Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 671 1985038 1981811 2026-11-04T13:27:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985038 wikitext text/x-wiki {{Háskóli | Nafn = Háskólinn á Akureyri | Merki = Háskólinn á Akureyri (logo).png | Stofnár = 1987 | Gerð = Ríkisháskóli | Rektor = Áslaug Ásgeirsdóttir | Nemendur = 3076 | Staður = Akureyri | Land = Ísland | Vefsíða = https://www.unak.is }} [[Mynd:Háskólinn á Akureyri 0032.jpg|thumb|Háskólinn á Akureyri.]] '''Háskólinn á Akureyri''' er [[háskóli]] í bænum [[Akureyri]] á [[Ísland]]i sem stofnaður var árið [[1987]]. Hann hefur vaxið mikið síðan og í dag eru þar skráðir í kring um 2.800 stúdentar. Skólinn er meðal þeirra fremstu á [[Ísland|Íslandi]] og hefur verið framsækinn þegar kemur að sveigjanlegu námsfyrirkomulagi. Sveigjanlegt nám er stór kostur við Háskólann á Akureyri. Fjölbreyttar og nútímalegar kennslu- og námsaðferðir eru notaðar við miðlun námsefnis. Allt grunnám er í boði sem sveigjanlegt nám. Það þýðir að stúdentar þurfa ekki endilega að vera búsettir á Akureyri heldur koma í háskólann í sérstakar námslotur þar sem megináhersla er lögð á verkefnavinnu og umræður. Allir fylgja sömu námskránni og námskröfur eru þær sömu. Í námslotunum gefst þér tækifæri til að hitta kennara, stúdenta og annað starfsfólk háskólans og tengjast enn betur háskólasamfélaginu. [[Stúdentafélag Háskólans á Akureyri]] er hagsmuna- og viðburðafélag stúdenta háskólans.<ref>{{Cite web|url=https://www.sha.is/|title=Stúdentafélag Háskólans á Akureyri|website=Stúdentafélag Háskólans á Akureyri|language=is|access-date=2026-09-08}}</ref> ==Saga== [[Mynd:Íslandsklukkan við Sólborg.jpeg|thumb|250px|right|[[Íslandsklukkan (myndlistarverk)|Íslandsklukkan]] við Sólborg]] Háskólinn á Akureyri var stofnaður [[5. september]] [[1987]] og starfaði hann fyrst í stað í húsnæði [[Verkmenntaskólinn á Akureyri|Verkmenntaskólans á Akureyri]] að Þingvallastræti 23. Þá var boðið upp á nám í tveimur deildum: Heilbrigðisdeild og Rekstrardeild. Fyrsti rektor skólans var [[Haraldur Bessason]]. Fyrstu útskriftarnemarnir voru 10 [[iðnrekstrarfræði|iðnrekstrarfræðingar]], brautskráðir [[1989]]. Fyrstu framhaldsnemarnir voru brautskráðir með M.Sc. í [[hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðum]] [[26. febrúar]] [[2000]]. ==Nám== Fjölbreytt nám er í boði við Háskólann á Akureyri, bæði á grunn- og framhaldsstigi. Frá og með vormisseri 2019 varð Háskólinn á Akureyri fullvaxta háskóli með nám á öllum þrepum háskólanáms þegar honum var veitt heimild til að bjóða upp á doktorsnám. Kennsla fer fram á tveimur fræðasviðum og þau eru: ===Hug- og félagsvísindasvið=== Hug- og félagsvísindasvið samanstendur af fjórum deildum; Félagsvísindadeild, Lagadeild, Sálfræðideild og Kennaradeild. Þar er boðið upp á fjölbreytt grunnnám bakkalárprófs (B.A. og B.Ed.) og framhaldsnám til meistaraprófs (M.A., M.Ed., M.l. og ll.M). Miðstöð skólaþróunar við Háskólann á Akureyri tilheyrir einnig sviðinu og starfar það í nánum tengslum við Kennaradeild að þróunar- og umbótastarfi í skólum, ásamt ráðgjöf og fræðslu. Námið einkennist af fjölbreyttum áherslum sem koma til móts við ólíkar þarfir og áhuga stúdenta. Hver deild hefur sína sérstöðu: * Í Félagsvísindadeild er boðið upp á fjórar námsleiðir til BA gráðu, þar af eru félagsvísindi, fjölmiðlafræði og lögreglufræði einungis kennd við Háskólann á Akureyri. Að hluta til er boðið upp á sömu námskeið í þessum námsleiðum á fyrsta ári og stúdentar fá fljótlega tækifæri til að sérhæfa