leita ætis neðan vatnsyfirborðs oft til að ná til botns í dýpra vatni.. Þær lifa á vatnagróðri eins og [[Starir|störum]], [[Fergin|fergini]], [[marar|mara]] og [[Nykrur|nykrum]]. Í [[Sjávarlón|sjávarlónum]] er aðalfæða þeirra [[marhálmur]], [[lónajurt]] og [[grænþörungar]]. Kjörsvæði álfta eru lífrík vötn, ár og [[óshólmar]], einnig lygnir [[Vogur|vogar]] og strandlón.<ref>{{Vefheimild|url=https://fuglavefur.is/birdinfo.php?val=1&id=29|titill=Fuglavefurinn Álft|útgefandi=Menntamálastofnun|ár=2017|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Varp == Álftin er mjög félagslynd og er venjulega í hópum og þá auðfundnar, nema á varptíma, þá verja hjónin óðal sitt. Álftin verpir um land allt bæði á láglendi og á hálendi og heldur sig við [[stöðuvatn|vötn]], [[tjörn (landslagsþáttur)|tjarnir]], í [[mýri|mýrum]] og [[flói|flóum]]. Þær gera sér háa dyngju með djúpri skál til að verpa í. Dyngjan er úr ýmsum gróðri sem þær finna í nágrenni við hreiðrið. Eggin eru oftast fjögur til sex. Varp hefst missnemma og fer það eftir því hvort álftirnar eru á láglendi eða hálendi. == Ferðir == Álftir  fljúga  yfirleitt í 50-200 metra hæð á allt að 100 km hraða á klukkustund. Þann 9. desember 1967 greindist á ratsjá flugumferðarstjórnar vestur af Skotlandi (og var það staðfest af farþegaflugvél sem var beint af leið)  hópur 30 álfta á leið frá Íslandi til Írlands. Flughæð álftahópsins var í 8.200 metra hæð og er það hæsta flughæð sem skráð hefur verið hjá fugli yfir Bretlandi. <ref>{{cite journal |last1=Stewart |first1=A. G. |title=Swans flying at 8,000 metres |journal=British Birds |date=1978 |volume=71 |issue=10 |pages=459-460}}</ref> Það kom í ljós að álftirnar nýttu sér norðlægan háloftastraum  sem fór á 50 m/s hraða (180 km/klst.) til að stytta flugtímann á hinni um  1.100 km ferð frá Íslandi til Írlands niður í um sjö klukkustundir. Það sem álftirnar flugu fór umhverfishiti niður í -48°C og loftþrýsting var aðeins um þriðjungur af loftþrýstingi við sjávarmál. <ref>{{cite journal |last1=Elkins |first1=N. |title=High altitude flight by swans |journal=British Birds |date=1979 |volume=71 |issue=5 |pages=238-239}}</ref>Margar álftir hafa viðkomu á ákveðnum svæðum á ferðum sínum og hvílast eða afla sér fæðu áður en þær halda ferð sinni áfram. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Cygnus cygnus}} {{Wikilífverur|Cygnus cygnus}} {{stubbur|fugl}} [[Flokkur:Andaætt]] [[Flokkur:Íslenskir fuglar]] [[Flokkur:Svanir]] objrsxgwclg9qn6uyehbwh3i8zzv90z 1984429 1984428 2026-10-30T13:27:40Z Akigka 183 1984429 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Álft | image = Alarch y Gogledd.JPG | image2 = Whooper Swan (Cygnus cygnus) (W CYGNUS CYGNUS R1 C6).ogg | status = LC | status_ref = <ref>{{Cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22679856/281843607|title=Cygnus cygnus|author=BirdLife International|year=2012|volume=2012.2|access-date=2026-10-29}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = [[Svanir]] (''Cygnus'') | species = '''''C. cygnus''''' | binomial = ''Cygnus cygnus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) }} [[File:Cygnus cygnus MHNT.ZOO.2010.11.12.1.jpg|thumb| ''Cygnus cygnus'']] '''Álft''' eða '''svanur''' ([[fræðiheiti]]: ''Cygnus cygnus'') er stór [[fugl]] af [[andaætt]] og stærsti fugl [[Ísland]]s. Hún er alfriðuð enda stofninn ekki stór, þó fer álftum fjölgandi hér á landi. ==Útbreiðsla== Íslenskar álftir dvelja flestar á [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] yfir vetrarmánuðina en lítill hluti stofnsins hefur vetursetu á Íslandi aðallega á Suður-og Suðvesturlandi og á Mývatni. Á Reykjavíkurtjörn eru einnig venjulega nokkrir tugir fugla. Álftin er með fyrstu [[Farfugl|farfuglum]], þær fyrstu sjást yfirleitt á [[Suðausturland|Suðausturlandi]] í byrjun [[Mars (mánuður)|mars]]. Talning álfta fer fram á Bretlandseyjum og stofnmat árið 2005 sýndi að stofninn hafði stækkað úr um 12.000 fuglar árið 1980 í um 25.000 fugla 2005. Mest eru þetta geldfuglar en talið er að um 2.000 pör, eða 4.000 fuglar verpi hér á landi á hverju ári. <ref>{{cite web|url=http://www.bondi.is/Pages/1470|title=Erindi Búnaðarsambands Skagfirðinga - Álftir|publisher=Bændasamtök Íslands|accessdate=17. október 2012}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>Íslenski álftastofninn hefur vaxið síðustu áratugi og taldi 43 þúsund fugla í janúar 2020 (Brides o.fl 2021). Erfitt er að meta stærð varpstofnsins því varpfuglar sem koma upp ungum eru lítill hluti stofnsins og stór hluti fuglanna verpur ekki á hverju ári og varpárangur er misjafn eftir árferði. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.natt.is/is/biota/animalia/chordata/aves/anseriformes/alft-cygnus-cygnus|titill=Álft (Cygnus cygnus) Náttúrufræðistofnun|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Einkenni == ''Lengd: 118 - 132 sm'' | ''Þyngd: 8 - 12 kg'' | ''Vænghaf: 2,2 – 2,4 m'' Álftir eru mjög áberandi fuglar enda alhvítar með svarta fætur og dökk augu. Kynin eru eins í útliti en karlfuglinn er þó stærri og þyngri. [[Goggur]]inn er svartur með gulri rót, langan, beinan háls, flatan búk og afturhallandi stél á sundi. Flugið er kröftugt með hægum og sterklegum vængjatökum. Hún teygir hálsinn beint fram á flugi en heldur honum lóðréttum á sundi. Til að hefja sig til flugs hleypur hún á vatninu enda mikill og þungur fugl. Ungarnir eru ljósgrábrúnir og nef ljósrautt með dökkum oddi. Á sumrin geta fuglarnir verið meira eða minna gráir eða ryðrauðir af [[mýrarrauði|mýrarrauða]] úr vatninu. Röddin er líkust hljómmiklum lúðrablæstri. Síðsumars fella fuglarnir fjaðrirnar og eru þá ófleygir. Geldfuglar, far-og fellihópar safnast saman á ýmsum stöðum á landinu en sá stærstur þeirra er í Lóni í Austur-Skaftafellssýslu en þar safnast oft meira en þriðjung alls íslenska stofnsins og er það mikilvægasti álftasamkomustaður í heimi. == Fæða == Álftir eru [[jurtaæta|jurtaætur]] sem nærast mest á vatna- og mýrargróðri ásamt því sem þær sækja í [[tún]]. Þær eru [[Hálfkafari|hálfkafarar]] og þá oft með afturendann upp í loft þegar þær leita ætis neðan vatnsyfirborðs oft til að ná til botns í dýpra vatni.. Þær lifa á vatnagróðri eins og [[Starir|störum]], [[Fergin|fergini]], [[marar|mara]] og [[Nykrur|nykrum]]. Í [[Sjávarlón|sjávarlónum]] er aðalfæða þeirra [[marhálmur]], [[lónajurt]] og [[grænþörungar]]. Kjörsvæði álfta eru lífrík vötn, ár og [[óshólmar]], einnig lygnir [[Vogur|vogar]] og strandlón.<ref>{{Vefheimild|url=https://fuglavefur.is/birdinfo.php?val=1&id=29|titill=Fuglavefurinn Álft|útgefandi=Menntamálastofnun|ár=2017|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Varp == Álftin er mjög félagslynd og er venjulega í hópum og þá auðfundnar, nema á varptíma, þá verja hjónin óðal sitt. Álftin verpir um land allt bæði á láglendi og á hálendi og heldur sig við [[stöðuvatn|vötn]], [[tjörn (landslagsþáttur)|tjarnir]], í [[mýri|mýrum]] og [[flói|flóum]]. Þær gera sér háa dyngju með djúpri skál til að verpa í. Dyngjan er úr ýmsum gróðri sem þær finna í nágrenni við hreiðrið. Eggin eru oftast fjögur til sex. Varp hefst missnemma og fer það eftir því hvort álftirnar eru á láglendi eða hálendi. == Ferðir == Álftir  fljúga  yfirleitt í 50-200 metra hæð á allt að 100 km hraða á klukkustund. Þann 9. desember 1967 greindist á ratsjá flugumferðarstjórnar vestur af Skotlandi (og var það staðfest af farþegaflugvél sem var beint af leið)  hópur 30 álfta á leið frá Íslandi til Írlands. Flughæð álftahópsins var í 8.200 metra hæð og er það hæsta flughæð sem skráð hefur verið hjá fugli yfir Bretlandi. <ref>{{cite journal |last1=Stewart |first1=A. G. |title=Swans flying at 8,000 metres |journal=British Birds |date=1978 |volume=71 |issue=10 |pages=459-460}}</ref> Það kom í ljós að álftirnar nýttu sér norðlægan háloftastraum  sem fór á 50 m/s hraða (180 km/klst.) til að stytta flugtímann á hinni um  1.100 km ferð frá Íslandi til Írlands niður í um sjö klukkustundir. Það sem álftirnar flugu fór umhverfishiti niður í -48°C og loftþrýsting var aðeins um þriðjungur af loftþrýstingi við sjávarmál. <ref>{{cite journal |last1=Elkins |first1=N. |title=High altitude flight by swans |journal=British Birds |date=1979 |volume=71 |issue=5 |pages=238-239}}</ref>Margar álftir hafa viðkomu á ákveðnum svæðum á ferðum sínum og hvílast eða afla sér fæðu áður en þær halda ferð sinni áfram. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|fugl}} [[Flokkur:Íslenskir fuglar]] [[Flokkur:Svanir]] jmpf7j053vu586r91s3vb94siz5k0a6 1984433 1984429 2026-10-30T13:50:04Z Akigka 183 1984433 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Álft | image = Alarch y Gogledd.JPG | image2 = Whooper Swan (Cygnus cygnus) (W CYGNUS CYGNUS R1 C6).ogg | status = LC | status_ref = <ref>{{Cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22679856/281843607|title=Cygnus cygnus|author=BirdLife International|year=2012|volume=2012.2|access-date=2026-10-29}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = [[Svanir]] (''Cygnus'') | species = '''''C. cygnus''''' | binomial = ''Cygnus cygnus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) }} '''Álft''' eða '''svanur''' ([[fræðiheiti]]: ''Cygnus cygnus'') er stór [[fugl]] af [[andaætt]] og stærsti fugl [[Ísland]]s. Hún er alfriðuð á Íslandi enda stofninn ekki stór, en fer þó stækkandi. ==Útbreiðsla== Íslenskar álftir dvelja flestar á [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] yfir vetrarmánuðina en lítill hluti stofnsins hefur vetursetu á Íslandi aðallega á Suður-og Suðvesturlandi og á Mývatni. Á Reykjavíkurtjörn eru einnig venjulega nokkrir tugir fugla. Álftin er með fyrstu [[farfugl]]um; þær fyrstu sjást yfirleitt á suðausturlandi í byrjun mars. Talning álfta fer fram á Bretlandseyjum og stofnmat árið 2005 sýndi að stofninn hafði stækkað úr um 12.000 fuglar árið 1980 í um 25.000 fugla 2005. Mest eru þetta geldfuglar en talið er að um 2.000 pör, eða 4.000 fuglar verpi á Íslandi á hverju ári.<ref>{{cite web|url=http://www.bondi.is/Pages/1470|title=Erindi Búnaðarsambands Skagfirðinga - Álftir|publisher=Bændasamtök Íslands|accessdate=17. október 2012}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Íslenski álftastofninn taldi 43 þúsund fugla í janúar 2020. Þar af höfðu tæplega 3000 vetursetu á Íslandi.<ref>{{cite journal|author1=Brides, K.|author2=Wood, K. A.|author3=Hall, C.|author4=Burke, B.|author5=McElwaine, G.|author6=Einarsson, O.|author7=Rees, E. C.|year=2021|title=The Icelandic Whooper Swan Cygnus cygnus population: current status and long-term (1986–2020) trends in its numbers and distribution. Wildfowl|volume=71|number=71|pages=29-57|url=https://www.researchgate.net/profile/Kevin-Wood-11/publication/356646229_The_Icelandic_Whooper_Swan_Cygnus_cygnus_population_current_status_and_long-term_1986-2020_trends_in_its_numbers_and_distribution/links/61a68371743d9629db28faf0/The-Icelandic-Whooper-Swan-Cygnus-cygnus-population-current-status-and-long-term-1986-2020-trends-in-its-numbers-and-distribution.pdf}}</ref> Erfitt er að meta stærð varpstofnsins því varpfuglar sem koma upp ungum eru lítill hluti stofnsins. Stór hluti fuglanna verpir ekki á hverju ári og varpárangur er misjafn eftir árferði.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.natt.is/is/biota/animalia/chordata/aves/anseriformes/alft-cygnus-cygnus|titill=Álft (Cygnus cygnus) Náttúrufræðistofnun|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Einkenni == ''Lengd: 118 - 132 sm'' | ''Þyngd: 8 - 12 kg'' | ''Vænghaf: 2,2 – 2,4 m'' Álftir eru mjög áberandi fuglar enda alhvítar með svarta fætur og dökk augu. Kynin eru eins í útliti en karlfuglinn er þó stærri og þyngri. [[Goggur]]inn er svartur með gulri rót, langan, beinan háls, flatan búk og afturhallandi stél á sundi. Flugið er kröftugt með hægum og sterklegum vængjatökum. Hún teygir hálsinn beint fram á flugi en heldur honum lóðréttum á sundi. Til að hefja sig til flugs hleypur hún á vatninu enda mikill og þungur fugl. Ungarnir eru ljósgrábrúnir og nef ljósrautt með dökkum oddi. Á sumrin geta fuglarnir verið meira eða minna gráir eða ryðrauðir af [[mýrarrauði|mýrarrauða]] úr vatninu. Röddin er líkust hljómmiklum lúðrablæstri. Síðsumars fella fuglarnir fjaðrirnar og eru þá ófleygir. Geldfuglar, far-og fellihópar safnast saman á ýmsum stöðum á landinu en sá stærstur þeirra er í Lóni í Austur-Skaftafellssýslu en þar safnast oft meira en þriðjung alls íslenska stofnsins og er það mikilvægasti álftasamkomustaður í heimi. == Fæða == Álftir eru [[jurtaæta|jurtaætur]] sem nærast mest á vatna- og mýrargróðri ásamt því sem þær sækja í [[tún]]. Þær eru [[Hálfkafari|hálfkafarar]] og þá oft með afturendann upp í loft þegar þær leita ætis neðan vatnsyfirborðs oft til að ná til botns í dýpra vatni.. Þær lifa á vatnagróðri eins og [[Starir|störum]], [[Fergin|fergini]], [[marar|mara]] og [[Nykrur|nykrum]]. Í [[Sjávarlón|sjávarlónum]] er aðalfæða þeirra [[marhálmur]], [[lónajurt]] og [[grænþörungar]]. Kjörsvæði álfta eru lífrík vötn, ár og [[óshólmar]], einnig lygnir [[Vogur|vogar]] og strandlón.<ref>{{Vefheimild|url=https://fuglavefur.is/birdinfo.php?val=1&id=29|titill=Fuglavefurinn Álft|útgefandi=Menntamálastofnun|ár=2017|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Varp == Álftin er mjög félagslynd og er venjulega í hópum og þá auðfundnar, nema á varptíma, þá verja hjónin óðal sitt. Álftin verpir um land allt bæði á láglendi og á hálendi og heldur sig við [[stöðuvatn|vötn]], [[tjörn (landslagsþáttur)|tjarnir]], í [[mýri|mýrum]] og [[flói|flóum]]. Þær gera sér háa dyngju með djúpri skál til að verpa í. Dyngjan er úr ýmsum gróðri sem þær finna í nágrenni við hreiðrið. Eggin eru oftast fjögur til sex. Varp hefst missnemma og fer það eftir því hvort álftirnar eru á láglendi eða hálendi. == Ferðir == Álftir  fljúga  yfirleitt í 50-200 metra hæð á allt að 100 km hraða á klukkustund. Þann 9. desember 1967 greindist á ratsjá flugumferðarstjórnar vestur af Skotlandi (og var það staðfest af farþegaflugvél sem var beint af leið)  hópur 30 álfta á leið frá Íslandi til Írlands. Flughæð álftahópsins var í 8.200 metra hæð og er það hæsta flughæð sem skráð hefur verið hjá fugli yfir Bretlandi. <ref>{{cite journal |last1=Stewart |first1=A. G. |title=Swans flying at 8,000 metres |journal=British Birds |date=1978 |volume=71 |issue=10 |pages=459-460}}</ref> Það kom í ljós að álftirnar nýttu sér norðlægan háloftastraum  sem fór á 50 m/s hraða (180 km/klst.) til að stytta flugtímann á hinni um  1.100 km ferð frá Íslandi til Írlands niður í um sjö klukkustundir. Það sem álftirnar flugu fór umhverfishiti niður í -48°C og loftþrýsting var aðeins um þriðjungur af loftþrýstingi við sjávarmál. <ref>{{cite journal |last1=Elkins |first1=N. |title=High altitude flight by swans |journal=British Birds |date=1979 |volume=71 |issue=5 |pages=238-239}}</ref>Margar álftir hafa viðkomu á ákveðnum svæðum á ferðum sínum og hvílast eða afla sér fæðu áður en þær halda ferð sinni áfram. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|fugl}} [[Flokkur:Íslenskir fuglar]] [[Flokkur:Svanir]] 6zz1dljvyd81jng9wiuw4etyk76y6ko 1984434 1984433 2026-10-30T13:53:16Z Akigka 183 1984434 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Álft | image = Alarch y Gogledd.JPG | image2 = Whooper Swan (Cygnus cygnus) (W CYGNUS CYGNUS R1 C6).ogg | status = LC | status_ref = <ref>{{Cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22679856/281843607|title=Cygnus cygnus|author=BirdLife International|year=2012|volume=2012.2|access-date=2026-10-29}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = [[Svanir]] (''Cygnus'') | species = '''''C. cygnus''''' | binomial = ''Cygnus cygnus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) }} '''Álft''' eða '''svanur''' ([[fræðiheiti]]: ''Cygnus cygnus'') er stór [[fugl]] af [[andaætt]] og stærsti fugl [[Ísland]]s. Hún er alfriðuð á Íslandi enda stofninn ekki stór, en fer þó stækkandi. ==Útbreiðsla== Íslenskar álftir dvelja flestar á [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] yfir vetrarmánuðina. Lítill hluti stofnsins hefur vetursetu á Íslandi, aðallega á suður-og suðvesturlandi og á [[Mývatn]]i. Á [[Reykjavíkurtjörn]] eru venjulega nokkrir tugir fugla yfir veturinn. Álftin er með fyrstu [[farfugl]]um sem fljúga til Íslands; þær fyrstu sjást yfirleitt á suðausturlandi í byrjun mars. Talning álfta fer fram á Bretlandseyjum og stofnmat árið 2005 sýndi að stofninn hafði stækkað úr um 12.000 fuglar árið 1980 í um 25.000 fugla 2005. Mest eru þetta geldfuglar en talið er að um 2.000 pör, eða 4.000 fuglar verpi á Íslandi á hverju ári.<ref>{{cite web|url=http://www.bondi.is/Pages/1470|title=Erindi Búnaðarsambands Skagfirðinga - Álftir|publisher=Bændasamtök Íslands|accessdate=17. október 2012}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Íslenski álftastofninn taldi 43 þúsund fugla í janúar 2020. Þar af höfðu tæplega 3000 vetursetu á Íslandi.<ref>{{cite journal|author1=Brides, K.|author2=Wood, K. A.|author3=Hall, C.|author4=Burke, B.|author5=McElwaine, G.|author6=Einarsson, O.|author7=Rees, E. C.|year=2021|title=The Icelandic Whooper Swan Cygnus cygnus population: current status and long-term (1986–2020) trends in its numbers and distribution. Wildfowl|volume=71|number=71|pages=29-57|url=https://www.researchgate.net/profile/Kevin-Wood-11/publication/356646229_The_Icelandic_Whooper_Swan_Cygnus_cygnus_population_current_status_and_long-term_1986-2020_trends_in_its_numbers_and_distribution/links/61a68371743d9629db28faf0/The-Icelandic-Whooper-Swan-Cygnus-cygnus-population-current-status-and-long-term-1986-2020-trends-in-its-numbers-and-distribution.pdf}}</ref> Erfitt er að meta stærð varpstofnsins því varpfuglar sem koma upp ungum eru lítill hluti stofnsins. Stór hluti fuglanna verpir ekki á hverju ári og varpárangur er misjafn eftir árferði.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.natt.is/is/biota/animalia/chordata/aves/anseriformes/alft-cygnus-cygnus|titill=Álft (Cygnus cygnus) Náttúrufræðistofnun|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Einkenni == Álftir verða 118 til 132 cm að lengd og vega 8-12 kíló fullvaxnar. Vænghaf þeirra er 2,2 til 2,4 metrar. Álftir eru mjög áberandi fuglar enda alhvítar með svarta fætur og dökk augu. Kynin eru eins í útliti, en karlfuglinn er þó stærri og þyngri. [[Goggur]]inn er svartur með gulri rót, langan, beinan háls, flatan búk og afturhallandi stél á sundi. Flugið er kröftugt með hægum og sterklegum vængjatökum. Hún teygir hálsinn beint fram á flugi en heldur honum lóðréttum á sundi. Til að hefja sig til flugs hleypur hún á vatninu enda mikill og þungur fugl. Ungarnir eru ljósgrábrúnir og nef ljósrautt með dökkum oddi. Á sumrin geta fuglarnir verið meira eða minna gráir eða ryðrauðir af [[mýrarrauði|mýrarrauða]] úr vatninu. Röddin er líkust hljómmiklum lúðrablæstri. Síðsumars fella fuglarnir fjaðrirnar og eru þá ófleygir. Geldfuglar, far-og fellihópar safnast saman á ýmsum stöðum á landinu en sá stærstur þeirra er í Lóni í Austur-Skaftafellssýslu en þar safnast oft meira en þriðjung alls íslenska stofnsins og er það mikilvægasti álftasamkomustaður í heimi. == Fæða == Álftir eru [[jurtaæta|jurtaætur]] sem nærast mest á vatna- og mýrargróðri ásamt því sem þær sækja í [[tún]]. Þær eru [[Hálfkafari|hálfkafarar]] og þá oft með afturendann upp í loft þegar þær leita ætis neðan vatnsyfirborðs oft til að ná til botns í dýpra vatni.. Þær lifa á vatnagróðri eins og [[Starir|störum]], [[Fergin|fergini]], [[marar|mara]] og [[Nykrur|nykrum]]. Í [[Sjávarlón|sjávarlónum]] er aðalfæða þeirra [[marhálmur]], [[lónajurt]] og [[grænþörungar]]. Kjörsvæði álfta eru lífrík vötn, ár og [[óshólmar]], einnig lygnir [[Vogur|vogar]] og strandlón.<ref>{{Vefheimild|url=https://fuglavefur.is/birdinfo.php?val=1&id=29|titill=Fuglavefurinn Álft|útgefandi=Menntamálastofnun|ár=2017|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Varp == Álftin er mjög félagslynd og er venjulega í hópum og þá auðfundnar, nema á varptíma, þá verja hjónin óðal sitt. Álftin verpir um land allt bæði á láglendi og á hálendi og heldur sig við [[stöðuvatn|vötn]], [[tjörn (landslagsþáttur)|tjarnir]], í [[mýri|mýrum]] og [[flói|flóum]]. Þær gera sér háa dyngju með djúpri skál til að verpa í. Dyngjan er úr ýmsum gróðri sem þær finna í nágrenni við hreiðrið. Eggin eru oftast fjögur til sex. Varp hefst missnemma og fer það eftir því hvort álftirnar eru á láglendi eða hálendi. == Ferðir == Álftir  fljúga  yfirleitt í 50-200 metra hæð á allt að 100 km hraða á klukkustund. Þann 9. desember 1967 greindist á ratsjá flugumferðarstjórnar vestur af Skotlandi (og var það staðfest af farþegaflugvél sem var beint af leið)  hópur 30 álfta á leið frá Íslandi til Írlands. Flughæð álftahópsins var í 8.200 metra hæð og er það hæsta flughæð sem skráð hefur verið hjá fugli yfir Bretlandi. <ref>{{cite journal |last1=Stewart |first1=A. G. |title=Swans flying at 8,000 metres |journal=British Birds |date=1978 |volume=71 |issue=10 |pages=459-460}}</ref> Það kom í ljós að álftirnar nýttu sér norðlægan háloftastraum  sem fór á 50 m/s hraða (180 km/klst.) til að stytta flugtímann á hinni um  1.100 km ferð frá Íslandi til Írlands niður í um sjö klukkustundir. Það sem álftirnar flugu fór umhverfishiti niður í -48°C og loftþrýsting var aðeins um þriðjungur af loftþrýstingi við sjávarmál. <ref>{{cite journal |last1=Elkins |first1=N. |title=High altitude flight by swans |journal=British Birds |date=1979 |volume=71 |issue=5 |pages=238-239}}</ref>Margar álftir hafa viðkomu á ákveðnum svæðum á ferðum sínum og hvílast eða afla sér fæðu áður en þær halda ferð sinni áfram. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|fugl}} [[Flokkur:Íslenskir fuglar]] [[Flokkur:Svanir]] n26cqpmfdxeubwtsff26uf5to9d7bob 1984435 1984434 2026-10-30T13:57:16Z Akigka 183 /* Einkenni */ 1984435 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Álft | image = Alarch y Gogledd.JPG | image2 = Whooper Swan (Cygnus cygnus) (W CYGNUS CYGNUS R1 C6).ogg | status = LC | status_ref = <ref>{{Cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22679856/281843607|title=Cygnus cygnus|author=BirdLife International|year=2012|volume=2012.2|access-date=2026-10-29}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Gásfuglar]] (''Anseriformes'') | familia = [[Andaætt]] (''Anatidae'') | genus = [[Svanir]] (''Cygnus'') | species = '''''C. cygnus''''' | binomial = ''Cygnus cygnus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) }} '''Álft''' eða '''svanur''' ([[fræðiheiti]]: ''Cygnus cygnus'') er stór [[fugl]] af [[andaætt]] og stærsti fugl [[Ísland]]s. Hún er alfriðuð á Íslandi enda stofninn ekki stór, en fer þó stækkandi. ==Útbreiðsla== Íslenskar álftir dvelja flestar á [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] yfir vetrarmánuðina. Lítill hluti stofnsins hefur vetursetu á Íslandi, aðallega á suður-og suðvesturlandi og á [[Mývatn]]i. Á [[Reykjavíkurtjörn]] eru venjulega nokkrir tugir fugla yfir veturinn. Álftin er með fyrstu [[farfugl]]um sem fljúga til Íslands; þær fyrstu sjást yfirleitt á suðausturlandi í byrjun mars. Talning álfta fer fram á Bretlandseyjum og stofnmat árið 2005 sýndi að stofninn hafði stækkað úr um 12.000 fuglar árið 1980 í um 25.000 fugla 2005. Mest eru þetta geldfuglar en talið er að um 2.000 pör, eða 4.000 fuglar verpi á Íslandi á hverju ári.<ref>{{cite web|url=http://www.bondi.is/Pages/1470|title=Erindi Búnaðarsambands Skagfirðinga - Álftir|publisher=Bændasamtök Íslands|accessdate=17. október 2012}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Íslenski álftastofninn taldi 43 þúsund fugla í janúar 2020. Þar af höfðu tæplega 3000 vetursetu á Íslandi.<ref>{{cite journal|author1=Brides, K.|author2=Wood, K. A.|author3=Hall, C.|author4=Burke, B.|author5=McElwaine, G.|author6=Einarsson, O.|author7=Rees, E. C.|year=2021|title=The Icelandic Whooper Swan Cygnus cygnus population: current status and long-term (1986–2020) trends in its numbers and distribution. Wildfowl|volume=71|number=71|pages=29-57|url=https://www.researchgate.net/profile/Kevin-Wood-11/publication/356646229_The_Icelandic_Whooper_Swan_Cygnus_cygnus_population_current_status_and_long-term_1986-2020_trends_in_its_numbers_and_distribution/links/61a68371743d9629db28faf0/The-Icelandic-Whooper-Swan-Cygnus-cygnus-population-current-status-and-long-term-1986-2020-trends-in-its-numbers-and-distribution.pdf}}</ref> Erfitt er að meta stærð varpstofnsins því varpfuglar sem koma upp ungum eru lítill hluti stofnsins. Stór hluti fuglanna verpir ekki á hverju ári og varpárangur er misjafn eftir árferði.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.natt.is/is/biota/animalia/chordata/aves/anseriformes/alft-cygnus-cygnus|titill=Álft (Cygnus cygnus) Náttúrufræðistofnun|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Einkenni == Álftir verða 118 til 132 cm að lengd og vega 8-12 kíló fullvaxnar. Vænghaf þeirra er 2,2 til 2,4 metrar. Álftir eru mjög áberandi fuglar enda alhvítar með svarta fætur og dökk augu. Kynin eru eins í útliti, en karlfuglinn er þó stærri og þyngri. [[Goggur]]inn er svartur með gulri rót, langan, beinan háls, flatan búk og afturhallandi stél á sundi. Flugið er kröftugt með hægum og sterklegum vængjatökum. Hún teygir hálsinn beint fram á flugi en heldur honum lóðréttum á sundi. Til að hefja sig til flugs hleypur hún á vatninu enda mikill og þungur fugl. Ungarnir eru ljósgrábrúnir og nef ljósrautt með dökkum oddi. Á sumrin geta fuglarnir verið meira eða minna gráir eða ryðrauðir af [[mýrarrauði|mýrarrauða]] úr vatninu. Röddin er líkust hljómmiklum lúðrablæstri. Síðsumars fella fuglarnir fjaðrirnar og eru þá ófleygir. Geldfuglar, far-og fellihópar safnast saman á ýmsum stöðum, en stærstur þeirra er [[Lón (Austur-Skaftafellssýslu)|Lón í Austur-Skaftafellssýslu]]. Þar safnast oft meira en þriðjungur alls íslenska stofnsins og er það mikilvægasti álftasamkomustaður í heimi. == Fæða == Álftir eru [[jurtaæta|jurtaætur]] sem nærast mest á vatna- og mýrargróðri ásamt því sem þær sækja í [[tún]]. Þær eru [[Hálfkafari|hálfkafarar]] og þá oft með afturendann upp í loft þegar þær leita ætis neðan vatnsyfirborðs oft til að ná til botns í dýpra vatni.. Þær lifa á vatnagróðri eins og [[Starir|störum]], [[Fergin|fergini]], [[marar|mara]] og [[Nykrur|nykrum]]. Í [[Sjávarlón|sjávarlónum]] er aðalfæða þeirra [[marhálmur]], [[lónajurt]] og [[grænþörungar]]. Kjörsvæði álfta eru lífrík vötn, ár og [[óshólmar]], einnig lygnir [[Vogur|vogar]] og strandlón.<ref>{{Vefheimild|url=https://fuglavefur.is/birdinfo.php?val=1&id=29|titill=Fuglavefurinn Álft|útgefandi=Menntamálastofnun|ár=2017|mánuðurskoðað=október|árskoðað=2026}}</ref> == Varp == Álftin er mjög félagslynd og er venjulega í hópum og þá auðfundnar, nema á varptíma, þá verja hjónin óðal sitt. Álftin verpir um land allt bæði á láglendi og á hálendi og heldur sig við [[stöðuvatn|vötn]], [[tjörn (landslagsþáttur)|tjarnir]], í [[mýri|mýrum]] og [[flói|flóum]]. Þær gera sér háa dyngju með djúpri skál til að verpa í. Dyngjan er úr ýmsum gróðri sem þær finna í nágrenni við hreiðrið. Eggin eru oftast fjögur til sex. Varp hefst missnemma og fer það eftir því hvort álftirnar eru á láglendi eða hálendi. == Ferðir == Álftir  fljúga  yfirleitt í 50-200 metra hæð á allt að 100 km hraða á klukkustund. Þann 9. desember 1967 greindist á ratsjá flugumferðarstjórnar vestur af Skotlandi (og var það staðfest af farþegaflugvél sem var beint af leið)  hópur 30 álfta á leið frá Íslandi til Írlands. Flughæð álftahópsins var í 8.200 metra hæð og er það hæsta flughæð sem skráð hefur verið hjá fugli yfir Bretlandi. <ref>{{cite journal |last1=Stewart |first1=A. G. |title=Swans flying at 8,000 metres |journal=British Birds |date=1978 |volume=71 |issue=10 |pages=459-460}}</ref> Það kom í ljós að álftirnar nýttu sér norðlægan háloftastraum  sem fór á 50 m/s hraða (180 km/klst.) til að stytta flugtímann á hinni um  1.100 km ferð frá Íslandi til Írlands niður í um sjö klukkustundir. Það sem álftirnar flugu fór umhverfishiti niður í -48°C og loftþrýsting var aðeins um þriðjungur af loftþrýstingi við sjávarmál. <ref>{{cite journal |last1=Elkins |first1=N. |title=High altitude flight by swans |journal=British Birds |date=1979 |volume=71 |issue=5 |pages=238-239}}</ref>Margar álftir hafa viðkomu á ákveðnum svæðum á ferðum sínum og hvílast eða afla sér fæðu áður en þær halda ferð sinni áfram. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|fugl}} [[Flokkur:Íslenskir fuglar]] [[Flokkur:Svanir]] kgbeeiamzm2l997z7kjqx626r6pyfh1 0 52034 1984523 1983892 2026-10-31T02:11:14Z Stillbusy 42433 1984523 wikitext text/x-wiki {{Rithöfundur | nafn = Stephen King | mynd = Stephen King at the 2024 Toronto International Film Festival 2 (cropped).jpg | myndastærð = 240px | myndalýsing = King árið 2024. | dulnefni = Richard Bachman<br/>John Swithen<br/>Beryl Evans | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1947|9|21}} | fæðingarstaður = {{USA}} [[Portland (Maine)|Portland]], [[Maine]], [[Bandaríkin]] | dauðadagur = | dauðastaður = | starf = Skáldsagnahöfundur<br/>Smásagnahöfundur<br/>Handritshöfundur<br/>Greinahöfundur<br/>Leikstjóri | þjóðerni = {{USA}} [[Bandaríkin|Bandarískur]] | virkur = | tegund = Hryllingsskáldsögur<br/>[[Fantasía|Fantasíur]]<br/>[[Vísindaskáldsaga|Vísindaskáldsögur]] | umfangsefni = | stefna = | frumraun = | undiráhrifumfrá = Robert Bloch, [[Ray Bradbury]], [[William Golding]], Shirley Jackson, Fritz Leiber, [[H.P. Lovecraft]], Richard Matheson, John D. MacDonald, [[Edgar Allan Poe]], [[J. R. R. Tolkien]], Stanley G. Weinbaum, Robert Browning (Dark Tower), Daphne du Maurier (Bag of Bones) | varáhrifavaldur = Bentley Little, Dean Koontz, Scott Sigler | undirskrift = Stephen King Signature.png | vefsíða = [https://stephenking.com/ Opinber heimasíða] | neðanmálsgreinar = }} '''Stephen Edwin King''' (f. 21. september 1947) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[rithöfundur]]. Stephen King hefur skrifað aðallega skáldsögur og þar má helst nefna bækur eins og ''The Green Mile'', ''The Shining'', ''It'', ''Misery'' og ''The Body''. ==Ævi== ===Á sínum ungu árum=== Stephen King fæddist í [[Portland (Maine)|Portland]], [[Maine]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Foreldrar hans voru Donald Edwin King og Nellie Ruth Pillsbury. Eldri bróðir Kings er David King, en hann var ættleiddur strax við fæðingu árið 1945. Donald, faðir Kings, yfirgaf fjölskylduna þegar King var tveggja ára gamall. Móðir hans lést úr krabbameini árið 1975.<ref>{{Cite web|last=Logan |first=Jamie Carter |title=Stephen King Biography: Master of Horror & Fate |url=https://biographics.org/stephen-king-biography-master-horror-fate/ |work=biographics.org |date=2017-12-14 |access-date=2025-06-20}}</ref> ===Leiðin til frægðar=== Fyrsta skáldsaga Kings var ''Carrie'' sem samnefnd kvikmynd var gerð eftir. Skáldsöguna sendi hann til [[:en:Doubleday (publisher)|Doubleday]] sem launuðu honum með $2.500 fyrir 30.000 eintök. Svo keypti [[:en:New American Library|New American Library]] réttindi til kiljuútgáfunnar fyrir $400.000, og King fékk helming hagnaðarins af bókinni.<ref>{{Cite web |last=Meeks |first=Randy |title=From Dumpster to Bestseller: The Remarkable Tale of Stephen King’s Carrie |url=https://en.softonic.com/articles/when-stephen-king-made-the-worst-mistake-of-his-life-throwing-carrie-into-the-trash |work=softonic.com |date=2023-05-02 |access-date=2025-06-20}}</ref> ==Verk== ===Skáldsögur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Íslenskur titill !! Upprunalegur titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | || ''Carrie'' || style="text-align:center|1974 || style="text-align:center|199 || |- | || ''Salem's Lot'' || style="text-align:center|1975 || style="text-align:center|439 || |- | ''Duld'' || ''The Shining'' || style="text-align:center|1977 || style="text-align:center|447 || Útgefin á íslensku 1990 (Fróði; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | ''Uppreisnin'' || ''Rage'' || style="text-align:center|1977 || style="text-align:center|211 || Sem Richard Bachman;<br/>útgefin á íslensku 1988 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | || ''The Stand'' || style="text-align:center|1978 || style="text-align:center|823 || |- | || ''The Long Walk'' || style="text-align:center|1979 || style="text-align:center|384 || Sem Richard Bachman |- | ''Sjáandinn''|| ''The Dead Zone'' || style="text-align:center|1979 || style="text-align:center|428 || Útgefin á íslensku 2021 (Ugla; þýðandi: Þórdís Bachmann) |- | ''Eldvakinn'' || ''Firestarter'' || style="text-align:center|1980 || style="text-align:center|426 || Útgefin á íslensku 1989 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | || ''Roadwork'' || style="text-align:center|1981 || style="text-align:center|274 || Sem Richard Bachman |- | ''Umsátur'' || ''Cujo'' || style="text-align:center|1981 || style="text-align:center|319 || Vann British Fantasy Award (1982);<ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=1131 |title=Cujo |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>útgefin á íslensku 1988 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | ''Flóttamaðurinn'' || ''The Running Man'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|219 || Sem Richard Bachman;<br/>útgefin á íslensku 1991 (Fróði; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | || ''The Dark Tower: The Gunslinger'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|224 || |- | || ''Christine'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|526 || |- | || ''Pet Sematary'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|374 || |- | || ''Cycle of the Werewolf'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|127 || Myndskreytt af [[:en:Bernie Wrightson|Bernie Wrightson]] |- | || ''The Talisman'' || style="text-align:center|1984 || style="text-align:center|646 || Skrifuð með [[:en:Peter Straub|Peter Straub]] |- | ''Visnaðu'' || ''Thinner'' || style="text-align:center|1984 || style="text-align:center|309 || Sem Richard Bachman;<br/>útgefin á íslensku 1986 (Frjálst framtak; þýðandi: Gauti Kristmannsson) |- | || ''The Eyes of the Dragon'' || style="text-align:center|1984 || style="text-align:center|326 || Takmörkuð útgáfa (1000 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/eyes-of-the-dragon.html |title=The Eyes of the Dragon |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað 1987<ref>The Eyes of the Dragon, 1987 – [[:en:OCLC|OCLC]] catalog [https://www.worldcat.org/oclc/503194687]</ref> |- | || ''It'' || style="text-align:center|1986 || style="text-align:center|1138 || Vann August Derleth Award (1987)<ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=765 |title=It |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Dark Tower II: The Drawing of the Three'' || style="text-align:center|1987 || style="text-align:center|400 || |- | ''Eymd'' || ''Misery'' || style="text-align:center|1987 || style="text-align:center|310 || Vann Bram Stoker Award (1988);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1988 |title=Bram Stoker Awards 1988 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref><br/>útgefin á íslensku 1987 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) og 2004 ([[Vaka-Helgafell]]) |- | || ''The Tommyknockers'' || style="text-align:center|1987 || style="text-align:center|558 || |- | || ''The Dark Half'' || style="text-align:center|1989 || style="text-align:center|431 || |- | || ''The Stand: The Complete & Uncut Edition'' || style="text-align:center|1990 || style="text-align:center|1153 || |- | || ''The Dark Tower III: The Waste Lands'' || style="text-align:center|1991 || style="text-align:center|512 || |- | || ''Needful Things'' || style="text-align:center|1991 || style="text-align:center|690 || |- | ''Háskaleikur'' || ''Gerald's Game'' || style="text-align:center|1992 || style="text-align:center|352 || Útgefin á íslensku 1993 (Fróði; þýðandi: Guðbrandur Gíslason) |- | ''Örlög'' || ''Dolores Claiborne'' || style="text-align:center|1992 || style="text-align:center|305 || Útgefin á íslensku 1995 (Fróði; þýðandi: [[Guðni Th. Jóhannesson]]) og 2004 (Vaka-Helgafell) |- | || ''Insomnia'' || style="text-align:center|1994 || style="text-align:center|787 || |- | ''Úr álögum'' || ''Rose Madder'' || style="text-align:center|1995 || style="text-align:center|420 || Útgefin á íslensku 1996 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Græna Mílan'' || ''The Green Mile'' || style="text-align:center|1996 || style="text-align:center|400 || Vann Bram Stoker Award (1997);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1997 |title=Bram Stoker Awards 1997 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref><br/>útgefin á íslensku í 6 hlutum (''Telpurnar tvær'', ''Músin í mílunni'', ''Hendur Coffeys'', ''Illur dauðdagi Eduards Delacroix'', ''Næturferð'', ''Coffey á mílunni'') 1997 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Örvænting'' || ''Desperation'' || style="text-align:center|1996 || style="text-align:center|704 || Tvíburasaga við ''The Regulators'';<br/>vann Locus Award (1997);<ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=6662 |title=Desperation |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Prix Ozone (1997);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Prix_Ozone_1997 |title=Prix Ozone 1997 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>útgefin á íslensku 1999 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Árásin'' || ''The Regulators'' || style="text-align:center|1996 || style="text-align:center|480 || Sem Richard Bachman;<br/>tvíburasaga við ''Desperation'';<br/>útgefin á íslensku 1999 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | || ''The Dark Tower IV: Wizard and Glass'' || style="text-align:center|1997 || style="text-align:center|787 || |- | || ''Bag of Bones'' || style="text-align:center|1998 || style="text-align:center|529 || Vann Bram Stoker Award (1999),<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1999 |title=Bram Stoker Awards 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> British Fantasy Award (1999)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1999 |title=British Fantasy Award 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> og Locus Award (1999)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1999 |title=Locus Awards 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | ''Stúlkan sem elskaði Tom Gordon'' || ''The Girl Who Loved Tom Gordon'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|224 || Útgefin á íslensku 2000 ([[Bókaútgáfan_Iðunn|Iðunn]]; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Draumagildran'' || ''Dreamcatcher'' || style="text-align:center|2001 || style="text-align:center|620 || Útgefin á íslensku 2001 (Iðunn; þýðandi: Björn Jónsson). |- | || ''Black House'' || style="text-align:center|2001 || style="text-align:center|625 || Framhald af ''The Talisman'' (1984);<br/>skrifuð með Peter Straub;<br/>vann Phantastik Preis Award (2003)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2003 |title=Phantastik Preis 2003 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | ''8 gata Buick'' || ''From a Buick 8'' || style="text-align:center|2002 || style="text-align:center|368 || Útgefin á íslensku 2003 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason) |- | || ''The Dark Tower I: The Gunslinger'' || style="text-align:center|2003 || style="text-align:center|256 || Endurskrifuð útgáfa frá 1982 |- | || ''The Dark Tower V: Wolves of the Calla'' || style="text-align:center|2003 || style="text-align:center|714 || |- | || ''The Dark Tower VI: Song of Susannah'' || style="text-align:center|2004 || style="text-align:center|432 || |- | || ''The Dark Tower VII: The Dark Tower'' || style="text-align:center|2004 || style="text-align:center|845 || Vann British Fantasy Award (2005)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_2005 |title=British Fantasy Awards 2005 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> og Phantastik Preis Award (2005)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2005 |title=Phantastik Preis 2005 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Colorado Kid'' || style="text-align:center|2005 || style="text-align:center|184 || |- | ''Gemsinn'' || ''Cell'' || style="text-align:center|2006 || style="text-align:center|351 || Útgefin á íslensku 2006 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason) |- | ''Ekkjan'' || ''Lisey's Story'' || style="text-align:center|2006 || style="text-align:center|528 || Vann Bram Stoker Award (2007);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2007 |title=Bram Stoker Awards 2007 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref><br/>útgefin á íslensku 2007 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason) |- | || ''Blaze'' || style="text-align:center|2007 || style="text-align:center|304 || Sem Richard Bachman |- | || ''Duma Key'' || style="text-align:center|2008 || style="text-align:center|607 || Vann Bram Stoker Award (2009)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2009 |title=Bram Stoker Awards 2009 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | || ''Under the Dome'' || style="text-align:center|2009 || style="text-align:center|1074 || |- | || ''Blockade Billy'' || style="text-align:center|2010 || style="text-align:center|112 || Endurskrifuð og útgefin sem smásaga (45 blaðsíður) með 19 öðrum smásögum í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015) |- | ''22.11.63'' || ''11/22/63'' || style="text-align:center|2011 || style="text-align:center|849 || Útgefin á íslensku 2022 (Ugla; þýðandi: Þórdís Bachmann) |- | || ''The Dark Tower: The Wind Through the Keyhole'' || style="text-align:center|2012 || style="text-align:center|336 || Áttunda ''Dark Tower'' skáldsagan, en er í söguþræðinum á milli ''The Dark Tower IV: Wizard and Glass'' og ''The Dark Tower V: Wolves of the Calla'' bindanna |- | || ''Joyland'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|288 || |- | || ''Doctor Sleep'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|531 || Framhald af ''The Shining'' (1977);<br/>vann Bram Stoker Award (2014)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2014 |title=Bram Stoker Awards 2014 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | || ''Mr. Mercedes'' || style="text-align:center|2014 || style="text-align:center|436 || Fyrsta bókin í ''Bill Hodges Trilogy'';<br/>vann Edgar Award (2015)<ref>{{cite web|url=https://www.bookbrowse.com/awards/detail/index.cfm/book_award_number/10/edgar-awards#jump-2015 |title=Mr Mercedes |work=BookBrowse – Edgar Awards Award Winners 2015 |accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''Revival'' || style="text-align:center|2014 || style="text-align:center|403 || |- | || ''Finders Keepers'' || style="text-align:center|2015 || style="text-align:center|434 || Önnur bókin í ''Bill Hodges Trilogy'' |- | || ''End of Watch'' || style="text-align:center|2016 || style="text-align:center|496 || Þriðja bókin í ''Bill Hodges Trilogy'' |- | || ''Gwendy's Button Box'' || style="text-align:center|2017 || style="text-align:center|175 || Skrifuð með [[:en:Richard Chizmar|Richard Chizmar]] |- | || ''Sleeping Beauties'' || style="text-align:center|2017 || style="text-align:center|702 || Skrifuð með [[:en:Owen King|Owen King]];<br/>vann Dragon Award (2018)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Dragon_Awards_2018 |title=Dragon Awards 2018 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Outsider'' || style="text-align:center|2018 || style="text-align:center|576 || |- | || ''Elevation'' || style="text-align:center|2018 || style="text-align:center|144 || |- | || ''The Institute'' || style="text-align:center|2019 || style="text-align:center|576 || |- | || ''Later'' || style="text-align:center|2021 || style="text-align:center|256 || |- | || ''Billy Summer's'' || style="text-align:center|2021 || style="text-align:center|528 || |- | || ''Gwendy's Final Task'' || style="text-align:center|2022 || style="text-align:center|412 || Framhald af ''Gwendy's Button Box'' (2017) og ''Gwendy's Magic Feather'' (2019, eftir Richard Chizmar einan);<br/>skrifuð með Richard Chizmar |- | || ''Fairy Tale'' || style="text-align:center|2022 || style="text-align:center|599 || |- | || ''Holly'' || style="text-align:center|2023 || style="text-align:center|464 || Óbeint framhald af ''Bill Hodges Trilogy'' (2014–2016) |- | || ''Never Flinch'' || style="text-align:center|2025 || style="text-align:center|448 || |- | || ''Other Worlds Than These'' || style="text-align:center|2026 || style="text-align:center|691 || Framhald af ''The Talisman'' (1984) og ''Black House'' (2001);<br/>skrifuð með Peter Straub |- |} ===Safnbækur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Íslenskur titill !! Upprunalegur titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | || ''Night Shift''<br/>- ''Jerusalem's Lot''; ''Graveyard Shift''; ''Night Surf''; ''I Am the Doorway''; ''The Mangler''; ''The Boogeyman''; ''Gray Matter''; ''Battleground''; ''Trucks''; ''Sometimes They Come Back''; ''Strawberry Spring''; ''The Ledge''; ''The Lawnmower Man''; ''Quitters, Inc.''; ''I Know What You Need''; ''Children of the Corn''; ''The Last Rung on the Ladder''; ''The Man Who Loved Flowers''; ''One for the Road''; ''The Woman in the Room'' || style="text-align:center|1978 || style="text-align:center|336 || Vann Balrog Award (1980)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Balrog_Awards_1980 |title=Balrog Awards 1980 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | <br/>- ''Betrun''; ''Námfús drengur''; ''Fjórir á ferð''; ''Öndunaraðferðin'' || ''Different Seasons''<br/>- ''Rita Hayworth and Shawshank Redemption''; ''Apt Pupil''; ''The Body''; ''The Breathing Method'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|527 || Þessar sögur útgefnar á íslensku 1997 (Fróði; eitt bindi undir heiti „Betrun“ inniheldur tvær sögur - ''Betrun'', þýðandi: Guðni Th. Jóhannesson; ''Námfús drengur'', þýðandi: Björn Jónsson) og 1998 (Fróði; eitt bindi undir heiti „Leit“ inniheldur tvær sögur - ''Fjórir á ferð'' og ''Öndunaraðferðin'', þýðandi: Björn Jónsson);<br/>smásagan ''The Breathing Method'' vann Bram Stoker Award (1996)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1983 |title=British Fantasy Awards 1983 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''Skeleton Crew''<br/>- ''The Mist''; ''Here There Be Tygers''; ''The Monkey''; ''Cain Rose Up''; ''Mrs. Todd's Shortcut''; ''The Jaunt''; ''The Wedding Gig''; ''Paranoid: A Chant''; ''The Raft''; ''Word Processor of the Gods''; ''The Man Who Would Not Shake Hands''; ''Beachworld''; ''The Reaper's Image''; ''Nona''; ''For Owen''; ''Survivor Type''; ''Uncle Otto's Truck''; ''Morning Deliveries (Milkman #1)''; ''Big Wheels: A Tale of the Laundry Game (Milkman #2)''; ''Gramma''; ''The Ballad of the Flexible Bullet''; ''The Reach'' || style="text-align:center|1985 || style="text-align:center|512 || Vann Locus Award (1986);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1986 |title=Locus Awards 1986 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>smásagan ''The Reach'', endurútgefin í þessari safnbók, vann World Fantasy Award (1982) undir titlinum ''Do the Dead Sing?''<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/World_Fantasy_Awards_1982 |title=World Fantasy Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/The_Reach |title=The Reach |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''The Bachman Books''<br/>- ''Rage''; ''The Long Walk''; ''Roadwork''; ''The Running Man'' || style="text-align:center|1985 || style="text-align:center|692 || |- | <br/>- ''Furðuflug''; ''Bókasafnslöggan'' || ''Four Past Midnight''<br/>- ''The Langoliers''; ''The Library Policeman''; ''Secret Window, Secret Garden''; ''The Sun Dog'' || style="text-align:center|1990 || style="text-align:center|763 || Vann Bram Stoker Award (1991);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1991 |title=Bram Stoker Awards 1991 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>tvær af þessum sögum útgefnar á íslensku: 1992 (Fróði; ''Furðuflug'', þýðendur: Karl Th. Birgisson og Guðni Th. Jóhannesson) og 1994 (Fróði; ''Bókasafnslöggan'', þýðandi: Guðni Th. Jóhannesson). |- | || ''Nightmares & Dreamscapes''<br/>- ''Dolan's Cadillac''; ''The End of the Whole Mess''; ''Suffer the Little Children''; ''The Night Flier''; ''Popsy''; ''It Grows on You''; ''Chattery Teeth''; ''Dedication''; ''The Moving Finger''; ''Sneakers''; ''You Know They Got a Hell of a Band''; ''Home Delivery''; ''Rainy Season''; ''My Pretty Pony''; ''Sorry, Right Number''; ''The Ten O'Clock People''; ''Crouch End''; ''The House on Maple Street''; ''The Fifth Quarter''; ''The Doctor's Case''; ''Umney's Last Case''; ''Head Down''; ''Brooklyn August''; ''The Beggar and the Diamond'' || style="text-align:center|1993 || style="text-align:center|816 || Smásagan ''The Fifth Quarter'' útgefin árið 1972 undir dulnefni John Swithen |- | || ''Six Stories''<br/>- ''Lunch at the Gotham Café''; ''L.T.'s Theory of Pets''; ''Luckey Quarter''; ''Autopsy Room Four''; ''Blind Willie''; ''The Man in the Black Suit'' || style="text-align:center|1997 || style="text-align:center|199 || Takmörkuð útgáfa (1100 eintök);<br/>fimm þessara smásagna endurútgefnar fyrir almennan bókamarkað í ''Everything's Eventual'' (2002); ''Blind Willie'' endurútgefin í ''Hearts in Atlantis'' (1999);<br/>smásagan ''Lunch at the Gotham Café'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Bram Stoker Award (1996)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1996 |title=Bram Stoker Awards 1996 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Lunch_at_the_Gotham_Caf%C3%A9 |title=Lunch at the Gotham Café |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''Hearts in Atlantis''<br/>- ''Low Men in Yellow Coats''; ''Hearts in Atlantis''; ''Blind Willie''; ''Why We're in Vietnam''; ''Heavenly Shades of Night Are Falling'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|528 || Vann Phantastik Preis Award (2000)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2000 |title=Phantastik Preis 2000 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | || ''Everything's Eventual''<br/>- ''Autopsy Room Four''; ''The Man in the Black Suit''; ''All That You Love Will Be Carried Away''; ''The Death of Jack Hamilton''; ''In the Deathroom''; ''The Little Sisters of Eluria''; ''Everything's Eventual''; ''L.T.s Theory of Pets''; ''The Road Virus Heads North''; ''Lunch at the Gotham Café''; ''That Feeling, That Can Only Say What It Is in French''; ''1408''; ''Riding the Bullet''; ''Luckey Quarter'' || style="text-align:center|2002 || style="text-align:center|464 || |- | || ''Just After Sunset''<br/>- ''Willa''; ''The Gingerbread Girl''; ''Harvey's Dream''; ''Rest Stop''; ''Stationary Bike''; ''The Things They Left Behind''; ''Graduation Afternoon''; ''N.''; ''The Cat from Hell''; ''The New York Times at Special Bargain Rate''; ''Mute''; ''Ayana''; ''A Very Tight Place'' || style="text-align:center|2008 || style="text-align:center|367 || Vann Bram Stoker Award (2009)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2009 |title=Bram Stoker Awards 2009 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''Stephen King Goes to the Movies''<br/>- ''1408''; ''The Mangler''; ''Low Men in Yellow Coats''; ''Rita Hayworth and Shawshank Redemption''; ''Children of the Corn'' || style="text-align:center|2009 || style="text-align:center|592 || Inniheldur fimm áður safnaðar sögur og úr þeim öllum höfðu verið gerðar kvikmyndir |- | || ''Full Dark, No Stars''<br/>- ''1922''; ''Big Driver''; ''Fair Extension''; ''A Good Marriage'' || style="text-align:center|2010 || style="text-align:center|368 || Vann British Fantasy Award (2011)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_2011 |title=British Fantasy Awards 2011 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Bram Stoker Award (2011)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2011 |title=Bram Stoker Awards 2011 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Bazaar of Bad Dreams''<br/>- ''Mile 81''; ''Premium Harmony''; ''Batman and Robin Have an Altercation''; ''The Dune''; ''Bad Little Kid''; ''A Death''; ''The Bone Church''; ''Morality''; ''Afterlife''; ''Ur''; ''Herman Wouk Is Still Alive''; ''Under the Weather''; ''Blockade Billy''; ''Mister Yummy''; ''Tommy''; ''The Little Green God of Agony''; ''That Bus Is Another World''; ''Obits''; ''Drunken Fireworks''; ''Summer Thunder'' || style="text-align:center|2015 || style="text-align:center|495 || Vann Shirley Jackson Award (2016);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Shirley_Jackson_Awards_2016 |title=Shirley Jackson Awards 2016 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>smásagan ''Herman Wouk Is Still Alive'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Bram Stoker Award (2012);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2012 |title=Bram Stoker Awards 2012 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Herman_Wouk_is_Still_Alive |title=Herman Wouk is Still Alive |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref><br/>smásagan ''Morality'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Shirley Jackson Award (2010)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Shirley_Jackson_Awards_2010 |title=Shirley Jackson Awards 2010 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Morality |title=Morality |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''If It Bleeds''<br/>- ''Mr. Harrigan's Phone''; ''The Life of Chuck''; ''If It Bleeds''; ''Rat'' || style="text-align:center|2020 || style="text-align:center|448 || |- | || ''You Like It Darker''<br/>- ''Two Talented Bastids''; ''The Fifth Step''; ''Willie the Weirdo''; ''Danny Coughlin's Bad Dream''; ''Finn''; ''On Slide Inn Road''; ''Red Screen''; ''The Turbulence Expert''; ''Laurie''; ''Rattlesnakes''; ''The Dreamers''; ''The Answer Man'' || style="text-align:center|2024 || style="text-align:center|502 || Smásagan ''Rattlesnakes'' vann Ignotus Award (2025)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Ignotus_Awards_2025 |title=Ignotus Awards 2025 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2026-10-31}}</ref> | |} ===Raunsögur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | ''Danse Macabre'' || style="text-align:center|1981 || style="text-align:center|400 || Vann Hugo Award (1982)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Hugo_Awards_1982 |title=Hugo Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Locus Award (1982)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1982 |title=Locus Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | ''Nightmares in the Sky'' || style="text-align:center|1988 || style="text-align:center|128 || Myndirnar tók f-stop Fitzgerald |- | ''On Writing'' || style="text-align:center|2000 || style="text-align:center|288 || Vann Bram Stoker Award (2001)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2001 |title=Bram Stoker Awards 2001 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Locus Award (2001)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_2001 |title=Locus Awards 2001 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | ''Secret Windows'' || style="text-align:center|2000 || style="text-align:center|433 || |- | ''Faithful'' || style="text-align:center|2004 || style="text-align:center|432 || Skrifuð með [[:en:Stewart O'Nan|Stewart O'Nan]] |- | ''Guns'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|25 || |- |} ===Rafbækur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Titill !! Útgefin !! Athugasemdir |- | ''Riding the Bullet'' || style="text-align:center|2000 || Útgefin í prenti í ''Everything's Eventual'' (2002) |- | ''Ur'' || style="text-align:center|2009 || Útgefin í prenti í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015) |- | ''Mile 81'' || style="text-align:center|2011 || Útgefin í prenti í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015) |- | ''A Face in the Crowd'' || style="text-align:center|2012 || Skrifuð með Stewart O'Nan;<br/>útgefin í prenti árið 2023<ref>A Face in the Crowd, 2023 – OCLC catalog [https://www.worldcat.org/oclc/1366109997]</ref> |} ===Aðrar=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | ''Creepshow'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|64 || Teiknimyndasaga;<br/>myndskreytt af Bernie Wrightson |- | ''The Plant [Installment One]'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|32 || Ókláruð framhaldssaga;<br/>takmörkuð útgáfa (200 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-one.html |title=The Plant [Installment One] |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000<ref>The Plant, 2000 – OCLC catalog [https://www.worldcat.org/oclc/44638199]</ref> |- | ''The Plant [Installment Two]'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|36 || Ókláruð framhaldssaga;<br/>takmörkuð útgáfa (200 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-two.html |title=The Plant [Installment Two] |accessdate=2025-03-17|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000 |- | ''The Plant [Installment Three]'' || style="text-align:center|1985 || style="text-align:center|54 || Síðasta bók í þessari ókláruðu framhaldssögu;<br/>takmörkuð útgáfa (200 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-three.html |title=The Plant [Installment Three] |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000 |- | ''Blood and Smoke'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|– || Hljóðbók lesin af Stephen King sem inniheldur þrjár smásögur (''In the Deathroom''; ''Lunch at the Gotham Café''; ''1408''); ''Lunch at the Gotham Café'' hafði verið útgefin fyrr í prenti með fimm öðrum smásögum í takmarkaðri útgáfu ''Six Stories'' (1997); þær allar þrjár saman voru útgefnar í prenti með 11 öðrum smásögum í ''Everything's Eventual'' (2002) |- | ''The New Lieutenant's Rap'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|15 || Takmörkuð útgáfa (500 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/new-lieutenants-rap.html |title=The New Lieutenant's Rap |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>textinn í þessari bók er prentaður í rithönd Kings;<br/>endurskrifuð og útgefin fyrir almennan bókamarkað sem ''Why We're in Vietnam'' í safnbókinni ''Hearts in Atlantis'' (1999) |- | ''American Vampire'' || style="text-align:center|2010 || style="text-align:center|– || Teiknimyndasaga (fimm hefti);<br/>skrifuð með [[:en:Scott Snyder|Scott Snyder]] og myndskreytt af [[:en:Rafael Albuquerque|Rafael Albuquerque]];<br/>endurútgefin sem bók (200 blaðsíður) 2010 |- | ''Ghost Brothers of Darkland County'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|110 || Söngleikur;<br/>skrifaður með [[:en:T Bone Burnett|T Bone Burnett]] og [[:en:John Mellencamp|John Mellencamp]] |- | ''Charlie the Choo-Choo'' || style="text-align:center|2016 || style="text-align:center|24 || Undir dulnefni Beryl Evans;<br/>barnabók;<br/>myndskreytt af [[:en:Ned Dameron|Ned Dameron]] |- | ''Hansel and Gretel'' || style="text-align:center|2025 || style="text-align:center|48 || Barnabók;<br/>myndskreytt af [[:en:Maurice Sendak|Maurice Sendak]] |- |} ==Tilvísanir== <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> ==Tenglar== * [https://stephenking.com/ Opinber heimasíða] * {{imdb nafn|0000175}} * [https://www.nndb.com/people/221/000024149/ Stephen King] á [[:en:NNDB|Notable Names Database]] * [https://www.sfadb.com/Stephen_King Verðlaun og tilnefningar – Stephen King] á [https://www.sfadb.com/ Science Fiction Awards Database] {{DEFAULTSORT:King, Stephen}} {{stubbur|æviágrip|bókmenntir}} {{f|1947}} [[Flokkur:Bandarískir rithöfundar]] rreb3qc78n5164qa4b6ryfd7y3nejxk 0 52252 1984484 1983824 2026-10-30T17:16:50Z Akigka 183 snurfus 1984484 wikitext text/x-wiki {{Byggð | Nafn = Bristol | Mynd = Bristol landmarks collage.png|Myndatexti = Myndir frá Bristol | Kort = EnglandBristol.png | Myndatexti korts = Staðsetning Bristols í Englandi | Stofnuð = Í upphafi 11. aldar | Land = [[England]] | Titill svæðis = Svæði | Svæði = Suðvestur-England | Titill svæðis2 = Sýsla | Svæði2 = Bristol (eigin sýsla) | Flatarmál = 110,0 | Ár mannfjölda = [[2012]] | Mannfjöldi = 432.451 | Þéttleiki byggðar = 3931,4 | Titill sveitarstjóra = Borgarstjóri | Sveitarstjóri = [[George Ferguson]] | Póstnúmer = BS | Svæðisnúmer = 0117 | Tímabelti = [[Staðartími Greenwich|GMT]] | Vefsíða = https://www.bristol.gov.uk/ |}} '''Bristol''' er borg og sýsla í [[Suðvestur-England]]i. Borgin var um aldalangt skeið önnur eða þriðja stærsta borg [[Bretland]]s, þar til borgirnar [[Liverpool]], [[Manchester]] og [[Birmingham]] hófu að vaxa hratt í [[Iðnbyltingin|iðnbyltingunni]] frá síðari hluta 18. aldar. Bristol þykir með fegurri stórborgum [[England]]s. Íbúar eru um 494 þúsund (2024). Bristol liggur við ána [[Avon]] nær innst í [[Bristolflói|Bristolflóa]] í Suðvestur-Englandi. Miðborgin sjálf er steinsnar frá suðurströnd flóans. Næstu stærri borgir eru [[Cardiff]] í [[Wales]] (40 km), [[Southampton]] til suðausturs (70 km) og [[Oxford]] til norðausturs (70 km). [[London]] er í um 100 km fjarlægð til austurs. Áin Avon skipti borginni í tvennt, en hún rennur út í Bristolflóa við Avonmouth, aðeins tíu km fyrir norðan miðborgina. Í vesturjaðri borgarinnar er Avon-gljúfrið (Avon Gorge) sem áin rennur um. Mikil brúarmannvirki ganga yfir gljúfrið. Í miðborginni er árhöfn og þurfa skip og bátar að sigla um [[skipastigi|skipastiga]] til að komast um gljúfrið til sjávar. == Heiti == Borgin hét upphaflega Brycgstow, sem merkir „staðurinn við brúna“. Hún var nefnd Byrstofa á íslensku. Á [[15. öldin|15. öld]] var rithátturinn Bristow. Nú bregður svo við að íbúar héraðsins hneigjast til að bæta bókstafnum ell við ýmis orð. Þannig breyttist framburður heitisins (og rithátturinn) í Bristol. Íbúar borgarinnar eru kallaðir Bristolians á ensku. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Bristol synir hvítt borgarvirki, hálft skip og grænt engi á rauðum grunni. Táknin hafa verið í notkun á mynt og innsigli borgarinnar allt frá [[14. öldin|14. öld]] og vísa til mikilvægi siglinga í sögu borgarinnar. Skjaldarberar eru tveir [[Einhyrningur (dýr)|einhyrningar]] og var þeim bætt við 1569, ásamt hjálminum, höndunum með slöngunni og voginni. Slangan táknar visku, en vogin réttlæti. Neðst er borði með áletruninni ''VIRTUTE ET INDUSTRIA'', sem merkir „með dyggð og iðni“. == Saga == === Upphaf === [[Mynd:Robert Ricart's map of Bristol.png|thumb|Elsta mynd af Bristol er frá 1478. Mynd eftir Robert Ricart.]] Á 8. öld var klaustur stofnað á svæðinu sem kemur fyrst fram í heimildum 804. Bærinn sjálfur myndaðist ekki fyrr en í upphafi [[11. öldin|11. aldar]], en það sést á mynt sem var slegin þar árið [[1010]]. Í annálum segir að [[Haraldur Guðinason]] hafi lent skipi sínu við Bristol [[1052]]. Árið [[1062]] lagði hann frá Bristol á skipum á leið til orrustu í Wales. Allt frá þessum tíma hefur Bristol verið hafnarborg. Skip sigldu upp Bristolflóa og upp ána Avon til að komast til hafnar. Ein helsta verslunarvaran í borginni voru þrælar sem voru seldir til [[Dyflinn]]ar. Kastalavirkið í Bristol var reist af [[Geoffrey de Montbray]], einum af riddurum [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]], skömmu eftir hernámið [[1066]]. Í kastalanum sátu ýmsir enskir konungar til skamms tíma, svo sem [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] sem ólst upp og hlaut menntun sína þar. Á [[13. öldin|13. öld]] var Bristol orðin mikilvæg hafnarborg. Ullarklæði og [[hveiti]] voru flutt út þaðan en [[vín]] flutt inn frá [[Frakkland]]i og [[Spánn|Spáni]]. Heimildir eru um að skip frá Bristol hafi verslað með fisk frá [[Ísland]]i. Milli 1348 og 1349 skall [[svarti dauði]] á í borginni. Þá lést allt að helmingur borgarbúa. Íbúar voru á bilinu 15-20 þúsund þegar pestin skall á og er álitið að Bristol hafi verið þriðja stærsta borgin í Englandi á þessum tíma, á eftir [[London]] og [[York]]. Þeir voru hins vegar ekki nema 10-12 þúsund á 15. og 16. öld. Þrátt fyrir það leysti [[Játvarður 3.]] Bristol frá sýslunum [[Gloucestershire|Gloucester]] og [[Somerset]] árið [[1373]] og bjó til nýja sýslu, [[Bristolsýsla|Bristolsýslu]], umhverfis borgina. ===Enska öldin=== {{aðalgrein|Enska öldin}} [[Mynd:Matthew-BristolHarbour-Aug2004.jpg|thumb|Skipið Matthew (endursmíðað) við höfn í Bristol]] Nær alla [[15. öldin]]a sigldu fiskiskip frá Bristol til veiða við Íslandsstrendur. Þau stunduðu einnig verslun við Ísland og er álitið að allt að 3% af verslunarvarningi frá Bristol hafi verið úr Íslandsversluninni. Jafnfram fluttu nokkrir Íslendingar til Bristol. Árið [[1483]] voru 48 Íslendingar skráðir þar í borg.<ref>{{tímarit.is|3314012|Samskipti Englendinga og Íslendinga á 15. öld|höfundur=Salvör Nordal|dags=14. nóvember 1998|blað=Lesbók Morgunblaðsins|bls=6}}</ref> Einhverjir Íslendingar hafa einnig verið á skipum sem sigldu frá Bristol til erlendra hafna.<ref>{{tímarit.is|3314337|Úr Birstofu til Íslands og Suðurlanda|höfundur=Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=13. mars 1999|bls=15}}</ref> Þegar Englendingar voru hraktir í æ meira mæli burt frá Íslandi síðla á 15. öld, leituðu þeir á önnur mið. Árið [[1497]] lagði [[John Cabot]] af stað frá Bristol á skipinu ''Matthew'' í leit að dularfullri nýrri eyju í Vesturheimi sem Englendingar höfðu fundið skömmu áður. Þar voru sögð vera gjöful fiskimið. Nokkuð víst er að Cabot hafi verið fyrsti [[Evrópa|Evrópubúinn]] sem kom til meginlands [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] eftir daga víkinganna. Leiðangur Cabots sneri síðan heim aftur til Bristol [[6. ágúst]]. Ári síðar lagði John Cabot aftur upp í Ameríkuferð frá Bristol. Engar heimildur eru til um þá ferð. Talið er að skipin hafi farist. Nýlegar rannsóknir benda þó til þess að leiðangurinn hafi komist til Vesturheims og stofnað fyrsta kristna bæinn á [[Nýfundnaland]]i. Rannsóknir þess eðlis eru í gangi í háskólanum í Bristol.<ref>{{cite web|url=https://www.bristol.ac.uk/history/research/cabot.html|title=The Cabot Project|website=University of Bristol|date=2010}}</ref> === Borgarréttindi og borgarastríðið === Árið [[1542]] veitti [[Hinrik 8.]] Bristol almenn borgarréttindi. Samtímis var Ágústínusarklaustrinu lokað og kirkja þess gerð að dómkirkju ensku biskupakirkjunnar. Öllum öðrum stofnunum [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] í borginni var sömuleiðis lokað. Árið [[1557]] kom sæfarinn [[Martin Frobisher]] til hafnar í Bristol á tveimur skipum. Hann hafði verið í könnunarleiðangri í Vesturheimi og kom með þrjá frumbyggja sem trúlega voru [[Inúítar]]. Þeir klæddust eingöngu mittisskýlum og dóu allir innan þriggja mánaða. [[Elísabet 1.|Elísabet drottning]] sótti borgina heim [[1574]] á ferðalagi sínu um vesturhluta Englands. Árið [[1642]] hófst [[Enska borgarastríðið|enska borgarastyrjöldin]]. Bristol tók stöðu með þinginu í London og styrkti margar af vörnum borgarinnar. [[Karl 2. Englandskonungur]] sendi því her til Bristol, en hann var undir stjórn [[Róbert Rínarfursti|Róberts Rínarfursta]], frænda [[Karl 5. keisari|Karls 5. keisara]]. Þann [[26. júlí]] [[1642]] réðist hann á borgina og tók hana eftir mikil átök. Íbúar og þingliðar fengu að fara óáreittir, en konungsherinn komst yfir mikið magn af vopnum. Þeir náðu sömuleiðis átta kaupskipum í höfninni, en þau urðu grunnurinn að herskipaflota konungs. Árið [[1645]] sigraði þingherinn nokkrar orrustur við konungsherinn í suðvesturhluta Englands og sneri sér því næst að Bristol. Róbert fursti sneri þangað aftur til að skipuleggja varnir. Þingherinn sat um borgina í þrjár vikur og gerði síðan stórárás [[10. september]]. Róbert fékk ekkert við ráðið og gafst upp. Bristol var hertekin af þinghernum, sem hélt borginni það sem eftir lifði stríðs. Árið [[1656]] gaf [[Oliver Cromwell]] fyrirskipun um að rífa niður kastalavirkið í Bristol. === Þrælaskip og óeirðir === Á ofanverðri [[17. öldin|17. öld]] hófst [[Atlantshafsverslunin]] með þræla sem stóð fram á [[19. öldin|19. öld]] (þrælaverslunin var bönnuð í Bretlandi [[1807]]). Á þeim tíma sigldu skip frá Bristol í 2000 skipti til [[Ameríka|Ameríku]] með hálfa milljón þræla frá [[Afríka|Afríku]]. Árin [[1764]]-[[1768|68]] var ný brú reist yfir Avon-gljúfrið, enda var sú gamla löngu úr sér gengin. Þetta var eina leiðin yfir fljótið, utan ferju og var ákveðið að setja vegtoll á brúna til [[1793]]. Þegar vegtollurinn var endurnýjaður á því ári, ásamt því að borgarráðið ætlaði að rífa nálæg hús til að bæta aðgengið að brúnni, sauð upp úr. Þann [[30. september]] brutust út mótmæli og óeirðir sem enduðu í átökum við lögreglu. Ellefu manns biðu bana og 45 aðrir slösuðust. Þetta reyndust verstu óeirðir í Englandi á [[18. öldin|18. öld]]. === Iðnbyltingin === [[Mynd:Bristol Type 156 Beaufighter ExCC.jpg|thumb|Árásarvélar smíðaðar í Bristol.]] Verslun í Bristol átti mjög undir högg að sækja í upphafi 19. aldar, ekki síst vegna harðnandi samkeppni frá öðrum hafnarborgum í Englandi, svo sem [[Liverpool]]. Afnám þrælaverslunarinnar og hafnbannið á Napóleonstímanum reyndust borginni þung högg. Auk þess varð skipalægið í Avon erfitt fyrir stækkandi skip. Atvinnuvegir breyttust. Nokkur minniháttar kolasvæði eru í grennd við borgina, en kolavinnsla var ekki sérlega ábatasöm og var henni á endanum hætt. Verslun jókst hins vegar aftur talsvert er framleiðsla á tóbaksvörum, pappír og vélaiðnaði var komið á í borginni. Snemma á 19. öld voru lokur settar á í ánni Avon þannig að vatnsmagnið í höfninni hélst stöðugt. Áður gætti mikilla sjávarfalla frá Bristolflóa alla leið inn höfnina. Með tilkomu [[járnbraut]]arinnar var hægt að flytja iðnaðarvörur fljótar og víðar en með skipum. Hafnaraðstaðan færðist neðar í Avon og ný höfn reis við Avonmouth, sem er hluti af Bristol. Þar myndaðist einnig mikill iðnaður. Samfara bættum samgöngum og iðnaði fimmfaldaðist íbúatalan á 19. öldinni. Hún var 68 þúsund árið 1801 en var komin í yfir 300 þúsund áður en öldin var liðin. Árið 1911 voru íbúar orðnir rúm 350 þúsund. Árið [[1910]] var flugvélaverksmiðjan [[British Aircraft Company]] stofnuð í Bristol. Hún var ein allra mikilvægasta flugvélaverksmiðja Bretlands. Þaðan komu margar tegundir flugvéla, ekki síst á stríðstímum. Margar vélanna sem tóku þátt í heimsstyrjöldunum báðum voru framleiddar í Bristol. === Bristol-loftárásirnar === Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum [[Þýskaland|Þjóðverja]] í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] þar sem markmiðið var að eyðileggja höfnina og flugvélaverksmiðjuna. Þær verstu urðu í nóvember 1940 og í apríl 1941. Nánast öll borgin var sprengd. [[Adolf Hitler]] lýsti því sjálfur yfir að borgin hefði verið þurrkuð af yfirborði jarðar.