sig með því að taka valnámskeið. Til viðbótar eru í boði tvær námsleiðir á meistarastigi. * Við Lagadeild er kennd lögfræði í grunnnámi og framhaldsnámi auk þess sem heimskautaréttur er í boði í framhaldsnámi. Sérstaða lögfræðináms Háskólans á Akureyri felst í alþjóðlegri nálgun og sveigjanlegu námsfyrirkomulagi. * Í Sálfræðideild er boðið upp á 3 ára BA nám í sálfræði þar sem sérstaðan er sveigjanlegt námsfyrirkomulag og námsmat. Auk þess býður Sálfræðideild upp á MA nám í sálfræði sem er rannsóknartengt og er sniðið að áhugasviði hvers og eins. * Við Kennaradeild er kennt fjölbreytt nám á grunn- og framhaldsstigi. Námið miðar að því að stúdentar öðlist þá þekkingu, leikni og hæfni sem kennarastarf krefst á hverjum tíma. Deildin býður upp á fjölbreytt nám með margvíslegri sérhæfingu sem leggur traustan grunn að þeirri færni sem þróun skólastarfs, iðkun rannsókna og frekara nám gerir kröfur um. Grunnám: * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/felagsvisindi Félagsvísindi (BA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/fjolmidlafraedi Fjölmiðlafræði (BA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/kennarafraedi Kennarafræði (BEd)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/logfraedi Lögfræði (BA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/logreglu-og-loggaeslufraedi Löggæslu- og löggæslufræði (BA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/logreglufraedi-starfandi-logreglumenn Lögreglufræði fyrir starfandi lögreglumenn (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/logreglufraedi Lögreglufræði fyrir verðandi lögreglumenn (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/nutimafraedi Nútímafræði (BA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/salfraedi Sálfræði (BA)] Framhaldsnám: * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/felagsvisindi Félagsvísindi (MA)] * [https://web.archive.org/web/20221108134632/https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/fjolmidla-og-bodskiptafraedi Fjölmiðla- og boðskiptafræði (MA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/diplomanam-forysta-i-laerdomssamfelagi Forysta í lærdómssamfélagi (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/heimskautarettur Heimskautaréttur (LLM/MA/Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/menntunarfraedi-mt Kennarafræði (MT)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/logfraedi-ml Lögfræði (ML)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/menntavisindi-serkennslufraedi Mám og margbreytileiki – sérkennslufræði (MA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/menntavisindi-almennt-svid Menntavísindi (MA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/menntunarfraedi-diploma Menntunarfræði (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/menntunarfraedi Menntunarfræði (MEd)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/diplomunam-lestrarfraedi Nám og læsi – lestrarfræði (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/menntavisindi-lestrarfraedi Nám og læsi – lestrarfræði (MA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/diplomunam-serkennslufraedi Nám og margbreytileiki – sérkennslufræði (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/salfraedi Sálfræði (MA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/sjavarbyggdafraedi-ma Sjávarbyggðafræði (MA)] * [https://web.archive.org/web/20221108134615/https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/starfstengd-leidsogn Starfstengd