<ref>{{cite web|url=http://www.thisisbristol.co.uk/news/Bristol-Blitz-victims-live-memory-livingarticle-361789-details/article.html|title=Bristol Blitz victims live on in the memory of the living|date=30. september 2008|publisher=Bristol Evening Post|accessdate=6. júní 2009|last=|first=}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Síðustu árásirnar voru gerðar í [[maí]] [[1944]]. Alls urðu árásirnar 77 talsins. Í þeim létust 1299 manns og 80 þúsund hús eyðilögðust. Bristol var í fimmta sæti yfir borgir í Englandi sem hvað verst komu út úr stríðinu. Englendingar kalla atburði þessa „Bristol Blitz“ eða Bristol-loftárásirnar. === Eftirstríðsárin === [[Mynd:Belvedere helicopter at Filton, Bristol, England.jpg|thumb|Þyrla smíðuð í Bristol.]] Árið [[1963]] áttu sér stað atburðir í borginni sem kallast „strætisvagnasniðgangan í Bristol“. Strætisvagnafyrirtækið neitaði að ráða blökkumenn og [[Indland|Indverja]] til starfa. Borgarbúar voru hneykslaðir og hunsuðu strætisvagnana í fjóra mánuði þar til fyrirtækið afnam reglur sínar. Atburðirnir vöktu gífurlega athygli í landinu öllu og áttu stóran þátt í lögum breska þingsins gegn kynþáttahyggju [[1965]] ([[Lög um samskipti kynþátta 1965]]). Flugvélaframleiðslan (fyrirtækið heitir [[Filton]] í dag) náði nýjum hæðum með farþegavélum eftir stríð. Hin hljóðfráa [[Concorde]]-þota var að hluta smíðuð í Bristol, sem og hlutar [[Airbus]]-vélanna. Í Bristol er einnig talsverð framleiðsla á tækjum fyrir geimferðir. Höfnin hefur hægt og rólega flust til Avonmouth og þar eru fluttir inn fleiri bílar en í nokkurri annarri höfn í Englandi. Mikil ferðamennska einkennir Bristol, en borgin er sú sjöunda í röðinni í Englandi hvað fjölda ferðamanna varðar. == Viðburðir og menning == [[Mynd:Bristol International Balloon Fiesta August 14 2004.JPG|thumb|Loftbelgir hefja sig til flugs í Bristol.]] [[Mynd:Bristol Kite Festival.jpg|thumb|Flugdreki í líki hundraðfætlu.]] [[Bristol International Balloon Fiesta]] er heiti á árlegri [[loftbelgur|loftbelgjahátíð]] í borginni. Þangað streyma menn úr öllum heimshornum með loftbelgi, sem eru um hundrað talsins. Margir þeirra eru óvenjulegir í laginu. Hátíð þessi hófst árið 1979 og er í dag ein sú stærsta í Evrópu. Hún er haldin í ágústbyrjun. [[Bristol International Kite Festival]] er árleg [[Flugdreki|flugdrekahátíð]] í borginni, haldin í september. Hún hefur verið haldin síðan [[1986]] og dregur að sér um 30 þús áhorfendur. Árið 1991 var heimsmeistarakeppni í flugdrekagerð haldin í borginni. [[Hafnarhátíðin í Bristol|Hafnarhátíðin mikla í Bristol]] fer fram fram í júlí og hefur verið haldin síðan 1971. Hana sækja 250 þúsund manns árlega en þar má finna útitónlist, götulistarmenn, ýmsar aðrar skemmtanir ogsölubása. Skip og bátar sigla þá um höfnina og ána Avon. [[St Paul's Carnival]] er skrúð- og danshátíð í afrókarabískum stíl og er haldin í júlí. == Kvikmyndir == [[Mynd:Cary Grant Statue.jpg|thumb|Stytta af leikaranum Cary Grant í miðborginni.]] Í Bristol er kvikmyndafyrirtækið [[Aardman Animation]], sem gert hefur leirbrúðumyndir á borð við ''[[Chicken Run]]''. Náttúrufræðideild [[BBC]], sem gerði náttúrulífsmyndirnar með [[David Attenborough]], er með aðsetur í borginni. Ýmsar kvikmyndir hafa verið teknar upp í borginni, sérstaklega utanhúss. Bristol er fæðingarstaður kvikmyndaleikarans [[Cary Grant]]. == Íþróttir == Aðalknattspyrnufélög borgarinnar eru tvö: [[Bristol City]] og [[Bristol Rovers]]. Hvorugt liðið hefur unnið til stærri bikars, en Bristol City komst í úrslit bikarkeppninnar 1909. Bæði liðin leika í neðri deildum. Í borginni er haldið árlegt hálfmaraþon. Árið 2001 var heimsmeistarakeppnin í hálfmaraþoni haldin í Bristol. Sigurvegarinn var Eþíópíumaðurinn [[Haile Gebrselassie]]. Aðrar hópíþróttir sem stundaðar eru í Bristol eru [[ruðningur]], [[krikket]] og [[íshokkí]]. == Vinabæir == Bristol viðheldur vinabæjasamskiptum við eftirfarandi borgir: {{div col|colwidth=15em}} * {{FRA}} [[Bordeaux]] í Frakklandi, frá 1947 * {{DEU}} [[Hannover]] í Þýskalandi, frá 1947 * {{PRT}} [[Porto]] í Portúgal, frá 1984 * {{GEO}} [[Tbilisi]] í Georgíu, frá 1988 * {{NIC}} [[Puerto Morazan]] í Níkaragva, frá 1989 * {{MOZ}} [[Beira]] í Mósambík, frá 1990 * {{CHN}} [[Guangzhou]] í Kína, frá 2001 {{div col end}} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1682]]) [[Jack Rackham]], sjóræningi * ([[1740]]) [[Nicholas Pocock]], myndlistarmaður * ([[1769]]) [[Thomas Lawrence]], myndlistarmaður * ([[1902]]) [[Paul Dirac]], kjarneðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] [[1933]] * ([[1904]]) [[Cary Grant]], kvikmyndaleikari * ([[1908]]) [[Michael Redgrave]], kvikmyndaleikari * ([[1961]]) [[Gary Mabbutt]], knattspyrnumaður == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Clifton Suspension Bridge-9350.jpg|thumb|Clifton-brúin er helsta kennileiti Bristol.]] * [[Clifton-brúin]] er helsta kennileiti borgarinnar og er 412 metra löng. Hún var tekin í notkun [[1864]] og spannar Avon-gljúfrið. * [[Dómkirkjan í Bristol]] var reist að mestu leyti í lok 13. aldar og í upphafi 14. aldar en nokkrir hlutar hennar eru miklu eldri. Kirkjan varð að dómkirkju [[1542]]. Turnarnir tveir á framhliðinni risu í lok 19. aldar. Ýmis listaverki eru í kirkjunni. Orgelið sjálft er frá [[1685]]. Í kirkjunni hvíla ýmsir menn, aðallega þó gamlir biskupar sem þjónuðu í Bristol. * [[Maríukirkjan Redcliffe]] er biskupakirkja í Bristol. Byrjað var að reisa hana 1292, en framkvæmdir stóðu yfir allt fram á 15. öld. Turninn er 89 m hár og er þar með hæsta mannvirkið í Bristol. * [[Llandoger Trow]] er ein elsta húsaröð í Bristol. Hún var reist í kringum 1664 í King Street í miðborginni og var þá krá og gistihús. Rithöfundarnir [[Daniel Defoe]] og [[Robert Louis Stevenson]] voru gestir á kránni og sagan segir að þeir hafi fengið innblástur fyrir verk sín þar (fyrir skáldsögurnar ''[[Robinson Krúsó]]'' og ''[[Gulleyjan|Gulleyjuna]]''). Röðin var lengri áður fyrr en hluti hennar eyðilagðist í loftárásum seinna stríðs. Húsin eru enn veitingahús í dag. * [[Wills-turninn]] er hluti af háskólanum í Bristol. Hann var reistur 1915-25 og var ein síðasta stórbyggingin í Englandi sem byggð var í [[gotneskur stíll|gotneskum stíl]]. Turninn var reistur sem minnisvarðir fyrir Henry Overton Wills III, fyrsta rektor háskólans. Í dag eru lagadeild og jarðvísindadeild með afnot af húsinu. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Borgir á Bretlandi}} {{Sýslur í Englandi}} [[Flokkur:Borgir á Englandi]] staqjiz6wcuv8d8byat3erhs5qpvhd8 1984485 1984484 2026-10-30T17:18:58Z Akigka 183 /* Iðnbyltingin */ 1984485 wikitext text/x-wiki {{Byggð | Nafn = Bristol | Mynd = Bristol landmarks collage.png|Myndatexti = Myndir frá Bristol | Kort = EnglandBristol.png | Myndatexti korts = Staðsetning Bristols í Englandi | Stofnuð = Í upphafi 11. aldar | Land = [[England]] | Titill svæðis = Svæði | Svæði = Suðvestur-England | Titill svæðis2 = Sýsla | Svæði2 = Bristol (eigin sýsla) | Flatarmál = 110,0 | Ár mannfjölda = [[2012]] | Mannfjöldi = 432.451 | Þéttleiki byggðar = 3931,4 | Titill sveitarstjóra = Borgarstjóri | Sveitarstjóri = [[George Ferguson]] | Póstnúmer = BS | Svæðisnúmer = 0117 | Tímabelti = [[Staðartími Greenwich|GMT]] | Vefsíða = https://www.bristol.gov.uk/ |}} '''Bristol''' er borg og sýsla í [[Suðvestur-England]]i. Borgin var um aldalangt skeið önnur eða þriðja stærsta borg [[Bretland]]s, þar til borgirnar [[Liverpool]], [[Manchester]] og [[Birmingham]] hófu að vaxa hratt í [[Iðnbyltingin|iðnbyltingunni]] frá síðari hluta 18. aldar. Bristol þykir með fegurri stórborgum [[England]]s. Íbúar eru um 494 þúsund (2024). Bristol liggur við ána [[Avon]] nær innst í [[Bristolflói|Bristolflóa]] í Suðvestur-Englandi. Miðborgin sjálf er steinsnar frá suðurströnd flóans. Næstu stærri borgir eru [[Cardiff]] í [[Wales]] (40 km), [[Southampton]] til suðausturs (70 km) og [[Oxford]] til norðausturs (70 km). [[London]] er í um 100 km fjarlægð til austurs. Áin Avon skipti borginni í tvennt, en hún rennur út í Bristolflóa við Avonmouth, aðeins tíu km fyrir norðan miðborgina. Í vesturjaðri borgarinnar er Avon-gljúfrið (Avon Gorge) sem áin rennur um. Mikil brúarmannvirki ganga yfir gljúfrið. Í miðborginni er árhöfn og þurfa skip og bátar að sigla um [[skipastigi|skipastiga]] til að komast um gljúfrið til sjávar. == Heiti == Borgin hét upphaflega Brycgstow, sem merkir „staðurinn við brúna“. Hún var nefnd Byrstofa á íslensku. Á [[15. öldin|15. öld]] var rithátturinn Bristow. Nú bregður svo við að íbúar héraðsins hneigjast til að bæta bókstafnum ell við ýmis orð. Þannig breyttist framburður heitisins (og rithátturinn) í Bristol. Íbúar borgarinnar eru kallaðir Bristolians á ensku. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Bristol synir hvítt borgarvirki, hálft skip og grænt engi á rauðum grunni. Táknin hafa verið í notkun á mynt og innsigli borgarinnar allt frá [[14. öldin|14. öld]] og vísa til mikilvægi siglinga í sögu borgarinnar. Skjaldarberar eru tveir [[Einhyrningur (dýr)|einhyrningar]] og var þeim bætt við 1569, ásamt hjálminum, höndunum með slöngunni og voginni. Slangan táknar visku, en vogin réttlæti. Neðst er borði með áletruninni ''VIRTUTE ET INDUSTRIA'', sem merkir „með dyggð og iðni“. == Saga == === Upphaf === [[Mynd:Robert Ricart's map of Bristol.png|thumb|Elsta mynd af Bristol er frá 1478. Mynd eftir Robert Ricart.]] Á 8. öld var klaustur stofnað á svæðinu sem kemur fyrst fram í heimildum 804. Bærinn sjálfur myndaðist ekki fyrr en í upphafi [[11. öldin|11. aldar]], en það sést á mynt sem var slegin þar árið [[1010]]. Í annálum segir að [[Haraldur Guðinason]] hafi lent skipi sínu við Bristol [[1052]]. Árið [[1062]] lagði hann frá Bristol á skipum á leið til orrustu í Wales. Allt frá þessum tíma hefur Bristol verið hafnarborg. Skip sigldu upp Bristolflóa og upp ána Avon til að komast til hafnar. Ein helsta verslunarvaran í borginni voru þrælar sem voru seldir til [[Dyflinn]]ar. Kastalavirkið í Bristol var reist af [[Geoffrey de Montbray]], einum af riddurum [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]], skömmu eftir hernámið [[1066]]. Í kastalanum sátu ýmsir enskir konungar til skamms tíma, svo sem [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] sem ólst upp og hlaut menntun sína þar. Á [[13. öldin|13. öld]] var Bristol orðin mikilvæg hafnarborg. Ullarklæði og [[hveiti]] voru flutt út þaðan en [[vín]] flutt inn frá [[Frakkland]]i og [[Spánn|Spáni]]. Heimildir eru um að skip frá Bristol hafi verslað með fisk frá [[Ísland]]i. Milli 1348 og 1349 skall [[svarti dauði]] á í borginni. Þá lést allt að helmingur borgarbúa. Íbúar voru á bilinu 15-20 þúsund þegar pestin skall á og er álitið að Bristol hafi verið þriðja stærsta borgin í Englandi á þessum tíma, á eftir [[London]] og [[York]]. Þeir voru hins vegar ekki nema 10-12 þúsund á 15. og 16. öld. Þrátt fyrir það leysti [[Játvarður 3.]] Bristol frá sýslunum [[Gloucestershire|Gloucester]] og [[Somerset]] árið [[1373]] og bjó til nýja sýslu, [[Bristolsýsla|Bristolsýslu]], umhverfis borgina. ===Enska öldin=== {{aðalgrein|Enska öldin}} [[Mynd:Matthew-BristolHarbour-Aug2004.jpg|thumb|Skipið Matthew (endursmíðað) við höfn í Bristol]] Nær alla [[15. öldin]]a sigldu fiskiskip frá Bristol til veiða við Íslandsstrendur. Þau stunduðu einnig verslun við Ísland og er álitið að allt að 3% af verslunarvarningi frá Bristol hafi verið úr Íslandsversluninni. Jafnfram fluttu nokkrir Íslendingar til Bristol. Árið [[1483]] voru 48 Íslendingar skráðir þar í borg.<ref>{{tímarit.is|3314012|Samskipti Englendinga og Íslendinga á 15. öld|höfundur=Salvör Nordal|dags=14. nóvember 1998|blað=Lesbók Morgunblaðsins|bls=6}}</ref> Einhverjir Íslendingar hafa einnig verið á skipum sem sigldu frá Bristol til erlendra hafna.<ref>{{tímarit.is|3314337|Úr Birstofu til Íslands og Suðurlanda|höfundur=Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=13. mars 1999|bls=15}}</ref> Þegar Englendingar voru hraktir í æ meira mæli burt frá Íslandi síðla á 15. öld, leituðu þeir á önnur mið. Árið [[1497]] lagði [[John Cabot]] af stað frá Bristol á skipinu ''Matthew'' í leit að dularfullri nýrri eyju í Vesturheimi sem Englendingar höfðu fundið skömmu áður. Þar voru sögð vera gjöful fiskimið. Nokkuð víst er að Cabot hafi verið fyrsti [[Evrópa|Evrópubúinn]] sem kom til meginlands [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] eftir daga víkinganna. Leiðangur Cabots sneri síðan heim aftur til Bristol [[6. ágúst]]. Ári síðar lagði John Cabot aftur upp í Ameríkuferð frá Bristol. Engar heimildur eru til um þá ferð. Talið er að skipin hafi farist. Nýlegar rannsóknir benda þó til þess að leiðangurinn hafi komist til Vesturheims og stofnað fyrsta kristna bæinn á [[Nýfundnaland]]i. Rannsóknir þess eðlis eru í gangi í háskólanum í Bristol.<ref>{{cite web|url=https://www.bristol.ac.uk/history/research/cabot.html|title=The Cabot Project|website=University of Bristol|date=2010}}</ref> === Borgarréttindi og borgarastríðið === Árið [[1542]] veitti [[Hinrik 8.]] Bristol almenn borgarréttindi. Samtímis var Ágústínusarklaustrinu lokað og kirkja þess gerð að dómkirkju ensku biskupakirkjunnar. Öllum öðrum stofnunum [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] í borginni var sömuleiðis lokað. Árið [[1557]] kom sæfarinn [[Martin Frobisher]] til hafnar í Bristol á tveimur skipum. Hann hafði verið í könnunarleiðangri í Vesturheimi og kom með þrjá frumbyggja sem trúlega voru [[Inúítar]]. Þeir klæddust eingöngu mittisskýlum og dóu allir innan þriggja mánaða. [[Elísabet 1.|Elísabet drottning]] sótti borgina heim [[1574]] á ferðalagi sínu um vesturhluta Englands. Árið [[1642]] hófst [[Enska borgarastríðið|enska borgarastyrjöldin]]. Bristol tók stöðu með þinginu í London og styrkti margar af vörnum borgarinnar. [[Karl 2. Englandskonungur]] sendi því her til Bristol, en hann var undir stjórn [[Róbert Rínarfursti|Róberts Rínarfursta]], frænda [[Karl 5. keisari|Karls 5. keisara]]. Þann [[26. júlí]] [[1642]] réðist hann á borgina og tók hana eftir mikil átök. Íbúar og þingliðar fengu að fara óáreittir, en konungsherinn komst yfir mikið magn af vopnum. Þeir náðu sömuleiðis átta kaupskipum í höfninni, en þau urðu grunnurinn að herskipaflota konungs. Árið [[1645]] sigraði þingherinn nokkrar orrustur við konungsherinn í suðvesturhluta Englands og sneri sér því næst að Bristol. Róbert fursti sneri þangað aftur til að skipuleggja varnir. Þingherinn sat um borgina í þrjár vikur og gerði síðan stórárás [[10. september]]. Róbert fékk ekkert við ráðið og gafst upp. Bristol var hertekin af þinghernum, sem hélt borginni það sem eftir lifði stríðs. Árið [[1656]] gaf [[Oliver Cromwell]] fyrirskipun um að rífa niður kastalavirkið í Bristol. === Þrælaskip og óeirðir === Á ofanverðri [[17. öldin|17. öld]] hófst [[Atlantshafsverslunin]] með þræla sem stóð fram á [[19. öldin|19. öld]] (þrælaverslunin var bönnuð í Bretlandi [[1807]]). Á þeim tíma sigldu skip frá Bristol í 2000 skipti til [[Ameríka|Ameríku]] með hálfa milljón þræla frá [[Afríka|Afríku]]. Árin [[1764]]-[[1768|68]] var ný brú reist yfir Avon-gljúfrið, enda var sú gamla löngu úr sér gengin. Þetta var eina leiðin yfir fljótið, utan ferju og var ákveðið að setja vegtoll á brúna til [[1793]]. Þegar vegtollurinn var endurnýjaður á því ári, ásamt því að borgarráðið ætlaði að rífa nálæg hús til að bæta aðgengið að brúnni, sauð upp úr. Þann [[30. september]] brutust út mótmæli og óeirðir sem enduðu í átökum við lögreglu. Ellefu manns biðu bana og 45 aðrir slösuðust. Þetta reyndust verstu óeirðir í Englandi á [[18. öldin|18. öld]]. === Iðnbyltingin === [[Mynd:Bristol Type 156 Beaufighter ExCC.jpg|thumb|Orrustuvélar smíðaðar í Bristol.]] Verslun í Bristol átti mjög undir högg að sækja í upphafi 19. aldar, ekki síst vegna harðnandi samkeppni frá öðrum hafnarborgum í Englandi, svo sem [[Liverpool]]. Afnám þrælaverslunarinnar og hafnbannið á Napóleonstímanum reyndust borginni þung högg. Auk þess varð skipalægið í Avon erfitt fyrir stækkandi skip. Atvinnuvegir breyttust. Nokkur minniháttar kolasvæði eru í grennd við borgina, en kolavinnsla var ekki sérlega ábatasöm og var henni á endanum hætt. Verslun jókst hins vegar aftur talsvert er framleiðsla á tóbaksvörum, pappír og vélaiðnaði var komið á í borginni. Snemma á 19. öld voru lokur settar á í ánni Avon þannig að vatnsmagnið í höfninni hélst stöðugt. Áður gætti mikilla sjávarfalla frá Bristolflóa alla leið inn höfnina. Með tilkomu [[járnbraut]]arinnar var hægt að flytja iðnaðarvörur fljótar og víðar en með skipum. Hafnaraðstaðan færðist neðar í Avon og ný höfn reis við Avonmouth, sem er hluti af Bristol. Þar myndaðist einnig mikill iðnaður. Samfara bættum samgöngum og iðnaði fimmfaldaðist íbúatalan á 19. öldinni. Hún var 68 þúsund árið 1801 en var komin í yfir 300 þúsund áður en öldin var liðin. Árið 1911 voru íbúar orðnir rúm 350 þúsund. Árið [[1910]] var flugvélaverksmiðjan [[British Aircraft Company]] stofnuð í Bristol. Hún var ein allra mikilvægasta flugvélaverksmiðja Bretlands. Þaðan komu margar tegundir flugvéla, ekki síst á stríðstímum. Margar vélanna sem tóku þátt í heimsstyrjöldunum báðum voru framleiddar í Bristol. === Bristol-loftárásirnar === Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum [[Þýskaland|Þjóðverja]] í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] þar sem markmiðið var að eyðileggja höfnina og flugvélaverksmiðjuna. Þær verstu urðu í nóvember 1940 og í apríl 1941. Nánast öll borgin var sprengd. [[Adolf Hitler]] lýsti því sjálfur yfir að borgin hefði verið þurrkuð af yfirborði jarðar.<ref>{{cite web|url=http://www.thisisbristol.co.uk/news/Bristol-Blitz-victims-live-memory-livingarticle-361789-details/article.html|title=Bristol Blitz victims live on in the memory of the living|date=30. september 2008|publisher=Bristol Evening Post|accessdate=6. júní 2009|last=|first=}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Síðustu árásirnar voru gerðar í [[maí]] [[1944]]. Alls urðu árásirnar 77 talsins. Í þeim létust 1299 manns og 80 þúsund hús eyðilögðust. Bristol var í fimmta sæti yfir borgir í Englandi sem hvað verst komu út úr stríðinu. Englendingar kalla atburði þessa „Bristol Blitz“ eða Bristol-loftárásirnar. === Eftirstríðsárin === [[Mynd:Belvedere helicopter at Filton, Bristol, England.jpg|thumb|Þyrla smíðuð í Bristol.]] Árið [[1963]] áttu sér stað atburðir í borginni sem kallast „strætisvagnasniðgangan í Bristol“. Strætisvagnafyrirtækið neitaði að ráða blökkumenn og [[Indland|Indverja]] til starfa. Borgarbúar voru hneykslaðir og hunsuðu strætisvagnana í fjóra mánuði þar til fyrirtækið afnam reglur sínar. Atburðirnir vöktu gífurlega athygli í landinu öllu og áttu stóran þátt í lögum breska þingsins gegn kynþáttahyggju [[1965]] ([[Lög um samskipti kynþátta 1965]]). Flugvélaframleiðslan (fyrirtækið heitir [[Filton]] í dag) náði nýjum hæðum með farþegavélum eftir stríð. Hin hljóðfráa [[Concorde]]-þota var að hluta smíðuð í Bristol, sem og hlutar [[Airbus]]-vélanna. Í Bristol er einnig talsverð framleiðsla á tækjum fyrir geimferðir. Höfnin hefur hægt og rólega flust til Avonmouth og þar eru fluttir inn fleiri bílar en í nokkurri annarri höfn í Englandi. Mikil ferðamennska einkennir Bristol, en borgin er sú sjöunda í röðinni í Englandi hvað fjölda ferðamanna varðar. == Viðburðir og menning == [[Mynd:Bristol International Balloon Fiesta August 14 2004.JPG|thumb|Loftbelgir hefja sig til flugs í Bristol.]] [[Mynd:Bristol Kite Festival.jpg|thumb|Flugdreki í líki hundraðfætlu.]] [[Bristol International Balloon Fiesta]] er heiti á árlegri [[loftbelgur|loftbelgjahátíð]] í borginni. Þangað streyma menn úr öllum heimshornum með loftbelgi, sem eru um hundrað talsins. Margir þeirra eru óvenjulegir í laginu. Hátíð þessi hófst árið 1979 og er í dag ein sú stærsta í Evrópu. Hún er haldin í ágústbyrjun. [[Bristol International Kite Festival]] er árleg [[Flugdreki|flugdrekahátíð]] í borginni, haldin í september. Hún hefur verið haldin síðan [[1986]] og dregur að sér um 30 þús áhorfendur. Árið 1991 var heimsmeistarakeppni í flugdrekagerð haldin í borginni. [[Hafnarhátíðin í Bristol|Hafnarhátíðin mikla í Bristol]] fer fram fram í júlí og hefur verið haldin síðan 1971. Hana sækja 250 þúsund manns árlega en þar má finna útitónlist, götulistarmenn, ýmsar aðrar skemmtanir ogsölubása. Skip og bátar sigla þá um höfnina og ána Avon. [[St Paul's Carnival]] er skrúð- og danshátíð í afrókarabískum stíl og er haldin í júlí. == Kvikmyndir == [[Mynd:Cary Grant Statue.jpg|thumb|Stytta af leikaranum Cary Grant í miðborginni.]] Í Bristol er kvikmyndafyrirtækið [[Aardman Animation]], sem gert hefur leirbrúðumyndir á borð við ''[[Chicken Run]]''. Náttúrufræðideild [[BBC]], sem gerði náttúrulífsmyndirnar með [[David Attenborough]], er með aðsetur í borginni. Ýmsar kvikmyndir hafa verið teknar upp í borginni, sérstaklega utanhúss. Bristol er fæðingarstaður kvikmyndaleikarans [[Cary Grant]]. == Íþróttir == Aðalknattspyrnufélög borgarinnar eru tvö: [[Bristol City]] og [[Bristol Rovers]]. Hvorugt liðið hefur unnið til stærri bikars, en Bristol City komst í úrslit bikarkeppninnar 1909. Bæði liðin leika í neðri deildum. Í borginni er haldið árlegt hálfmaraþon. Árið 2001 var heimsmeistarakeppnin í hálfmaraþoni haldin í Bristol. Sigurvegarinn var Eþíópíumaðurinn [[Haile Gebrselassie]]. Aðrar hópíþróttir sem stundaðar eru í Bristol eru [[ruðningur]], [[krikket]] og [[íshokkí]]. == Vinabæir == Bristol viðheldur vinabæjasamskiptum við eftirfarandi borgir: {{div col|colwidth=15em}} * {{FRA}} [[Bordeaux]] í Frakklandi, frá 1947 * {{DEU}} [[Hannover]] í Þýskalandi, frá 1947 * {{PRT}} [[Porto]] í Portúgal, frá 1984 * {{GEO}} [[Tbilisi]] í Georgíu, frá 1988 * {{NIC}} [[Puerto Morazan]] í Níkaragva, frá 1989 * {{MOZ}} [[Beira]] í Mósambík, frá 1990 * {{CHN}} [[Guangzhou]] í Kína, frá 2001 {{div col end}} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1682]]) [[Jack Rackham]], sjóræningi * ([[1740]]) [[Nicholas Pocock]], myndlistarmaður * ([[1769]]) [[Thomas Lawrence]], myndlistarmaður * ([[1902]]) [[Paul Dirac]], kjarneðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] [[1933]] * ([[1904]]) [[Cary Grant]], kvikmyndaleikari * ([[1908]]) [[Michael Redgrave]], kvikmyndaleikari * ([[1961]]) [[Gary Mabbutt]], knattspyrnumaður == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Clifton Suspension Bridge-9350.jpg|thumb|Clifton-brúin er helsta kennileiti Bristol.]] * [[Clifton-brúin]] er helsta kennileiti borgarinnar og er 412 metra löng. Hún var tekin í notkun [[1864]] og spannar Avon-gljúfrið. * [[Dómkirkjan í Bristol]] var reist að mestu leyti í lok 13. aldar og í upphafi 14. aldar en nokkrir hlutar hennar eru miklu eldri. Kirkjan varð að dómkirkju [[1542]]. Turnarnir tveir á framhliðinni risu í lok 19. aldar. Ýmis listaverki eru í kirkjunni. Orgelið sjálft er frá [[1685]]. Í kirkjunni hvíla ýmsir menn, aðallega þó gamlir biskupar sem þjónuðu í Bristol. * [[Maríukirkjan Redcliffe]] er biskupakirkja í Bristol. Byrjað var að reisa hana 1292, en framkvæmdir stóðu yfir allt fram á 15. öld. Turninn er 89 m hár og er þar með hæsta mannvirkið í Bristol. * [[Llandoger Trow]] er ein elsta húsaröð í Bristol. Hún var reist í kringum 1664 í King Street í miðborginni og var þá krá og gistihús. Rithöfundarnir [[Daniel Defoe]] og [[Robert Louis Stevenson]] voru gestir á kránni og sagan segir að þeir hafi fengið innblástur fyrir verk sín þar (fyrir skáldsögurnar ''[[Robinson Krúsó]]'' og ''[[Gulleyjan|Gulleyjuna]]''). Röðin var lengri áður fyrr en hluti hennar eyðilagðist í loftárásum seinna stríðs. Húsin eru enn veitingahús í dag. * [[Wills-turninn]] er hluti af háskólanum í Bristol. Hann var reistur 1915-25 og var ein síðasta stórbyggingin í Englandi sem byggð var í [[gotneskur stíll|gotneskum stíl]]. Turninn var reistur sem minnisvarðir fyrir Henry Overton Wills III, fyrsta rektor háskólans. Í dag eru lagadeild og jarðvísindadeild með afnot af húsinu. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Borgir á Bretlandi}} {{Sýslur í Englandi}} [[Flokkur:Borgir á Englandi]] 6mdovz08xofgl08yww8wkpq5zgxyul0 1984486 1984485 2026-10-30T17:22:23Z Akigka 183 1984486 wikitext text/x-wiki {{Byggð | Nafn = Bristol | Mynd = Bristol landmarks collage.png|Myndatexti = Myndir frá Bristol | Kort = Bristol_UK_location_map.svg | Myndatexti korts = Staðsetning Bristol í Englandi | Stofnuð = Í upphafi 11. aldar | Land = [[England]] | Titill svæðis = Svæði | Svæði = Suðvestur-England | Titill svæðis2 = Sýsla | Svæði2 = Bristol (eigin sýsla) | Flatarmál = 110,0 | Ár mannfjölda = [[2012]] | Mannfjöldi = 432.451 | Þéttleiki byggðar = 3931,4 | Titill sveitarstjóra = Borgarstjóri | Sveitarstjóri = [[George Ferguson]] | Póstnúmer = BS | Svæðisnúmer = 0117 | Tímabelti = [[Staðartími Greenwich|GMT]] | Vefsíða = https://www.bristol.gov.uk/ |}} '''Bristol''' er borg og sýsla í [[Suðvestur-England]]i. Borgin var um aldalangt skeið önnur eða þriðja stærsta borg [[Bretland]]s, þar til borgirnar [[Liverpool]], [[Manchester]] og [[Birmingham]] hófu að vaxa hratt í [[Iðnbyltingin|iðnbyltingunni]] frá síðari hluta 18. aldar. Bristol þykir með fegurri stórborgum [[England]]s. Íbúar eru um 494 þúsund (2024). Bristol liggur við ána [[Avon]] nær innst í [[Bristolflói|Bristolflóa]] í Suðvestur-Englandi. Miðborgin sjálf er steinsnar frá suðurströnd flóans. Næstu stærri borgir eru [[Cardiff]] í [[Wales]] (40 km), [[Southampton]] til suðausturs (70 km) og [[Oxford]] til norðausturs (70 km). [[London]] er í um 100 km fjarlægð til austurs. Áin Avon skipti borginni í tvennt, en hún rennur út í Bristolflóa við Avonmouth, aðeins tíu km fyrir norðan miðborgina. Í vesturjaðri borgarinnar er Avon-gljúfrið (Avon Gorge) sem áin rennur um. Mikil brúarmannvirki ganga yfir gljúfrið. Í miðborginni er árhöfn og þurfa skip og bátar að sigla um [[skipastigi|skipastiga]] til að komast um gljúfrið til sjávar. == Heiti == Borgin hét upphaflega Brycgstow, sem merkir „staðurinn við brúna“. Hún var nefnd Byrstofa á íslensku. Á [[15. öldin|15. öld]] var rithátturinn Bristow. Nú bregður svo við að íbúar héraðsins hneigjast til að bæta bókstafnum ell við ýmis orð. Þannig breyttist framburður heitisins (og rithátturinn) í Bristol. Íbúar borgarinnar eru kallaðir Bristolians á ensku. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Bristol synir hvítt borgarvirki, hálft skip og grænt engi á rauðum grunni. Táknin hafa verið í notkun á mynt og innsigli borgarinnar allt frá [[14. öldin|14. öld]] og vísa til mikilvægi siglinga í sögu borgarinnar. Skjaldarberar eru tveir [[Einhyrningur (dýr)|einhyrningar]] og var þeim bætt við 1569, ásamt hjálminum, höndunum með slöngunni og voginni. Slangan táknar visku, en vogin réttlæti. Neðst er borði með áletruninni ''VIRTUTE ET INDUSTRIA'', sem merkir „með dyggð og iðni“. == Saga == === Upphaf === [[Mynd:Robert Ricart's map of Bristol.png|thumb|Elsta mynd af Bristol er frá 1478. Mynd eftir Robert Ricart.]] Á 8. öld var klaustur stofnað á svæðinu sem kemur fyrst fram í heimildum 804. Bærinn sjálfur myndaðist ekki fyrr en í upphafi [[11. öldin|11. aldar]], en það sést á mynt sem var slegin þar árið [[1010]]. Í annálum segir að [[Haraldur Guðinason]] hafi lent skipi sínu við Bristol [[1052]]. Árið [[1062]] lagði hann frá Bristol á skipum á leið til orrustu í Wales. Allt frá þessum tíma hefur Bristol verið hafnarborg. Skip sigldu upp Bristolflóa og upp ána Avon til að komast til hafnar. Ein helsta verslunarvaran í borginni voru þrælar sem voru seldir til [[Dyflinn]]ar. Kastalavirkið í Bristol var reist af [[Geoffrey de Montbray]], einum af riddurum [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]], skömmu eftir hernámið [[1066]]. Í kastalanum sátu ýmsir enskir konungar til skamms tíma, svo sem [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] sem ólst upp og hlaut menntun sína þar. Á [[13. öldin|13. öld]] var Bristol orðin mikilvæg hafnarborg. Ullarklæði og [[hveiti]] voru flutt út þaðan en [[vín]] flutt inn frá [[Frakkland]]i og [[Spánn|Spáni]]. Heimildir eru um að skip frá Bristol hafi verslað með fisk frá [[Ísland]]i. Milli 1348 og 1349 skall [[svarti dauði]] á í borginni. Þá lést allt að helmingur borgarbúa. Íbúar voru á bilinu 15-20 þúsund þegar pestin skall á og er álitið að Bristol hafi verið þriðja stærsta borgin í Englandi á þessum tíma, á eftir [[London]] og [[York]]. Þeir voru hins vegar ekki nema 10-12 þúsund á 15. og 16. öld. Þrátt fyrir það leysti [[Játvarður 3.]] Bristol frá sýslunum [[Gloucestershire|Gloucester]] og [[Somerset]] árið [[1373]] og bjó til nýja sýslu, [[Bristolsýsla|Bristolsýslu]], umhverfis borgina. ===Enska öldin=== {{aðalgrein|Enska öldin}} [[Mynd:Matthew-BristolHarbour-Aug2004.jpg|thumb|Skipið Matthew (endursmíðað) við höfn í Bristol]] Nær alla [[15. öldin]]a sigldu fiskiskip frá Bristol til veiða við Íslandsstrendur. Þau stunduðu einnig verslun við Ísland og er álitið að allt að 3% af verslunarvarningi frá Bristol hafi verið úr Íslandsversluninni. Jafnfram fluttu nokkrir Íslendingar til Bristol. Árið [[1483]] voru 48 Íslendingar skráðir þar í borg.<ref>{{tímarit.is|3314012|Samskipti Englendinga og Íslendinga á 15. öld|höfundur=Salvör Nordal|dags=14. nóvember 1998|blað=Lesbók Morgunblaðsins|bls=6}}</ref> Einhverjir Íslendingar hafa einnig verið á skipum sem sigldu frá Bristol til erlendra hafna.<ref>{{tímarit.is|3314337|Úr Birstofu til Íslands og Suðurlanda|höfundur=Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=13. mars 1999|bls=15}}</ref> Þegar Englendingar voru hraktir í æ meira mæli burt frá Íslandi síðla á 15. öld, leituðu þeir á önnur mið. Árið [[1497]] lagði [[John Cabot]] af stað frá Bristol á skipinu ''Matthew'' í leit að dularfullri nýrri eyju í Vesturheimi sem Englendingar höfðu fundið skömmu áður. Þar voru sögð vera gjöful fiskimið. Nokkuð víst er að Cabot hafi verið fyrsti [[Evrópa|Evrópubúinn]] sem kom til meginlands [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] eftir daga víkinganna. Leiðangur Cabots sneri síðan heim aftur til Bristol [[6. ágúst]]. Ári síðar lagði John Cabot aftur upp í Ameríkuferð frá Bristol. Engar heimildur eru til um þá ferð. Talið er að skipin hafi farist. Nýlegar rannsóknir benda þó til þess að leiðangurinn hafi komist til Vesturheims og stofnað fyrsta kristna bæinn á [[Nýfundnaland]]i. Rannsóknir þess eðlis eru í gangi í háskólanum í Bristol.<ref>{{cite web|url=https://www.bristol.ac.uk/history/research/cabot.html|title=The Cabot Project|website=University of Bristol|date=2010}}</ref> === Borgarréttindi og borgarastríðið === Árið [[1542]] veitti [[Hinrik 8.]] Bristol almenn borgarréttindi. Samtímis var Ágústínusarklaustrinu lokað og kirkja þess gerð að dómkirkju ensku biskupakirkjunnar. Öllum öðrum stofnunum [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] í borginni var sömuleiðis lokað. Árið [[1557]] kom sæfarinn [[Martin Frobisher]] til hafnar í Bristol á tveimur skipum. Hann hafði verið í könnunarleiðangri í Vesturheimi og kom með þrjá frumbyggja sem trúlega voru [[Inúítar]]. Þeir klæddust eingöngu mittisskýlum og dóu allir innan þriggja mánaða. [[Elísabet 1.|Elísabet drottning]] sótti borgina heim [[1574]] á ferðalagi sínu um vesturhluta Englands. Árið [[1642]] hófst [[Enska borgarastríðið|enska borgarastyrjöldin]]. Bristol tók stöðu með þinginu í London og styrkti margar af vörnum borgarinnar. [[Karl 2. Englandskonungur]] sendi því her til Bristol, en hann var undir stjórn [[Róbert Rínarfursti|Róberts Rínarfursta]], frænda [[Karl 5. keisari|Karls 5. keisara]]. Þann [[26. júlí]] [[1642]] réðist hann á borgina og tók hana eftir mikil átök. Íbúar og þingliðar fengu að fara óáreittir, en konungsherinn komst yfir mikið magn af vopnum. Þeir náðu sömuleiðis átta kaupskipum í höfninni, en þau urðu grunnurinn að herskipaflota konungs. Árið [[1645]] sigraði þingherinn nokkrar orrustur við konungsherinn í suðvesturhluta Englands og sneri sér því næst að Bristol. Róbert fursti sneri þangað aftur til að skipuleggja varnir. Þingherinn sat um borgina í þrjár vikur og gerði síðan stórárás [[10. september]]. Róbert fékk ekkert við ráðið og gafst upp. Bristol var hertekin af þinghernum, sem hélt borginni það sem eftir lifði stríðs. Árið [[1656]] gaf [[Oliver Cromwell]] fyrirskipun um að rífa niður kastalavirkið í Bristol. === Þrælaskip og óeirðir === Á ofanverðri [[17. öldin|17. öld]] hófst [[Atlantshafsverslunin]] með þræla sem stóð fram á [[19. öldin|19. öld]] (þrælaverslunin var bönnuð í Bretlandi [[1807]]). Á þeim tíma sigldu skip frá Bristol í 2000 skipti til [[Ameríka|Ameríku]] með hálfa milljón þræla frá [[Afríka|Afríku]]. Árin [[1764]]-[[1768|68]] var ný brú reist yfir Avon-gljúfrið, enda var sú gamla löngu úr sér gengin. Þetta var eina leiðin yfir fljótið, utan ferju og var ákveðið að setja vegtoll á brúna til [[1793]]. Þegar vegtollurinn var endurnýjaður á því ári, ásamt því að borgarráðið ætlaði að rífa nálæg hús til að bæta aðgengið að brúnni, sauð upp úr. Þann [[30. september]] brutust út mótmæli og óeirðir sem enduðu í átökum við lögreglu. Ellefu manns biðu bana og 45 aðrir slösuðust. Þetta reyndust verstu óeirðir í Englandi á [[18. öldin|18. öld]]. === Iðnbyltingin === [[Mynd:Bristol Type 156 Beaufighter ExCC.jpg|thumb|Orrustuvélar smíðaðar í Bristol.]] Verslun í Bristol átti mjög undir högg að sækja í upphafi 19. aldar, ekki síst vegna harðnandi samkeppni frá öðrum hafnarborgum í Englandi, svo sem [[Liverpool]]. Afnám þrælaverslunarinnar og hafnbannið á Napóleonstímanum reyndust borginni þung högg. Auk þess varð skipalægið í Avon erfitt fyrir stækkandi skip. Atvinnuvegir breyttust. Nokkur minniháttar kolasvæði eru í grennd við borgina, en kolavinnsla var ekki sérlega ábatasöm og var henni á endanum hætt. Verslun jókst hins vegar aftur talsvert er framleiðsla á tóbaksvörum, pappír og vélaiðnaði var komið á í borginni. Snemma á 19. öld voru lokur settar á í ánni Avon þannig að vatnsmagnið í höfninni hélst stöðugt. Áður gætti mikilla sjávarfalla frá Bristolflóa alla leið inn höfnina. Með tilkomu [[járnbraut]]arinnar var hægt að flytja iðnaðarvörur fljótar og víðar en með skipum. Hafnaraðstaðan færðist neðar í Avon og ný höfn reis við Avonmouth, sem er hluti af Bristol. Þar myndaðist einnig mikill iðnaður. Samfara bættum samgöngum og iðnaði fimmfaldaðist íbúatalan á 19. öldinni. Hún var 68 þúsund árið 1801 en var komin í yfir 300 þúsund áður en öldin var liðin. Árið 1911 voru íbúar orðnir rúm 350 þúsund. Árið [[1910]] var flugvélaverksmiðjan [[British Aircraft Company]] stofnuð í Bristol. Hún var ein allra mikilvægasta flugvélaverksmiðja Bretlands. Þaðan komu margar tegundir flugvéla, ekki síst á stríðstímum. Margar vélanna sem tóku þátt í heimsstyrjöldunum báðum voru framleiddar í Bristol. === Bristol-loftárásirnar === Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum [[Þýskaland|Þjóðverja]] í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] þar sem markmiðið var að eyðileggja höfnina og flugvélaverksmiðjuna. Þær verstu urðu í nóvember 1940 og í apríl 1941. Nánast öll borgin var sprengd. [[Adolf Hitler]] lýsti því sjálfur yfir að borgin hefði verið þurrkuð af yfirborði jarðar.<ref>{{cite web|url=http://www.thisisbristol.co.uk/news/Bristol-Blitz-victims-live-memory-livingarticle-361789-details/article.html|title=Bristol Blitz victims live on in the memory of the living|date=30. september 2008|publisher=Bristol Evening Post|accessdate=6. júní 2009|last=|first=}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Síðustu árásirnar voru gerðar í [[maí]] [[1944]]. Alls urðu árásirnar 77 talsins. Í þeim létust 1299 manns og 80 þúsund hús eyðilögðust. Bristol var í fimmta sæti yfir borgir í Englandi sem hvað verst komu út úr stríðinu. Englendingar kalla atburði þessa „Bristol Blitz“ eða Bristol-loftárásirnar. === Eftirstríðsárin === [[Mynd:Belvedere helicopter at Filton, Bristol, England.jpg|thumb|Þyrla smíðuð í Bristol.]] Árið [[1963]] áttu sér stað atburðir í borginni sem kallast „strætisvagnasniðgangan í Bristol“. Strætisvagnafyrirtækið neitaði að ráða blökkumenn og [[Indland|Indverja]] til starfa. Borgarbúar voru hneykslaðir og hunsuðu strætisvagnana í fjóra mánuði þar til fyrirtækið afnam reglur sínar. Atburðirnir vöktu gífurlega athygli í landinu öllu og áttu stóran þátt í lögum breska þingsins gegn kynþáttahyggju [[1965]] ([[Lög um samskipti kynþátta 1965]]). Flugvélaframleiðslan (fyrirtækið heitir [[Filton]] í dag) náði nýjum hæðum með farþegavélum eftir stríð. Hin hljóðfráa [[Concorde]]-þota var að hluta smíðuð í Bristol, sem og hlutar [[Airbus]]-vélanna. Í Bristol er einnig talsverð framleiðsla á tækjum fyrir geimferðir. Höfnin hefur hægt og rólega flust til Avonmouth og þar eru fluttir inn fleiri bílar en í nokkurri annarri höfn í Englandi. Mikil ferðamennska einkennir Bristol, en borgin er sú sjöunda í röðinni í Englandi hvað fjölda ferðamanna varðar. == Viðburðir og menning == [[Mynd:Bristol International Balloon Fiesta August 14 2004.JPG|thumb|Loftbelgir hefja sig til flugs í Bristol.]] [[Mynd:Bristol Kite Festival.jpg|thumb|Flugdreki í líki hundraðfætlu.]] [[Bristol International Balloon Fiesta]] er heiti á árlegri [[loftbelgur|loftbelgjahátíð]] í borginni. Þangað streyma menn úr öllum heimshornum með loftbelgi, sem eru um hundrað talsins. Margir þeirra eru óvenjulegir í laginu. Hátíð þessi hófst árið 1979 og er í dag ein sú stærsta í Evrópu. Hún er haldin í ágústbyrjun. [[Bristol International Kite Festival]] er árleg [[Flugdreki|flugdrekahátíð]] í borginni, haldin í september. Hún hefur verið haldin síðan [[1986]] og dregur að sér um 30 þús áhorfendur. Árið 1991 var heimsmeistarakeppni í flugdrekagerð haldin í borginni. [[Hafnarhátíðin í Bristol|Hafnarhátíðin mikla í Bristol]] fer fram fram í júlí og hefur verið haldin síðan 1971. Hana sækja 250 þúsund manns árlega en þar má finna útitónlist, götulistarmenn, ýmsar aðrar skemmtanir ogsölubása. Skip og bátar sigla þá um höfnina og ána Avon. [[St Paul's Carnival]] er skrúð- og danshátíð í afrókarabískum stíl og er haldin í júlí. == Kvikmyndir == [[Mynd:Cary Grant Statue.jpg|thumb|Stytta af leikaranum Cary Grant í miðborginni.]] Í Bristol er kvikmyndafyrirtækið [[Aardman Animation]], sem gert hefur leirbrúðumyndir á borð við ''[[Chicken Run]]''. Náttúrufræðideild [[BBC]], sem gerði náttúrulífsmyndirnar með [[David Attenborough]], er með aðsetur í borginni. Ýmsar kvikmyndir hafa verið teknar upp í borginni, sérstaklega utanhúss. Bristol er fæðingarstaður kvikmyndaleikarans [[Cary Grant]]. == Íþróttir == Aðalknattspyrnufélög borgarinnar eru tvö: [[Bristol City]] og [[Bristol Rovers]]. Hvorugt liðið hefur unnið til stærri bikars, en Bristol City komst í úrslit bikarkeppninnar 1909. Bæði liðin leika í neðri deildum. Í borginni er haldið árlegt hálfmaraþon. Árið 2001 var heimsmeistarakeppnin í hálfmaraþoni haldin í Bristol. Sigurvegarinn var Eþíópíumaðurinn [[Haile Gebrselassie]]. Aðrar hópíþróttir sem stundaðar eru í Bristol eru [[ruðningur]], [[krikket]] og [[íshokkí]]. == Vinabæir == Bristol viðheldur vinabæjasamskiptum við eftirfarandi borgir: {{div col|colwidth=15em}} * {{FRA}} [[Bordeaux]] í Frakklandi, frá 1947 * {{DEU}} [[Hannover]] í Þýskalandi, frá 1947 * {{PRT}} [[Porto]] í Portúgal, frá 1984 * {{GEO}} [[Tbilisi]] í Georgíu, frá 1988 * {{NIC}} [[Puerto Morazan]] í Níkaragva, frá 1989 * {{MOZ}} [[Beira]] í Mósambík, frá 1990 * {{CHN}} [[Guangzhou]] í Kína, frá 2001 {{div col end}} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1682]]) [[Jack Rackham]], sjóræningi * ([[1740]]) [[Nicholas Pocock]], myndlistarmaður * ([[1769]]) [[Thomas Lawrence]], myndlistarmaður * ([[1902]]) [[Paul Dirac]], kjarneðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] [[1933]] * ([[1904]]) [[Cary Grant]], kvikmyndaleikari * ([[1908]]) [[Michael Redgrave]], kvikmyndaleikari * ([[1961]]) [[Gary Mabbutt]], knattspyrnumaður == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Clifton Suspension Bridge-9350.jpg|thumb|Clifton-brúin er helsta kennileiti Bristol.]] * [[Clifton-brúin]] er helsta kennileiti borgarinnar og er 412 metra löng. Hún var tekin í notkun [[1864]] og spannar Avon-gljúfrið. * [[Dómkirkjan í Bristol]] var reist að mestu leyti í lok 13. aldar og í upphafi 14. aldar en nokkrir hlutar hennar eru miklu eldri. Kirkjan varð að dómkirkju [[1542]]. Turnarnir tveir á framhliðinni risu í lok 19. aldar. Ýmis listaverki eru í kirkjunni. Orgelið sjálft er frá [[1685]]. Í kirkjunni hvíla ýmsir menn, aðallega þó gamlir biskupar sem þjónuðu í Bristol. * [[Maríukirkjan Redcliffe]] er biskupakirkja í Bristol. Byrjað var að reisa hana 1292, en framkvæmdir stóðu yfir allt fram á 15. öld. Turninn er 89 m hár og er þar með hæsta mannvirkið í Bristol. * [[Llandoger Trow]] er ein elsta húsaröð í Bristol. Hún var reist í kringum 1664 í King Street í miðborginni og var þá krá og gistihús. Rithöfundarnir [[Daniel Defoe]] og [[Robert Louis Stevenson]] voru gestir á kránni og sagan segir að þeir hafi fengið innblástur fyrir verk sín þar (fyrir skáldsögurnar ''[[Robinson Krúsó]]'' og ''[[Gulleyjan|Gulleyjuna]]''). Röðin var lengri áður fyrr en hluti hennar eyðilagðist í loftárásum seinna stríðs. Húsin eru enn veitingahús í dag. * [[Wills-turninn]] er hluti af háskólanum í Bristol. Hann var reistur 1915-25 og var ein síðasta stórbyggingin í Englandi sem byggð var í [[gotneskur stíll|gotneskum stíl]]. Turninn var reistur sem minnisvarðir fyrir Henry Overton Wills III, fyrsta rektor háskólans. Í dag eru lagadeild og jarðvísindadeild með afnot af húsinu. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Borgir á Bretlandi}} {{Sýslur í Englandi}} [[Flokkur:Borgir á Englandi]] fjmmgv0lkg1ipivs4vxsu70ezk3ejlw 1984487 1984486 2026-10-30T17:22:53Z Akigka 183 /* Skjaldarmerki */ 1984487 wikitext text/x-wiki {{Byggð | Nafn = Bristol | Mynd = Bristol landmarks collage.png|Myndatexti = Myndir frá Bristol | Kort = Bristol_UK_location_map.svg | Myndatexti korts = Staðsetning Bristol í Englandi | Stofnuð = Í upphafi 11. aldar | Land = [[England]] | Titill svæðis = Svæði | Svæði = Suðvestur-England | Titill svæðis2 = Sýsla | Svæði2 = Bristol (eigin sýsla) | Flatarmál = 110,0 | Ár mannfjölda = [[2012]] | Mannfjöldi = 432.451 | Þéttleiki byggðar = 3931,4 | Titill sveitarstjóra = Borgarstjóri | Sveitarstjóri = [[George Ferguson]] | Póstnúmer = BS | Svæðisnúmer = 0117 | Tímabelti = [[Staðartími Greenwich|GMT]] | Vefsíða = https://www.bristol.gov.uk/ |}} '''Bristol''' er borg og sýsla í [[Suðvestur-England]]i. Borgin var um aldalangt skeið önnur eða þriðja stærsta borg [[Bretland]]s, þar til borgirnar [[Liverpool]], [[Manchester]] og [[Birmingham]] hófu að vaxa hratt í [[Iðnbyltingin|iðnbyltingunni]] frá síðari hluta 18. aldar. Bristol þykir með fegurri stórborgum [[England]]s. Íbúar eru um 494 þúsund (2024). Bristol liggur við ána [[Avon]] nær innst í [[Bristolflói|Bristolflóa]] í Suðvestur-Englandi. Miðborgin sjálf er steinsnar frá suðurströnd flóans. Næstu stærri borgir eru [[Cardiff]] í [[Wales]] (40 km), [[Southampton]] til suðausturs (70 km) og [[Oxford]] til norðausturs (70 km). [[London]] er í um 100 km fjarlægð til austurs. Áin Avon skipti borginni í tvennt, en hún rennur út í Bristolflóa við Avonmouth, aðeins tíu km fyrir norðan miðborgina. Í vesturjaðri borgarinnar er Avon-gljúfrið (Avon Gorge) sem áin rennur um. Mikil brúarmannvirki ganga yfir gljúfrið. Í miðborginni er árhöfn og þurfa skip og bátar að sigla um [[skipastigi|skipastiga]] til að komast um gljúfrið til sjávar. == Heiti == Borgin hét upphaflega Brycgstow, sem merkir „staðurinn við brúna“. Hún var nefnd Byrstofa á íslensku. Á [[15. öldin|15. öld]] var rithátturinn Bristow. Nú bregður svo við að íbúar héraðsins hneigjast til að bæta bókstafnum ell við ýmis orð. Þannig breyttist framburður heitisins (og rithátturinn) í Bristol. Íbúar borgarinnar eru kallaðir Bristolians á ensku. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Bristol sýnir hvítt borgarvirki, hálft skip og grænt engi á rauðum grunni. Táknin hafa verið í notkun á mynt og innsigli borgarinnar allt frá [[14. öldin|14. öld]] og vísa til mikilvægi siglinga í sögu borgarinnar. Skjaldarberar eru tveir [[Einhyrningur (dýr)|einhyrningar]] og var þeim bætt við 1569, ásamt hjálminum, höndunum með slöngunni og voginni. Slangan táknar visku, en vogin réttlæti. Neðst er borði með áletruninni ''VIRTUTE ET INDUSTRIA'', sem merkir „með dyggð og iðni“. == Saga == === Upphaf === [[Mynd:Robert Ricart's map of Bristol.png|thumb|Elsta mynd af Bristol er frá 1478. Mynd eftir Robert Ricart.]] Á 8. öld var klaustur stofnað á svæðinu sem kemur fyrst fram í heimildum 804. Bærinn sjálfur myndaðist ekki fyrr en í upphafi [[11. öldin|11. aldar]], en það sést á mynt sem var slegin þar árið [[1010]]. Í annálum segir að [[Haraldur Guðinason]] hafi lent skipi sínu við Bristol [[1052]]. Árið [[1062]] lagði hann frá Bristol á skipum á leið til orrustu í Wales. Allt frá þessum tíma hefur Bristol verið hafnarborg. Skip sigldu upp Bristolflóa og upp ána Avon til að komast til hafnar. Ein helsta verslunarvaran í borginni voru þrælar sem voru seldir til [[Dyflinn]]ar. Kastalavirkið í Bristol var reist af [[Geoffrey de Montbray]], einum af riddurum [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]], skömmu eftir hernámið [[1066]]. Í kastalanum sátu ýmsir enskir konungar til skamms tíma, svo sem [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] sem ólst upp og hlaut menntun sína þar. Á [[13. öldin|13. öld]] var Bristol orðin mikilvæg hafnarborg. Ullarklæði og [[hveiti]] voru flutt út þaðan en [[vín]] flutt inn frá [[Frakkland]]i og [[Spánn|Spáni]]. Heimildir eru um að skip frá Bristol hafi verslað með fisk frá [[Ísland]]i. Milli 1348 og 1349 skall [[svarti dauði]] á í borginni. Þá lést allt að helmingur borgarbúa. Íbúar voru á bilinu 15-20 þúsund þegar pestin skall á og er álitið að Bristol hafi verið þriðja stærsta borgin í Englandi á þessum tíma, á eftir [[London]] og [[York]]. Þeir voru hins vegar ekki nema 10-12 þúsund á 15. og 16. öld. Þrátt fyrir það leysti [[Játvarður 3.]] Bristol frá sýslunum [[Gloucestershire|Gloucester]] og [[Somerset]] árið [[1373]] og bjó til nýja sýslu, [[Bristolsýsla|Bristolsýslu]], umhverfis borgina. ===Enska öldin=== {{aðalgrein|Enska öldin}} [[Mynd:Matthew-BristolHarbour-Aug2004.jpg|thumb|Skipið Matthew (endursmíðað) við höfn í Bristol]] Nær alla [[15. öldin]]a sigldu fiskiskip frá Bristol til veiða við Íslandsstrendur. Þau stunduðu einnig verslun við Ísland og er álitið að allt að 3% af verslunarvarningi frá Bristol hafi verið úr Íslandsversluninni. Jafnfram fluttu nokkrir Íslendingar til Bristol. Árið [[1483]] voru 48 Íslendingar skráðir þar í borg.<ref>{{tímarit.is|3314012|Samskipti Englendinga og Íslendinga á 15. öld|höfundur=Salvör Nordal|dags=14. nóvember 1998|blað=Lesbók Morgunblaðsins|bls=6}}</ref> Einhverjir Íslendingar hafa einnig verið á skipum sem sigldu frá Bristol til erlendra hafna.<ref>{{tímarit.is|3314337|Úr Birstofu til Íslands og Suðurlanda|höfundur=Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=13. mars 1999|bls=15}}</ref> Þegar Englendingar voru hraktir í æ meira mæli burt frá Íslandi síðla á 15. öld, leituðu þeir á önnur mið. Árið [[1497]] lagði [[John Cabot]] af stað frá Bristol á skipinu ''Matthew'' í leit að dularfullri nýrri eyju í Vesturheimi sem Englendingar höfðu fundið skömmu áður. Þar voru sögð vera gjöful fiskimið. Nokkuð víst er að Cabot hafi verið fyrsti [[Evrópa|Evrópubúinn]] sem kom til meginlands [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] eftir daga víkinganna. Leiðangur Cabots sneri síðan heim aftur til Bristol [[6. ágúst]]. Ári síðar lagði John Cabot aftur upp í Ameríkuferð frá Bristol. Engar heimildur eru til um þá ferð. Talið er að skipin hafi farist. Nýlegar rannsóknir benda þó til þess að leiðangurinn hafi komist til Vesturheims og stofnað fyrsta kristna bæinn á [[Nýfundnaland]]i. Rannsóknir þess eðlis eru í gangi í háskólanum í Bristol.<ref>{{cite web|url=https://www.bristol.ac.uk/history/research/cabot.html|title=The Cabot Project|website=University of Bristol|date=2010}}</ref> === Borgarréttindi og borgarastríðið === Árið [[1542]] veitti [[Hinrik 8.]] Bristol almenn borgarréttindi. Samtímis var Ágústínusarklaustrinu lokað og kirkja þess gerð að dómkirkju ensku biskupakirkjunnar. Öllum öðrum stofnunum [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] í borginni var sömuleiðis lokað. Árið [[1557]] kom sæfarinn [[Martin Frobisher]] til hafnar í Bristol á tveimur skipum. Hann hafði verið í könnunarleiðangri í Vesturheimi og kom með þrjá frumbyggja sem trúlega voru [[Inúítar]]. Þeir klæddust eingöngu mittisskýlum og dóu allir innan þriggja mánaða. [[Elísabet 1.|Elísabet drottning]] sótti borgina heim [[1574]] á ferðalagi sínu um vesturhluta Englands. Árið [[1642]] hófst [[Enska borgarastríðið|enska borgarastyrjöldin]]. Bristol tók stöðu með þinginu í London og styrkti margar af vörnum borgarinnar. [[Karl 2. Englandskonungur]] sendi því her til Bristol, en hann var undir stjórn [[Róbert Rínarfursti|Róberts Rínarfursta]], frænda [[Karl 5. keisari|Karls 5. keisara]]. Þann [[26. júlí]] [[1642]] réðist hann á borgina og tók hana eftir mikil átök. Íbúar og þingliðar fengu að fara óáreittir, en konungsherinn komst yfir mikið magn af vopnum. Þeir náðu sömuleiðis átta kaupskipum í höfninni, en þau urðu grunnurinn að herskipaflota konungs. Árið [[1645]] sigraði þingherinn nokkrar orrustur við konungsherinn í suðvesturhluta Englands og sneri sér því næst að Bristol. Róbert fursti sneri þangað aftur til að skipuleggja varnir. Þingherinn sat um borgina í þrjár vikur og gerði síðan stórárás [[10. september]]. Róbert fékk ekkert við ráðið og gafst upp. Bristol var hertekin af þinghernum, sem hélt borginni það sem eftir lifði stríðs. Árið [[1656]] gaf [[Oliver Cromwell]] fyrirskipun um að rífa niður kastalavirkið í Bristol. === Þrælaskip og óeirðir === Á ofanverðri [[17. öldin|17. öld]] hófst [[Atlantshafsverslunin]] með þræla sem stóð fram á [[19. öldin|19. öld]] (þrælaverslunin var bönnuð í Bretlandi [[1807]]). Á þeim tíma sigldu skip frá Bristol í 2000 skipti til [[Ameríka|Ameríku]] með hálfa milljón þræla frá [[Afríka|Afríku]]. Árin [[1764]]-[[1768|68]] var ný brú reist yfir Avon-gljúfrið, enda var sú gamla löngu úr sér gengin. Þetta var eina leiðin yfir fljótið, utan ferju og var ákveðið að setja vegtoll á brúna til [[1793]]. Þegar vegtollurinn var endurnýjaður á því ári, ásamt því að borgarráðið ætlaði að rífa nálæg hús til að bæta aðgengið að brúnni, sauð upp úr. Þann [[30. september]] brutust út mótmæli og óeirðir sem enduðu í átökum við lögreglu. Ellefu manns biðu bana og 45 aðrir slösuðust. Þetta reyndust verstu óeirðir í Englandi á [[18. öldin|18. öld]]. === Iðnbyltingin === [[Mynd:Bristol Type 156 Beaufighter ExCC.jpg|thumb|Orrustuvélar smíðaðar í Bristol.]] Verslun í Bristol átti mjög undir högg að sækja í upphafi 19. aldar, ekki síst vegna harðnandi samkeppni frá öðrum hafnarborgum í Englandi, svo sem [[Liverpool]]. Afnám þrælaverslunarinnar og hafnbannið á Napóleonstímanum reyndust borginni þung högg. Auk þess varð skipalægið í Avon erfitt fyrir stækkandi skip. Atvinnuvegir breyttust. Nokkur minniháttar kolasvæði eru í grennd við borgina, en kolavinnsla var ekki sérlega ábatasöm og var henni á endanum hætt. Verslun jókst hins vegar aftur talsvert er framleiðsla á tóbaksvörum, pappír og vélaiðnaði var komið á í borginni. Snemma á 19. öld voru lokur settar á í ánni Avon þannig að vatnsmagnið í höfninni hélst stöðugt. Áður gætti mikilla sjávarfalla frá Bristolflóa alla leið inn höfnina. Með tilkomu [[járnbraut]]arinnar var hægt að flytja iðnaðarvörur fljótar og víðar en með skipum. Hafnaraðstaðan færðist neðar í Avon og ný höfn reis við Avonmouth, sem er hluti af Bristol. Þar myndaðist einnig mikill iðnaður. Samfara bættum samgöngum og iðnaði fimmfaldaðist íbúatalan á 19. öldinni. Hún var 68 þúsund árið 1801 en var komin í yfir 300 þúsund áður en öldin var liðin. Árið 1911 voru íbúar orðnir rúm 350 þúsund. Árið [[1910]] var flugvélaverksmiðjan [[British Aircraft Company]] stofnuð í Bristol. Hún var ein allra mikilvægasta flugvélaverksmiðja Bretlands. Þaðan komu margar tegundir flugvéla, ekki síst á stríðstímum. Margar vélanna sem tóku þátt í heimsstyrjöldunum báðum voru framleiddar í Bristol. === Bristol-loftárásirnar === Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum [[Þýskaland|Þjóðverja]] í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] þar sem markmiðið var að eyðileggja höfnina og flugvélaverksmiðjuna. Þær verstu urðu í nóvember 1940 og í apríl 1941. Nánast öll borgin var sprengd. [[Adolf Hitler]] lýsti því sjálfur yfir að borgin hefði verið þurrkuð af yfirborði jarðar.<ref>{{cite web|url=http://www.thisisbristol.co.uk/news/Bristol-Blitz-victims-live-memory-livingarticle-361789-details/article.html|title=Bristol Blitz victims live on in the memory of the living|date=30. september 2008|publisher=Bristol Evening Post|accessdate=6. júní 2009|last=|first=}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Síðustu árásirnar voru gerðar í [[maí]] [[1944]]. Alls urðu árásirnar 77 talsins. Í þeim létust 1299 manns og 80 þúsund hús eyðilögðust. Bristol var í fimmta sæti yfir borgir í Englandi sem hvað verst komu út úr stríðinu. Englendingar kalla atburði þessa „Bristol Blitz“ eða Bristol-loftárásirnar. === Eftirstríðsárin === [[Mynd:Belvedere helicopter at Filton, Bristol, England.jpg|thumb|Þyrla smíðuð í Bristol.]] Árið [[1963]] áttu sér stað atburðir í borginni sem kallast „strætisvagnasniðgangan í Bristol“. Strætisvagnafyrirtækið neitaði að ráða blökkumenn og [[Indland|Indverja]] til starfa. Borgarbúar voru hneykslaðir og hunsuðu strætisvagnana í fjóra mánuði þar til fyrirtækið afnam reglur sínar. Atburðirnir vöktu gífurlega athygli í landinu öllu og áttu stóran þátt í lögum breska þingsins gegn kynþáttahyggju [[1965]] ([[Lög um samskipti kynþátta 1965]]). Flugvélaframleiðslan (fyrirtækið heitir [[Filton]] í dag) náði nýjum hæðum með farþegavélum eftir stríð. Hin hljóðfráa [[Concorde]]-þota var að hluta smíðuð í Bristol, sem og hlutar [[Airbus]]-vélanna. Í Bristol er einnig talsverð framleiðsla á tækjum fyrir geimferðir. Höfnin hefur hægt og rólega flust til Avonmouth og þar eru fluttir inn fleiri bílar en í nokkurri annarri höfn í Englandi. Mikil ferðamennska einkennir Bristol, en borgin er sú sjöunda í röðinni í Englandi hvað fjölda ferðamanna varðar. == Viðburðir og menning == [[Mynd:Bristol International Balloon Fiesta August 14 2004.JPG|thumb|Loftbelgir hefja sig til flugs í Bristol.]] [[Mynd:Bristol Kite Festival.jpg|thumb|Flugdreki í líki hundraðfætlu.]] [[Bristol International Balloon Fiesta]] er heiti á árlegri [[loftbelgur|loftbelgjahátíð]] í borginni. Þangað streyma menn úr öllum heimshornum með loftbelgi, sem eru um hundrað talsins. Margir þeirra eru óvenjulegir í laginu. Hátíð þessi hófst árið 1979 og er í dag ein sú stærsta í Evrópu. Hún er haldin í ágústbyrjun. [[Bristol International Kite Festival]] er árleg [[Flugdreki|flugdrekahátíð]] í borginni, haldin í september. Hún hefur verið haldin síðan [[1986]] og dregur að sér um 30 þús áhorfendur. Árið 1991 var heimsmeistarakeppni í flugdrekagerð haldin í borginni. [[Hafnarhátíðin í Bristol|Hafnarhátíðin mikla í Bristol]] fer fram fram í júlí og hefur verið haldin síðan 1971. Hana sækja 250 þúsund manns árlega en þar má finna útitónlist, götulistarmenn, ýmsar aðrar skemmtanir ogsölubása. Skip og bátar sigla þá um höfnina og ána Avon. [[St Paul's Carnival]] er skrúð- og danshátíð í afrókarabískum stíl og er haldin í júlí. == Kvikmyndir == [[Mynd:Cary Grant Statue.jpg|thumb|Stytta af leikaranum Cary Grant í miðborginni.]] Í Bristol er kvikmyndafyrirtækið [[Aardman Animation]], sem gert hefur leirbrúðumyndir á borð við ''[[Chicken Run]]''. Náttúrufræðideild [[BBC]], sem gerði náttúrulífsmyndirnar með [[David Attenborough]], er með aðsetur í borginni. Ýmsar kvikmyndir hafa verið teknar upp í borginni, sérstaklega utanhúss. Bristol er fæðingarstaður kvikmyndaleikarans [[Cary Grant]]. == Íþróttir == Aðalknattspyrnufélög borgarinnar eru tvö: [[Bristol City]] og [[Bristol Rovers]]. Hvorugt liðið hefur unnið til stærri bikars, en Bristol City komst í úrslit bikarkeppninnar 1909. Bæði liðin leika í neðri deildum. Í borginni er haldið árlegt hálfmaraþon. Árið 2001 var heimsmeistarakeppnin í hálfmaraþoni haldin í Bristol. Sigurvegarinn var Eþíópíumaðurinn [[Haile Gebrselassie]]. Aðrar hópíþróttir sem stundaðar eru í Bristol eru [[ruðningur]], [[krikket]] og [[íshokkí]]. == Vinabæir == Bristol viðheldur vinabæjasamskiptum við eftirfarandi borgir: {{div col|colwidth=15em}} * {{FRA}} [[Bordeaux]] í Frakklandi, frá 1947 * {{DEU}} [[Hannover]] í Þýskalandi, frá 1947 * {{PRT}} [[Porto]] í Portúgal, frá 1984 * {{GEO}} [[Tbilisi]] í Georgíu, frá 1988 * {{NIC}} [[Puerto Morazan]] í Níkaragva, frá 1989 * {{MOZ}} [[Beira]] í Mósambík, frá 1990 * {{CHN}} [[Guangzhou]] í Kína, frá 2001 {{div col end}} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1682]]) [[Jack Rackham]], sjóræningi * ([[1740]]) [[Nicholas Pocock]], myndlistarmaður * ([[1769]]) [[Thomas Lawrence]], myndlistarmaður * ([[1902]]) [[Paul Dirac]], kjarneðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] [[1933]] * ([[1904]]) [[Cary Grant]], kvikmyndaleikari * ([[1908]]) [[Michael Redgrave]], kvikmyndaleikari * ([[1961]]) [[Gary Mabbutt]], knattspyrnumaður == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Clifton Suspension Bridge-9350.jpg|thumb|Clifton-brúin er helsta kennileiti Bristol.]] * [[Clifton-brúin]] er helsta kennileiti borgarinnar og er 412 metra löng. Hún var tekin í notkun [[1864]] og spannar Avon-gljúfrið. * [[Dómkirkjan í Bristol]] var reist að mestu leyti í lok 13. aldar og í upphafi 14. aldar en nokkrir hlutar hennar eru miklu eldri. Kirkjan varð að dómkirkju [[1542]]. Turnarnir tveir á framhliðinni risu í lok 19. aldar. Ýmis listaverki eru í kirkjunni. Orgelið sjálft er frá [[1685]]. Í kirkjunni hvíla ýmsir menn, aðallega þó gamlir biskupar sem þjónuðu í Bristol. * [[Maríukirkjan Redcliffe]] er biskupakirkja í Bristol. Byrjað var að reisa hana 1292, en framkvæmdir stóðu yfir allt fram á 15. öld. Turninn er 89 m hár og er þar með hæsta mannvirkið í Bristol. * [[Llandoger Trow]] er ein elsta húsaröð í Bristol. Hún var reist í kringum 1664 í King Street í miðborginni og var þá krá og gistihús. Rithöfundarnir [[Daniel Defoe]] og [[Robert Louis Stevenson]] voru gestir á kránni og sagan segir að þeir hafi fengið innblástur fyrir verk sín þar (fyrir skáldsögurnar ''[[Robinson Krúsó]]'' og ''[[Gulleyjan|Gulleyjuna]]''). Röðin var lengri áður fyrr en hluti hennar eyðilagðist í loftárásum seinna stríðs. Húsin eru enn veitingahús í dag. * [[Wills-turninn]] er hluti af háskólanum í Bristol. Hann var reistur 1915-25 og var ein síðasta stórbyggingin í Englandi sem byggð var í [[gotneskur stíll|gotneskum stíl]]. Turninn var reistur sem minnisvarðir fyrir Henry Overton Wills III, fyrsta rektor háskólans. Í dag eru lagadeild og jarðvísindadeild með afnot af húsinu. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Borgir á Bretlandi}} {{Sýslur í Englandi}} [[Flokkur:Borgir á Englandi]] rrdetlafstnb5a3gvy8f0zrwdvr5uml 1984488 1984487 2026-10-30T17:24:04Z Akigka 183 1984488 wikitext text/x-wiki {{Byggð | Nafn = Bristol | Mynd = Bristol landmarks collage.png|Myndatexti = Myndir frá Bristol | Kort = Bristol_UK_location_map.svg | Myndatexti korts = Staðsetning Bristol í Englandi | Skjaldarmerki = Arms_of_Bristol_City_Council.svg | Stofnuð = Í upphafi 11. aldar | Land = [[England]] | Titill svæðis = Svæði | Svæði = Suðvestur-England | Titill svæðis2 = Sýsla | Svæði2 = Bristol (eigin sýsla) | Flatarmál = 110,0 | Ár mannfjölda = [[2012]] | Mannfjöldi = 432.451 | Þéttleiki byggðar = 3931,4 | Titill sveitarstjóra = Borgarstjóri | Sveitarstjóri = [[George Ferguson]] | Póstnúmer = BS | Svæðisnúmer = 0117 | Tímabelti = [[Staðartími Greenwich|GMT]] | Vefsíða = https://www.bristol.gov.uk/ |}} '''Bristol''' er borg og sýsla í [[Suðvestur-England]]i. Borgin var um aldalangt skeið önnur eða þriðja stærsta borg [[Bretland]]s, þar til borgirnar [[Liverpool]], [[Manchester]] og [[Birmingham]] hófu að vaxa hratt í [[Iðnbyltingin|iðnbyltingunni]] frá síðari hluta 18. aldar. Bristol þykir með fegurri stórborgum [[England]]s. Íbúar eru um 494 þúsund (2024). Bristol liggur við ána [[Avon]] nær innst í [[Bristolflói|Bristolflóa]] í Suðvestur-Englandi. Miðborgin sjálf er steinsnar frá suðurströnd flóans. Næstu stærri borgir eru [[Cardiff]] í [[Wales]] (40 km), [[Southampton]] til suðausturs (70 km) og [[Oxford]] til norðausturs (70 km). [[London]] er í um 100 km fjarlægð til austurs. Áin Avon skipti borginni í tvennt, en hún rennur út í Bristolflóa við Avonmouth, aðeins tíu km fyrir norðan miðborgina. Í vesturjaðri borgarinnar er Avon-gljúfrið (Avon Gorge) sem áin rennur um. Mikil brúarmannvirki ganga yfir gljúfrið. Í miðborginni er árhöfn og þurfa skip og bátar að sigla um [[skipastigi|skipastiga]] til að komast um gljúfrið til sjávar. == Heiti == Borgin hét upphaflega Brycgstow, sem merkir „staðurinn við brúna“. Hún var nefnd Byrstofa á íslensku. Á [[15. öldin|15. öld]] var rithátturinn Bristow. Nú bregður svo við að íbúar héraðsins hneigjast til að bæta bókstafnum ell við ýmis orð. Þannig breyttist framburður heitisins (og rithátturinn) í Bristol. Íbúar borgarinnar eru kallaðir Bristolians á ensku. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Bristol sýnir hvítt borgarvirki, hálft skip og grænt engi á rauðum grunni. Táknin hafa verið í notkun á mynt og innsigli borgarinnar allt frá [[14. öldin|14. öld]] og vísa til mikilvægi siglinga í sögu borgarinnar. Skjaldarberar eru tveir [[Einhyrningur (dýr)|einhyrningar]] og var þeim bætt við 1569, ásamt hjálminum, höndunum með slöngunni og voginni. Slangan táknar visku, en vogin réttlæti. Neðst er borði með áletruninni ''VIRTUTE ET INDUSTRIA'', sem merkir „með dyggð og iðni“. == Saga == === Upphaf === [[Mynd:Robert Ricart's map of Bristol.png|thumb|Elsta mynd af Bristol er frá 1478. Mynd eftir Robert Ricart.]] Á 8. öld var klaustur stofnað á svæðinu sem kemur fyrst fram í heimildum 804. Bærinn sjálfur myndaðist ekki fyrr en í upphafi [[11. öldin|11. aldar]], en það sést á mynt sem var slegin þar árið [[1010]]. Í annálum segir að [[Haraldur Guðinason]] hafi lent skipi sínu við Bristol [[1052]]. Árið [[1062]] lagði hann frá Bristol á skipum á leið til orrustu í Wales. Allt frá þessum tíma hefur Bristol verið hafnarborg. Skip sigldu upp Bristolflóa og upp ána Avon til að komast til hafnar. Ein helsta verslunarvaran í borginni voru þrælar sem voru seldir til [[Dyflinn]]ar. Kastalavirkið í Bristol var reist af [[Geoffrey de Montbray]], einum af riddurum [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]], skömmu eftir hernámið [[1066]]. Í kastalanum sátu ýmsir enskir konungar til skamms tíma, svo sem [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] sem ólst upp og hlaut menntun sína þar. Á [[13. öldin|13. öld]] var Bristol orðin mikilvæg hafnarborg. Ullarklæði og [[hveiti]] voru flutt út þaðan en [[vín]] flutt inn frá [[Frakkland]]i og [[Spánn|Spáni]]. Heimildir eru um að skip frá Bristol hafi verslað með fisk frá [[Ísland]]i. Milli 1348 og 1349 skall [[svarti dauði]] á í borginni. Þá lést allt að helmingur borgarbúa. Íbúar voru á bilinu 15-20 þúsund þegar pestin skall á og er álitið að Bristol hafi verið þriðja stærsta borgin í Englandi á þessum tíma, á eftir [[London]] og [[York]]. Þeir voru hins vegar ekki nema 10-12 þúsund á 15. og 16. öld. Þrátt fyrir það leysti [[Játvarður 3.]] Bristol frá sýslunum [[Gloucestershire|Gloucester]] og [[Somerset]] árið [[1373]] og bjó til nýja sýslu, [[Bristolsýsla|Bristolsýslu]], umhverfis borgina. ===Enska öldin=== {{aðalgrein|Enska öldin}} [[Mynd:Matthew-BristolHarbour-Aug2004.jpg|thumb|Skipið Matthew (endursmíðað) við höfn í Bristol]] Nær alla [[15. öldin]]a sigldu fiskiskip frá Bristol til veiða við Íslandsstrendur. Þau stunduðu einnig verslun við Ísland og er álitið að allt að 3% af verslunarvarningi frá Bristol hafi verið úr Íslandsversluninni. Jafnfram fluttu nokkrir Íslendingar til Bristol. Árið [[1483]] voru 48 Íslendingar skráðir þar í borg.<ref>{{tímarit.is|3314012|Samskipti Englendinga og Íslendinga á 15. öld|höfundur=Salvör Nordal|dags=14. nóvember 1998|blað=Lesbók Morgunblaðsins|bls=6}}</ref> Einhverjir Íslendingar hafa einnig verið á skipum sem sigldu frá Bristol til erlendra hafna.<ref>{{tímarit.is|3314337|Úr Birstofu til Íslands og Suðurlanda|höfundur=Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=13. mars 1999|bls=15}}</ref> Þegar Englendingar voru hraktir í æ meira mæli burt frá Íslandi síðla á 15. öld, leituðu þeir á önnur mið. Árið [[1497]] lagði [[John Cabot]] af stað frá Bristol á skipinu ''Matthew'' í leit að dularfullri nýrri eyju í Vesturheimi sem Englendingar höfðu fundið skömmu áður. Þar voru sögð vera gjöful fiskimið. Nokkuð víst er að Cabot hafi verið fyrsti [[Evrópa|Evrópubúinn]] sem kom til meginlands [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] eftir daga víkinganna. Leiðangur Cabots sneri síðan heim aftur til Bristol [[6. ágúst]]. Ári síðar lagði John Cabot aftur upp í Ameríkuferð frá Bristol. Engar heimildur eru til um þá ferð. Talið er að skipin hafi farist. Nýlegar rannsóknir benda þó til þess að leiðangurinn hafi komist til Vesturheims og stofnað fyrsta kristna bæinn á [[Nýfundnaland]]i. Rannsóknir þess eðlis eru í gangi í háskólanum í Bristol.<ref>{{cite web|url=https://www.bristol.ac.uk/history/research/cabot.html|title=The Cabot Project|website=University of Bristol|date=2010}}</ref> === Borgarréttindi og borgarastríðið === Árið [[1542]] veitti [[Hinrik 8.]] Bristol almenn borgarréttindi. Samtímis var Ágústínusarklaustrinu lokað og kirkja þess gerð að dómkirkju ensku biskupakirkjunnar. Öllum öðrum stofnunum [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] í borginni var sömuleiðis lokað. Árið [[1557]] kom sæfarinn [[Martin Frobisher]] til hafnar í Bristol á tveimur skipum. Hann hafði verið í könnunarleiðangri í Vesturheimi og kom með þrjá frumbyggja sem trúlega voru [[Inúítar]]. Þeir klæddust eingöngu mittisskýlum og dóu allir innan þriggja mánaða. [[Elísabet 1.|Elísabet drottning]] sótti borgina heim [[1574]] á ferðalagi sínu um vesturhluta Englands. Árið [[1642]] hófst [[Enska borgarastríðið|enska borgarastyrjöldin]]. Bristol tók stöðu með þinginu í London og styrkti margar af vörnum borgarinnar. [[Karl 2. Englandskonungur]] sendi því her til Bristol, en hann var undir stjórn [[Róbert Rínarfursti|Róberts Rínarfursta]], frænda [[Karl 5. keisari|Karls 5. keisara]]. Þann [[26. júlí]] [[1642]] réðist hann á borgina og tók hana eftir mikil átök. Íbúar og þingliðar fengu að fara óáreittir, en konungsherinn komst yfir mikið magn af vopnum. Þeir náðu sömuleiðis átta kaupskipum í höfninni, en þau urðu grunnurinn að herskipaflota konungs. Árið [[1645]] sigraði þingherinn nokkrar orrustur við konungsherinn í suðvesturhluta Englands og sneri sér því næst að Bristol. Róbert fursti sneri þangað aftur til að skipuleggja varnir. Þingherinn sat um borgina í þrjár vikur og gerði síðan stórárás [[10. september]]. Róbert fékk ekkert við ráðið og gafst upp. Bristol var hertekin af þinghernum, sem hélt borginni það sem eftir lifði stríðs. Árið [[1656]] gaf [[Oliver Cromwell]] fyrirskipun um að rífa niður kastalavirkið í Bristol. === Þrælaskip og óeirðir === Á ofanverðri [[17. öldin|17. öld]] hófst [[Atlantshafsverslunin]] með þræla sem stóð fram á [[19. öldin|19. öld]] (þrælaverslunin var bönnuð í Bretlandi [[1807]]). Á þeim tíma sigldu skip frá Bristol í 2000 skipti til [[Ameríka|Ameríku]] með hálfa milljón þræla frá [[Afríka|Afríku]]. Árin [[1764]]-[[1768|68]] var ný brú reist yfir Avon-gljúfrið, enda var sú gamla löngu úr sér gengin. Þetta var eina leiðin yfir fljótið, utan ferju og var ákveðið að setja vegtoll á brúna til [[1793]]. Þegar vegtollurinn var endurnýjaður á því ári, ásamt því að borgarráðið ætlaði að rífa nálæg hús til að bæta aðgengið að brúnni, sauð upp úr. Þann [[30. september]] brutust út mótmæli og óeirðir sem enduðu í átökum við lögreglu. Ellefu manns biðu bana og 45 aðrir slösuðust. Þetta reyndust verstu óeirðir í Englandi á [[18. öldin|18. öld]]. === Iðnbyltingin === [[Mynd:Bristol Type 156 Beaufighter ExCC.jpg|thumb|Orrustuvélar smíðaðar í Bristol.]] Verslun í Bristol átti mjög undir högg að sækja í upphafi 19. aldar, ekki síst vegna harðnandi samkeppni frá öðrum hafnarborgum í Englandi, svo sem [[Liverpool]]. Afnám þrælaverslunarinnar og hafnbannið á Napóleonstímanum reyndust borginni þung högg. Auk þess varð skipalægið í Avon erfitt fyrir stækkandi skip. Atvinnuvegir breyttust. Nokkur minniháttar kolasvæði eru í grennd við borgina, en kolavinnsla var ekki sérlega ábatasöm og var henni á endanum hætt. Verslun jókst hins vegar aftur talsvert er framleiðsla á tóbaksvörum, pappír og vélaiðnaði var komið á í borginni. Snemma á 19. öld voru lokur settar á í ánni Avon þannig að vatnsmagnið í höfninni hélst stöðugt. Áður gætti mikilla sjávarfalla frá Bristolflóa alla leið inn höfnina. Með tilkomu [[járnbraut]]arinnar var hægt að flytja iðnaðarvörur fljótar og víðar en með skipum. Hafnaraðstaðan færðist neðar í Avon og ný höfn reis við Avonmouth, sem er hluti af Bristol. Þar myndaðist einnig mikill iðnaður. Samfara bættum samgöngum og iðnaði fimmfaldaðist íbúatalan á 19. öldinni. Hún var 68 þúsund árið 1801 en var komin í yfir 300 þúsund áður en öldin var liðin. Árið 1911 voru íbúar orðnir rúm 350 þúsund. Árið [[1910]] var flugvélaverksmiðjan [[British Aircraft Company]] stofnuð í Bristol. Hún var ein allra mikilvægasta flugvélaverksmiðja Bretlands. Þaðan komu margar tegundir flugvéla, ekki síst á stríðstímum. Margar vélanna sem tóku þátt í heimsstyrjöldunum báðum voru framleiddar í Bristol. === Bristol-loftárásirnar === Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum [[Þýskaland|Þjóðverja]] í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] þar sem markmiðið var að eyðileggja höfnina og flugvélaverksmiðjuna. Þær verstu urðu í nóvember 1940 og í apríl 1941. Nánast öll borgin var sprengd. [[Adolf Hitler]] lýsti því sjálfur yfir að borgin hefði verið þurrkuð af yfirborði jarðar.<ref>{{cite web|url=http://www.thisisbristol.co.uk/news/Bristol-Blitz-victims-live-memory-livingarticle-361789-details/article.html|title=Bristol Blitz victims live on in the memory of the living|date=30. september 2008|publisher=Bristol Evening Post|accessdate=6. júní 2009|last=|first=}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Síðustu árásirnar voru gerðar í [[maí]] [[1944]]. Alls urðu árásirnar 77 talsins. Í þeim létust 1299 manns og 80 þúsund hús eyðilögðust. Bristol var í fimmta sæti yfir borgir í Englandi sem hvað verst komu út úr stríðinu. Englendingar kalla atburði þessa „Bristol Blitz“ eða Bristol-loftárásirnar. === Eftirstríðsárin === [[Mynd:Belvedere helicopter at Filton, Bristol, England.jpg|thumb|Þyrla smíðuð í Bristol.]] Árið [[1963]] áttu sér stað atburðir í borginni sem kallast „strætisvagnasniðgangan í Bristol“. Strætisvagnafyrirtækið neitaði að ráða blökkumenn og [[Indland|Indverja]] til starfa. Borgarbúar voru hneykslaðir og hunsuðu strætisvagnana í fjóra mánuði þar til fyrirtækið afnam reglur sínar. Atburðirnir vöktu gífurlega athygli í landinu öllu og áttu stóran þátt í lögum breska þingsins gegn kynþáttahyggju [[1965]] ([[Lög um samskipti kynþátta 1965]]). Flugvélaframleiðslan (fyrirtækið heitir [[Filton]] í dag) náði nýjum hæðum með farþegavélum eftir stríð. Hin hljóðfráa [[Concorde]]-þota var að hluta smíðuð í Bristol, sem og hlutar [[Airbus]]-vélanna. Í Bristol er einnig talsverð framleiðsla á tækjum fyrir geimferðir. Höfnin hefur hægt og rólega flust til Avonmouth og þar eru fluttir inn fleiri bílar en í nokkurri annarri höfn í Englandi. Mikil ferðamennska einkennir Bristol, en borgin er sú sjöunda í röðinni í Englandi hvað fjölda ferðamanna varðar. == Viðburðir og menning == [[Mynd:Bristol International Balloon Fiesta August 14 2004.JPG|thumb|Loftbelgir hefja sig til flugs í Bristol.]] [[Mynd:Bristol Kite Festival.jpg|thumb|Flugdreki í líki hundraðfætlu.]] [[Bristol International Balloon Fiesta]] er heiti á árlegri [[loftbelgur|loftbelgjahátíð]] í borginni. Þangað streyma menn úr öllum heimshornum með loftbelgi, sem eru um hundrað talsins. Margir þeirra eru óvenjulegir í laginu. Hátíð þessi hófst árið 1979 og er í dag ein sú stærsta í Evrópu. Hún er haldin í ágústbyrjun. [[Bristol International Kite Festival]] er árleg [[Flugdreki|flugdrekahátíð]] í borginni, haldin í september. Hún hefur verið haldin síðan [[1986]] og dregur að sér um 30 þús áhorfendur. Árið 1991 var heimsmeistarakeppni í flugdrekagerð haldin í borginni. [[Hafnarhátíðin í Bristol|Hafnarhátíðin mikla í Bristol]] fer fram fram í júlí og hefur verið haldin síðan 1971. Hana sækja 250 þúsund manns árlega en þar má finna útitónlist, götulistarmenn, ýmsar aðrar skemmtanir ogsölubása. Skip og bátar sigla þá um höfnina og ána Avon. [[St Paul's Carnival]] er skrúð- og danshátíð í afrókarabískum stíl og er haldin í júlí. == Kvikmyndir == [[Mynd:Cary Grant Statue.jpg|thumb|Stytta af leikaranum Cary Grant í miðborginni.]] Í Bristol er kvikmyndafyrirtækið [[Aardman Animation]], sem gert hefur leirbrúðumyndir á borð við ''[[Chicken Run]]''. Náttúrufræðideild [[BBC]], sem gerði náttúrulífsmyndirnar með [[David Attenborough]], er með aðsetur í borginni. Ýmsar kvikmyndir hafa verið teknar upp í borginni, sérstaklega utanhúss. Bristol er fæðingarstaður kvikmyndaleikarans [[Cary Grant]]. == Íþróttir == Aðalknattspyrnufélög borgarinnar eru tvö: [[Bristol City]] og [[Bristol Rovers]]. Hvorugt liðið hefur unnið til stærri bikars, en Bristol City komst í úrslit bikarkeppninnar 1909. Bæði liðin leika í neðri deildum. Í borginni er haldið árlegt hálfmaraþon. Árið 2001 var heimsmeistarakeppnin í hálfmaraþoni haldin í Bristol. Sigurvegarinn var Eþíópíumaðurinn [[Haile Gebrselassie]]. Aðrar hópíþróttir sem stundaðar eru í Bristol eru [[ruðningur]], [[krikket]] og [[íshokkí]]. == Vinabæir == Bristol viðheldur vinabæjasamskiptum við eftirfarandi borgir: {{div col|colwidth=15em}} * {{FRA}} [[Bordeaux]] í Frakklandi, frá 1947 * {{DEU}} [[Hannover]] í Þýskalandi, frá 1947 * {{PRT}} [[Porto]] í Portúgal, frá 1984 * {{GEO}} [[Tbilisi]] í Georgíu, frá 1988 * {{NIC}} [[Puerto Morazan]] í Níkaragva, frá 1989 * {{MOZ}} [[Beira]] í Mósambík, frá 1990 * {{CHN}} [[Guangzhou]] í Kína, frá 2001 {{div col end}} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1682]]) [[Jack Rackham]], sjóræningi * ([[1740]]) [[Nicholas Pocock]], myndlistarmaður * ([[1769]]) [[Thomas Lawrence]], myndlistarmaður * ([[1902]]) [[Paul Dirac]], kjarneðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] [[1933]] * ([[1904]]) [[Cary Grant]], kvikmyndaleikari * ([[1908]]) [[Michael Redgrave]], kvikmyndaleikari * ([[1961]]) [[Gary Mabbutt]], knattspyrnumaður == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Clifton Suspension Bridge-9350.jpg|thumb|Clifton-brúin er helsta kennileiti Bristol.]] * [[Clifton-brúin]] er helsta kennileiti borgarinnar og er 412 metra löng. Hún var tekin í notkun [[1864]] og spannar Avon-gljúfrið. * [[Dómkirkjan í Bristol]] var reist að mestu leyti í lok 13. aldar og í upphafi 14. aldar en nokkrir hlutar hennar eru miklu eldri. Kirkjan varð að dómkirkju [[1542]]. Turnarnir tveir á framhliðinni risu í lok 19. aldar. Ýmis listaverki eru í kirkjunni. Orgelið sjálft er frá [[1685]]. Í kirkjunni hvíla ýmsir menn, aðallega þó gamlir biskupar sem þjónuðu í Bristol. * [[Maríukirkjan Redcliffe]] er biskupakirkja í Bristol. Byrjað var að reisa hana 1292, en framkvæmdir stóðu yfir allt fram á 15. öld. Turninn er 89 m hár og er þar með hæsta mannvirkið í Bristol. * [[Llandoger Trow]] er ein elsta húsaröð í Bristol. Hún var reist í kringum 1664 í King Street í miðborginni og var þá krá og gistihús. Rithöfundarnir [[Daniel Defoe]] og [[Robert Louis Stevenson]] voru gestir á kránni og sagan segir að þeir hafi fengið innblástur fyrir verk sín þar (fyrir skáldsögurnar ''[[Robinson Krúsó]]'' og ''[[Gulleyjan|Gulleyjuna]]''). Röðin var lengri áður fyrr en hluti hennar eyðilagðist í loftárásum seinna stríðs. Húsin eru enn veitingahús í dag. * [[Wills-turninn]] er hluti af háskólanum í Bristol. Hann var reistur 1915-25 og var ein síðasta stórbyggingin í Englandi sem byggð var í [[gotneskur stíll|gotneskum stíl]]. Turninn var reistur sem minnisvarðir fyrir Henry Overton Wills III, fyrsta rektor háskólans. Í dag eru lagadeild og jarðvísindadeild með afnot af húsinu. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Borgir á Bretlandi}} {{Sýslur í Englandi}} [[Flokkur:Borgir á Englandi]] e566oo757aulbneg7lilgj266w58fjh 1984489 1984488 2026-10-30T17:26:43Z Akigka 183 /* Vinabæir */ 1984489 wikitext text/x-wiki {{Byggð | Nafn = Bristol | Mynd = Bristol landmarks collage.png|Myndatexti = Myndir frá Bristol | Kort = Bristol_UK_location_map.svg | Myndatexti korts = Staðsetning Bristol í Englandi | Skjaldarmerki = Arms_of_Bristol_City_Council.svg | Stofnuð = Í upphafi 11. aldar | Land = [[England]] | Titill svæðis = Svæði | Svæði = Suðvestur-England | Titill svæðis2 = Sýsla | Svæði2 = Bristol (eigin sýsla) | Flatarmál = 110,0 | Ár mannfjölda = [[2012]] | Mannfjöldi = 432.451 | Þéttleiki byggðar = 3931,4 | Titill sveitarstjóra = Borgarstjóri | Sveitarstjóri = [[George Ferguson]] | Póstnúmer = BS | Svæðisnúmer = 0117 | Tímabelti = [[Staðartími Greenwich|GMT]] | Vefsíða = https://www.bristol.gov.uk/ |}} '''Bristol''' er borg og sýsla í [[Suðvestur-England]]i. Borgin var um aldalangt skeið önnur eða þriðja stærsta borg [[Bretland]]s, þar til borgirnar [[Liverpool]], [[Manchester]] og [[Birmingham]] hófu að vaxa hratt í [[Iðnbyltingin|iðnbyltingunni]] frá síðari hluta 18. aldar. Bristol þykir með fegurri stórborgum [[England]]s. Íbúar eru um 494 þúsund (2024). Bristol liggur við ána [[Avon]] nær innst í [[Bristolflói|Bristolflóa]] í Suðvestur-Englandi. Miðborgin sjálf er steinsnar frá suðurströnd flóans. Næstu stærri borgir eru [[Cardiff]] í [[Wales]] (40 km), [[Southampton]] til suðausturs (70 km) og [[Oxford]] til norðausturs (70 km). [[London]] er í um 100 km fjarlægð til austurs. Áin Avon skipti borginni í tvennt, en hún rennur út í Bristolflóa við Avonmouth, aðeins tíu km fyrir norðan miðborgina. Í vesturjaðri borgarinnar er Avon-gljúfrið (Avon Gorge) sem áin rennur um. Mikil brúarmannvirki ganga yfir gljúfrið. Í miðborginni er árhöfn og þurfa skip og bátar að sigla um [[skipastigi|skipastiga]] til að komast um gljúfrið til sjávar. == Heiti == Borgin hét upphaflega Brycgstow, sem merkir „staðurinn við brúna“. Hún var nefnd Byrstofa á íslensku. Á [[15. öldin|15. öld]] var rithátturinn Bristow. Nú bregður svo við að íbúar héraðsins hneigjast til að bæta bókstafnum ell við ýmis orð. Þannig breyttist framburður heitisins (og rithátturinn) í Bristol. Íbúar borgarinnar eru kallaðir Bristolians á ensku. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Bristol sýnir hvítt borgarvirki, hálft skip og grænt engi á rauðum grunni. Táknin hafa verið í notkun á mynt og innsigli borgarinnar allt frá [[14. öldin|14. öld]] og vísa til mikilvægi siglinga í sögu borgarinnar. Skjaldarberar eru tveir [[Einhyrningur (dýr)|einhyrningar]] og var þeim bætt við 1569, ásamt hjálminum, höndunum með slöngunni og voginni. Slangan táknar visku, en vogin réttlæti. Neðst er borði með áletruninni ''VIRTUTE ET INDUSTRIA'', sem merkir „með dyggð og iðni“. == Saga == === Upphaf === [[Mynd:Robert Ricart's map of Bristol.png|thumb|Elsta mynd af Bristol er frá 1478. Mynd eftir Robert Ricart.]] Á 8. öld var klaustur stofnað á svæðinu sem kemur fyrst fram í heimildum 804. Bærinn sjálfur myndaðist ekki fyrr en í upphafi [[11. öldin|11. aldar]], en það sést á mynt sem var slegin þar árið [[1010]]. Í annálum segir að [[Haraldur Guðinason]] hafi lent skipi sínu við Bristol [[1052]]. Árið [[1062]] lagði hann frá Bristol á skipum á leið til orrustu í Wales. Allt frá þessum tíma hefur Bristol verið hafnarborg. Skip sigldu upp Bristolflóa og upp ána Avon til að komast til hafnar. Ein helsta verslunarvaran í borginni voru þrælar sem voru seldir til [[Dyflinn]]ar. Kastalavirkið í Bristol var reist af [[Geoffrey de Montbray]], einum af riddurum [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]], skömmu eftir hernámið [[1066]]. Í kastalanum sátu ýmsir enskir konungar til skamms tíma, svo sem [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] sem ólst upp og hlaut menntun sína þar. Á [[13. öldin|13. öld]] var Bristol orðin mikilvæg hafnarborg. Ullarklæði og [[hveiti]] voru flutt út þaðan en [[vín]] flutt inn frá [[Frakkland]]i og [[Spánn|Spáni]]. Heimildir eru um að skip frá Bristol hafi verslað með fisk frá [[Ísland]]i. Milli 1348 og 1349 skall [[svarti dauði]] á í borginni. Þá lést allt að helmingur borgarbúa. Íbúar voru á bilinu 15-20 þúsund þegar pestin skall á og er álitið að Bristol hafi verið þriðja stærsta borgin í Englandi á þessum tíma, á eftir [[London]] og [[York]]. Þeir voru hins vegar ekki nema 10-12 þúsund á 15. og 16. öld. Þrátt fyrir það leysti [[Játvarður 3.]] Bristol frá sýslunum [[Gloucestershire|Gloucester]] og [[Somerset]] árið [[1373]] og bjó til nýja sýslu, [[Bristolsýsla|Bristolsýslu]], umhverfis borgina. ===Enska öldin=== {{aðalgrein|Enska öldin}} [[Mynd:Matthew-BristolHarbour-Aug2004.jpg|thumb|Skipið Matthew (endursmíðað) við höfn í Bristol]] Nær alla [[15. öldin]]a sigldu fiskiskip frá Bristol til veiða við Íslandsstrendur. Þau stunduðu einnig verslun við Ísland og er álitið að allt að 3% af verslunarvarningi frá Bristol hafi verið úr Íslandsversluninni. Jafnfram fluttu nokkrir Íslendingar til Bristol. Árið [[1483]] voru 48 Íslendingar skráðir þar í borg.<ref>{{tímarit.is|3314012|Samskipti Englendinga og Íslendinga á 15. öld|höfundur=Salvör Nordal|dags=14. nóvember 1998|blað=Lesbók Morgunblaðsins|bls=6}}</ref> Einhverjir Íslendingar hafa einnig verið á skipum sem sigldu frá Bristol til erlendra hafna.<ref>{{tímarit.is|3314337|Úr Birstofu til Íslands og Suðurlanda|höfundur=Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=13. mars 1999|bls=15}}</ref> Þegar Englendingar voru hraktir í æ meira mæli burt frá Íslandi síðla á 15. öld, leituðu þeir á önnur mið. Árið [[1497]] lagði [[John Cabot]] af stað frá Bristol á skipinu ''Matthew'' í leit að dularfullri nýrri eyju í Vesturheimi sem Englendingar höfðu fundið skömmu áður. Þar voru sögð vera gjöful fiskimið. Nokkuð víst er að Cabot hafi verið fyrsti [[Evrópa|Evrópubúinn]] sem kom til meginlands [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] eftir daga víkinganna. Leiðangur Cabots sneri síðan heim aftur til Bristol [[6. ágúst]]. Ári síðar lagði John Cabot aftur upp í Ameríkuferð frá Bristol. Engar heimildur eru til um þá ferð. Talið er að skipin hafi farist. Nýlegar rannsóknir benda þó til þess að leiðangurinn hafi komist til Vesturheims og stofnað fyrsta kristna bæinn á [[Nýfundnaland]]i. Rannsóknir þess eðlis eru í gangi í háskólanum í Bristol.<ref>{{cite web|url=https://www.bristol.ac.uk/history/research/cabot.html|title=The Cabot Project|website=University of Bristol|date=2010}}</ref> === Borgarréttindi og borgarastríðið === Árið [[1542]] veitti [[Hinrik 8.]] Bristol almenn borgarréttindi. Samtímis var Ágústínusarklaustrinu lokað og kirkja þess gerð að dómkirkju ensku biskupakirkjunnar. Öllum öðrum stofnunum [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] í borginni var sömuleiðis lokað. Árið [[1557]] kom sæfarinn [[Martin Frobisher]] til hafnar í Bristol á tveimur skipum. Hann hafði verið í könnunarleiðangri í Vesturheimi og kom með þrjá frumbyggja sem trúlega voru [[Inúítar]]. Þeir klæddust eingöngu mittisskýlum og dóu allir innan þriggja mánaða. [[Elísabet 1.|Elísabet drottning]] sótti borgina heim [[1574]] á ferðalagi sínu um vesturhluta Englands. Árið [[1642]] hófst [[Enska borgarastríðið|enska borgarastyrjöldin]]. Bristol tók stöðu með þinginu í London og styrkti margar af vörnum borgarinnar. [[Karl 2. Englandskonungur]] sendi því her til Bristol, en hann var undir stjórn [[Róbert Rínarfursti|Róberts Rínarfursta]], frænda [[Karl 5. keisari|Karls 5. keisara]]. Þann [[26. júlí]] [[1642]] réðist hann á borgina og tók hana eftir mikil átök. Íbúar og þingliðar fengu að fara óáreittir, en konungsherinn komst yfir mikið magn af vopnum. Þeir náðu sömuleiðis átta kaupskipum í höfninni, en þau urðu grunnurinn að herskipaflota konungs. Árið [[1645]] sigraði þingherinn nokkrar orrustur við konungsherinn í suðvesturhluta Englands og sneri sér því næst að Bristol. Róbert fursti sneri þangað aftur til að skipuleggja varnir. Þingherinn sat um borgina í þrjár vikur og gerði síðan stórárás [[10. september]]. Róbert fékk ekkert við ráðið og gafst upp. Bristol var hertekin af þinghernum, sem hélt borginni það sem eftir lifði stríðs. Árið [[1656]] gaf [[Oliver Cromwell]] fyrirskipun um að rífa niður kastalavirkið í Bristol. === Þrælaskip og óeirðir === Á ofanverðri [[17. öldin|17. öld]] hófst [[Atlantshafsverslunin]] með þræla sem stóð fram á [[19. öldin|19. öld]] (þrælaverslunin var bönnuð í Bretlandi [[1807]]). Á þeim tíma sigldu skip frá Bristol í 2000 skipti til [[Ameríka|Ameríku]] með hálfa milljón þræla frá [[Afríka|Afríku]]. Árin [[1764]]-[[1768|68]] var ný brú reist yfir Avon-gljúfrið, enda var sú gamla löngu úr sér gengin. Þetta var eina leiðin yfir fljótið, utan ferju og var ákveðið að setja vegtoll á brúna til [[1793]]. Þegar vegtollurinn var endurnýjaður á því ári, ásamt því að borgarráðið ætlaði að rífa nálæg hús til að bæta aðgengið að brúnni, sauð upp úr. Þann [[30. september]] brutust út mótmæli og óeirðir sem enduðu í átökum við lögreglu. Ellefu manns biðu bana og 45 aðrir slösuðust. Þetta reyndust verstu óeirðir í Englandi á [[18. öldin|18. öld]]. === Iðnbyltingin === [[Mynd:Bristol Type 156 Beaufighter ExCC.jpg|thumb|Orrustuvélar smíðaðar í Bristol.]] Verslun í Bristol átti mjög undir högg að sækja í upphafi 19. aldar, ekki síst vegna harðnandi samkeppni frá öðrum hafnarborgum í Englandi, svo sem [[Liverpool]]. Afnám þrælaverslunarinnar og hafnbannið á Napóleonstímanum reyndust borginni þung högg. Auk þess varð skipalægið í Avon erfitt fyrir stækkandi skip. Atvinnuvegir breyttust. Nokkur minniháttar kolasvæði eru í grennd við borgina, en kolavinnsla var ekki sérlega ábatasöm og var henni á endanum hætt. Verslun jókst hins vegar aftur talsvert er framleiðsla á tóbaksvörum, pappír og vélaiðnaði var komið á í borginni. Snemma á 19. öld voru lokur settar á í ánni Avon þannig að vatnsmagnið í höfninni hélst stöðugt. Áður gætti mikilla sjávarfalla frá Bristolflóa alla leið inn höfnina. Með tilkomu [[járnbraut]]arinnar var hægt að flytja iðnaðarvörur fljótar og víðar en með skipum. Hafnaraðstaðan færðist neðar í Avon og ný höfn reis við Avonmouth, sem er hluti af Bristol. Þar myndaðist einnig mikill iðnaður. Samfara bættum samgöngum og iðnaði fimmfaldaðist íbúatalan á 19. öldinni. Hún var 68 þúsund árið 1801 en var komin í yfir 300 þúsund áður en öldin var liðin. Árið 1911 voru íbúar orðnir rúm 350 þúsund. Árið [[1910]] var flugvélaverksmiðjan [[British Aircraft Company]] stofnuð í Bristol. Hún var ein allra mikilvægasta flugvélaverksmiðja Bretlands. Þaðan komu margar tegundir flugvéla, ekki síst á stríðstímum. Margar vélanna sem tóku þátt í heimsstyrjöldunum báðum voru framleiddar í Bristol. === Bristol-loftárásirnar === Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum [[Þýskaland|Þjóðverja]] í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] þar sem markmiðið var að eyðileggja höfnina og flugvélaverksmiðjuna. Þær verstu urðu í nóvember 1940 og í apríl 1941. Nánast öll borgin var sprengd. [[Adolf Hitler]] lýsti því sjálfur yfir að borgin hefði verið þurrkuð af yfirborði jarðar.<ref>{{cite web|url=http://www.thisisbristol.co.uk/news/Bristol-Blitz-victims-live-memory-livingarticle-361789-details/article.html|title=Bristol Blitz victims live on in the memory of the living|date=30. september 2008|publisher=Bristol Evening Post|accessdate=6. júní 2009|last=|first=}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Síðustu árásirnar voru gerðar í [[maí]] [[1944]]. Alls urðu árásirnar 77 talsins. Í þeim létust 1299 manns og 80 þúsund hús eyðilögðust. Bristol var í fimmta sæti yfir borgir í Englandi sem hvað verst komu út úr stríðinu. Englendingar kalla atburði þessa „Bristol Blitz“ eða Bristol-loftárásirnar. === Eftirstríðsárin === [[Mynd:Belvedere helicopter at Filton, Bristol, England.jpg|thumb|Þyrla smíðuð í Bristol.]] Árið [[1963]] áttu sér stað atburðir í borginni sem kallast „strætisvagnasniðgangan í Bristol“. Strætisvagnafyrirtækið neitaði að ráða blökkumenn og [[Indland|Indverja]] til starfa. Borgarbúar voru hneykslaðir og hunsuðu strætisvagnana í fjóra mánuði þar til fyrirtækið afnam reglur sínar. Atburðirnir vöktu gífurlega athygli í landinu öllu og áttu stóran þátt í lögum breska þingsins gegn kynþáttahyggju [[1965]] ([[Lög um samskipti kynþátta 1965]]). Flugvélaframleiðslan (fyrirtækið heitir [[Filton]] í dag) náði nýjum hæðum með farþegavélum eftir stríð. Hin hljóðfráa [[Concorde]]-þota var að hluta smíðuð í Bristol, sem og hlutar [[Airbus]]-vélanna. Í Bristol er einnig talsverð framleiðsla á tækjum fyrir geimferðir. Höfnin hefur hægt og rólega flust til Avonmouth og þar eru fluttir inn fleiri bílar en í nokkurri annarri höfn í Englandi. Mikil ferðamennska einkennir Bristol, en borgin er sú sjöunda í röðinni í Englandi hvað fjölda ferðamanna varðar. == Viðburðir og menning == [[Mynd:Bristol International Balloon Fiesta August 14 2004.JPG|thumb|Loftbelgir hefja sig til flugs í Bristol.]] [[Mynd:Bristol Kite Festival.jpg|thumb|Flugdreki í líki hundraðfætlu.]] [[Bristol International Balloon Fiesta]] er heiti á árlegri [[loftbelgur|loftbelgjahátíð]] í borginni. Þangað streyma menn úr öllum heimshornum með loftbelgi, sem eru um hundrað talsins. Margir þeirra eru óvenjulegir í laginu. Hátíð þessi hófst árið 1979 og er í dag ein sú stærsta í Evrópu. Hún er haldin í ágústbyrjun. [[Bristol International Kite Festival]] er árleg [[Flugdreki|flugdrekahátíð]] í borginni, haldin í september. Hún hefur verið haldin síðan [[1986]] og dregur að sér um 30 þús áhorfendur. Árið 1991 var heimsmeistarakeppni í flugdrekagerð haldin í borginni. [[Hafnarhátíðin í Bristol|Hafnarhátíðin mikla í Bristol]] fer fram fram í júlí og hefur verið haldin síðan 1971. Hana sækja 250 þúsund manns árlega en þar má finna útitónlist, götulistarmenn, ýmsar aðrar skemmtanir ogsölubása. Skip og bátar sigla þá um höfnina og ána Avon. [[St Paul's Carnival]] er skrúð- og danshátíð í afrókarabískum stíl og er haldin í júlí. == Kvikmyndir == [[Mynd:Cary Grant Statue.jpg|thumb|Stytta af leikaranum Cary Grant í miðborginni.]] Í Bristol er kvikmyndafyrirtækið [[Aardman Animation]], sem gert hefur leirbrúðumyndir á borð við ''[[Chicken Run]]''. Náttúrufræðideild [[BBC]], sem gerði náttúrulífsmyndirnar með [[David Attenborough]], er með aðsetur í borginni. Ýmsar kvikmyndir hafa verið teknar upp í borginni, sérstaklega utanhúss. Bristol er fæðingarstaður kvikmyndaleikarans [[Cary Grant]]. == Íþróttir == Aðalknattspyrnufélög borgarinnar eru tvö: [[Bristol City]] og [[Bristol Rovers]]. Hvorugt liðið hefur unnið til stærri bikars, en Bristol City komst í úrslit bikarkeppninnar 1909. Bæði liðin leika í neðri deildum. Í borginni er haldið árlegt hálfmaraþon. Árið 2001 var heimsmeistarakeppnin í hálfmaraþoni haldin í Bristol. Sigurvegarinn var Eþíópíumaðurinn [[Haile Gebrselassie]]. Aðrar hópíþróttir sem stundaðar eru í Bristol eru [[ruðningur]], [[krikket]] og [[íshokkí]]. == Vinabæir == Bristol viðheldur vinabæjasamskiptum við eftirfarandi borgir: {{div col|colwidth=30em}} * {{FRA}} [[Bordeaux]] í Frakklandi, frá 1947 * {{DEU}} [[Hannover]] í Þýskalandi, frá 1947 * {{PRT}} [[Porto]] í Portúgal, frá 1984 * {{GEO}} [[Tbilisi]] í Georgíu, frá 1988 * {{NIC}} [[Puerto Morazan]] í Níkaragva, frá 1989 * {{MOZ}} [[Beira]] í Mósambík, frá 1990 * {{CHN}} [[Guangzhou]] í Kína, frá 2001 {{div col end}} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1682]]) [[Jack Rackham]], sjóræningi * ([[1740]]) [[Nicholas Pocock]], myndlistarmaður * ([[1769]]) [[Thomas Lawrence]], myndlistarmaður * ([[1902]]) [[Paul Dirac]], kjarneðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] [[1933]] * ([[1904]]) [[Cary Grant]], kvikmyndaleikari * ([[1908]]) [[Michael Redgrave]], kvikmyndaleikari * ([[1961]]) [[Gary Mabbutt]], knattspyrnumaður == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Clifton Suspension Bridge-9350.jpg|thumb|Clifton-brúin er helsta kennileiti Bristol.]] * [[Clifton-brúin]] er helsta kennileiti borgarinnar og er 412 metra löng. Hún var tekin í notkun [[1864]] og spannar Avon-gljúfrið. * [[Dómkirkjan í Bristol]] var reist að mestu leyti í lok 13. aldar og í upphafi 14. aldar en nokkrir hlutar hennar eru miklu eldri. Kirkjan varð að dómkirkju [[1542]]. Turnarnir tveir á framhliðinni risu í lok 19. aldar. Ýmis listaverki eru í kirkjunni. Orgelið sjálft er frá [[1685]]. Í kirkjunni hvíla ýmsir menn, aðallega þó gamlir biskupar sem þjónuðu í Bristol. * [[Maríukirkjan Redcliffe]] er biskupakirkja í Bristol. Byrjað var að reisa hana 1292, en framkvæmdir stóðu yfir allt fram á 15. öld. Turninn er 89 m hár og er þar með hæsta mannvirkið í Bristol. * [[Llandoger Trow]] er ein elsta húsaröð í Bristol. Hún var reist í kringum 1664 í King Street í miðborginni og var þá krá og gistihús. Rithöfundarnir [[Daniel Defoe]] og [[Robert Louis Stevenson]] voru gestir á kránni og sagan segir að þeir hafi fengið innblástur fyrir verk sín þar (fyrir skáldsögurnar ''[[Robinson Krúsó]]'' og ''[[Gulleyjan|Gulleyjuna]]''). Röðin var lengri áður fyrr en hluti hennar eyðilagðist í loftárásum seinna stríðs. Húsin eru enn veitingahús í dag. * [[Wills-turninn]] er hluti af háskólanum í Bristol. Hann var reistur 1915-25 og var ein síðasta stórbyggingin í Englandi sem byggð var í [[gotneskur stíll|gotneskum stíl]]. Turninn var reistur sem minnisvarðir fyrir Henry Overton Wills III, fyrsta rektor háskólans. Í dag eru lagadeild og jarðvísindadeild með afnot af húsinu. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Borgir á Bretlandi}} {{Sýslur í Englandi}} [[Flokkur:Borgir á Englandi]] dfgmnm7cowmko00y093wnw7n77y9xcb 1984490 1984489 2026-10-30T17:26:59Z Akigka 183 /* Vinabæir */ 1984490 wikitext text/x-wiki {{Byggð | Nafn = Bristol | Mynd = Bristol landmarks collage.png|Myndatexti = Myndir frá Bristol | Kort = Bristol_UK_location_map.svg | Myndatexti korts = Staðsetning Bristol í Englandi | Skjaldarmerki = Arms_of_Bristol_City_Council.svg | Stofnuð = Í upphafi 11. aldar | Land = [[England]] | Titill svæðis = Svæði | Svæði = Suðvestur-England | Titill svæðis2 = Sýsla | Svæði2 = Bristol (eigin sýsla) | Flatarmál = 110,0 | Ár mannfjölda = [[2012]] | Mannfjöldi = 432.451 | Þéttleiki byggðar = 3931,4 | Titill sveitarstjóra = Borgarstjóri | Sveitarstjóri = [[George Ferguson]] | Póstnúmer = BS | Svæðisnúmer = 0117 | Tímabelti = [[Staðartími Greenwich|GMT]] | Vefsíða = https://www.bristol.gov.uk/ |}} '''Bristol''' er borg og sýsla í [[Suðvestur-England]]i. Borgin var um aldalangt skeið önnur eða þriðja stærsta borg [[Bretland]]s, þar til borgirnar [[Liverpool]], [[Manchester]] og [[Birmingham]] hófu að vaxa hratt í [[Iðnbyltingin|iðnbyltingunni]] frá síðari hluta 18. aldar. Bristol þykir með fegurri stórborgum [[England]]s. Íbúar eru um 494 þúsund (2024). Bristol liggur við ána [[Avon]] nær innst í [[Bristolflói|Bristolflóa]] í Suðvestur-Englandi. Miðborgin sjálf er steinsnar frá suðurströnd flóans. Næstu stærri borgir eru [[Cardiff]] í [[Wales]] (40 km), [[Southampton]] til suðausturs (70 km) og [[Oxford]] til norðausturs (70 km). [[London]] er í um 100 km fjarlægð til austurs. Áin Avon skipti borginni í tvennt, en hún rennur út í Bristolflóa við Avonmouth, aðeins tíu km fyrir norðan miðborgina. Í vesturjaðri borgarinnar er Avon-gljúfrið (Avon Gorge) sem áin rennur um. Mikil brúarmannvirki ganga yfir gljúfrið. Í miðborginni er árhöfn og þurfa skip og bátar að sigla um [[skipastigi|skipastiga]] til að komast um gljúfrið til sjávar. == Heiti == Borgin hét upphaflega Brycgstow, sem merkir „staðurinn við brúna“. Hún var nefnd Byrstofa á íslensku. Á [[15. öldin|15. öld]] var rithátturinn Bristow. Nú bregður svo við að íbúar héraðsins hneigjast til að bæta bókstafnum ell við ýmis orð. Þannig breyttist framburður heitisins (og rithátturinn) í Bristol. Íbúar borgarinnar eru kallaðir Bristolians á ensku. == Skjaldarmerki == [[Skjaldarmerki]] Bristol sýnir hvítt borgarvirki, hálft skip og grænt engi á rauðum grunni. Táknin hafa verið í notkun á mynt og innsigli borgarinnar allt frá [[14. öldin|14. öld]] og vísa til mikilvægi siglinga í sögu borgarinnar. Skjaldarberar eru tveir [[Einhyrningur (dýr)|einhyrningar]] og var þeim bætt við 1569, ásamt hjálminum, höndunum með slöngunni og voginni. Slangan táknar visku, en vogin réttlæti. Neðst er borði með áletruninni ''VIRTUTE ET INDUSTRIA'', sem merkir „með dyggð og iðni“. == Saga == === Upphaf === [[Mynd:Robert Ricart's map of Bristol.png|thumb|Elsta mynd af Bristol er frá 1478. Mynd eftir Robert Ricart.]] Á 8. öld var klaustur stofnað á svæðinu sem kemur fyrst fram í heimildum 804. Bærinn sjálfur myndaðist ekki fyrr en í upphafi [[11. öldin|11. aldar]], en það sést á mynt sem var slegin þar árið [[1010]]. Í annálum segir að [[Haraldur Guðinason]] hafi lent skipi sínu við Bristol [[1052]]. Árið [[1062]] lagði hann frá Bristol á skipum á leið til orrustu í Wales. Allt frá þessum tíma hefur Bristol verið hafnarborg. Skip sigldu upp Bristolflóa og upp ána Avon til að komast til hafnar. Ein helsta verslunarvaran í borginni voru þrælar sem voru seldir til [[Dyflinn]]ar. Kastalavirkið í Bristol var reist af [[Geoffrey de Montbray]], einum af riddurum [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]], skömmu eftir hernámið [[1066]]. Í kastalanum sátu ýmsir enskir konungar til skamms tíma, svo sem [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]] sem ólst upp og hlaut menntun sína þar. Á [[13. öldin|13. öld]] var Bristol orðin mikilvæg hafnarborg. Ullarklæði og [[hveiti]] voru flutt út þaðan en [[vín]] flutt inn frá [[Frakkland]]i og [[Spánn|Spáni]]. Heimildir eru um að skip frá Bristol hafi verslað með fisk frá [[Ísland]]i. Milli 1348 og 1349 skall [[svarti dauði]] á í borginni. Þá lést allt að helmingur borgarbúa. Íbúar voru á bilinu 15-20 þúsund þegar pestin skall á og er álitið að Bristol hafi verið þriðja stærsta borgin í Englandi á þessum tíma, á eftir [[London]] og [[York]]. Þeir voru hins vegar ekki nema 10-12 þúsund á 15. og 16. öld. Þrátt fyrir það leysti [[Játvarður 3.]] Bristol frá sýslunum [[Gloucestershire|Gloucester]] og [[Somerset]] árið [[1373]] og bjó til nýja sýslu, [[Bristolsýsla|Bristolsýslu]], umhverfis borgina. ===Enska öldin=== {{aðalgrein|Enska öldin}} [[Mynd:Matthew-BristolHarbour-Aug2004.jpg|thumb|Skipið Matthew (endursmíðað) við höfn í Bristol]] Nær alla [[15. öldin]]a sigldu fiskiskip frá Bristol til veiða við Íslandsstrendur. Þau stunduðu einnig verslun við Ísland og er álitið að allt að 3% af verslunarvarningi frá Bristol hafi verið úr Íslandsversluninni. Jafnfram fluttu nokkrir Íslendingar til Bristol. Árið [[1483]] voru 48 Íslendingar skráðir þar í borg.<ref>{{tímarit.is|3314012|Samskipti Englendinga og Íslendinga á 15. öld|höfundur=Salvör Nordal|dags=14. nóvember 1998|blað=Lesbók Morgunblaðsins|bls=6}}</ref> Einhverjir Íslendingar hafa einnig verið á skipum sem sigldu frá Bristol til erlendra hafna.<ref>{{tímarit.is|3314337|Úr Birstofu til Íslands og Suðurlanda|höfundur=Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=13. mars 1999|bls=15}}</ref> Þegar Englendingar voru hraktir í æ meira mæli burt frá Íslandi síðla á 15. öld, leituðu þeir á önnur mið. Árið [[1497]] lagði [[John Cabot]] af stað frá Bristol á skipinu ''Matthew'' í leit að dularfullri nýrri eyju í Vesturheimi sem Englendingar höfðu fundið skömmu áður. Þar voru sögð vera gjöful fiskimið. Nokkuð víst er að Cabot hafi verið fyrsti [[Evrópa|Evrópubúinn]] sem kom til meginlands [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] eftir daga víkinganna. Leiðangur Cabots sneri síðan heim aftur til Bristol [[6. ágúst]]. Ári síðar lagði John Cabot aftur upp í Ameríkuferð frá Bristol. Engar heimildur eru til um þá ferð. Talið er að skipin hafi farist. Nýlegar rannsóknir benda þó til þess að leiðangurinn hafi komist til Vesturheims og stofnað fyrsta kristna bæinn á [[Nýfundnaland]]i. Rannsóknir þess eðlis eru í gangi í háskólanum í Bristol.<ref>{{cite web|url=https://www.bristol.ac.uk/history/research/cabot.html|title=The Cabot Project|website=University of Bristol|date=2010}}</ref> === Borgarréttindi og borgarastríðið === Árið [[1542]] veitti [[Hinrik 8.]] Bristol almenn borgarréttindi. Samtímis var Ágústínusarklaustrinu lokað og kirkja þess gerð að dómkirkju ensku biskupakirkjunnar. Öllum öðrum stofnunum [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] í borginni var sömuleiðis lokað. Árið [[1557]] kom sæfarinn [[Martin Frobisher]] til hafnar í Bristol á tveimur skipum. Hann hafði verið í könnunarleiðangri í Vesturheimi og kom með þrjá frumbyggja sem trúlega voru [[Inúítar]]. Þeir klæddust eingöngu mittisskýlum og dóu allir innan þriggja mánaða. [[Elísabet 1.|Elísabet drottning]] sótti borgina heim [[1574]] á ferðalagi sínu um vesturhluta Englands. Árið [[1642]] hófst [[Enska borgarastríðið|enska borgarastyrjöldin]]. Bristol tók stöðu með þinginu í London og styrkti margar af vörnum borgarinnar. [[Karl 2. Englandskonungur]] sendi því her til Bristol, en hann var undir stjórn [[Róbert Rínarfursti|Róberts Rínarfursta]], frænda [[Karl 5. keisari|Karls 5. keisara]]. Þann [[26. júlí]] [[1642]] réðist hann á borgina og tók hana eftir mikil átök. Íbúar og þingliðar fengu að fara óáreittir, en konungsherinn komst yfir mikið magn af vopnum. Þeir náðu sömuleiðis átta kaupskipum í höfninni, en þau urðu grunnurinn að herskipaflota konungs. Árið [[1645]] sigraði þingherinn nokkrar orrustur við konungsherinn í suðvesturhluta Englands og sneri sér því næst að Bristol. Róbert fursti sneri þangað aftur til að skipuleggja varnir. Þingherinn sat um borgina í þrjár vikur og gerði síðan stórárás [[10. september]]. Róbert fékk ekkert við ráðið og gafst upp. Bristol var hertekin af þinghernum, sem hélt borginni það sem eftir lifði stríðs. Árið [[1656]] gaf [[Oliver Cromwell]] fyrirskipun um að rífa niður kastalavirkið í Bristol. === Þrælaskip og óeirðir === Á ofanverðri [[17. öldin|17. öld]] hófst [[Atlantshafsverslunin]] með þræla sem stóð fram á [[19. öldin|19. öld]] (þrælaverslunin var bönnuð í Bretlandi [[1807]]). Á þeim tíma sigldu skip frá Bristol í 2000 skipti til [[Ameríka|Ameríku]] með hálfa milljón þræla frá [[Afríka|Afríku]]. Árin [[1764]]-[[1768|68]] var ný brú reist yfir Avon-gljúfrið, enda var sú gamla löngu úr sér gengin. Þetta var eina leiðin yfir fljótið, utan ferju og var ákveðið að setja vegtoll á brúna til [[1793]]. Þegar vegtollurinn var endurnýjaður á því ári, ásamt því að borgarráðið ætlaði að rífa nálæg hús til að bæta aðgengið að brúnni, sauð upp úr. Þann [[30. september]] brutust út mótmæli og óeirðir sem enduðu í átökum við lögreglu. Ellefu manns biðu bana og 45 aðrir slösuðust. Þetta reyndust verstu óeirðir í Englandi á [[18. öldin|18. öld]]. === Iðnbyltingin === [[Mynd:Bristol Type 156 Beaufighter ExCC.jpg|thumb|Orrustuvélar smíðaðar í Bristol.]] Verslun í Bristol átti mjög undir högg að sækja í upphafi 19. aldar, ekki síst vegna harðnandi samkeppni frá öðrum hafnarborgum í Englandi, svo sem [[Liverpool]]. Afnám þrælaverslunarinnar og hafnbannið á Napóleonstímanum reyndust borginni þung högg. Auk þess varð skipalægið í Avon erfitt fyrir stækkandi skip. Atvinnuvegir breyttust. Nokkur minniháttar kolasvæði eru í grennd við borgina, en kolavinnsla var ekki sérlega ábatasöm og var henni á endanum hætt. Verslun jókst hins vegar aftur talsvert er framleiðsla á tóbaksvörum, pappír og vélaiðnaði var komið á í borginni. Snemma á 19. öld voru lokur settar á í ánni Avon þannig að vatnsmagnið í höfninni hélst stöðugt. Áður gætti mikilla sjávarfalla frá Bristolflóa alla leið inn höfnina. Með tilkomu [[járnbraut]]arinnar var hægt að flytja iðnaðarvörur fljótar og víðar en með skipum. Hafnaraðstaðan færðist neðar í Avon og ný höfn reis við Avonmouth, sem er hluti af Bristol. Þar myndaðist einnig mikill iðnaður. Samfara bættum samgöngum og iðnaði fimmfaldaðist íbúatalan á 19. öldinni. Hún var 68 þúsund árið 1801 en var komin í yfir 300 þúsund áður en öldin var liðin. Árið 1911 voru íbúar orðnir rúm 350 þúsund. Árið [[1910]] var flugvélaverksmiðjan [[British Aircraft Company]] stofnuð í Bristol. Hún var ein allra mikilvægasta flugvélaverksmiðja Bretlands. Þaðan komu margar tegundir flugvéla, ekki síst á stríðstímum. Margar vélanna sem tóku þátt í heimsstyrjöldunum báðum voru framleiddar í Bristol. === Bristol-loftárásirnar === Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum [[Þýskaland|Þjóðverja]] í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] þar sem markmiðið var að eyðileggja höfnina og flugvélaverksmiðjuna. Þær verstu urðu í nóvember 1940 og í apríl 1941. Nánast öll borgin var sprengd. [[Adolf Hitler]] lýsti því sjálfur yfir að borgin hefði verið þurrkuð af yfirborði jarðar.<ref>{{cite web|url=http://www.thisisbristol.co.uk/news/Bristol-Blitz-victims-live-memory-livingarticle-361789-details/article.html|title=Bristol Blitz victims live on in the memory of the living|date=30. september 2008|publisher=Bristol Evening Post|accessdate=6. júní 2009|last=|first=}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Síðustu árásirnar voru gerðar í [[maí]] [[1944]]. Alls urðu árásirnar 77 talsins. Í þeim létust 1299 manns og 80 þúsund hús eyðilögðust. Bristol var í fimmta sæti yfir borgir í Englandi sem hvað verst komu út úr stríðinu. Englendingar kalla atburði þessa „Bristol Blitz“ eða Bristol-loftárásirnar. === Eftirstríðsárin === [[Mynd:Belvedere helicopter at Filton, Bristol, England.jpg|thumb|Þyrla smíðuð í Bristol.]] Árið [[1963]] áttu sér stað atburðir í borginni sem kallast „strætisvagnasniðgangan í Bristol“. Strætisvagnafyrirtækið neitaði að ráða blökkumenn og [[Indland|Indverja]] til starfa. Borgarbúar voru hneykslaðir og hunsuðu strætisvagnana í fjóra mánuði þar til fyrirtækið afnam reglur sínar. Atburðirnir vöktu gífurlega athygli í landinu öllu og áttu stóran þátt í lögum breska þingsins gegn kynþáttahyggju [[1965]] ([[Lög um samskipti kynþátta 1965]]). Flugvélaframleiðslan (fyrirtækið heitir [[Filton]] í dag) náði nýjum hæðum með farþegavélum eftir stríð. Hin hljóðfráa [[Concorde]]-þota var að hluta smíðuð í Bristol, sem og hlutar [[Airbus]]-vélanna. Í Bristol er einnig talsverð framleiðsla á tækjum fyrir geimferðir. Höfnin hefur hægt og rólega flust til Avonmouth og þar eru fluttir inn fleiri bílar en í nokkurri annarri höfn í Englandi. Mikil ferðamennska einkennir Bristol, en borgin er sú sjöunda í röðinni í Englandi hvað fjölda ferðamanna varðar. == Viðburðir og menning == [[Mynd:Bristol International Balloon Fiesta August 14 2004.JPG|thumb|Loftbelgir hefja sig til flugs í Bristol.]] [[Mynd:Bristol Kite Festival.jpg|thumb|Flugdreki í líki hundraðfætlu.]] [[Bristol International Balloon Fiesta]] er heiti á árlegri [[loftbelgur|loftbelgjahátíð]] í borginni. Þangað streyma menn úr öllum heimshornum með loftbelgi, sem eru um hundrað talsins. Margir þeirra eru óvenjulegir í laginu. Hátíð þessi hófst árið 1979 og er í dag ein sú stærsta í Evrópu. Hún er haldin í ágústbyrjun. [[Bristol International Kite Festival]] er árleg [[Flugdreki|flugdrekahátíð]] í borginni, haldin í september. Hún hefur verið haldin síðan [[1986]] og dregur að sér um 30 þús áhorfendur. Árið 1991 var heimsmeistarakeppni í flugdrekagerð haldin í borginni. [[Hafnarhátíðin í Bristol|Hafnarhátíðin mikla í Bristol]] fer fram fram í júlí og hefur verið haldin síðan 1971. Hana sækja 250 þúsund manns árlega en þar má finna útitónlist, götulistarmenn, ýmsar aðrar skemmtanir ogsölubása. Skip og bátar sigla þá um höfnina og ána Avon. [[St Paul's Carnival]] er skrúð- og danshátíð í afrókarabískum stíl og er haldin í júlí. == Kvikmyndir == [[Mynd:Cary Grant Statue.jpg|thumb|Stytta af leikaranum Cary Grant í miðborginni.]] Í Bristol er kvikmyndafyrirtækið [[Aardman Animation]], sem gert hefur leirbrúðumyndir á borð við ''[[Chicken Run]]''. Náttúrufræðideild [[BBC]], sem gerði náttúrulífsmyndirnar með [[David Attenborough]], er með aðsetur í borginni. Ýmsar kvikmyndir hafa verið teknar upp í borginni, sérstaklega utanhúss. Bristol er fæðingarstaður kvikmyndaleikarans [[Cary Grant]]. == Íþróttir == Aðalknattspyrnufélög borgarinnar eru tvö: [[Bristol City]] og [[Bristol Rovers]]. Hvorugt liðið hefur unnið til stærri bikars, en Bristol City komst í úrslit bikarkeppninnar 1909. Bæði liðin leika í neðri deildum. Í borginni er haldið árlegt hálfmaraþon. Árið 2001 var heimsmeistarakeppnin í hálfmaraþoni haldin í Bristol. Sigurvegarinn var Eþíópíumaðurinn [[Haile Gebrselassie]]. Aðrar hópíþróttir sem stundaðar eru í Bristol eru [[ruðningur]], [[krikket]] og [[íshokkí]]. == Vinabæir == Bristol viðheldur vinabæjasamskiptum við eftirfarandi borgir: {{div col|colwidth=20em}} * {{FRA}} [[Bordeaux]] í Frakklandi, frá 1947 * {{DEU}} [[Hannover]] í Þýskalandi, frá 1947 * {{PRT}} [[Porto]] í Portúgal, frá 1984 * {{GEO}} [[Tbilisi]] í Georgíu, frá 1988 * {{NIC}} [[Puerto Morazan]] í Níkaragva, frá 1989 * {{MOZ}} [[Beira]] í Mósambík, frá 1990 * {{CHN}} [[Guangzhou]] í Kína, frá 2001 {{div col end}} == Frægustu börn borgarinnar == * ([[1682]]) [[Jack Rackham]], sjóræningi * ([[1740]]) [[Nicholas Pocock]], myndlistarmaður * ([[1769]]) [[Thomas Lawrence]], myndlistarmaður * ([[1902]]) [[Paul Dirac]], kjarneðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] [[1933]] * ([[1904]]) [[Cary Grant]], kvikmyndaleikari * ([[1908]]) [[Michael Redgrave]], kvikmyndaleikari * ([[1961]]) [[Gary Mabbutt]], knattspyrnumaður == Byggingar og kennileiti == [[Mynd:Clifton Suspension Bridge-9350.jpg|thumb|Clifton-brúin er helsta kennileiti Bristol.]] * [[Clifton-brúin]] er helsta kennileiti borgarinnar og er 412 metra löng. Hún var tekin í notkun [[1864]] og spannar Avon-gljúfrið. * [[Dómkirkjan í Bristol]] var reist að mestu leyti í lok 13. aldar og í upphafi 14. aldar en nokkrir hlutar hennar eru miklu eldri. Kirkjan varð að dómkirkju [[1542]]. Turnarnir tveir á framhliðinni risu í lok 19. aldar. Ýmis listaverki eru í kirkjunni. Orgelið sjálft er frá [[1685]]. Í kirkjunni hvíla ýmsir menn, aðallega þó gamlir biskupar sem þjónuðu í Bristol. * [[Maríukirkjan Redcliffe]] er biskupakirkja í Bristol. Byrjað var að reisa hana 1292, en framkvæmdir stóðu yfir allt fram á 15. öld. Turninn er 89 m hár og er þar með hæsta mannvirkið í Bristol. * [[Llandoger Trow]] er ein elsta húsaröð í Bristol. Hún var reist í kringum 1664 í King Street í miðborginni og var þá krá og gistihús. Rithöfundarnir [[Daniel Defoe]] og [[Robert Louis Stevenson]] voru gestir á kránni og sagan segir að þeir hafi fengið innblástur fyrir verk sín þar (fyrir skáldsögurnar ''[[Robinson Krúsó]]'' og ''[[Gulleyjan|Gulleyjuna]]''). Röðin var lengri áður fyrr en hluti hennar eyðilagðist í loftárásum seinna stríðs. Húsin eru enn veitingahús í dag. * [[Wills-turninn]] er hluti af háskólanum í Bristol. Hann var reistur 1915-25 og var ein síðasta stórbyggingin í Englandi sem byggð var í [[gotneskur stíll|gotneskum stíl]]. Turninn var reistur sem minnisvarðir fyrir Henry Overton Wills III, fyrsta rektor háskólans. Í dag eru lagadeild og jarðvísindadeild með afnot af húsinu. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Borgir á Bretlandi}} {{Sýslur í Englandi}} [[Flokkur:Borgir á Englandi]] h2pbovs0036y1y5hbrqwzpruk82ycz1 0 59598 1984470 1956546 2026-10-30T15:03:47Z Akigka 183 1984470 wikitext text/x-wiki '''Alþjóða skáksambandið''' ([[franska]] ''Fédération Internationale des Échecs'', [[skammstöfun|skammstafað]] '''FIDE'''), er alþjóðlegt samband [[skák]]sambanda, setur alþjóðlegar skákreglur, reiknar og skráir [[skákstig]] skákmanna og skipuleggur [[heimsmeistarakeppni í skák]]. Stofnað í [[París]] í [[Frakkland]]i [[24. júlí]] [[1924]]. Núverandi forseti er kasakstanski athafnamaðurinn [[Tímúr Turlov]]. == Forsetar== Eftirfarandi er listi yfir fyrrum forseta FIDE frá upphafi:<ref>[https://federacionargentinadeajedrez.org/?p=6100 Forsetar FIDE]</ref> * 1924–1939 : [[Alexander Rueb]] {{NLD}} * 1939-1946 : [[Augusto de Muro]] {{ARG}} * 1946-1949 : [[Alexander Rueb]] {{NLD}} * 1949–1970 : [[Folke Rogard]] {{SWE}} * 1970–1978 : [[Max Euwe]] {{NLD}} * 1978–1982 : [[Friðrik Ólafsson]] {{ISL}} * 1982–1995 : [[Florencio Campomanes]] {{PHL}} * 1995–2018 : [[Kirsan Iljumzhinov]] {{RUS}} * 2018-2026 : [[Arkadíj Dvorkovitsj]] {{RUS}} == Heimsmeistarakeppni í skák FIDE == {|class="wikitable" ! Ár !! Meistari !! |- | 1948-1957 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{URS}} |- | 1957-1958 || [[Vasily Smyslov]] || {{URS}} |- | 1958-1960 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{URS}} |- | 1960-1961 || [[Mikhail Tal]] || {{URS}} |- | 1961-1963 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{URS}} |- | 1963-1969 || [[Tigran Petrosjan]] || {{URS}} |- | 1969-1972 || [[Boris Spasskíj]] || {{URS}} |- | 1972-1975 || [[Bobby Fischer]] || {{USA}} |- | 1975-1985 || [[Anatoly Karpov]] || {{URS}} |- | 1985-1993 || [[Garry Kasparov]] || {{URS}} |- | 1993-1999 || [[Anatoly Karpov]] || {{RUS}} |- | 1999-2000 || [[Aleksandr Khalifman]] || {{RUS}} |- | 2002-2003 || [[Viswanathan Anand]] || {{IND}} |- | 2002-2004 || [[Ruslan Ponomariov]] || {{UKR}} |- | 2004-2005 || [[Rustam Kasimdzhanov]] || {{UZB}} |- | 2005-2006 || [[Veselin Topalov]] || {{BGR}} |- | 2006-2007 || [[Vladimir Kramnik]] || {{RUS}} |- | 2007-2013 || [[Viswanathan Anand]] || {{IND}} |- | 2013-2023 || [[Magnus Carlsen]] || {{NOR}} |- | 2023-2024 || [[Ding Liren]] || {{CHN}} |- | 2024- || [[Gukesh Dommaraju]] || {{IND}} |} == Heimsmeistaramót kvenna í skák == {|class="wikitable" ! Ár !! Meisteri !! |- | 1927-1944 || [[Vera Menchik]] || {{URS}}/{{GBR}} |- | 1950-1953 || [[Liudmila Rudenko]] || {{URS}} |- | 1953-1956 || [[Elisaveta Bykova]] || {{URS}} |- | 1956-1958 || [[Olga Rubtsova]] || {{URS}} |- | 1958-1962 || [[Elisaveta Bykova]] || {{URS}} |- | 1962-1978 || [[Nona Gaprindashvili]] || {{URS}} |- | 1978-1991 || [[Maia Chiburdanidze]] || {{URS}} |- | 1991-1996 || [[Xie Jun]] || {{CHN}} |- | 1996-1999 || [[Susan Polgar]] || {{HUN}} |- | 1999-2001 || [[Xie Jun]] || {{CHN}} |- | 2001-2004 || [[Zhu Chen]] || {{CHN}} |- | 2004-2006 || [[Antoaneta Stefanova]] || {{BGR}} |- | 2006-2008 || [[Xu Yuhua]] || {{CHN}} |- | 2088-2010 || [[Alexandra Kosteniuk]] || {{RUS}} |- | 2010-2012 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2012-2013 || [[Anna Ushenina]] || {{UKR}} |- | 2013-2015 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2015-2016 || [[Mariya Muzychuk]] || {{UKR}} |- | 2016-2017 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2017-2018 || [[Tan Zhongyi]] || {{CHN}} |- | 2018-|| [[Ju Wenjun]] || {{CHN}} |} == Tenglar == [https://www.fide.com Vefur FIDE] [[Flokkur:Alþjóða skáksambandið| ]] 0okg9s9ozgrg3k1sbaaet1nw7m5sy9j 1984471 1984470 2026-10-30T15:05:32Z Akigka 183 /* Heimsmeistarakeppni í skák FIDE */ 1984471 wikitext text/x-wiki '''Alþjóða skáksambandið''' ([[franska]] ''Fédération Internationale des Échecs'', [[skammstöfun|skammstafað]] '''FIDE'''), er alþjóðlegt samband [[skák]]sambanda, setur alþjóðlegar skákreglur, reiknar og skráir [[skákstig]] skákmanna og skipuleggur [[heimsmeistarakeppni í skák]]. Stofnað í [[París]] í [[Frakkland]]i [[24. júlí]] [[1924]]. Núverandi forseti er kasakstanski athafnamaðurinn [[Tímúr Turlov]]. == Forsetar== Eftirfarandi er listi yfir fyrrum forseta FIDE frá upphafi:<ref>[https://federacionargentinadeajedrez.org/?p=6100 Forsetar FIDE]</ref> * 1924–1939 : [[Alexander Rueb]] {{NLD}} * 1939-1946 : [[Augusto de Muro]] {{ARG}} * 1946-1949 : [[Alexander Rueb]] {{NLD}} * 1949–1970 : [[Folke Rogard]] {{SWE}} * 1970–1978 : [[Max Euwe]] {{NLD}} * 1978–1982 : [[Friðrik Ólafsson]] {{ISL}} * 1982–1995 : [[Florencio Campomanes]] {{PHL}} * 1995–2018 : [[Kirsan Iljumzhinov]] {{RUS}} * 2018-2026 : [[Arkadíj Dvorkovitsj]] {{RUS}} == Heimsmeistarakeppni í skák FIDE == {|class="wikitable" ! Ár !! Meistari !! |- | 1948-1957 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{USSR}} |- | 1957-1958 || [[Vasily Smyslov]] || {{USSR}} |- | 1958-1960 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{USSR}} |- | 1960-1961 || [[Mikhail Tal]] || {{USSR}} |- | 1961-1963 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{USSR}} |- | 1963-1969 || [[Tigran Petrosjan]] || {{USSR}} |- | 1969-1972 || [[Boris Spasskíj]] || {{USSR}} |- | 1972-1975 || [[Bobby Fischer]] || {{USA}} |- | 1975-1985 || [[Anatoly Karpov]] || {{USSR}} |- | 1985-1993 || [[Garry Kasparov]] || {{USSR}} |- | 1993-1999 || [[Anatoly Karpov]] || {{RUS}} |- | 1999-2000 || [[Aleksandr Khalifman]] || {{RUS}} |- | 2002-2003 || [[Viswanathan Anand]] || {{IND}} |- | 2002-2004 || [[Ruslan Ponomariov]] || {{UKR}} |- | 2004-2005 || [[Rustam Kasimdzhanov]] || {{UZB}} |- | 2005-2006 || [[Veselin Topalov]] || {{BGR}} |- | 2006-2007 || [[Vladimir Kramnik]] || {{RUS}} |- | 2007-2013 || [[Viswanathan Anand]] || {{IND}} |- | 2013-2023 || [[Magnus Carlsen]] || {{NOR}} |- | 2023-2024 || [[Ding Liren]] || {{CHN}} |- | 2024- || [[Gukesh Dommaraju]] || {{IND}} |} == Heimsmeistaramót kvenna í skák == {|class="wikitable" ! Ár !! Meisteri !! |- | 1927-1944 || [[Vera Menchik]] || {{URS}}/{{GBR}} |- | 1950-1953 || [[Liudmila Rudenko]] || {{URS}} |- | 1953-1956 || [[Elisaveta Bykova]] || {{URS}} |- | 1956-1958 || [[Olga Rubtsova]] || {{URS}} |- | 1958-1962 || [[Elisaveta Bykova]] || {{URS}} |- | 1962-1978 || [[Nona Gaprindashvili]] || {{URS}} |- | 1978-1991 || [[Maia Chiburdanidze]] || {{URS}} |- | 1991-1996 || [[Xie Jun]] || {{CHN}} |- | 1996-1999 || [[Susan Polgar]] || {{HUN}} |- | 1999-2001 || [[Xie Jun]] || {{CHN}} |- | 2001-2004 || [[Zhu Chen]] || {{CHN}} |- | 2004-2006 || [[Antoaneta Stefanova]] || {{BGR}} |- | 2006-2008 || [[Xu Yuhua]] || {{CHN}} |- | 2088-2010 || [[Alexandra Kosteniuk]] || {{RUS}} |- | 2010-2012 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2012-2013 || [[Anna Ushenina]] || {{UKR}} |- | 2013-2015 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2015-2016 || [[Mariya Muzychuk]] || {{UKR}} |- | 2016-2017 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2017-2018 || [[Tan Zhongyi]] || {{CHN}} |- | 2018-|| [[Ju Wenjun]] || {{CHN}} |} == Tenglar == [https://www.fide.com Vefur FIDE] [[Flokkur:Alþjóða skáksambandið| ]] o3zetzbvkj8a5g25km0n3v89ukj84k7 1984473 1984471 2026-10-30T15:06:14Z Akigka 183 /* Heimsmeistaramót kvenna í skák */ 1984473 wikitext text/x-wiki '''Alþjóða skáksambandið''' ([[franska]] ''Fédération Internationale des Échecs'', [[skammstöfun|skammstafað]] '''FIDE'''), er alþjóðlegt samband [[skák]]sambanda, setur alþjóðlegar skákreglur, reiknar og skráir [[skákstig]] skákmanna og skipuleggur [[heimsmeistarakeppni í skák]]. Stofnað í [[París]] í [[Frakkland]]i [[24. júlí]] [[1924]]. Núverandi forseti er kasakstanski athafnamaðurinn [[Tímúr Turlov]]. == Forsetar== Eftirfarandi er listi yfir fyrrum forseta FIDE frá upphafi:<ref>[https://federacionargentinadeajedrez.org/?p=6100 Forsetar FIDE]</ref> * 1924–1939 : [[Alexander Rueb]] {{NLD}} * 1939-1946 : [[Augusto de Muro]] {{ARG}} * 1946-1949 : [[Alexander Rueb]] {{NLD}} * 1949–1970 : [[Folke Rogard]] {{SWE}} * 1970–1978 : [[Max Euwe]] {{NLD}} * 1978–1982 : [[Friðrik Ólafsson]] {{ISL}} * 1982–1995 : [[Florencio Campomanes]] {{PHL}} * 1995–2018 : [[Kirsan Iljumzhinov]] {{RUS}} * 2018-2026 : [[Arkadíj Dvorkovitsj]] {{RUS}} == Heimsmeistarakeppni í skák FIDE == {|class="wikitable" ! Ár !! Meistari !! |- | 1948-1957 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{USSR}} |- | 1957-1958 || [[Vasily Smyslov]] || {{USSR}} |- | 1958-1960 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{USSR}} |- | 1960-1961 || [[Mikhail Tal]] || {{USSR}} |- | 1961-1963 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{USSR}} |- | 1963-1969 || [[Tigran Petrosjan]] || {{USSR}} |- | 1969-1972 || [[Boris Spasskíj]] || {{USSR}} |- | 1972-1975 || [[Bobby Fischer]] || {{USA}} |- | 1975-1985 || [[Anatoly Karpov]] || {{USSR}} |- | 1985-1993 || [[Garry Kasparov]] || {{USSR}} |- | 1993-1999 || [[Anatoly Karpov]] || {{RUS}} |- | 1999-2000 || [[Aleksandr Khalifman]] || {{RUS}} |- | 2002-2003 || [[Viswanathan Anand]] || {{IND}} |- | 2002-2004 || [[Ruslan Ponomariov]] || {{UKR}} |- | 2004-2005 || [[Rustam Kasimdzhanov]] || {{UZB}} |- | 2005-2006 || [[Veselin Topalov]] || {{BGR}} |- | 2006-2007 || [[Vladimir Kramnik]] || {{RUS}} |- | 2007-2013 || [[Viswanathan Anand]] || {{IND}} |- | 2013-2023 || [[Magnus Carlsen]] || {{NOR}} |- | 2023-2024 || [[Ding Liren]] || {{CHN}} |- | 2024- || [[Gukesh Dommaraju]] || {{IND}} |} == Heimsmeistaramót kvenna í skák == {|class="wikitable" ! Ár !! Meisteri !! |- | 1927-1944 || [[Vera Menchik]] || {{USSR}}/{{GBR}} |- | 1950-1953 || [[Liudmila Rudenko]] || {{USSR}} |- | 1953-1956 || [[Elisaveta Bykova]] || {{USSR}} |- | 1956-1958 || [[Olga Rubtsova]] || {{USSR}} |- | 1958-1962 || [[Elisaveta Bykova]] || {{USSR}} |- | 1962-1978 || [[Nona Gaprindashvili]] || {{USSR}} |- | 1978-1991 || [[Maia Chiburdanidze]] || {{USSR}} |- | 1991-1996 || [[Xie Jun]] || {{CHN}} |- | 1996-1999 || [[Susan Polgar]] || {{HUN}} |- | 1999-2001 || [[Xie Jun]] || {{CHN}} |- | 2001-2004 || [[Zhu Chen]] || {{CHN}} |- | 2004-2006 || [[Antoaneta Stefanova]] || {{BGR}} |- | 2006-2008 || [[Xu Yuhua]] || {{CHN}} |- | 2088-2010 || [[Alexandra Kosteniuk]] || {{RUS}} |- | 2010-2012 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2012-2013 || [[Anna Ushenina]] || {{UKR}} |- | 2013-2015 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2015-2016 || [[Mariya Muzychuk]] || {{UKR}} |- | 2016-2017 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2017-2018 || [[Tan Zhongyi]] || {{CHN}} |- | 2018-|| [[Ju Wenjun]] || {{CHN}} |} == Tenglar == [https://www.fide.com Vefur FIDE] [[Flokkur:Alþjóða skáksambandið| ]] i5ddykc0xottecdnvm615rheuocn7x6 1984474 1984473 2026-10-30T15:08:53Z Akigka 183 1984474 wikitext text/x-wiki '''Alþjóða skáksambandið''' ([[franska]] ''Fédération Internationale des Échecs'', [[skammstöfun|skammstafað]] '''FIDE'''), er alþjóðlegt samband [[skák]]sambanda, setur alþjóðlegar skákreglur, reiknar og skráir [[skákstig]] skákmanna og skipuleggur [[heimsmeistarakeppni í skák]]. Stofnað í [[París]] í [[Frakkland]]i [[24. júlí]] [[1924]]. Núverandi forseti er kasakstanski athafnamaðurinn [[Tímúr Turlov]].<ref>{{Cite news|author=Karan Prashant Saxena|title=Chess-Kazakh Turlov elected FIDE president with Russia, governance issues in focus|url=https://www.reuters.com/sports/chess-kazakh-turlov-named-fide-president-2026-09-26/|work=[[Reuters]]|date=2026-09-26}}</ref> == Forsetar== Eftirfarandi er listi yfir fyrrum forseta FIDE frá upphafi:<ref>[https://federacionargentinadeajedrez.org/?p=6100 Forsetar FIDE]</ref> * 1924–1939 : [[Alexander Rueb]] {{NLD}} * 1939-1946 : [[Augusto de Muro]] {{ARG}} * 1946-1949 : [[Alexander Rueb]] {{NLD}} * 1949–1970 : [[Folke Rogard]] {{SWE}} * 1970–1978 : [[Max Euwe]] {{NLD}} * 1978–1982 : [[Friðrik Ólafsson]] {{ISL}} * 1982–1995 : [[Florencio Campomanes]] {{PHL}} * 1995–2018 : [[Kirsan Iljumzhinov]] {{RUS}} * 2018-2026 : [[Arkadíj Dvorkovitsj]] {{RUS}} == Heimsmeistarakeppni í skák FIDE == {|class="wikitable" ! Ár !! Meistari !! |- | 1948-1957 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{USSR}} |- | 1957-1958 || [[Vasily Smyslov]] || {{USSR}} |- | 1958-1960 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{USSR}} |- | 1960-1961 || [[Mikhail Tal]] || {{USSR}} |- | 1961-1963 || [[Mikhail Botvinnik]] || {{USSR}} |- | 1963-1969 || [[Tigran Petrosjan]] || {{USSR}} |- | 1969-1972 || [[Boris Spasskíj]] || {{USSR}} |- | 1972-1975 || [[Bobby Fischer]] || {{USA}} |- | 1975-1985 || [[Anatoly Karpov]] || {{USSR}} |- | 1985-1993 || [[Garry Kasparov]] || {{USSR}} |- | 1993-1999 || [[Anatoly Karpov]] || {{RUS}} |- | 1999-2000 || [[Aleksandr Khalifman]] || {{RUS}} |- | 2002-2003 || [[Viswanathan Anand]] || {{IND}} |- | 2002-2004 || [[Ruslan Ponomariov]] || {{UKR}} |- | 2004-2005 || [[Rustam Kasimdzhanov]] || {{UZB}} |- | 2005-2006 || [[Veselin Topalov]] || {{BGR}} |- | 2006-2007 || [[Vladimir Kramnik]] || {{RUS}} |- | 2007-2013 || [[Viswanathan Anand]] || {{IND}} |- | 2013-2023 || [[Magnus Carlsen]] || {{NOR}} |- | 2023-2024 || [[Ding Liren]] || {{CHN}} |- | 2024- || [[Gukesh Dommaraju]] || {{IND}} |} == Heimsmeistaramót kvenna í skák == {|class="wikitable" ! Ár !! Meisteri !! |- | 1927-1944 || [[Vera Menchik]] || {{USSR}}/{{GBR}} |- | 1950-1953 || [[Liudmila Rudenko]] || {{USSR}} |- | 1953-1956 || [[Elisaveta Bykova]] || {{USSR}} |- | 1956-1958 || [[Olga Rubtsova]] || {{USSR}} |- | 1958-1962 || [[Elisaveta Bykova]] || {{USSR}} |- | 1962-1978 || [[Nona Gaprindashvili]] || {{USSR}} |- | 1978-1991 || [[Maia Chiburdanidze]] || {{USSR}} |- | 1991-1996 || [[Xie Jun]] || {{CHN}} |- | 1996-1999 || [[Susan Polgar]] || {{HUN}} |- | 1999-2001 || [[Xie Jun]] || {{CHN}} |- | 2001-2004 || [[Zhu Chen]] || {{CHN}} |- | 2004-2006 || [[Antoaneta Stefanova]] || {{BGR}} |- | 2006-2008 || [[Xu Yuhua]] || {{CHN}} |- | 2088-2010 || [[Alexandra Kosteniuk]] || {{RUS}} |- | 2010-2012 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2012-2013 || [[Anna Ushenina]] || {{UKR}} |- | 2013-2015 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2015-2016 || [[Mariya Muzychuk]] || {{UKR}} |- | 2016-2017 || [[Hou Yifan]] || {{CHN}} |- | 2017-2018 || [[Tan Zhongyi]] || {{CHN}} |- | 2018-|| [[Ju Wenjun]] || {{CHN}} |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == [https://www.fide.com Vefur FIDE] [[Flokkur:Alþjóða skáksambandið| ]] {{s|1924}} fbuohg7czdh9p1cx3qsykkwlrq0y1ob 0 67788 1984539 1384414 2026-10-31T11:02:52Z ~2026-57864-75 122386 /* Minjar um stofnanir þjóðveldisins */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1984539 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kristian_Kaalund_by_Laurberg.jpg|thumb|right|200px|Kristian Kålund á gamalsaldri.]] '''Kristian Kaalund''' eða '''Kristian Kålund''', fullu nafni '''Peter Erasmus Kristian Kaalund''' ([[19. ágúst]] [[1844]] – [[4. júlí]] [[1919]]) var [[Danmörk|danskur]] [[textafræði]]ngur, lengst af bókavörður við [[Árnasafn]] ([[Den Arnamagnæanske Samling]]) í [[Kaupmannahöfn]]. == Æviferill == Kristian Kaalund fæddist í Søllested á [[Láland]]i. Foreldrar hans voru Caspar Ernst Kaalund (1806–1853), sóknarprestur í Søllested, og kona hans Anna Helene Riedewaldt (1817–1888). Kaalund var 9 ára þegar hann missti föður sinn. Hann varð stúdent frá Herlúfshólmsskólanum 1863, fór svo í Háskólann í Kaupmannahöfn og tók meistarapróf í norrænni textafræði 1869, með ritgerðinni: „Familielivet paa Island i den første sagaperiode (indtil 1030)“, sem birtist í [[Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie|Árbókum Fornfræðafélagsins]] 1870. Haustið 1872 fór Kaalund til Íslands og dvaldist þar í tvö ár. Hann ferðaðist um mestan hluta landsins sumrin 1873 og 1874 til þess að kynna sér sögustaði fornritanna. Þessar rannsóknir, sem hann jók síðar með viðbótarefni úr prentuðum og óprentuðum ritum, birtust síðar í tveggja binda riti: ''Bidrag til en historisk-topografisk beskrivelse af Island'', 1877–1882. Það er enn talið undirstöðurit um íslenskar fornleifar og ómissandi handbók fyrir þá sem lesa [[Íslendingasögur]]nar, vegna ítarlegra upplýsinga, sem hann fékk m.a. hjá staðkunnugu fólki. Ritið kom út í íslenskri þýðingu 1984–1986, undir heitinu ''Íslenskir sögustaðir'' 1–4. Kaalund fékk doktorsnafnbót 8. maí 1879 fyrir hluta þessa verks (kaflann um Norðlendingafjórðung). Eftir að hann kom frá Íslandi, varð hann (1875) kennari við Metropolitanskólann í Kaupmannahöfn ([[aðjúnkt]] 1880), en lét af því starfi vorið 1883, þegar hann varð ritari [[Árnanefnd]]ar og bókavörður við [[Árnasafn|Handritasafn Árna Magnússonar]]. Mikilvægasta verk hans þar, var heildarskrá um handritasafnið, sem kom út í tveimur bindum 1889–1894. Slíka skrá hafði sárlega vantað, og nokkrir gert atlögu að verkinu, m.a. [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón Sigurðsson forseti]], en með verki Kaalunds varð safnið loks aðgengilegt fræðimönnum. Árið 1900 gaf hann út sambærilega skrá yfir forn íslensk og norsk handrit í [[Konungsbókhlaða|Konungsbókhlöðu í Kaupmannahöfn]] og [[Háskólabókasafnið í Kaupmannahöfn|Háskólabókasafninu]]. Þar birti Kaalund ítarlega ritgerð um söfnun og varðveislu handritanna fornu. Sem bókavörður við Árnasafn, og ritari í [[Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur]] (frá stofnun þess [[1879]]) og í [[Fornfræðafélagið|Fornritanefnd Fornfræðafélagsins]] (eftir [[Konráð Gíslason]] [[1891]]), hafði Kaalund mikil áhrif á útgáfustarfsemi á sviði íslenskra fornrita, og gaf sjálfur út nokkur rit. Mikilvægust er vönduð útgáfa hans á [[Sturlunga saga|Sturlunga sögu]] 1906–1911. Útgáfa hans á ''Palæografisk Atlas'', með fjölda sýnishorna af dönskum, norskum og íslenskum handritum, hafði mikla þýðingu fyrir rannsóknir á þróun skriftar á Norðurlöndum á fyrri öldum. Á síðustu árum sínum fékkst Kaalund einkum við sögu Árnasafns, og gaf út heimildir um líf og starf stofnandans, [[Árni Magnússon|Árna Magnússonar]]. Hefur hann eflaust ætlað að setja kórónuna á það verk með ítarlegri ævisögu Árna, en hann dó frá því verki. Í Íslandsför sinni lærði Kristian Kaalund að tala íslensku, og bar síðan hlýjan hug til þjóðarinnar. Fékk hann brátt áhuga á sögu Íslands á síðari öldum, sem kom honum að gagni þegar hann skrifaði æviágrip fjölda Íslendinga í ''Dansk biografisk leksikon'', 1887–1905, og greinar um Ísland i ''Nordisk konversations-leksikon'', 3. útg. Þegar Kristian Kaalund varð sjötugur, 1914, gaf [[Hið íslenska fræðafélag í Kaupmannahöfn]] út afmælisrit honum til heiðurs, með æviágripi hans eftir [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finn Jónsson]] og greinum sex íslenskra fræðimanna. * ''Afmælisrit til dr. Phil. Kr. Kålunds, bókavarðar við Safn Árna Magnússonar, 19. ágúst 1914'', Kaupmannahöfn. Kristian Kaalund var ógiftur og barnlaus. Við fráfall hans, 1919, arfleiddi hann Hið íslenska fræðafélag að öllum eigum sínum. Hann varð félagi í [[Vísindafélagið í Kristjaníu|Vísindafélaginu í Kristjaníu]] 1899, í [[Vísindafélagið danska|Vísindafélaginu danska]] ([[Videnskabernes Selskab]]) 1900 og Sænska vísindafélaginu (Kungliga vitterhets-, historie- og antikvitets akademien) 1910. Hann varð [[Dannebrogs-orðan|riddari af Dannebrog]] 1907. [[Hið íslenska bókmenntafélag]] kaus hann heiðursfélaga 1897. == Rannsóknir á íslenskum fornleifum == Kristian Kaalund ferðaðist um allt Ísland til þess að skoða og skrá þekkta sögustaði og sögusvið Íslendingasagna. Í bók sinni, ''Bidrag til en topografisk-historisk Beskrivelse af Island'' eða Íslenskir sögustaðir, lýsir Kaalund landslaginu og fornum minjum sem hann taldi að tengdust Íslendingasögum eða vörpuðu ljósi á þær. Einnig skráði hann sagnir og munnmæli sem tengdust rústum og fornum grafhaugum. Hann notaði margskonar heimildir og studdist t.d. við örnefni og staðbundnar hefðir auk eigin athugana á rústum sem hann skoðaði. Hann bar vettvangsathuganir sínar saman við upplýsingar sem hann fann í sóknarlýsingum og gögnum frá Konunglegu fornminjanefndinni í Danmörku auk margvíslegra annarra heimilda. Árið 1882 gaf Kaalund út ritgerðina ''Islands Fortidslævningar'' eða “Icelandic Antiquities”, þar sem að hann skráði niður alla þekkta heiðna grafstaði. Hann efaðist um að það væri mikill fjöldi af heiðnum grafreitum vegna þess að fyrstu landnámsmennirnir komu til landsins á seinni hluta 9. aldar og svo var kristnin tekin upp árið 1000, samkvæmt ''[[Íslendingabók]]'' og ''[[Landnámabók]]'' . == Minjar um stofnanir þjóðveldisins == Í leiðangri sínum leitaðist Kaalund við að fara á alla þá staði sem getið er í Íslendingasögunum (nokkur svæði urðu þó útundan), lýsa þeim rústum sem taldar voru tengjast sögunum og átta sig á staðháttum m.a. með tilliti til þess hvort leiðalýsingar sagnanna væru raunhæfar. Hann taldi að með því að skoða staðhættina mætti varpa ljósi á óskýr atriði í sögunum og jafnvel skera úr um hvaða textar væru upprunalegastir þar sem sögurnar voru varðveittar í mismunandi gerðum. En hann hafði líka áhuga á því að varpa almennu ljósi á söguöldina með því að skoða staðhætti og fornleifar og lagði því líka áherslu á að skoða ummerki um stofnanir þjóðveldisins, hof og þing. Hann athugaði marga slíka staði þó þeirra væri ekki endlilega getið í sögunum og lagði víða grunninn að frekari rannsóknum. Hann skráði t.d. um 60 staði þar sem hann taldi að hof hefðu verið í heiðni, m.a. á Hofstöðum í Mývatnssveit þar sem Daniel Bruun átti seinna eftir að gera mikinn uppgröft og þar sem mikla rannsóknir fóru aftur fram 1991-2002. Kaalund kom einnig á marga af þeim stöðum sem taldir eru hafa verið þingstaðir á þjóðveldisöld og tókst á við þann vanda að reyna að skilgreina slíka staði útfrá minjum sem sáust á yfirborði. Á mörgum slíkum stöðum fann hann þyrpingar af ferhyrndum rústum, sem hann taldi vera búðir, og svo annaðhvort ferhyrndar eða hringlaga rústir sem hann taldi vera dómhringa. Á sumum þingstaðanna taldi hann einnig hafa verið þingbrekku. Mjög oft voru það örnefni eins og "þing" eða "búð" sem komu honum á sporið þar sem hann leitaði þingstaða. Kaalund beitti hvergi uppgrefti við rannsóknir sínar en lýsingar hans og skilgreiningar á minjastöðum lögðu grundvöllinn að frekari rannsóknum á næstu áratugum. Hið Íslenzka fornleifafélag var stofnað 1879 og áttu rannsóknarmenn þess, Sigurður Vigfússon og Brynjúlfur Jónsson frá Minna Núpi, eftir að heimsækja flesta þá staði sem Kaalund skráði, enduskoða sumar af túlkunum hans en þó oftar að bæta við ítarlegri lýsingum. Stórt hlutfall friðlýstra minjastaða í dag var fyrst lýst af Kristian Kaalund. == Brenna Njáls == Kaalund heimsótti Bergþórshvol þar sem Njáll og fjölskylda hans voru brennd inni árið 1011 samkvæmt Njáls sögu. Hann fann þar ösku og búta af bronsi, en taldi það ættað úr ruslahaugi og væri því ekki tengt brennunni sjálfri. Í kjölfarið hafa ýmsir fræðimenn, þ.á.m. Sigurður Vigfússon, Matthíast Þórðarson og Kristján Eldjárn spreytt sig á að finna ummerki um Njálsbrennu á Bergþórshvoli, en með misjöfnum árangri. == Ritstörf == === Útgáfur og fræðirit === * ''Bidrag til en historisk-topografisk beskrivelse af Island'' 1–2, København 1877–1882. — Íslensk þýðing: ''Íslenskir sögustaðir'' 1–4, Örn og Örlygur, Rvík 1984–1986, [[Haraldur Matthíasson]] þýddi. * ''[[Fljótsdæla saga|Fljótsdæla hin meiri, eller den længere Droplaugarsona saga]]'', København 1883. [[Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur]], rit 11. * ''[[Reykjaholtsmáldagi]]'', København 1885. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit. 14. * ''[[Laxdæla saga]]'', København 1889–1891. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 19. * ''[[Laxdæla saga]]'', Halle 1896. [[Altnordische Saga-Bibliothek]] 4. * ''Katalog over den Arnamagnæanske Håndskriftsamling'' 1–2, København 1889–1894. — Í 2. bindi er ritgerð eftir Kaalund um Árna Magnússon og handritasafn hans, 22 bls. * ''[[Gull-Þóris saga]] eller [[Þorskfirðinga saga]]'', København 1898. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 26. * ''Katalog over de oldnorsk-islandske håndskrifter i Det store Kongelige biblotek og Universitetsbiblioteket (udenfor den Arnamagnæanske samling) samt den Arnamagnæanske samlings tilvækst 1894–99''. København 1900. — Í bókinni er ritgerð Kaalunds: „Den nordiske (norrøne) oldlitteraturs samling og bevaring“, 63 bls. * ''[[Heiðarvíga saga]]'', København 1904. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 31. * ''Palæografisk Atlas'', Dansk afdeling, København 1903. * ''Palæografisk Atlas'', Oldnorsk-islandsk afdeling, København 1905. * ''Palæografisk Atlas'', Ny serie, Oldnorsk-islandske skriftprøver c. 1300–1700, København 1907. * ''Lækningabók. Den islandske lægebog codex Arnamagnæanus 434a 12mo'', København 1907. Videnskabernes Selskab. * ''[[Sturlunga saga]]'' 1–2, København 1906–1911. Fornfræðafélagið gaf út. Textaútgáfa eftir handritunum. * ''Arne Magnussons i AM 435 A-B 4to indeholdte håndskriftfortegnelser'', København 1909. Árnanefnd gaf út. * ''[[Alfræði íslensk]]'' 1: AM 194 8vo, København 1908. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 37. * ''Alfræði íslensk'' 2: Rímtöl, København 1914–1916. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 41. Meðútgefandi: [[Natanael Beckman]]. * ''Alfræði íslensk'' 3: Landalýsingar m.fl., København 1917–1918. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 45. * ''Árni Magnússons brevveksling med Torfæus (Þormóður Torfason)'', København 1916. Carlsbergssjóðurinn. * ''Árni Magnússons embedsskrivelser og andre offenlige aktstykker'', København 1916. Carlsbergssjóðurinn. * ''[[Kirjalax saga|Kirialax saga]]'', København 1917. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 43. * ''Árni Magnússons private brevveksling'', København 1920. — [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finnur Jónsson]] lauk verkinu, sem er að hluta útdrættir úr bréfunum. === Nokkrar greinar === * „Familielivet paa Island i den første sagaperiode (indtil 1030)“. ''[[Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie]]'', Kbh. 1870, 269-381. * „Islands fortidslævninger“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1882, 57-124. * „Om lakunerne i Gull-Þóris saga“. ''[[Arkiv for nordisk filologi]]'', Christiania 1883, 179-191. * „Droplaugarsona saga – i den ved brudstykket AM 162 fol. repræsenterede bearbejdelse“. ''Arkiv for nordisk filologi'', Christiania 1886, 159-176. * „En islandsk ordsprogsamling fra 15de århundrede, med tillæg ...“. ''Småstykker'' 7, Kbh. 1886, 131-184. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur. * „Sitte. Skandinavische Verhältnisse“. ''Grundriss der germanischen Philologie'' 13, 1890. – [[Valtýr Guðmundsson]] skrifaði seinni hlutann, sem birtist nokkrum árum seinna. * „Nyfundet brudstykke af en gammelnorsk homilie“. ''[[Arkiv för nordisk filologi]]'', Lund 1896, 367-369. * „Kan „Historia de profectione Danorum in Terram sanctam“ regnes for Danmarks litteratur“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1896, 79-96. * „Fyrsta sjóferð Finns Magnússonar“. ''[[Eimreiðin]]'', Kmh. 1897, 115-123. * „Bidrag til Rasmus Rasks levned. Fra samtidiges skildring“. ''Dania. Tidsskrift for dansk sprog og litteratur, samt folkeminder'' 4, Kbh. 1897, 129-143. * „Det islandske Lovbjærg“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1899, 1-18. * „Om håndskrifterne af Sturlunga saga og dennes enkelte bestanddele“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1901, 259-300. * „Studier over Crymogæa“. ''Arkiv för nordisk filologi'', Lund 1907, 211-234. * „Bidrag til digtningen på Island omkring 1500, ...“. ''Nordisk tidsskrift for filologi'', Kbh. 1908, 108-125. * „Islands digtning omkring 1500“. ''Nordisk tidsskrift for filologi'', Kbh. 1909, 37-46. * „En islandsk vejviser for pilgrimme fra 12. aarhundrede“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1913, 51-105. * „Kirjalax sagas kilder“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1917. * „En beretning om Island, nedskreven 1741“. ''Namn och bygd'' 5, Lund 1917, 9-14. === Þýðingar === * Jón Thoroddsen: ''Indride og Sigrid – fortælling'', København 1874. (''[[Piltur og stúlka]]'' á dönsku) * ''Sturlunga saga'' 1–2, København 1904. (Dönsk þýðing), Fornfræðafélagið gaf út. == Heimildir == * Jón Helgason: „Kristian Kålund“. ''Dansk biografisk leksikon'' 8, 3. útg., København 1981. * Bogi Th. Melsted: „Kristian Kålund“. ''Ársrit Hins íslenska fræðafélags'', Fimmta ár, Kmh. 1920, 91-116. * {{wpheimild | tungumál = da | titill = Peter Erasmus Kristian Kaalund | mánuðurskoðað = 27. júlí | árskoðað = 2008}} {{fde|1844|1919|Kaalund, Kristian}} * Adolf Friðriksson: ''Sagas and popular antiquarianism in Icelandic archaeology''. Aldershot 1994. [[Flokkur:Danskir textafræðingar|Kaalund, Kristian]] an4tqde4h24ffa1pl9mgihyt0xtrfem 1984540 1984539 2026-10-31T11:03:40Z ~2026-57864-75 122386 /* Minjar um stofnanir þjóðveldisins */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1984540 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kristian_Kaalund_by_Laurberg.jpg|thumb|right|200px|Kristian Kålund á gamalsaldri.]] '''Kristian Kaalund''' eða '''Kristian Kålund''', fullu nafni '''Peter Erasmus Kristian Kaalund''' ([[19. ágúst]] [[1844]] – [[4. júlí]] [[1919]]) var [[Danmörk|danskur]] [[textafræði]]ngur, lengst af bókavörður við [[Árnasafn]] ([[Den Arnamagnæanske Samling]]) í [[Kaupmannahöfn]]. == Æviferill == Kristian Kaalund fæddist í Søllested á [[Láland]]i. Foreldrar hans voru Caspar Ernst Kaalund (1806–1853), sóknarprestur í Søllested, og kona hans Anna Helene Riedewaldt (1817–1888). Kaalund var 9 ára þegar hann missti föður sinn. Hann varð stúdent frá Herlúfshólmsskólanum 1863, fór svo í Háskólann í Kaupmannahöfn og tók meistarapróf í norrænni textafræði 1869, með ritgerðinni: „Familielivet paa Island i den første sagaperiode (indtil 1030)“, sem birtist í [[Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie|Árbókum Fornfræðafélagsins]] 1870. Haustið 1872 fór Kaalund til Íslands og dvaldist þar í tvö ár. Hann ferðaðist um mestan hluta landsins sumrin 1873 og 1874 til þess að kynna sér sögustaði fornritanna. Þessar rannsóknir, sem hann jók síðar með viðbótarefni úr prentuðum og óprentuðum ritum, birtust síðar í tveggja binda riti: ''Bidrag til en historisk-topografisk beskrivelse af Island'', 1877–1882. Það er enn talið undirstöðurit um íslenskar fornleifar og ómissandi handbók fyrir þá sem lesa [[Íslendingasögur]]nar, vegna ítarlegra upplýsinga, sem hann fékk m.a. hjá staðkunnugu fólki. Ritið kom út í íslenskri þýðingu 1984–1986, undir heitinu ''Íslenskir sögustaðir'' 1–4. Kaalund fékk doktorsnafnbót 8. maí 1879 fyrir hluta þessa verks (kaflann um Norðlendingafjórðung). Eftir að hann kom frá Íslandi, varð hann (1875) kennari við Metropolitanskólann í Kaupmannahöfn ([[aðjúnkt]] 1880), en lét af því starfi vorið 1883, þegar hann varð ritari [[Árnanefnd]]ar og bókavörður við [[Árnasafn|Handritasafn Árna Magnússonar]]. Mikilvægasta verk hans þar, var heildarskrá um handritasafnið, sem kom út í tveimur bindum 1889–1894. Slíka skrá hafði sárlega vantað, og nokkrir gert atlögu að verkinu, m.a. [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón Sigurðsson forseti]], en með verki Kaalunds varð safnið loks aðgengilegt fræðimönnum. Árið 1900 gaf hann út sambærilega skrá yfir forn íslensk og norsk handrit í [[Konungsbókhlaða|Konungsbókhlöðu í Kaupmannahöfn]] og [[Háskólabókasafnið í Kaupmannahöfn|Háskólabókasafninu]]. Þar birti Kaalund ítarlega ritgerð um söfnun og varðveislu handritanna fornu. Sem bókavörður við Árnasafn, og ritari í [[Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur]] (frá stofnun þess [[1879]]) og í [[Fornfræðafélagið|Fornritanefnd Fornfræðafélagsins]] (eftir [[Konráð Gíslason]] [[1891]]), hafði Kaalund mikil áhrif á útgáfustarfsemi á sviði íslenskra fornrita, og gaf sjálfur út nokkur rit. Mikilvægust er vönduð útgáfa hans á [[Sturlunga saga|Sturlunga sögu]] 1906–1911. Útgáfa hans á ''Palæografisk Atlas'', með fjölda sýnishorna af dönskum, norskum og íslenskum handritum, hafði mikla þýðingu fyrir rannsóknir á þróun skriftar á Norðurlöndum á fyrri öldum. Á síðustu árum sínum fékkst Kaalund einkum við sögu Árnasafns, og gaf út heimildir um líf og starf stofnandans, [[Árni Magnússon|Árna Magnússonar]]. Hefur hann eflaust ætlað að setja kórónuna á það verk með ítarlegri ævisögu Árna, en hann dó frá því verki. Í Íslandsför sinni lærði Kristian Kaalund að tala íslensku, og bar síðan hlýjan hug til þjóðarinnar. Fékk hann brátt áhuga á sögu Íslands á síðari öldum, sem kom honum að gagni þegar hann skrifaði æviágrip fjölda Íslendinga í ''Dansk biografisk leksikon'', 1887–1905, og greinar um Ísland i ''Nordisk konversations-leksikon'', 3. útg. Þegar Kristian Kaalund varð sjötugur, 1914, gaf [[Hið íslenska fræðafélag í Kaupmannahöfn]] út afmælisrit honum til heiðurs, með æviágripi hans eftir [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finn Jónsson]] og greinum sex íslenskra fræðimanna. * ''Afmælisrit til dr. Phil. Kr. Kålunds, bókavarðar við Safn Árna Magnússonar, 19. ágúst 1914'', Kaupmannahöfn. Kristian Kaalund var ógiftur og barnlaus. Við fráfall hans, 1919, arfleiddi hann Hið íslenska fræðafélag að öllum eigum sínum. Hann varð félagi í [[Vísindafélagið í Kristjaníu|Vísindafélaginu í Kristjaníu]] 1899, í [[Vísindafélagið danska|Vísindafélaginu danska]] ([[Videnskabernes Selskab]]) 1900 og Sænska vísindafélaginu (Kungliga vitterhets-, historie- og antikvitets akademien) 1910. Hann varð [[Dannebrogs-orðan|riddari af Dannebrog]] 1907. [[Hið íslenska bókmenntafélag]] kaus hann heiðursfélaga 1897. == Rannsóknir á íslenskum fornleifum == Kristian Kaalund ferðaðist um allt Ísland til þess að skoða og skrá þekkta sögustaði og sögusvið Íslendingasagna. Í bók sinni, ''Bidrag til en topografisk-historisk Beskrivelse af Island'' eða Íslenskir sögustaðir, lýsir Kaalund landslaginu og fornum minjum sem hann taldi að tengdust Íslendingasögum eða vörpuðu ljósi á þær. Einnig skráði hann sagnir og munnmæli sem tengdust rústum og fornum grafhaugum. Hann notaði margskonar heimildir og studdist t.d. við örnefni og staðbundnar hefðir auk eigin athugana á rústum sem hann skoðaði. Hann bar vettvangsathuganir sínar saman við upplýsingar sem hann fann í sóknarlýsingum og gögnum frá Konunglegu fornminjanefndinni í Danmörku auk margvíslegra annarra heimilda. Árið 1882 gaf Kaalund út ritgerðina ''Islands Fortidslævningar'' eða “Icelandic Antiquities”, þar sem að hann skráði niður alla þekkta heiðna grafstaði. Hann efaðist um að það væri mikill fjöldi af heiðnum grafreitum vegna þess að fyrstu landnámsmennirnir komu til landsins á seinni hluta 9. aldar og svo var kristnin tekin upp árið 1000, samkvæmt ''[[Íslendingabók]]'' og ''[[Landnámabók]]'' . == Minjar um stofnanir þjóðveldisins == Í leiðangri sínum leitaðist Kaalund við að fara á alla þá staði sem getið er í Íslendingasögunum (nokkur svæði urðu þó útundan), lýsa þeim rústum sem taldar voru tengjast sögunum og átta sig á staðháttum m.a. með tilliti til þess hvort leiðalýsingar sagnanna væru raunhæfar. Hann taldi að með því að skoða staðhættina mætti varpa ljósi á óskýr atriði í sögunum og jafnvel skera úr um hvaða textar væru upprunalegastir þar sem sögurnar voru varðveittar í mismunandi gerðum. En hann hafði líka áhuga á því að varpa almennu ljósi á söguöldina með því að skoða staðhætti og fornleifar og lagði því líka áherslu á að skoða ummerki um stofnanir þjóðveldisins, hof og þing. Hann athugaði marga slíka staði þó þeirra væri ekki endlilega getið í sögunum og lagði víða grunninn að frekari rannsóknum. Hann skráði t.d. um 60 staði þar sem hann taldi að hof hefðu verið í heiðni, m.a. á Hofstöðum í Mývatnssveit þar sem Daniel Bruun átti seinna eftir að gera mikinn uppgröft og þar sem mikla rannsóknir fóru aftur fram 1991-2002. Kaalund kom einnig á marga af þeim stöðum sem taldir eru hafa verið þingstaðir á þjóðveldisöld og tókst á við þann vanda að reyna að skilgreina slíka staði út frá minjum sem sáust á yfirborði. Á mörgum slíkum stöðum fann hann þyrpingar af ferhyrndum rústum, sem hann taldi vera búðir, og svo annaðhvort ferhyrndar eða hringlaga rústir sem hann taldi vera dómhringa. Á sumum þingstaðanna taldi hann einnig hafa verið þingbrekku. Mjög oft voru það örnefni eins og "þing" eða "búð" sem komu honum á sporið þar sem hann leitaði þingstaða. Kaalund beitti hvergi uppgrefti við rannsóknir sínar en lýsingar hans og skilgreiningar á minjastöðum lögðu grundvöllinn að frekari rannsóknum á næstu áratugum. Hið Íslenzka fornleifafélag var stofnað 1879 og áttu rannsóknarmenn þess, Sigurður Vigfússon og Brynjúlfur Jónsson frá Minna Núpi, eftir að heimsækja flesta þá staði sem Kaalund skráði, enduskoða sumar af túlkunum hans en þó oftar að bæta við ítarlegri lýsingum. Stórt hlutfall friðlýstra minjastaða í dag var fyrst lýst af Kristian Kaalund. == Brenna Njáls == Kaalund heimsótti Bergþórshvol þar sem Njáll og fjölskylda hans voru brennd inni árið 1011 samkvæmt Njáls sögu. Hann fann þar ösku og búta af bronsi, en taldi það ættað úr ruslahaugi og væri því ekki tengt brennunni sjálfri. Í kjölfarið hafa ýmsir fræðimenn, þ.