leiðsögn (Diplómanám)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/diplomunam-stjornun-og-forysta-i-laerdomssamfelagi Stjórnun og forysta í lærdómssamfélagi (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/menntavisindi-stjornun-og-forysta Stjórnun og forysta í lærdómssamfélagi (MA)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/diplomunam-upplysingataekni Upplýsingatækni í námi og kennslu (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/menntavisindi-upplysingataekni Upplýsingatækni í námi og kennslu (MA)] ===Heilbrigðis-, viðskipta- og raunvísindasvið=== Inann Heilbrigðis-, viðskipta- og raunvísindasviðs eru fimm deildir: Auðlindadeild, Framhaldsnámsdeild í heilbrigðisvísindum, Hjúkrunarfræðideild, Iðjuþjálfundarfræðideild og Viðskiptadeild. Fræðasviðið býður upp á fjölbreytt grunn- og framhaldsnám og þar er einnig að finna námsleiðir sem einungis eru kenndar við Háskólann á Akureyri og hafa markað sér ákveðna sérstöðu. Hver deild hefur sína sérstöðu: * Í Auðlindadeild er lögð rík áhersla á nám og rannsóknir í tengslum við sjálfbæra og arðbæra nýtingu náttúruauðlinda. Með þetta að leiðarljósi er boðið upp á hagnýtt viðskipta- og raunvísindatengt nám á þremur fræðasviðum; líftækni, sjávarútvegsfræði og náttúru- og auðlindafræði. * Framhaldsnámsdeild í heilbrigðisvísindum hefur það að markiði að mennta fagfólk á heilbrigðissviði til vísindarannsóknastarfa og nýsköpunar. Sérstaða og styrkur námsins felst meðal annars í þverfaglegum stúdentahópi þar sem fagfólk úr hinum ýmsu fagstéttum heilbrigðiskerfisins kemur saman til að taka sínar meistaragráður. * Hjúkrunarfræðideild býður upp á 4 ára BS nám í hjúkrunarfræði og er Háskólinn á Akureyri eini háskólinn á landinu sem býður upp á sveigjanlegt nám í hjúkrunarfræði. * Iðjuþjálfundarfræðideild býður upp á 3 ára BS nám í iðjuþjálfunarfræði og 1 árs viðbótardiplómu til starfsréttinda í iðjuþjálfun en Háskólinn á Akureyri er eini háskólinn á landinu sem býður upp á nám í iðjuþjálfunarfræði. * Viðskiptadeild býður upp á grunn og framhaldsnám sem er fjölbreytt og hagnýtt. Áhersla er lögð á sveigjanlegt námsfyrirkomulag. Þá býður HA upp á nám í tölvunarfræði í samstarfi við Háskólann í Reykjavík. Grunnnám: * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/sjukralidar-oldrunar-og-heimahjukrun Fagnám fyrir sjúkraliða – öldrunar- og heimahjúkrun (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/sjukralidar-samfelagsgedhjukrun Fagnám fyrir sjúkraliða – samfélagsgeðhjúkrun (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/hjukrunarfraedi Hjúkrunarfræði (BS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/idjuthjalfunarfraedi Iðjuþjálfundarfræði (BS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/liftaekni Líftækni (BS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/sjavarutvegsfraedi Sjávarútvegsfræði (BS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/tolvunarfraedi Tölvunarfræði (BS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/tolvunarfraedi-diploma Tölvunarfræði (Diplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/vidskiptafraedi_fjarmal Viðskiptafræði – stjórnun og fjármál (BS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/vidskiptafraedi_markadsfraedi Viðskiptafræði – stjórnun og markaðsfræði (BS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/vidskiptafraedi_sjavarutvegur Viðskiptafræði með áherslu á sjávarútveg (BS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/grunnnam/sjavarutvegsfraedi_vidskiptafraedi