á.m. Sigurður Vigfússon, Matthíast Þórðarson og Kristján Eldjárn spreytt sig á að finna ummerki um Njálsbrennu á Bergþórshvoli, en með misjöfnum árangri. == Ritstörf == === Útgáfur og fræðirit === * ''Bidrag til en historisk-topografisk beskrivelse af Island'' 1–2, København 1877–1882. — Íslensk þýðing: ''Íslenskir sögustaðir'' 1–4, Örn og Örlygur, Rvík 1984–1986, [[Haraldur Matthíasson]] þýddi. * ''[[Fljótsdæla saga|Fljótsdæla hin meiri, eller den længere Droplaugarsona saga]]'', København 1883. [[Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur]], rit 11. * ''[[Reykjaholtsmáldagi]]'', København 1885. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit. 14. * ''[[Laxdæla saga]]'', København 1889–1891. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 19. * ''[[Laxdæla saga]]'', Halle 1896. [[Altnordische Saga-Bibliothek]] 4. * ''Katalog over den Arnamagnæanske Håndskriftsamling'' 1–2, København 1889–1894. — Í 2. bindi er ritgerð eftir Kaalund um Árna Magnússon og handritasafn hans, 22 bls. * ''[[Gull-Þóris saga]] eller [[Þorskfirðinga saga]]'', København 1898. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 26. * ''Katalog over de oldnorsk-islandske håndskrifter i Det store Kongelige biblotek og Universitetsbiblioteket (udenfor den Arnamagnæanske samling) samt den Arnamagnæanske samlings tilvækst 1894–99''. København 1900. — Í bókinni er ritgerð Kaalunds: „Den nordiske (norrøne) oldlitteraturs samling og bevaring“, 63 bls. * ''[[Heiðarvíga saga]]'', København 1904. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 31. * ''Palæografisk Atlas'', Dansk afdeling, København 1903. * ''Palæografisk Atlas'', Oldnorsk-islandsk afdeling, København 1905. * ''Palæografisk Atlas'', Ny serie, Oldnorsk-islandske skriftprøver c. 1300–1700, København 1907. * ''Lækningabók. Den islandske lægebog codex Arnamagnæanus 434a 12mo'', København 1907. Videnskabernes Selskab. * ''[[Sturlunga saga]]'' 1–2, København 1906–1911. Fornfræðafélagið gaf út. Textaútgáfa eftir handritunum. * ''Arne Magnussons i AM 435 A-B 4to indeholdte håndskriftfortegnelser'', København 1909. Árnanefnd gaf út. * ''[[Alfræði íslensk]]'' 1: AM 194 8vo, København 1908. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 37. * ''Alfræði íslensk'' 2: Rímtöl, København 1914–1916. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 41. Meðútgefandi: [[Natanael Beckman]]. * ''Alfræði íslensk'' 3: Landalýsingar m.fl., København 1917–1918. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 45. * ''Árni Magnússons brevveksling med Torfæus (Þormóður Torfason)'', København 1916. Carlsbergssjóðurinn. * ''Árni Magnússons embedsskrivelser og andre offenlige aktstykker'', København 1916. Carlsbergssjóðurinn. * ''[[Kirjalax saga|Kirialax saga]]'', København 1917. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 43. * ''Árni Magnússons private brevveksling'', København 1920. — [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finnur Jónsson]] lauk verkinu, sem er að hluta útdrættir úr bréfunum. === Nokkrar greinar === * „Familielivet paa Island i den første sagaperiode (indtil 1030)“. ''[[Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie]]'', Kbh. 1870, 269-381. * „Islands fortidslævninger“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1882, 57-124. * „Om lakunerne i Gull-Þóris saga“. ''[[Arkiv for nordisk filologi]]'', Christiania 1883, 179-191. * „Droplaugarsona saga – i den ved brudstykket AM 162 fol. repræsenterede bearbejdelse“. ''Arkiv for nordisk filologi'', Christiania 1886, 159-176. * „En islandsk ordsprogsamling fra 15de århundrede, med tillæg ...“. ''Småstykker'' 7, Kbh. 1886, 131-184. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur. * „Sitte. Skandinavische Verhältnisse“. ''Grundriss der germanischen Philologie'' 13, 1890. – [[Valtýr Guðmundsson]] skrifaði seinni hlutann, sem birtist nokkrum árum seinna. * „Nyfundet brudstykke af en gammelnorsk homilie“. ''[[Arkiv för nordisk filologi]]'', Lund 1896, 367-369. * „Kan „Historia de profectione Danorum in Terram sanctam“ regnes for Danmarks litteratur“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1896, 79-96. * „Fyrsta sjóferð Finns Magnússonar“. ''[[Eimreiðin]]'', Kmh. 1897, 115-123. * „Bidrag til Rasmus Rasks levned. Fra samtidiges skildring“. ''Dania. Tidsskrift for dansk sprog og litteratur, samt folkeminder'' 4, Kbh. 1897, 129-143. * „Det islandske Lovbjærg“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1899, 1-18. * „Om håndskrifterne af Sturlunga saga og dennes enkelte bestanddele“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1901, 259-300. * „Studier over Crymogæa“. ''Arkiv för nordisk filologi'', Lund 1907, 211-234. * „Bidrag til digtningen på Island omkring 1500, ...“. ''Nordisk tidsskrift for filologi'', Kbh. 1908, 108-125. * „Islands digtning omkring 1500“. ''Nordisk tidsskrift for filologi'', Kbh. 1909, 37-46. * „En islandsk vejviser for pilgrimme fra 12. aarhundrede“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1913, 51-105. * „Kirjalax sagas kilder“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1917. * „En beretning om Island, nedskreven 1741“. ''Namn och bygd'' 5, Lund 1917, 9-14. === Þýðingar === * Jón Thoroddsen: ''Indride og Sigrid – fortælling'', København 1874. (''[[Piltur og stúlka]]'' á dönsku) * ''Sturlunga saga'' 1–2, København 1904. (Dönsk þýðing), Fornfræðafélagið gaf út. == Heimildir == * Jón Helgason: „Kristian Kålund“. ''Dansk biografisk leksikon'' 8, 3. útg., København 1981. * Bogi Th. Melsted: „Kristian Kålund“. ''Ársrit Hins íslenska fræðafélags'', Fimmta ár, Kmh. 1920, 91-116. * {{wpheimild | tungumál = da | titill = Peter Erasmus Kristian Kaalund | mánuðurskoðað = 27. júlí | árskoðað = 2008}} {{fde|1844|1919|Kaalund, Kristian}} * Adolf Friðriksson: ''Sagas and popular antiquarianism in Icelandic archaeology''. Aldershot 1994. [[Flokkur:Danskir textafræðingar|Kaalund, Kristian]] s5jvk28yzxipq086b9y77flift31hl8 1984541 1984540 2026-10-31T11:04:41Z ~2026-57864-75 122386 /* Minjar um stofnanir þjóðveldisins */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1984541 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kristian_Kaalund_by_Laurberg.jpg|thumb|right|200px|Kristian Kålund á gamalsaldri.]] '''Kristian Kaalund''' eða '''Kristian Kålund''', fullu nafni '''Peter Erasmus Kristian Kaalund''' ([[19. ágúst]] [[1844]] – [[4. júlí]] [[1919]]) var [[Danmörk|danskur]] [[textafræði]]ngur, lengst af bókavörður við [[Árnasafn]] ([[Den Arnamagnæanske Samling]]) í [[Kaupmannahöfn]]. == Æviferill == Kristian Kaalund fæddist í Søllested á [[Láland]]i. Foreldrar hans voru Caspar Ernst Kaalund (1806–1853), sóknarprestur í Søllested, og kona hans Anna Helene Riedewaldt (1817–1888). Kaalund var 9 ára þegar hann missti föður sinn. Hann varð stúdent frá Herlúfshólmsskólanum 1863, fór svo í Háskólann í Kaupmannahöfn og tók meistarapróf í norrænni textafræði 1869, með ritgerðinni: „Familielivet paa Island i den første sagaperiode (indtil 1030)“, sem birtist í [[Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie|Árbókum Fornfræðafélagsins]] 1870. Haustið 1872 fór Kaalund til Íslands og dvaldist þar í tvö ár. Hann ferðaðist um mestan hluta landsins sumrin 1873 og 1874 til þess að kynna sér sögustaði fornritanna. Þessar rannsóknir, sem hann jók síðar með viðbótarefni úr prentuðum og óprentuðum ritum, birtust síðar í tveggja binda riti: ''Bidrag til en historisk-topografisk beskrivelse af Island'', 1877–1882. Það er enn talið undirstöðurit um íslenskar fornleifar og ómissandi handbók fyrir þá sem lesa [[Íslendingasögur]]nar, vegna ítarlegra upplýsinga, sem hann fékk m.a. hjá staðkunnugu fólki. Ritið kom út í íslenskri þýðingu 1984–1986, undir heitinu ''Íslenskir sögustaðir'' 1–4. Kaalund fékk doktorsnafnbót 8. maí 1879 fyrir hluta þessa verks (kaflann um Norðlendingafjórðung). Eftir að hann kom frá Íslandi, varð hann (1875) kennari við Metropolitanskólann í Kaupmannahöfn ([[aðjúnkt]] 1880), en lét af því starfi vorið 1883, þegar hann varð ritari [[Árnanefnd]]ar og bókavörður við [[Árnasafn|Handritasafn Árna Magnússonar]]. Mikilvægasta verk hans þar, var heildarskrá um handritasafnið, sem kom út í tveimur bindum 1889–1894. Slíka skrá hafði sárlega vantað, og nokkrir gert atlögu að verkinu, m.a. [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón Sigurðsson forseti]], en með verki Kaalunds varð safnið loks aðgengilegt fræðimönnum. Árið 1900 gaf hann út sambærilega skrá yfir forn íslensk og norsk handrit í [[Konungsbókhlaða|Konungsbókhlöðu í Kaupmannahöfn]] og [[Háskólabókasafnið í Kaupmannahöfn|Háskólabókasafninu]]. Þar birti Kaalund ítarlega ritgerð um söfnun og varðveislu handritanna fornu. Sem bókavörður við Árnasafn, og ritari í [[Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur]] (frá stofnun þess [[1879]]) og í [[Fornfræðafélagið|Fornritanefnd Fornfræðafélagsins]] (eftir [[Konráð Gíslason]] [[1891]]), hafði Kaalund mikil áhrif á útgáfustarfsemi á sviði íslenskra fornrita, og gaf sjálfur út nokkur rit. Mikilvægust er vönduð útgáfa hans á [[Sturlunga saga|Sturlunga sögu]] 1906–1911. Útgáfa hans á ''Palæografisk Atlas'', með fjölda sýnishorna af dönskum, norskum og íslenskum handritum, hafði mikla þýðingu fyrir rannsóknir á þróun skriftar á Norðurlöndum á fyrri öldum. Á síðustu árum sínum fékkst Kaalund einkum við sögu Árnasafns, og gaf út heimildir um líf og starf stofnandans, [[Árni Magnússon|Árna Magnússonar]]. Hefur hann eflaust ætlað að setja kórónuna á það verk með ítarlegri ævisögu Árna, en hann dó frá því verki. Í Íslandsför sinni lærði Kristian Kaalund að tala íslensku, og bar síðan hlýjan hug til þjóðarinnar. Fékk hann brátt áhuga á sögu Íslands á síðari öldum, sem kom honum að gagni þegar hann skrifaði æviágrip fjölda Íslendinga í ''Dansk biografisk leksikon'', 1887–1905, og greinar um Ísland i ''Nordisk konversations-leksikon'', 3. útg. Þegar Kristian Kaalund varð sjötugur, 1914, gaf [[Hið íslenska fræðafélag í Kaupmannahöfn]] út afmælisrit honum til heiðurs, með æviágripi hans eftir [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finn Jónsson]] og greinum sex íslenskra fræðimanna. * ''Afmælisrit til dr. Phil. Kr. Kålunds, bókavarðar við Safn Árna Magnússonar, 19. ágúst 1914'', Kaupmannahöfn. Kristian Kaalund var ógiftur og barnlaus. Við fráfall hans, 1919, arfleiddi hann Hið íslenska fræðafélag að öllum eigum sínum. Hann varð félagi í [[Vísindafélagið í Kristjaníu|Vísindafélaginu í Kristjaníu]] 1899, í [[Vísindafélagið danska|Vísindafélaginu danska]] ([[Videnskabernes Selskab]]) 1900 og Sænska vísindafélaginu (Kungliga vitterhets-, historie- og antikvitets akademien) 1910. Hann varð [[Dannebrogs-orðan|riddari af Dannebrog]] 1907. [[Hið íslenska bókmenntafélag]] kaus hann heiðursfélaga 1897. == Rannsóknir á íslenskum fornleifum == Kristian Kaalund ferðaðist um allt Ísland til þess að skoða og skrá þekkta sögustaði og sögusvið Íslendingasagna. Í bók sinni, ''Bidrag til en topografisk-historisk Beskrivelse af Island'' eða Íslenskir sögustaðir, lýsir Kaalund landslaginu og fornum minjum sem hann taldi að tengdust Íslendingasögum eða vörpuðu ljósi á þær. Einnig skráði hann sagnir og munnmæli sem tengdust rústum og fornum grafhaugum. Hann notaði margskonar heimildir og studdist t.d. við örnefni og staðbundnar hefðir auk eigin athugana á rústum sem hann skoðaði. Hann bar vettvangsathuganir sínar saman við upplýsingar sem hann fann í sóknarlýsingum og gögnum frá Konunglegu fornminjanefndinni í Danmörku auk margvíslegra annarra heimilda. Árið 1882 gaf Kaalund út ritgerðina ''Islands Fortidslævningar'' eða “Icelandic Antiquities”, þar sem að hann skráði niður alla þekkta heiðna grafstaði. Hann efaðist um að það væri mikill fjöldi af heiðnum grafreitum vegna þess að fyrstu landnámsmennirnir komu til landsins á seinni hluta 9. aldar og svo var kristnin tekin upp árið 1000, samkvæmt ''[[Íslendingabók]]'' og ''[[Landnámabók]]'' . == Minjar um stofnanir þjóðveldisins == Í leiðangri sínum leitaðist Kaalund við að fara á alla þá staði sem getið er í Íslendingasögunum (nokkur svæði urðu þó útundan), lýsa þeim rústum sem taldar voru tengjast sögunum og átta sig á staðháttum m.a. með tilliti til þess hvort leiðalýsingar sagnanna væru raunhæfar. Hann taldi að með því að skoða staðhættina mætti varpa ljósi á óskýr atriði í sögunum og jafnvel skera úr um hvaða textar væru upprunalegastir þar sem sögurnar voru varðveittar í mismunandi gerðum. En hann hafði líka áhuga á því að varpa almennu ljósi á söguöldina með því að skoða staðhætti og fornleifar og lagði því líka áherslu á að skoða ummerki um stofnanir þjóðveldisins, hof og þing. Hann athugaði marga slíka staði þó þeirra væri ekki endlilega getið í sögunum og lagði víða grunninn að frekari rannsóknum. Hann skráði t.d. um 60 staði þar sem hann taldi að hof hefðu verið í heiðni, m.a. á Hofstöðum í Mývatnssveit þar sem Daniel Bruun átti seinna eftir að gera mikinn uppgröft og þar sem mikla rannsóknir fóru aftur fram 1991-2002. Kaalund kom einnig á marga af þeim stöðum sem taldir eru hafa verið þingstaðir á þjóðveldisöld og tókst á við þann vanda að reyna að skilgreina slíka staði út frá minjum sem sáust á yfirborði. Á mörgum slíkum stöðum fann hann þyrpingar af ferhyrndum rústum, sem hann taldi vera búðir, og svo annaðhvort ferhyrndar eða hringlaga rústir sem hann taldi vera dómhringa. Á sumum þingstaðanna taldi hann einnig hafa verið þingbrekku. Mjög oft voru það örnefni eins og "þing" eða "búð" sem komu honum á sporið þar sem hann leitaði þingstaða. Kaalund beitti hvergi uppgrefti við rannsóknir sínar en lýsingar hans og skilgreiningar á minjastöðum lögðu grundvöllinn að frekari rannsóknum á næstu áratugum. Hið Íslenzka fornleifafélag var stofnað 1879 og áttu rannsóknarmenn þess, Sigurður Vigfússon og Brynjúlfur Jónsson frá Minna Núpi, eftir að heimsækja flesta þá staði sem Kaalund skráði, endurskoða sumar af túlkunum hans en þó oftar að bæta við ítarlegri lýsingum. Stórt hlutfall friðlýstra minjastaða í dag var fyrst lýst af Kristian Kaalund. == Brenna Njáls == Kaalund heimsótti Bergþórshvol þar sem Njáll og fjölskylda hans voru brennd inni árið 1011 samkvæmt Njáls sögu. Hann fann þar ösku og búta af bronsi, en taldi það ættað úr ruslahaugi og væri því ekki tengt brennunni sjálfri. Í kjölfarið hafa ýmsir fræðimenn, þ.á.m. Sigurður Vigfússon, Matthíast Þórðarson og Kristján Eldjárn spreytt sig á að finna ummerki um Njálsbrennu á Bergþórshvoli, en með misjöfnum árangri. == Ritstörf == === Útgáfur og fræðirit === * ''Bidrag til en historisk-topografisk beskrivelse af Island'' 1–2, København 1877–1882. — Íslensk þýðing: ''Íslenskir sögustaðir'' 1–4, Örn og Örlygur, Rvík 1984–1986, [[Haraldur Matthíasson]] þýddi. * ''[[Fljótsdæla saga|Fljótsdæla hin meiri, eller den længere Droplaugarsona saga]]'', København 1883. [[Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur]], rit 11. * ''[[Reykjaholtsmáldagi]]'', København 1885. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit. 14. * ''[[Laxdæla saga]]'', København 1889–1891. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 19. * ''[[Laxdæla saga]]'', Halle 1896. [[Altnordische Saga-Bibliothek]] 4. * ''Katalog over den Arnamagnæanske Håndskriftsamling'' 1–2, København 1889–1894. — Í 2. bindi er ritgerð eftir Kaalund um Árna Magnússon og handritasafn hans, 22 bls. * ''[[Gull-Þóris saga]] eller [[Þorskfirðinga saga]]'', København 1898. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 26. * ''Katalog over de oldnorsk-islandske håndskrifter i Det store Kongelige biblotek og Universitetsbiblioteket (udenfor den Arnamagnæanske samling) samt den Arnamagnæanske samlings tilvækst 1894–99''. København 1900. — Í bókinni er ritgerð Kaalunds: „Den nordiske (norrøne) oldlitteraturs samling og bevaring“, 63 bls. * ''[[Heiðarvíga saga]]'', København 1904. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 31. * ''Palæografisk Atlas'', Dansk afdeling, København 1903. * ''Palæografisk Atlas'', Oldnorsk-islandsk afdeling, København 1905. * ''Palæografisk Atlas'', Ny serie, Oldnorsk-islandske skriftprøver c. 1300–1700, København 1907. * ''Lækningabók. Den islandske lægebog codex Arnamagnæanus 434a 12mo'', København 1907. Videnskabernes Selskab. * ''[[Sturlunga saga]]'' 1–2, København 1906–1911. Fornfræðafélagið gaf út. Textaútgáfa eftir handritunum. * ''Arne Magnussons i AM 435 A-B 4to indeholdte håndskriftfortegnelser'', København 1909. Árnanefnd gaf út. * ''[[Alfræði íslensk]]'' 1: AM 194 8vo, København 1908. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 37. * ''Alfræði íslensk'' 2: Rímtöl, København 1914–1916. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 41. Meðútgefandi: [[Natanael Beckman]]. * ''Alfræði íslensk'' 3: Landalýsingar m.fl., København 1917–1918. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 45. * ''Árni Magnússons brevveksling med Torfæus (Þormóður Torfason)'', København 1916. Carlsbergssjóðurinn. * ''Árni Magnússons embedsskrivelser og andre offenlige aktstykker'', København 1916. Carlsbergssjóðurinn. * ''[[Kirjalax saga|Kirialax saga]]'', København 1917. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, rit 43. * ''Árni Magnússons private brevveksling'', København 1920. — [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finnur Jónsson]] lauk verkinu, sem er að hluta útdrættir úr bréfunum. === Nokkrar greinar === * „Familielivet paa Island i den første sagaperiode (indtil 1030)“. ''[[Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie]]'', Kbh. 1870, 269-381. * „Islands fortidslævninger“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1882, 57-124. * „Om lakunerne i Gull-Þóris saga“. ''[[Arkiv for nordisk filologi]]'', Christiania 1883, 179-191. * „Droplaugarsona saga – i den ved brudstykket AM 162 fol. repræsenterede bearbejdelse“. ''Arkiv for nordisk filologi'', Christiania 1886, 159-176. * „En islandsk ordsprogsamling fra 15de århundrede, med tillæg ...“. ''Småstykker'' 7, Kbh. 1886, 131-184. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur. * „Sitte. Skandinavische Verhältnisse“. ''Grundriss der germanischen Philologie'' 13, 1890. – [[Valtýr Guðmundsson]] skrifaði seinni hlutann, sem birtist nokkrum árum seinna. * „Nyfundet brudstykke af en gammelnorsk homilie“. ''[[Arkiv för nordisk filologi]]'', Lund 1896, 367-369. * „Kan „Historia de profectione Danorum in Terram sanctam“ regnes for Danmarks litteratur“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1896, 79-96. * „Fyrsta sjóferð Finns Magnússonar“. ''[[Eimreiðin]]'', Kmh. 1897, 115-123. * „Bidrag til Rasmus Rasks levned. Fra samtidiges skildring“. ''Dania. Tidsskrift for dansk sprog og litteratur, samt folkeminder'' 4, Kbh. 1897, 129-143. * „Det islandske Lovbjærg“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1899, 1-18. * „Om håndskrifterne af Sturlunga saga og dennes enkelte bestanddele“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1901, 259-300. * „Studier over Crymogæa“. ''Arkiv för nordisk filologi'', Lund 1907, 211-234. * „Bidrag til digtningen på Island omkring 1500, ...“. ''Nordisk tidsskrift for filologi'', Kbh. 1908, 108-125. * „Islands digtning omkring 1500“. ''Nordisk tidsskrift for filologi'', Kbh. 1909, 37-46. * „En islandsk vejviser for pilgrimme fra 12. aarhundrede“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1913, 51-105. * „Kirjalax sagas kilder“. ''Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie'', Kbh. 1917. * „En beretning om Island, nedskreven 1741“. ''Namn och bygd'' 5, Lund 1917, 9-14. === Þýðingar === * Jón Thoroddsen: ''Indride og Sigrid – fortælling'', København 1874. (''[[Piltur og stúlka]]'' á dönsku) * ''Sturlunga saga'' 1–2, København 1904. (Dönsk þýðing), Fornfræðafélagið gaf út. == Heimildir == * Jón Helgason: „Kristian Kålund“. ''Dansk biografisk leksikon'' 8, 3. útg., København 1981. * Bogi Th. Melsted: „Kristian Kålund“. ''Ársrit Hins íslenska fræðafélags'', Fimmta ár, Kmh. 1920, 91-116. * {{wpheimild | tungumál = da | titill = Peter Erasmus Kristian Kaalund | mánuðurskoðað = 27. júlí | árskoðað = 2008}} {{fde|1844|1919|Kaalund, Kristian}} * Adolf Friðriksson: ''Sagas and popular antiquarianism in Icelandic archaeology''. Aldershot 1994. [[Flokkur:Danskir textafræðingar|Kaalund, Kristian]] 8u7f2439f2seujlcij93ubyykerb0b4 0 78879 1984493 1984268 2026-10-30T17:57:09Z Berserkur 10188 1984493 wikitext text/x-wiki '''Gyrðir Ívarsson''' (d. um [[1361]]) var norskur biskup í [[Skálholt]]i 1349–1360. Hann var af [[Ágústínusarregla|Ágústínusarreglu]], ábóti í Jónskirkju í [[Björgvin]], og var vígður 1350 af Salómon Björgvinjarbiskupi því þá var erkibiskupslaust í Noregi eftir [[Svarti dauði á Íslandi|Svartadauða]]. Hann kom til landsins 1351. Næstu sumur vísiteraði hann Sunnlendingafjórðung og var bróðir [[Eysteinn Ásgrímsson]] stundum með honum. Þeir fóru báðir til Noregs 1355 og var þá biskupslaust í landinu en Gyrðir kom aftur árið eftir. Eysteinn kom 1357 og með honum Eyjólfur Brandsson kórsbróðir og voru þeir einhvers konar eftirlitsmenn erkibiskups. Eysteinn og Gyrðir áttu í hörðum deilum og varð með þeim fullur fjandskapur. Eysteinn orti níð um biskupinn, sem bannfærði hann á móti. Þeir sættust þó að fullu. Sumir segja að Eysteinn hafi ort [[Lilja (kvæði)|Lilju]] í yfirbótarskyni fyrir níðið en þó er líklegt að kvæðið sé ort fyrr. Gyrðir biskup sigldi til Noregs árið 1360 eða 1361 og fórst skipið í hafi og biskup með. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Jón Sigurðsson (biskup)]] | titill=[[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]] | frá=[[1349]] | til=[[1360]] | eftir=[[Þórarinn Sigurðsson]] }} {{Töfluendir}} {{Skálholtsbiskupar}} [[Flokkur:Skálholtsbiskupar]] {{d|1361}} 8323snx3lwn7m6s6lj0q8tmpkx1ox3n 0 79624 1984535 1664243 2026-10-31T10:33:21Z ~2026-57864-75 122386 /* Goðsöguleg sköpunarsaga Lagarins */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1984535 wikitext text/x-wiki [[Mynd:La3-demis-malaren.png|thumb|Kort.]] '''Lögurinn''' ([[sænska]]: '''Mälaren''') er þriðja stærsta [[stöðuvatn]] [[Svíþjóð]]ar á eftir [[Vænir|Væni]] (''Vänern'') og [[Veitur|Veitum]] (''Vättern''). == Goðsöguleg sköpunarsaga Lagarins == [[Snorri Sturluson]] skýrir svo frá, að [[Gylfi konungur]] í Svíþjóð hafi gefið [[Gefjun (norræn goðafræði)|Gefjun]]ni plógsland. Hún fór þá í Jötunheima og sótti þangað fjögur naut, sem voru synir hennar og jötuns nokkurs. Hún beitti þeim fyrir [[Plógur|plóginn]], og plógurinn gekk svo djúpt, að hann leysti upp landið, og drógu nautin það vestur á hafið og staðnæmdust í sundi nokkru. Þar festi Gefjun landið og kallaði Selund eða [[Sjáland]]. En vatn leitaði þangað er landið hafði áður verið og er þetta vatn nú kallað ''Lögurinn''. En svo eru víkur í Leginum sem nes á Sjálandi. Um þetta orkti Bragi gamli: :Gefjun dró frá Gylfa, :glöð djúpröðuls, óðla, :svát af rennirauknum :rauk, Danmarkar auka. :Báru öxn ok átta :ennitungl, þars gengu :fyrir vineyar víðri :vallrauf, fjögur höfuð. {{Stubbur|landafræði}} {{Stubbur|svíþjóð}} [[Flokkur:Stöðuvötn í Svíþjóð]] 6tv4tqccegnyq567xvromku09s4dhjt 0 87822 1984538 1775708 2026-10-31T10:49:16Z ~2026-57864-75 122386 /* Æviágrip */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1984538 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Olaus Rudbeck Sr (portrait by Martin Mijtens Sr, 1696).jpg|thumb|right|250px|Olof Rudbeck eldri, málverk eftir Martin Mijtens eldri (1696).]] '''Olof Rudbeck''' eða '''Olof Rudbeck eldri''', ([[13. september]] [[1630]] – [[17. september]] [[1702]]), var [[Svíþjóð|sænskur]] vísindamaður sem var [[prófessor]] í [[Uppsalaháskóli|Uppsalaháskóla]] og fékkst við margar fræðigreinar, [[læknisfræði]], [[grasafræði]], [[sagnfræði]] o.fl. Hann varð víðkunnur fyrir rannsóknir í [[líffærafræði]] þegar hann uppgötvaði [[sogæðakerfið]] (1652). Hann var einnig þekktur [[grasafræði]]ngur og bjó í haginn fyrir [[Carl von Linné]]. == Æviágrip == Olof Rudbeck var fæddur í [[Västerås]], sonur biskupsins þar Johannes Rudbeckius (1581–1646), (eldri) og síðari konu hans Magdalena Carlsdotter Hising (1602–1649). Hann ólst upp og gekk í skóla í Västerås, hóf nám í Uppslalaháskóla 1648 og valdi læknisfræði sem aðalgrein. Hann varði doktorsritgerð 22. maí 1652, um hringrás blóðsins. Námsferð til [[Leiden]] í [[Holland]]i 1653–1654, fór þá aftur til Uppsala og hóf kennslu í læknisfræði og grasafræði. Hann varð prófessor í náttúrufræði 1660. Árið 1661 varð Olof Rudbeck rektor Uppsalaháskóla og vann eftir það stórvirki við uppbyggingu skólans. Komu honum þar að góðu haldi náin tengsl við hirðina og ríkiskanslarann, [[Magnus Gabriel De la Gardie]]. Sem prófessor og síðar rektor lagði hann mikla áherslu á verklegt og hagnýtt nám, sem gæti gagnast ríkinu, og leitt til framfara jafnt í vísindum og verklegum greinum, eins og skipasmíðum, húsagerð o.fl. Eftir 1680 lenti Rudbeck í hörðum deilum við aðila sem sökuðu hann um að fara illa með fé háskólans o.fl. Þó að hann stæði það af sér, varð það til að veikja stöðu hans, m.a. gagnvart konunginum. Árið 1691 gaf hann syni sínum, Olof Rudbeck yngri, eftir prófessorsstöðuna í læknisfræði og grasafræði, og dró sig síðan að nokkru leyti í hlé. Í Uppsalabrunanum mikla vorið 1702 brann hús Rudbecks með meginhluta eigna hans, margvíslegum söfnum og ómetanlegum handritum. Þar glataðist einnig megnið af þeim ritverkum hans sem enn voru óprentuð. Hann dó síðar á sama ári og var grafinn í miðri [[Uppsaladómkirkja|dómkirkjunni]] í Uppsölum. Síðan þá hafa Svíakonungar oft verið krýndir yfir gröf hans. Olof Rudbeck var áberandi persónuleiki og það streymdi frá honum styrkur og lífsgleði. En hann átti sér veikleika, þoldi t.d. ekki gagnrýni og eyddi mikilli orku í tilgangslausar deilur. Starfsorka hans var takmarkalaus og átti þátt í því að hann reyndi að gína yfir öllu. Og þó að hann legði fram markverðan skerf til margra fræðigreina, þá er lífsstarf hans fremur brotakennt. == Sogæðakerfið == Olof Rudbeck er talinn eiga heiðurinn af því að hafa einna fyrstur uppgötvað að sogæðar í mönnum og dýrum mynda heildstætt kerfi. Hann kynnti niðurstöður sínar við hirð [[Kristín Svíadrottning|Kistínar Svíadrottningar]] í apríl 1652, þá 22 ára gamall. Hins vegar birti hann ekkert á prenti um það fyrr en vorið 1653, í ritinu ''Nova exercitatio anatomica exhibens ductus hepaticos aquosos et väsa glandulorum serosa'', eftir að danski læknirinn [[Thomas Bartholin eldri]] hafði gefið út rit með svipuðum niðurstöðum (í desember 1652). Urðu af þessu harðar deilur um það hvorum þeirra bæri heiðurinn, en almennt er nú talið að þeir hafi báðir uppgövað þetta á sama tíma. Þessi uppgötvun leiddi til þess að drottningin og fleiri aðilar veittu Rudbeck öflugan stuðning til frekari rannsókna. Lét hann reisa kúpul á háskólabygginguna, ''Gustavianum'', þar sem var stunduð verkleg kennsla og rannsóknir í líffærafræði. Raunar er talið að [[Ítalía|Ítalinn]] [[Gasparo Aselli]] hafi fyrstur lýst sogæðum á prenti (1627), og [[Frakkland|Frakkinn]] [[Jean Pecquet]] lýsti sogæðakerfinu 1651 og 1653 um svipað leyti og þeir Rudbeck og Bartholin gerðu sínar uppgötvanir. == Grasafræði == Olof Rudbeck var einnig kunnur grasafræðingur, kom upp fyrsta [[grasagarður|grasagarði]] í Uppsölum og gaf út plöntulista o.fl. Um 1670 hóf hann að undirbúa mikið útgáfuverk um plöntur, ''Campus elysii'', þar sem birta átti myndir af um 11.000 plöntum, eða nær öllum þeim sem þekktar voru. Hver planta eða afbrigði var teiknuð nákvæmlega upp og síðan gerðir prentstokkar eða mót. Annað bindið kom út 1701, og fyrsta bindið 1702, en nær allt upplagið eyðilagðist í Uppsalabrunanum 1702, og einnig flest prentmótin sem gerð höfðu verið. Árið 1878 fannst í bókasafninu í Löfstabruk í [[Uppland]]i eitt sett af þessum jurtamyndunum, 11 bindi af 12 (fyrsta bindið glatað), með um 6.200 frumteikningum í lit, sem myndamótin hafa verið gerð eftir. == Atlantica – Fornfræði == [[Mynd:Atlantica.jpg|thumb|right|200px|''Atlantica'', titilsíða frumútgáfunnar.]] Á árunum 1670-1702 fékkst Olof Rudbeck mikið við söguleg og málfræðileg skrif til þess að varpa ljóma á sögu Svíþjóðar. Ritaði hann 3.000 bls. verk í fjórum bindum, ''Atland, eller Manheim'' ([[latína]]: ''Atlantica, sive Manheim''), þar sem hann reyndi að sanna að Svíþjóð væri hið forna [[Atlantis]], vagga siðmenningarinnar, og að [[sænska]] væri tungumál sem [[latína]] og [[hebreska]] hefðu þróast úr. Fyrsti hluti verksins kom út 1677–1679. Þessi skrif voru harðlega gagnrýnd, m.a. af [[Ludvig Holberg]], sem ritaði háðsádeilu um þau, og franski fjölfræðingurinn [[Denis Diderot]] nefndi þau sem dæmi um hvernig óvísindaleg [[orðsifjafræði]] gæti leitt menn á rangar brautir. Þessar hugmyndir ber að skoða með hliðsjón af [[stórveldistími Svíþjóðar|stórveldistíma Svíþjóðar]]. Annars hefur verið sagt að ''Atlantica'' sé í rauninni mikið skáldverk, innblásið af heitri ættjarðarást. Skáldið [[Per Daniel Amadeus Atterbom|Atterbom]] segir um verkið, að þó að það sé eitt mesta dellurit sögunnar, séu hugarórarnir í því þó margfalt áhugaverðari en skynsemi flestra þeirra sem gagnrýndu það. Olof Rudbeck fékkst nokkuð við íslensk fræði og hélt áfram starfi læriföður síns í sagnfræði, [[Olof Verelius|Olofs Vereliusar]], t.d. með því að gefa út fyrstu íslensku [[orðabók]]ina í Svíþjóð: ''Index linguo veterìs scytho-scandicæ sive gothico'' (1691), sem Verelius hafði tekið saman. Þessi vinna vakti áhuga hans á [[rúnir|rúnasteinum]] og fjallaði hann nokkuð um þá í verkum sínum. Rudbeck átti einnig þátt í því að [[Magnus Gabriel De la Gardie]] gaf Uppsalaháskóla 1669 hið merka handritasafn sitt, en helstu dýrgripirnir í því eru ''[[Silfurbiblían]]'' (''[[Codex Argenteus]]'') með hinni [[gotneska|gotnesku]] [[guðspjall|guðspjallaþýðingu]] [[Wulfila]] frá því um 500 e.Kr., og ''[[Uppsla-Edda]]'' sem hefur að geyma eina gerð ''[[Snorra-Edda|Snorra-Eddu]]''. Bæði þessi handrit hafði De la Gardie keypt, en það fyrrnefnda hafði nokkru áður verið herfang úr styrjöldum Svía. == Fjölskylda – Eftirmæli == Kona Olofs Rudbecks var '''Wendela Lohrman''' (1637–1711). Dóttir þeirra, Wendela Rudbeck (1668–1710), giftist Petrus Olai Nobelius (1655–1707). Af þeim er Nóbel-fjölskyldan komin, t.d. [[Alfred Nobel]] og [[Ludvig Nobel]]. Sonur hans [[Olof Rudbeck yngri]] (1660–1740), var kunnur læknir og grasafræðingur. Þriðja barnið var Johanna Kristina. Carl von Linné gaf einni ættkvísl plantna nafnið ''Rudbeckia'', í virðingarskyni við Olof Rudbeck og son hans, Olof Rudbeck yngri. == Heimildir == * ''Svenska män och kvinnor'' 6, Stockholm 1949:383–385. * {{wpheimild | tungumál = sv | titill = Olof Rudbeck d.ä. | mánuðurskoðað = 24. maí | árskoðað = 2010}} == Tenglar == * [http://runeberg.org/famijour/1871/0137.html Biografi i Svenska Familj-Journalen, Band X, årg. 1871] {{fde|1630|1702|Rudbeck, Olof}} {{DEFAULTSORT:Rudbeck, Olof }} [[Flokkur:Svíar]] [[Flokkur:Sænskir fornfræðingar]] [[Flokkur:Sænskir grasafræðingar]] rdmlbnu9aychjrgrf2abq1sz3gwakfi 0 114330 1984436 1483068 2026-10-30T14:21:17Z TKSnaevarr 53243 1984436 wikitext text/x-wiki [[Mynd:William Shatner at Comic-Con 2012 cropped.jpg|thumb|Shatner, [[2012]]]] '''William Shatner''' (f. [[22. mars]] [[1931]] í [[Montréal]]) er [[Kanada|kanadískur]] leikari, tónlistamaður, rithöfundur, og kvikmyndaleikstjóri. Hann hlaut fyrst frama í hlutverki James T. Kirk skipstjóra ''USS Enterprise'' í [[Vísindaskáldskapur|vísindaskáldskapar]] sjónvarpsþáttunum um [[Star Trek]] frá árinu 1966 til 1969; Star Trek: ''The Animated Series'' frá 1973 til 1974; og í sjö af þeim kvikmyndum um Star Trek sem gerðar voru frá árinu 1979 til 1994. Frá árinu 2004 til 2008 lék hann lögfræðingin Denny Crane í sjónvarpsþáttunum ''The Practice'' og þáttunum ''Boston Legal'' sem þróuðust út úr ''The Practice'' sem sjálfstæðir þættir. Fyrir leik sinn í þeim þáttum hefur hann hlotið tvenn [[Emmy-verðlaun]] ásamt [[Golden Globe-verðlaun|Golden Globe-verðlaunum]]. == Tenglar == * {{imdb nafn|0000638}} {{stubbur|æviágrip|leikari}} [[Flokkur:Kanadískir leikarar|Shatner, William]] [[Flokkur:Star Trek]] {{fe|1931|Shatner, William}} hm4iy2nul2gjxmolu0hqn38wf24dten 0 141618 1984519 1969962 2026-10-31T00:06:48Z TKSnaevarr 53243 1984519 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ulrike Meinhof | búseta = | mynd = Ulrike Meinhof als junge Journalistin (retuschiert).jpg | myndatexti = Ulrike Meinhof árið 1964. | fæðingardagur = [[7. október]] [[1934]] | fæðingarstaður = [[Aldinborg]], [[Neðra-Saxland]]i, [[Þriðja ríkið|Þýskalandi]] | fæðingarnafn = Ulrike Marie Meinhof | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1976|5|9|1934|10|7}} | dauðastaður = [[Stuttgart]], [[Vestur-Þýskaland]]i | þjóðerni = [[Þýskaland|Þýsk]] | starf = Blaðamaður | háskóli = [[Háskólinn í Münster]] | samtök = [[Rauða herdeildin]] | maki = Klaus Rainer Röhl (skilin) | börn = 2 }} '''Ulrike Marie Meinhof''' (7. október 1934 – 9. maí 1976) var [[Þýskaland|þýskur]] hryðjuverkamaður og einn stofnmeðlima [[Kommúnismi|kommúniska]] hryðjuverkahópsins [[Rauða herdeildin|Rauðu herdeildarinnar]] (þ. ''Rote Armee Fraktion'' eða RAF). Hópurinn var einnig oft kallaður „Baader-Meinhof-hópurinn“ í höfuðið á Meinhof og meðstofnanda hópsins, [[Andreas Baader]]. Samtökin frömdu ýmis ódæðisverk í [[Vestur-Þýskaland]]i á sjöunda og áttunda áratugnum og voru um hríð stimpluð sem „þjóðfélagsóvinur númer eitt“ af stjórnvöldum og fjölmiðlum.<ref>{{Vefheimild|titill=Þjóðaróvinur númer eitt |mánuður=17. júní|ár=1972 |mánuðurskoðað=31. janúar |árskoðað=2018|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1432515}}</ref> Áður en hún snerist til hryðjuverka var Meinhof blaðamaður í vinstrisinnaða stúdentablaðinu ''Konkret'' og hafði þar vakið athygli fyrir ofstækisfullar og byltingarsinnaðar skoðanir sínar.<ref name = hugmyndafræði>{{vefheimild|titill=Morð og aftökur í nafni hugmyndafræði |mánuður=12. desember|ár=1972 |mánuðurskoðað=31. janúar|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1437922}}</ref> Meinhof tók árið 1969 þátt í að skipuleggja flótta Andreasar Baader úr fangelsi eftir að hann hafði verið handtekinn fyrir að kveikja í tveimur verslunarhúsum í mótmælaskyni gegn [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] og stofnaði síðan með honum og kærustu hans, [[Gudrun Ensslin]], samtökin RAF. Samtökin frömdu meðal annars bankarán upp á um eina milljón þýskra marka, komust í skotbardaga við lögreglumenn og sprengdu sprengjur við bandaríska sendiráðið í [[Frankfurt am Main]].<ref name = hugmyndafræði /> Baader og Meinhof voru handsömuð af vestur-þýskum stjórnvöldum árið 1972; Meinhof nokkuð síðar en Baader.<ref>{{Vefheimild|titill=Meinhof tekin föst |mánuður=17. júní|ár=1972|mánuðurskoðað=31. janúar|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Þjóðviljinn]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2831689}}</ref> Réttarhöldum yfir Meinhof var enn ekki lokið árið 1976, en þá fannst hún látin í fangaklefa sínum. Opinber skýring var sú að Meinhof hefði framið sjálfsmorð en margir drógu þessa skýringu í efa og dauði hennar vakti því talsverðar deilur í Vestur-Þýskalandi.<ref>{{Vefheimild|titill=Var Ulrike Meinhof myrt? |mánuður=11. maí|ár=1976 |mánuðurskoðað=31. janúar|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Þjóðviljinn]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2849819}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Meinhof var myrt |mánuður=24. júlí|ár=1976 |mánuðurskoðað=31. janúar|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Dagblaðið (1975)|Dagblaðið]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3062852}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{fd|1934|1976}} {{DEFAULTSORT:Meinhof, Ulrike}} [[Flokkur:Meðlimir í Rauðu herdeildinni]] [[Flokkur:Þýskir blaðamenn]] 4ckw8p3avqff9ejw3hcbldix2zvruro 0 144118 1984522 1969973 2026-10-31T00:09:53Z TKSnaevarr 53243 1984522 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök |nafn = Rauða herdeildin<br>{{nobold|Rote Armee Fraktion}} |bakgrunnslitur =rauður |mynd = RAF-Logo.svg |myndaheiti =Kennimark Baader-Meinhof-gengisins. |kort = |kortastærð= |kortaheiti= |skammstöfun=RAF |einkennisorð= |stofnun=14. maí 1970 |upplausn = 20. apríl 1998 |gerð=Hernaðarhreyfing |staða=Leyst upp |markmið= |hugmyndafræði= {{Plainlist| * [[Kommúnismi]] * [[Marx-lenínismi]] * [[Maóismi]]<ref name="dapprich_quote">{{cite book |title=The historical development of West Germany's new left from a politico-theoretical perspective with particular emphasis on the Marxistische Gruppe and Maoist KGruppen |year=2013 |last=Dapprich |first=Matthias |isbn=9783746098456 |publisher=Books on Demand GmbH |page=49}}</ref><ref name="devitt_quote">{{cite book |title=Gewalt und Gedächtnis: An Examination of Gerhard Richter's 18. Oktober 1977 in Relation to the West German Mass Media |year=2019 |first=Matthew |last=McDevitt |publisher=Trinity College Digital Repository |page=20}}</ref> * [[Byltingarsinnaður sósíalismi]] * [[Andfasismi]] * [[Andheimsvaldastefna]] }} |starfssvæði= [[Vestur-Þýskaland]] |titill_leiðtoga = Stofnendur |nafn_leiðtoga ={{Plainlist| * [[Andreas Baader]] * [[Ulrike Meinhof]] * [[Gudrun Ensslin]] * [[Horst Mahler]] }} }} '''Rauða herdeildin''' (þýska: ''Rote Armee Fraktion'', skammstafað RAF), einnig kallað '''Baader-Meinhof-hópurinn''' eða '''Baader-Meinhof-gengið''', var nafn á [[Vestur-Þýskaland|þýskum]], [[Kommúnismi|kommúnískum]] skæruliðasamtökum. Samtökin voru stofnuð árið 1970. Meðal helstu meðlima samtakanna voru [[Andreas Baader]], [[Gudrun Ensslin]], [[Horst Mahler]] og [[Ulrike Meinhof]]. Vestur-þýska ríkisstjórnin auk flestra vestrænna bandamanna hennar töldu samtökin til [[hryðjuverk]]ahópa.<ref>Smith, J.; Moncourt, André, eds. (2009), The Red Army Faction: A Documentary History. Projectiles for the people, 1 (illustrated ed.), PM Press, bls. 601.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.spectator.co.uk/2015/07/the-other-terrorists-we-have-trouble-naming/|title=The other terrorists we have trouble naming {{!}} The Spectator|website=The Spectator|language=en-US|access-date=2018-05-16}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=qKu_BwAAQBAJ|title=Ulrike Meinhof and the Red Army Faction: Performing Terrorism|last=Passmore|first=L.|date=2011-11-03|publisher=Springer|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=ijbYAQAACAAJ|title=The Red Army Faction: Four Generations of Terror|last=Bay|first=Charles Nord|date=1986|publisher=Defense Technical Information Center|language=en}}</ref> Baader-Meinhof-gengið framdi sprengjuárásir, pólitísk morð, mannrán, bankarán og komst í skotbardaga við lögreglu á um þriggja áratuga skeiði. Virkni hópsins var mest síðla árs 1977 en þá leiddu aðgerðir þeirra til þjóðarkreppu sem varð síðar kölluð „[[þýska haustið]]“. Hópurinn bar ábyrgð á alls um 34 dauðsföllum og særði enn fleiri á um þrjátíu árum. Þótt Baader-Meinhof-gengið sé frægara framdi það ekki eins mörg hermdarverk og hópurinn [[Revolutionäre Zellen]], sem er talinn ábyrgur fyrir um 296 sprengjuárásum, íkveikjum og öðrum árásum frá 1973 til 1995.<ref>[http://www.im.nrw.de/sch/387.htm IM.NRW.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202084458/http://www.im.nrw.de/sch/387.htm |date=2008-12-02 }}, Innenministerium Nordrhein-Westfalen: Revolutionäre Zellen und Rote Zora.</ref> Ulrike Meinhof tók þátt í flótta Baaders úr fangelsi árið 1970.<ref name="bmg">[http://www.baader-meinhof.com/resources/terms/BMGang.html "Baader-Meinhof Gang"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621033105/http://www.baader-meinhof.com/resources/terms/BMGang.html |date=2008-06-21 }} at Baader-Meinhof.com.</ref> Stundum er talað um þrjár kynslóðir vígasamtakanna: * Til „fyrstu kynslóðarinnar“ töldust Baader, Ensslin, Meinhof og fleiri. * „Önnur kynslóðin“ tók við eftir að flestir meðlimir fyrstu kynslóðarinnar voru handteknir árið 1972. * „Þriðja kynslóðin“ var virk frá níunda áratugnum til ársins 1998 eftir að fyrsta kynslóðin dó út í Stammheim-fangelsinu árið 1977. Þann 20. apríl árið 1998 var átta blaðsíðna vélrituðu bréfi faxað til fréttamiðilsins [[Reuters]] með undirskriftinni „RAF“ þar sem tilkynnt var að samtökin hefðu verið leyst upp.<ref name="rafinfo.de">{{cite web|url=http://www.rafinfo.de/archiv/raf/raf-20-4-98.php|title=RAF-Auflösungserklärung|language=German|access-date=2018-05-16|archive-date=2007-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017041454/http://www.rafinfo.de/archiv/raf/raf-20-4-98.php|url-status=dead}}</ref> Árið 1999 var gerð opinber rannsókn um það hvort hreyfingin hefði verið endurvakin eftir að rán var framið í Duisburg.<ref>Verfassungsschutzbericht Nordrhein-Westfalen 2001: [http://www.im.nrw.de/inn/doks/vs/z2001.pdf "Rote Armee Fraktion"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040914050214/http://www.im.nrw.de/inn/doks/vs/z2001.pdf |date=2004-09-14 }}, 2001, pp. 42 ff.</ref> Í janúar árið 2016 báru þýskir lögreglumenn kennsl á þrjá meðlimi RAF í rannsókn á árás sem gerð var á brynbíl sem flutti með sér eina milljón evra. Grunsemdir eru því um að samtökin séu enn virk.<ref>{{cite web|last1=Hume|first1=Tim|title=German terrorists come out of retirement to rob, police say|url=http://www.cnn.com/2016/05/30/europe/germany-baader-meinhof-robberies/|publisher=CNN|accessdate=27 June 2016}}</ref> Þessi rán hafa þó verið rannsökuð sem glæpir en ekki hryðjuverk. ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Rauða herdeildin| ]] [[Flokkur:Stofnað 1970]] [[Flokkur:Lagt niður 1998]] 4zl38c9k3pkretvcqbeypml1oav97s8 0 151775 1984453 1965327 2026-10-30T14:53:35Z Makenzis 56151 1984453 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Panevėžys |mynd= |Gælunafn=panevėžiokai |Stytt nafn=FK Panevėžys |Stofnað=2015 |Leikvöllur=Aukštaijijos stadionas|Stærð=4,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Bronius Vaitiekūnas |Knattspyrnustjóri= {{FIN}} [[Toni Korkeakunnas]]<ref>[https://fk-panevezys.lt/komandos-vaira-pereme-patyres-suomis/ Komandos vairą perėmė patyręs suomis]</ref> |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2026 |Staðsetning= 7. | pattern_la1=_whiteline|pattern_b1=_whitecollar|pattern_ra1=_whiteline| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000| pattern_la2=_whiteline|pattern_b2=_whitecollar|pattern_ra2=_whiteline| leftarm2=1B1BF6|body2=1B1BF6|rightarm2=1B1BF6|shorts2=1B1BF6|socks2=1B1BF6| }} [[Mynd:Aukstaitijos_stadionas_Is_Panevezio_boksto.JPG|thumb|Aukštaitijos stadionas]] '''Futbolo klubas Panevėžys''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2015. Núverandi völlur [[Aukštaitijos stadionas]] tekur tæp 4.000 í sæti. ==Titlar== *[[TOPLYGA|TOPLYGA, A lyga]] (1): 2023 *LFF taurė (2): 2020, 2025<ref>[https://lietuvosfutbolas.lt/rungtynes/fk-panevezys-fc-hegelmann-22618155/ Lietuvosfutbolas.lt]</ref><ref>[https://int.soccerway.com/match/fc-hegelmann-nmpJqEeg/fk-panevezys-E1ffSpX7/ Soccerway.com]</ref> *Supertaurė (2): 2021, 2024 == Árangur (2015–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB378" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[3. júní]] 2026 {{fs start}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vytautas Černiauskas]]}} {{Fs player|no=22|pos=GK|nat=LTU|name=[[Arijus Bražinskas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 4|nat=TUN|pos=DF|name=[[Rayen Mzoughi]]}} {{Fs player|no= 5|nat=TAN|pos=DF|name=[[Miano Danilo Van den Bos]]}} {{Fs player|no=13|nat=CYP|pos=DF|name=[[Strahinja Kerkez]]}} {{Fs player|no=15|nat=LTU|pos=DF|name=[[Justinas Januševskij]]}} {{fs player|no=32|name=[[Rokas Rasimavičius]]|nat=LTU|pos=DF}} {{Fs player|no=45|nat=GER|pos=DF|name=[[Milan Delević]]}} {{Fs player|no=50|nat=BEL|pos=DF|name=[[Laurit Krasniqi]]}} {{Fs player|no=95|nat=COD|pos=DF|name=[[Joël Bopesu]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 6|nat=LTU|pos=MF|name=[[Matas Ramanauskas]]}} {{fs player|no= 7|name=[[Ernestas Veliulis]]|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no= 8|nat=CIV|pos=MF|name=[[Salomon Kouadio]]}} {{Fs player|no=26|nat=FRA|pos=MF|name=[[Jérôme Simon]]}} {{fs player|no=27|nat=Ghana|pos=MF|name=[[Kwadwo Asamoah (2002)|Kwadwo Asamoah]]}} {{Fs player|no=28|nat=LTU|pos=MF|name=[[Ernestas Burdzilauskas]]}} {{small|(fra [[FK Kauno Žalgiris|KŽ]])}} {{Fs player|no=34|nat=Ghana|pos=MF|name=[[Isaac Asante]]}} {{Fs player|no=44|nat=SLO|pos=MF|name=[[Lovro Grajfoner]]}} {{Fs player|no=|name=Ignas Lukoševičius|nat=LTU|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 9|nat=LUX|pos=FW|name=[[Edvin Muratović]]}} {{Fs player|no=16|nat=SRB|pos=FW|name=[[Marko Bačanin]]}} {{Fs player|no=17|nat=UKR|name=[[Oleksandras Kurcevas]]|pos=FW}} {{Fs player|no=80|nat=BRA|pos=FW|name=[[Eliveton]]}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://fk-panevezys.lt/ FK Panevėžys] * [https://toplyga.lt/komanda/panevezys TOPLYGA] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fk-panevezys/33092/ SOCCERWAY] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-panevezys/25064/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Panevėžys}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] p7of3hy1ns1hvghisfsm45030novb29 1984454 1984453 2026-10-30T14:53:59Z Makenzis 56151 /* Tenglar */ 1984454 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Panevėžys |mynd= |Gælunafn=panevėžiokai |Stytt nafn=FK Panevėžys |Stofnað=2015 |Leikvöllur=Aukštaijijos stadionas|Stærð=4,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Bronius Vaitiekūnas |Knattspyrnustjóri= {{FIN}} [[Toni Korkeakunnas]]<ref>[https://fk-panevezys.lt/komandos-vaira-pereme-patyres-suomis/ Komandos vairą perėmė patyręs suomis]</ref> |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2026 |Staðsetning= 7. | pattern_la1=_whiteline|pattern_b1=_whitecollar|pattern_ra1=_whiteline| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000| pattern_la2=_whiteline|pattern_b2=_whitecollar|pattern_ra2=_whiteline| leftarm2=1B1BF6|body2=1B1BF6|rightarm2=1B1BF6|shorts2=1B1BF6|socks2=1B1BF6| }} [[Mynd:Aukstaitijos_stadionas_Is_Panevezio_boksto.JPG|thumb|Aukštaitijos stadionas]] '''Futbolo klubas Panevėžys''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2015. Núverandi völlur [[Aukštaitijos stadionas]] tekur tæp 4.000 í sæti. ==Titlar== *[[TOPLYGA|TOPLYGA, A lyga]] (1): 2023 *LFF taurė (2): 2020, 2025<ref>[https://lietuvosfutbolas.lt/rungtynes/fk-panevezys-fc-hegelmann-22618155/ Lietuvosfutbolas.lt]</ref><ref>[https://int.soccerway.com/match/fc-hegelmann-nmpJqEeg/fk-panevezys-E1ffSpX7/ Soccerway.com]</ref> *Supertaurė (2): 2021, 2024 == Árangur (2015–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB378" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[3. júní]] 2026 {{fs start}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vytautas Černiauskas]]}} {{Fs player|no=22|pos=GK|nat=LTU|name=[[Arijus Bražinskas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 4|nat=TUN|pos=DF|name=[[Rayen Mzoughi]]}} {{Fs player|no= 5|nat=TAN|pos=DF|name=[[Miano Danilo Van den Bos]]}} {{Fs player|no=13|nat=CYP|pos=DF|name=[[Strahinja Kerkez]]}} {{Fs player|no=15|nat=LTU|pos=DF|name=[[Justinas Januševskij]]}} {{fs player|no=32|name=[[Rokas Rasimavičius]]|nat=LTU|pos=DF}} {{Fs player|no=45|nat=GER|pos=DF|name=[[Milan Delević]]}} {{Fs player|no=50|nat=BEL|pos=DF|name=[[Laurit Krasniqi]]}} {{Fs player|no=95|nat=COD|pos=DF|name=[[Joël Bopesu]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 6|nat=LTU|pos=MF|name=[[Matas Ramanauskas]]}} {{fs player|no= 7|name=[[Ernestas Veliulis]]|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no= 8|nat=CIV|pos=MF|name=[[Salomon Kouadio]]}} {{Fs player|no=26|nat=FRA|pos=MF|name=[[Jérôme Simon]]}} {{fs player|no=27|nat=Ghana|pos=MF|name=[[Kwadwo Asamoah (2002)|Kwadwo Asamoah]]}} {{Fs player|no=28|nat=LTU|pos=MF|name=[[Ernestas Burdzilauskas]]}} {{small|(fra [[FK Kauno Žalgiris|KŽ]])}} {{Fs player|no=34|nat=Ghana|pos=MF|name=[[Isaac Asante]]}} {{Fs player|no=44|nat=SLO|pos=MF|name=[[Lovro Grajfoner]]}} {{Fs player|no=|name=Ignas Lukoševičius|nat=LTU|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 9|nat=LUX|pos=FW|name=[[Edvin Muratović]]}} {{Fs player|no=16|nat=SRB|pos=FW|name=[[Marko Bačanin]]}} {{Fs player|no=17|nat=UKR|name=[[Oleksandras Kurcevas]]|pos=FW}} {{Fs player|no=80|nat=BRA|pos=FW|name=[[Eliveton]]}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://fk-panevezys.lt/ FK Panevėžys] * [https://toplyga.lt/komanda/panevezys TOPLYGA] * [https://www.soccerway.com/team/fk-panevezys/E1ffSpX7/ SOCCERWAY] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-panevezys/25064/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Panevėžys}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] b7dyfsz35ns9qrwjtqidtlzkhjnl2mv 1984455 1984454 2026-10-30T14:54:12Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1984455 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Panevėžys |mynd= |Gælunafn=panevėžiokai |Stytt nafn=FK Panevėžys |Stofnað=2015 |Leikvöllur=Aukštaijijos stadionas|Stærð=4,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Bronius Vaitiekūnas |Knattspyrnustjóri= {{FIN}} [[Toni Korkeakunnas]]<ref>[https://fk-panevezys.lt/komandos-vaira-pereme-patyres-suomis/ Komandos vairą perėmė patyręs suomis]</ref> |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2026 |Staðsetning= 7. | pattern_la1=_whiteline|pattern_b1=_whitecollar|pattern_ra1=_whiteline| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000| pattern_la2=_whiteline|pattern_b2=_whitecollar|pattern_ra2=_whiteline| leftarm2=1B1BF6|body2=1B1BF6|rightarm2=1B1BF6|shorts2=1B1BF6|socks2=1B1BF6| }} [[Mynd:Aukstaitijos_stadionas_Is_Panevezio_boksto.JPG|thumb|Aukštaitijos stadionas]] '''Futbolo klubas Panevėžys''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2015. Núverandi völlur [[Aukštaitijos stadionas]] tekur tæp 4.000 í sæti. ==Titlar== *[[TOPLYGA|TOPLYGA, A lyga]] (1): 2023 *LFF taurė (2): 2020, 2025<ref>[https://lietuvosfutbolas.lt/rungtynes/fk-panevezys-fc-hegelmann-22618155/ Lietuvosfutbolas.lt]</ref><ref>[https://int.soccerway.com/match/fc-hegelmann-nmpJqEeg/fk-panevezys-E1ffSpX7/ Soccerway.com]</ref> *Supertaurė (2): 2021, 2024 == Árangur (2015–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB378" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[3. júní]] 2026 {{fs start}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vytautas Černiauskas]]}} {{Fs player|no=22|pos=GK|nat=LTU|name=[[Arijus Bražinskas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 4|nat=TUN|pos=DF|name=[[Rayen Mzoughi]]}} {{Fs player|no= 5|nat=TAN|pos=DF|name=[[Miano Danilo Van den Bos]]}} {{Fs player|no=13|nat=CYP|pos=DF|name=[[Strahinja Kerkez]]}} {{Fs player|no=15|nat=LTU|pos=DF|name=[[Justinas Januševskij]]}} {{fs player|no=32|name=[[Rokas Rasimavičius]]|nat=LTU|pos=DF}} {{Fs player|no=45|nat=GER|pos=DF|name=[[Milan Delević]]}} {{Fs player|no=50|nat=BEL|pos=DF|name=[[Laurit Krasniqi]]}} {{Fs player|no=95|nat=COD|pos=DF|name=[[Joël Bopesu]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 6|nat=LTU|pos=MF|name=[[Matas Ramanauskas]]}} {{fs player|no= 7|name=[[Ernestas Veliulis]]|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no= 8|nat=CIV|pos=MF|name=[[Salomon Kouadio]]}} {{Fs player|no=26|nat=FRA|pos=MF|name=[[Jérôme Simon]]}} {{fs player|no=27|nat=Ghana|pos=MF|name=[[Kwadwo Asamoah (2002)|Kwadwo Asamoah]]}} {{Fs player|no=28|nat=LTU|pos=MF|name=[[Ernestas Burdzilauskas]]}} {{small|(fra [[FK Kauno Žalgiris|KŽ]])}} {{Fs player|no=34|nat=Ghana|pos=MF|name=[[Isaac Asante]]}} {{Fs player|no=44|nat=SLO|pos=MF|name=[[Lovro Grajfoner]]}} {{Fs player|no=|name=Ignas Lukoševičius|nat=LTU|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=16|nat=SRB|pos=FW|name=[[Marko Bačanin]]}} {{Fs player|no=17|nat=UKR|name=[[Oleksandras Kurcevas]]|pos=FW}} {{Fs player|no=80|nat=BRA|pos=FW|name=[[Eliveton]]}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://fk-panevezys.lt/ FK Panevėžys] * [https://toplyga.lt/komanda/panevezys TOPLYGA] * [https://www.soccerway.com/team/fk-panevezys/E1ffSpX7/ SOCCERWAY] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-panevezys/25064/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Panevėžys}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] pgf02hc2jpy0gcg4xgj8mmh1pfv7rjh 1984456 1984455 2026-10-30T14:54:25Z Makenzis 56151 /* Árangur (2015–...) */ 1984456 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Panevėžys |mynd= |Gælunafn=panevėžiokai |Stytt nafn=FK Panevėžys |Stofnað=2015 |Leikvöllur=Aukštaijijos stadionas|Stærð=4,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Bronius Vaitiekūnas |Knattspyrnustjóri= {{FIN}} [[Toni Korkeakunnas]]<ref>[https://fk-panevezys.lt/komandos-vaira-pereme-patyres-suomis/ Komandos vairą perėmė patyręs suomis]</ref> |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2026 |Staðsetning= 7. | pattern_la1=_whiteline|pattern_b1=_whitecollar|pattern_ra1=_whiteline| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000| pattern_la2=_whiteline|pattern_b2=_whitecollar|pattern_ra2=_whiteline| leftarm2=1B1BF6|body2=1B1BF6|rightarm2=1B1BF6|shorts2=1B1BF6|socks2=1B1BF6| }} [[Mynd:Aukstaitijos_stadionas_Is_Panevezio_boksto.JPG|thumb|Aukštaitijos stadionas]] '''Futbolo klubas Panevėžys''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2015. Núverandi völlur [[Aukštaitijos stadionas]] tekur tæp 4.000 í sæti. ==Titlar== *[[TOPLYGA|TOPLYGA, A lyga]] (1): 2023 *LFF taurė (2): 2020, 2025<ref>[https://lietuvosfutbolas.lt/rungtynes/fk-panevezys-fc-hegelmann-22618155/ Lietuvosfutbolas.lt]</ref><ref>[https://int.soccerway.com/match/fc-hegelmann-nmpJqEeg/fk-panevezys-E1ffSpX7/ Soccerway.com]</ref> *Supertaurė (2): 2021, 2024 == Árangur (2015–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB378" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[3. júní]] 2026 {{fs start}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vytautas Černiauskas]]}} {{Fs player|no=22|pos=GK|nat=LTU|name=[[Arijus Bražinskas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 4|nat=TUN|pos=DF|name=[[Rayen Mzoughi]]}} {{Fs player|no= 5|nat=TAN|pos=DF|name=[[Miano Danilo Van den Bos]]}} {{Fs player|no=13|nat=CYP|pos=DF|name=[[Strahinja Kerkez]]}} {{Fs player|no=15|nat=LTU|pos=DF|name=[[Justinas Januševskij]]}} {{fs player|no=32|name=[[Rokas Rasimavičius]]|nat=LTU|pos=DF}} {{Fs player|no=45|nat=GER|pos=DF|name=[[Milan Delević]]}} {{Fs player|no=50|nat=BEL|pos=DF|name=[[Laurit Krasniqi]]}} {{Fs player|no=95|nat=COD|pos=DF|name=[[Joël Bopesu]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 6|nat=LTU|pos=MF|name=[[Matas Ramanauskas]]}} {{fs player|no= 7|name=[[Ernestas Veliulis]]|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no= 8|nat=CIV|pos=MF|name=[[Salomon Kouadio]]}} {{Fs player|no=26|nat=FRA|pos=MF|name=[[Jérôme Simon]]}} {{fs player|no=27|nat=Ghana|pos=MF|name=[[Kwadwo Asamoah (2002)|Kwadwo Asamoah]]}} {{Fs player|no=28|nat=LTU|pos=MF|name=[[Ernestas Burdzilauskas]]}} {{small|(fra [[FK Kauno Žalgiris|KŽ]])}} {{Fs player|no=34|nat=Ghana|pos=MF|name=[[Isaac Asante]]}} {{Fs player|no=44|nat=SLO|pos=MF|name=[[Lovro Grajfoner]]}} {{Fs player|no=|name=Ignas Lukoševičius|nat=LTU|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=16|nat=SRB|pos=FW|name=[[Marko Bačanin]]}} {{Fs player|no=17|nat=UKR|name=[[Oleksandras Kurcevas]]|pos=FW}} {{Fs player|no=80|nat=BRA|pos=FW|name=[[Eliveton]]}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://fk-panevezys.lt/ FK Panevėžys] * [https://toplyga.lt/komanda/panevezys TOPLYGA] * [https://www.soccerway.com/team/fk-panevezys/E1ffSpX7/ SOCCERWAY] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-panevezys/25064/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Panevėžys}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] azxh9n3w8dclxd0hqpzx05d7s8w3r2r 0 151776 1984452 1971577 2026-10-30T14:53:13Z Makenzis 56151 1984452 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Palanga |mynd= |Gælunafn=palangiškiai |Stytt nafn=FK Palanga |Stofnað=2010 |Leikvöllur=Palangos miesto stadionas|Stærð=1,400 |Stjórnarformaður= |Knattspyrnustjóri= |Deild= |Tímabil= |Staðsetning= | pattern_la1=_whiteline|pattern_b1=_whitecollar|pattern_ra1=_whiteline| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000| pattern_la2=_whiteline|pattern_b2=_whitecollar|pattern_ra2=_whiteline| leftarm2=1B1BF6|body2=1B1BF6|rightarm2=1B1BF6|shorts2=1B1BF6|socks2=1B1BF6| }} '''Futbolo klubas Palanga''' var lið sem er í [[Antra lyga]] (D3). Liðið var stofnað árið 2010. Núverandi völlur [[Palangos miesto stadionas]] tekur tæp 1.400 í sæti. ==Titlar== *''Pirma lyga (D2)'' (1): 2017 *''Antra lyga (D3)'' (1): 2011 == Árangur (2011–2019) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Sæti ! Tilvísanir |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu11lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820035409/http://almis.sritis.lt/ltu11lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 12. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 12. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://fkpalanga.lt/ FK Palanga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402050537/http://fkpalanga.lt/ |date=2019-04-02 }} * [https://toplyga.lt/komanda/palanga toplyga.lt (FK Palanga)] {{DEFAULTSORT:Palanga}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] drb4knshlmurewiy8jx474pypt425s5 0 151777 1984439 1973347 2026-10-30T14:47:36Z Makenzis 56151 1984439 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Atlantas Klaipėda |mynd= |Gælunafn=atlantiečiai |Stytt nafn=FK Atlantas |Stofnað=1962 FK Granitas <br> 1996 FK Atlantas |Leikvöllur=Klaipėdos miesto centrinis stadionas |Stærð=3,400 |Stjórnarformaður= x |Knattspyrnustjóri= x |Deild= x |Tímabil= |Staðsetning= | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _adidas_green | pattern_so1 = _3_stripes_green | leftarm1 = FECD37 | body1 = FECD37 | rightarm1 = FECD37 | shorts1 = 1952CD | socks1 = FECD37 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _adidas_green | pattern_so2 = _3_stripes_green | leftarm2 = 1952CD | body2 = 1952CD | rightarm2 = 1952CD | shorts2 = 1952CD | socks2 = 1952CD }} '''Futbolo klubas Atlantas''' var lið sem er í [[A lyga]] (D1). Liðið var stofnað árið 1962 (1996). Núverandi völlur [[Klaipėdos miesto centrinis stadionas]] tekur tæp 4.428 í sæti. ==Titlar== * ''Antra lyga (D3)'' (1): 2009. == Árangur (1996–2020) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1996/97 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/1997_ltu.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2019-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117094035/http://almis.sritis.lt/1997_ltu.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1997/98 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1998/99 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu99lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021053536/http://almis.sritis.lt/ltu99lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1999 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu99flyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820035032/http://almis.sritis.lt/ltu99flyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2000 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu00lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021054107/http://almis.sritis.lt/ltu00lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2001 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu01lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034400/http://almis.sritis.lt/ltu01lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2002 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu02lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820033943/http://almis.sritis.lt/ltu02lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2003 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu03lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034415/http://almis.sritis.lt/ltu03lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2004 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito04.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2005 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito05.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2006 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2007 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2008 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2009 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga ''(Vakarai)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu09lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123062951/http://almis.sritis.lt/ltu09lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 11. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | |- | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| '''x.''' | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| '''x''' | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| '''x.''' | |- |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-atlantas-klaipeda/15838/ Globalsportsarchive] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fk-atlantas/1405/matches/ SOCCERWAY] * [https://web.archive.org/web/20210429141914/http://www.foot.dk/VisLitklub.asp?ID=2 foot.dk arkiv] {{DEFAULTSORT:Atlantas}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 87b1m65sxidykrh8pymum3vd42c9mb1 1984440 1984439 2026-10-30T14:48:04Z Makenzis 56151 /* Tenglar */ 1984440 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Atlantas Klaipėda |mynd= |Gælunafn=atlantiečiai |Stytt nafn=FK Atlantas |Stofnað=1962 FK Granitas <br> 1996 FK Atlantas |Leikvöllur=Klaipėdos miesto centrinis stadionas |Stærð=3,400 |Stjórnarformaður= x |Knattspyrnustjóri= x |Deild= x |Tímabil= |Staðsetning= | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _adidas_green | pattern_so1 = _3_stripes_green | leftarm1 = FECD37 | body1 = FECD37 | rightarm1 = FECD37 | shorts1 = 1952CD | socks1 = FECD37 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _adidas_green | pattern_so2 = _3_stripes_green | leftarm2 = 1952CD | body2 = 1952CD | rightarm2 = 1952CD | shorts2 = 1952CD | socks2 = 1952CD }} '''Futbolo klubas Atlantas''' var lið sem er í [[A lyga]] (D1). Liðið var stofnað árið 1962 (1996). Núverandi völlur [[Klaipėdos miesto centrinis stadionas]] tekur tæp 4.428 í sæti. ==Titlar== * ''Antra lyga (D3)'' (1): 2009. == Árangur (1996–2020) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1996/97 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/1997_ltu.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2019-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117094035/http://almis.sritis.lt/1997_ltu.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1997/98 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1998/99 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu99lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021053536/http://almis.sritis.lt/ltu99lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1999 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu99flyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820035032/http://almis.sritis.lt/ltu99flyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2000 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu00lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021054107/http://almis.sritis.lt/ltu00lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2001 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu01lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034400/http://almis.sritis.lt/ltu01lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2002 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu02lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820033943/http://almis.sritis.lt/ltu02lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2003 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu03lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034415/http://almis.sritis.lt/ltu03lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2004 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito04.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2005 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito05.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2006 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2007 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2008 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2009 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga ''(Vakarai)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu09lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123062951/http://almis.sritis.lt/ltu09lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 11. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | |- | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| '''x.''' | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| '''x''' | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| '''x.''' | |- |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-atlantas-klaipeda/15838/ Globalsportsarchive] * [https://www.soccerway.com/team/atlantas/0tSFgCp6/fixtures/ SOCCERWAY] * [https://web.archive.org/web/20210429141914/http://www.foot.dk/VisLitklub.asp?ID=2 foot.dk arkiv] {{DEFAULTSORT:Atlantas}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] rbeno0cq7wietx4ysdkkqqylt0ohhvn 0 151778 1984446 1972106 2026-10-30T14:50:53Z Makenzis 56151 1984446 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Kauno Žalgiris |mynd= |Gælunafn=spirdžiai |Stytt nafn=FK Kauno Žalgiris |Stofnað=2004 FK Spyris |Leikvöllur= Dariaus ir Girėno stadionas |Stærð=15,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Mantas Kalnietis]] |Knattspyrnustjóri= {{CRO}} [[Željko Sopić]] |Deild= [[TOPLYGA]] |Tímabil= 2025 |Staðsetning= 1. ''([[A lyga]])'' | pattern_la1 = _pumacup25g | pattern_b1 = _pumacup25g | pattern_ra1 = _pumacup25g | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 00924F | body1 = 00924F | rightarm1 = 00924F | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 00924F | pattern_la2 = _pumacup25w | pattern_b2 = _pumacup25w | pattern_ra2 = _pumacup25w | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 00924F | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _pumacup25b | pattern_b3 = _pumacup25b | pattern_ra3 = _pumacup25b | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Futbolo klubas Kauno Žalgiris''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2004. Núverandi völlur [[Dariaus ir Girėno stadionas]] tekur tæp 15.000 í sæti. == Nafn breytingaskrá == * 2004—2015 FK Spyris * 2016—.... FK Kauno Žalgiris == Árangur (2013–...) == ; Futbolo klubas Spyris {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- |} ; Futbolo klubas Kauno Žalgiris {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[15. júlí]] 2026 {{fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Joris Aliukonis]]}} {{Fs player|no=22|nat=LTU|pos=GK|name=[[Deividas Mikelionis]]}} {{fs player|no=55|name=[[Tomas Švedkauskas]]|nat=LTU|pos=GK}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 2|nat=LTU|pos=DF|name=[[Tautvydas Burdzilauskas]]}} {{Fs player|no= 3|nat=GEO|pos=DF|name=[[Anton Tolordava]]}} {{Fs player|no= 4|nat=MNE|pos=DF|name=[[Luka Račić]]}} {{Fs player|no=23|nat=AUT|pos=DF|name=[[Nosa Iyobosa Edokpolor|Nosa Edokpolor]]}} {{Fs player|no=45|nat=FRA|pos=DF|name=Joris Moutachy}} {{Fs player|no=66|nat=LTU|pos=DF|name=[[Eduardas Jurjonas]]}} {{Fs player|no=77|nat=LTU|pos=DF|name=[[Rokas Lekiatas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 7|name=[[Amine Benchaib]]|nat=BEL|pos=MF}} {{Fs player|no= 8|nat=JPN|pos=MF|name=[[Yukiyoshi Karashima]]}} {{Fs player|no=10|nat=LTU|pos=MF|name=[[Gratas Sirgėdas]]}} {{Fs player|no=15|nat=BRA|pos=MF|name=Léo Ribeiro}} {{Fs player|no=17|pos=FW|nat=NGR|name=Oyinlola Kayode}} {{Fs player|no=24|nat=LTU|pos=MF|name=[[Motiejus Burba]]}} {{fs player|no=70|pos=MF|nat=FRA|name=[[Fabien Ourega]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=11|nat=LTU|pos=FW|name=[[Fedor Černych]]}} {{fs player|no=47|name=Vėjas Pocius|nat=LTU|pos=FW}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris FK Kauno Žalgiris] * [https://toplyga.lt/komanda/k-zalgiris toplyga.lt] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/spyris-kaunas/8413/ Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-kauno-zalgiris/15855/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Kauno Žalgiris}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] jay25idx8t1qp0y9lo7ar6sp6b3cirb 1984447 1984446 2026-10-30T14:51:20Z Makenzis 56151 /* Tenglar */ 1984447 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Kauno Žalgiris |mynd= |Gælunafn=spirdžiai |Stytt nafn=FK Kauno Žalgiris |Stofnað=2004 FK Spyris |Leikvöllur= Dariaus ir Girėno stadionas |Stærð=15,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Mantas Kalnietis]] |Knattspyrnustjóri= {{CRO}} [[Željko Sopić]] |Deild= [[TOPLYGA]] |Tímabil= 2025 |Staðsetning= 1. ''([[A lyga]])'' | pattern_la1 = _pumacup25g | pattern_b1 = _pumacup25g | pattern_ra1 = _pumacup25g | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 00924F | body1 = 00924F | rightarm1 = 00924F | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 00924F | pattern_la2 = _pumacup25w | pattern_b2 = _pumacup25w | pattern_ra2 = _pumacup25w | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 00924F | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _pumacup25b | pattern_b3 = _pumacup25b | pattern_ra3 = _pumacup25b | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Futbolo klubas Kauno Žalgiris''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2004. Núverandi völlur [[Dariaus ir Girėno stadionas]] tekur tæp 15.000 í sæti. == Nafn breytingaskrá == * 2004—2015 FK Spyris * 2016—.... FK Kauno Žalgiris == Árangur (2013–...) == ; Futbolo klubas Spyris {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- |} ; Futbolo klubas Kauno Žalgiris {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[15. júlí]] 2026 {{fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Joris Aliukonis]]}} {{Fs player|no=22|nat=LTU|pos=GK|name=[[Deividas Mikelionis]]}} {{fs player|no=55|name=[[Tomas Švedkauskas]]|nat=LTU|pos=GK}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 2|nat=LTU|pos=DF|name=[[Tautvydas Burdzilauskas]]}} {{Fs player|no= 3|nat=GEO|pos=DF|name=[[Anton Tolordava]]}} {{Fs player|no= 4|nat=MNE|pos=DF|name=[[Luka Račić]]}} {{Fs player|no=23|nat=AUT|pos=DF|name=[[Nosa Iyobosa Edokpolor|Nosa Edokpolor]]}} {{Fs player|no=45|nat=FRA|pos=DF|name=Joris Moutachy}} {{Fs player|no=66|nat=LTU|pos=DF|name=[[Eduardas Jurjonas]]}} {{Fs player|no=77|nat=LTU|pos=DF|name=[[Rokas Lekiatas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 7|name=[[Amine Benchaib]]|nat=BEL|pos=MF}} {{Fs player|no= 8|nat=JPN|pos=MF|name=[[Yukiyoshi Karashima]]}} {{Fs player|no=10|nat=LTU|pos=MF|name=[[Gratas Sirgėdas]]}} {{Fs player|no=15|nat=BRA|pos=MF|name=Léo Ribeiro}} {{Fs player|no=17|pos=FW|nat=NGR|name=Oyinlola Kayode}} {{Fs player|no=24|nat=LTU|pos=MF|name=[[Motiejus Burba]]}} {{fs player|no=70|pos=MF|nat=FRA|name=[[Fabien Ourega]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=11|nat=LTU|pos=FW|name=[[Fedor Černych]]}} {{fs player|no=47|name=Vėjas Pocius|nat=LTU|pos=FW}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris FK Kauno Žalgiris] * [https://toplyga.lt/komanda/k-zalgiris toplyga.lt] * [https://www.soccerway.com/team/fk-kauno-zalgiris/0p17kQla/ Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-kauno-zalgiris/15855/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Kauno Žalgiris}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 1w43yi2bz0fxo3wga4r6dzn8suh742c 1984448 1984447 2026-10-30T14:51:46Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1984448 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Kauno Žalgiris |mynd= |Gælunafn=spirdžiai |Stytt nafn=FK Kauno Žalgiris |Stofnað=2004 FK Spyris |Leikvöllur= Dariaus ir Girėno stadionas |Stærð=15,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Mantas Kalnietis]] |Knattspyrnustjóri= {{CRO}} [[Željko Sopić]] |Deild= [[TOPLYGA]] |Tímabil= 2025 |Staðsetning= 1. ''([[A lyga]])'' | pattern_la1 = _pumacup25g | pattern_b1 = _pumacup25g | pattern_ra1 = _pumacup25g | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 00924F | body1 = 00924F | rightarm1 = 00924F | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 00924F | pattern_la2 = _pumacup25w | pattern_b2 = _pumacup25w | pattern_ra2 = _pumacup25w | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 00924F | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _pumacup25b | pattern_b3 = _pumacup25b | pattern_ra3 = _pumacup25b | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Futbolo klubas Kauno Žalgiris''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2004. Núverandi völlur [[Dariaus ir Girėno stadionas]] tekur tæp 15.000 í sæti. == Nafn breytingaskrá == * 2004—2015 FK Spyris * 2016—.... FK Kauno Žalgiris == Árangur (2013–...) == ; Futbolo klubas Spyris {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- |} ; Futbolo klubas Kauno Žalgiris {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[15. júlí]] 2026 {{fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Joris Aliukonis]]}} {{Fs player|no=22|nat=LTU|pos=GK|name=[[Deividas Mikelionis]]}} {{fs player|no=55|name=[[Tomas Švedkauskas]]|nat=LTU|pos=GK}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 2|nat=LTU|pos=DF|name=[[Tautvydas Burdzilauskas]]}} {{Fs player|no= 3|nat=GEO|pos=DF|name=[[Anton Tolordava]]}} {{Fs player|no= 4|nat=MNE|pos=DF|name=[[Luka Račić]]}} {{Fs player|no=23|nat=AUT|pos=DF|name=[[Nosa Iyobosa Edokpolor|Nosa Edokpolor]]}} {{Fs player|no=45|nat=FRA|pos=DF|name=Joris Moutachy}} {{Fs player|no=66|nat=LTU|pos=DF|name=[[Eduardas Jurjonas]]}} {{Fs player|no=77|nat=LTU|pos=DF|name=[[Rokas Lekiatas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 7|name=[[Amine Benchaib]]|nat=BEL|pos=MF}} {{Fs player|no= 8|nat=JPN|pos=MF|name=[[Yukiyoshi Karashima]]}} {{Fs player|no=10|nat=LTU|pos=MF|name=[[Gratas Sirgėdas]]}} {{Fs player|no=15|nat=BRA|pos=MF|name=Léo Ribeiro}} {{Fs player|no=17|pos=FW|nat=NGR|name=Oyinlola Kayode}} {{Fs player|no=24|nat=LTU|pos=MF|name=[[Motiejus Burba]]}} {{fs player|no=70|pos=MF|nat=FRA|name=[[Fabien Ourega]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 9|nat=CRO|pos=FW|name=[[Leon Kreković]]}} {{fs player|no=19|nat=BRA|pos=FW|name=[[Renan Abner do Carmo de Oliveira|Renan Oliveira]]}} {{Fs player|no=24|nat=LTU|pos=FW|name=[[Motiejus Burba]]}} {{Fs player|no=27|nat=CRO|pos=FW|name=[[Gabriel Debeljuh]]}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris FK Kauno Žalgiris] * [https://toplyga.lt/komanda/k-zalgiris toplyga.lt] * [https://www.soccerway.com/team/fk-kauno-zalgiris/0p17kQla/ Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-kauno-zalgiris/15855/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Kauno Žalgiris}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 41c0elufkwvg7kzeu1fdwr0eyrm8d60 1984449 1984448 2026-10-30T14:52:08Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1984449 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Kauno Žalgiris |mynd= |Gælunafn=spirdžiai |Stytt nafn=FK Kauno Žalgiris |Stofnað=2004 FK Spyris |Leikvöllur= Dariaus ir Girėno stadionas |Stærð=15,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Mantas Kalnietis]] |Knattspyrnustjóri= {{CRO}} [[Željko Sopić]] |Deild= [[TOPLYGA]] |Tímabil= 2025 |Staðsetning= 1. ''([[A lyga]])'' | pattern_la1 = _pumacup25g | pattern_b1 = _pumacup25g | pattern_ra1 = _pumacup25g | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 00924F | body1 = 00924F | rightarm1 = 00924F | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 00924F | pattern_la2 = _pumacup25w | pattern_b2 = _pumacup25w | pattern_ra2 = _pumacup25w | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 00924F | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _pumacup25b | pattern_b3 = _pumacup25b | pattern_ra3 = _pumacup25b | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Futbolo klubas Kauno Žalgiris''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2004. Núverandi völlur [[Dariaus ir Girėno stadionas]] tekur tæp 15.000 í sæti. == Nafn breytingaskrá == * 2004—2015 FK Spyris * 2016—.... FK Kauno Žalgiris == Árangur (2013–...) == ; Futbolo klubas Spyris {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- |} ; Futbolo klubas Kauno Žalgiris {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[15. júlí]] 2026 {{fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Joris Aliukonis]]}} {{Fs player|no=22|nat=LTU|pos=GK|name=[[Deividas Mikelionis]]}} {{fs player|no=55|name=[[Tomas Švedkauskas]]|nat=LTU|pos=GK}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 2|nat=LTU|pos=DF|name=[[Tautvydas Burdzilauskas]]}} {{Fs player|no= 3|nat=GEO|pos=DF|name=[[Anton Tolordava]]}} {{Fs player|no= 4|nat=MNE|pos=DF|name=[[Luka Račić]]}} {{Fs player|no=23|nat=AUT|pos=DF|name=[[Nosa Iyobosa Edokpolor|Nosa Edokpolor]]}} {{Fs player|no=45|nat=FRA|pos=DF|name=Joris Moutachy}} {{Fs player|no=66|nat=LTU|pos=DF|name=[[Eduardas Jurjonas]]}} {{Fs player|no=77|nat=LTU|pos=DF|name=[[Rokas Lekiatas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 7|name=[[Amine Benchaib]]|nat=BEL|pos=MF}} {{Fs player|no= 8|nat=JPN|pos=MF|name=[[Yukiyoshi Karashima]]}} {{Fs player|no=10|nat=LTU|pos=MF|name=[[Gratas Sirgėdas]]}} {{Fs player|no=15|nat=BRA|pos=MF|name=Léo Ribeiro}} {{Fs player|no=17|pos=FW|nat=NGR|name=Oyinlola Kayode}} {{fs player|no=70|pos=MF|nat=FRA|name=[[Fabien Ourega]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 9|nat=CRO|pos=FW|name=[[Leon Kreković]]}} {{fs player|no=19|nat=BRA|pos=FW|name=[[Renan Abner do Carmo de Oliveira|Renan Oliveira]]}} {{Fs player|no=24|nat=LTU|pos=FW|name=[[Motiejus Burba]]}} {{Fs player|no=27|nat=CRO|pos=FW|name=[[Gabriel Debeljuh]]}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris FK Kauno Žalgiris] * [https://toplyga.lt/komanda/k-zalgiris toplyga.lt] * [https://www.soccerway.com/team/fk-kauno-zalgiris/0p17kQla/ Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-kauno-zalgiris/15855/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Kauno Žalgiris}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] gddpa5acukllusrg0paq3ot84xyu5jg 1984450 1984449 2026-10-30T14:52:18Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1984450 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Kauno Žalgiris |mynd= |Gælunafn=spirdžiai |Stytt nafn=FK Kauno Žalgiris |Stofnað=2004 FK Spyris |Leikvöllur= Dariaus ir Girėno stadionas |Stærð=15,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Mantas Kalnietis]] |Knattspyrnustjóri= {{CRO}} [[Željko Sopić]] |Deild= [[TOPLYGA]] |Tímabil= 2025 |Staðsetning= 1. ''([[A lyga]])'' | pattern_la1 = _pumacup25g | pattern_b1 = _pumacup25g | pattern_ra1 = _pumacup25g | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 00924F | body1 = 00924F | rightarm1 = 00924F | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 00924F | pattern_la2 = _pumacup25w | pattern_b2 = _pumacup25w | pattern_ra2 = _pumacup25w | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 00924F | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _pumacup25b | pattern_b3 = _pumacup25b | pattern_ra3 = _pumacup25b | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Futbolo klubas Kauno Žalgiris''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2004. Núverandi völlur [[Dariaus ir Girėno stadionas]] tekur tæp 15.000 í sæti. == Nafn breytingaskrá == * 2004—2015 FK Spyris * 2016—.... FK Kauno Žalgiris == Árangur (2013–...) == ; Futbolo klubas Spyris {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- |} ; Futbolo klubas Kauno Žalgiris {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[15. júlí]] 2026 {{fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Joris Aliukonis]]}} {{Fs player|no=22|nat=LTU|pos=GK|name=[[Deividas Mikelionis]]}} {{fs player|no=55|name=[[Tomas Švedkauskas]]|nat=LTU|pos=GK}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 2|nat=LTU|pos=DF|name=[[Tautvydas Burdzilauskas]]}} {{Fs player|no= 3|nat=GEO|pos=DF|name=[[Anton Tolordava]]}} {{Fs player|no= 4|nat=MNE|pos=DF|name=[[Luka Račić]]}} {{Fs player|no=23|nat=AUT|pos=DF|name=[[Nosa Iyobosa Edokpolor|Nosa Edokpolor]]}} {{Fs player|no=45|nat=FRA|pos=DF|name=Joris Moutachy}} {{Fs player|no=66|nat=LTU|pos=DF|name=[[Eduardas Jurjonas]]}} {{Fs player|no=77|nat=LTU|pos=DF|name=[[Rokas Lekiatas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 7|name=[[Amine Benchaib]]|nat=BEL|pos=MF}} {{Fs player|no= 8|nat=JPN|pos=MF|name=[[Yukiyoshi Karashima]]}} {{Fs player|no=10|nat=LTU|pos=MF|name=[[Gratas Sirgėdas]]}} {{Fs player|no=15|nat=BRA|pos=MF|name=Léo Ribeiro}} {{fs player|no=70|pos=MF|nat=FRA|name=[[Fabien Ourega]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 9|nat=CRO|pos=FW|name=[[Leon Kreković]]}} {{fs player|no=19|nat=BRA|pos=FW|name=[[Renan Abner do Carmo de Oliveira|Renan Oliveira]]}} {{Fs player|no=24|nat=LTU|pos=FW|name=[[Motiejus Burba]]}} {{Fs player|no=27|nat=CRO|pos=FW|name=[[Gabriel Debeljuh]]}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris FK Kauno Žalgiris] * [https://toplyga.lt/komanda/k-zalgiris toplyga.lt] * [https://www.soccerway.com/team/fk-kauno-zalgiris/0p17kQla/ Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-kauno-zalgiris/15855/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Kauno Žalgiris}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 5r1zzg5fsrntr7o20mt4nf1510to3z4 0 151779 1984461 1971574 2026-10-30T14:56:40Z Makenzis 56151 1984461 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Stumbras |mynd= |Gælunafn=stumbrėkai |Stytt nafn=FC Stumbras |Stofnað=2013 |Leikvöllur=NFA stadionas|Stærð=1,000 |Stjórnarformaður=Richard Walsch |Knattspyrnustjóri= |Deild=— |Tímabil= |Staðsetning= | pattern_la1=_levski1718h|pattern_b1=_levski1718h|pattern_ra1=_levski1718h|pattern_sh1 =_whitesides|pattern_so1 = | leftarm1=0040ff|body1=0040ff|rightarm1=0040ff|shorts1=0040ff|socks1=FFFFFF | pattern_la2=_stumbras1819h|pattern_b2=_stumbras1819h|pattern_ra2=_stumbras1819h|pattern_sh =_redsides| pattern_so =| | leftarm2=282146|body2=282146|rightarm2=282146|shorts2=282146|socks2=FF0000| }} '''Futbolo klubas Stumbras''' var lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2013. Sumarið 2019 hætti klúbburinn að vera til. Að lokum voru þeir teknir út úr elítudeildinni.<ref>https://alyga.lt/naujiena/stumbro-klubo-nebeliko-lietuvos-futbolo-zemelapyje/6174</ref> ==Titlar== *''[[Pirma lyga]] (D2)'': : Sigurvegari (1): 2014 *''LFF taurė'': : Sigurvegari (1): 2017 == Árangur (2013–2019) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! Deild ! Nafn Deildar ! Sæti ! Tilvísanir |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu13lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820033544/http://almis.sritis.lt/ltu13lyga2s.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://fcstumbras.lt FC Stumbras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302153219/http://fcstumbras.lt/ |date=2017-03-02 }} * [https://toplyga.lt/komanda/stumbras toplyga.lt] {{DEFAULTSORT:Stumbras}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] t4lns7cip91jwvgwrpfydxddt730ncn 0 151780 1984457 1971578 2026-10-30T14:54:59Z Makenzis 56151 1984457 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Riteriai |mynd= |Gælunafn=''riteriai'' (riddarar) |Stytt nafn=FK Riteriai |Stofnað=2005 FK Trakai |Leikvöllur=LFF stadionas|Stærð=5,400 |Stjórnarformaður= |Knattspyrnustjóri= |Deild= |Tímabil= |Staðsetning= | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=|leftarm1=FFFF00|body1=FFFF00|rightarm1=FFFF00|shorts1=FFFF00|socks1=FFFF00 | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|leftarm2=282146|body2=282146|rightarm2=282146|shorts2=282146|socks2=282146 }} '''Futbolo klubas Riteriai''' er lið sem er í [[A lyga|litháísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2005. Núverandi völlur [[LFF stadionas]] tekur tæp 5.400 í sæti. == Nafn breytingaskrá == * 2005—2018 FK Trakai * 2019—.... FK Riteriai == Árangur (2013–...) == === FK Trakai === {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu10lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021053827/http://almis.sritis.lt/ltu10lyga2s.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |} === FK Riteriai === {|class="wikitable" ! Tìmabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[3. júní]] 2026 {{fs start}} {{fs player|no=26|name=[[Simone Moschin]]|nat=ITA|pos=GK}} {{fs player|no=37|name=[[Artiom Šankin]]|nat=LTU|pos=GK}} {{fs player|no=92|name=Kajus Andraikėnas|nat=LTU|pos=GK}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{Fs player|no= 5|nat=LTU|name=[[Milanas Rutkovskis]]|pos=DF}} {{fs player|no=13|name=[[Gustas Gumbaravičius]]|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=17|name=Daumantas Lipinskas|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=35|name=Petro Harapko|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=50|name=[[Matas Latvys]]|nat=LTU|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 6|name=[[Armandas Šveistrys]]|nat=LTU|pos=MF}} {{fs mid}} {{fs player|no=10|name=[[Simas Civilka]]|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=11|name=[[Arvydas Novikovas]]|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=16|name=Jonas Usavičius|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=23|name=[[Deimantas Rimpa]]|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=27|name=Dominykas Gelombickas|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=47|name=Vakaris Gurkšnys|nat=LTU|pos=MF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=21|nat=LTU|name=Tautvydas Alekna|pos=FW}} {{fs player|no=77|name=[[Ernestas Januš Zdanovič]]|nat=LTU|pos=FW}}<ref>https://fkriteriai.lt/2024/03/riteriu-sudetyje-tfa-aukletiniai/</ref> {{Fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://fkriteriai.lt/ FK Riteriai] * [https://toplyga.lt/komanda/riteriai TOPLYGA] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/trak-fk/17673/ Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-riteriai/15849/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Riteriai}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 4ncfhynxdsipcjn29j7xyp7sa89kgou 1984458 1984457 2026-10-30T14:55:20Z Makenzis 56151 /* FK Riteriai */ 1984458 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Riteriai |mynd= |Gælunafn=''riteriai'' (riddarar) |Stytt nafn=FK Riteriai |Stofnað=2005 FK Trakai |Leikvöllur=LFF stadionas|Stærð=5,400 |Stjórnarformaður= |Knattspyrnustjóri= |Deild= |Tímabil= |Staðsetning= | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=|leftarm1=FFFF00|body1=FFFF00|rightarm1=FFFF00|shorts1=FFFF00|socks1=FFFF00 | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=|leftarm2=282146|body2=282146|rightarm2=282146|shorts2=282146|socks2=282146 }} '''Futbolo klubas Riteriai''' er lið sem er í [[A lyga|litháísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2005. Núverandi völlur [[LFF stadionas]] tekur tæp 5.400 í sæti. == Nafn breytingaskrá == * 2005—2018 FK Trakai * 2019—.... FK Riteriai == Árangur (2013–...) == === FK Trakai === {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu10lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021053827/http://almis.sritis.lt/ltu10lyga2s.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |} === FK Riteriai === {|class="wikitable" ! Tìmabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#FF0000" style="text-align:center;"| X. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[3. júní]] 2026 {{fs start}} {{fs player|no=26|name=[[Simone Moschin]]|nat=ITA|pos=GK}} {{fs player|no=37|name=[[Artiom Šankin]]|nat=LTU|pos=GK}} {{fs player|no=92|name=Kajus Andraikėnas|nat=LTU|pos=GK}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{Fs player|no= 5|nat=LTU|name=[[Milanas Rutkovskis]]|pos=DF}} {{fs player|no=13|name=[[Gustas Gumbaravičius]]|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=17|name=Daumantas Lipinskas|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=35|name=Petro Harapko|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=50|name=[[Matas Latvys]]|nat=LTU|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 6|name=[[Armandas Šveistrys]]|nat=LTU|pos=MF}} {{fs mid}} {{fs player|no=10|name=[[Simas Civilka]]|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=11|name=[[Arvydas Novikovas]]|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=16|name=Jonas Usavičius|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=23|name=[[Deimantas Rimpa]]|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=27|name=Dominykas Gelombickas|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=47|name=Vakaris Gurkšnys|nat=LTU|pos=MF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=21|nat=LTU|name=Tautvydas Alekna|pos=FW}} {{fs player|no=77|name=[[Ernestas Januš Zdanovič]]|nat=LTU|pos=FW}}<ref>https://fkriteriai.lt/2024/03/riteriu-sudetyje-tfa-aukletiniai/</ref> {{Fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://fkriteriai.lt/ FK Riteriai] * [https://toplyga.lt/komanda/riteriai TOPLYGA] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/trak-fk/17673/ Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-riteriai/15849/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Riteriai}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] sfl37dd56xz1el4mpf8140zpprk2xec 0 151781 1984437 1979705 2026-10-30T14:46:39Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1984437 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Žalgiris |mynd= |Gælunafn=žalgiriečiai (grænn-hvítur) |Stytt nafn=FK Žalgiris |Stofnað=1947 FK Dinamo <br /> 2009 VMFD Žalgiris |Leikvöllur=FK Žalgiris namų stadionas|Stærð=5,400 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Mindaugas Kasperūnas |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} [[Andrius Skerla]] |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2025 |Staðsetning= '''3.''' ''([[A lyga]])'' | pattern_la1 = | pattern_b1 = _rioave1819h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _nikeblack | pattern_so1 = _nikeblack | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _rioave1819h | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _nikewhite | pattern_so2 = _nikewhite | leftarm2 = 00A650 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = 00A650 | shorts2 = 00A650 | socks2 = 00A650 | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = _nikewhite | pattern_so3 = _nikewhite | leftarm3 = 880000 | body3 = 880000 | rightarm3 = 880000 | shorts3 = 880000 | socks3 = 880000 }} [[File:Gdansk autokar Zalgiris Vilnius.jpg|thumb|FK Žalgiris]] [[File:LFF2 by Augustas Didzgalvis.jpg|thumb|250px|right|FK Žalgiris]] [[File:Fans of Zalgiris Vilnius.JPG|300px|thumb|Pietų IV]] '''Futbolo klubas Žalgiris''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 1947. Núverandi völlur [[FK Žalgiris namų stadionas]] tekur tæp 5.400 í sæti. == Nafn breytingaskrá == * 1947: FK Dinamo * 1948–1962: FK Spartakas * 1962–1993: FK Žalgiris * 1993–1995: FK Žalgiris-EBSW * 1995–2009: FK Žalgiris * 2009–2015: VMFD Žalgiris * 2015–....: FK Žalgiris ==Titlar== *''Meistarar i [[A lyga]]'' (11): 1991, 1992, 1999, 2013, 2014, 2015, 2016, 2020, 2021, 2022, 2024 *''LFF taurė'' (14): 1991, 1993, 1994, 1997, 2003 (r), 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 (p), 2016 (r), 2018, 2021, 2022 *''LFF Supertaurė'' (8): 2003, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020, 2023 == Árangur (2009–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2009 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[5. júní]] 2026. {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=VEN|pos=GK|name=[[Carlos Olses]]}} {{Fs player|no=12|nat=LTU|name=[[Vincentas Šarkauskas]]|pos=GK}} {{Fs player|no=95|nat=LTU|name=Dominykas Čekavičius|pos=GK}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=60|nat=LTU|pos=DF|name=[[Tomas Bakšys]]}} {{Fs player|no=5|nat=ROM|name=[[Grigore Turda]]|pos=DF}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=DF|name=[[Klaudijus Upstas]]}} {{Fs player|no=15|nat=CRO|pos=DF|name=[[Petar Bosančić]]}} {{Fs player|no=25|nat=LTU|name=[[Vytis Pavilonis]]|pos=DF}} {{Fs player|no=26|nat=FRA|pos=DF|name=[[Younn Zahary]]}} {{Fs player|no=21|nat=GER|name=[[Dominik Franke]]|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 6|nat=CRO|pos=MF|name=[[Marko Capan]]}} {{Fs player|no= 7|nat=SRB|pos=MF|name=[[Nemanja Mihajlović]]}} {{Fs player|no=17|nat=LTU|pos=MF|name=[[Giedrius Matulevičius]]}} {{fs player|no=18|nat=LTU|pos=MF|name=[[Deividas Šešplaukis]]}} {{Fs player|no=22|pos=MF|nat=LTU|name=[[Ovidijus Verbickas]]}} {{Fs player|no=29|pos=MF|nat=LTU|name=[[Kajus Bička]]}} {{Fs player|no=33|nat=LTU|pos=MF|name=[[Nedas Klimavičius]]}} {{Fs player|no=77|pos=MF|nat=BLR|name=[[Jurij Kendyš]]}} {{Fs player|no=88|pos=MF|nat=LTU|name=Dariuš Stankevičius}} {{Fs player|no=99|nat=LTU|pos=MF|name=[[Gustas Jarusevičius]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=11|nat=SRB|pos=FW|name=[[Nikola Petković]]}} {{Fs player|no=44|nat=LTU|pos=FW|name=[[Patrik Matyžonok]]}} {{Fs player|no=90|pos=FW|nat=FRA|name=[[Bryan Teixeira]]}} {{Fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://fkzalgiris.lt FK Žalgiris] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fk-zalgiris-vilnius/1406/ SOCCERWAY] * [https://www.flashscore.com/team/zalgiris/fuLOijFI/ FLASHSCORE] * [https://www.transfermarkt.com/zalgiris-vilnius/startseite/verein/602 Transfermarkt] * [https://toplyga.lt/komanda/zalgiris toplyga.lt (FK Žalgiris)] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-zalgiris-vilnius/15837/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Žalgiris}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 5hssu8ltd6ziyk9kqu7xd5onz8t65h7 1984438 1984437 2026-10-30T14:47:10Z Makenzis 56151 /* Tenglar */ https://www.soccerway.com/team/zalgiris/fuLOijFI/ 1984438 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Žalgiris |mynd= |Gælunafn=žalgiriečiai (grænn-hvítur) |Stytt nafn=FK Žalgiris |Stofnað=1947 FK Dinamo <br /> 2009 VMFD Žalgiris |Leikvöllur=FK Žalgiris namų stadionas|Stærð=5,400 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Mindaugas Kasperūnas |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} [[Andrius Skerla]] |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2025 |Staðsetning= '''3.''' ''([[A lyga]])'' | pattern_la1 = | pattern_b1 = _rioave1819h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _nikeblack | pattern_so1 = _nikeblack | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _rioave1819h | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _nikewhite | pattern_so2 = _nikewhite | leftarm2 = 00A650 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = 00A650 | shorts2 = 00A650 | socks2 = 00A650 | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = _nikewhite | pattern_so3 = _nikewhite | leftarm3 = 880000 | body3 = 880000 | rightarm3 = 880000 | shorts3 = 880000 | socks3 = 880000 }} [[File:Gdansk autokar Zalgiris Vilnius.jpg|thumb|FK Žalgiris]] [[File:LFF2 by Augustas Didzgalvis.jpg|thumb|250px|right|FK Žalgiris]] [[File:Fans of Zalgiris Vilnius.JPG|300px|thumb|Pietų IV]] '''Futbolo klubas Žalgiris''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 1947. Núverandi völlur [[FK Žalgiris namų stadionas]] tekur tæp 5.400 í sæti. == Nafn breytingaskrá == * 1947: FK Dinamo * 1948–1962: FK Spartakas * 1962–1993: FK Žalgiris * 1993–1995: FK Žalgiris-EBSW * 1995–2009: FK Žalgiris * 2009–2015: VMFD Žalgiris * 2015–....: FK Žalgiris ==Titlar== *''Meistarar i [[A lyga]]'' (11): 1991, 1992, 1999, 2013, 2014, 2015, 2016, 2020, 2021, 2022, 2024 *''LFF taurė'' (14): 1991, 1993, 1994, 1997, 2003 (r), 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 (p), 2016 (r), 2018, 2021, 2022 *''LFF Supertaurė'' (8): 2003, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020, 2023 == Árangur (2009–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2009 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[5. júní]] 2026. {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=VEN|pos=GK|name=[[Carlos Olses]]}} {{Fs player|no=12|nat=LTU|name=[[Vincentas Šarkauskas]]|pos=GK}} {{Fs player|no=95|nat=LTU|name=Dominykas Čekavičius|pos=GK}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=60|nat=LTU|pos=DF|name=[[Tomas Bakšys]]}} {{Fs player|no=5|nat=ROM|name=[[Grigore Turda]]|pos=DF}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=DF|name=[[Klaudijus Upstas]]}} {{Fs player|no=15|nat=CRO|pos=DF|name=[[Petar Bosančić]]}} {{Fs player|no=25|nat=LTU|name=[[Vytis Pavilonis]]|pos=DF}} {{Fs player|no=26|nat=FRA|pos=DF|name=[[Younn Zahary]]}} {{Fs player|no=21|nat=GER|name=[[Dominik Franke]]|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 6|nat=CRO|pos=MF|name=[[Marko Capan]]}} {{Fs player|no= 7|nat=SRB|pos=MF|name=[[Nemanja Mihajlović]]}} {{Fs player|no=17|nat=LTU|pos=MF|name=[[Giedrius Matulevičius]]}} {{fs player|no=18|nat=LTU|pos=MF|name=[[Deividas Šešplaukis]]}} {{Fs player|no=22|pos=MF|nat=LTU|name=[[Ovidijus Verbickas]]}} {{Fs player|no=29|pos=MF|nat=LTU|name=[[Kajus Bička]]}} {{Fs player|no=33|nat=LTU|pos=MF|name=[[Nedas Klimavičius]]}} {{Fs player|no=77|pos=MF|nat=BLR|name=[[Jurij Kendyš]]}} {{Fs player|no=88|pos=MF|nat=LTU|name=Dariuš Stankevičius}} {{Fs player|no=99|nat=LTU|pos=MF|name=[[Gustas Jarusevičius]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=11|nat=SRB|pos=FW|name=[[Nikola Petković]]}} {{Fs player|no=44|nat=LTU|pos=FW|name=[[Patrik Matyžonok]]}} {{Fs player|no=90|pos=FW|nat=FRA|name=[[Bryan Teixeira]]}} {{Fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://fkzalgiris.lt FK Žalgiris] * [https://www.soccerway.com/team/zalgiris/fuLOijFI/ SOCCERWAY] * [https://www.flashscore.com/team/zalgiris/fuLOijFI/ FLASHSCORE] * [https://www.transfermarkt.com/zalgiris-vilnius/startseite/verein/602 Transfermarkt] * [https://toplyga.lt/komanda/zalgiris toplyga.lt (FK Žalgiris)] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-zalgiris-vilnius/15837/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Žalgiris}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 3iixy96qd0gft2s2srafelizowl9zju 0 151782 1984462 1971579 2026-10-30T14:57:08Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1984462 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Sūduva |mynd= |Gælunafn=sūduviečiai (hvítt rautt) |Stytt nafn=FK Sūduva |Stofnað=1968 |Leikvöllur=Hikvision arena (stadionas) |Stærð=6,250 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Vidmantas Murauskas |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} [[Donatas Vencevičius]] |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2025 |Staðsetning= 4. ''([[A lyga]])'' | pattern_la1 = | pattern_b1 = _partizani1718a | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _redsides | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _sligo1617h | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 |pattern_la3=_redshoulders |pattern_b3=_botevvratsa1819_3rd |pattern_ra3=_redshoulders |leftarm3=000000 |body3=000000 |rightarm3=000000 |shorts3=000000 |socks3=000000 }} '''Futbolo klubas Sūduva''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 1968. Núverandi völlur [[Hikvision Arena]] tekur tæp 6.250 í sæti. ==Titlar== *'''Meistarar i [[A lyga]] (3)''': 2017, 2018, 2019 *'''LFF taurė (3)''': 2006, 2008/09, 2019 *'''Supertaurė (4):''' 2009, 2018, 2019, 2022<ref>https://www.sportas.lt/naujiena/451019/11-m-baudiniu-serijos-metu-triumfaviusi-suduva-iskovojo-lff-supertaure</ref> == Árangur (2000–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2000 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga ''(Pietūs)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu00lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021053802/http://almis.sritis.lt/ltu00lyga2s.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2001 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito01.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2002 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito02.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2003 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito03.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2004 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito04.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2005 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito05.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2006 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2007 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2008 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2009 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[3. júní]] 2026 {{Fs start}} {{Fs player|no=12|nat=LTU|name=[[Giedrius Zenkevičius]]|pos=GK}} {{Fs player|no=31|pos=GK|nat=LTU|name=[[Ignas Plūkas]]}} {{Fs player|no=66|pos=GK|nat=LTU|name=Rokas Pačėsa}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 4|pos=DF|nat=NGA|name=[[Henry Uzochukwu]]}} {{Fs player|no= 5|nat=LTU|pos=DF|name=[[Žygimantas Baltrūnas]]}} {{Fs player|no=15|nat=SRB|pos=DF|name=[[Aleksandar Živanović]]}} {{fs player|no=23|name=[[Rati Grigalava]]|nat=GEO|pos=DF}} {{Fs player|no=29|nat=LTU|pos=DF|name=[[Markas Beneta]]}} {{Fs player|no=29|nat=LTU|pos=DF|name=[[Markas Beneta]]}} {{Fs player|no=75|pos=DF|nat=LTU|name=Ernestas Stočkūnas}} {{Fs player|no=87|pos=DF|nat=LTU|name=Dominykas Pudžemys}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 6|pos=MF|nat=NGR|name=[[Amadou Sabo]]}} {{Fs player|no= 7|nat=SEN|pos=FW|name=[[Ibrahima Seck]]}} (fra [[Raków Częstochowa]]) {{Fs player|no= 8|pos=MF|nat=TGO|name=[[Steve Lawson]]}} {{Fs player|no=10|pos=MF|nat=AFG|name=[[Omran Haydary]]}} {{fs player|no=11|nat=BEL|pos=FW|name=[[Moutir Chajia]]}} {{Fs player|no=18|nat=LTU|pos=MF|name=Titas Milašius}} {{fs player|no=21|nat=CMR|pos=MF|name=Emmanuel Agbor}} {{Fs player|no=26|nat=LTU|pos=MF|name=[[Domantas Antanavičius]]}} {{fs player|no=30|nat=JPN|pos=MF|name=[[Yusuke Omori]]}} {{Fs player|no=46|pos=MF|nat=LTU|name=Ignas Skamarakas}} {{Fs player|no=77|pos=MF|nat=LTU|name=Pijus Bičkauskas}} {{Fs player|no=94|pos=MF|nat=FRA|name=[[Sidy Sanokho]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 9|pos=FW|nat=NGR|name=Lucky Tom}} {{fs player|no=13|name=[[Meinardas Mikulėnas]]|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=14|nat=LTU|pos=FW|name=[[Faustas Steponavičius]]}} {{Fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://fksuduva.lt/ FK Sūduva] * [https://www.facebook.com/fksuduva/ facebook] * [https://toplyga.lt/komanda/suduva TOPLYGA] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fk-suduva/1409/ Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-suduva-marijampole/15841/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Suduva}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] pd6z0izmc9rynlih8xnsx1oo4hetcjj 1984463 1984462 2026-10-30T14:57:27Z Makenzis 56151 /* Tenglar */ 1984463 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Sūduva |mynd= |Gælunafn=sūduviečiai (hvítt rautt) |Stytt nafn=FK Sūduva |Stofnað=1968 |Leikvöllur=Hikvision arena (stadionas) |Stærð=6,250 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Vidmantas Murauskas |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} [[Donatas Vencevičius]] |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2025 |Staðsetning= 4. ''([[A lyga]])'' | pattern_la1 = | pattern_b1 = _partizani1718a | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _redsides | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _sligo1617h | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 |pattern_la3=_redshoulders |pattern_b3=_botevvratsa1819_3rd |pattern_ra3=_redshoulders |leftarm3=000000 |body3=000000 |rightarm3=000000 |shorts3=000000 |socks3=000000 }} '''Futbolo klubas Sūduva''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 1968. Núverandi völlur [[Hikvision Arena]] tekur tæp 6.250 í sæti. ==Titlar== *'''Meistarar i [[A lyga]] (3)''': 2017, 2018, 2019 *'''LFF taurė (3)''': 2006, 2008/09, 2019 *'''Supertaurė (4):''' 2009, 2018, 2019, 2022<ref>https://www.sportas.lt/naujiena/451019/11-m-baudiniu-serijos-metu-triumfaviusi-suduva-iskovojo-lff-supertaure</ref> == Árangur (2000–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2000 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga ''(Pietūs)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu00lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021053802/http://almis.sritis.lt/ltu00lyga2s.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2001 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito01.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2002 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito02.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2003 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito03.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2004 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito04.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2005 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito05.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2006 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2007 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2008 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2009 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[3. júní]] 2026 {{Fs start}} {{Fs player|no=12|nat=LTU|name=[[Giedrius Zenkevičius]]|pos=GK}} {{Fs player|no=31|pos=GK|nat=LTU|name=[[Ignas Plūkas]]}} {{Fs player|no=66|pos=GK|nat=LTU|name=Rokas Pačėsa}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 4|pos=DF|nat=NGA|name=[[Henry Uzochukwu]]}} {{Fs player|no= 5|nat=LTU|pos=DF|name=[[Žygimantas Baltrūnas]]}} {{Fs player|no=15|nat=SRB|pos=DF|name=[[Aleksandar Živanović]]}} {{fs player|no=23|name=[[Rati Grigalava]]|nat=GEO|pos=DF}} {{Fs player|no=29|nat=LTU|pos=DF|name=[[Markas Beneta]]}} {{Fs player|no=29|nat=LTU|pos=DF|name=[[Markas Beneta]]}} {{Fs player|no=75|pos=DF|nat=LTU|name=Ernestas Stočkūnas}} {{Fs player|no=87|pos=DF|nat=LTU|name=Dominykas Pudžemys}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 6|pos=MF|nat=NGR|name=[[Amadou Sabo]]}} {{Fs player|no= 7|nat=SEN|pos=FW|name=[[Ibrahima Seck]]}} (fra [[Raków Częstochowa]]) {{Fs player|no= 8|pos=MF|nat=TGO|name=[[Steve Lawson]]}} {{Fs player|no=10|pos=MF|nat=AFG|name=[[Omran Haydary]]}} {{fs player|no=11|nat=BEL|pos=FW|name=[[Moutir Chajia]]}} {{Fs player|no=18|nat=LTU|pos=MF|name=Titas Milašius}} {{fs player|no=21|nat=CMR|pos=MF|name=Emmanuel Agbor}} {{Fs player|no=26|nat=LTU|pos=MF|name=[[Domantas Antanavičius]]}} {{fs player|no=30|nat=JPN|pos=MF|name=[[Yusuke Omori]]}} {{Fs player|no=46|pos=MF|nat=LTU|name=Ignas Skamarakas}} {{Fs player|no=77|pos=MF|nat=LTU|name=Pijus Bičkauskas}} {{Fs player|no=94|pos=MF|nat=FRA|name=[[Sidy Sanokho]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 9|pos=FW|nat=NGR|name=Lucky Tom}} {{fs player|no=13|name=[[Meinardas Mikulėnas]]|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=14|nat=LTU|pos=FW|name=[[Faustas Steponavičius]]}} {{Fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://fksuduva.lt/ FK Sūduva] * [https://www.facebook.com/fksuduva/ facebook] * [https://toplyga.lt/komanda/suduva TOPLYGA] * [https://www.soccerway.com/team/suduva/zT1dAfJo/ Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-suduva-marijampole/15841/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Suduva}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] c4np620alsmlg1s0d14un2j6kpz5nt5 0 152885 1984442 1973106 2026-10-30T14:49:13Z Makenzis 56151 /* Tenglar */ https://www.soccerway.com/team/dziugas-telsiai/jX421nlj/ 1984442 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Džiugas |mynd= |Gælunafn= žemaičiai |Stytt nafn=FC Džiugas |Stofnað=1923 SA Džiugas<br>1991 FK Džiugas<br/>2014 FC Džiugas |Leikvöllur=Telšių miesto stadionas|Stærð=3,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Martynas Armalis |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Andrius Lipskis |Deild=[[TOPLYGA]] (D1) |Tímabil=2025 |Staðsetning= 7. i ''[[A lyga]]'' (I) |pattern_la1 = _pumagoal23m |pattern_b1 = _pumagoal24m |pattern_ra1 = _pumagoal23m |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 880000 |body1 = 880000 |rightarm1 = 880000 |shorts1 = 880000 |socks1 = 880000 |pattern_la2 = _pumagoal24ci |pattern_b2 = _pumagoal24ci |pattern_ra2 = _pumagoal24ci |pattern_sh2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = 646464 |body2 = 646464 |rightarm2 = 646464 |shorts2 = 646464 |socks2 = 646464 }} '''Futbolo klubas Džiugas''' er lið sem er í [[Pirma lyga]]. Liðið var stofnað árið [[1923]], endurreist [[1991]] og [[2014]]. Núverandi völlur [[Telšių miesto stadionas]] tekur tæp 3.000 í sæti. == Árangur (2014–...) == {|class="wikitable" ! Ár ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir ! Athugasemd |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| Antra lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu14lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-07-18 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119120940/http://almis.sritis.lt/ltu14lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| ''kynningu'' |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| Pirma lyga | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> | bgcolor="#DDDDDD" style="text-align:center;"| <s>kynningu</s> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[23. júlí]] 2026 {{Fs start}} {{fs player|no= 1|pos=GK|name=[[Marius Paukštė]]|nat=LTU}} {{fs player|no=22|pos=GK|name=Mykyta Rybčynskij|nat=UKR}} {{fs player|no=91|pos=GK|name=Vladyslav Ryabenko|nat=UKR}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 2|pos=DF|nat=NED|name=Valentino Vermeulen}} {{Fs player|no= 3|pos=DF|nat=LTU|name=Džiugas Aleksa}} {{Fs player|no= 4|pos=DF|nat=SEN|name=Bacary Sane}} {{Fs player|no=23|pos=DF|nat=CIV|name=Ibrahim Cisse}} {{Fs player|no=44|pos=DF|nat=Nigeria|name=Brendan Asomugha}} {{Fs player|no=46|pos=DF|nat=POL|name=[[Jakub Wawszczyk]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 6|nat=LTU|name=Nikita Pavlovskij|pos=MF}} {{fs player|no= 7|name=[[Pedro Bahia]]|nat=BRA|pos=MF}} {{Fs player|no=10|nat=LTU|pos=MF|name=[[Vilius Piliukaitis]]}} {{fs player|no=14|name=[[Denis Ževžikovas]]|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=26|nat=LTU|name=Airimas Pilipavičius|pos=MF}} {{Fs player|no=27|nat=LTU|name=Deitonas Vinckus|pos=MF}} {{fs player|no=30|pos=MF|nat=LTU|name=Nidas Vosylius}} {{Fs player|no=33|nat=LTU|name=[[Lukas Ankudinovas]]|pos=MF}} {{Fs player|no=77|nat=UKR|pos=MF|name=Artem Marchuk}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=9|nat=ARG|pos=FW|name=[[Iker Scotto]]}} {{fs player|no=48|pos=MF|nat=LTU|name=Tomas Stelmokas}} {{Fs player|no=90|nat=UK|name=[[Ronald Sobowale]]|pos=DF}} {{Fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.fcdziugas.lt FC Džiugas] * [https://toplyga.lt/komanda/dziugas toplyga.lt] * [https://www.soccerway.com/team/dziugas-telsiai/jX421nlj/ Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-dziugas-telsiai/20684/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Džiugas}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] cwc1u5lhpvriw5e9m6kiha1mlw2db8c 0 152887 1984445 1947482 2026-10-30T14:50:35Z Makenzis 56151 /* Tenglar */ 1984445 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Jonava |mynd= |Gælunafn= jonaviškiai |Stytt nafn=FK Jonava |Stofnað=1990 FK Azotas |Leikvöllur=Jonavos miesto stadionas|Stærð=1,400 |Stjórnarformaður= {{LTU}} ? |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Eisvinas Utyra |Deild=[[Pirma lyga]] (D2) |Tímabil=2025 |Staðsetning= 8. i ''[[Pirma lyga]]'' | pattern_la1 = _senica1819a | pattern_b1 = _senica1819a | pattern_ra1 = _senica1819a | pattern_sh1 = _senica1617h | pattern_so1 = _hummel20tb | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_la2 = _garbarnia1819h | pattern_b2 = _garbarnia1819h | pattern_ra2 = _garbarnia1819h | pattern_sh2 = _pristinha1718a | pattern_so2 = _hummel20w | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''Futbolo klubas Jonava''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[1990]]. Núverandi völlur [[Jonavos miesto stadionas]] tekur tæp 1.400 í sæti. == Árangur (2000–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2000 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito00.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2001 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito01.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2002 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito02.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2003 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 11. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito03.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2004 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito04.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2005 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito05.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2006 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 14. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2007 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2008 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2009 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFE2E2" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 16. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#2lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#1lyga</ref> |- |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.fkjonava.lt/ FK Jonava] * [https://toplyga.lt/komanda/jonava toplyga.lt] * [https://www.soccerway.com/team/jonava/jmW1Hn7M/ Soccerway] {{DEFAULTSORT:Jonava}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 072aovonu49sqg1oek1g58tnw7mxsjn 0 152888 1984451 1954291 2026-10-30T14:52:54Z Makenzis 56151 /* Tenglar */ 1984451 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Nevėžis |mynd= |Gælunafn= nevėžiečiai |Stytt nafn=FK Nevėžis |Stofnað=1962 |Leikvöllur=Kėdainių miesto stadionas|Stærð=3,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Saulius Skibiniauskas |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Vitalijus Stankevičius (2025) |Deild=[[Pirma lyga]] (D2) |Tímabil=2025 |Staðsetning= 15. i ''[[Pirma lyga]]'' (D2) | pattern_la1=|pattern_b1=_nikelegend1920bw|pattern_ra1=|pattern_sh1=_chelsea1718H| leftarm1=0000FF|body1=0000FF|rightarm1=0000FF|shorts1=0000FF|socks1=0000FF| pattern_la2=|pattern_b2=_molde17a|pattern_ra2=| leftarm2="white"|body2="white"|rightarm2="white"|shorts2=0000FF|socks2=FFFFFF| }} '''Futbolo klubas Nevėžis''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[1962]]. Núverandi völlur [[Kėdainių miesto stadionas]] tekur tæp 3.000 í sæti. == Árangur (1995–...) == {|class="wikitable" ! Ár ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 1995.–1996. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| II lyga | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito96.html</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 1996.–1997. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| II lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito97.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1997.–1998. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| Lietuvos lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito98.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1998.–1999. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| I lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito99.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1999. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| LFF lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito99b.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2000. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| LFF lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito00.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2001 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito01.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2002 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito02.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2003 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 13. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito03.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2004 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito04.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2005 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito05.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2006 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2007 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2008 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2009 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFAAA" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| 15. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#1lyga</ref> |- |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.fknevezis.lt FK Nevėžis] * [https://1lyga.lt/klubas/nevezis/1275/?cid=11757708 FK Nevėžis: 1lyga.lt] * [https://wwww.soccerway.com/team/nevezis-kedainiai/jHFQLJVs/ FK Nevėžis: Soccerway] * [https://toplyga.lt/komanda/nevezis FK Nevėžis: toplyga.lt] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-nevezis-kedainiai/15847/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Nevėžis}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] d5v8kv7qx57psb89cuo5hpno9u9u2nz 4 154362 1984515 1983927 2026-10-30T23:12:02Z TKSnaevarr 53243 1984515 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Foto oficial de Luiz Inácio Lula da Silva (estreita).jpg|200px|right|alt=Luiz Inácio Lula da Silva|Luiz Inácio Lula da Silva]] * [[25. október]]: ** '''[[Luiz Inácio Lula da Silva]]''' (''sjá mynd'') er endurkjörinn [[forseti Brasilíu]]. ** Pólitísk mótmælahreyfing stúdenta sigrar ríkisstjórn '''[[Aleksandar Vučić|Aleksandars Vučić]]''' í þingkosningum í [[Serbía|Serbíu]]. * [[8. október]]: Kanadíski rithöfundurinn '''[[Anne Carson]]''' hlýtur [[Nóbelsverðlaunin í bókmenntum]]. '''Yfirstandandi:''' [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Dennis Hastert]] (3. október) ge73xht3t7jq5kvnuoe1pmefqecxx94 0 155467 1984441 1965323 2026-10-30T14:48:39Z Makenzis 56151 1984441 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Dzūkijos futbolo klubas Dainava |mynd= |Gælunafn= dainaviškiai |Stytt nafn=DFK Dainava |Stofnað= [[2016]] |Leikvöllur=Alytaus miesto stadionas |Stærð=3,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Žydrūnas Lukošiūnas |Knattspyrnustjóri= ? |Deild=[[Pirma lyga]] (D2) |Tímabil=2025 |Staðsetning= 10. i ''[[A lyga]]'' | pattern_la1=_baranovichi1819h|pattern_b1=_baranovichi1819h|pattern_ra1=_baranovichi1819h|pattern_sh1= _whitesides|pattern_so1=| | leftarm1=f82929|body1=F82929|rightarm1=f82929|shorts1=000044|socks1=000044| | pattern_la2=_givovacampo18ylgn|pattern_b2=_givovacampo18ylgn|pattern_ra2=_givovacampo18ylgn|pattern_sh =_givova19ny|pattern_so =_givova19ny | leftarm2=ffff00|body2=ffff00|rightarm2=ffff00|shorts2=000044|socks2=000044| }} '''Dzūkijos futbolo klubas Dainava''' er lið sem er í [[Pirma lyga]]. Liðið var stofnað árið [[2016]]. Núverandi völlur [[Alytaus miesto stadionas]] tekur tæp 3.000 í sæti. == Árangur (2016–...) == {|class="wikitable" ! Ár ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| ''2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| ''[[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| ''2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#1lyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[18. febrúar]] 2026 {{fs start}} {{fs player|no=77|name=[[Airidas Mickevičius]]|nat=LTU|pos=GK}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no=21|name=[[Artem Sukhotskyi]]|nat=UKR|pos=MF}} {{fs player|no=30|name=[[Oskaras Lukošiūnas]]|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=33|name=[[Lukas Genevičius]]|nat=LTU|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 6|name=[[Renatas Banevičius]]|nat=LTU|pos=MF}} {{fs mid}} {{fs player|no=29|name=[[Gustas Zabita]]|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=71|name=[[Nojus Valukynas]]|nat=LTU|pos=MF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=99|name=[[Lucas Moura Martins|Lucas Moura]]|nat=BRA|pos=FW}} {{fs end}} ---- ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://dfkdainava.com dfkdainava.com] * [https://www.facebook.com/dfkdainava/ ''Facebook''] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/dfk-dainava/15840/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Dainava}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 8fwf8waxqug2vywdc93qpykjxpn9cny 0 155468 1984443 1978967 2026-10-30T14:49:42Z Makenzis 56151 1984443 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Hegelmann |mynd= |Gælunafn= fūristai |Stytt nafn=FC Hegelmann |Stofnað= [[2009]] |Leikvöllur=[[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]])<ref>[https://alyga.lt/naujiena/turo-anonsas-hegelmann-varzovus-priims-naujuose-namuose/8775 Turo anonsas: „Hegelmann“ varžovus priims naujuose namuose]</ref> |Stærð=1,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Dainius Šumauskas]] |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Tadas Vikevičius |Deild=[[TOPLYGA]] (D1) |Tímabil=2025 |Staðsetning= 2. i ''[[A lyga]]'' | pattern_la1 = _hummelauthentic20w | pattern_b1 = _hummelauthentic20w | pattern_ra1 = _hummelauthentic20w | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _hummel20w | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 0000FF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _senica1819a | pattern_b2 = _senica1819a | pattern_ra2 = _senica1819a | pattern_sh2 = _senica1617h | pattern_so2 = _hummel20tb | leftarm2 = 0000FF | body2 = 0000FF | rightarm2 = 0000FF | shorts2 = 0000FF | socks2 = 0000FF }} '''FC Hegelmann''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[2009]]. Núverandi völlur [[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]]) eller [[NFA stadionas]] tekur tæp 1.000 í sæti. == Árstíð (2016–...) == ; FC Hegelmann Litauen {|class="wikitable" ! Árstíð ! Stig ! Deildinni ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | style="background:#F4DC93;"|[[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 10. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2017-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053020/http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619064227/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619070138/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |url-status=dead }}</ref>' |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |} ; FC Hegelmann {|class="wikitable" ! Árstíð ! Stig ! Deildinni ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[3. júní]] 2026 {{fs start}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=LTU|name=[[Lukas Paukštė]]}} {{Fs player|no=31|pos=GK|nat=LTU|name=[[Rokas Bagdonavičius]]}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" align="left" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{Fs player|no= 5|nat=ESP|name=Angel Puerto|pos=DF}} {{Fs player|no= 7|nat=JPN|name=[[Carlos Duke]]|pos=MF}} {{Fs player|no=18|nat=LTU|pos=DF|name=[[Rimvydas Sadauskas]]}} {{Fs player|no=26|nat=LTU|pos=DF|name=[[Domas Slendzoka]]}} {{Fs player|no=30|nat=NGR|pos=DF|name=[[Isaac Barry Ojumah]]}} {{Fs player|no=97|nat=MNE|pos=DF|name=[[Stefan Radinović]]}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" align="left" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{Fs player|no= 6|nat=CIV|pos=MF|name=[[Harouna Abdoul Samad]]}} {{Fs player|no= 8|nat=LTU|name=[[Vilius Armanavičius]]|pos=MF}} {{Fs player|no= 9|nat=LTU|name=[[Donatas Kazlauskas]]|pos=MF}} {{Fs player|no=10|nat=CMR|name=[[Samuel Gouet]]|pos=MF}} {{Fs player|no=16|nat=LTU|name=[[Matijus Remeikis]]|pos=MF}} {{Fs player|no=19|nat=LTU|name=Dominykas Pašilys|pos=MF}} {{Fs player|no=21|nat=LTU|name=Esmilis Kaušinis|pos=MF}} {{Fs player|no=45|nat=UKR|name=[[Artem Shchedryi]]|pos=MF}} {{Fs player|no=77|nat=BRA|pos=MF|name=[[Wesley Gabriel Freire Arcanjo|Wesley Gabriel]]}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" align="left" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{Fs player|name=Lukas Jonaitis|nat=LTU|no=20|pos=FW}} {{Fs player|name=[[Darrell Kamdem Tibell|Darrell Tibell]]|nat=SWE|no=22|pos=FW}} {{fs player|no=67|name=[[Andrius Kaulinis]]|nat=LTU|pos=FW}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://fchegelmann.com/ fchegelmann.com] * [https://toplyga.lt/komanda/hegelmann FC Hegelmann: toplyga.lt] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/hegelmann-litauen/30665/ FC Hegelmann: Soccerway] {{DEFAULTSORT:Hegelmann}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] c9ox49j2z6u4ztdkpyqzjms8cl7govw 1984444 1984443 2026-10-30T14:50:05Z Makenzis 56151 /* Tenglar */ 1984444 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Hegelmann |mynd= |Gælunafn= fūristai |Stytt nafn=FC Hegelmann |Stofnað= [[2009]] |Leikvöllur=[[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]])<ref>[https://alyga.lt/naujiena/turo-anonsas-hegelmann-varzovus-priims-naujuose-namuose/8775 Turo anonsas: „Hegelmann“ varžovus priims naujuose namuose]</ref> |Stærð=1,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Dainius Šumauskas]] |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Tadas Vikevičius |Deild=[[TOPLYGA]] (D1) |Tímabil=2025 |Staðsetning= 2. i ''[[A lyga]]'' | pattern_la1 = _hummelauthentic20w | pattern_b1 = _hummelauthentic20w | pattern_ra1 = _hummelauthentic20w | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _hummel20w | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 0000FF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _senica1819a | pattern_b2 = _senica1819a | pattern_ra2 = _senica1819a | pattern_sh2 = _senica1617h | pattern_so2 = _hummel20tb | leftarm2 = 0000FF | body2 = 0000FF | rightarm2 = 0000FF | shorts2 = 0000FF | socks2 = 0000FF }} '''FC Hegelmann''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[2009]]. Núverandi völlur [[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]]) eller [[NFA stadionas]] tekur tæp 1.000 í sæti. == Árstíð (2016–...) == ; FC Hegelmann Litauen {|class="wikitable" ! Árstíð ! Stig ! Deildinni ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | style="background:#F4DC93;"|[[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 10. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2017-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053020/http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619064227/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619070138/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |url-status=dead }}</ref>' |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |} ; FC Hegelmann {|class="wikitable" ! Árstíð ! Stig ! Deildinni ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[3. júní]] 2026 {{fs start}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=LTU|name=[[Lukas Paukštė]]}} {{Fs player|no=31|pos=GK|nat=LTU|name=[[Rokas Bagdonavičius]]}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" align="left" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{Fs player|no= 5|nat=ESP|name=Angel Puerto|pos=DF}} {{Fs player|no= 7|nat=JPN|name=[[Carlos Duke]]|pos=MF}} {{Fs player|no=18|nat=LTU|pos=DF|name=[[Rimvydas Sadauskas]]}} {{Fs player|no=26|nat=LTU|pos=DF|name=[[Domas Slendzoka]]}} {{Fs player|no=30|nat=NGR|pos=DF|name=[[Isaac Barry Ojumah]]}} {{Fs player|no=97|nat=MNE|pos=DF|name=[[Stefan Radinović]]}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" align="left" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{Fs player|no= 6|nat=CIV|pos=MF|name=[[Harouna Abdoul Samad]]}} {{Fs player|no= 8|nat=LTU|name=[[Vilius Armanavičius]]|pos=MF}} {{Fs player|no= 9|nat=LTU|name=[[Donatas Kazlauskas]]|pos=MF}} {{Fs player|no=10|nat=CMR|name=[[Samuel Gouet]]|pos=MF}} {{Fs player|no=16|nat=LTU|name=[[Matijus Remeikis]]|pos=MF}} {{Fs player|no=19|nat=LTU|name=Dominykas Pašilys|pos=MF}} {{Fs player|no=21|nat=LTU|name=Esmilis Kaušinis|pos=MF}} {{Fs player|no=45|nat=UKR|name=[[Artem Shchedryi]]|pos=MF}} {{Fs player|no=77|nat=BRA|pos=MF|name=[[Wesley Gabriel Freire Arcanjo|Wesley Gabriel]]}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" align="left" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{Fs player|name=Lukas Jonaitis|nat=LTU|no=20|pos=FW}} {{Fs player|name=[[Darrell Kamdem Tibell|Darrell Tibell]]|nat=SWE|no=22|pos=FW}} {{fs player|no=67|name=[[Andrius Kaulinis]]|nat=LTU|pos=FW}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://fchegelmann.com/ fchegelmann.com] * [https://toplyga.lt/komanda/hegelmann FC Hegelmann: toplyga.lt] * [https://www.soccerway.com/team/fc-hegelmann/nmpJqEeg/ FC Hegelmann: Soccerway] {{DEFAULTSORT:Hegelmann}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] ltw8rjfqzummybj6vcluwd65n0rp953 0 155469 1984468 1938166 2026-10-30T14:58:42Z Makenzis 56151 1984468 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Vilniaus Vytis |mynd= |Gælunafn= vyčiai |Stytt nafn=FC Vilniaus Vytis |Stofnað= [[2012]] |Leikvöllur= [[LFF stadionas]] |Stærð=5,400 |Stjórnarformaður= |Knattspyrnustjóri= |Deild= |Tímabil= |Staðsetning= | pattern_la2=_black_stripes|pattern_b2=_blackstripes|pattern_ra2=_black_stripes| leftarm2=000000|body2=FF0000|rightarm2=000000|shorts2=FF0000|socks2=FF0000| pattern_la1=|pattern_b1=_whitestripes|pattern_ra1=| leftarm1=ff0000|body1=ff0000|rightarm1=ff0000|shorts1=ff0000|socks1=ff0000| }} '''FC Vilniaus Vytis''' er lið sem er í <s>[[Pirma lyga]]</s>. Liðið var stofnað árið [[2012]]. Núverandi völlur [[LFF stadionas]] tekur tæp 5.400 í sæti. == Árstíð == === FK TAIP Vilnius === {|class="wikitable" ! Árstíð ! Stig ! Deildinni ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga ''(Vilnius)'' | bgcolor="#deb678" style="text-align:center;"| 3. |- | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga ''(Vilnius)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. |- | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga ''(Vilnius)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga (Pietūs) | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. |- |} ===FC Vilniaus Vytis === {|class="wikitable" ! Árstíð ! Stig ! Deildinni ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#deb678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#deb678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#deb678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFDDDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#FFDDDD" style="text-align:center;"| '''x''' | bgcolor="#FFDDDD" style="text-align:center;"| '''x''' | bgcolor="#FFDDDD" style="text-align:center;"| '''x''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.facebook.com/FkTaip/ Facebook] * [https://uk.soccerway.com/teams/lithuania/vilniaus-vytis/35987/ FC Vilniaus Vytis] Soccerway {{DEFAULTSORT:Vilniaus Vytis}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] lr7wgr14c29g7pyzedkticcg1d01yvq 1984469 1984468 2026-10-30T14:59:07Z Makenzis 56151 /* Tenglar */ 1984469 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Vilniaus Vytis |mynd= |Gælunafn= vyčiai |Stytt nafn=FC Vilniaus Vytis |Stofnað= [[2012]] |Leikvöllur= [[LFF stadionas]] |Stærð=5,400 |Stjórnarformaður= |Knattspyrnustjóri= |Deild= |Tímabil= |Staðsetning= | pattern_la2=_black_stripes|pattern_b2=_blackstripes|pattern_ra2=_black_stripes| leftarm2=000000|body2=FF0000|rightarm2=000000|shorts2=FF0000|socks2=FF0000| pattern_la1=|pattern_b1=_whitestripes|pattern_ra1=| leftarm1=ff0000|body1=ff0000|rightarm1=ff0000|shorts1=ff0000|socks1=ff0000| }} '''FC Vilniaus Vytis''' er lið sem er í <s>[[Pirma lyga]]</s>. Liðið var stofnað árið [[2012]]. Núverandi völlur [[LFF stadionas]] tekur tæp 5.400 í sæti. == Árstíð == === FK TAIP Vilnius === {|class="wikitable" ! Árstíð ! Stig ! Deildinni ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga ''(Vilnius)'' | bgcolor="#deb678" style="text-align:center;"| 3. |- | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga ''(Vilnius)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. |- | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga ''(Vilnius)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga (Pietūs) | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. |- |} ===FC Vilniaus Vytis === {|class="wikitable" ! Árstíð ! Stig ! Deildinni ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#deb678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#deb678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#deb678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFDDDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#FFDDDD" style="text-align:center;"| '''x''' | bgcolor="#FFDDDD" style="text-align:center;"| '''x''' | bgcolor="#FFDDDD" style="text-align:center;"| '''x''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.facebook.com/FkTaip/ Facebook] * [https://www.soccerway.com/team/vilniaus-vytis/OjvjOQZM/ FC Vilniaus Vytis] Soccerway {{DEFAULTSORT:Vilniaus Vytis}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] la5ilak449jsxrzkntcd2zmq9frj6ky 0 156171 1984527 1664584 2026-10-31T09:52:00Z ~2026-57864-75 122386 /* */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1984527 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sverigekarta-Landskap Södermanland.svg|thumb|Kort.]] '''Suðurmannaland''' (sænska: '''Södermanland''') er sögulegt hérað í suðaustur-[[Svíþjóð]] eða [[Svíaland]]i. Það er um 8400 ferkílómetrar og eru íbúar um 1,4 milljón (2018). Það liggur á milli vatnsins [[Mälaren]] í norðri og [[Eystrasalt]]s. Landslag er flatt og er hæsti punktur aðeins 124 metrar. Suður-[[Stokkhólmur]] er hluti af héraðinu. Meðal annarra þéttbýlisstaða má nefna [[Södertälje]], [[Nyköping]], [[Eskilstuna]] og [[Nynäshamn]]. [[Flokkur:Héruð í Svíþjóð]] {{Héruð í Svíþjóð}} kpa2rmq4x07knbakherfb5g4105dw43 0 162268 1984494 1710814 2026-10-30T17:58:21Z Akigka 183 1984494 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Alpasteingeit | status = LC | trend = | status_ref = | image = Alpensteinbock (Capra ibex) Zoo Salzburg 2014 h.jpg |image_caption= alpasteingeitarhafur |regnum= [[Dýraríki]] (''Animalia'') |phylum= [[Seildýr]] (''Chordata'') |classis= [[Spendýr]] (''Mammalia'') |ordo= [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') | familia = [[Slíðurhyrningar]] (''Bovidae'') | subfamilia = [[Geitfé]] (''[[Caprinae]]'') | genus = [[Geitur]] (''[[Capra]]'') | genus_authority = | species = '''''C. ibex''''' | binomial = ''Capra ibex'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Alpasteingeit''' ([[fræðiheiti]]: ''Capra ibex'') er undirtegund [[steingeit]]ar sem lifir í [[Alpafjöll]]um. Búsvæði er í bröttum hlíðum nálægt [[snjólína|snjólínu]]. Alpasteingeitur eru félagsdýr en kynin eru þó aðskilin nema á mökunartíma. Karldýrin eru stærri og með sveigð, stærri horn. Feldurinn er brúngrár og er hausinn styttri en á öðrum steingeitum. Lífaldur er allt að 19 ár. Tegundin var í útrýmingarhættu eftir að hafa verið útrýmt af stórum svæðum á 19. öld. Eina búsvæðið var í [[Piemonte]] á Ítalíu og [[Gran Paradiso-þjóðgarurinn|Gran Paradiso-þjóðgarðinum]] sem stofnaður var 1922. Frá þeim svæðum hefur tegundin verið flutt til annarra svæða í Ölpunum. ==Heimild== * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Alpine ibex|mánuðurskoðað= 3. mars.|árskoðað= 2021 }} [[Flokkur:Geitur]] [[Flokkur:Alpafjöll]] 6tbfmvoqtjpffdcuo8ffxwekd285yml 1984502 1984494 2026-10-30T18:06:31Z Akigka 183 1984502 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Alpasteingeit | status = LC | trend = | status_ref = | image = Alpensteinbock (Capra ibex) Zoo Salzburg 2014 h.jpg |image_caption= alpasteingeitarhafur |regnum= [[Dýraríki]] (''Animalia'') |phylum= [[Seildýr]] (''Chordata'') |classis= [[Spendýr]] (''Mammalia'') |ordo= [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') | familia = [[Slíðurhyrningar]] (''Bovidae'') | subfamilia = [[Geitfé]] (''[[Caprinae]]'') | genus = [[Geitur]] (''[[Capra]]'') | genus_authority = | species = '''''C. ibex''''' | binomial = ''Capra ibex'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Alpasteingeit''' ([[fræðiheiti]]: ''Capra ibex'') er undirtegund [[steingeit]]ar sem lifir í [[Alpafjöll]]um. Búsvæði er í bröttum hlíðum nálægt [[snjólína|snjólínu]]. Alpasteingeitur eru félagsdýr en kynin eru þó aðskilin nema á mökunartíma. Karldýrin eru stærri og með sveigð, stærri horn. Feldurinn er brúngrár og er hausinn styttri en á öðrum steingeitum. Lífaldur er allt að 19 ár. Tegundin var í útrýmingarhættu eftir að hafa verið útrýmt af stórum svæðum á 19. öld. Eina búsvæðið var í [[Piemonte]] á Ítalíu og [[Gran Paradiso-þjóðgarurinn|Gran Paradiso-þjóðgarðinum]] sem stofnaður var 1922. Frá þeim svæðum hefur tegundin verið flutt til annarra svæða í Ölpunum. <gallery> Bouquetin01.jpg|Kvendýr. AlpineIbex.jpg|Steingeit á fjallasyllu. Alpine ibex Cima di Terrarossa 7.jpg|Kvendýr með kiðling. Bouquetins combat.jpg|Karldýr berjast. Jeune bouquetin sur un rocher.jpg|Ungdýr. </gallery> ==Heimild== * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Alpine ibex|mánuðurskoðað= 3. mars.|árskoðað= 2021 }} [[Flokkur:Geitur]] [[Flokkur:Alpafjöll]] 49o4butgdoa6dom53myg91i478uxus9 0 165802 1984459 1975002 2026-10-30T14:55:44Z Makenzis 56151 1984459 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo Akademija Šiauliai |mynd= |Gælunafn= šiauliškiai |Stytt nafn=FA Šiauliai |Stofnað=2007 |Leikvöllur=Savivaldybės stadionas|Stærð=3,400 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Reda Mockienė |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Dovydas Lastauskas |Deild=[[TOPLYGA]] (D1) |Tímabil=2026 |Staðsetning= 9. | pattern_la1= | pattern_b1=_blackstripes | pattern_ra1= | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _blackline | leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00| | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| | leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000| }} '''FA Šiauliai''', '''Šiaulių Futbolo Akademija,''' '''Futbolo Akademija Šiauliai''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[2007]]. Núverandi völlur [[Savivaldybės stadionas]] tekur tæp 3.400 í sæti. == Árangur (2010; 2016–) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#DBF3FF" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga (Šiauliai) | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| 9. | |- |||||| |- | bgcolor="#DBF3FF" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga (Šiauliai) | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| 6. | |- ||||||| |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga (Vakarai) | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2021-12-05 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga (Vakarai) | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2021-12-05 |archive-date=2020-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[17. júlí]] 2026 {{fs start}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}} {{fs player|no=12|nat=LTU|pos=GK|name=Paulius Linkevičius}} {{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=[[Gustas Baliutavičius]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 2|name=Nojus Stankevičius|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no= 4|name=[[Martynas Dapkus]]|nat=LTU|pos=DF}} {{Fs player|no= 5|name=Kristupas Keršys|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=17|name=[[Harun Hadžibeganović]]|nat=BIH|pos=DF}} {{fs player|no=21|name=[[Marko Mandić]]|nat=SRB|pos=DF}} {{Fs player|no=27|name=Danielius Jarašius|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=50|name=Edgaras Bierontas|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=33|name=[[Lazar Vuković]]|nat=SRB|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no=10|name=Gabrielius Micevičius|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=11|name=[[Arvydas Novikovas]]|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}} {{Fs player|no=14|name=Karolis Žebrauskas|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=18|name=Emilis Gasiūnas|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=23|name=[[Bernando Neves de Jesus Gouveia da Silva|BENNY (Bernard Silva)]]|nat=POR|pos=MF}} {{fs player|no=29|name=[[Deividas Dovydaitis]]|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=30|name=Ugnius Vaitiekaitis|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=51|name=Gustas Geštautas|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no= 8|name=[[Artem Baftalovskyi]]|nat=UKR|pos=MF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 7|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.siauliufa.lt/ FA šiauliai] * [https://www.soccerway.com/team/fa-siauliai/CMmWKuwf/ SOCCERWAY] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive] {{s|2007}} {{DEFAULTSORT:Šiauliai}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] ju8ekmaqoqv3yk33so2h7kbelol9oao 1984460 1984459 2026-10-30T14:56:01Z Makenzis 56151 /* Árangur (2010; 2016–) */ 1984460 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo Akademija Šiauliai |mynd= |Gælunafn= šiauliškiai |Stytt nafn=FA Šiauliai |Stofnað=2007 |Leikvöllur=Savivaldybės stadionas|Stærð=3,400 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Reda Mockienė |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Dovydas Lastauskas |Deild=[[TOPLYGA]] (D1) |Tímabil=2026 |Staðsetning= 9. | pattern_la1= | pattern_b1=_blackstripes | pattern_ra1= | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _blackline | leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00| | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| | leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=000000| }} '''FA Šiauliai''', '''Šiaulių Futbolo Akademija,''' '''Futbolo Akademija Šiauliai''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[2007]]. Núverandi völlur [[Savivaldybės stadionas]] tekur tæp 3.400 í sæti. == Árangur (2010; 2016–) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#DBF3FF" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga (Šiauliai) | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| 9. | |- |||||| |- | bgcolor="#DBF3FF" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| 4. | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| Trečia lyga (Šiauliai) | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| 6. | |- ||||||| |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga (Vakarai) | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2021-12-05 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga (Vakarai) | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2021-12-05 |archive-date=2020-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#FFDDDD" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[17. júlí]] 2026 {{fs start}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Vilius Šivickas]]}} {{fs player|no=12|nat=LTU|pos=GK|name=Paulius Linkevičius}} {{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=[[Gustas Baliutavičius]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 2|name=Nojus Stankevičius|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no= 4|name=[[Martynas Dapkus]]|nat=LTU|pos=DF}} {{Fs player|no= 5|name=Kristupas Keršys|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=17|name=[[Harun Hadžibeganović]]|nat=BIH|pos=DF}} {{fs player|no=21|name=[[Marko Mandić]]|nat=SRB|pos=DF}} {{Fs player|no=27|name=Danielius Jarašius|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=50|name=Edgaras Bierontas|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=33|name=[[Lazar Vuković]]|nat=SRB|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no=10|name=Gabrielius Micevičius|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=11|name=[[Arvydas Novikovas]]|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}} {{Fs player|no=14|name=Karolis Žebrauskas|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=18|name=Emilis Gasiūnas|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=23|name=[[Bernando Neves de Jesus Gouveia da Silva|BENNY (Bernard Silva)]]|nat=POR|pos=MF}} {{fs player|no=29|name=[[Deividas Dovydaitis]]|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=30|name=Ugnius Vaitiekaitis|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=51|name=Gustas Geštautas|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no= 8|name=[[Artem Baftalovskyi]]|nat=UKR|pos=MF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs player|no= 7|name=Nedas Garbaliauskas|nat=LTU|pos=FW}} {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.siauliufa.lt/ FA šiauliai] * [https://www.soccerway.com/team/fa-siauliai/CMmWKuwf/ SOCCERWAY] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive] {{s|2007}} {{DEFAULTSORT:Šiauliai}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] dznmql9pj75ucadhgmbqm3latt4o46e 0 176912 1984464 1975005 2026-10-30T14:57:50Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1984464 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Transinvest |mynd= |Gælunafn=galiniai |Stytt nafn=FK Transinvest |Stofnað=2022 |Leikvöllur=FK Transinvest stadionas, [[Galinė]] |Stærð=1,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Salvijus Barevičius |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Marius Stankevičius |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2025 |Staðsetning= 1. [[Pirma lyga]] | pattern_la1= | pattern_b1=_utena1819a | pattern_ra1= | leftarm1=FFDD00 | body1=FFDD00 | rightarm1=FFDD00 | shorts1=FFDD00 | socks1=FFDD00 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _xerez1819h | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 0000FF | body2 = 0000FF | rightarm2 = 0000FF | shorts2 = 0000FF | socks2 = 0000FF }} '''Futbolo klubas Transinvest''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2022. Núverandi völlur [[FK Transinvest stadionas]] tekur tæp 1.000 í sæti. ==Titlar== *'''[[Pirma lyga]] (2)''': 2023,<ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/486556/transinvest-uzsitikrino-pirmos-lygos-nugaletoju-titula „TransINVEST“ užsitikrino Pirmos lygos nugalėtojų titulą]</ref> 2025<ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/528221/26-asis-pirmos-lygos-turas-cempioniskas-sampanas-ir-sukrute-autsaideriai 26-asis Pirmos lygos turas: čempioniškas šampanas ir sukrutę autsaideriai]</ref> *'''LFF taurė (1)''': 2023 *'''Supertaurė (0):''' - == Árangur (2022–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#2lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[28. júní]] 2026.