Viðskiptafræði- og sjávarútvegsfræði (BS), tvær háskólagráður á fjórum árum!] Framhaldsnám: * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/audlindafraedi Auðlindafræði (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/haf-og-strandsvaedastjornun-mrm Haf- og strandsvæðastjórnun (MRM)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/heilbrigdisvisindi Heilbrigðisvísindi – Almenn lína (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/endurhaefing Heilbrigðisvísindi – Endurhæfing (MS)] * [https://web.archive.org/web/20221108134552/https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/gedheilbrigdisfraedi Heilbrigðisvísindi – Geðheilbrigðisfræði (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/heilsugaesla-i-heradi-fraedileg Heilbrigðisvísindi – Heilsugæsla í héraði – fræðileg (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/heilsugaesla-i-heradi-klinisk Heilbrigðisvísindi – Heilsugæsla í héraði – klínísk (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/krabbamein-og-liknarmedferd Heilbrigðisvísindi - Krabbamein og líknarmeðferð (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/langvinn-veikindi-og-lifsgliman Heilbrigðisvísindi - Langvinn veikindi og lífsglíman (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/ljosmaedur-heilbrigdi-kvenna Heilbrigðisvísindi – Ljósmæður, heilbrigði kvenna (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/oldrun-og-heilbrigdi Heilbrigðisvísindi – Öldrun og heilbrigði] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/salraen-afoll-og-ofbeldi Heilbrigðisvísindi – Sálræn áföll og ofbeldi] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/hjukrun-diploma Heilbrigðisvísindi – Sérsvið hjúkrunar (Diplóma)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221108134648/https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/hjukrun-diploma |date=2022-11-08 }} * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/starfsendurhaefing Heilbrigðisvísindi - Starfsendurhæfing (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/stjornun-i-heilbrigdisthjonustu Heilbrigðisvísindi – Stjórnun í heilbrigðisþjónustu (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/verkir-og-verkjamedferd Heilbrigðisvísindi – Verkir og verkjameðferðir (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/idjuthjalfun Iðjuþjálfun (Viðbótardiplóma)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/stjornun-sjavaraudlinda Stjórnun sjávarauðlinda (MS)] * [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/vidskiptafraedi Viðskiptafræði (MS)] ===Doktorsnám=== [https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/framhaldsnam/doktorsnam Doktorsnám við Háskólann á Akureyri] er einstaklingsmiðað nám og rannsóknarverkefni doktorsnemans er lykilþáttur námsins. Doktorsnemar háskólans verða virkir þátttakendur í vísindasamfélagi HA. Námið veitir prófgráðuna Philosophiae Doctor (PhD) á tilteknu fræðasviði. == Stofnanir == Innan vébanda Háskólans á Akureyri eru starfræktar ýmsar stofnanir sem sinna rannsóknum og ýmiss konar þjónustu við fræðasamfélagið. === Rannsóknastofnanir === *[https://www.unak.is/is/rannsoknir/heilbrigdisvisindastofnun Heilbrigðisvísindastofnun Háskólans á Akureyri] *[https://www.rmf.is/ Rannsóknamiðstöð ferðamála] *[https://www.rha.is/ Rannsóknarmiðstöð Háskólans á Akureyri (RHA)] *[https://www.unak.is/is/rannsoknir/rannsoknamidstod-gegn-ofbeldi Rannsóknir gegn ofbeldi] *[https://www.unak.is/is/rannsoknir/sjavarutvegsmidstodin Sjávarútvegsmiðstöð