<ref>https://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fk-transinvest-36400/?cid=14242827</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=Julius Virvilas}} {{Fs player|no=55|nat=LTU|pos=GK|name=Mantas Bertašius}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 5|nat=LTU|name=[[Ričardas Šveikauskas]]|pos=DF}} {{fs player|no=15|nat=GHA|name=Emmanuel Amankwaa Akurugu|pos=MF}} {{Fs player|no=26|nat=LTU|name=Augustas Tamaševičius|pos=DF}} {{Fs player|no=33|nat=LTU|name=Dominykas Barauskas|pos=DF}} {{Fs player|no=44|nat=LTU|name=Artūras Žulpa|pos=DF}} {{Fs player|no=93|nat=LTU|name=Edvinas Girdvainis|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs mid}} {{Fs player|no= 6|nat=ESP|name=Iker Bilbao|pos=FW}} {{fs player|no= 7|name=[[Leif Estevez Fernandez]]|nat=GER|pos=MF}} {{Fs player|no=12|nat=LTU|name=Nojus Petkus|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=JPN|pos=MF|name=[[Hideyasu Tanaka]] (田中 英泰)}} {{fs player|no=23|nat=ESP|name=[[Xabi Auzmendi]]|pos=MF}} {{fs player|no=32|nat=UKR|name=[[Mykola Musolitin]] (Микола Мусолітін)|pos=MF}} {{fs player|no=88|nat=LTU|name=[[Domantas Šluta]]|pos=MF}} {{Fs player|no= 7|nat=AUT|name=Denis Bošnjak|pos=MF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 9|nat=MNE|name=Stefan Miloševič|pos=FW}} {{Fs player|no=10|nat=GHA|name=Nana Akosah-Bempah|pos=FW}} {{Fs player|no= 9|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://fktransinvest.lt/ FK Transinvest] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-transinvest/54611/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Transinvest}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 9ighn2owdpbk4ajmygfmxi369j9wcie 1984465 1984464 2026-10-30T14:58:02Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1984465 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Transinvest |mynd= |Gælunafn=galiniai |Stytt nafn=FK Transinvest |Stofnað=2022 |Leikvöllur=FK Transinvest stadionas, [[Galinė]] |Stærð=1,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Salvijus Barevičius |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Marius Stankevičius |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2025 |Staðsetning= 1. [[Pirma lyga]] | pattern_la1= | pattern_b1=_utena1819a | pattern_ra1= | leftarm1=FFDD00 | body1=FFDD00 | rightarm1=FFDD00 | shorts1=FFDD00 | socks1=FFDD00 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _xerez1819h | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 0000FF | body2 = 0000FF | rightarm2 = 0000FF | shorts2 = 0000FF | socks2 = 0000FF }} '''Futbolo klubas Transinvest''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2022. Núverandi völlur [[FK Transinvest stadionas]] tekur tæp 1.000 í sæti. ==Titlar== *'''[[Pirma lyga]] (2)''': 2023,<ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/486556/transinvest-uzsitikrino-pirmos-lygos-nugaletoju-titula „TransINVEST“ užsitikrino Pirmos lygos nugalėtojų titulą]</ref> 2025<ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/528221/26-asis-pirmos-lygos-turas-cempioniskas-sampanas-ir-sukrute-autsaideriai 26-asis Pirmos lygos turas: čempioniškas šampanas ir sukrutę autsaideriai]</ref> *'''LFF taurė (1)''': 2023 *'''Supertaurė (0):''' - == Árangur (2022–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#2lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[28. júní]] 2026.<ref>https://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fk-transinvest-36400/?cid=14242827</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=Julius Virvilas}} {{Fs player|no=55|nat=LTU|pos=GK|name=Mantas Bertašius}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 5|nat=LTU|name=[[Ričardas Šveikauskas]]|pos=DF}} {{fs player|no=15|nat=GHA|name=Emmanuel Amankwaa Akurugu|pos=MF}} {{Fs player|no=26|nat=LTU|name=Augustas Tamaševičius|pos=DF}} {{Fs player|no=33|nat=LTU|name=Dominykas Barauskas|pos=DF}} {{Fs player|no=44|nat=LTU|name=Artūras Žulpa|pos=DF}} {{Fs player|no=93|nat=LTU|name=Edvinas Girdvainis|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs mid}} {{Fs player|no= 6|nat=ESP|name=Iker Bilbao|pos=FW}} {{Fs player|no=12|nat=LTU|name=Nojus Petkus|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=JPN|pos=MF|name=[[Hideyasu Tanaka]] (田中 英泰)}} {{fs player|no=23|nat=ESP|name=[[Xabi Auzmendi]]|pos=MF}} {{fs player|no=32|nat=UKR|name=[[Mykola Musolitin]] (Микола Мусолітін)|pos=MF}} {{fs player|no=88|nat=LTU|name=[[Domantas Šluta]]|pos=MF}} {{Fs player|no= 7|nat=AUT|name=Denis Bošnjak|pos=MF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 9|nat=MNE|name=Stefan Miloševič|pos=FW}} {{Fs player|no=10|nat=GHA|name=Nana Akosah-Bempah|pos=FW}} {{Fs player|no= 9|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://fktransinvest.lt/ FK Transinvest] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-transinvest/54611/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Transinvest}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] dgavy67aksp1gijoker6x6rj2sa65ey 1984466 1984465 2026-10-30T14:58:13Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1984466 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Transinvest |mynd= |Gælunafn=galiniai |Stytt nafn=FK Transinvest |Stofnað=2022 |Leikvöllur=FK Transinvest stadionas, [[Galinė]] |Stærð=1,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Salvijus Barevičius |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Marius Stankevičius |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2025 |Staðsetning= 1. [[Pirma lyga]] | pattern_la1= | pattern_b1=_utena1819a | pattern_ra1= | leftarm1=FFDD00 | body1=FFDD00 | rightarm1=FFDD00 | shorts1=FFDD00 | socks1=FFDD00 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _xerez1819h | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 0000FF | body2 = 0000FF | rightarm2 = 0000FF | shorts2 = 0000FF | socks2 = 0000FF }} '''Futbolo klubas Transinvest''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2022. Núverandi völlur [[FK Transinvest stadionas]] tekur tæp 1.000 í sæti. ==Titlar== *'''[[Pirma lyga]] (2)''': 2023,<ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/486556/transinvest-uzsitikrino-pirmos-lygos-nugaletoju-titula „TransINVEST“ užsitikrino Pirmos lygos nugalėtojų titulą]</ref> 2025<ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/528221/26-asis-pirmos-lygos-turas-cempioniskas-sampanas-ir-sukrute-autsaideriai 26-asis Pirmos lygos turas: čempioniškas šampanas ir sukrutę autsaideriai]</ref> *'''LFF taurė (1)''': 2023 *'''Supertaurė (0):''' - == Árangur (2022–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#2lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[28. júní]] 2026.<ref>https://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fk-transinvest-36400/?cid=14242827</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=Julius Virvilas}} {{Fs player|no=55|nat=LTU|pos=GK|name=Mantas Bertašius}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 5|nat=LTU|name=[[Ričardas Šveikauskas]]|pos=DF}} {{fs player|no=15|nat=GHA|name=Emmanuel Amankwaa Akurugu|pos=MF}} {{Fs player|no=26|nat=LTU|name=Augustas Tamaševičius|pos=DF}} {{Fs player|no=33|nat=LTU|name=Dominykas Barauskas|pos=DF}} {{Fs player|no=44|nat=LTU|name=Artūras Žulpa|pos=DF}} {{Fs player|no=93|nat=LTU|name=Edvinas Girdvainis|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs mid}} {{Fs player|no= 6|nat=ESP|name=Iker Bilbao|pos=FW}} {{Fs player|no=12|nat=LTU|name=Nojus Petkus|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=JPN|pos=MF|name=[[Hideyasu Tanaka]] (田中 英泰)}} {{fs player|no=23|nat=ESP|name=[[Xabi Auzmendi]]|pos=MF}} {{fs player|no=32|nat=UKR|name=[[Mykola Musolitin]] (Микола Мусолітін)|pos=MF}} {{fs player|no=88|nat=LTU|name=[[Domantas Šluta]]|pos=MF}} {{Fs player|no= 7|nat=AUT|name=Denis Bošnjak|pos=MF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 9|nat=MNE|name=Stefan Miloševič|pos=FW}} {{Fs player|no=11|nat=GHA|name=Nana Akosah-Bempah|pos=FW}} {{Fs player|no=|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://fktransinvest.lt/ FK Transinvest] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-transinvest/54611/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Transinvest}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] n1dc6zqb9xxsmt4decf9g3skfqdywn9 1984467 1984466 2026-10-30T14:58:23Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ 1984467 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Transinvest |mynd= |Gælunafn=galiniai |Stytt nafn=FK Transinvest |Stofnað=2022 |Leikvöllur=FK Transinvest stadionas, [[Galinė]] |Stærð=1,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Salvijus Barevičius |Knattspyrnustjóri= {{LTU}} Marius Stankevičius |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2025 |Staðsetning= 1. [[Pirma lyga]] | pattern_la1= | pattern_b1=_utena1819a | pattern_ra1= | leftarm1=FFDD00 | body1=FFDD00 | rightarm1=FFDD00 | shorts1=FFDD00 | socks1=FFDD00 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _xerez1819h | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 0000FF | body2 = 0000FF | rightarm2 = 0000FF | shorts2 = 0000FF | socks2 = 0000FF }} '''Futbolo klubas Transinvest''' er lið sem er í [[A lyga|litáísku úrvalsdeildinni í knattspyrnu]]. Liðið var stofnað árið 2022. Núverandi völlur [[FK Transinvest stadionas]] tekur tæp 1.000 í sæti. ==Titlar== *'''[[Pirma lyga]] (2)''': 2023,<ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/486556/transinvest-uzsitikrino-pirmos-lygos-nugaletoju-titula „TransINVEST“ užsitikrino Pirmos lygos nugalėtojų titulą]</ref> 2025<ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/528221/26-asis-pirmos-lygos-turas-cempioniskas-sampanas-ir-sukrute-autsaideriai 26-asis Pirmos lygos turas: čempioniškas šampanas ir sukrutę autsaideriai]</ref> *'''LFF taurė (1)''': 2023 *'''Supertaurė (0):''' - == Árangur (2022–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#2lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 10. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#FFDD00" style="text-align:center;"| 1. |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[28. júní]] 2026.<ref>https://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fk-transinvest-36400/?cid=14242827</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=Julius Virvilas}} {{Fs player|no=55|nat=LTU|pos=GK|name=Mantas Bertašius}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 5|nat=LTU|name=[[Ričardas Šveikauskas]]|pos=DF}} {{fs player|no=15|nat=GHA|name=Emmanuel Amankwaa Akurugu|pos=MF}} {{Fs player|no=26|nat=LTU|name=Augustas Tamaševičius|pos=DF}} {{Fs player|no=33|nat=LTU|name=Dominykas Barauskas|pos=DF}} {{Fs player|no=44|nat=LTU|name=Artūras Žulpa|pos=DF}} {{Fs player|no=93|nat=LTU|name=Edvinas Girdvainis|pos=DF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs mid}} {{Fs player|no= 6|nat=ESP|name=Iker Bilbao|pos=FW}} {{Fs player|no=12|nat=LTU|name=Nojus Petkus|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=JPN|pos=MF|name=[[Hideyasu Tanaka]] (田中 英泰)}} {{fs player|no=23|nat=ESP|name=[[Xabi Auzmendi]]|pos=MF}} {{fs player|no=32|nat=UKR|name=[[Mykola Musolitin]] (Микола Мусолітін)|pos=MF}} {{fs player|no=88|nat=LTU|name=[[Domantas Šluta]]|pos=MF}} {{Fs player|no= 7|nat=AUT|name=Denis Bošnjak|pos=MF}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no= 9|nat=MNE|name=Stefan Miloševič|pos=FW}} {{Fs player|no=11|nat=GHA|name=Nana Akosah-Bempah|pos=FW}} {{Fs player|no=10|nat=NGA|name=Chidera Nwoga|pos=FW}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://fktransinvest.lt/ FK Transinvest] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-transinvest/54611/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Transinvest}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 2vpmugxqg0hj8cvc2r4g91mf671d4n1 0 177208 1984424 1836305 2026-10-30T13:24:08Z Akigka 183 Akigka færði [[Myriophyllum]] á [[Marar]] 1836305 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ''Myriophyllum'' |image = Myriophyllum aquaticum - side (aka).jpg |image_width = 250px |image_caption = (''Myriophyllum aquaticum'') |regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') |divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') |classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') |ordo = [[Steinbrjótsbálkur]] (''Saxifragales'') |familia = [[Maraætt]] (''Haloragaceae'') |genus = [[Myriophyllum]] (''Mari'') |genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = [[deild|Deildir]] |subdivision = *''Myriophyllum'' *''Meziella '' *''Brachytheca'' |synonyms = ''Enydria'' <small>[[José Mariano de Conceição Vellozo|Vell.]]</small><br /> ''Vinkia'' <small>Meijden</small><br /> ''Meziella '' <small>Schindl.</small><br /> ''Pelonastes'' <small>Hook.f.</small><br /> ''Sphondylastrum'' <small>Rchb.</small><br /> |synonyms_ref = &nbsp;<ref name = WFO2023>{{cite web |publisher=[[World Flora Online]] |date=November 12, 2023 |url=https://wfoplantlist.org/plant-list/taxon/wfo-4000025144-2023-06?page=1 |title=''Myriophyllum'' L.}}</ref> }} '''''Myriophyllum''''' er ættkvísl vatnajurta í ættinni [[Haloragaceae]]. Fræðiheitið er dregið af grísku “myri” (óteljandi) og “phyll” (blað). ==Lýsing== ==Búsvæði== ==Tegundir== Það eru alls 69 tegundir teljast til ættkvíslar Myriophyllum<ref>[https://wfoplantlist.org/plant-list/taxon/wfo-4000025144-2023-06?page=1] </ref>. <div class="references" style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * (''[[Myriophyllum alpinum]]'') * [[Myriophyllum alterniflorum]] (''[[Síkjamari]]'') * (''[[Myriophyllum amphibium]]'') * (''[[Myriophyllum aquaticum]]'') * (''[[Myriophyllum artesium]]'') * (''[[Myriophyllum austropygmaeum]]'') * (''[[Myriophyllum axilliflorum]]'') * (''[[Myriophyllum bonii]]'') * (''[[Myriophyllum callitrichoides]]'') * (''[[Myriophyllum caput-medusae]]'') * (''[[Myriophyllum coronatum]]'') * (''[[Myriophyllum costatum]]'') * (''[[Myriophyllum crispatum]]'') * (''[[Myriophyllum decussatum]]'') * (''[[Myriophyllum dicoccum ]]'') * (''[[Myriophyllum drummondii]]'') * (''[[Myriophyllum echinatum]]'') * (''[[Myriophyllum exasperatum]]'') * (''[[Myriophyllum farwellii]]'') * (''[[Myriophyllum filiforme]]'') * (''[[Myriophyllum glomeratum]]'') * (''[[Myriophyllum gracile]]'') * (''[[Myriophyllum heterophyllum]]'') * (''[[Myriophyllum hippuroides]]'') (''[[Lækjamari]]'') * (''[[Myriophyllum humile]]'') * (''[[Myriophyllum implicatum]]'') * (''[[Myriophyllum indicum]]'') * (''[[Myriophyllum integrifolium]]'') * (''[[Myriophyllum intermedium]]'') * (''[[Myriophyllum jacobsii]]'') * (''[[Myriophyllum lapidicola]]'') * (''[[Myriophyllum latifolium]]'') * (''[[Myriophyllum laxum]]'') * (''[[Myriophyllum limnophilum]]'') * (''[[Myriophyllum lophatum]]'') * (''[[Myriophyllum mattogrossense]]'') * (''[[Myriophyllum mattogrossensis]]'') * (''[[Myriophyllum mezianum]]'') * (''[[Myriophyllum muelleri]]'') * (''[[Myriophyllum muricatum]]'') * (''[[Myriophyllum oguraense]]'') * (''[[Myriophyllum oliganthum]]'') * (''[[Myriophyllum papillosum]]'') * (''[[Myriophyllum pedunculatum]]'') * (''[[Myriophyllum petraeum]]'') * (''[[Myriophyllum pinnatum]]'') * (''[[Myriophyllum porcatum]]'') * (''[[Myriophyllum pygmaeum]]'') * (''[[Myriophyllum quitense]]'') * (''[[Myriophyllum robustum]]'') * (''[[Myriophyllum salsugineum]]'') * (''[[Myriophyllum siamense]]'') * (''[[Myriophyllum sibiricum]]'') (''[[Vatnamari]]'') * (''[[Myriophyllum simulans]]'') * (''[[Myriophyllum sparsiflorum]]'') * (''[[Myriophyllum spicatum]]'') * (''[[Myriophyllum striatocarpum]]'') * (''[[Myriophyllum striatum]]'') * (''[[Myriophyllum tenellum]]'') * (''[[Myriophyllum tetrandrum]]'') * (''[[Myriophyllum tillaeoides]]'') * (''[[Myriophyllum trachycarpum]]'') * (''[[Myriophyllum trifidum]]'') * (''[[Myriophyllum triphyllum]]'') * (''[[Myriophyllum tuberculatum]]'') * (''[[Myriophyllum ussuriense]]'') * (''[[Myriophyllum verrucosum]]'') * (''[[Myriophyllum verticillatum]]'') ([[Tjarnamari]]) * (''[[Myriophyllum votschii]]'') </div> {{stubbur|líffræði}} 83bul8aypoeyv8de1ue62nl3c66zsxu 1984426 1984424 2026-10-30T13:25:38Z Akigka 183 1984426 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Marar |image = Myriophyllum aquaticum - side (aka).jpg |image_caption = (''Myriophyllum aquaticum'') |regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') |divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') |classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') |ordo = [[Steinbrjótsbálkur]] (''Saxifragales'') |familia = [[Maraætt]] (''Haloragaceae'') |genus = [[Myriophyllum]] (''Mari'') |genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = [[deild|Deildir]] |subdivision = *''Myriophyllum'' *''Meziella '' *''Brachytheca'' |synonyms = ''Enydria'' <small>[[José Mariano de Conceição Vellozo|Vell.]]</small><br /> ''Vinkia'' <small>Meijden</small><br /> ''Meziella '' <small>Schindl.</small><br /> ''Pelonastes'' <small>Hook.f.</small><br /> ''Sphondylastrum'' <small>Rchb.</small><br /> |synonyms_ref = &nbsp;<ref name = WFO2023>{{cite web |publisher=[[World Flora Online]] |date=November 12, 2023 |url=https://wfoplantlist.org/plant-list/taxon/wfo-4000025144-2023-06?page=1 |title=''Myriophyllum'' L.}}</ref> }} '''Marar''' ([[fræðiheiti]]: ''Myriophyllum'') er ættkvísl vatnajurta í [[maraætt]] (''Haloragaceae''). Latneska fræðiheitið er dregið af grísku “myri” (óteljandi) og “phyll” (blað). ==Lýsing== ==Búsvæði== ==Tegundir== Það eru alls 69 tegundir teljast til ættkvíslar Myriophyllum<ref>[https://wfoplantlist.org/plant-list/taxon/wfo-4000025144-2023-06?page=1] </ref>. <div class="references" style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * (''[[Myriophyllum alpinum]]'') * [[Myriophyllum alterniflorum]] (''[[Síkjamari]]'') * (''[[Myriophyllum amphibium]]'') * (''[[Myriophyllum aquaticum]]'') * (''[[Myriophyllum artesium]]'') * (''[[Myriophyllum austropygmaeum]]'') * (''[[Myriophyllum axilliflorum]]'') * (''[[Myriophyllum bonii]]'') * (''[[Myriophyllum callitrichoides]]'') * (''[[Myriophyllum caput-medusae]]'') * (''[[Myriophyllum coronatum]]'') * (''[[Myriophyllum costatum]]'') * (''[[Myriophyllum crispatum]]'') * (''[[Myriophyllum decussatum]]'') * (''[[Myriophyllum dicoccum ]]'') * (''[[Myriophyllum drummondii]]'') * (''[[Myriophyllum echinatum]]'') * (''[[Myriophyllum exasperatum]]'') * (''[[Myriophyllum farwellii]]'') * (''[[Myriophyllum filiforme]]'') * (''[[Myriophyllum glomeratum]]'') * (''[[Myriophyllum gracile]]'') * (''[[Myriophyllum heterophyllum]]'') * (''[[Myriophyllum hippuroides]]'') (''[[Lækjamari]]'') * (''[[Myriophyllum humile]]'') * (''[[Myriophyllum implicatum]]'') * (''[[Myriophyllum indicum]]'') * (''[[Myriophyllum integrifolium]]'') * (''[[Myriophyllum intermedium]]'') * (''[[Myriophyllum jacobsii]]'') * (''[[Myriophyllum lapidicola]]'') * (''[[Myriophyllum latifolium]]'') * (''[[Myriophyllum laxum]]'') * (''[[Myriophyllum limnophilum]]'') * (''[[Myriophyllum lophatum]]'') * (''[[Myriophyllum mattogrossense]]'') * (''[[Myriophyllum mattogrossensis]]'') * (''[[Myriophyllum mezianum]]'') * (''[[Myriophyllum muelleri]]'') * (''[[Myriophyllum muricatum]]'') * (''[[Myriophyllum oguraense]]'') * (''[[Myriophyllum oliganthum]]'') * (''[[Myriophyllum papillosum]]'') * (''[[Myriophyllum pedunculatum]]'') * (''[[Myriophyllum petraeum]]'') * (''[[Myriophyllum pinnatum]]'') * (''[[Myriophyllum porcatum]]'') * (''[[Myriophyllum pygmaeum]]'') * (''[[Myriophyllum quitense]]'') * (''[[Myriophyllum robustum]]'') * (''[[Myriophyllum salsugineum]]'') * (''[[Myriophyllum siamense]]'') * (''[[Myriophyllum sibiricum]]'') (''[[Vatnamari]]'') * (''[[Myriophyllum simulans]]'') * (''[[Myriophyllum sparsiflorum]]'') * (''[[Myriophyllum spicatum]]'') * (''[[Myriophyllum striatocarpum]]'') * (''[[Myriophyllum striatum]]'') * (''[[Myriophyllum tenellum]]'') * (''[[Myriophyllum tetrandrum]]'') * (''[[Myriophyllum tillaeoides]]'') * (''[[Myriophyllum trachycarpum]]'') * (''[[Myriophyllum trifidum]]'') * (''[[Myriophyllum triphyllum]]'') * (''[[Myriophyllum tuberculatum]]'') * (''[[Myriophyllum ussuriense]]'') * (''[[Myriophyllum verrucosum]]'') * (''[[Myriophyllum verticillatum]]'') ([[Tjarnamari]]) * (''[[Myriophyllum votschii]]'') </div> {{stubbur|líffræði}} a1az2z3o9qo7j25m8oeg4wmeqawqxjq 1984432 1984426 2026-10-30T13:32:54Z Akigka 183 1984432 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Marar |image = Myriophyllum aquaticum - side (aka).jpg |image_caption = (''Myriophyllum aquaticum'') |regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') |divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') |classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') |ordo = [[Steinbrjótsbálkur]] (''Saxifragales'') |familia = [[Maraætt]] (''Haloragaceae'') |genus = [[Myriophyllum]] (''Mari'') |genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = [[deild|Deildir]] |subdivision = *''Myriophyllum'' *''Meziella '' *''Brachytheca'' |synonyms = ''Enydria'' <small>[[José Mariano de Conceição Vellozo|Vell.]]</small><br /> ''Vinkia'' <small>Meijden</small><br /> ''Meziella '' <small>Schindl.</small><br /> ''Pelonastes'' <small>Hook.f.</small><br /> ''Sphondylastrum'' <small>Rchb.</small><br /> |synonyms_ref = &nbsp;<ref name = WFO2023>{{cite web |publisher=[[World Flora Online]] |date=November 12, 2023 |url=https://wfoplantlist.org/plant-list/taxon/wfo-4000025144-2023-06?page=1 |title=''Myriophyllum'' L.}}</ref> }} '''Marar''' ([[fræðiheiti]]: ''Myriophyllum'') er ættkvísl vatnajurta í [[maraætt]] (''Haloragaceae''). Latneska fræðiheitið er dregið af grísku “myri” (óteljandi) og “phyll” (blað). ==Lýsing== ==Búsvæði== ==Tegundir== Það eru alls 69 tegundir teljast til ættkvíslar Myriophyllum<ref>[https://wfoplantlist.org/plant-list/taxon/wfo-4000025144-2023-06?page=1] </ref>. {{div col|colwidth=15em}} * (''[[Myriophyllum alpinum]]'') * [[Síkjamari]] (''[[Myriophyllum alterniflorum]]'') * (''[[Myriophyllum amphibium]]'') * (''[[Myriophyllum aquaticum]]'') * (''[[Myriophyllum artesium]]'') * (''[[Myriophyllum austropygmaeum]]'') * (''[[Myriophyllum axilliflorum]]'') * (''[[Myriophyllum bonii]]'') * (''[[Myriophyllum callitrichoides]]'') * (''[[Myriophyllum caput-medusae]]'') * (''[[Myriophyllum coronatum]]'') * (''[[Myriophyllum costatum]]'') * (''[[Myriophyllum crispatum]]'') * (''[[Myriophyllum decussatum]]'') * (''[[Myriophyllum dicoccum ]]'') * (''[[Myriophyllum drummondii]]'') * (''[[Myriophyllum echinatum]]'') * (''[[Myriophyllum exasperatum]]'') * (''[[Myriophyllum farwellii]]'') * (''[[Myriophyllum filiforme]]'') * (''[[Myriophyllum glomeratum]]'') * (''[[Myriophyllum gracile]]'') * (''[[Myriophyllum heterophyllum]]'') * [[Lækjamari]] (''[[Myriophyllum hippuroides]]'') * (''[[Myriophyllum humile]]'') * (''[[Myriophyllum implicatum]]'') * (''[[Myriophyllum indicum]]'') * (''[[Myriophyllum integrifolium]]'') * (''[[Myriophyllum intermedium]]'') * (''[[Myriophyllum jacobsii]]'') * (''[[Myriophyllum lapidicola]]'') * (''[[Myriophyllum latifolium]]'') * (''[[Myriophyllum laxum]]'') * (''[[Myriophyllum limnophilum]]'') * (''[[Myriophyllum lophatum]]'') * (''[[Myriophyllum mattogrossense]]'') * (''[[Myriophyllum mattogrossensis]]'') * (''[[Myriophyllum mezianum]]'') * (''[[Myriophyllum muelleri]]'') * (''[[Myriophyllum muricatum]]'') * (''[[Myriophyllum oguraense]]'') * (''[[Myriophyllum oliganthum]]'') * (''[[Myriophyllum papillosum]]'') * (''[[Myriophyllum pedunculatum]]'') * (''[[Myriophyllum petraeum]]'') * (''[[Myriophyllum pinnatum]]'') * (''[[Myriophyllum porcatum]]'') * (''[[Myriophyllum pygmaeum]]'') * (''[[Myriophyllum quitense]]'') * (''[[Myriophyllum robustum]]'') * (''[[Myriophyllum salsugineum]]'') * (''[[Myriophyllum siamense]]'') * [[Vatnamari]] (''[[Myriophyllum sibiricum]]'') * (''[[Myriophyllum simulans]]'') * (''[[Myriophyllum sparsiflorum]]'') * (''[[Myriophyllum spicatum]]'') * (''[[Myriophyllum striatocarpum]]'') * (''[[Myriophyllum striatum]]'') * (''[[Myriophyllum tenellum]]'') * (''[[Myriophyllum tetrandrum]]'') * (''[[Myriophyllum tillaeoides]]'') * (''[[Myriophyllum trachycarpum]]'') * (''[[Myriophyllum trifidum]]'') * (''[[Myriophyllum triphyllum]]'') * (''[[Myriophyllum tuberculatum]]'') * (''[[Myriophyllum ussuriense]]'') * (''[[Myriophyllum verrucosum]]'') * [[Tjarnamari]] (''[[Myriophyllum verticillatum]]'') * (''[[Myriophyllum votschii]]'') {{div col end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Marar| ]] 6j1m2g7sf1qwfup433u3iuo7a1eo3z8 0 187861 1984514 1953589 2026-10-30T21:40:27Z Cinquantecinq 12601 2026 sigurvegari 1984514 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Gyllti hlébarðinn | veitt_fyrir = Besta alþjóðlega kvikmynd | umsjón = [[Kvikmyndahátíðin í Locarno]] | land = [[Sviss]] | ár = 1946 | ár2 = | sigurvegari = ''Nu e locul tău aici'' (2026) eftir [[Florin Șerban]] | vefsíða = | undirtitill = ([[ítalska]]: ''Pardo d'oro'') | sigurvegari_titill = Núverandi sigurvegari | mynd = Sho Miyake at the 2025 Locarno Film Festival 17.jpg | mynd_texti = Sigurvegari ársins 2025, Sho Miyake, með verðlaunin. }} '''Gyllti hlébarðinn''' ([[ítalska]]: ''Pardo d'oro'') eru aðalverðlaun [[Kvikmyndahátíðin í Locarno|Kvikmyndahátíðarinnar í Locarno]] sem haldin hefur verið árlega í [[Locarno]] í [[Sviss]] frá árinu 1946. Frá og með árinu 2025 er [[René Clair]] eini leikstjórinn sem hefur unnið verðlaunin oftar en einu sinni, en hann hlaut verðlaunin fyrstu tvö árin sem þau voru veitt. == Sigurvegarar == === 1946-1949 === {| class="wikitable" ! scope="col" style="width:5%;" |Ár ! scope="col" style="width:25%;" |Upprunalegur titill ! scope="col" style="width:25%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:20%;" |Leikstjórn ! scope="col" style="width:242%;" |Land ! class="unsortable" scope="col" style="width:2%;" |Heimild |- !1946 |''And Then There Were None'' |''Þeim fækkandi fór'' |[[René Clair]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1946.html|title=Locarno Film Festival · 1946|website=Locarno Film Festival|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123112801/https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1946.html|archive-date=2025-01-23|access-date=2025-04-07|url-status=live}}</ref> |- !1947 |''Le silence est d'or'' |''Þögnin er gull'' |[[René Clair]] og [[Robert Pirosh]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Bandaríkin}} |<ref name=":12">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1947.html|title=Locarno Film Festival · 1947|website=Locarno Film Festival|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208181816/https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1947.html|archive-date=2024-12-08|access-date=2025-04-15|url-status=live}}</ref> |- !1948 |''Germania, anno zero'' |''Þýskaland, árið núll'' |[[Roberto Rossellini]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1948.html|title=1948 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1949 |''La ferme des sept péchés'' | |[[Jean Devaivre]] |{{Fáni|Frakkland}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1949.html|title=1949 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |} === 1950-1959 === {| class="wikitable" ! scope="col" style="width:5%;" |Ár ! scope="col" style="width:25%;" |Upprunalegur titill ! scope="col" style="width:25%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:20%;" |Leikstjórn ! scope="col" style="width:23%;" |Land ! scope="col" style="width:2%;" |Heimild |- !1950 |''When Willie Comes Marching Home'' |''Villi stríðsmaður snýr heim'' |[[John Ford]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |<ref>{{Cite news |last=Koval |first=Francis |date=Jul 20, 1950 |title=AT LOCARNO: HOW THE CRITICS VOTED |url=https://www.proquest.com/docview/2732591691 |access-date=2025-04-16 |publisher=Kinematograph Weekly |pages=48 |language=en |volume=401 |issue=2255 |id={{ProQuest|2732591691}}}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1950.html|title=1950 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1952 |''Hunted'' | |[[Charles Crichton]] |{{Fáni|Bretland}} |<ref name=":13">{{cite journal |last1=Koval |first1=F. |date=July 24, 1952 |title="Hunted" Gains a First |url=https://www.proquest.com/docview/2826313061 |journal=Kinematograph Weekly |language=en |location=London |volume=424 |issue=2352 |pages=16 |id={{ProQuest|2826313061}} |access-date=16 April 2025}}</ref> |- ! rowspan="3" |1953 |''Julius Caesar'' | |[[David Bradley (director)|David Bradley]] |{{Fáni|Bandaríkin}} | rowspan="3" |<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1953.html|title=1953 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- |Композитор Глинка | |[[Grigori Aleksandrov]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- |''The Glass Wall'' |''Glerveggurinn'' |[[Maxwell Shane]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- ! rowspan="3" |1954 |地獄門 |''Hlið heljar'' |[[Teinosuke Kinugasa]] |{{Fáni|Japan}} | |- |''Le mouton à cinq pattes'' |''Fjörugir fimmburar'' |[[Henri Verneuil]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Bandaríkin}} | |- |''Rotation'' | |[[Wolfgang Staudte]] |{{Fáni|Austur-Þýskaland}} | |- ! rowspan="2" |1955 |''Carmen Jones'' | |[[Otto Preminger]] |{{Fáni|Bandaríkin}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1955.html|title=1955 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=August 8, 1955 |title=ROME. |url=https://www.proquest.com/docview/2338345713 |work=The Hollywood Reporter |location=Hollywood |pages=3 |volume=135 |issue=42 |id={{ProQuest|2338345713}}}}</ref> |- |''Císařův slavík'' | |[[Jiří Trnka]] |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |- ! rowspan="1" |1957 |''Il grido'' |''Hrópið'' |[[Michelangelo Antonioni]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Bandaríkin}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1957.html|title=1957 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |date=July 24, 1957 |title=Pictures: {{Fáni|Ítalía}}'s Censored 'II Grido' Cops Swiss Critics Award; Two U. S. Wins at Locarno |url=https://www.proquest.com/docview/1401272299 |work=Variety |location=Los Angeles |pages=4 |volume=207 |issue=8 |id={{ProQuest|1401272299}}}}</ref> |- !1958 |''Ten North Frederick'' |''Fjölskyldan í Friðriksstræti'' |[[Philip Dunne (writer)|Philip Dunne]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |<ref>{{Cite news |date=August 13, 1958 |title='Ten North Frederick' Tops in Locarno Fest |url=https://www.proquest.com/docview/2338115383 |work=The Hollywood Reporter |pages=3 |publication-place=Rome |volume=151 |issue=11 |id={{ProQuest|2338115383}}}}</ref> |- !1959 |''Killer's Kiss'' | |[[Stanley Kubrick]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |<ref name=":012">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1959.html|title=1959 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |} === 1960-1969 === {| class="wikitable" ! scope="col" style="width:5%;" |Ár ! scope="col" style="width:25%;" |Upprunalegur titill ! scope="col" style="width:25%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:20%;" |Leikstjórn ! scope="col" style="width:23%;" |Land ! scope="col" style="width:2%;" |Heimild |- !1960 |''Il bell'Antonio'' | |[[Mauro Bolognini]] |{{Fáni|Ítalía}} |<ref name=":2122">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1960.html|title=Locarno Film Festival · 1960|date=2024-08-21|website=Locarno Film Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20240821094209/https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1960.html|archive-date=21 August 2024|access-date=2025-04-07|url-status=live}}</ref> |- !1961 |野火 | |[[Kon Ichikawa]] |{{Fáni|Japan}} |<ref name=":3112">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1961.html|title=1961 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1962 |''Un cœur gros comme ça'' | |[[François Reichenbach]] |{{Fáni|Frakkland}} |<ref>{{Cite news |date=August 13, 1962 |title='War hunt' given award at locarno festival. |url=https://www.proquest.com/docview/1670978774 |work=Boxoffice |location=Locarno, Switerland |pages=E-4 |publication-place=New York |volume=81 |issue=17 |id={{ProQuest|1670978774}}}}</ref> |- !1963 |''Transport z ráje'' | |[[Zbyněk Brynych]] | rowspan="2" |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |<ref>{{Cite news |date=July 31, 1963 |title=Pictures: PRIZES AT SWISS FILM FEST |url=https://www.proquest.com/docview/962701478 |work=Variety |location=Los Angeles |pages=17 |volume=231 |issue=10 |id={{ProQuest|962701478}}}}</ref> |- !1964 |''Černý Petr'' | |[[Miloš Forman]] |<ref name=":092">{{Cite news |date=Aug 5, 1964 |title=Pictures: Prizes given by locarno. |url=https://www.proquest.com/docview/962829786 |work=Variety |pages=11 |volume=235 |issue=11 |id={{ProQuest|962829786}}}}</ref> |- !1965 |''Four in the Morning'' | |[[Anthony Simmons]] |{{Fáni|Bretland}} |<ref name=":0102">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1965.html|title=1965 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1966 |''Každý den odvahu'' | |[[Evald Schorm]] |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1966.html|title=1966 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1967 |''Terra em Transe'' | |[[Glauber Rocha]] |{{Fáni|Brasilía}} |<ref name=":0112">{{Cite news |date=August 9, 1967 |title=Pictures: Locarno Fest Prizes |url=https://www.proquest.com/docview/963116389 |work=Variety |pages=16 |volume=217 |issue=12 |id={{ProQuest|963116389}}}}</ref><ref name=":1172">{{Cite news |last=Gerlach |first=Quentin |date=August 9, 1967 |title=Awards for two films at Locarno. |url=https://www.proquest.com/docview/155814426 |work=Los Angeles Times |location=Los Angeles, CA |pages=e11 |id={{ProQuest|155814426}}}}</ref> |- !1968 |''I visionari'' | |[[Maurizio Ponzi]] |{{Fáni|Ítalía}} |<ref name=":1182">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1968.html|title=1968 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- ! rowspan="4" |1969 |''Charles mort ou vif'' |''Karl dauður eða lifandi'' |[[Alain Tanner]] |{{Fáni|Sviss}} | rowspan="4" |<ref>{{Cite news |last=Moskowitz |first=Gene |date=October 22, 1969 |title=Pictures: TROUBLE WITH PRIZES: JURORS |url=https://www.proquest.com/docview/964092384 |work=Variety |pages=7, 29 |volume=265 |issue=10 |id={{ProQuest|964092384}}}}</ref><ref name=":1192">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1969.html|title=1969 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- |''Szemüvegesek'' | |[[Sándor Simó]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |''Tres tristes tigres'' |''Þrjú sorgmædd tígrisdýr'' |[[Raoul Ruiz]] |{{Fáni|Síle}} |- |В огне брода нет | |[[Gleb Panfilov]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |} === 1970-1979 === {| class="wikitable" ! scope="col" style="width:5%;" |Ár ! scope="col" style="width:25%;" |Upprunalegur titill ! scope="col" style="width:25%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:20%;" |Leikstjórn ! scope="col" style="width:23%;" |Land ! scope="col" style="width:2%;" |Heimild |- ! rowspan="4" |1970 |''End of the Road'' | |[[Aram Avakian]] |{{Fáni|Bandaríkin}} | rowspan="4" |<ref name=":22">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1970.html|title=1970 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- |Лилика | |[[Branko Pleša]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- |無常 | |[[Akio Jissoji]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Soleil O'' | |[[Med Hondo]] |{{Fáni|Máritanía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- ! rowspan="6" |1971 |''Hanno cambiato faccia'' | |[[Corrado Farina]] | rowspan="2" |{{Fáni|Ítalía}} | rowspan="6" |<ref name=":14">{{Cite news |date=August 25, 1971 |title=Pictures: Locarno winners. |url=https://www.proquest.com/docview/962895493 |work=Variety |pages=7 |volume=264 |issue=2 |id={{ProQuest|962895493}}}}</ref> |- |''In punto di morte'' | |[[Mario Garriba]] |- |''Les amis'' | |[[Gérard Blain]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''Private Road'' | |[[Barney Platts-Mills]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''Znaki na drodze'' | |[[Andrzej Jerzy Piotrowski]] |{{Fáni|Pólland}} |- |''México, la revolución congelada'' |''Mexíkó, frosin bylting'' |[[Raymundo Gleyzer]] |{{Fáni|Argentína}} |- !1972 |''Bleak Moments'' | |[[Mike Leigh]] |{{Fáni|Bretland}} |<ref>{{Cite news |date=September 5, 1972 |title=Swiss Film Festival Awards 3 Leopards. |url=https://www.proquest.com/docview/3031344499 |work=The Hollywood Reporter |pages=9 |volume=222 |issue=45 |id={{ProQuest|3031344499}}}}</ref><ref name=":16">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1972.html|title=1972 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1973 |''Iluminacja'' | |[[Krzysztof Zanussi]] |{{Fáni|Pólland}} |<ref name=":4">{{Cite news |last=Moskowitz |first=Gene |date=August 22, 1973 |title=Pictures: Zanussi's Locarno Prize For Polski; 'American Graffiti' (U) Takes Bronze |url=https://www.proquest.com/docview/1014878988 |work=Variety |pages=5 |publication-place=Los Angeles |volume=272 |issue=2 |id={{ProQuest|1014878988}}}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1973.html|title=1973 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1974 |''Tűzoltó utca 25.'' | |[[István Szabó]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |<ref name=":17">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1974.html|title=1974 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1975 |''Le fils d'Amr est mort'' | |[[Jean-Jacques Andrien]] |{{Fáni|Belgía}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Túnis}} |<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1975.html|title=1975 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1976 |''Le grand soir'' | |[[Francis Reusser]] |{{Fáni|Sviss}} |<ref name=":23">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1976.html|title=1976 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1977 |''Antonio Gramsci: i giorni del carcere'' | |[[Lino Del Fra]] |{{Fáni|Ítalía}} |<ref name=":02">{{Cite news |last=von Joachim |first=Robin |date=October 24, 1977 |title=Diversified film fare distinguishes 30th int'l film festival in Locarno |url=https://www.proquest.com/docview/1476116704 |work=Boxoffice |pages=23, 28 |publication-place=New York |volume=112 |issue=3 |id={{ProQuest|1476116704}}}}</ref> |- !1978 |Οι Τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας | |[[Nikos Panayotopoulos]] |{{Fáni|Grikkland}} |<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1978.html|title=1978 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1979 |''Sürü'' | |[[Zeki Ökten]] og [[Yılmaz Güney]] |{{Fáni|Tyrkland}} |<ref name=":03">{{Cite news |last=Essert |first=Gary |date=August 15, 1979 |title=Bianca Jagger appeals for aid to Nicaragua |url=https://www.proquest.com/docview/2598144553 |work=The Hollywood Reporter |pages=8 |volume=257 |issue=48 |id={{ProQuest|2598144553}}}}</ref> |} === 1980-1989 === {| class="wikitable" ! scope="col" style="width:5%;" |Ár ! scope="col" style="width:25%;" |Upprunalegur titill ! scope="col" style="width:25%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:20%;" |Leikstjórn ! scope="col" style="width:23%;" |Land ! scope="col" style="width:2%;" |Heimild |- !1980 |''Maledetti vi amerò'' | | data-sort-value="Giordana" |[[Marco Tullio Giordana]] |{{Fáni|Ítalía}} |<ref name=":5">{{Cite news |date=August 20, 1980 |title=Pictures: Prizes at locarno fest. (1980, Aug 20). |url=https://www.proquest.com/docview/1505843005 |work=Variety |pages=28 |volume=300 |issue=3 |id={{ProQuest|1505843005}}}}</ref> |- !1981 |Chakra | |[[Rabindra Dharmaraj]] |{{Fáni|Indland}} |<ref name=":33">{{Cite news |date=August 19, 1981 |title=Pictures: Locarno wins, 34th yr. |url=https://www.proquest.com/docview/1438345698 |work=Variety |pages=7 |volume=304 |issue=3 |id={{ProQuest|1438345698}}}}</ref><ref name=":18">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1981.html|title=1981 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1983 |''Adj király katonát!'' | |[[Pál Erdöss]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |<ref name=":42">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1983.html|title=1983 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1984 |''Stranger Than Paradise'' |''Undarleg paradís'' |[[Jim Jarmusch]] |{{Fáni|Bandaríkin}}, {{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |<ref name=":34">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1984.html|title=1984 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1985 |''Höhenfeuer'' | |[[Fredi M. Murer]] |{{Fáni|Sviss}} |<ref name=":35">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1985.html|title=1985 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref><ref name=":36">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares.html|title=The Festival - Palmarès|website=Locarno Film Festival|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2025-04-15|url-status=}}</ref> |- !1986 |''Jezioro Bodeńskie'' | |[[Janusz Zaorski]] |{{Fáni|Pólland}} |<ref name=":43">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1986.html|title=1986 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref><ref name=":36" /> |- !1987 |''O Bobo'' | |[[José Álvaro Morais]] |{{Fáni|Portúgal}} |<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1987.html|title=1987 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- ! rowspan="2" |1988 |''Distant Voices, Still Lives'' |''Köll úr fjarska, kyrrt líf'' |[[Terence Davies]] |{{Fáni|Bretland}} | rowspan="2" |<ref name=":24">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1988.html|title=1988 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- |''Schmetterlinge'' |''Fiðrildin'' |[[Wolfgang Becker]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- !1989 |달마가 동쪽으로 간 까닭은? | |[[Bae Yong-kyun]] |{{Fáni|Suður-Kórea}} |<ref name=":37">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1989.html|title=1989 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref><ref name=":45">{{Cite news |date=August 16, 1989 |title=Film: LOCARNO FEST WINNERS. |url=https://www.proquest.com/docview/1286184086 |work=Variety |pages=11 |volume=336 |issue=5 |id={{ProQuest|1286184086}}}}</ref> |} === 1990-1999 === {| class="wikitable" ! scope="col" style="width:5%;" |Ár ! scope="col" style="width:25%;" |Upprunalegur titill ! scope="col" style="width:25%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:20%;" |Leikstjórn ! scope="col" style="width:23%;" |Land ! scope="col" style="width:2%;" |Heimild |- !1990 |Случайный вальс | |[[Svetlana Proskurina]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |<ref name=":25">{{Cite news |date=August 15, 1990 |title=International: INTERNATIONAL FILM FESTIVAL NEWS - LOCARNO PRIZES. |url=https://www.proquest.com/docview/1401367892 |work=Variety |pages=41 |volume=340 |issue=6 |id={{ProQuest|1401367892}}}}</ref> |- !1991 |''Johnny Suede'' | |[[Tom DiCillo]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Bandaríkin}}, {{Fáni|Sviss}} |<ref name=":110">{{Cite news |last=Elley |first=Derek |date=August 26, 1991 |title=International: CLASSICS OPEN, CLOSE 44th LOCARNO FEST. |url=https://www.proquest.com/docview/1401372138 |work=Variety |pages=82 |volume=344 |issue=7 |id={{ProQuest|1401372138}}}}</ref> |- !1992 |秋月 | |[[Clara Law]] |{{Fáni|Hong Kong}}, {{Fáni|Japan}} |<ref name=":05">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1992.html|title=1992 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1993 |''Azghyin ushtykzyn'azaby''' | |[[Yermek Shinarbayev]] |{{Fáni|Kasakstan}} |<ref name=":28">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1993.html|title=1993 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !1994 |خمره | |[[Ebrahim Forouzesh]] |{{Fáni|Íran}} |<ref name=":27">{{Cite news |last=Holloway |first=Ron |date=August 16, 1994 |title=Iranian films fill 'jar' with Locarno nods. |url=https://www.proquest.com/docview/3127079392 |work=The Hollywood Reporter, Suppl.International |pages=I-4, I-6 |volume=333 |issue=27 |id={{ProQuest|3127079392}}}}</ref> |- !1995 |''Raï'' | |[[Thomas Gilou]] |{{Fáni|Frakkland}} |<ref name=":26">{{Cite news |date=August 21, 1995 |title=Film: Locarno film festival winners. |url=https://www.proquest.com/docview/1401392402 |work=Variety |pages=15 |volume=360 |issue=3 |id={{ProQuest|1401392402}}}}</ref> |- !1996 |''Nénette et Boni'' |''Nenette og Boni'' |[[Claire Denis]] |{{Fáni|Frakkland}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1996.html|title=1996 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref><ref name=":111">{{Cite news |last=Elly |first=Deborah |date=August 26, 1996 |title=Film/International: THE FESTS - 'boni' bonnie at Locarno. |url=https://www.proquest.com/docview/1286116434 |work=Variety |pages=14 |volume=364 |id={{ProQuest|1286116434}}}}</ref> |- !1997 |آینه |''Spegillinn'' |[[Jafar Panahi]] |{{Fáni|Íran}} |<ref name=":112">{{Cite news |last=Vivarelli |title='Mirror' breaks out at locarno: Golden leopard marks another prize for an iranian director. |url=https://www.proquest.com/docview/2469284109 |work=The Hollywood Reporter |pages=3, 20 |volume=348 |issue=41 |id={{ProQuest|2469284109}}}}</ref> |- !1998 |趙先生 | |[[Lü Yue]] |{{Fáni|Kína}}, {{Fáni|Hong Kong}} |<ref name=":06">{{Cite news |last=Vivarelli |first=Nick |date=August 17, 1998 |title=Chinese helmer wins Locarno's golden leopard. |url=https://www.proquest.com/docview/2469215052 |work=The Hollywood Reporter |pages=7, 18 |volume=353 |issue=46 |id={{ProQuest|2469215052}}}}</ref> |- !1999 |''Peau d’homme, cœur de bête'' | |[[Hélène Angel]] |{{Fáni|Frakkland}} |<ref name=":113">{{Cite news |last=Vivarelli |first=Nick |date=August 16, 1999 |title=French youth movement is toast of Locarno fest. |url=https://www.proquest.com/docview/2469196871 |work=The Hollywood Reporter |pages=8, 27 |volume=359 |issue=7 |id={{ProQuest|2469196871}}}}</ref><ref name=":29">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/1999.html|title=1999 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |} === 2000-2009 === {| class="wikitable" ! scope="col" style="width:5%;" |Ár ! scope="col" style="width:25%;" |Upprunalegur titill ! scope="col" style="width:25%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:20%;" |Leikstjórn ! scope="col" style="width:23%;" |Land ! scope="col" style="width:2%;" |Heimild |- !2000 |冤家父子 | |[[Shuo Wang]] |{{Fáni|Kína}} |<ref name=":19">{{Cite news |last=Vivarelli |first=Nick |date=August 14, 2000 |title='Baba' day at Locarno festival: Censored chinese film takes top prize; muller exits as fest chief. |url=https://www.proquest.com/docview/2467895443 |work=The Hollywood Reporter |pages=6, 22 |volume=364 |issue=17 |id={{ProQuest|2467895443}}}}</ref> |- !2001 |''Alla rivoluzione sulla due cavalli'' | |[[Maurizio Sciarra]] |{{Fáni|Ítalía}} |<ref name=":114">{{cite news |last=Vivarelli |first=N. |date=August 13, 2001 |title={{Fáni|Ítalía}} regains top Locarno honor |url=https://www.proquest.com/docview/2467901474 |access-date=2025-07-18 |work=The Hollywood Reporter |pages=6, 18 |volume=369 |issue=28 |id={{ProQuest|2467901474}}}}</ref> |- !2002 |''Das Verlangen'' | |[[Iain Dilthey]] |{{Fáni|Þýskaland}} |<ref name=":38">{{cite news |last=Vivarelli |first=Nick |date=August 12, 2002 |title=Locarno has 'verlangen': german drama wins golden leopard |url=https://www.proquest.com/docview/2470968979 |access-date=2025-07-20 |work=The Hollywood Reporter |pages=4–4, 36 |volume=374 |issue=36 |id={{ProQuest|2470968979}}}}</ref> |- !2003 |خاموش پانی | |[[Sabiha Sumar]] |{{Fáni|Pakistan}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}} |<ref name=":39">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/2003.html|title=2003 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !2004 |''Private'' | |[[Saverio Costanzo]] |{{Fáni|Ítalía}} |<ref name=":04">{{cite news |last=Kiefer |first=Peter |date=August 16, 2004 |title=Dual leopards to 'private': film actor win as locarno fest ends |url=https://www.proquest.com/docview/2594762880 |access-date=2025-07-28 |work=The Hollywood Reporter |pages=3, 36 |volume=385 |issue=11 |id={{ProQuest|2594762880}}}}</ref> |- !2005 |''Nine Lives'' | |[[Rodrigo García]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |<ref name=":07">{{cite news |last=Kiefer |first=Peter |date=July 14, 2005 |title=Locarno lineup dwindles: garcia's ' lives' lone u.s |url=https://www.proquest.com/docview/2470977486 |access-date=2025-07-30 |work=entry. The Hollywood Reporter |pages=4, 11 |volume=390 |issue=1 |id={{ProQuest|2470977486}}}}</ref> |- !2006 |''Das Fräulein'' | |[[Andrea Staka]] |{{Fáni|Sviss}}, {{Fáni|Þýskaland}} |<ref name=":115">{{cite news |last=Lyman |first=Eric J. |date=August 14, 2006 |title='Fraulein' tops at Locarno: Jury flap, illness mar event's close |url=https://www.proquest.com/docview/2471836094 |access-date=2025-07-31 |work=The Hollywood Reporter |pages=17, 20 |volume=395 |issue=34 |id={{ProQuest|2471836094}}}}</ref> |- !2007 |愛の予感 | |[[Masahiro Kobayashi]] |{{Fáni|Japan}} |<ref name=":210">{{cite news |last=Lyman |first=Eric J. |date=August 13, 2007 |title=Love and death dominate Locarno nods |url=https://www.proquest.com/docview/235410602 |access-date=2025-08-03 |work=Hollywood Reporter |pages=1, 42 |volume=400 |issue= |id={{ProQuest|235410602}}}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/2007.html|title=2007 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !2008 |''Parque Vía'' | |[[Enrique Rivero]] |{{Fáni|Mexíkó}} |<ref name=":44">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/2008.html|title=2008 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !2009 |''She, a Chinese'' | |[[Xiaolu Guo]] |{{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Kína}} |<ref name=":116">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/2009.html|title=2009 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |} === 2010-2019 === {| class="wikitable" ! scope="col" style="width:5%;" |Ár ! scope="col" style="width:25%;" |Upprunalegur titill ! scope="col" style="width:25%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:20%;" |Leikstjórn ! scope="col" style="width:23%;" |Land ! scope="col" style="width:2%;" |Heimild |- !2010 |寒假 | |[[Hongqi Li]] |{{Fáni|Kína}} |<ref name=":46">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/2010.html|title=2010 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=April 8, 2025}}</ref> |- !2011 |''Abrir puertas y ventanas'' | |[[Milagros Mumenthaler]] |{{Fáni|Argentína}}, {{Fáni|Sviss}}, {{Fáni|Holland}} |<ref name=":310">{{Cite web|url=https://variety.com/2011/film/features/locarno-leopard-is-back-to-stay-1118041286/|title=Locarno Leopard is 'Back To Stay'|last=Weissberg|first=Jay|date=2011-08-14|website=Variety|language=en-US|access-date=2025-08-09}}</ref> |- !2012 |''La fille de nulle part'' | |[[Jean-Claude Brisseau]] |{{Fáni|Frakkland}} |<ref name=":47">{{cite journal |last=Fisher |first=Jaimey |date=2012 |title=Auteurist mutations: the 66th Locarno film festival |url=https://www.proquest.com/docview/1355278453 |journal=Film Criticism |location=Ann Arbor |publisher=Michigan Publishing (University of Michigan Library) |volume=37 |issue=1 |pages=55–61, 84 |id={{ProQuest|1355278453}} |access-date=2025-08-08 |via=Proquest}}</ref> |- !2013 |''Història de la meva mort'' | |[[Albert Serra]] |{{Fáni|Spánn}}, {{Fáni|Frakkland}} |<ref name="locarnofestival">{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/2013.html|title=2013 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=8 April 2025}}</ref> |- !2014 |''Mula sa Kung Ano ang Noon'' | |[[Lav Diaz]] |{{Fáni|Filippseyjar}} |<ref name=":211">{{Cite web|url=https://variety.com/2014/film/festivals/locarno-awards-lav-diaz-film-festival-2014-1201284344/|title=Locarno Favorite Lav Diaz's 'From What Is Before' Wins Top Prize|last=Debruge|first=Peter|date=2014-08-16|website=Variety|language=en-US|access-date=2025-08-10}}</ref> |- !2015 |지금은 맞고 그때는 틀리다 | |[[Hong Sang-soo]] |{{Fáni|Suður-Kórea}} |<ref name=":120">{{Cite news |last=Pinkerton |first=Nick |date=November-December 2015 |title=Where the Art Is: Locarno 2015 |url=https://www.filmcomment.com/article/locarno-film-festival-2015/ |access-date=2025-08-10 |magazine=Film Comment |language=en |volume=51 |issue=6}}</ref> |- !2016 |Безбог | |[[Ralitza Petrova]] |{{Fáni|Búlgaría}}, {{Fáni|Danmörk}}, {{Fáni|Frakkland}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/festival/palmares/2016.html|title=2016 Locarno Film Festival|website=Locarno Film Festival|access-date=September 25, 2025}}</ref> |- !2017 |方绣英 | |[[Wang Bing]] |{{Fáni|Kína}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}} |<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/locarno-festival-chinese-documentary-mrs-fang-wins-golden-leopard-1029064|title=Locarno Festival: Chinese Documentary 'Mrs. Fang' Wins Golden Leopard|last=Anderson|first=Ariston|date=12 August 2017|work=Hollywood Reporter|access-date=12 August 2017}}</ref> |- !2018 |幻土 | |[[Yeo Siew Hua]] |{{Fáni|Singapúr}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Holland}} |<ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2018/08/locarno-film-festival-2018-awards-a-land-imagined-golden-leopard-1201993236|title=Locarno Film Festival 2018 Awards: 'A Land Imagined' Takes Home the Golden Leopard|last=Nordine|first=Michael|date=11 August 2018|work=IndieWire|access-date=11 August 2018}}</ref> |- !2019 |''Vitalina Varela'' | |[[Pedro Costa]] |{{Fáni|Portúgal}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.screendaily.com/news/locarno-film-festival-2019-winners-revealed/5142002.article|title=Locarno Film Festival 2019 winners revealed|last=Blaney|first=Martin|website=Screen Daily|language=en|access-date=2025-09-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2019/film/global/pedro-costa-vitalina-varela-locarno-film-festival-1203305395/|title=Pedro Costa's 'Vitalina Varela' Triumphs at Locarno Film Festival|last=Weissberg|first=Jay|date=2019-08-17|website=Variety|language=en-US|access-date=2025-09-25}}</ref> |} === 2020- === {| class="wikitable" ! scope="col" style="width:5%;" |Ár ! scope="col" style="width:25%;" |Upprunalegur titill ! scope="col" style="width:25%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:20%;" |Leikstjórn ! scope="col" style="width:23%;" |Land ! scope="col" style="width:2%;" |Heimild |- !2021 |''Seperti Dendam, Rindu Harus Dibayar Tuntas'' | |Edwin |{{Fáni|Indónesía}}, {{Fáni|Singapúr}}, {{Fáni|Þýskaland}} |<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2021/film/news/locarno-film-festival-awards-2021-1235041709/|title=Golden Leopard Winner 'Vengeance is Mine, All Others Pay Cash' Heads Impressive Slate Of Locarno Award|last=Kiang|first=Jessica|date=14 August 2021|website=Variety|language=en-US|access-date=14 August 2021}}</ref> |- !2022 |''Regra 34'' | |[[Júlia Murat]] |{{Fáni|Brasilía}}, {{Fáni|Frakkland}} |<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2022/film/festivals/provocative-{{Fáni|Brasilía}}ian-film-rule-34-wins-the-top-prize-at-locarno-film-festival-1235340748/|title=Provocative {{Fáni|Brasilía}}ian Film 'Rule 34' Wins the Top Prize at Locarno Film Festival|last=Lodge|first=Guy|date=13 August 2022|website=Variety|language=en-US|access-date=13 August 2022}}</ref> |- !2023 |منطقه بحرانی | |[[Ali Ahmadzadeh]] |{{Fáni|Íran}}, {{Fáni|Þýskaland}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/press/press-releases/2023/the-pardo-d-oro-at-locarno76-goes-to-mantagheye-bohrani-critical-zone.html|title=The Pardo d'oro at Locarno76 goes to Mantagheye bohrani (Critical…|website=Locarno Film Festival|language=en|access-date=2023-08-12}}</ref> |- !2024 |''Akiplėša'' | |[[Saulė Bliuvaitė]] |{{Fáni|Litháen}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.locarnofestival.ch/press/press-releases/2024/palmares-locarno77-pardo-d-oro-to-akiplesa.html|title=Locarno77: The Pardo d'Oro goes to Akiplėša (Toxic) by Saulė Bliuvaitė, a striking vision of the teenage female body as a battleground|website=Locarno Film Festival|language=en|access-date=2024-08-17}}</ref> |- !2025 |旅と日々 |''Tvær árstíðir, tveir aðkomumenn'' |[[Sho Miyake]] |{{Fáni|Japan}} |<ref name=":08">{{Cite web|url=https://variety.com/2025/film/global/locarno-awards-two-seasons-two-strangers-white-snail-1236491018/|title=Sho Miyake's 'Two Seasons, Two Strangers' Wins at Locarno|last=Balaga|first=Marta|date=2025-08-16|website=Variety|language=en-US|access-date=2025-08-16}}</ref> |- !2026 |''Nu e locul tău aici'' | |[[Florin Șerban]] |{{Fáni|Rúmenía}} | |} == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] dzd1bn13q8rqwe7vcibfuan6wjvfmbo 2 192701 1984416 1984344 2026-10-30T12:04:36Z ~2026-57592-97 122330 /* Helstu kenningar */ 1984416 wikitext text/x-wiki == Hyman Minsky == [[Mynd:HymanMinsky-1.jpg|thumb|Hyman Philip Minsky ]] Hyman Philip Minsky (23. september 1919 - 24. október 1996) var bandarískur [[hagfræðingur]] sem er einkum þekktur fyrir kenningu sína um fjárhagslegan óstöðugleika (e. Financial Instability Hypothesis) og rannsóknir á tengslum fjármálakerfisins, fjárfestinga og hagsveiflna. Hann byggði á keynesískri hagfræði og lagði áherslu á hlutverk fjármálakerfisins í þróun kapitalískra hagkerfa. Meðal helstu viðfangsefna hans voru fjármálalegur óstöðuleiki, skulda- og lánsfjármögnun, fjárfestingar og hlutverk hins opinbera í að stuðla að stöðuleika hagkerfisins.<ref name=":0">Mehrling, Perry. "The vision of Hyman P. Minsky." ''Journal of Economic Behavior & Organization'' 39, no. 2 (1999): 129-158.</ref> Eftir fjármálahrunið seint á 8. áratug síðustu aldar og 2008 var áhugi fræðimanna á hugmyndum hans endurnýjaðar og þær jafnframt nýttar til að skýra íslenskar aðstæður og á þá sérstaklega við efnahagshrunið á Íslandi haustið 2008.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Ólafsson |first=Stefán |date=2016-06-15 |title=Hrunið skýrt: Sjónarhorn klassískra kenninga um fjármálakreppur |url=https://doi.org/10.13177/irpa.a.2016.12.1.6 |journal=Stjórnmál og stjórnsýsla |volume=12 |issue=1 |pages=101–126 |doi=10.13177/irpa.a.2016.12.1.6 |issn=1670-679X}}</ref> == Æviágrip == Hyman Philip Minsky fæddist þann 23. september árið 1919 í [[Chicago|Chicago, Illinois]]. Foreldrar hans, Sam Minsky og Dora Zakon, voru [[gyðingar]] af rússneskum uppruna. Hann bjó með fjölskyldu sinni á mörgum stöðum, m.a. í [[Ohio|Lima, Ohio]] og í [[New York-borg|New York]] þar sem hann gekk í menntaskóla. Eftir að foreldrar hans skildu fluttist hann aftur til Chicago þar sem hann hóf nám sem við [[Chicago-háskóli|háskólann í Chicago]] árið 1937. Móðir hans lést árið eftir og hafði sá missir mikil áhrif á líf hans.<ref name=":0" /> === Menntun === Minsky lærði stærðfræði við háskólann í Chicago og útskrifaðist þar árið 1941 og hóf þar framhaldsnám í hagfræði. Seinni heimsstyrjöldin truflaði námið þar sem hann gengdi herþjónustu út stríðið. Þegar hann sneri aftur hóf hann framhaldsnám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] haustið 1946 og kynntist þar hópi hagfræðinga sem tengdust keynesískri hagfræði þ.a.m. Alvin Hansen. Þegar hann hóf síðan doktorsnám fékk hann [[Joseph Schumpeter]] sem leiðbeinanda en eftir lát hans árið 1950 tafðist doktorsritgerð hans "Induced Investment and Business Cycles" sem hann lauk árið 1954.<ref name=":0" /> Meðal þeirra sem höfðu mikil áhrif á hugsun Minsky voru hagfræðingarnir Oscar Lange og Henry Simons sem hann kynntist í háskólanum í Chicago. Lange hafði áhrif á áhuga hans á hagfræði og hugmyndum um markaðssósíalisma en Simons vakti áhuga hans á fjármálum og tengslum fjármálakerfisins við óstöðugleika kapítalismans. Þessi áhrif urðu að mikilvægum bakgrunni við gerð síðari rannsókna hans.<ref name=":0" /> == Starfsferill == Að loknu námi hóf Minsky störf við [[Brown-háskóli|Brown-háskóla]] í [[Rhode Island]]. Árið 1958 tók hann við fastri stöðu við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla]] í [[Berkeley (Kaliforníu)|Berkeley]] þar sem hann starfaði þar til hann flutti sig til [[Washington-háskóli í St. Louis|háskólans í Washington]] í [[St. Louis]] árið 1965. Þar starfaði hann alveg til starfsloka árið 1990.<ref name=":0" /> Á þessum árum beindust rannsóknir hans í auknum mæli að fjármálakerfinu og áhrifum þess á fjárfestingar og hagsveiflna. Rannsóknarleyfi við St John's College í [[Cambridge-háskóli|Cambridge á Englandi]] á árunum 1969-1970 var mikilvægt tímabil í þróun hugmynda hans. Eftir það gagnrýndi hann ríkjandi nálganir í hagfræði harðar og lagði meiri áherslu á að fjármál og lánsfjármögnun væru lykilatriði til að skilja virkni kapítalískra hagkerfa.<ref name=":0" /> === Tengsl við fjármálageirann === Minsky lét sér ekki nægja að rannsaka fjármálakerfið út frá fræðiritum. Frá árinu 1967 var hann ráðgjafi Mark Twain Bank og varð síðar einnig stjórnarmaður þar. Í þessu starfi fylgdist hann náið með daglegri starfsemi bankans og þróun bandaríska bankakerfisins. Með því að tengja fræðilega þekkingu sína við reynslu úr raunverulegri bankastarfsemi gat hann betur fylgst með því hvernig breytingar á lánveitingum, fjármögnun og fjármálamörkuðum höfðu áhrif á áhættu og stöðugleika. Þessi reynsla nýttist honum við þróun hugmynda sinna um fjármálalegan óstöðugleika.<ref name=":0" /> === Síðari ár === Árið 1980 gekk Minsky til liðs við Center for Advanced Study í [[Tríeste|Trieste á Ítalíu]] og beindi þá m.a. athygli sína sinni að alþjóðlegum peningamálum. Þegar hann lét af störfum við háskólann í Washington árið 1990 varð hann að sérfræðimanni (e. Distinguished Scholar) við Jerome Levy Economics við háskólann í Bard í [[New York-fylki|New York ríki]]. Þar hélt hann áfram rannsóknum sínum á fjármálakerfinu og þróun kapítalismans þar til hann lést árið 1996.<ref name=":0" /> == Helstu kenningar == [[Mynd:Stylized Minsky Cycle.PNG|thumb|Minsky ferill]] Þótt Minsky hafi talist aðhyllast [[Keynesísk hagfræði|Keynesísku stefnunni]] (e. Keynesian Economics) var hann ekki alltaf sammála henni.  Hann hafnaði kenningunni um skilvirka markaði (e. [[:en:Efficient-market_hypothesis|efficient market hypothesis]]) og því að hagkerfi leituðu alltaf að ,,jafnvægi”. Minsky hélt því fram á löngu tímabili hagsældar tækju fjárfestar sífellt meiri áhættu þangað til lánveitingar yrðu svo miklar að lántakar gætu ekki greitt af lánum sínum. Þetta leiðir til þess að fjárfestar þurfa að selja áhættuminni eignir sínar til að standast við leiguskuldbindingar sínar. Þetta leiddi til hruns á fjármálamörkuðum þar sem mikil eftirspurn myndast eftir reiðufé og kallast þetta ,,Minsky-augnablikið” (e. [[:en:Minsky_moment|Minsky moment]]).<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/people/hyman-p-minsky|title=Hyman P. Minsky|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Kenningar hans höfnuðu einnig þeirri hugmynd að óstöðuleiki innan fjármálaheimsins væri fyrst og fremst vegna utanaðkomandi áfalla. Kenningar Minsky nýtast því vel til að túlka bólumyndun innan fjármálaheimsins og [[Kreppa|kreppur]] í hagkerfinu. Þetta gerir framlag hans mikilvægt þar sem að hann sýnir fram á þá kerfislegu áhættu sem fylgir óstöðuleika og hvernig hagkerfið sjálft getur skapað hann. Kenningar Minsky gefa þannig aðra sýn á hagsveifluna en kenningar sem gera ráð fyrir að fjármálakerfið leiti fyrst og fremst í [[Jafnvægispunktur|jafnvægi]].<ref name=":3">{{Cite thesis |title=Endogenous Instability |url=https://doi.org/10.36934/tr2025_150 |publisher=Williams College |first=Samuel |last=Youngwood}}</ref> === Þrjú stig skuldsetningar og fjármögnunar === Minsky skipti fjármögnun hagkerfisins upp í þrjá flokka lántakenda sem þróast eftir því sem hagsældin eykst. # Varnarlánþegar (e. hedge borrowers): Geta greitt afborganir af lánum. Kerfið telst hér stöðugt. # Spákaupmennskulánþegar (e. speculative borrowers): Geta staðið undir vöxtum lána en þurfa að endurfjármagna höfuðstólinn stöðugt. # Ponzi-lánþegar (e. [[:en:Ponzi_scheme|Ponzi]] borrowers): Eiga hvorki fyrir vöxtum né afborgunum á höfuðstól og treysta alfarið á hækkun eignaverðs til að standa undir skuldbindingum. Þetta gefur okkur skýra mynd á það hvernig velgengni getur skapað óstöðugleika þar sem lántakendur verða opnari fyrir aukinni áhættu á góðæristímum. Þegar bæði fyrirtæki og einstaklingar upplifa að efnahagshorfur séu stöðugar og fyrirsjáanlegar, minnkar skynjun þeirra á áhættu. Þetta leiðir til þess að fjármálastofnanir slaka á kröfum sínum um lánshæfi sem verður til þess að kerfið fyllist af skuldum sem þola lítið bakslag í hagkerfinu.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> === Tenging við fjármálakreppuna 2008 === Kenningar Minsky fengu meiri athygli eftir [[Fjármálakreppan 2007-2008|fjármálakreppuna 2008]]. Þótt Minsky hafi þróað kenningar langt fyrir tíma fjármálakreppunnar, urðu þær sérstaklega áberandi í kjölfar hennar. Þar sem að kenning hans um fjármálaóstöðuleika lagði áherslu á hvernig mikil skuldsetning og áhættusöm fjármálastarfsemi gætu þróast yfir í [[Kreppa|allsherjar fjármálakreppu]]. Í kenningu hans var tekið á þeim hlutum sem að meðal annars höfðu áhrif á [[Fjármálakreppan 2007-2008|fjármálakreppuna 2008]]. Þar má meðal annars líta til aukinnar áhættusækni og fjármálanýjungum sem myndu fara fram úr getu eftirlitsaðila eins og [[Seðlabanki|seðlabanka]].<ref name=":1" /> Fræðimenn hafa nýtt sér kennningar Minsky til að útskýra og skilja betur hvernig hin mikla útlánaaukning og aukna skuldsetning gátu leitt til óstöðuleika sem að einkenndu fjármálakreppuna. Sú þróun að aðgangur að lánsfjármagni væri meiri ýtti undir húsnæðisverð og jók skuldsetningu til muna. Lítið fór fyrir kenningum Minsky um fjármálakreppur þar sem að fáir höfðu geta spáð fyrir um það sem að síðan gerist. Enda er það oft erfitt fyrir kenningar sem að lagðar eru fram sem víkja frá hefðbundunum hugmyndum að fá viðurkenningu fjöldans. Eftir allan þann óstöðugleika sem fylgdi [[Lausafjárkreppan 2007–2008|fjármálakreppunni 2008]] urðu þær hins vegar miðpunktur í greiningu á fjármálamörkuðum.<ref name=":1" /> Kenning Minsky hjálpa fræðimönnum að átta sig á þeirri nauðsyn að koma óstöðugu kerfi í jafnvægi. Kenningarnar hafa nýst til að byggja upp nýjar kenningar um óstöðugleika á fjármálamörkuðum með skírskotun til raunverulegra dæma um fjármálasveiflur og [[Kreppa|kreppur]]. Eitt helsta framlag Minsky er því að sýna hvernig fjármálakerfið getur orðið sífellt viðkvæmara á góðæristímum.<ref>{{Cite journal |last=Zachariadis |first=Savvas |date=2026-03 |title=Why has Minsky’s economic theory been ignored? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/the-economic-and-labour-relations-review/article/why-has-minskys-economic-theory-been-ignored/3731E7A9DC4749F3D8A843B1C5599A78 |journal=The Economic and Labour Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=7–26 |doi=10.1017/elr.2025.10049 |issn=1838-2673}}</ref> == Arfleið == Arfleifð Hyman Minsky sést ekki aðeins í einstökum hagfræðikenningum heldur einnig í því hvernig fræðimenn rannsaka fjármálakerfið í dag. Hann hvatti hagfræðinga til að skoða bankastarfsemi, fjármálastofnanir og reglur þeirra sem hluta af sjálfu hagkerfinu. Með þessari nálgun varð erfiðara að fjalla um efnahagsmál án þess að taka tillit til þess hvernig bankar búa til lánsfé, hvernig fyrirtæki fjármagna starfsemi sína og hvaða áhrif stjórnvöld hafa á þróun fjármálakerfisins.<ref>{{Cite journal |last=Dantas |first=Flavia |date=2018-04-27 |title=Book Review: Ending Poverty: Jobs, Not Welfare |url=https://doi.org/10.1177/0486613417743529 |journal=Review of Radical Political Economics |volume=50 |issue=3 |pages=608–611 |doi=10.1177/0486613417743529 |issn=0486-6134}}</ref> Minsky hafði einnig áhrif á póst-keynesíska hagfræði og fræðimenn sem rannsaka peninga, banka og opinber fjármál. Meðal þekktra fræðimanna sem hafa haldið áfram að þróa hugmyndir hans er [[:en:L._Randall_Wray|L. Randall Wray]]. Verk Minskys hafa einnig tengst umræðu um atvinnustefnu ríkisins. Hann taldi að stjórnvöld gætu gegnt hlutverki sem atvinnuveitandi til þrautavara og þannig boðið fólki störf þegar almenn eftirspurn eftir vinnuafli væri lítil. Þessi þáttur í skrifum hans hefur haft áhrif á hugmyndina um atvinnuábyrgð sem felst í því að ríkið tryggi öllum sem vilja vinna aðgang að launuðu starfi.<ref>{{Citation |last=Gevorkyan |first=Aleksandr V. |title=Stabilizing an Unstable Economy |date=2023-01-26 |work=Elgar Encyclopedia of Post-Keynesian Economics |pages=379–380 |url=https://doi.org/10.4337/9781788973939.stabilizing.an.unstable |access-date=2026-09-06 |publisher=Edward Elgar Publishing Limited |isbn=978-1-78897-393-9}}</ref> Áhugi á verkum Minskys hefur aukist töluvert frá því hann lést. Bækur hans hafa verið endurútgefnar og eru nú notaðar við kennslu og rannsóknir á sviði þjóðhagfræði, fjármála og opinberrar stefnumótunar. Sérstaklega hefur bókin Stabilizing an Unstable Economy öðlast sterka stöðu meðal þeirra sem rannsaka samband ríkisvalds og fjármálastofnana. Endurútgáfa bókarinnar hefur gert nýjum kynslóðum hagfræðinga kleift að kynna sér verk hans og beita nálgun hans við rannsóknir á nútímalegum fjármálamörkuðum.<ref name=":2" /> Minsky fékk mikilvæga formlega viðurkenningu árið 1996 þegar honum voru veitt [[:en:Veblen-Commons_Award|Veblen–Commons-verðlaunin]]. [[:en:Association_for_Evolutionary_Economics|Association for Evolutionary Economics]] veitir verðlaunin einstaklingum sem hafa skarað fram úr í fræðimennsku, kennslu, rannsóknum og opinberri þjónustu innan þróunar- og stofnanahagfræði. Verðlaunin sýndu að framlag hans hafði öðlast viðurkenningu innan ákveðinna greina hagfræðinnar jafnvel þótt hann hefði lengi staðið utan hefðbundins meginstraums. Nokkur fræðileg verkefni bera nafn hans. Hyman P. Minsky-ráðstefnan hefur verið haldin á vegum [[:en:Levy_Economics_Institute|Levy Economics Institute]] og þar koma saman hagfræðingar, stjórnmálamenn, seðlabankafólk og sérfræðingar úr fjármálageiranum. Tilgangur ráðstefnunnar er að ræða stöðu bandaríska hagkerfisins og alþjóðahagkerfisins ásamt stefnumótun á sviði fjármála. Við stofnunina er einnig varðveitt Minsky-safnið eða Minsky Archive. Það inniheldur meira en 500 verk auk bréfa, minnispunkta og annarra skjala úr starfi hans. Safnið er aðgengilegt rannsakendum og hefur verið skoðað af fræðimönnum víða um heim. Þá eru Minsky and Godley Scholarships veittir nemendum í framhaldsnámi við [[:en:Bard_College|Bard College]]. Þessar ráðstefnur, styrkir og varðveisla verka hans sýna að Minsky hefur öðlast varanlegan sess í sögu hagfræðinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/levy-at-40|title=Levy at 40: A Celebration of 40 Years Beyond the Mainstream|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Arfleifð Minskys felst einnig í því að hafa opnað umræðu um takmarkanir hefðbundinna hagfræðilíkana. Hann taldi að ekki væri nóg að skoða aðeins framleiðslu, atvinnu og verðbólgu heldur þyrfti einnig að rannsaka efnahagsreikninga banka, fyrirtækja og heimila. Í dag er algengara að seðlabankar og aðrar stofnanir fylgist sérstaklega með skuldahlutföllum, greiðslugetu og tengslum fjármálafyrirtækja. Slíkt eftirlit er oft kallað [[þjóðhagsvarúð]] (e. [[:en:Macroprudential_regulation|macroprudential policy]]). Þótt ekki séu allir hagfræðingar sammála öllum niðurstöðum Minskys hefur sjónarhorn hans aukið skilning á því hvernig vandamál hjá einni fjármálastofnun geta breiðst út um allt hagkerfið. Þannig hefur hann haft áhrif á bæði fræðilega umræðu og framkvæmd efnahagsstefnu.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/research/research-programs/monetary-policy-and-financial-structure|title=Monetary Policy and Financial Structure|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> == Heimildir == <references /> 4zn6j35qlo8hcubw5eo1bi0py0n0cf5 1984417 1984416 2026-10-30T12:09:16Z ~2026-57592-97 122330 /* Þrjú stig skuldsetningar og fjármögnunar */ 1984417 wikitext text/x-wiki == Hyman Minsky == [[Mynd:HymanMinsky-1.jpg|thumb|Hyman Philip Minsky ]] Hyman Philip Minsky (23. september 1919 - 24. október 1996) var bandarískur [[hagfræðingur]] sem er einkum þekktur fyrir kenningu sína um fjárhagslegan óstöðugleika (e. Financial Instability Hypothesis) og rannsóknir á tengslum fjármálakerfisins, fjárfestinga og hagsveiflna. Hann byggði á keynesískri hagfræði og lagði áherslu á hlutverk fjármálakerfisins í þróun kapitalískra hagkerfa. Meðal helstu viðfangsefna hans voru fjármálalegur óstöðuleiki, skulda- og lánsfjármögnun, fjárfestingar og hlutverk hins opinbera í að stuðla að stöðuleika hagkerfisins.<ref name=":0">Mehrling, Perry. "The vision of Hyman P. Minsky." ''Journal of Economic Behavior & Organization'' 39, no. 2 (1999): 129-158.</ref> Eftir fjármálahrunið seint á 8. áratug síðustu aldar og 2008 var áhugi fræðimanna á hugmyndum hans endurnýjaðar og þær jafnframt nýttar til að skýra íslenskar aðstæður og á þá sérstaklega við efnahagshrunið á Íslandi haustið 2008.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Ólafsson |first=Stefán |date=2016-06-15 |title=Hrunið skýrt: Sjónarhorn klassískra kenninga um fjármálakreppur |url=https://doi.org/10.13177/irpa.a.2016.12.1.6 |journal=Stjórnmál og stjórnsýsla |volume=12 |issue=1 |pages=101–126 |doi=10.13177/irpa.a.2016.12.1.6 |issn=1670-679X}}</ref> == Æviágrip == Hyman Philip Minsky fæddist þann 23. september árið 1919 í [[Chicago|Chicago, Illinois]]. Foreldrar hans, Sam Minsky og Dora Zakon, voru [[gyðingar]] af rússneskum uppruna. Hann bjó með fjölskyldu sinni á mörgum stöðum, m.a. í [[Ohio|Lima, Ohio]] og í [[New York-borg|New York]] þar sem hann gekk í menntaskóla. Eftir að foreldrar hans skildu fluttist hann aftur til Chicago þar sem hann hóf nám sem við [[Chicago-háskóli|háskólann í Chicago]] árið 1937. Móðir hans lést árið eftir og hafði sá missir mikil áhrif á líf hans.<ref name=":0" /> === Menntun === Minsky lærði stærðfræði við háskólann í Chicago og útskrifaðist þar árið 1941 og hóf þar framhaldsnám í hagfræði. Seinni heimsstyrjöldin truflaði námið þar sem hann gengdi herþjónustu út stríðið. Þegar hann sneri aftur hóf hann framhaldsnám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] haustið 1946 og kynntist þar hópi hagfræðinga sem tengdust keynesískri hagfræði þ.a.m. Alvin Hansen. Þegar hann hóf síðan doktorsnám fékk hann [[Joseph Schumpeter]] sem leiðbeinanda en eftir lát hans árið 1950 tafðist doktorsritgerð hans "Induced Investment and Business Cycles" sem hann lauk árið 1954.<ref name=":0" /> Meðal þeirra sem höfðu mikil áhrif á hugsun Minsky voru hagfræðingarnir Oscar Lange og Henry Simons sem hann kynntist í háskólanum í Chicago. Lange hafði áhrif á áhuga hans á hagfræði og hugmyndum um markaðssósíalisma en Simons vakti áhuga hans á fjármálum og tengslum fjármálakerfisins við óstöðugleika kapítalismans. Þessi áhrif urðu að mikilvægum bakgrunni við gerð síðari rannsókna hans.<ref name=":0" /> == Starfsferill == Að loknu námi hóf Minsky störf við [[Brown-háskóli|Brown-háskóla]] í [[Rhode Island]]. Árið 1958 tók hann við fastri stöðu við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla]] í [[Berkeley (Kaliforníu)|Berkeley]] þar sem hann starfaði þar til hann flutti sig til [[Washington-háskóli í St. Louis|háskólans í Washington]] í [[St. Louis]] árið 1965. Þar starfaði hann alveg til starfsloka árið 1990.<ref name=":0" /> Á þessum árum beindust rannsóknir hans í auknum mæli að fjármálakerfinu og áhrifum þess á fjárfestingar og hagsveiflna. Rannsóknarleyfi við St John's College í [[Cambridge-háskóli|Cambridge á Englandi]] á árunum 1969-1970 var mikilvægt tímabil í þróun hugmynda hans. Eftir það gagnrýndi hann ríkjandi nálganir í hagfræði harðar og lagði meiri áherslu á að fjármál og lánsfjármögnun væru lykilatriði til að skilja virkni kapítalískra hagkerfa.<ref name=":0" /> === Tengsl við fjármálageirann === Minsky lét sér ekki nægja að rannsaka fjármálakerfið út frá fræðiritum. Frá árinu 1967 var hann ráðgjafi Mark Twain Bank og varð síðar einnig stjórnarmaður þar. Í þessu starfi fylgdist hann náið með daglegri starfsemi bankans og þróun bandaríska bankakerfisins. Með því að tengja fræðilega þekkingu sína við reynslu úr raunverulegri bankastarfsemi gat hann betur fylgst með því hvernig breytingar á lánveitingum, fjármögnun og fjármálamörkuðum höfðu áhrif á áhættu og stöðugleika. Þessi reynsla nýttist honum við þróun hugmynda sinna um fjármálalegan óstöðugleika.<ref name=":0" /> === Síðari ár === Árið 1980 gekk Minsky til liðs við Center for Advanced Study í [[Tríeste|Trieste á Ítalíu]] og beindi þá m.a. athygli sína sinni að alþjóðlegum peningamálum. Þegar hann lét af störfum við háskólann í Washington árið 1990 varð hann að sérfræðimanni (e. Distinguished Scholar) við Jerome Levy Economics við háskólann í Bard í [[New York-fylki|New York ríki]]. Þar hélt hann áfram rannsóknum sínum á fjármálakerfinu og þróun kapítalismans þar til hann lést árið 1996.<ref name=":0" /> == Helstu kenningar == [[Mynd:Stylized Minsky Cycle.PNG|thumb|Minsky ferill]] Þótt Minsky hafi talist aðhyllast [[Keynesísk hagfræði|Keynesísku stefnunni]] (e. Keynesian Economics) var hann ekki alltaf sammála henni.  Hann hafnaði kenningunni um skilvirka markaði (e. [[:en:Efficient-market_hypothesis|efficient market hypothesis]]) og því að hagkerfi leituðu alltaf að ,,jafnvægi”. Minsky hélt því fram á löngu tímabili hagsældar tækju fjárfestar sífellt meiri áhættu þangað til lánveitingar yrðu svo miklar að lántakar gætu ekki greitt af lánum sínum. Þetta leiðir til þess að fjárfestar þurfa að selja áhættuminni eignir sínar til að standast við leiguskuldbindingar sínar. Þetta leiddi til hruns á fjármálamörkuðum þar sem mikil eftirspurn myndast eftir reiðufé og kallast þetta ,,Minsky-augnablikið” (e. [[:en:Minsky_moment|Minsky moment]]).<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/people/hyman-p-minsky|title=Hyman P. Minsky|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Kenningar hans höfnuðu einnig þeirri hugmynd að óstöðuleiki innan fjármálaheimsins væri fyrst og fremst vegna utanaðkomandi áfalla. Kenningar Minsky nýtast því vel til að túlka bólumyndun innan fjármálaheimsins og [[Kreppa|kreppur]] í hagkerfinu. Þetta gerir framlag hans mikilvægt þar sem að hann sýnir fram á þá kerfislegu áhættu sem fylgir óstöðuleika og hvernig hagkerfið sjálft getur skapað hann. Kenningar Minsky gefa þannig aðra sýn á hagsveifluna en kenningar sem gera ráð fyrir að fjármálakerfið leiti fyrst og fremst í [[Jafnvægispunktur|jafnvægi]].<ref name=":3">{{Cite thesis |title=Endogenous Instability |url=https://doi.org/10.36934/tr2025_150 |publisher=Williams College |first=Samuel |last=Youngwood}}</ref> === Þrjú stig skuldsetningar og fjármögnunar === Minsky skipti fjármögnun hagkerfisins upp í þrjá flokka lántakenda sem þróast eftir því sem hagsældin eykst. # Varnarlántaki (e. hedge borrowers): Geta greitt afborganir af lánum. Kerfið telst hér stöðugt. # Spákaupmennskulántaki (e. speculative borrowers): Geta staðið undir vöxtum lána en þurfa að endurfjármagna höfuðstólinn stöðugt. # Ponzi-lántaki (e. [[:en:Ponzi_scheme|Ponzi]] borrowers): Eiga hvorki fyrir vöxtum né afborgunum á höfuðstól og treysta alfarið á hækkun eignaverðs til að standa undir skuldbindingum. Þetta gefur okkur skýra mynd á það hvernig velgengni getur skapað óstöðugleika þar sem lántakendur verða opnari fyrir aukinni áhættu á góðæristímum. Þegar bæði fyrirtæki og einstaklingar upplifa að efnahagshorfur séu stöðugar og fyrirsjáanlegar, minnkar skynjun þeirra á áhættu. Þetta leiðir til þess að fjármálastofnanir slaka á kröfum sínum um lánshæfi sem verður til þess að kerfið fyllist af skuldum sem þola lítið bakslag í hagkerfinu.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> === Tenging við fjármálakreppuna 2008 === Kenningar Minsky fengu meiri athygli eftir [[Fjármálakreppan 2007-2008|fjármálakreppuna 2008]]. Þótt Minsky hafi þróað kenningar langt fyrir tíma fjármálakreppunnar, urðu þær sérstaklega áberandi í kjölfar hennar. Þar sem að kenning hans um fjármálaóstöðuleika lagði áherslu á hvernig mikil skuldsetning og áhættusöm fjármálastarfsemi gætu þróast yfir í [[Kreppa|allsherjar fjármálakreppu]]. Í kenningu hans var tekið á þeim hlutum sem að meðal annars höfðu áhrif á [[Fjármálakreppan 2007-2008|fjármálakreppuna 2008]]. Þar má meðal annars líta til aukinnar áhættusækni og fjármálanýjungum sem myndu fara fram úr getu eftirlitsaðila eins og [[Seðlabanki|seðlabanka]].<ref name=":1" /> Fræðimenn hafa nýtt sér kennningar Minsky til að útskýra og skilja betur hvernig hin mikla útlánaaukning og aukna skuldsetning gátu leitt til óstöðuleika sem að einkenndu fjármálakreppuna. Sú þróun að aðgangur að lánsfjármagni væri meiri ýtti undir húsnæðisverð og jók skuldsetningu til muna. Lítið fór fyrir kenningum Minsky um fjármálakreppur þar sem að fáir höfðu geta spáð fyrir um það sem að síðan gerist. Enda er það oft erfitt fyrir kenningar sem að lagðar eru fram sem víkja frá hefðbundunum hugmyndum að fá viðurkenningu fjöldans. Eftir allan þann óstöðugleika sem fylgdi [[Lausafjárkreppan 2007–2008|fjármálakreppunni 2008]] urðu þær hins vegar miðpunktur í greiningu á fjármálamörkuðum.<ref name=":1" /> Kenning Minsky hjálpa fræðimönnum að átta sig á þeirri nauðsyn að koma óstöðugu kerfi í jafnvægi. Kenningarnar hafa nýst til að byggja upp nýjar kenningar um óstöðugleika á fjármálamörkuðum með skírskotun til raunverulegra dæma um fjármálasveiflur og [[Kreppa|kreppur]]. Eitt helsta framlag Minsky er því að sýna hvernig fjármálakerfið getur orðið sífellt viðkvæmara á góðæristímum.<ref>{{Cite journal |last=Zachariadis |first=Savvas |date=2026-03 |title=Why has Minsky’s economic theory been ignored? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/the-economic-and-labour-relations-review/article/why-has-minskys-economic-theory-been-ignored/3731E7A9DC4749F3D8A843B1C5599A78 |journal=The Economic and Labour Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=7–26 |doi=10.1017/elr.2025.10049 |issn=1838-2673}}</ref> == Arfleið == Arfleifð Hyman Minsky sést ekki aðeins í einstökum hagfræðikenningum heldur einnig í því hvernig fræðimenn rannsaka fjármálakerfið í dag. Hann hvatti hagfræðinga til að skoða bankastarfsemi, fjármálastofnanir og reglur þeirra sem hluta af sjálfu hagkerfinu. Með þessari nálgun varð erfiðara að fjalla um efnahagsmál án þess að taka tillit til þess hvernig bankar búa til lánsfé, hvernig fyrirtæki fjármagna starfsemi sína og hvaða áhrif stjórnvöld hafa á þróun fjármálakerfisins.<ref>{{Cite journal |last=Dantas |first=Flavia |date=2018-04-27 |title=Book Review: Ending Poverty: Jobs, Not Welfare |url=https://doi.org/10.1177/0486613417743529 |journal=Review of Radical Political Economics |volume=50 |issue=3 |pages=608–611 |doi=10.1177/0486613417743529 |issn=0486-6134}}</ref> Minsky hafði einnig áhrif á póst-keynesíska hagfræði og fræðimenn sem rannsaka peninga, banka og opinber fjármál. Meðal þekktra fræðimanna sem hafa haldið áfram að þróa hugmyndir hans er [[:en:L._Randall_Wray|L. Randall Wray]]. Verk Minskys hafa einnig tengst umræðu um atvinnustefnu ríkisins. Hann taldi að stjórnvöld gætu gegnt hlutverki sem atvinnuveitandi til þrautavara og þannig boðið fólki störf þegar almenn eftirspurn eftir vinnuafli væri lítil. Þessi þáttur í skrifum hans hefur haft áhrif á hugmyndina um atvinnuábyrgð sem felst í því að ríkið tryggi öllum sem vilja vinna aðgang að launuðu starfi.<ref>{{Citation |last=Gevorkyan |first=Aleksandr V. |title=Stabilizing an Unstable Economy |date=2023-01-26 |work=Elgar Encyclopedia of Post-Keynesian Economics |pages=379–380 |url=https://doi.org/10.4337/9781788973939.stabilizing.an.unstable |access-date=2026-09-06 |publisher=Edward Elgar Publishing Limited |isbn=978-1-78897-393-9}}</ref> Áhugi á verkum Minskys hefur aukist töluvert frá því hann lést. Bækur hans hafa verið endurútgefnar og eru nú notaðar við kennslu og rannsóknir á sviði þjóðhagfræði, fjármála og opinberrar stefnumótunar. Sérstaklega hefur bókin Stabilizing an Unstable Economy öðlast sterka stöðu meðal þeirra sem rannsaka samband ríkisvalds og fjármálastofnana. Endurútgáfa bókarinnar hefur gert nýjum kynslóðum hagfræðinga kleift að kynna sér verk hans og beita nálgun hans við rannsóknir á nútímalegum fjármálamörkuðum.<ref name=":2" /> Minsky fékk mikilvæga formlega viðurkenningu árið 1996 þegar honum voru veitt [[:en:Veblen-Commons_Award|Veblen–Commons-verðlaunin]]. [[:en:Association_for_Evolutionary_Economics|Association for Evolutionary Economics]] veitir verðlaunin einstaklingum sem hafa skarað fram úr í fræðimennsku, kennslu, rannsóknum og opinberri þjónustu innan þróunar- og stofnanahagfræði. Verðlaunin sýndu að framlag hans hafði öðlast viðurkenningu innan ákveðinna greina hagfræðinnar jafnvel þótt hann hefði lengi staðið utan hefðbundins meginstraums. Nokkur fræðileg verkefni bera nafn hans. Hyman P. Minsky-ráðstefnan hefur verið haldin á vegum [[:en:Levy_Economics_Institute|Levy Economics Institute]] og þar koma saman hagfræðingar, stjórnmálamenn, seðlabankafólk og sérfræðingar úr fjármálageiranum. Tilgangur ráðstefnunnar er að ræða stöðu bandaríska hagkerfisins og alþjóðahagkerfisins ásamt stefnumótun á sviði fjármála. Við stofnunina er einnig varðveitt Minsky-safnið eða Minsky Archive. Það inniheldur meira en 500 verk auk bréfa, minnispunkta og annarra skjala úr starfi hans. Safnið er aðgengilegt rannsakendum og hefur verið skoðað af fræðimönnum víða um heim. Þá eru Minsky and Godley Scholarships veittir nemendum í framhaldsnámi við [[:en:Bard_College|Bard College]]. Þessar ráðstefnur, styrkir og varðveisla verka hans sýna að Minsky hefur öðlast varanlegan sess í sögu hagfræðinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/levy-at-40|title=Levy at 40: A Celebration of 40 Years Beyond the Mainstream|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Arfleifð Minskys felst einnig í því að hafa opnað umræðu um takmarkanir hefðbundinna hagfræðilíkana. Hann taldi að ekki væri nóg að skoða aðeins framleiðslu, atvinnu og verðbólgu heldur þyrfti einnig að rannsaka efnahagsreikninga banka, fyrirtækja og heimila. Í dag er algengara að seðlabankar og aðrar stofnanir fylgist sérstaklega með skuldahlutföllum, greiðslugetu og tengslum fjármálafyrirtækja. Slíkt eftirlit er oft kallað [[þjóðhagsvarúð]] (e. [[:en:Macroprudential_regulation|macroprudential policy]]). Þótt ekki séu allir hagfræðingar sammála öllum niðurstöðum Minskys hefur sjónarhorn hans aukið skilning á því hvernig vandamál hjá einni fjármálastofnun geta breiðst út um allt hagkerfið. Þannig hefur hann haft áhrif á bæði fræðilega umræðu og framkvæmd efnahagsstefnu.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/research/research-programs/monetary-policy-and-financial-structure|title=Monetary Policy and Financial Structure|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> == Heimildir == <references /> hmg3hekkzhiyd5mf1upspkfw2vvjae3 1984418 1984417 2026-10-30T12:21:31Z ~2026-57592-97 122330 /* Tenging við fjármálakreppuna 2008 */ 1984418 wikitext text/x-wiki == Hyman Minsky == [[Mynd:HymanMinsky-1.jpg|thumb|Hyman Philip Minsky ]] Hyman Philip Minsky (23. september 1919 - 24. október 1996) var bandarískur [[hagfræðingur]] sem er einkum þekktur fyrir kenningu sína um fjárhagslegan óstöðugleika (e. Financial Instability Hypothesis) og rannsóknir á tengslum fjármálakerfisins, fjárfestinga og hagsveiflna. Hann byggði á keynesískri hagfræði og lagði áherslu á hlutverk fjármálakerfisins í þróun kapitalískra hagkerfa. Meðal helstu viðfangsefna hans voru fjármálalegur óstöðuleiki, skulda- og lánsfjármögnun, fjárfestingar og hlutverk hins opinbera í að stuðla að stöðuleika hagkerfisins.<ref name=":0">Mehrling, Perry. "The vision of Hyman P. Minsky." ''Journal of Economic Behavior & Organization'' 39, no. 2 (1999): 129-158.</ref> Eftir fjármálahrunið seint á 8. áratug síðustu aldar og 2008 var áhugi fræðimanna á hugmyndum hans endurnýjaðar og þær jafnframt nýttar til að skýra íslenskar aðstæður og á þá sérstaklega við efnahagshrunið á Íslandi haustið 2008.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Ólafsson |first=Stefán |date=2016-06-15 |title=Hrunið skýrt: Sjónarhorn klassískra kenninga um fjármálakreppur |url=https://doi.org/10.13177/irpa.a.2016.12.1.6 |journal=Stjórnmál og stjórnsýsla |volume=12 |issue=1 |pages=101–126 |doi=10.13177/irpa.a.2016.12.1.6 |issn=1670-679X}}</ref> == Æviágrip == Hyman Philip Minsky fæddist þann 23. september árið 1919 í [[Chicago|Chicago, Illinois]]. Foreldrar hans, Sam Minsky og Dora Zakon, voru [[gyðingar]] af rússneskum uppruna. Hann bjó með fjölskyldu sinni á mörgum stöðum, m.a. í [[Ohio|Lima, Ohio]] og í [[New York-borg|New York]] þar sem hann gekk í menntaskóla. Eftir að foreldrar hans skildu fluttist hann aftur til Chicago þar sem hann hóf nám sem við [[Chicago-háskóli|háskólann í Chicago]] árið 1937. Móðir hans lést árið eftir og hafði sá missir mikil áhrif á líf hans.<ref name=":0" /> === Menntun === Minsky lærði stærðfræði við háskólann í Chicago og útskrifaðist þar árið 1941 og hóf þar framhaldsnám í hagfræði. Seinni heimsstyrjöldin truflaði námið þar sem hann gengdi herþjónustu út stríðið. Þegar hann sneri aftur hóf hann framhaldsnám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] haustið 1946 og kynntist þar hópi hagfræðinga sem tengdust keynesískri hagfræði þ.a.m. Alvin Hansen. Þegar hann hóf síðan doktorsnám fékk hann [[Joseph Schumpeter]] sem leiðbeinanda en eftir lát hans árið 1950 tafðist doktorsritgerð hans "Induced Investment and Business Cycles" sem hann lauk árið 1954.<ref name=":0" /> Meðal þeirra sem höfðu mikil áhrif á hugsun Minsky voru hagfræðingarnir Oscar Lange og Henry Simons sem hann kynntist í háskólanum í Chicago. Lange hafði áhrif á áhuga hans á hagfræði og hugmyndum um markaðssósíalisma en Simons vakti áhuga hans á fjármálum og tengslum fjármálakerfisins við óstöðugleika kapítalismans. Þessi áhrif urðu að mikilvægum bakgrunni við gerð síðari rannsókna hans.<ref name=":0" /> == Starfsferill == Að loknu námi hóf Minsky störf við [[Brown-háskóli|Brown-háskóla]] í [[Rhode Island]]. Árið 1958 tók hann við fastri stöðu við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla]] í [[Berkeley (Kaliforníu)|Berkeley]] þar sem hann starfaði þar til hann flutti sig til [[Washington-háskóli í St. Louis|háskólans í Washington]] í [[St. Louis]] árið 1965. Þar starfaði hann alveg til starfsloka árið 1990.<ref name=":0" /> Á þessum árum beindust rannsóknir hans í auknum mæli að fjármálakerfinu og áhrifum þess á fjárfestingar og hagsveiflna. Rannsóknarleyfi við St John's College í [[Cambridge-háskóli|Cambridge á Englandi]] á árunum 1969-1970 var mikilvægt tímabil í þróun hugmynda hans. Eftir það gagnrýndi hann ríkjandi nálganir í hagfræði harðar og lagði meiri áherslu á að fjármál og lánsfjármögnun væru lykilatriði til að skilja virkni kapítalískra hagkerfa.<ref name=":0" /> === Tengsl við fjármálageirann === Minsky lét sér ekki nægja að rannsaka fjármálakerfið út frá fræðiritum. Frá árinu 1967 var hann ráðgjafi Mark Twain Bank og varð síðar einnig stjórnarmaður þar. Í þessu starfi fylgdist hann náið með daglegri starfsemi bankans og þróun bandaríska bankakerfisins. Með því að tengja fræðilega þekkingu sína við reynslu úr raunverulegri bankastarfsemi gat hann betur fylgst með því hvernig breytingar á lánveitingum, fjármögnun og fjármálamörkuðum höfðu áhrif á áhættu og stöðugleika. Þessi reynsla nýttist honum við þróun hugmynda sinna um fjármálalegan óstöðugleika.<ref name=":0" /> === Síðari ár === Árið 1980 gekk Minsky til liðs við Center for Advanced Study í [[Tríeste|Trieste á Ítalíu]] og beindi þá m.a. athygli sína sinni að alþjóðlegum peningamálum. Þegar hann lét af störfum við háskólann í Washington árið 1990 varð hann að sérfræðimanni (e. Distinguished Scholar) við Jerome Levy Economics við háskólann í Bard í [[New York-fylki|New York ríki]]. Þar hélt hann áfram rannsóknum sínum á fjármálakerfinu og þróun kapítalismans þar til hann lést árið 1996.<ref name=":0" /> == Helstu kenningar == [[Mynd:Stylized Minsky Cycle.PNG|thumb|Minsky ferill]] Þótt Minsky hafi talist aðhyllast [[Keynesísk hagfræði|Keynesísku stefnunni]] (e. Keynesian Economics) var hann ekki alltaf sammála henni.  Hann hafnaði kenningunni um skilvirka markaði (e. [[:en:Efficient-market_hypothesis|efficient market hypothesis]]) og því að hagkerfi leituðu alltaf að ,,jafnvægi”. Minsky hélt því fram á löngu tímabili hagsældar tækju fjárfestar sífellt meiri áhættu þangað til lánveitingar yrðu svo miklar að lántakar gætu ekki greitt af lánum sínum. Þetta leiðir til þess að fjárfestar þurfa að selja áhættuminni eignir sínar til að standast við leiguskuldbindingar sínar. Þetta leiddi til hruns á fjármálamörkuðum þar sem mikil eftirspurn myndast eftir reiðufé og kallast þetta ,,Minsky-augnablikið” (e. [[:en:Minsky_moment|Minsky moment]]).<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/people/hyman-p-minsky|title=Hyman P. Minsky|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Kenningar hans höfnuðu einnig þeirri hugmynd að óstöðuleiki innan fjármálaheimsins væri fyrst og fremst vegna utanaðkomandi áfalla. Kenningar Minsky nýtast því vel til að túlka bólumyndun innan fjármálaheimsins og [[Kreppa|kreppur]] í hagkerfinu. Þetta gerir framlag hans mikilvægt þar sem að hann sýnir fram á þá kerfislegu áhættu sem fylgir óstöðuleika og hvernig hagkerfið sjálft getur skapað hann. Kenningar Minsky gefa þannig aðra sýn á hagsveifluna en kenningar sem gera ráð fyrir að fjármálakerfið leiti fyrst og fremst í [[Jafnvægispunktur|jafnvægi]].<ref name=":3">{{Cite thesis |title=Endogenous Instability |url=https://doi.org/10.36934/tr2025_150 |publisher=Williams College |first=Samuel |last=Youngwood}}</ref> === Þrjú stig skuldsetningar og fjármögnunar === Minsky skipti fjármögnun hagkerfisins upp í þrjá flokka lántakenda sem þróast eftir því sem hagsældin eykst. # Varnarlántaki (e. hedge borrowers): Geta greitt afborganir af lánum. Kerfið telst hér stöðugt. # Spákaupmennskulántaki (e. speculative borrowers): Geta staðið undir vöxtum lána en þurfa að endurfjármagna höfuðstólinn stöðugt. # Ponzi-lántaki (e. [[:en:Ponzi_scheme|Ponzi]] borrowers): Eiga hvorki fyrir vöxtum né afborgunum á höfuðstól og treysta alfarið á hækkun eignaverðs til að standa undir skuldbindingum. Þetta gefur okkur skýra mynd á það hvernig velgengni getur skapað óstöðugleika þar sem lántakendur verða opnari fyrir aukinni áhættu á góðæristímum. Þegar bæði fyrirtæki og einstaklingar upplifa að efnahagshorfur séu stöðugar og fyrirsjáanlegar, minnkar skynjun þeirra á áhættu. Þetta leiðir til þess að fjármálastofnanir slaka á kröfum sínum um lánshæfi sem verður til þess að kerfið fyllist af skuldum sem þola lítið bakslag í hagkerfinu.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> === Tenging við fjármálakreppuna 2008 === Kenningar Minsky fengu meiri athygli eftir [[Fjármálakreppan 2007-2008|fjármálakreppuna 2008]]. Þótt Minsky hafi þróað kenningar langt fyrir tíma fjármálakreppunnar, urðu þær sérstaklega áberandi í kjölfar hennar. Þar sem að kenning hans um fjármálaóstöðuleika lagði áherslu á hvernig mikil skuldsetning og áhættusöm fjármálastarfsemi gætu þróast yfir í [[Kreppa|allsherjar fjármálakreppu]]. Í kenningu hans var tekið á þeim hlutum sem að meðal annars höfðu áhrif á [[Fjármálakreppan 2007-2008|fjármálakreppuna 2008]]. Þar má meðal annars líta til aukinnar áhættusækni og fjármálanýjungum sem myndu fara fram úr getu eftirlitsaðila eins og [[Seðlabanki|seðlabanka]].<ref name=":1" /> Fræðimenn hafa nýtt sér kennningar Minsky til að útskýra og skilja betur hvernig hin mikla útlánaaukning og aukna skuldsetning gátu leitt til óstöðuleika sem að einkenndu fjármálakreppuna. Sú þróun að aðgangur að lánsfjármagni væri greiðari ýtti undir húsnæðisverð og jók skuldsetningu til muna. Lítið fór fyrir kenningum Minsky um fjármálakreppur þar sem að fáir höfðu geta spáð fyrir um það sem að síðan gerist. Enda er það oft erfitt fyrir kenningar sem að lagðar eru fram sem víkja frá hefðbundunum hugmyndum að fá viðurkenningu fjöldans. Eftir allan þann óstöðugleika sem fylgdi [[Lausafjárkreppan 2007–2008|fjármálakreppunni 2008]] urðu þær hins vegar miðpunktur í greiningu á fjármálamörkuðum.<ref name=":1" /> Kenning Minsky hjálpar fræðimönnum að átta sig á þeirri nauðsyn að koma óstöðugu kerfi í jafnvægi. Kenningarnar hafa nýst til að byggja upp nýjar kenningar um óstöðugleika á fjármálamörkuðum með skírskotun til raunverulegra dæma um fjármálasveiflur og [[Kreppa|kreppur]]. Eitt helsta framlag Minsky er því að sýna hvernig fjármálakerfið getur orðið sífellt viðkvæmara á góðæristímum.<ref>{{Cite journal |last=Zachariadis |first=Savvas |date=2026-03 |title=Why has Minsky’s economic theory been ignored? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/the-economic-and-labour-relations-review/article/why-has-minskys-economic-theory-been-ignored/3731E7A9DC4749F3D8A843B1C5599A78 |journal=The Economic and Labour Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=7–26 |doi=10.1017/elr.2025.10049 |issn=1838-2673}}</ref> == Arfleið == Arfleifð Hyman Minsky sést ekki aðeins í einstökum hagfræðikenningum heldur einnig í því hvernig fræðimenn rannsaka fjármálakerfið í dag. Hann hvatti hagfræðinga til að skoða bankastarfsemi, fjármálastofnanir og reglur þeirra sem hluta af sjálfu hagkerfinu. Með þessari nálgun varð erfiðara að fjalla um efnahagsmál án þess að taka tillit til þess hvernig bankar búa til lánsfé, hvernig fyrirtæki fjármagna starfsemi sína og hvaða áhrif stjórnvöld hafa á þróun fjármálakerfisins.<ref>{{Cite journal |last=Dantas |first=Flavia |date=2018-04-27 |title=Book Review: Ending Poverty: Jobs, Not Welfare |url=https://doi.org/10.1177/0486613417743529 |journal=Review of Radical Political Economics |volume=50 |issue=3 |pages=608–611 |doi=10.1177/0486613417743529 |issn=0486-6134}}</ref> Minsky hafði einnig áhrif á póst-keynesíska hagfræði og fræðimenn sem rannsaka peninga, banka og opinber fjármál. Meðal þekktra fræðimanna sem hafa haldið áfram að þróa hugmyndir hans er [[:en:L._Randall_Wray|L. Randall Wray]]. Verk Minskys hafa einnig tengst umræðu um atvinnustefnu ríkisins. Hann taldi að stjórnvöld gætu gegnt hlutverki sem atvinnuveitandi til þrautavara og þannig boðið fólki störf þegar almenn eftirspurn eftir vinnuafli væri lítil. Þessi þáttur í skrifum hans hefur haft áhrif á hugmyndina um atvinnuábyrgð sem felst í því að ríkið tryggi öllum sem vilja vinna aðgang að launuðu starfi.<ref>{{Citation |last=Gevorkyan |first=Aleksandr V. |title=Stabilizing an Unstable Economy |date=2023-01-26 |work=Elgar Encyclopedia of Post-Keynesian Economics |pages=379–380 |url=https://doi.org/10.4337/9781788973939.stabilizing.an.unstable |access-date=2026-09-06 |publisher=Edward Elgar Publishing Limited |isbn=978-1-78897-393-9}}</ref> Áhugi á verkum Minskys hefur aukist töluvert frá því hann lést. Bækur hans hafa verið endurútgefnar og eru nú notaðar við kennslu og rannsóknir á sviði þjóðhagfræði, fjármála og opinberrar stefnumótunar. Sérstaklega hefur bókin Stabilizing an Unstable Economy öðlast sterka stöðu meðal þeirra sem rannsaka samband ríkisvalds og fjármálastofnana. Endurútgáfa bókarinnar hefur gert nýjum kynslóðum hagfræðinga kleift að kynna sér verk hans og beita nálgun hans við rannsóknir á nútímalegum fjármálamörkuðum.<ref name=":2" /> Minsky fékk mikilvæga formlega viðurkenningu árið 1996 þegar honum voru veitt [[:en:Veblen-Commons_Award|Veblen–Commons-verðlaunin]]. [[:en:Association_for_Evolutionary_Economics|Association for Evolutionary Economics]] veitir verðlaunin einstaklingum sem hafa skarað fram úr í fræðimennsku, kennslu, rannsóknum og opinberri þjónustu innan þróunar- og stofnanahagfræði. Verðlaunin sýndu að framlag hans hafði öðlast viðurkenningu innan ákveðinna greina hagfræðinnar jafnvel þótt hann hefði lengi staðið utan hefðbundins meginstraums. Nokkur fræðileg verkefni bera nafn hans. Hyman P. Minsky-ráðstefnan hefur verið haldin á vegum [[:en:Levy_Economics_Institute|Levy Economics Institute]] og þar koma saman hagfræðingar, stjórnmálamenn, seðlabankafólk og sérfræðingar úr fjármálageiranum. Tilgangur ráðstefnunnar er að ræða stöðu bandaríska hagkerfisins og alþjóðahagkerfisins ásamt stefnumótun á sviði fjármála. Við stofnunina er einnig varðveitt Minsky-safnið eða Minsky Archive. Það inniheldur meira en 500 verk auk bréfa, minnispunkta og annarra skjala úr starfi hans. Safnið er aðgengilegt rannsakendum og hefur verið skoðað af fræðimönnum víða um heim. Þá eru Minsky and Godley Scholarships veittir nemendum í framhaldsnámi við [[:en:Bard_College|Bard College]]. Þessar ráðstefnur, styrkir og varðveisla verka hans sýna að Minsky hefur öðlast varanlegan sess í sögu hagfræðinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/levy-at-40|title=Levy at 40: A Celebration of 40 Years Beyond the Mainstream|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Arfleifð Minskys felst einnig í því að hafa opnað umræðu um takmarkanir hefðbundinna hagfræðilíkana. Hann taldi að ekki væri nóg að skoða aðeins framleiðslu, atvinnu og verðbólgu heldur þyrfti einnig að rannsaka efnahagsreikninga banka, fyrirtækja og heimila. Í dag er algengara að seðlabankar og aðrar stofnanir fylgist sérstaklega með skuldahlutföllum, greiðslugetu og tengslum fjármálafyrirtækja. Slíkt eftirlit er oft kallað [[þjóðhagsvarúð]] (e. [[:en:Macroprudential_regulation|macroprudential policy]]). Þótt ekki séu allir hagfræðingar sammála öllum niðurstöðum Minskys hefur sjónarhorn hans aukið skilning á því hvernig vandamál hjá einni fjármálastofnun geta breiðst út um allt hagkerfið. Þannig hefur hann haft áhrif á bæði fræðilega umræðu og framkvæmd efnahagsstefnu.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/research/research-programs/monetary-policy-and-financial-structure|title=Monetary Policy and Financial Structure|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> == Heimildir == <references /> 9sznqzong798d7tnem5spt2icogsm4t 1984503 1984418 2026-10-30T18:18:07Z ~2026-56998-24 122198 /* Helstu kenningar */ 1984503 wikitext text/x-wiki == Hyman Minsky == [[Mynd:HymanMinsky-1.jpg|thumb|Hyman Philip Minsky ]] Hyman Philip Minsky (23. september 1919 - 24. október 1996) var bandarískur [[hagfræðingur]] sem er einkum þekktur fyrir kenningu sína um fjárhagslegan óstöðugleika (e. Financial Instability Hypothesis) og rannsóknir á tengslum fjármálakerfisins, fjárfestinga og hagsveiflna. Hann byggði á keynesískri hagfræði og lagði áherslu á hlutverk fjármálakerfisins í þróun kapitalískra hagkerfa. Meðal helstu viðfangsefna hans voru fjármálalegur óstöðuleiki, skulda- og lánsfjármögnun, fjárfestingar og hlutverk hins opinbera í að stuðla að stöðuleika hagkerfisins.<ref name=":0">Mehrling, Perry. "The vision of Hyman P. Minsky." ''Journal of Economic Behavior & Organization'' 39, no. 2 (1999): 129-158.</ref> Eftir fjármálahrunið seint á 8. áratug síðustu aldar og 2008 var áhugi fræðimanna á hugmyndum hans endurnýjaðar og þær jafnframt nýttar til að skýra íslenskar aðstæður og á þá sérstaklega við efnahagshrunið á Íslandi haustið 2008.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Ólafsson |first=Stefán |date=2016-06-15 |title=Hrunið skýrt: Sjónarhorn klassískra kenninga um fjármálakreppur |url=https://doi.org/10.13177/irpa.a.2016.12.1.6 |journal=Stjórnmál og stjórnsýsla |volume=12 |issue=1 |pages=101–126 |doi=10.13177/irpa.a.2016.12.1.6 |issn=1670-679X}}</ref> == Æviágrip == Hyman Philip Minsky fæddist þann 23. september árið 1919 í [[Chicago|Chicago, Illinois]]. Foreldrar hans, Sam Minsky og Dora Zakon, voru [[gyðingar]] af rússneskum uppruna. Hann bjó með fjölskyldu sinni á mörgum stöðum, m.a. í [[Ohio|Lima, Ohio]] og í [[New York-borg|New York]] þar sem hann gekk í menntaskóla. Eftir að foreldrar hans skildu fluttist hann aftur til Chicago þar sem hann hóf nám sem við [[Chicago-háskóli|háskólann í Chicago]] árið 1937. Móðir hans lést árið eftir og hafði sá missir mikil áhrif á líf hans.<ref name=":0" /> === Menntun === Minsky lærði stærðfræði við háskólann í Chicago og útskrifaðist þar árið 1941 og hóf þar framhaldsnám í hagfræði. Seinni heimsstyrjöldin truflaði námið þar sem hann gengdi herþjónustu út stríðið. Þegar hann sneri aftur hóf hann framhaldsnám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] haustið 1946 og kynntist þar hópi hagfræðinga sem tengdust keynesískri hagfræði þ.a.m. Alvin Hansen. Þegar hann hóf síðan doktorsnám fékk hann [[Joseph Schumpeter]] sem leiðbeinanda en eftir lát hans árið 1950 tafðist doktorsritgerð hans "Induced Investment and Business Cycles" sem hann lauk árið 1954.<ref name=":0" /> Meðal þeirra sem höfðu mikil áhrif á hugsun Minsky voru hagfræðingarnir Oscar Lange og Henry Simons sem hann kynntist í háskólanum í Chicago. Lange hafði áhrif á áhuga hans á hagfræði og hugmyndum um markaðssósíalisma en Simons vakti áhuga hans á fjármálum og tengslum fjármálakerfisins við óstöðugleika kapítalismans. Þessi áhrif urðu að mikilvægum bakgrunni við gerð síðari rannsókna hans.<ref name=":0" /> == Starfsferill == Að loknu námi hóf Minsky störf við [[Brown-háskóli|Brown-háskóla]] í [[Rhode Island]]. Árið 1958 tók hann við fastri stöðu við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla]] í [[Berkeley (Kaliforníu)|Berkeley]] þar sem hann starfaði þar til hann flutti sig til [[Washington-háskóli í St. Louis|háskólans í Washington]] í [[St. Louis]] árið 1965. Þar starfaði hann alveg til starfsloka árið 1990.<ref name=":0" /> Á þessum árum beindust rannsóknir hans í auknum mæli að fjármálakerfinu og áhrifum þess á fjárfestingar og hagsveiflna. Rannsóknarleyfi við St John's College í [[Cambridge-háskóli|Cambridge á Englandi]] á árunum 1969-1970 var mikilvægt tímabil í þróun hugmynda hans. Eftir það gagnrýndi hann ríkjandi nálganir í hagfræði harðar og lagði meiri áherslu á að fjármál og lánsfjármögnun væru lykilatriði til að skilja virkni kapítalískra hagkerfa.<ref name=":0" /> === Tengsl við fjármálageirann === Minsky lét sér ekki nægja að rannsaka fjármálakerfið út frá fræðiritum. Frá árinu 1967 var hann ráðgjafi Mark Twain Bank og varð síðar einnig stjórnarmaður þar. Í þessu starfi fylgdist hann náið með daglegri starfsemi bankans og þróun bandaríska bankakerfisins. Með því að tengja fræðilega þekkingu sína við reynslu úr raunverulegri bankastarfsemi gat hann betur fylgst með því hvernig breytingar á lánveitingum, fjármögnun og fjármálamörkuðum höfðu áhrif á áhættu og stöðugleika. Þessi reynsla nýttist honum við þróun hugmynda sinna um fjármálalegan óstöðugleika.<ref name=":0" /> === Síðari ár === Árið 1980 gekk Minsky til liðs við Center for Advanced Study í [[Tríeste|Trieste á Ítalíu]] og beindi þá m.a. athygli sína sinni að alþjóðlegum peningamálum. Þegar hann lét af störfum við háskólann í Washington árið 1990 varð hann að sérfræðimanni (e. Distinguished Scholar) við Jerome Levy Economics við háskólann í Bard í [[New York-fylki|New York ríki]]. Þar hélt hann áfram rannsóknum sínum á fjármálakerfinu og þróun kapítalismans þar til hann lést árið 1996.<ref name=":0" /> == Helstu kenningar == [[Mynd:Stylized Minsky Cycle.PNG|thumb|Minsky ferill]] Þótt Minsky hafi talist aðhyllast [[Keynesísk hagfræði|Keynesísku stefnunni]] (e. Keynesian Economics) var hann ekki alltaf sammála henni.  Hann hafnaði kenningunni um skilvirka markaði (e. efficient market hypothesis) og því að hagkerfi leituðu alltaf að ,,jafnvægi”. Minsky hélt því fram á löngu tímabili hagsældar tækju fjárfestar sífellt meiri áhættu þangað til lánveitingar yrðu svo miklar að lántakar gætu ekki greitt af lánum sínum. Þetta leiðir til þess að fjárfestar þurfa að selja áhættuminni eignir sínar til að standast við leiguskuldbindingar sínar. Þetta leiddi til hruns á fjármálamörkuðum þar sem mikil eftirspurn myndast eftir reiðufé og kallast þetta ,,Minsky-augnablikið” (e. Minsky moment).<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/people/hyman-p-minsky|title=Hyman P. Minsky|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Kenningar hans höfnuðu einnig þeirri hugmynd að óstöðuleiki innan fjármálaheimsins væri fyrst og fremst vegna utanaðkomandi áfalla. Kenningar Minsky nýtast því vel til að túlka bólumyndun innan fjármálaheimsins og [[Kreppa|kreppur]] í hagkerfinu. Þetta gerir framlag hans mikilvægt þar sem að hann sýnir fram á þá kerfislegu áhættu sem fylgir óstöðuleika og hvernig hagkerfið sjálft getur skapað hann. Kenningar Minsky gefa þannig aðra sýn á hagsveifluna en kenningar sem gera ráð fyrir að fjármálakerfið leiti fyrst og fremst í [[Jafnvægispunktur|jafnvægi]].<ref name=":3">{{Cite thesis |title=Endogenous Instability |url=https://doi.org/10.36934/tr2025_150 |publisher=Williams College |first=Samuel |last=Youngwood}}</ref> === Þrjú stig skuldsetningar og fjármögnunar === Minsky skipti fjármögnun hagkerfisins upp í þrjá flokka lántakenda sem þróast eftir því sem hagsældin eykst. # Varnarlántaki (e. hedge borrowers): Geta greitt afborganir af lánum. Kerfið telst hér stöðugt. # Spákaupmennskulántaki (e. speculative borrowers): Geta staðið undir vöxtum lána en þurfa að endurfjármagna höfuðstólinn stöðugt. # Ponzi-lántaki (e. Ponzi borrowers): Eiga hvorki fyrir vöxtum né afborgunum á höfuðstól og treysta alfarið á hækkun eignaverðs til að standa undir skuldbindingum. Þetta gefur okkur skýra mynd á það hvernig velgengni getur skapað óstöðugleika þar sem lántakendur verða opnari fyrir aukinni áhættu á góðæristímum. Þegar bæði fyrirtæki og einstaklingar upplifa að efnahagshorfur séu stöðugar og fyrirsjáanlegar, minnkar skynjun þeirra á áhættu. Þetta leiðir til þess að fjármálastofnanir slaka á kröfum sínum um lánshæfi sem verður til þess að kerfið fyllist af skuldum sem þola lítið bakslag í hagkerfinu.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> === Tenging við fjármálakreppuna 2008 === Kenningar Minsky fengu meiri athygli eftir [[Fjármálakreppan 2007-2008|fjármálakreppuna 2008]]. Þótt Minsky hafi þróað kenningar langt fyrir tíma fjármálakreppunnar, urðu þær sérstaklega áberandi í kjölfar hennar. Þar sem að kenning hans um fjármálaóstöðuleika lagði áherslu á hvernig mikil skuldsetning og áhættusöm fjármálastarfsemi gætu þróast yfir í [[Kreppa|allsherjar fjármálakreppu]]. Í kenningu hans var tekið á þeim hlutum sem að meðal annars höfðu áhrif á fjármálakreppuna 2008. Þar má meðal annars líta til aukinnar áhættusækni og fjármálanýjungum sem myndu fara fram úr getu eftirlitsaðila eins og [[Seðlabanki|seðlabanka]].<ref name=":1" /> Fræðimenn hafa nýtt sér kennningar Minsky til að útskýra og skilja betur hvernig hin mikla útlánaaukning og aukna skuldsetning gátu leitt til óstöðuleika sem að einkenndu fjármálakreppuna. Sú þróun að aðgangur að lánsfjármagni væri greiðari ýtti undir húsnæðisverð og jók skuldsetningu til muna. Lítið fór fyrir kenningum Minsky um fjármálakreppur þar sem að fáir höfðu geta spáð fyrir um það sem að síðan gerist. Enda er það oft erfitt fyrir kenningar sem að lagðar eru fram sem víkja frá hefðbundunum hugmyndum að fá viðurkenningu fjöldans. Eftir allan þann óstöðugleika sem fylgdi fjármálakreppunni 2008 urðu þær hins vegar miðpunktur í greiningu á fjármálamörkuðum.<ref name=":1" /> Kenning Minsky hjálpar fræðimönnum að átta sig á þeirri nauðsyn að koma óstöðugu kerfi í jafnvægi. Kenningarnar hafa nýst til að byggja upp nýjar kenningar um óstöðugleika á fjármálamörkuðum með skírskotun til raunverulegra dæma um fjármálasveiflur og kreppur. Eitt helsta framlag Minsky er því að sýna hvernig fjármálakerfið getur orðið sífellt viðkvæmara á góðæristímum.<ref>{{Cite journal |last=Zachariadis |first=Savvas |date=2026-03 |title=Why has Minsky’s economic theory been ignored? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/the-economic-and-labour-relations-review/article/why-has-minskys-economic-theory-been-ignored/3731E7A9DC4749F3D8A843B1C5599A78 |journal=The Economic and Labour Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=7–26 |doi=10.1017/elr.2025.10049 |issn=1838-2673}}</ref> == Arfleið == Arfleifð Hyman Minsky sést ekki aðeins í einstökum hagfræðikenningum heldur einnig í því hvernig fræðimenn rannsaka fjármálakerfið í dag. Hann hvatti hagfræðinga til að skoða bankastarfsemi, fjármálastofnanir og reglur þeirra sem hluta af sjálfu hagkerfinu. Með þessari nálgun varð erfiðara að fjalla um efnahagsmál án þess að taka tillit til þess hvernig bankar búa til lánsfé, hvernig fyrirtæki fjármagna starfsemi sína og hvaða áhrif stjórnvöld hafa á þróun fjármálakerfisins.<ref>{{Cite journal |last=Dantas |first=Flavia |date=2018-04-27 |title=Book Review: Ending Poverty: Jobs, Not Welfare |url=https://doi.org/10.1177/0486613417743529 |journal=Review of Radical Political Economics |volume=50 |issue=3 |pages=608–611 |doi=10.1177/0486613417743529 |issn=0486-6134}}</ref> Minsky hafði einnig áhrif á póst-keynesíska hagfræði og fræðimenn sem rannsaka peninga, banka og opinber fjármál. Meðal þekktra fræðimanna sem hafa haldið áfram að þróa hugmyndir hans er [[:en:L._Randall_Wray|L. Randall Wray]]. Verk Minskys hafa einnig tengst umræðu um atvinnustefnu ríkisins. Hann taldi að stjórnvöld gætu gegnt hlutverki sem atvinnuveitandi til þrautavara og þannig boðið fólki störf þegar almenn eftirspurn eftir vinnuafli væri lítil. Þessi þáttur í skrifum hans hefur haft áhrif á hugmyndina um atvinnuábyrgð sem felst í því að ríkið tryggi öllum sem vilja vinna aðgang að launuðu starfi.<ref>{{Citation |last=Gevorkyan |first=Aleksandr V. |title=Stabilizing an Unstable Economy |date=2023-01-26 |work=Elgar Encyclopedia of Post-Keynesian Economics |pages=379–380 |url=https://doi.org/10.4337/9781788973939.stabilizing.an.unstable |access-date=2026-09-06 |publisher=Edward Elgar Publishing Limited |isbn=978-1-78897-393-9}}</ref> Áhugi á verkum Minskys hefur aukist töluvert frá því hann lést. Bækur hans hafa verið endurútgefnar og eru nú notaðar við kennslu og rannsóknir á sviði þjóðhagfræði, fjármála og opinberrar stefnumótunar. Sérstaklega hefur bókin Stabilizing an Unstable Economy öðlast sterka stöðu meðal þeirra sem rannsaka samband ríkisvalds og fjármálastofnana. Endurútgáfa bókarinnar hefur gert nýjum kynslóðum hagfræðinga kleift að kynna sér verk hans og beita nálgun hans við rannsóknir á nútímalegum fjármálamörkuðum.<ref name=":2" /> Minsky fékk mikilvæga formlega viðurkenningu árið 1996 þegar honum voru veitt Veblen–Commons-verðlaunin. Association for Evolutionary Economics veitir verðlaunin einstaklingum sem hafa skarað fram úr í fræðimennsku, kennslu, rannsóknum og opinberri þjónustu innan þróunar- og stofnanahagfræði. Verðlaunin sýndu að framlag hans hafði öðlast viðurkenningu innan ákveðinna greina hagfræðinnar jafnvel þótt hann hefði lengi staðið utan hefðbundins meginstraums. Nokkur fræðileg verkefni bera nafn hans. Hyman P. Minsky-ráðstefnan hefur verið haldin á vegum Levy Economics Institute og þar koma saman hagfræðingar, stjórnmálamenn, seðlabankafólk og sérfræðingar úr fjármálageiranum. Tilgangur ráðstefnunnar er að ræða stöðu bandaríska hagkerfisins og alþjóðahagkerfisins ásamt stefnumótun á sviði fjármála. Við stofnunina er einnig varðveitt Minsky-safnið eða Minsky Archive. Það inniheldur meira en 500 verk auk bréfa, minnispunkta og annarra skjala úr starfi hans. Safnið er aðgengilegt rannsakendum og hefur verið skoðað af fræðimönnum víða um heim. Þá eru Minsky and Godley Scholarships veittir nemendum í framhaldsnámi við Bard College. Þessar ráðstefnur, styrkir og varðveisla verka hans sýna að Minsky hefur öðlast varanlegan sess í sögu hagfræðinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/levy-at-40|title=Levy at 40: A Celebration of 40 Years Beyond the Mainstream|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Arfleifð Minskys felst einnig í því að hafa opnað umræðu um takmarkanir hefðbundinna hagfræðilíkana. Hann taldi að ekki væri nóg að skoða aðeins framleiðslu, atvinnu og verðbólgu heldur þyrfti einnig að rannsaka efnahagsreikninga banka, fyrirtækja og heimila. Í dag er algengara að seðlabankar og aðrar stofnanir fylgist sérstaklega með skuldahlutföllum, greiðslugetu og tengslum fjármálafyrirtækja. Slíkt eftirlit er oft kallað [[þjóðhagsvarúð]] (e. macroprudential policy). Þótt ekki séu allir hagfræðingar sammála öllum niðurstöðum Minskys hefur sjónarhorn hans aukið skilning á því hvernig vandamál hjá einni fjármálastofnun geta breiðst út um allt hagkerfið. Þannig hefur hann haft áhrif á bæði fræðilega umræðu og framkvæmd efnahagsstefnu.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/research/research-programs/monetary-policy-and-financial-structure|title=Monetary Policy and Financial Structure|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> == Heimildir == <references /> r8ppab3g1xr1t3ppxeg7gr8f3nag2i2 1984506 1984503 2026-10-30T18:22:40Z ~2026-56998-24 122198 /* Arfleið */ 1984506 wikitext text/x-wiki == Hyman Minsky == [[Mynd:HymanMinsky-1.jpg|thumb|Hyman Philip Minsky ]] Hyman Philip Minsky (23. september 1919 - 24. október 1996) var bandarískur [[hagfræðingur]] sem er einkum þekktur fyrir kenningu sína um fjárhagslegan óstöðugleika (e. Financial Instability Hypothesis) og rannsóknir á tengslum fjármálakerfisins, fjárfestinga og hagsveiflna. Hann byggði á keynesískri hagfræði og lagði áherslu á hlutverk fjármálakerfisins í þróun kapitalískra hagkerfa. Meðal helstu viðfangsefna hans voru fjármálalegur óstöðuleiki, skulda- og lánsfjármögnun, fjárfestingar og hlutverk hins opinbera í að stuðla að stöðuleika hagkerfisins.<ref name=":0">Mehrling, Perry. "The vision of Hyman P. Minsky." ''Journal of Economic Behavior & Organization'' 39, no. 2 (1999): 129-158.</ref> Eftir fjármálahrunið seint á 8. áratug síðustu aldar og 2008 var áhugi fræðimanna á hugmyndum hans endurnýjaðar og þær jafnframt nýttar til að skýra íslenskar aðstæður og á þá sérstaklega við efnahagshrunið á Íslandi haustið 2008.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Ólafsson |first=Stefán |date=2016-06-15 |title=Hrunið skýrt: Sjónarhorn klassískra kenninga um fjármálakreppur |url=https://doi.org/10.13177/irpa.a.2016.12.1.6 |journal=Stjórnmál og stjórnsýsla |volume=12 |issue=1 |pages=101–126 |doi=10.13177/irpa.a.2016.12.1.6 |issn=1670-679X}}</ref> == Æviágrip == Hyman Philip Minsky fæddist þann 23. september árið 1919 í [[Chicago|Chicago, Illinois]]. Foreldrar hans, Sam Minsky og Dora Zakon, voru [[gyðingar]] af rússneskum uppruna. Hann bjó með fjölskyldu sinni á mörgum stöðum, m.a. í [[Ohio|Lima, Ohio]] og í [[New York-borg|New York]] þar sem hann gekk í menntaskóla. Eftir að foreldrar hans skildu fluttist hann aftur til Chicago þar sem hann hóf nám sem við [[Chicago-háskóli|háskólann í Chicago]] árið 1937. Móðir hans lést árið eftir og hafði sá missir mikil áhrif á líf hans.<ref name=":0" /> === Menntun === Minsky lærði stærðfræði við háskólann í Chicago og útskrifaðist þar árið 1941 og hóf þar framhaldsnám í hagfræði. Seinni heimsstyrjöldin truflaði námið þar sem hann gengdi herþjónustu út stríðið. Þegar hann sneri aftur hóf hann framhaldsnám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] haustið 1946 og kynntist þar hópi hagfræðinga sem tengdust keynesískri hagfræði þ.a.m. Alvin Hansen. Þegar hann hóf síðan doktorsnám fékk hann [[Joseph Schumpeter]] sem leiðbeinanda en eftir lát hans árið 1950 tafðist doktorsritgerð hans "Induced Investment and Business Cycles" sem hann lauk árið 1954.<ref name=":0" /> Meðal þeirra sem höfðu mikil áhrif á hugsun Minsky voru hagfræðingarnir Oscar Lange og Henry Simons sem hann kynntist í háskólanum í Chicago. Lange hafði áhrif á áhuga hans á hagfræði og hugmyndum um markaðssósíalisma en Simons vakti áhuga hans á fjármálum og tengslum fjármálakerfisins við óstöðugleika kapítalismans. Þessi áhrif urðu að mikilvægum bakgrunni við gerð síðari rannsókna hans.<ref name=":0" /> == Starfsferill == Að loknu námi hóf Minsky störf við [[Brown-háskóli|Brown-háskóla]] í [[Rhode Island]]. Árið 1958 tók hann við fastri stöðu við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla]] í [[Berkeley (Kaliforníu)|Berkeley]] þar sem hann starfaði þar til hann flutti sig til [[Washington-háskóli í St. Louis|háskólans í Washington]] í [[St. Louis]] árið 1965. Þar starfaði hann alveg til starfsloka árið 1990.<ref name=":0" /> Á þessum árum beindust rannsóknir hans í auknum mæli að fjármálakerfinu og áhrifum þess á fjárfestingar og hagsveiflna. Rannsóknarleyfi við St John's College í [[Cambridge-háskóli|Cambridge á Englandi]] á árunum 1969-1970 var mikilvægt tímabil í þróun hugmynda hans. Eftir það gagnrýndi hann ríkjandi nálganir í hagfræði harðar og lagði meiri áherslu á að fjármál og lánsfjármögnun væru lykilatriði til að skilja virkni kapítalískra hagkerfa.<ref name=":0" /> === Tengsl við fjármálageirann === Minsky lét sér ekki nægja að rannsaka fjármálakerfið út frá fræðiritum. Frá árinu 1967 var hann ráðgjafi Mark Twain Bank og varð síðar einnig stjórnarmaður þar. Í þessu starfi fylgdist hann náið með daglegri starfsemi bankans og þróun bandaríska bankakerfisins. Með því að tengja fræðilega þekkingu sína við reynslu úr raunverulegri bankastarfsemi gat hann betur fylgst með því hvernig breytingar á lánveitingum, fjármögnun og fjármálamörkuðum höfðu áhrif á áhættu og stöðugleika. Þessi reynsla nýttist honum við þróun hugmynda sinna um fjármálalegan óstöðugleika.<ref name=":0" /> === Síðari ár === Árið 1980 gekk Minsky til liðs við Center for Advanced Study í [[Tríeste|Trieste á Ítalíu]] og beindi þá m.a. athygli sína sinni að alþjóðlegum peningamálum. Þegar hann lét af störfum við háskólann í Washington árið 1990 varð hann að sérfræðimanni (e. Distinguished Scholar) við Jerome Levy Economics við háskólann í Bard í [[New York-fylki|New York ríki]]. Þar hélt hann áfram rannsóknum sínum á fjármálakerfinu og þróun kapítalismans þar til hann lést árið 1996.<ref name=":0" /> == Helstu kenningar == [[Mynd:Stylized Minsky Cycle.PNG|thumb|Minsky ferill]] Þótt Minsky hafi talist aðhyllast [[Keynesísk hagfræði|Keynesísku stefnunni]] (e. Keynesian Economics) var hann ekki alltaf sammála henni.  Hann hafnaði kenningunni um skilvirka markaði (e. efficient market hypothesis) og því að hagkerfi leituðu alltaf að ,,jafnvægi”. Minsky hélt því fram á löngu tímabili hagsældar tækju fjárfestar sífellt meiri áhættu þangað til lánveitingar yrðu svo miklar að lántakar gætu ekki greitt af lánum sínum. Þetta leiðir til þess að fjárfestar þurfa að selja áhættuminni eignir sínar til að standast við leiguskuldbindingar sínar. Þetta leiddi til hruns á fjármálamörkuðum þar sem mikil eftirspurn myndast eftir reiðufé og kallast þetta ,,Minsky-augnablikið” (e. Minsky moment).<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/people/hyman-p-minsky|title=Hyman P. Minsky|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Kenningar hans höfnuðu einnig þeirri hugmynd að óstöðuleiki innan fjármálaheimsins væri fyrst og fremst vegna utanaðkomandi áfalla. Kenningar Minsky nýtast því vel til að túlka bólumyndun innan fjármálaheimsins og [[Kreppa|kreppur]] í hagkerfinu. Þetta gerir framlag hans mikilvægt þar sem að hann sýnir fram á þá kerfislegu áhættu sem fylgir óstöðuleika og hvernig hagkerfið sjálft getur skapað hann. Kenningar Minsky gefa þannig aðra sýn á hagsveifluna en kenningar sem gera ráð fyrir að fjármálakerfið leiti fyrst og fremst í [[Jafnvægispunktur|jafnvægi]].<ref name=":3">{{Cite thesis |title=Endogenous Instability |url=https://doi.org/10.36934/tr2025_150 |publisher=Williams College |first=Samuel |last=Youngwood}}</ref> === Þrjú stig skuldsetningar og fjármögnunar === Minsky skipti fjármögnun hagkerfisins upp í þrjá flokka lántakenda sem þróast eftir því sem hagsældin eykst. # Varnarlántaki (e. hedge borrowers): Geta greitt afborganir af lánum. Kerfið telst hér stöðugt. # Spákaupmennskulántaki (e. speculative borrowers): Geta staðið undir vöxtum lána en þurfa að endurfjármagna höfuðstólinn stöðugt. # Ponzi-lántaki (e. Ponzi borrowers): Eiga hvorki fyrir vöxtum né afborgunum á höfuðstól og treysta alfarið á hækkun eignaverðs til að standa undir skuldbindingum. Þetta gefur okkur skýra mynd á það hvernig velgengni getur skapað óstöðugleika þar sem lántakendur verða opnari fyrir aukinni áhættu á góðæristímum. Þegar bæði fyrirtæki og einstaklingar upplifa að efnahagshorfur séu stöðugar og fyrirsjáanlegar, minnkar skynjun þeirra á áhættu. Þetta leiðir til þess að fjármálastofnanir slaka á kröfum sínum um lánshæfi sem verður til þess að kerfið fyllist af skuldum sem þola lítið bakslag í hagkerfinu.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> === Tenging við fjármálakreppuna 2008 === Kenningar Minsky fengu meiri athygli eftir [[Fjármálakreppan 2007-2008|fjármálakreppuna 2008]]. Þótt Minsky hafi þróað kenningar langt fyrir tíma fjármálakreppunnar, urðu þær sérstaklega áberandi í kjölfar hennar. Þar sem að kenning hans um fjármálaóstöðuleika lagði áherslu á hvernig mikil skuldsetning og áhættusöm fjármálastarfsemi gætu þróast yfir í [[Kreppa|allsherjar fjármálakreppu]]. Í kenningu hans var tekið á þeim hlutum sem að meðal annars höfðu áhrif á fjármálakreppuna 2008. Þar má meðal annars líta til aukinnar áhættusækni og fjármálanýjungum sem myndu fara fram úr getu eftirlitsaðila eins og [[Seðlabanki|seðlabanka]].<ref name=":1" /> Fræðimenn hafa nýtt sér kennningar Minsky til að útskýra og skilja betur hvernig hin mikla útlánaaukning og aukna skuldsetning gátu leitt til óstöðuleika sem að einkenndu fjármálakreppuna. Sú þróun að aðgangur að lánsfjármagni væri greiðari ýtti undir húsnæðisverð og jók skuldsetningu til muna. Lítið fór fyrir kenningum Minsky um fjármálakreppur þar sem að fáir höfðu geta spáð fyrir um það sem að síðan gerist. Enda er það oft erfitt fyrir kenningar sem að lagðar eru fram sem víkja frá hefðbundunum hugmyndum að fá viðurkenningu fjöldans. Eftir allan þann óstöðugleika sem fylgdi fjármálakreppunni 2008 urðu þær hins vegar miðpunktur í greiningu á fjármálamörkuðum.<ref name=":1" /> Kenning Minsky hjálpar fræðimönnum að átta sig á þeirri nauðsyn að koma óstöðugu kerfi í jafnvægi. Kenningarnar hafa nýst til að byggja upp nýjar kenningar um óstöðugleika á fjármálamörkuðum með skírskotun til raunverulegra dæma um fjármálasveiflur og kreppur. Eitt helsta framlag Minsky er því að sýna hvernig fjármálakerfið getur orðið sífellt viðkvæmara á góðæristímum.<ref>{{Cite journal |last=Zachariadis |first=Savvas |date=2026-03 |title=Why has Minsky’s economic theory been ignored? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/the-economic-and-labour-relations-review/article/why-has-minskys-economic-theory-been-ignored/3731E7A9DC4749F3D8A843B1C5599A78 |journal=The Economic and Labour Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=7–26 |doi=10.1017/elr.2025.10049 |issn=1838-2673}}</ref> == Arfleið == Arfleifð Hyman Minsky sést ekki aðeins í einstökum hagfræðikenningum heldur einnig í því hvernig fræðimenn rannsaka fjármálakerfið í dag. Hann hvatti hagfræðinga til að skoða bankastarfsemi, fjármálastofnanir og reglur þeirra sem hluta af sjálfu hagkerfinu. Með þessari nálgun varð erfiðara að fjalla um efnahagsmál án þess að taka tillit til þess hvernig bankar búa til lánsfé, hvernig fyrirtæki fjármagna starfsemi sína og hvaða áhrif stjórnvöld hafa á þróun fjármálakerfisins.<ref>{{Cite journal |last=Dantas |first=Flavia |date=2018-04-27 |title=Book Review: Ending Poverty: Jobs, Not Welfare |url=https://doi.org/10.1177/0486613417743529 |journal=Review of Radical Political Economics |volume=50 |issue=3 |pages=608–611 |doi=10.1177/0486613417743529 |issn=0486-6134}}</ref> Minsky hafði einnig áhrif á póst-keynesíska hagfræði og fræðimenn sem rannsaka peninga, banka og opinber fjármál. Meðal þekktra fræðimanna sem hafa haldið áfram að þróa hugmyndir hans er L. Randall Wray. Verk Minskys hafa einnig tengst umræðu um atvinnustefnu ríkisins. Hann taldi að stjórnvöld gætu gegnt hlutverki sem atvinnuveitandi til þrautavara og þannig boðið fólki störf þegar almenn eftirspurn eftir vinnuafli væri lítil. Þessi þáttur í skrifum hans hefur haft áhrif á hugmyndina um atvinnuábyrgð sem felst í því að ríkið tryggi öllum sem vilja vinna aðgang að launuðu starfi.<ref>{{Citation |last=Gevorkyan |first=Aleksandr V. |title=Stabilizing an Unstable Economy |date=2023-01-26 |work=Elgar Encyclopedia of Post-Keynesian Economics |pages=379–380 |url=https://doi.org/10.4337/9781788973939.stabilizing.an.unstable |access-date=2026-09-06 |publisher=Edward Elgar Publishing Limited |isbn=978-1-78897-393-9}}</ref> Áhugi á verkum Minskys hefur aukist töluvert frá því hann lést. Bækur hans hafa verið endurútgefnar og eru nú notaðar við kennslu og rannsóknir á sviði þjóðhagfræði, fjármála og opinberrar stefnumótunar. Sérstaklega hefur bókin Stabilizing an Unstable Economy öðlast sterka stöðu meðal þeirra sem rannsaka samband ríkisvalds og fjármálastofnana. Endurútgáfa bókarinnar hefur gert nýjum kynslóðum hagfræðinga kleift að kynna sér verk hans og beita nálgun hans við rannsóknir á nútímalegum fjármálamörkuðum.<ref name=":2" /> Minsky fékk mikilvæga formlega viðurkenningu árið 1996 þegar honum voru veitt Veblen–Commons-verðlaunin. Association for Evolutionary Economics veitir verðlaunin einstaklingum sem hafa skarað fram úr í fræðimennsku, kennslu, rannsóknum og opinberri þjónustu innan þróunar- og stofnanahagfræði. Verðlaunin sýndu að framlag hans hafði öðlast viðurkenningu innan ákveðinna greina hagfræðinnar jafnvel þótt hann hefði lengi staðið utan hefðbundins meginstraums. Nokkur fræðileg verkefni bera nafn hans. Hyman P. Minsky-ráðstefnan hefur verið haldin á vegum Levy Economics Institute og þar koma saman hagfræðingar, stjórnmálamenn, seðlabankafólk og sérfræðingar úr fjármálageiranum. Tilgangur ráðstefnunnar er að ræða stöðu bandaríska hagkerfisins og alþjóðahagkerfisins ásamt stefnumótun á sviði fjármála. Við stofnunina er einnig varðveitt Minsky-safnið eða Minsky Archive. Það inniheldur meira en 500 verk auk bréfa, minnispunkta og annarra skjala úr starfi hans. Safnið er aðgengilegt rannsakendum og hefur verið skoðað af fræðimönnum víða um heim. Þá eru Minsky and Godley Scholarships veittir nemendum í framhaldsnámi við Bard College. Þessar ráðstefnur, styrkir og varðveisla verka hans sýna að Minsky hefur öðlast varanlegan sess í sögu hagfræðinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/levy-at-40|title=Levy at 40: A Celebration of 40 Years Beyond the Mainstream|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Arfleifð Minskys felst einnig í því að hafa opnað umræðu um takmarkanir hefðbundinna hagfræðilíkana. Hann taldi að ekki væri nóg að skoða aðeins framleiðslu, atvinnu og verðbólgu heldur þyrfti einnig að rannsaka efnahagsreikninga banka, fyrirtækja og heimila. Í dag er algengara að seðlabankar og aðrar stofnanir fylgist sérstaklega með skuldahlutföllum, greiðslugetu og tengslum fjármálafyrirtækja. Slíkt eftirlit er oft kallað [[þjóðhagsvarúð]] (e. macroprudential policy). Þótt ekki séu allir hagfræðingar sammála öllum niðurstöðum Minskys hefur sjónarhorn hans aukið skilning á því hvernig vandamál hjá einni fjármálastofnun geta breiðst út um allt hagkerfið. Þannig hefur hann haft áhrif á bæði fræðilega umræðu og framkvæmd efnahagsstefnu.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/research/research-programs/monetary-policy-and-financial-structure|title=Monetary Policy and Financial Structure|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> == Heimildir == <references /> r1ve1j60hzfv9mu9hdehe0cxqox938h 1984507 1984506 2026-10-30T18:25:37Z ~2026-56998-24 122198 /* Heimildir */ 1984507 wikitext text/x-wiki == Hyman Minsky == [[Mynd:HymanMinsky-1.jpg|thumb|Hyman Philip Minsky ]] Hyman Philip Minsky (23. september 1919 - 24. október 1996) var bandarískur [[hagfræðingur]] sem er einkum þekktur fyrir kenningu sína um fjárhagslegan óstöðugleika (e. Financial Instability Hypothesis) og rannsóknir á tengslum fjármálakerfisins, fjárfestinga og hagsveiflna. Hann byggði á keynesískri hagfræði og lagði áherslu á hlutverk fjármálakerfisins í þróun kapitalískra hagkerfa. Meðal helstu viðfangsefna hans voru fjármálalegur óstöðuleiki, skulda- og lánsfjármögnun, fjárfestingar og hlutverk hins opinbera í að stuðla að stöðuleika hagkerfisins.<ref name=":0">Mehrling, Perry. "The vision of Hyman P. Minsky." ''Journal of Economic Behavior & Organization'' 39, no. 2 (1999): 129-158.</ref> Eftir fjármálahrunið seint á 8. áratug síðustu aldar og 2008 var áhugi fræðimanna á hugmyndum hans endurnýjaðar og þær jafnframt nýttar til að skýra íslenskar aðstæður og á þá sérstaklega við efnahagshrunið á Íslandi haustið 2008.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Ólafsson |first=Stefán |date=2016-06-15 |title=Hrunið skýrt: Sjónarhorn klassískra kenninga um fjármálakreppur |url= |journal=Stjórnmál og stjórnsýsla |volume=12 |issue=1 |pages=101–126 |doi= |issn=}}</ref> == Æviágrip == Hyman Philip Minsky fæddist þann 23. september árið 1919 í [[Chicago|Chicago, Illinois]]. Foreldrar hans, Sam Minsky og Dora Zakon, voru [[gyðingar]] af rússneskum uppruna. Hann bjó með fjölskyldu sinni á mörgum stöðum, m.a. í [[Ohio|Lima, Ohio]] og í [[New York-borg|New York]] þar sem hann gekk í menntaskóla. Eftir að foreldrar hans skildu fluttist hann aftur til Chicago þar sem hann hóf nám sem við [[Chicago-háskóli|háskólann í Chicago]] árið 1937. Móðir hans lést árið eftir og hafði sá missir mikil áhrif á líf hans.<ref name=":0" /> === Menntun === Minsky lærði stærðfræði við háskólann í Chicago og útskrifaðist þar árið 1941 og hóf þar framhaldsnám í hagfræði. Seinni heimsstyrjöldin truflaði námið þar sem hann gengdi herþjónustu út stríðið. Þegar hann sneri aftur hóf hann framhaldsnám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] haustið 1946 og kynntist þar hópi hagfræðinga sem tengdust keynesískri hagfræði þ.a.m. Alvin Hansen. Þegar hann hóf síðan doktorsnám fékk hann [[Joseph Schumpeter]] sem leiðbeinanda en eftir lát hans árið 1950 tafðist doktorsritgerð hans "Induced Investment and Business Cycles" sem hann lauk árið 1954.<ref name=":0" /> Meðal þeirra sem höfðu mikil áhrif á hugsun Minsky voru hagfræðingarnir Oscar Lange og Henry Simons sem hann kynntist í háskólanum í Chicago. Lange hafði áhrif á áhuga hans á hagfræði og hugmyndum um markaðssósíalisma en Simons vakti áhuga hans á fjármálum og tengslum fjármálakerfisins við óstöðugleika kapítalismans. Þessi áhrif urðu að mikilvægum bakgrunni við gerð síðari rannsókna hans.<ref name=":0" /> == Starfsferill == Að loknu námi hóf Minsky störf við [[Brown-háskóli|Brown-háskóla]] í [[Rhode Island]]. Árið 1958 tók hann við fastri stöðu við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla]] í [[Berkeley (Kaliforníu)|Berkeley]] þar sem hann starfaði þar til hann flutti sig til [[Washington-háskóli í St. Louis|háskólans í Washington]] í [[St. Louis]] árið 1965. Þar starfaði hann alveg til starfsloka árið 1990.<ref name=":0" /> Á þessum árum beindust rannsóknir hans í auknum mæli að fjármálakerfinu og áhrifum þess á fjárfestingar og hagsveiflna. Rannsóknarleyfi við St John's College í [[Cambridge-háskóli|Cambridge á Englandi]] á árunum 1969-1970 var mikilvægt tímabil í þróun hugmynda hans. Eftir það gagnrýndi hann ríkjandi nálganir í hagfræði harðar og lagði meiri áherslu á að fjármál og lánsfjármögnun væru lykilatriði til að skilja virkni kapítalískra hagkerfa.<ref name=":0" /> === Tengsl við fjármálageirann === Minsky lét sér ekki nægja að rannsaka fjármálakerfið út frá fræðiritum. Frá árinu 1967 var hann ráðgjafi Mark Twain Bank og varð síðar einnig stjórnarmaður þar. Í þessu starfi fylgdist hann náið með daglegri starfsemi bankans og þróun bandaríska bankakerfisins. Með því að tengja fræðilega þekkingu sína við reynslu úr raunverulegri bankastarfsemi gat hann betur fylgst með því hvernig breytingar á lánveitingum, fjármögnun og fjármálamörkuðum höfðu áhrif á áhættu og stöðugleika. Þessi reynsla nýttist honum við þróun hugmynda sinna um fjármálalegan óstöðugleika.<ref name=":0" /> === Síðari ár === Árið 1980 gekk Minsky til liðs við Center for Advanced Study í [[Tríeste|Trieste á Ítalíu]] og beindi þá m.a. athygli sína sinni að alþjóðlegum peningamálum. Þegar hann lét af störfum við háskólann í Washington árið 1990 varð hann að sérfræðimanni (e. Distinguished Scholar) við Jerome Levy Economics við háskólann í Bard í [[New York-fylki|New York ríki]]. Þar hélt hann áfram rannsóknum sínum á fjármálakerfinu og þróun kapítalismans þar til hann lést árið 1996.<ref name=":0" /> == Helstu kenningar == [[Mynd:Stylized Minsky Cycle.PNG|thumb|Minsky ferill]] Þótt Minsky hafi talist aðhyllast [[Keynesísk hagfræði|Keynesísku stefnunni]] (e. Keynesian Economics) var hann ekki alltaf sammála henni.  Hann hafnaði kenningunni um skilvirka markaði (e. efficient market hypothesis) og því að hagkerfi leituðu alltaf að ,,jafnvægi”. Minsky hélt því fram á löngu tímabili hagsældar tækju fjárfestar sífellt meiri áhættu þangað til lánveitingar yrðu svo miklar að lántakar gætu ekki greitt af lánum sínum. Þetta leiðir til þess að fjárfestar þurfa að selja áhættuminni eignir sínar til að standast við leiguskuldbindingar sínar. Þetta leiddi til hruns á fjármálamörkuðum þar sem mikil eftirspurn myndast eftir reiðufé og kallast þetta ,,Minsky-augnablikið” (e. Minsky moment).<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/people/hyman-p-minsky|title=Hyman P. Minsky|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Kenningar hans höfnuðu einnig þeirri hugmynd að óstöðuleiki innan fjármálaheimsins væri fyrst og fremst vegna utanaðkomandi áfalla. Kenningar Minsky nýtast því vel til að túlka bólumyndun innan fjármálaheimsins og [[Kreppa|kreppur]] í hagkerfinu. Þetta gerir framlag hans mikilvægt þar sem að hann sýnir fram á þá kerfislegu áhættu sem fylgir óstöðuleika og hvernig hagkerfið sjálft getur skapað hann. Kenningar Minsky gefa þannig aðra sýn á hagsveifluna en kenningar sem gera ráð fyrir að fjármálakerfið leiti fyrst og fremst í [[Jafnvægispunktur|jafnvægi]].<ref name=":3">{{Cite thesis |title=Endogenous Instability |url=https://doi.org/10.36934/tr2025_150 |publisher=Williams College |first=Samuel |last=Youngwood}}</ref> === Þrjú stig skuldsetningar og fjármögnunar === Minsky skipti fjármögnun hagkerfisins upp í þrjá flokka lántakenda sem þróast eftir því sem hagsældin eykst. # Varnarlántaki (e. hedge borrowers): Geta greitt afborganir af lánum. Kerfið telst hér stöðugt. # Spákaupmennskulántaki (e. speculative borrowers): Geta staðið undir vöxtum lána en þurfa að endurfjármagna höfuðstólinn stöðugt. # Ponzi-lántaki (e. Ponzi borrowers): Eiga hvorki fyrir vöxtum né afborgunum á höfuðstól og treysta alfarið á hækkun eignaverðs til að standa undir skuldbindingum. Þetta gefur okkur skýra mynd á það hvernig velgengni getur skapað óstöðugleika þar sem lántakendur verða opnari fyrir aukinni áhættu á góðæristímum. Þegar bæði fyrirtæki og einstaklingar upplifa að efnahagshorfur séu stöðugar og fyrirsjáanlegar, minnkar skynjun þeirra á áhættu. Þetta leiðir til þess að fjármálastofnanir slaka á kröfum sínum um lánshæfi sem verður til þess að kerfið fyllist af skuldum sem þola lítið bakslag í hagkerfinu.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> === Tenging við fjármálakreppuna 2008 === Kenningar Minsky fengu meiri athygli eftir [[Fjármálakreppan 2007-2008|fjármálakreppuna 2008]]. Þótt Minsky hafi þróað kenningar langt fyrir tíma fjármálakreppunnar, urðu þær sérstaklega áberandi í kjölfar hennar. Þar sem að kenning hans um fjármálaóstöðuleika lagði áherslu á hvernig mikil skuldsetning og áhættusöm fjármálastarfsemi gætu þróast yfir í [[Kreppa|allsherjar fjármálakreppu]]. Í kenningu hans var tekið á þeim hlutum sem að meðal annars höfðu áhrif á fjármálakreppuna 2008. Þar má meðal annars líta til aukinnar áhættusækni og fjármálanýjungum sem myndu fara fram úr getu eftirlitsaðila eins og [[Seðlabanki|seðlabanka]].<ref name=":1" /> Fræðimenn hafa nýtt sér kennningar Minsky til að útskýra og skilja betur hvernig hin mikla útlánaaukning og aukna skuldsetning gátu leitt til óstöðuleika sem að einkenndu fjármálakreppuna. Sú þróun að aðgangur að lánsfjármagni væri greiðari ýtti undir húsnæðisverð og jók skuldsetningu til muna. Lítið fór fyrir kenningum Minsky um fjármálakreppur þar sem að fáir höfðu geta spáð fyrir um það sem að síðan gerist. Enda er það oft erfitt fyrir kenningar sem að lagðar eru fram sem víkja frá hefðbundunum hugmyndum að fá viðurkenningu fjöldans. Eftir allan þann óstöðugleika sem fylgdi fjármálakreppunni 2008 urðu þær hins vegar miðpunktur í greiningu á fjármálamörkuðum.<ref name=":1" /> Kenning Minsky hjálpar fræðimönnum að átta sig á þeirri nauðsyn að koma óstöðugu kerfi í jafnvægi. Kenningarnar hafa nýst til að byggja upp nýjar kenningar um óstöðugleika á fjármálamörkuðum með skírskotun til raunverulegra dæma um fjármálasveiflur og kreppur. Eitt helsta framlag Minsky er því að sýna hvernig fjármálakerfið getur orðið sífellt viðkvæmara á góðæristímum.<ref>{{Cite journal |last=Zachariadis |first=Savvas |date=2026-03 |title=Why has Minsky’s economic theory been ignored? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/the-economic-and-labour-relations-review/article/why-has-minskys-economic-theory-been-ignored/3731E7A9DC4749F3D8A843B1C5599A78 |journal=The Economic and Labour Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=7–26 |doi=10.1017/elr.2025.10049 |issn=1838-2673}}</ref> == Arfleið == Arfleifð Hyman Minsky sést ekki aðeins í einstökum hagfræðikenningum heldur einnig í því hvernig fræðimenn rannsaka fjármálakerfið í dag. Hann hvatti hagfræðinga til að skoða bankastarfsemi, fjármálastofnanir og reglur þeirra sem hluta af sjálfu hagkerfinu. Með þessari nálgun varð erfiðara að fjalla um efnahagsmál án þess að taka tillit til þess hvernig bankar búa til lánsfé, hvernig fyrirtæki fjármagna starfsemi sína og hvaða áhrif stjórnvöld hafa á þróun fjármálakerfisins.<ref>{{Cite journal |last=Dantas |first=Flavia |date=2018-04-27 |title=Book Review: Ending Poverty: Jobs, Not Welfare |url=https://doi.org/10.1177/0486613417743529 |journal=Review of Radical Political Economics |volume=50 |issue=3 |pages=608–611 |doi=10.1177/0486613417743529 |issn=0486-6134}}</ref> Minsky hafði einnig áhrif á póst-keynesíska hagfræði og fræðimenn sem rannsaka peninga, banka og opinber fjármál. Meðal þekktra fræðimanna sem hafa haldið áfram að þróa hugmyndir hans er L. Randall Wray. Verk Minskys hafa einnig tengst umræðu um atvinnustefnu ríkisins. Hann taldi að stjórnvöld gætu gegnt hlutverki sem atvinnuveitandi til þrautavara og þannig boðið fólki störf þegar almenn eftirspurn eftir vinnuafli væri lítil. Þessi þáttur í skrifum hans hefur haft áhrif á hugmyndina um atvinnuábyrgð sem felst í því að ríkið tryggi öllum sem vilja vinna aðgang að launuðu starfi.<ref>{{Citation |last=Gevorkyan |first=Aleksandr V. |title=Stabilizing an Unstable Economy |date=2023-01-26 |work=Elgar Encyclopedia of Post-Keynesian Economics |pages=379–380 |url=https://doi.org/10.4337/9781788973939.stabilizing.an.unstable |access-date=2026-09-06 |publisher=Edward Elgar Publishing Limited |isbn=978-1-78897-393-9}}</ref> Áhugi á verkum Minskys hefur aukist töluvert frá því hann lést. Bækur hans hafa verið endurútgefnar og eru nú notaðar við kennslu og rannsóknir á sviði þjóðhagfræði, fjármála og opinberrar stefnumótunar. Sérstaklega hefur bókin Stabilizing an Unstable Economy öðlast sterka stöðu meðal þeirra sem rannsaka samband ríkisvalds og fjármálastofnana. Endurútgáfa bókarinnar hefur gert nýjum kynslóðum hagfræðinga kleift að kynna sér verk hans og beita nálgun hans við rannsóknir á nútímalegum fjármálamörkuðum.<ref name=":2" /> Minsky fékk mikilvæga formlega viðurkenningu árið 1996 þegar honum voru veitt Veblen–Commons-verðlaunin. Association for Evolutionary Economics veitir verðlaunin einstaklingum sem hafa skarað fram úr í fræðimennsku, kennslu, rannsóknum og opinberri þjónustu innan þróunar- og stofnanahagfræði. Verðlaunin sýndu að framlag hans hafði öðlast viðurkenningu innan ákveðinna greina hagfræðinnar jafnvel þótt hann hefði lengi staðið utan hefðbundins meginstraums. Nokkur fræðileg verkefni bera nafn hans. Hyman P. Minsky-ráðstefnan hefur verið haldin á vegum Levy Economics Institute og þar koma saman hagfræðingar, stjórnmálamenn, seðlabankafólk og sérfræðingar úr fjármálageiranum. Tilgangur ráðstefnunnar er að ræða stöðu bandaríska hagkerfisins og alþjóðahagkerfisins ásamt stefnumótun á sviði fjármála. Við stofnunina er einnig varðveitt Minsky-safnið eða Minsky Archive. Það inniheldur meira en 500 verk auk bréfa, minnispunkta og annarra skjala úr starfi hans. Safnið er aðgengilegt rannsakendum og hefur verið skoðað af fræðimönnum víða um heim. Þá eru Minsky and Godley Scholarships veittir nemendum í framhaldsnámi við Bard College. Þessar ráðstefnur, styrkir og varðveisla verka hans sýna að Minsky hefur öðlast varanlegan sess í sögu hagfræðinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/levy-at-40|title=Levy at 40: A Celebration of 40 Years Beyond the Mainstream|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Arfleifð Minskys felst einnig í því að hafa opnað umræðu um takmarkanir hefðbundinna hagfræðilíkana. Hann taldi að ekki væri nóg að skoða aðeins framleiðslu, atvinnu og verðbólgu heldur þyrfti einnig að rannsaka efnahagsreikninga banka, fyrirtækja og heimila. Í dag er algengara að seðlabankar og aðrar stofnanir fylgist sérstaklega með skuldahlutföllum, greiðslugetu og tengslum fjármálafyrirtækja. Slíkt eftirlit er oft kallað [[þjóðhagsvarúð]] (e. macroprudential policy). Þótt ekki séu allir hagfræðingar sammála öllum niðurstöðum Minskys hefur sjónarhorn hans aukið skilning á því hvernig vandamál hjá einni fjármálastofnun geta breiðst út um allt hagkerfið. Þannig hefur hann haft áhrif á bæði fræðilega umræðu og framkvæmd efnahagsstefnu.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/research/research-programs/monetary-policy-and-financial-structure|title=Monetary Policy and Financial Structure|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> == Heimildir == <references /> daug388h8mn30p2kthj9q3cuipe9dgj 1984508 1984507 2026-10-30T18:31:03Z ~2026-56998-24 122198 /* Heimildir */ 1984508 wikitext text/x-wiki == Hyman Minsky == [[Mynd:HymanMinsky-1.jpg|thumb|Hyman Philip Minsky ]] Hyman Philip Minsky (23. september 1919 - 24. október 1996) var bandarískur [[hagfræðingur]] sem er einkum þekktur fyrir kenningu sína um fjárhagslegan óstöðugleika (e. Financial Instability Hypothesis) og rannsóknir á tengslum fjármálakerfisins, fjárfestinga og hagsveiflna. Hann byggði á keynesískri hagfræði og lagði áherslu á hlutverk fjármálakerfisins í þróun kapitalískra hagkerfa. Meðal helstu viðfangsefna hans voru fjármálalegur óstöðuleiki, skulda- og lánsfjármögnun, fjárfestingar og hlutverk hins opinbera í að stuðla að stöðuleika hagkerfisins.<ref name=":0">Mehrling, Perry. "The vision of Hyman P. Minsky." ''Journal of Economic Behavior & Organization'' 39, no. 2 (1999): 129-158.</ref> Eftir fjármálahrunið seint á 8. áratug síðustu aldar og 2008 var áhugi fræðimanna á hugmyndum hans endurnýjaðar og þær jafnframt nýttar til að skýra íslenskar aðstæður og á þá sérstaklega við efnahagshrunið á Íslandi haustið 2008.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Ólafsson |first=Stefán |date=2016-06-15 |title=Hrunið skýrt: Sjónarhorn klassískra kenninga um fjármálakreppur |url=https://leitir.is/discovery/fulldisplay?vid=354ILC_SERFR:10000_UNION&docid=alma9916279650906894&context=L |journal=Stjórnmál og stjórnsýsla |volume=12 |issue=1 |pages=101–126 |doi= |issn=}}</ref> == Æviágrip == Hyman Philip Minsky fæddist þann 23. september árið 1919 í [[Chicago|Chicago, Illinois]]. Foreldrar hans, Sam Minsky og Dora Zakon, voru [[gyðingar]] af rússneskum uppruna. Hann bjó með fjölskyldu sinni á mörgum stöðum, m.a. í [[Ohio|Lima, Ohio]] og í [[New York-borg|New York]] þar sem hann gekk í menntaskóla. Eftir að foreldrar hans skildu fluttist hann aftur til Chicago þar sem hann hóf nám sem við [[Chicago-háskóli|háskólann í Chicago]] árið 1937. Móðir hans lést árið eftir og hafði sá missir mikil áhrif á líf hans.<ref name=":0" /> === Menntun === Minsky lærði stærðfræði við háskólann í Chicago og útskrifaðist þar árið 1941 og hóf þar framhaldsnám í hagfræði. Seinni heimsstyrjöldin truflaði námið þar sem hann gengdi herþjónustu út stríðið. Þegar hann sneri aftur hóf hann framhaldsnám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]] haustið 1946 og kynntist þar hópi hagfræðinga sem tengdust keynesískri hagfræði þ.a.m. Alvin Hansen. Þegar hann hóf síðan doktorsnám fékk hann [[Joseph Schumpeter]] sem leiðbeinanda en eftir lát hans árið 1950 tafðist doktorsritgerð hans "Induced Investment and Business Cycles" sem hann lauk árið 1954.<ref name=":0" /> Meðal þeirra sem höfðu mikil áhrif á hugsun Minsky voru hagfræðingarnir Oscar Lange og Henry Simons sem hann kynntist í háskólanum í Chicago. Lange hafði áhrif á áhuga hans á hagfræði og hugmyndum um markaðssósíalisma en Simons vakti áhuga hans á fjármálum og tengslum fjármálakerfisins við óstöðugleika kapítalismans. Þessi áhrif urðu að mikilvægum bakgrunni við gerð síðari rannsókna hans.<ref name=":0" /> == Starfsferill == Að loknu námi hóf Minsky störf við [[Brown-háskóli|Brown-háskóla]] í [[Rhode Island]]. Árið 1958 tók hann við fastri stöðu við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla]] í [[Berkeley (Kaliforníu)|Berkeley]] þar sem hann starfaði þar til hann flutti sig til [[Washington-háskóli í St. Louis|háskólans í Washington]] í [[St. Louis]] árið 1965. Þar starfaði hann alveg til starfsloka árið 1990.<ref name=":0" /> Á þessum árum beindust rannsóknir hans í auknum mæli að fjármálakerfinu og áhrifum þess á fjárfestingar og hagsveiflna. Rannsóknarleyfi við St John's College í [[Cambridge-háskóli|Cambridge á Englandi]] á árunum 1969-1970 var mikilvægt tímabil í þróun hugmynda hans. Eftir það gagnrýndi hann ríkjandi nálganir í hagfræði harðar og lagði meiri áherslu á að fjármál og lánsfjármögnun væru lykilatriði til að skilja virkni kapítalískra hagkerfa.<ref name=":0" /> === Tengsl við fjármálageirann === Minsky lét sér ekki nægja að rannsaka fjármálakerfið út frá fræðiritum. Frá árinu 1967 var hann ráðgjafi Mark Twain Bank og varð síðar einnig stjórnarmaður þar. Í þessu starfi fylgdist hann náið með daglegri starfsemi bankans og þróun bandaríska bankakerfisins. Með því að tengja fræðilega þekkingu sína við reynslu úr raunverulegri bankastarfsemi gat hann betur fylgst með því hvernig breytingar á lánveitingum, fjármögnun og fjármálamörkuðum höfðu áhrif á áhættu og stöðugleika. Þessi reynsla nýttist honum við þróun hugmynda sinna um fjármálalegan óstöðugleika.<ref name=":0" /> === Síðari ár === Árið 1980 gekk Minsky til liðs við Center for Advanced Study í [[Tríeste|Trieste á Ítalíu]] og beindi þá m.a. athygli sína sinni að alþjóðlegum peningamálum. Þegar hann lét af störfum við háskólann í Washington árið 1990 varð hann að sérfræðimanni (e. Distinguished Scholar) við Jerome Levy Economics við háskólann í Bard í [[New York-fylki|New York ríki]]. Þar hélt hann áfram rannsóknum sínum á fjármálakerfinu og þróun kapítalismans þar til hann lést árið 1996.<ref name=":0" /> == Helstu kenningar == [[Mynd:Stylized Minsky Cycle.PNG|thumb|Minsky ferill]] Þótt Minsky hafi talist aðhyllast [[Keynesísk hagfræði|Keynesísku stefnunni]] (e. Keynesian Economics) var hann ekki alltaf sammála henni.  Hann hafnaði kenningunni um skilvirka markaði (e. efficient market hypothesis) og því að hagkerfi leituðu alltaf að ,,jafnvægi”. Minsky hélt því fram á löngu tímabili hagsældar tækju fjárfestar sífellt meiri áhættu þangað til lánveitingar yrðu svo miklar að lántakar gætu ekki greitt af lánum sínum. Þetta leiðir til þess að fjárfestar þurfa að selja áhættuminni eignir sínar til að standast við leiguskuldbindingar sínar. Þetta leiddi til hruns á fjármálamörkuðum þar sem mikil eftirspurn myndast eftir reiðufé og kallast þetta ,,Minsky-augnablikið” (e. Minsky moment).<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/people/hyman-p-minsky|title=Hyman P. Minsky|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Kenningar hans höfnuðu einnig þeirri hugmynd að óstöðuleiki innan fjármálaheimsins væri fyrst og fremst vegna utanaðkomandi áfalla. Kenningar Minsky nýtast því vel til að túlka bólumyndun innan fjármálaheimsins og [[Kreppa|kreppur]] í hagkerfinu. Þetta gerir framlag hans mikilvægt þar sem að hann sýnir fram á þá kerfislegu áhættu sem fylgir óstöðuleika og hvernig hagkerfið sjálft getur skapað hann. Kenningar Minsky gefa þannig aðra sýn á hagsveifluna en kenningar sem gera ráð fyrir að fjármálakerfið leiti fyrst og fremst í [[Jafnvægispunktur|jafnvægi]].<ref name=":3">{{Cite thesis |title=Endogenous Instability |url=https://doi.org/10.36934/tr2025_150 |publisher=Williams College |first=Samuel |last=Youngwood}}</ref> === Þrjú stig skuldsetningar og fjármögnunar === Minsky skipti fjármögnun hagkerfisins upp í þrjá flokka lántakenda sem þróast eftir því sem hagsældin eykst. # Varnarlántaki (e. hedge borrowers): Geta greitt afborganir af lánum. Kerfið telst hér stöðugt. # Spákaupmennskulántaki (e. speculative borrowers): Geta staðið undir vöxtum lána en þurfa að endurfjármagna höfuðstólinn stöðugt. # Ponzi-lántaki (e. Ponzi borrowers): Eiga hvorki fyrir vöxtum né afborgunum á höfuðstól og treysta alfarið á hækkun eignaverðs til að standa undir skuldbindingum. Þetta gefur okkur skýra mynd á það hvernig velgengni getur skapað óstöðugleika þar sem lántakendur verða opnari fyrir aukinni áhættu á góðæristímum. Þegar bæði fyrirtæki og einstaklingar upplifa að efnahagshorfur séu stöðugar og fyrirsjáanlegar, minnkar skynjun þeirra á áhættu. Þetta leiðir til þess að fjármálastofnanir slaka á kröfum sínum um lánshæfi sem verður til þess að kerfið fyllist af skuldum sem þola lítið bakslag í hagkerfinu.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> === Tenging við fjármálakreppuna 2008 === Kenningar Minsky fengu meiri athygli eftir [[Fjármálakreppan 2007-2008|fjármálakreppuna 2008]]. Þótt Minsky hafi þróað kenningar langt fyrir tíma fjármálakreppunnar, urðu þær sérstaklega áberandi í kjölfar hennar. Þar sem að kenning hans um fjármálaóstöðuleika lagði áherslu á hvernig mikil skuldsetning og áhættusöm fjármálastarfsemi gætu þróast yfir í [[Kreppa|allsherjar fjármálakreppu]]. Í kenningu hans var tekið á þeim hlutum sem að meðal annars höfðu áhrif á fjármálakreppuna 2008. Þar má meðal annars líta til aukinnar áhættusækni og fjármálanýjungum sem myndu fara fram úr getu eftirlitsaðila eins og [[Seðlabanki|seðlabanka]].<ref name=":1" /> Fræðimenn hafa nýtt sér kennningar Minsky til að útskýra og skilja betur hvernig hin mikla útlánaaukning og aukna skuldsetning gátu leitt til óstöðuleika sem að einkenndu fjármálakreppuna. Sú þróun að aðgangur að lánsfjármagni væri greiðari ýtti undir húsnæðisverð og jók skuldsetningu til muna. Lítið fór fyrir kenningum Minsky um fjármálakreppur þar sem að fáir höfðu geta spáð fyrir um það sem að síðan gerist. Enda er það oft erfitt fyrir kenningar sem að lagðar eru fram sem víkja frá hefðbundunum hugmyndum að fá viðurkenningu fjöldans. Eftir allan þann óstöðugleika sem fylgdi fjármálakreppunni 2008 urðu þær hins vegar miðpunktur í greiningu á fjármálamörkuðum.<ref name=":1" /> Kenning Minsky hjálpar fræðimönnum að átta sig á þeirri nauðsyn að koma óstöðugu kerfi í jafnvægi. Kenningarnar hafa nýst til að byggja upp nýjar kenningar um óstöðugleika á fjármálamörkuðum með skírskotun til raunverulegra dæma um fjármálasveiflur og kreppur. Eitt helsta framlag Minsky er því að sýna hvernig fjármálakerfið getur orðið sífellt viðkvæmara á góðæristímum.<ref>{{Cite journal |last=Zachariadis |first=Savvas |date=2026-03 |title=Why has Minsky’s economic theory been ignored? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/the-economic-and-labour-relations-review/article/why-has-minskys-economic-theory-been-ignored/3731E7A9DC4749F3D8A843B1C5599A78 |journal=The Economic and Labour Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=7–26 |doi= |issn=}}</ref> == Arfleið == Arfleifð Hyman Minsky sést ekki aðeins í einstökum hagfræðikenningum heldur einnig í því hvernig fræðimenn rannsaka fjármálakerfið í dag. Hann hvatti hagfræðinga til að skoða bankastarfsemi, fjármálastofnanir og reglur þeirra sem hluta af sjálfu hagkerfinu. Með þessari nálgun varð erfiðara að fjalla um efnahagsmál án þess að taka tillit til þess hvernig bankar búa til lánsfé, hvernig fyrirtæki fjármagna starfsemi sína og hvaða áhrif stjórnvöld hafa á þróun fjármálakerfisins.<ref>{{Cite journal |last=Dantas |first=Flavia |date=2018-04-27 |title=Book Review: Ending Poverty: Jobs, Not Welfare |url=https://doi.org/10.1177/0486613417743529 |journal=Review of Radical Political Economics |volume=50 |issue=3 |pages=608–611 |doi= |issn=}}</ref> Minsky hafði einnig áhrif á póst-keynesíska hagfræði og fræðimenn sem rannsaka peninga, banka og opinber fjármál. Meðal þekktra fræðimanna sem hafa haldið áfram að þróa hugmyndir hans er L. Randall Wray. Verk Minskys hafa einnig tengst umræðu um atvinnustefnu ríkisins. Hann taldi að stjórnvöld gætu gegnt hlutverki sem atvinnuveitandi til þrautavara og þannig boðið fólki störf þegar almenn eftirspurn eftir vinnuafli væri lítil. Þessi þáttur í skrifum hans hefur haft áhrif á hugmyndina um atvinnuábyrgð sem felst í því að ríkið tryggi öllum sem vilja vinna aðgang að launuðu starfi.<ref>{{Citation |last=Gevorkyan |first=Aleksandr V. |title=Stabilizing an Unstable Economy |date=2023-01-26 |work=Elgar Encyclopedia of Post-Keynesian Economics |pages=379–380 |url=https://doi.org/10.4337/9781788973939.stabilizing.an.unstable |access-date=2026-09-06 |publisher=Edward Elgar Publishing Limited |isbn=}}</ref> Áhugi á verkum Minskys hefur aukist töluvert frá því hann lést. Bækur hans hafa verið endurútgefnar og eru nú notaðar við kennslu og rannsóknir á sviði þjóðhagfræði, fjármála og opinberrar stefnumótunar. Sérstaklega hefur bókin Stabilizing an Unstable Economy öðlast sterka stöðu meðal þeirra sem rannsaka samband ríkisvalds og fjármálastofnana. Endurútgáfa bókarinnar hefur gert nýjum kynslóðum hagfræðinga kleift að kynna sér verk hans og beita nálgun hans við rannsóknir á nútímalegum fjármálamörkuðum.<ref name=":2" /> Minsky fékk mikilvæga formlega viðurkenningu árið 1996 þegar honum voru veitt Veblen–Commons-verðlaunin. Association for Evolutionary Economics veitir verðlaunin einstaklingum sem hafa skarað fram úr í fræðimennsku, kennslu, rannsóknum og opinberri þjónustu innan þróunar- og stofnanahagfræði. Verðlaunin sýndu að framlag hans hafði öðlast viðurkenningu innan ákveðinna greina hagfræðinnar jafnvel þótt hann hefði lengi staðið utan hefðbundins meginstraums. Nokkur fræðileg verkefni bera nafn hans. Hyman P. Minsky-ráðstefnan hefur verið haldin á vegum Levy Economics Institute og þar koma saman hagfræðingar, stjórnmálamenn, seðlabankafólk og sérfræðingar úr fjármálageiranum. Tilgangur ráðstefnunnar er að ræða stöðu bandaríska hagkerfisins og alþjóðahagkerfisins ásamt stefnumótun á sviði fjármála. Við stofnunina er einnig varðveitt Minsky-safnið eða Minsky Archive. Það inniheldur meira en 500 verk auk bréfa, minnispunkta og annarra skjala úr starfi hans. Safnið er aðgengilegt rannsakendum og hefur verið skoðað af fræðimönnum víða um heim. Þá eru Minsky and Godley Scholarships veittir nemendum í framhaldsnámi við Bard College. Þessar ráðstefnur, styrkir og varðveisla verka hans sýna að Minsky hefur öðlast varanlegan sess í sögu hagfræðinnar.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/levy-at-40|title=Levy at 40: A Celebration of 40 Years Beyond the Mainstream|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> Arfleifð Minskys felst einnig í því að hafa opnað umræðu um takmarkanir hefðbundinna hagfræðilíkana. Hann taldi að ekki væri nóg að skoða aðeins framleiðslu, atvinnu og verðbólgu heldur þyrfti einnig að rannsaka efnahagsreikninga banka, fyrirtækja og heimila. Í dag er algengara að seðlabankar og aðrar stofnanir fylgist sérstaklega með skuldahlutföllum, greiðslugetu og tengslum fjármálafyrirtækja. Slíkt eftirlit er oft kallað [[þjóðhagsvarúð]] (e. macroprudential policy). Þótt ekki séu allir hagfræðingar sammála öllum niðurstöðum Minskys hefur sjónarhorn hans aukið skilning á því hvernig vandamál hjá einni fjármálastofnun geta breiðst út um allt hagkerfið. Þannig hefur hann haft áhrif á bæði fræðilega umræðu og framkvæmd efnahagsstefnu.<ref>{{Cite web|url=https://www.levyinstitute.org/research/research-programs/monetary-policy-and-financial-structure|title=Monetary Policy and Financial Structure|website=Levy Economics Institute of Bard College|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref> == Heimildir == <references /> h0e14083yqo18yuw48onebjh5xbtsh6 2 193038 1984492 1984343 2026-10-30T17:48:02Z ~2026-57862-44 122368 1984492 wikitext text/x-wiki [[File:Joseph Schumpeter ekonomialaria.jpg|thumb|Joseph Schumpeter]]Joseph Alois Schumpeter (8. febrúar 1883 – 8. janúar 1950) var [[Austurríki|austurrískur]] [[Hagfræði|hagfræðingur]] og einn áhrifamesti fræðimaður í sögu hagfræðilegrar hugsunar á 20. öld. Hann er einkum þekktur fyrir kenningar sínar um efnahagsþróun, [[Frumkvöðull|frumkvöðlastarfsemi]], [[nýsköpun]] og [[hagsveiflur]]. Schumpeter lagði áherslu á að nýsköpun og starf frumkvöðla væru mikilvægir drifkraftar efnahagslegrar þróunar og tengdi þær breytingar sem verða í kapítalísku hagkerfi við sífellda endurnýjun þess. Hugmyndir hans hafa haft mikil áhrif á síðari þróun hagfræðilegrar hugsunar og rannsóknir á efnahagslegum breytingum.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cain |first=Peter |last2=Swedberg |first2=Richard |last3=Marz |first3=Eduard |date=1992-11 |title=Joseph A. Schumpeter: His Life and Work. |url=https://doi.org/10.2307/2234815 |journal=The Economic Journal |volume=102 |issue=415 |pages=1543 |doi=10.2307/2234815 |issn=0013-0133}}</ref> == Ævi og starfsferill == Joseph Alois Schumpeter fæddist þann 8. febrúar 1883 í Triesch í Móravíu sem þá var hluti af [[Austurríki-Ungverjaland|Austurríki-Ungverjalandi]]. Faðir hans lést þegar Schumpeter var ungur að aldri og fluttist hann þá með móður sinni til [[Vín (Austurríki)|Vínarborgar]]. Þar gekk hann í Theresianum, einn virtasta skóla borgarinnar, áður en hann hóf nám við Háskólann í Vín árið 1901. Hann nam nám við [[lögfræði]] en lagði jafnframt stund á [[hagfræði]] og kynntist þar meðal annars austurríska hagfræðiskólanum. Meðal kennara hans voru [[Eugen von Böhm-Bawerk]] og [[Friedrich Von Wieser|Friedrich von Wieser]] sem höfðu síðan áhrif á fræðilega mótun hans. Schumpeter lauk [[Doktorsgráða|doktorsprófi]] árið 1906 og hóf í kjölfarið að hasla sér völl sem fræðimaður í hagfræði.<ref name=":5">{{Bókaheimild|titill=Joseph Alois Schumpeter: The public life of a private man|höfundur=Wolfgang F. Stolper|ár=2019|útgefandi=Princeton University Press}}</ref> Eftir námið dvaldi Schumpeter um tíma í [[England|Englandi]] og starfaði m.a. við lögfræði áður en hann sneri sér alfarið að fræðistörfum. Árið 1909 hóf hann kennslu við háskólann í Czernowitz og tveimur árum síðar varð hann prófessor við háskólann í [[Graz]]. Þar gegndi hann stöðu sem prófessor fram yfir [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldina]] en á þessum árum fór hann jafnframt að skapa sér alþjóðlegt orðspor sem [[Hagfræði|hagfræðingur]]. Árið 1913–1914 dvaldi hann í Bandaríkjunum sem gestaprófessor við [[Columbia-háskóli|Columbia-háskólann]] í New York. Fyrri heimsstyrjöldin og upplausn keisaraveldis Austurríkis-Ungverjalands breyttu hins vegar aðstæðum hans verulega og á næstu árum færðist hann um stund frá háskólastörfum yfir í opinber störf og viðskipti.<ref name=":5" /> Árið 1919 varð Schumpeter síðan [[fjármálaráðherra]] [[Austurríki|Austurríkis]] í ríkisstjórn Karls Renner. Hann gegndi embættinu þó aðeins í stuttan tíma áður en hann sneri aftur að öðrum störfum. Árið 1921 tók hann við stjórn Biedermann-bankans í [[Vín (Austurríki)|Vín]]. Bankastarfsemin entist þó stuttlega og þegar bankinn varð gjaldþrota árið 1924 varð Schumpeter fyrir verulegu fjárhagslegu tjóni. Þessi atburður hafði mikil áhrif á líf hans og varð til þess að hann sneri sér aftur að háskólastörfum. Árið 1925 tók hann sér síðan stöðu sem prófessor við háskólann í [[Bonn]] þar sem hann starfaði næstu árin.<ref name=":5" /> Árið 1932 fluttist Schumpeter til Bandaríkjanna og hóf störf við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]]. Þar átti hann eftir að starfa til æviloka og varð einn þekktasti hagfræðingur háskólans. Í Harvard hélt hann áfram rannsóknum sínum og skrifum og tók jafnframt þátt í fræðilegu starfi á alþjóðlegum vettvangi. Hann gegndi m.a. formennsku í American Economic Association árið 1948.<ref name=":4" /> Síðustu æviárin helgaði hann áfram fræðistörfum og vann m.a. að umfangsmiklu verki um sögu hagfræðilegrar hugsunar. Schumpeter lést á heimili sínu í [[Connecticut]] 8. janúar 1950 þá 66 ára að aldri.<ref name=":4" /> == Framlag til hagfræði == === Hagsveiflur og skapandi eyðilegging === Schumpeter taldi [[nýsköpun]] drifkraft efnahagslegra breytinga og tengdi hana bæði við [[hagsveiflur]] (e. business cycles) og skapandi eyðileggingu (e. [[:en:Creative_destruction|creative destruction]]). Hann leit á [[Kapítalismi|kapitalískt]] hagkerfi sem síbreytilegt kerfi þar sem nýjar vörur, framleiðsluaðferðir og [[tækni]] koma reglulega fram og hafa áhrif á þróun markaða.<ref name=":3" /> Schumpeter færði rök fyrir því að nýsköpun kæmi í [[Bylgjulögun|bylgjum]]. Nálgun hans gekk út frá því að tækninýjungar gætu skapað ný fjárfestingartækifæri ásamt því að stuðla að aukinni framleiðslu og efnahagslegum vexti. Nýsköpun gæti skapað tímabundið samkeppnisforskot á markaði en þegar samkeppnisaðilar taka upp svipaðar lausnir eykst samkeppni og forskotið minnkar. [[Fjárfestingarvörur|Fjárfesting]] og [[hagvöxtur]] gæti þar með hægt á sér þar til ný bylgja nýsköpunar kæmi fram. Hann tengdi þessar hugmyndir m.a. við rannsóknir [[Níkolaj Kondratjev|Nikolaj Kondratjev]] á langtímasveiflum í hagkerfinu. Schumpeter fjallaði ítarlega um samband nýsköpunar og hagsveiflna í riti sínu ''Business Cycles'' árið 1939.<ref>{{Citation |title=Innovation and business cycles |date=2002-04-18 |work=The Contribution of Joseph A. Schumpeter to Economics |pages=147–165 |url=https://doi.org/10.4324/9780203995952-14 |access-date=2026-10-02 |publisher=Routledge |isbn=978-0-203-99595-2}}</ref> Skapandi eyðilegging er eitt þekktasta hugtak Schumpeters og lýsir því hvernig nýsköpun leiðir til breytinga í kapítalísku hagkerfi. Þegar nýjar [[vörur]], framleiðsluaðferðir eða tæknilausnir koma fram geta eldri vörur og tækni orðið úrelt. Schumpeter gerði sér grein fyrir því að þetta gæti haft neikvæðar afleiðingar á [[Samfélag|samfélög]] þar sem þær gætu leitt til atvinnuleysis hjá þeim hópum sem störfuðu í þeim geirum sem yrðu undir. Hann taldi jafnframt að velgengni og þróun kapítalismans gætu með tímanum grafið undan [[Forsenda|forsendum]] kerfisins.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Schumpeter |first=Joseph A. |date=2010-04-05 |title=Capitalism, Socialism and Democracy |url=https://doi.org/10.4324/9780203857090 |doi=10.4324/9780203857090}}</ref> === Kenningar um nýsköpun og frumkvöðlastarfsemi === Schumpeter lagði mikla áherslu á hlutverk [[Nýsköpun|nýsköpunar]] og [[Frumkvöðull|frumkvöðlastarfsemi]] í kenningum sínum um efnahagsþróun. Eins og áður segir taldi Schumpeter að [[nýsköpun]] og tækniframfarir væru mikilvægir drifkraftar efnahagslegra breytinga og að [[Frumkvöðull|frumkvöðlar]] gegndu þar lykilhlutverki með því að koma nýjum hugmyndum og aðferðum af stað<ref name=":3">{{Bókaheimild|titill=Handbook of the History of Economic Thought: Insights on the Founders of Modern Economics - Joseph Alois Schumpeter: The Economist of Rhetoric|höfundur=Yuichi Shionoya|höfundur2=Jürgen Georg Backhaus|útgefandi=Springer New York|ár=2012|bls=|ISBN=}}</ref>. Hugmyndir Schumpeters um samband frumkvöðlastarfsemi, nýsköpunar og efnahagsþróunar tóku þó breytingum og þróuðust síðar meir í skrifum hans. Síðari fræðimenn hafa m.a. notað hugtökin Schumpeter Mark I og Mark II til að lýsa þessum ólíku áherslum í hugmyndum hans um nýsköpun.<ref>{{Citation |last=Sandelin |first=Bo |title=Pre-classical economic thought |date=2016-08-29 |work=A Short History of Economic Thought |pages=104-105 |url=https://doi.org/10.4324/9781315770895-7 |access-date=2026-10-01 |publisher=Routledge |isbn=978-1-315-77089-5}}</ref> ==== Mark I ==== Í því sem fræðimenn hafa síðar kallað Schumpeter Mark I er frumkvöðullinn í lykilhlutverki í efnahagsþróun. Samkvæmt Schumpeter er nýsköpun einn helsti drifkraftur efnahagslegra breytinga og frumkvöðullinn sá sem kemur nýjungum í framkvæmd. Nýsköpun getur m.a. falist í því að kynna nýja vöru eða framleiðsluaðferð, finna nýjan markað eða nýja uppsprettu aðfanga eða endurskipuleggja starfsemi atvinnugreinar. Frumkvöðullinn gegnir því öðru hlutverki en sá sem heldur áfram að reka fyrirtæki með óbreyttum hætti. Með því að innleiða nýjar leiðir getur hann breytt þeim skilyrðum sem fyrirtæki starfa við. Þessi áhersla endurspeglar þá hugmynd Schumpeters að efnahagsþróun verði ekki eingöngu með smávægilegum breytingum innan ríkjandi kerfis. Hún verði einnig þegar nýjar leiðir eru teknar upp og raska því jafnvægi sem fyrir er. Nýsköpun er því ekki aðeins tæknileg breyting heldur ferli sem getur skapað nýjar aðstæður í hagkerfinu.<ref name=":3" /> ==== Mark II ==== Í því sem fræðimenn hafa síðar kallað Schumpeter Mark II færist áherslan frá einstaklingnum sem frumkvöðli yfir á stór og rótgróin fyrirtæki. Í síðari skrifum Schumpeters kemur fram sú hugmynd að nýsköpun geti orðið skipulagðari og að stór fyrirtæki geti sjálf byggt upp þá þekkingu og aðstöðu sem þarf til að þróa nýjar vörur og framleiðsluaðferðir. Nýsköpun verður þá ekki eingöngu til vegna frumkvæðis einstaklings heldur getur hún einnig orðið hluti af skipulögðu starfi innan fyrirtækja. Þetta tengist vexti stórfyrirtækja og aukinni sérhæfingu, þar sem rannsóknir og þróun verða hluti af reglulegri starfsemi þeirra. Í ritinu „Kapítalismi, sósíalismi og lýðræði“ fjallaði Schumpeter um þróun kapítalismans og hlutverk stórra fyrirtækja. Mark II felur þó ekki í sér að frumkvöðullinn hverfi algjörlega úr hugmyndum hans. Áherslan færist fremur frá einstaklingnum sem hrindir nýjungum af stað yfir á fyrirtæki sem hafa bolmagn til að stunda nýsköpun með skipulögðum hætti. Mark I og Mark II má því líta á sem ólíkar áherslur í hugmyndum Schumpeters um hvernig nýsköpun verður til og stuðlar að efnahagsþróun.<ref name=":3" /> === Kapítalismi, sósíalismi og lýðræði === Árið 1942 gaf Schumpeter út bókina „Kapítalismi, sósíalismi og lýðræði“ sem að varð ein þekktasta bók sem að hann skrifaði. Þar fjallaði Shumpeter um þróun kapítalismans og velti því fyrir sér hvernig framtíð hans yrði. Hann taldi að kraftur kapítalismans væri byggður á hlutverki nýsköpunar og frumkvöðla starfsemi sem að væri mikilvægur drifkraftur til efnahagslegra breytinga en ekki söfnun fjármagns. Hagnaður væri því ekki varanlegur þar sem að nýjar vörur, framleiðsluaðferðir og skipulag fyrirtækja gætu skapað forskot og þar með myndað hagnað. Þrátt fyrir að Schumpeter hafi talið að kapítalisman vera mjög öflugan, taldi hann að með tímanum þá gæti hann grafið undan sjálfum sér. Þá horfði hann til þess að velgengi kapítalismans gæti leitt til aukinnar stærðar fyrirtækja, stóru fyrirtækin myndu standa sífellt meir fyrir nýsköpun og velgegninni fylgdi einnig aukið skriffræði. Auk þess sem að hann taldi að mögulegt væri að sósíalismi gæti tekið við af kapítalismanum, þar sem að kapítalisminn gæti skapað sjálfur samfélagslegar aðstæður sem leiddu til aukinnar gagngrýni á kerfið.<ref name=":3" /> Schumpeter gagnrýndi það að lýðræðið fælist fyrst og fremst í almannavilja. Í staðinn taldi hann að lýðræðið væri pólitísk þar sem að stjórnmálamenn keppa um stuðning kjósenda í reglulegum kosniningum. Kjósendur myndu því veita stjórnmálamönnum umboð til að stjórna. Gagngrínin var því þannig að lýðræðið væri samkeppni stjórnmálamanna um atkvæði fremur en að að almenningur tæki beint þátt í ákvörðunum.<ref name=":1" /> == Áhrif og arfleið == === Áhrif á nútímarannsóknir um hagvöxt === Ein mikilvægasta arfleið Josephs Schumpeters er hvernig síðari hagfræðingar hafa þróað hugmyndir hans áfram. Philippe Aghion og Peter Howitt settu árið 1992 fram formlegt hagvaxtarlíkan sem byggði á hugmyndinni um skapandi eyðileggingu. Þeir útskýrðu hvernig fjárfesting í rannsóknum og þróun getur skapað viðvarandi hagvöxt og hvernig nýjar tæknilausnir leysa eldri lausnir af hólmi. Með þessu varð sýn Schumpeters að grundvelli kenningar sem hægt var að nota við nákvæma greiningu á hagkerfum. <ref>{{Citation |last=Offer |first=Avner |title=A Prize in ‘Economic Sciences’ |date=2019-11-05 |work=The Nobel Factor |pages=42–67 |url=https://doi.org/10.23943/princeton/9780691196312.003.0003 |access-date=2026-10-01 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-19631-2 |last2=Söderberg |first2=Gabriel}}</ref> Mikilvægi þessarar arfleifðar varð sérstaklega sýnilegt árið 2025 þegar Aghion og Howitt hlutu hlutdeild í Nóbelsverðlaununum í hagfræði fyrir kenninguna um viðvarandi hagvöxt með skapandi eyðileggingu. Verðlaunin voru veitt fyrir þeirra eigin rannsóknir en þær byggðu á hugmynd sem Schumpeter hafði gert að lykilatriði í greiningu sinni.<ref>{{Cite journal |date=2006-07 |title=The Bank of Sweden Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2005 |url=https://doi.org/10.1111/j.1467-9442.2006.00449.x |journal=The Scandinavian Journal of Economics |volume=108 |issue=2 |pages=183–184 |doi=10.1111/j.1467-9442.2006.00449.x |issn=0347-0520}}</ref> === Áhrif á þróunarhagfræði, frumkvöðlafræði og viðskiptasögu === Schumpeter varð einnig mikilvægur innblástur fyrir þróunarhagfræði eða ''evolutionary economics''. Hér er átt við rannsóknir á því hvernig fyrirtæki, tækni og hagkerfi breytast með tímanum. Í þessari rannsóknarhefð er meðal annars skoðað hvernig fyrirtæki læra, aðlagast og þróa nýjar aðferðir og hvers vegna sum þeirra ná árangri á meðan önnur hverfa. Fræðimenn á borð við Richard Nelson og Giovanni Dosi hafa unnið að rannsóknum í þessum anda. Arfleið Schumpeters felst því einnig í því að hafa mótað rannsóknarstefnu þar sem breytingar og þróun atvinnulífsins eru í forgrunni.<ref>{{Cite journal |last=Schumpeter |first=Joseph A. |date=2006-03-07 |title=History of Economic Analysis |url=https://doi.org/10.4324/9780203983911 |doi=10.4324/9780203983911}}</ref> Hugmyndir hans stuðluðu að því að frumkvöðlastarfsemi varð sjálfstætt og mikilvægt rannsóknarefni. Harvard Business School rekur hluta rannsóknarhefðar sinnar á þessu sviði til hugmynda Schumpeters á fjórða og fimmta áratug síðustu aldar. Harvard Business School Áhrifin náðu einnig til viðskiptasögu. Rannsóknarmiðstöð um sögu frumkvöðlastarfsemi við Harvard tengdi saman hagfræðilega greiningu og sögulegar rannsóknir á fyrirtækjum og athafnamönnum. Schumpeter var meðal helstu fræðilegu áhrifavalda þessa starfs. Þannig hjálpaði hann til við að beina athygli að því hvernig ákvarðanir einstaklinga og fyrirtækja geta mótað efnahagslega þróun. <ref>{{Cite journal |last=Lalich |first=Janja |last2=McLaren |first2=Karla |date=2017-09-01 |title=Escaping Utopia |url=https://doi.org/10.4324/9781315295091 |doi=10.4324/9781315295091}}</ref> === Arfleið í efnahagslegri stefnumótun === Síðari rannsóknir í anda Schumpeters hafa haft áhrif á umræðu um hvernig stjórnvöld geta skapað aðstæður fyrir nýsköpun. Þar er skoðað hvernig samkeppni, stofnanir og efnahagslegir hvatar hafa áhrif á vilja fyrirtækja til að fjárfesta í nýjum lausnum. Þessar rannsóknir hafa jafnframt sýnt að breytingar skapa árekstra milli nýrra fyrirtækja og þeirra sem þegar eru á markaði. Rótgróin fyrirtæki geta haft hag af því að verja stöðu sína jafnvel þegar nýjungar gætu aukið framleiðni. Arfleið hans tengist því umræðu um hvernig megi tryggja nýjum fyrirtækjum tækifæri og hjálpa starfsfólki að takast á við breytingar. Þetta er síðari þróun hugmynda hans fremur en tilbúin stefnuáætlun frá honum sjálfum.<ref>{{Cite journal |last=Aghion |first=Philippe |date=2016-12-06 |title=Entrepreneurship and growth: lessons from an intellectual journey |url=https://doi.org/10.1007/s11187-016-9812-z |journal=Small Business Economics |volume=48 |issue=1 |pages=9–24 |doi=10.1007/s11187-016-9812-z |issn=0921-898X}}</ref> === Fræðafélag og verðlaun í hans nafni === Árið 1986 var International Joseph A. Schumpeter Society stofnað að frumkvæði Wolfgangs Stolpers og Horsts Hanusch. Markmið félagsins er að efla rannsóknir í anda Schumpeters. Meðal annars á nýsköpun, tæknibreytingum og þróun hagkerfa.<ref>{{Cite journal |date=1998-01 |title=International Joseph A. Schumpeter Society: Schumpeter Prize Competition 1998 |url=https://doi.org/10.1023/a:1017144320643 |journal=Public Choice |volume=94 |issue=1-2 |pages=222–222 |doi=10.1023/a:1017144320643 |issn=0048-5829}}</ref> Félagið hefur veitt Schumpeter Prize frá árinu 1988 fyrir framúrskarandi fræðileg verk á rannsóknarsviðum þess. Það tengist einnig tímaritinu ''Journal of Evolutionary Economics'', sem hefur verið vettvangur fyrir rannsóknir í þessari hefð. International Joseph A. Schumpeter Society Þá veitir Schumpeter-félagið í Vín sérstök verðlaun í minningu hans fyrir nýstárleg afrek í viðskiptum, stjórnmálum og hagfræði. Meðal verðlaunahafa eru Mario Draghi, Nicholas Stern og Margrethe Vestager. Þessi verðlaun eru aðskilin frá rannsóknarverðlaunum alþjóðlega fræðafélagsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.schumpetergesellschaft-wien.com/schumpeteraward|title=Schumpeter-Award|website=Schumpeter Gesellschaft Wien|language=de-AT|access-date=2026-10-01}}</ref> == Helstu verk == * ''The Nature and Essence of Theoretical Economics (Wesen und Hauptinhalt der theoretischen Nationalökonomie)'', 1908. * ''The Theory of Economic Development (Theorie der wirtschaftlichen Entwicklung),'' 1911; ensk þýðing 1934. * ''„The Instability of Capitalism“,'' 1928''.'' * ''Business Cycles: A Theoretical, Historical and Statistical Analysis of the Capitalist Process,'' 1939. * ''Capitalism, Socialism and Democracy,'' 1942. * ''Ten Great Economists: From Marx to Keynes,'' 1951, gefin út að honum látnum. * ''History of Economic Analysis,'' 1954, gefin út að honum látnum. == Heimildir == <references /> lgbu7gonly4lgymiuj72ekc0gl9isw3 2 193055 1984423 1981467 2026-10-30T13:21:31Z Biveribjarber 121360 1984423 wikitext text/x-wiki = '''David Ricardo''' = David Ricardo (1772–1823) var breskur hagfræðingur, fjármálamaður og stjórnmálamaður og einn helsti fulltrúi [[Klassísk hagfræði|klassískrar hagfræði]]. Hann hóf starfsferil sinn á fjármálamarkaði en sneri sér síðar í auknum mæli að hagfræði og opinberum málum. Ricardo er einkum þekktur fyrir framlag sitt til kenninga um alþjóðaviðskipti og hlutfallslega yfirburði, jarðrentu, verðmæti og tekjuskiptingu.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Worldly Philosophers: The Lives, Times, and Ideas of the Great Economic Thinkers|höfundur=Robert L. Heilbroner|útgefandi=Simon & Schuster|ár=1999|bls=75-104|ISBN=9780684862149}}</ref><ref>{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|bls=95-106|höfundur=Alessandro Roncaglia|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|ISBN=9781316627365}}</ref> Þekktasta rit hans, “On the Principles of Political Economy and Taxation”, kom út árið 1817 og þar setti hann fram margar af þeim hugmyndum sem hann varð þekktastur fyrir.<ref>{{Bókaheimild|titill=David Ricardo: A Biography|bls=123-128|höfundur=David Weatherall|útgefandi=Martinus Nijhoff|ár=1976|ISBN=9789024718658}}</ref> Verk hans höfðu mikil áhrif á þróun klassískrar hagfræði og á síðari hagfræðinga.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|bls=94-106|höfundur=Alessandro Roncaglia|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|ISBN=9781316627365}}</ref> == Ævi, störf og helstu rit == David Ricardo fæddist í London árið 1772 inn í efnaða sefardíska gyðingafjölskyldu sem átti rætur að rekja til Hollands. Faðir hans, Abraham Ricardo, var farsæll verðbréfamiðlari. Ricardo dvaldi um tíma við nám í Amsterdam áður en hann sneri aftur til London á unglingsárum og hóf störf með föður sínum á fjármálamarkaði. Samskipti hans við fjölskylduna rofnuðu árið 1793 þegar hann kvæntist Priscillu Anne Wilkinson utan gyðingatrúar gegn vilja foreldra sinna, en þau eignuðust átta börn saman. Eftir það hóf hann sjálfstæðan feril á fjármálamarkaði og varð á skömmum tíma auðugur fjármálamaður.<ref>{{Bókaheimild|titill=David Ricardo: A Biography|bls=41-46|höfundur=David Weatherall|útgefandi=Martinus Nijhoff|ár=1976|ISBN=9789024718658}}</ref> Áhugi Ricardo á stjórnmálahagfræði vaknaði árið 1799 þegar hann las ''The Wealth of Nations'' eftir [[Adam Smith]]. Næstu ár kynnti hann sér hagfræði samhliða störfum sínum á fjármálamarkaði. Hugsun hans mótaðist bæði af verkum Smiths og efnahagslegum deilum samtímans. Fyrstu opinberu skrif hans um hagfræði komu fram frá árinu 1809 í tengslum við deilur um peninga- og gjaldmiðilsmál, en síðar beindust skrif hans í auknum mæli að öðrum viðfangsefnum stjórnmálahagfræðinnar.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|bls=94-95|höfundur=Alessandro Roncaglia|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|ISBN=9781316627365}}</ref> Á árunum 1814–1815 dró Ricardo sig smám saman út úr daglegum viðskiptum á fjármálamarkaði eftir að hafa aflað sér mikilla auðæfa. Árið 1814 keypti hann Gatcombe Park í Gloucestershire og gat í kjölfarið varið meiri tíma í fræðileg skrif og opinber málefni. Mikilvægur hluti viðskiptastarfsemi hans hafði falist í verðbréfaviðskiptum og þátttöku í fjármögnun breskra ríkislána. Árið 1815 gaf hann út ''Essay on the Influence of a Low Price of Corn on the Profits of Stock'', sem markaði mikilvægan áfanga í þróun þeirra hugmynda sem hann setti síðar fram með ítarlegri hætti.<ref>{{Bókaheimild|titill=David Ricardo: A Biography|bls=101-106|höfundur=David Weatherall|útgefandi=Martinus Nijhoff|ár=1976|ISBN=9789024718658}}</ref> Þekktasta rit Ricardo, ''On the Principles of Political Economy, and Taxation'', kom út árið 1817 og varð eitt helsta rit klassískrar stjórnmálahagfræði. Hann hélt áfram að endurskoða verkið eftir fyrstu útgáfu þess og þriðja útgáfan kom út árið 1821 með ýmsum breytingum og viðbótum. Samhliða útgefnum ritum þróaði Ricardo hugmyndir sínar í umfangsmiklum bréfaskiptum við aðra hagfræðinga og hugsuði samtímans, einkum [[Thomas Malthus|Thomas Robert Malthus]] og [[James Mill]].<ref>{{Bókaheimild|titill=David Ricardo: A Biography|bls=73-78|höfundur=David Weatherall|útgefandi=Martinus Nijhoff|ár=1976|ISBN=9789024718658}}</ref> Árið 1819 varð Ricardo þingmaður fyrir Portarlington á Írlandi, lítið kjördæmi með mjög takmarkaðan fjölda kjósenda sem endurspeglaði þröngt kosningakerfi Bretlands á þessum tíma. Hann sat á þingi til dauðadags og tók þar meðal annars þátt í umræðum um efnahagsmál, ríkisfjármál, opinberar skuldir og umbótamál. Þingstörfin urðu þannig mikilvægur vettvangur fyrir þátttöku hans í opinberri umræðu á síðustu árum ævinnar.<ref>{{Bókaheimild|titill=David Ricardo: A Biography|bls=135-141|höfundur=David Weatherall|útgefandi=Martinus Nijhoff|ár=1976|ISBN=9789024718658}}</ref> Ricardo lést 11. september 1823, 51 árs að aldri. Hann lét eftir sig miklar eignir til fjölskyldu sinnar og jafnframt minni fjárhæðir til nokkurra ættingja og náinna vina. Rit hans, þingræður og umfangsmikil bréfaskipti voru síðar gefin út í ''The Works and Correspondence of David Ricardo'', ellefu binda fræðilegri útgáfu undir ritstjórn Piero Sraffa með samstarfi M. H. Dobb. Fyrstu bindin komu út árið 1951 og heildarútgáfunni lauk árið 1973.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|bls=233-234|höfundur=Alessandro Roncaglia|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|ISBN=9781316627365}}</ref> == Framlög til hagfræðinnar == David Ricardo var einn helsti fulltrúi klassískrar hagfræði. Hann lagði einkum áherslu á hvernig framleiðsla og tekjur skiptust milli launafólks, fjármagnseigenda og landeigenda, hvernig verðmæti vara myndaðist og hvaða áhrif viðskipti og fjármagnssöfnun hefðu á þróun hagkerfisins. Greining hans á jarðrentu, vinnugildi og hlutfallslegum yfirburðum varð sérstaklega áhrifamikil í þróun hagfræðinnar.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|bls=95-106|höfundur=Alessandro Roncaglia|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|ISBN=9781316627365}}</ref> === Verðmæti, jarðrenta og tekjuskipting === Ricardo skipti samfélaginu í þrjá meginhópa: launafólk, fjármagnseigendur og landeigendur, sem fengu tekjur í formi launa, hagnaðar og jarðrentu. Hann taldi skiptingu framleiðslunnar milli þessara hópa eitt mikilvægasta viðfangsefni hagfræðinnar. Hagnaður gegndi sérstaklega mikilvægu hlutverki þar sem hann tengdist fjárfestingu, fjármagnssöfnun og [[Hagvöxtur|hagvexti.]]<ref name=":1">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|bls=95-99|höfundur=Alessandro Roncaglia|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|ISBN=9781316627365}}</ref> Jarðrentukenning Ricardo byggðist á því að land væri misjafnt að frjósemi. Lakasta landið sem væri í ræktun á hverjum tíma greiddi enga rentu, en betra land skilaði rentu vegna þess að þar væri hægt að framleiða sömu afurðir með lægri kostnaði. Þegar eftirspurn eftir matvælum jókst og lakara land var tekið til ræktunar jókst renta á betra landi, en hagnaðarhlutfall fjármagnseigenda hafði tilhneigingu til að lækka.<ref name=":1" /> === Laun og hagnaður === Ricardo taldi að laun hefðu tilhneigingu til að færast að því stigi sem nægði til framfærslu launafólks til lengri tíma. Hann byggði þar að hluta á mannfjöldakenningu Thomas Robert Malthus. Framfærslustigið átti þó ekki aðeins við líkamlegt lágmark heldur gat einnig ráðist af samfélagslegum og sögulegum aðstæðum.<ref name=":1" /> Laun og [[hagnaður]] voru nátengd í greiningu Ricardo. Ef launakostnaður hækkaði, að öðru óbreyttu, minnkaði sá hluti framleiðslunnar sem rann til hagnaðar. Þetta skipti máli þar sem lægra hagnaðarhlutfall dró úr möguleikum á frekari fjárfestingu og fjármagnssöfnun.<ref name=":1" /> === Vinnugildiskenningin === Ricardo notaði vinnugildiskenningu til að skýra hlutfallslegt verðmæti vara. Samkvæmt henni réðst skiptihlutfall vara að stórum hluta af því magni vinnu sem þurfti, beint og óbeint, til að framleiða þær.<ref name=":1" /> Hann gerði sér þó grein fyrir því að vinnumagnið eitt gæti ekki skýrt allt verðmætamyndunarferlið. Mismunandi notkun fjármagns, lengd framleiðsluferla og ending fastafjármuna gátu valdið því að verð viki frá því sem vinnumagnið eitt og sér gæfi til kynna. Vinnugildiskenningin var því fremur nálgun að skýringu hlutfallslegs verðs en fullkomin verðkenning.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|bls=99-100|höfundur=Alessandro Roncaglia|útgefandi=2017|ár=2017|ISBN=9781316627365}}</ref> Ricardo greindi einnig á milli markaðsverðs og þess verðs sem mótaðist af framleiðsluskilyrðum til lengri tíma. [[Framboð og eftirspurn]] gátu haft áhrif á markaðsverð til skamms tíma, en framleiðslukostnaður skipti meira máli fyrir langtímaverð.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|bls=101-103|höfundur=Alessandro Roncaglia|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|ISBN=9781316627365}}</ref> === Alþjóðaviðskipti og hlutfallslegir yfirburðir === Eitt þekktasta framlag Ricardo er kenningin um hlutfallslegan kostnað, sem síðar hefur almennt verið tengd hugtakinu hlutfallslegir yfirburðir. Samkvæmt henni geta tvö lönd bæði hagnast á viðskiptum þótt annað þeirra geti framleitt allar vörur með lægri kostnaði en hitt. Það sem skiptir máli er hlutfallslegur kostnaður við framleiðslu mismunandi vara innan hvers lands.<ref name=":2">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|höfundur=Alessandro Roncaglia|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|bls=105-106|ISBN=9781316627365}}</ref> Land ætti því að sérhæfa sig í þeirri framleiðslu þar sem hlutfallslegur kostnaður þess er lægstur og flytja inn þær vörur sem það framleiðir með hærri hlutfallslegum kostnaði. Með sérhæfingu og viðskiptum geta bæði lönd aukið það magn vara sem þeim stendur til boða.<ref name=":2" /> === Fjármagnssöfnun og langtímaþróun hagkerfisins === Í langtímagreiningu Ricardo gegndi hagnaðarhlutfallið lykilhlutverki. Hagnaður fjármagnseigenda stuðlaði að fjárfestingu og fjármagnssöfnun og þannig að frekari hagvexti. Eftir því sem hagkerfið stækkaði jókst hins vegar eftirspurn eftir matvælum og þörf varð á að taka lakara land til ræktunar. Það hækkaði framleiðslukostnað og jarðrentu og þrýsti hagnaðarhlutfallinu niður.<ref name=":1" /> Ef þessi þróun héldi áfram gæti fjármagnssöfnun smám saman hægt á sér og hagkerfið stefnt að stöðnunarástandi þar sem frekari hagvöxtur væri takmarkaður. Þessi langtímasýn tengdi þannig saman kenningar Ricardo um rentu, laun, hagnað og hagvöxt.<ref name=":1" /> == Umfjöllun um peningamál, gjaldeyrismál og tæknibreytingar == === [[Peningar]] og gjaldeyrismál === Peningar og gjaldeyrismál voru meðal fyrstu viðfangsefna David Ricardo í hagfræði. Hann tók virkan þátt í svonefndri bullion-deilu í Bretlandi, sem snerist meðal annars um verðgildi pappírspeninga, gullverð og stefnu [[Englandsbanki|Englandsbanka]] á tímabili þegar innleysanleika bankaseðla í gull hafði verið frestað. Árið 1810 gaf Ricardo út ritið ''The High Price of Bullion, a Proof of the Depreciation of Bank Notes'', þar sem hann fjallaði um tengsl peningamagns, verðgildis bankaseðla og [[Gengi|gengis]].<ref>{{Bókaheimild|titill=David Ricardo: A Biography|bls=55-60|útgefandi=Martinus Nijhoff|höfundur=David Weatherall|ár=1976|ISBN=9789024718658}}</ref> Ricardo taldi að verðgildi pappírspeninga gæti lækkað ef of mikið magn þeirra væri gefið út. Hann lagði því áherslu á að útgáfa pappírspeninga þyrfti að sæta takmörkunum svo verðgildi þeirra héldist í samræmi við það peningalega viðmið sem notað væri. Í ''On the Principles of Political Economy and Taxation'' gagnrýndi hann þá hugmynd að aukin seðlaútgáfa gæti ekki haft áhrif á verðlag, gullverð eða gjaldeyrisgengi.<ref name=":3">{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|höfundur=Alessandro Roncaglia|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|bls=103-105|ISBN=9781316627365}}</ref> Ricardo var þó ekki andvígur notkun pappírspeninga. Í ritinu ''Proposals for an Economical and Secure Currency'' frá 1816 hélt hann því fram að vel skipulagður pappírsgjaldmiðill gæti verið hagkvæmari en kerfi þar sem gull væri mikið notað beint í viðskiptum. Hann lagði til fyrirkomulag þar sem hægt væri að tengja pappírspeninga við gull með innlausn samkvæmt ákveðnu viðmiði. Markmiðið var að njóta hagkvæmni pappírspeninga en um leið takmarka möguleika á of mikilli peningaútgáfu.<ref name=":3" /> === Vélar og tæknibreytingar === Afstaða Ricardo til áhrifa vélvæðingar á launafólk breyttist á síðari hluta ferils hans. Í þriðju útgáfu ''On the Principles of Political Economy and Taxation'' árið 1821 bætti hann við sérstökum kafla, „On Machinery“. Í upphafi kaflans segir Ricardo sjálfur að skoðanir hans á málinu hafi breyst verulega eftir frekari umhugsun.<ref>Samuel Hollander, „Retrospectives: Ricardo on Machinery,“ ''Journal of Economic Perspectives'' 33, nr. 2 (2019): 230. <nowiki>https://doi.org/10.1257/jep.33.2.229</nowiki>.</ref> Ricardo hafði áður talið að innleiðing vinnusparandi véla væri almennt til hagsbóta fyrir samfélagið og að óþægindi vegna tilfærslu vinnuafls væru fyrst og fremst tímabundin. Í „On Machinery“ viðurkenndi hann hins vegar að innleiðing véla gæti við ákveðnar aðstæður skaðað hagsmuni launafólks. Hann taldi mögulegt að hreinar tekjur samfélagsins gætu aukist á sama tíma og það magn framleiðslu eða fjármagns sem stæði undir atvinnu launafólks minnkaði.<ref>Samuel Hollander, „Retrospectives: Ricardo on Machinery,“ ''Journal of Economic Perspectives'' 33, nr. 2 (2019): 230, 232–233. <nowiki>https://doi.org/10.1257/jep.33.2.229</nowiki>.</ref> Ricardo hélt þó ekki fram að vélar ættu almennt að vera bannaðar eða tækniframfarir stöðvaðar. Í sama kafla tók hann fram að niðurstöður hans ættu ekki að leiða til þeirrar ályktunar að ekki ætti að hvetja til notkunar véla. Hann benti jafnframt á að tækniframfarir væru yfirleitt innleiddar smám saman og að aukin framleiðni, sparnaður og fjármagnssöfnun gætu síðar aukið eftirspurn eftir vinnuafli.<ref>Samuel Hollander, „Retrospectives: Ricardo on Machinery,“ ''Journal of Economic Perspectives'' 33, nr. 2 (2019): 235–236. <nowiki>https://doi.org/10.1257/jep.33.2.229</nowiki>.</ref> Þessi breytta afstaða Ricardo hefur verið mikið rædd í sögu hagfræðinnar. Samuel Hollander bendir á að kaflinn „On Machinery“ feli bæði í sér viðurkenningu á því að tæknibreytingar geti skaðað hagsmuni launafólks og ýmsa fyrirvara sem draga úr þeirri niðurstöðu að Ricardo hafi orðið almennt andvígur vélvæðingu.<ref>Samuel Hollander, „Retrospectives: Ricardo on Machinery,“ ''Journal of Economic Perspectives'' 33, nr. 2 (2019): 231, 235–236. <nowiki>https://doi.org/10.1257/jep.33.2.229</nowiki>.</ref> == Tilvísanir == <references /> i7sajdkgwqx9t93l7zbxgbktvhxltx1 0 193118 1984472 1982271 2026-10-30T15:05:33Z TKSnaevarr 53243 1984472 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Conferència Hélène Cixous i diàleg amb Roni Horn - 14454122271 (cropped).jpg|thumb|Roni Horn 2014]] '''Roni Horn''' (fædd [[29. september|25. september]] [[1955]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[myndlistarmaður]] og [[rithöfundur]]. Hún fæddist í [[New York-borg|New York]] borg, þar sem hún býr og starfar. Hún er samkynheigð.<ref>{{Cite web|url=https://www.wmagazine.com/story/roni-horn|title=Roni Horn|date=November 2009|website=W Magazine}}</ref> Hún heitir í höfuðið á ömmum sínum en þær hétu báðar Rose. Nafnið Roni er kynhlutlaust. Horn lauk MFA námi í [[höggmyndalist]] frá [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] árið [[1978]]. Hún hefur frá árinu [[1975]] oft komið Íslands og hefur landslag á Íslandi og einangrun hafa mikil áhrif á verk hennar. Roni fékk [[Íslenska|íslenskan]] [[Ríkisborgararéttur|ríkisborgararétt]] árið [[2023]].<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/153/s/1281.html|title=1281/153 lög í heild: veiting ríkisborgararéttar|date=2023-03-09|publisher=[[Althing]]|language=is|access-date=2025-07-08}}</ref> == Að staðsetja == Hún hefur skrifað og vinnur enn að ritröðinni ''To Place'' (1990-) en þær bækur fjalla um Ísland. == Innsetningar == [[File:Stykkisholmur_12.jpg|thumb|Vatnasafnið í [[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Stykkishólmi]]]] [[Veður]] hefur verið mikilvægt í verkum Roni Horn. Hún hefur skapað nokkur verk um það, þar á meðan varanlega innsetningu fyrir Deutscher Wetterdienst í Munchen,''You Are the Weather—Munich'' (1996–97), ''You in You'' (1997), sem er gangbraut úr gúmmíhellum í járnbrautarstöð í Basel sem líkja eftir óvenjulegum [[Basalt|basaltummyndunum]] á Íslandi ''Some Thames'' (2000), varanleg innsetning í [[Háskólinn á Akureyri|University of Akureyri]] sem samanstendur af 80 myndum af vatni . Árið 2007 setti hún á fót ''Vatnasafn / Library of Water'', langtíma innsetning í [[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Stykkishólmi]] en þar er innsetningin er gerð úr vatni sem safnað er frá íslenskum jöklum.<ref>{{Cite journal |last=Lossin |first=R.H. |date=January 2010 |title=Roni Horn aka Roni Horn |url=http://brooklynrail.org/2009/12/artseen/roni-horn-aka-roni-horn |journal=The Brooklyn Rail}}</ref> == Vatnasafnið == [[Vatnasafn|Vatnasafnið]] er staðsett í fyrrum bókasafnsbyggingu í Stykkishólmi. Horn tók eftir byggingunni á níunda áratugnum en byggingin er staðsett á hæð efst í bænum, með útsýni yfir höfnina og út á sjó. Horn vildi árið [[2004]] að byggingin væri höggmyndasvæði og samfélagsmiðstöð. == Ljósmyndaverk == Fyrsta innsetning Horn með ljósmyndum var ''You Are The Weather (1994-1996)'', en það er tímaröð af 100 nærmyndum af sömu konu, Margréti og eru myndirnar teknar í ýmsum hveralaugum á Íslandi. <ref name="PBS">{{Cite web|url=https://www.pbs.org/show/art-21/|title=ART21|via=www.pbs.org}}</ref> Verk Roni Horn ''Þetta er ég, þetta ert þú'' samanstendur af 48 litmyndaseríum sem eru andlitsmyndir af frænku hennar á unglingsárum. Verkið var fyrst sýnt í New York 2001 en var sýnt í Gallerí i8 árið 2003.<ref>[https://timarit.is/page/3476558?iabr=on Þegar einn plús einn verða þrír (Ragna Sigurðardóttir, Morgunblaðið 7. ágúst 2003]</ref> == Tilvísanir == <references/> {{DEFAULTSORT:Horn, Roni}} [[Flokkur:Bandarískir myndlistarmenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1955]] du0u5qe2xximad2d4mf0obbvs9kexas 0 193310 1984425 2026-10-30T13:24:08Z Akigka 183 Akigka færði [[Myriophyllum]] á [[Marar]] 1984425 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Marar]] kv494ansc4l5ntwrt87qc4t616y92ce 1 193311 1984500 2026-10-30T18:03:03Z Berserkur 10188 Nýr hluti: /* Gallerí */ 1984500 wikitext text/x-wiki == Gallerí == Af hverju var myndagalleríið fjarlægt? [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 30. október 2026 kl. 18:03 (UTC) 6n7fcfmhnm5uzpygko8dxvcrmvfch67 1984501 1984500 2026-10-30T18:05:41Z Akigka 183 /* Gallerí */ Svar 1984501 wikitext text/x-wiki == Gallerí == Af hverju var myndagalleríið fjarlægt? [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 30. október 2026 kl. 18:03 (UTC) :Ég var með [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Image_use_policy#Image_galleries þetta] í huga, en get alveg bætt því inn aftur. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 30. október 2026 kl. 18:05 (UTC) arvsbd0bks5cf2vlq0fqkjetksndxk5 1984504 1984501 2026-10-30T18:20:27Z Berserkur 10188 1984504 wikitext text/x-wiki == Gallerí == Af hverju var myndagalleríið fjarlægt? [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 30. október 2026 kl. 18:03 (UTC) :Ég var með [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Image_use_policy#Image_galleries þetta] í huga, en get alveg bætt því inn aftur. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 30. október 2026 kl. 18:05 (UTC) :: '' Gallery images must collectively add to the reader's understanding of the subject...'' Já, mér fannst bæta við að hafa mynd af karl og kvendýrum og kiðlingum og sýna dýrin í klettum. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 30. október 2026 kl. 18:20 (UTC) cxal77hip5oxmjzreb96vlznqp8isgm 1984505 1984504 2026-10-30T18:20:51Z Berserkur 10188 1984505 wikitext text/x-wiki == Gallerí == Af hverju var myndagalleríið fjarlægt? [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 30. október 2026 kl. 18:03 (UTC) :Ég var með [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Image_use_policy#Image_galleries þetta] í huga, en get alveg bætt því inn aftur. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 30. október 2026 kl. 18:05 (UTC) :: ''Gallery images must collectively add to the reader's understanding of the subject...'' Já, mér fannst bæta við að hafa mynd af karl og kvendýrum og kiðlingum og sýna dýrin í klettum. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 30. október 2026 kl. 18:20 (UTC) qvup4474v0jb4rr1qiysbazu7i06kup 0 193312 1984509 2026-10-30T18:32:17Z Akigka 183 Bjó til síðu með „{{Taxobox | fossil_range = [[míósen]]-nútíma | image = Stone Sheep British Columbia.jpg | image_caption = [[Stone-fé]] (''Ovis dalli stonei'') í Bresku Kólumbíu, 2009. | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') | familia = [[Slíðurhyrningar]] (''Bovidae'') | subfamilia = ''Caprinae'' | taxon = Geitfé | authority = John Edward Gray|J....“ 1984509 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | fossil_range = [[míósen]]-nútíma | image = Stone Sheep British Columbia.jpg | image_caption = [[Stone-fé]] (''Ovis dalli stonei'') í Bresku Kólumbíu, 2009. | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') | familia = [[Slíðurhyrningar]] (''Bovidae'') | subfamilia = ''Caprinae'' | taxon = Geitfé | authority = [[John Edward Gray|J. E. Gray]], 1821 | subdivision_ranks = Ættbálkar | subdivision = * Caprini * Ovibovini * Pantholopini }} '''Geitfé''' ([[fræðiheiti]]: ''Caprinae'') er undirætt miðlungsstórra [[jórturdýr]]a af ætt [[slíðurhyrningar|slíðurhyrninga]]. Þekktustu tegundir þessarar undirættar eru [[sauðfé]] og [[geitur]], en hún nær líka yfir [[sauðnaut]], [[fjallageit]]ur, [[karakúlfé]] og [[múfflonfé]]. Margar tegundir af geitfé hafa orðið útdauða frá lokum síðustu [[ísöld|ísaldar]], líklegast af mannavöldum. Af þeim tegundum sem eftir eru eru þrjár skilgreindar í útrýmingarhættu, fimm í viðkvæmri stöðu, sjö í hættu sem þarfnast verndunar, og sjö í engri hættu. Minnstu tegundirnar, geitur af ættkvíslinni ''[[Naemorhedus]]'', eru aðeins 1 metri á lengd, meðan sauðnaut verða allt að 2,5 metrar og vega 350 kg. 73hsyixo49g735xk0j8zilwj6tp3zvr 1984510 1984509 2026-10-30T18:32:39Z Akigka 183 1984510 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | fossil_range = [[míósen]]-nútíma | image = Stone Sheep British Columbia.jpg | image_caption = [[Stone-fé]] (''Ovis dalli stonei'') í Bresku Kólumbíu, 2009. | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') | familia = [[Slíðurhyrningar]] (''Bovidae'') | subfamilia = ''Caprinae'' | taxon = Geitfé | authority = [[John Edward Gray|J. E. Gray]], 1821 | subdivision_ranks = Ættbálkar | subdivision = * Caprini * Ovibovini * Pantholopini }} '''Geitfé''' ([[fræðiheiti]]: ''Caprinae'') er undirætt miðlungsstórra [[jórturdýr]]a af ætt [[slíðurhyrningar|slíðurhyrninga]]. Þekktustu tegundir þessarar undirættar eru [[sauðfé]] og [[geitur]], en hún nær líka yfir [[sauðnaut]], [[fjallageit]]ur, [[karakúlfé]] og [[múfflonfé]]. Margar tegundir af geitfé hafa orðið útdauða frá lokum síðustu [[ísöld|ísaldar]], líklegast af mannavöldum. Af þeim tegundum sem eftir eru eru þrjár skilgreindar í útrýmingarhættu, fimm í viðkvæmri stöðu, sjö í hættu sem þarfnast verndunar, og sjö í engri hættu. Minnstu tegundirnar, geitur af ættkvíslinni ''[[Naemorhedus]]'', eru aðeins 1 metri á lengd, meðan sauðnaut verða allt að 2,5 metrar og vega 350 kg. {{stubbur}} [[Flokkur:Geitfé| ]] gwdhdtjj0hmxnto28o0dhjvd7iwdkv7 1984511 1984510 2026-10-30T19:08:09Z Akigka 183 1984511 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | fossil_range = [[míósen]]-nútíma | image = Stone Sheep British Columbia.jpg | image_caption = [[Stone-fé]] (''Ovis dalli stonei'') í Bresku Kólumbíu, 2009. | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') | familia = [[Slíðurhyrningar]] (''Bovidae'') | subfamilia = ''Caprinae'' | taxon = Geitfé | authority = [[John Edward Gray|J. E. Gray]], 1821 | subdivision_ranks = Ættbálkar | subdivision = * Caprini * Ovibovini * Pantholopini }} '''Geitfé''' ([[fræðiheiti]]: ''Caprinae'') er undirætt miðlungsstórra [[jórturdýr]]a af ætt [[slíðurhyrningar|slíðurhyrninga]]. Þekktustu tegundir þessarar undirættar eru [[sauðfé]] og [[geitur]], en hún nær líka yfir [[sauðnaut]], [[klettafjallageit]]ur, [[karakúlfé]] og [[múfflonfé]]. Margar tegundir af geitfé hafa orðið útdauða frá lokum síðustu [[ísöld|ísaldar]], líklegast af mannavöldum. Af þeim tegundum sem eftir eru eru þrjár skilgreindar í útrýmingarhættu, fimm í viðkvæmri stöðu, sjö í hættu sem þarfnast verndunar, og sjö í engri hættu. Minnstu tegundirnar, geitur af ættkvíslinni ''[[Naemorhedus]]'', eru aðeins 1 metri á lengd, meðan sauðnaut verða allt að 2,5 metrar og vega 350 kg. {{stubbur}} [[Flokkur:Geitfé| ]] 07cpr0i3st9ctqcw8cm526rzibrffzv 0 193313 1984513 2026-10-30T19:15:13Z Akigka 183 Tilvísun á [[Íslenska sauðkindin]] 1984513 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Íslenska sauðkindin]] i292zf1yqbtvqdkpln4y60924mc77oq 1 193314 1984516 2026-10-30T23:28:46Z ~2026-58130-18 122376 Nýr hluti: /* Efni á öðrum tungumálum */ 1984516 wikitext text/x-wiki == Efni á öðrum tungumálum == Af hverju er síðan ekki tengd við sambærilegar síður á öðrum tungumálum? [[Kerfissíða:Framlög/~2026-58130-18|~2026-58130-18]] ([[Notandaspjall:~2026-58130-18|spjall]]) 30. október 2026 kl. 23:28 (UTC) of3blk6b3w7ph5hjuiwconfe480dfao 1984533 1984516 2026-10-31T10:30:32Z Berserkur 10188 /* Efni á öðrum tungumálum */ 1984533 wikitext text/x-wiki == Efni á öðrum tungumálum == Af hverju er síðan ekki tengd við sambærilegar síður á öðrum tungumálum? [[Kerfissíða:Framlög/~2026-58130-18|~2026-58130-18]] ([[Notandaspjall:~2026-58130-18|spjall]]) 30. október 2026 kl. 23:28 (UTC) : Hún er tengd í 10 önnur tungumál. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 31. október 2026 kl. 10:30 (UTC) p8obii1miz9x40xc8zh0fer4q5b39dw 1984534 1984533 2026-10-31T10:32:37Z Akigka 183 /* Efni á öðrum tungumálum */ Svar 1984534 wikitext text/x-wiki == Efni á öðrum tungumálum == Af hverju er síðan ekki tengd við sambærilegar síður á öðrum tungumálum? [[Kerfissíða:Framlög/~2026-58130-18|~2026-58130-18]] ([[Notandaspjall:~2026-58130-18|spjall]]) 30. október 2026 kl. 23:28 (UTC) : Hún er tengd í 10 önnur tungumál. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 31. október 2026 kl. 10:30 (UTC) ::Var að bæta því við ... [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 31. október 2026 kl. 10:32 (UTC) 378wryl02qrhyu3mnfu1ayv40sny8yo 1984536 1984534 2026-10-31T10:34:31Z Berserkur 10188 /* Efni á öðrum tungumálum */ 1984536 wikitext text/x-wiki == Efni á öðrum tungumálum == Af hverju er síðan ekki tengd við sambærilegar síður á öðrum tungumálum? [[Kerfissíða:Framlög/~2026-58130-18|~2026-58130-18]] ([[Notandaspjall:~2026-58130-18|spjall]]) 30. október 2026 kl. 23:28 (UTC) : Hún er tengd í 10 önnur tungumál. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 31. október 2026 kl. 10:30 (UTC) ::Var að bæta því við ... [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 31. október 2026 kl. 10:32 (UTC) ::: O.k. Fellur þetta undir aðra síðu á ensku?--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 31. október 2026 kl. 10:34 (UTC) ouuy46d2ks9f6jzc7mviswsciqczfcd 1984537 1984536 2026-10-31T10:37:29Z Akigka 183 /* Efni á öðrum tungumálum */ Svar 1984537 wikitext text/x-wiki == Efni á öðrum tungumálum == Af hverju er síðan ekki tengd við sambærilegar síður á öðrum tungumálum? [[Kerfissíða:Framlög/~2026-58130-18|~2026-58130-18]] ([[Notandaspjall:~2026-58130-18|spjall]]) 30. október 2026 kl. 23:28 (UTC) : Hún er tengd í 10 önnur tungumál. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 31. október 2026 kl. 10:30 (UTC) ::Var að bæta því við ... [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 31. október 2026 kl. 10:32 (UTC) ::: O.k. Fellur þetta undir aðra síðu á ensku?--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 31. október 2026 kl. 10:34 (UTC) ::::"Invalidity" vísar bara á [[:en:Disability]] (sem er tengt við [[fötlun]] á íslensku). Kannski ætti fremur að tengja örorku við [[:de:Arbeitsunfähigkeit]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 31. október 2026 kl. 10:37 (UTC) 04sux08zqt94j9ggtbk1jjk5b6moi4o 0 193315 1984517 2026-10-31T00:04:18Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Persóna | nafn = Gudrun Ensslin | búseta = | mynd = GudrunEnsslin.jpg | myndatexti = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1940|8|15}} | fæðingarstaður = [[Bartholomä]], [[Þriðja ríkið|Þýskalandi]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1977|10|18|1940|8|15}} | dauðastaður = [[Stuttgart]], [[Vestur-Þýskaland]]i | þjóðerni = [[Þýskaland|Þýsk]] | háskóli = [[Fríháskólinn í Berlín]] | samtök =...“ 1984517 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Gudrun Ensslin | búseta = | mynd = GudrunEnsslin.jpg | myndatexti = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1940|8|15}} | fæðingarstaður = [[Bartholomä]], [[Þriðja ríkið|Þýskalandi]] | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1977|10|18|1940|8|15}} | dauðastaður = [[Stuttgart]], [[Vestur-Þýskaland]]i | þjóðerni = [[Þýskaland|Þýsk]] | háskóli = [[Fríháskólinn í Berlín]] | samtök = [[Rauða herdeildin]] | maki = Bernward Vesper | börn = Felix Ensslin }} '''Gudrun Ensslin''' (15. ágúst 1940 – 18. október 1977)<ref>{{Cite web|title=Baader, Andreas, Ulrike Meinhof, Gudrun Ensslin, Holger Meins, Jan Carl Rasp|url=https://www.lexikon-der-politischen-strafprozesse.de/glossar/baader-andreas-und-ulrike-meinhof-gudrun-ensslin-holger-meins-jan-carl-raspe/}}</ref> var þýskur [[hryðjuverk]]amaður<ref name=":0">{{Cite web |last=NDR |title=7. Juni 1972: RAF-Terroristin Ensslin wird gefasst |url=https://www.ndr.de/geschichte/chronologie/7-Juni-1972-RAF-Terroristin-Ensslin-wird-gefasst,ensslinfestnahme101.html |access-date=12 November 2020 |website=www.ndr.de |language=de}}</ref> og stofnmeðlimur í [[Rauða herdeildin|Rauðu herdeildinni]] (þýska: ''Rote Armee Fraktion''), öfgavinstrisinnuðum vígasamtökum sem voru virk í [[Vestur-Þýskaland]]i. ==Æviágrip== Gudrun Ensslin fæddist árið 1940 og var fjórða barn foreldra sinna af sjö. Faðir hennar var prestur og Gudrun var fremur trúhneigð fram yfir tvítugsaldur. Hún nam þýsk fræði, bókmenntir og sögu í háskóla og kynntist skáldinu Bernward Vesper, sem hún giftist. Þau stofnuðu saman bókaforlag árið 1963 og gáfu saman út bókina ''Gegn dauðanum'', sem var samsafn ritgerða gegn [[kjarnavopn]]um. Árið 1965 fluttu hjónin til [[Berlín]]ar til að taka þátt í kosningabaráttu [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Jafnaðarmannaflokksins]] (SDP) undir forystu [[Willy Brandt]] fyrir þingkosningar sama ár. SDP vann stórsigur í kosningunum en eftir þær myndaði Brandt samsteypustjórn með [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Þýskaland)|Kristilega demókrataflokknum]]. Þetta leiddi til þess að Ensslin sneri baki við SDP og fór að hneigjast lengra til vinstri.<ref name=heimsmynd>{{Tímarit.is|7179742|Hryðjuverkamenn Rauðu herdeildarinnar|blað=[[Heimsmynd]]|útgáfudagsetning=1. mars 1992|blaðsíða=64–75|höfundur=Kristján Kristjánsson}}</ref> Ensslin sneri sér aftur að háskólanámi og hóf að vinna að doktorsritgerð sinni. Árið 1967 kynntist Ensslin [[Andreas Baader|Andreasi Baader]] þegar hann kom ásamt hópi fólks í íbúð þeirra Vespers eftir sýningu á pólitískum ballett. Ensslin, Baader og fleiri vinstrisinnuð ungmenni urðu áberandi í mótmæla- og skemmdarverkastarfsemi á móti þýskum stjórnvöldum, sér í lagi eftir að lögregla skaut ungan stúdent til bana á mótmælasamkomu gegn komu íranska keisarans [[Múhameð Resa Pahlavi|Resa Pahlavi]] til Þýskalands 2. júní 1967.<ref name=heimsmynd/> ===Vopnuð barátta=== Síðla árs 1968 voru Ensslin og Baader dæmd í þriggja ára fangelsi fyrir að kveikja í vöruhúsi í [[Frankfurt]]. Fyrir dómi færði Ensslin rök fyrir því að íkveikjan hefði verið réttmæt mótmælaaðgerð gegn [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðinu]] en þetta var ekki talið henni til málsbóta. Á meðan mál þeirra Baaders var í hámæli í Þýskalandi komust þau í kynni við vinstrisinnaða blaðakonu, [[Ulrike Meinhof]], sem átti eftir að verða náin samstarfskona þeirra.<ref name=heimsmynd/> Ensslin og Baader fengu reynslulausn úr fangelsi eftir að þau höfðu afplánað fjórtán mánaða fangavist. Skömmu eftir að þau voru látin laus var mál þeirra tekið upp að nýju og þriggja ára dómurinn yfir þeim staðfestur. Í stað þess að gefa sig aftur fram við yfirvöld fengu þau Ulrike Meinhof til að skjóta yfir þau skjólshúsi í Berlín. Á meðan Ensslin og Baader voru í felum hjá Meinhof komu þau sér í samband við svipað þenkjandi fólk sem vildi ná fram samfélagsbreytingum og byggðu upp lítinn hóp fólks sem var reiðubúið til að grípa til vopna.<ref name=heimsmynd/> Á meðan þau Ensslin voru enn í felum hjá Meinhof bar njósnari kennsl á Baader og hann var handtekinn. Ensslin fékk Meinhof til að skipuleggja með sér flótta Baaders úr fangelsi. Þann 14. maí 1970 réðst Ensslin ásamt vopnuðum hópi fólks inn á bókasafn fangelsissjúkrahúss á meðan Meinhof þóttist taka viðtal við Baader og frelsaði hann úr fangelsinu. Einn lögreglumaður særðist illa þegar skotið var á hann í flóttanum. Upphaf [[Rauða herdeildin|Rauðu herdeildarinnar]] (''Rote Armee Fraktion'' eða RAF) er jafnan miðað við þennan dag.<ref name=heimsmynd/> Næstu árin stóð Rauða herdeildin í vopnaðri baráttu gegn þýskum stjórnvöldum. Hreyfingin gerði fjölda sprengjuárása, meðal annars á bandaríska hermenn og herstöðvar, stór vöruhús og fyrirtæki sem voru bendluð við vestræna heimsvaldastefnu. Hreyfingin framdi jafnframt bankarán til að fjármagna aðgerðir sínar.<ref name=heimsmynd/> Vesper, eiginmaður Ensslin, fyrirfór sér árið 1971. Ensslin hafði þá slitið samskiptum við hann og son þeirra, sem fæddist 1968, til að einbeita sér að málstað Rauðu herdeildarinnar.<ref name=heimsmynd/> ===Fangavist og andlát=== Þann 31. maí 1972 tókst vesturþýsku lögreglunni að handtaka Andreas Baader ásamt [[Jan-Carl Raspe]] og [[Holger Meinz]] í Frankfurt eftir stuttan skotbardaga. Ensslin var handtekin viku síðar og Meinhof viku þar á eftir. Næstu árin héldu félagar þeirra innan Rauðu herdeildarinnar áfram hermdarverkastarfsemi og kröfðust ítrekað lausnar þeirra úr fangelsi, meðal annars með mannránum og gíslatökum. Réttarhöld yfir fjórmenningunum fóru fram á árunum 1975-77 í Stammheim-fangelsinu í [[Stuttgart]] en þar neituðu þau að svara spurningum og notuðu hvert tækifæri til að gefa frá sér pólitískar yfirlýsingar. Þann 28. apríl 1977 voru Ensslin, Baader og Raspe dæmd í lífstíðarfangelsi.<ref name=heimsmynd/> Þann 13. október 1977 var gerð lokatilraun til þess að fá Ensslin og hina fangana leyst úr fangelsi. Bandamenn RAF úr [[Alþýðufylkingin til frelsunar Palestínu|Alþýðufylkingunni til frelsunar Palestínu]] rændu flugvél [[Lufthansa]] í flugi 181 frá Majorka til Frankfurt og kröfðust þess að liðsmenn RAF yrðu frelsaðir ásamt þess sem lausnargjald yrði greitt. Vesturþýsk stjórnvöld neituðu sem fyrr að verða við þessu. Flugvélinni varð flogið til [[Mógadisjú]] í Sómalíu, þar sem vesturþýskri sérsveit tókst að yfirbuga flugræningjana og frelsa gíslana. Stuttu eftir að aðgerðinni var lokið bárust hins vegar fregnir af því að Enssliin og hinir foringjar Rauðu herdeildarinnar hefðu látist í fangelsi.<ref name=mbl77>{{Tímarit.is|1492394|Rán á flugi no. 181: Alþjóðaarmur laga gegn hryðjuverkum|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=6. nóvember 1977|blaðsíða=72–78}}</ref> Opinber skýring á dauða RAF-foringjanna var að þeir hefðu svipt sig lífi. Ensslin fannst [[Henging|hengd]] með snúru úr plötuspilara sem hafði verið bundin við rimlana á glugganum í klefa hennar.<ref name=mbl77/> Frá upphafi hafa verið efasemdir um að Ensslin og hinir fangarnir hafi fyrirfarið sér og ásakanir um að vesturþýsk stjórnvöld hafi myrt þau. Einn fanginn, [[Irmgard Möller]], lifði áverka sína af og hafnaði því að um sjálfsvíg hefði verið að ræða.<ref>{{Tímarit.is|2506847|Voru þau myrt?|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=14. september|blaðsíða=60–61}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip|Þýskaland}} {{DEFAULTSORT:Ensslin, Gudrun}} {{fd|1940|1977}} [[Flokkur:Meðlimir í Rauðu herdeildinni]] 3zqfxbj9xh3ro7kbiupc4axhzfa71vw 14 193316 1984518 2026-10-31T00:05:15Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Rauða herdeildin]] [[Flokkur:Þýskir hryðjuverkamenn]] [[Flokkur:Þýskir kommúnistar]]“ 1984518 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Rauða herdeildin]] [[Flokkur:Þýskir hryðjuverkamenn]] [[Flokkur:Þýskir kommúnistar]] qmw6ugiih46swc3fi2emjzq05y5lfdd 14 193317 1984520 2026-10-31T00:08:39Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Hryðjuverkasamtök]]“ 1984520 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Hryðjuverkasamtök]] k88pu8lkw8jz1m4iun4v2o43lkcf7os 1984521 1984520 2026-10-31T00:08:55Z TKSnaevarr 53243 1984521 wikitext text/x-wiki {{skoða meira|Rauða herdeildin}} [[Flokkur:Hryðjuverkasamtök]] c66iw8qlxcxwb3nv465jmzos8lz0697