Háskólans á Akureyri] ===Þjónustustofnanir=== *[https://www.unak.is/is/nemandinn/thjonusta/bokasafn Bókasafn Háskólans á Akureyri] *[https://www.festaha.is/ Félagsstofnun stúdenta við Háskólann á Akureyri (FÉSTA)] *[https://www.msha.is/ Miðstöð skólaþróunar við Háskólann á Akureyri (MSHA)] *[https://web.archive.org/web/20221108134537/https://simenntunha.is/ Símenntun Háskólans á Akureyri] *[https://www.unak.is/is/samfelagid/sjavarutvegsskolinn Sjávarútvegsskólinn] *[https://www.unak.is/is/namid/namsframbod/visindaskolinn Vísindaskóli unga fólksins] == Félagslíf == '''Stúdentafélag Háskólans á Akureyri, SHA''' er félag allra innritaðra stúdenta við Háskólann á Akureyri. Félagið er fyrst og fremst hagsmunafélag stúdenta, bakland og sameiningartákn aðildarfélaga þess og þeirra aðila sem sinna trúnaðarstörfum á vegum félagsins. Félagið stendur vörð um hagsmuni heildarinnar, stuðlar að bættri heilsu og líðan stúdenta og vinnur náið með starfsfólki skólans að hagsmunamálum, kynningarmálum og öðru því sem snertir stúdenta, beint eða óbeint.<ref>Stúdentafélag Háskólans á Akureyri. (e.d.). Um SHA. Sótt af https://www.sha.is/is/um-sha/um-sha {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727144245/https://www.sha.is/is/um-sha/um-sha|date=2021-07-27}} 27. júlí 2021 [https://www.fsha.is/is/um-fsha] {{Webarchive}}</ref> Sjö aðildarfélög eiga aðild að SHA. Aðildarfélög SHA eru sviðs- og deildarfélög. Starfsemi þeirra og hlutverk hafa þróast gegnum árin og tekið breytingum eins og starfsemi og hlutverk SHA. Félögin eru: * Unit, félag tölvunar- og tæknifræðinema, var stofnað árið 2016. * Eir, félag heilbrigðisnema, var stofnað árið 1990. * Kumpáni, félag félagsvísinda- og sálfræðinema, var stofnað árið 2004. * Magister, félag kennaranema, var stofnað árið 1993. * Reki, félag viðskiptafræðinema, var stofnað árið 1990. * Stafnbúi, félag auðlindafræðinema, var stofnað árið 1990. * Þemis, félag laganema, var stofnað árið 2005.<ref>Félag stúdenta við Háskólann á Akureyri. (e.d.). Aðildarfélög. Sótt af <nowiki>https://www.fsha.is/is/undirfelog</nowiki> 11. desember [[2017]]</ref> {{Reflist}} == Rektorar == Rektor er forseti Háskólaráðs, yfirmaður stjórnsýslu háskólans og æðsti fulltrúi hans gagnvart starfsfólki og stofnunum innan háskólans og utan. Hann hefur frumkvæði að því að háskólaráð marki heildarstefnu í málefnum háskólans. Rektor ber ábyrgð á og hefur eftirlit með allri starfsemi háskólans og á milli funda Háskólaráðs fer hann með ákvörðunarvald í öllum málum háskólans. Núverandi rektor Háskólans á Akureyri er Dr. Áslaug Ásgeirsdóttir sem tók við embætti rektors 1. júlí 2025. {| class="wikitable" |+ !Rektor !Embættistaka !Embættislok |- |Haraldur Bessason |1987 |1994 |- |Þorsteinn Gunnarsson |1994 |2009 |- |Stefán B. Sigurðsson |2009 |2014 |- |Eyjólfur Guðmundsson |2014 |2024 |} == Tilvísanir == {{Háskólasnið}} {{S|1987}} [[Flokkur:Akureyri]] [[Flokkur:Háskólar á Íslandi]] [[Flokkur:Menntastofnanir á Akureyri]] pvvdvbx89bf2gug3ejcj7vlgl6a64jj 0 877 1985161 1960225 2026-11-05T06:15:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985161 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Mahjongg.png|thumb|250px|Leikurinn Mahjongg undir [[GNOME]]]] '''Tölvuleikur''' er hvers kyns [[leikur]] sem leikinn er í [[Tölva|tölvu]] eða [[Leikjatölva|leikjatölvu]]. Þeir eru margs konar; [[Spilakassaleikur|spilakassaleikir]], [[sjónvarpsleikir]], [[textaleikur|textaleikir]], [[netleikur|netleikir]] og [[herkænskuleikur|herkænskuleikir]] hafa t.d. verið vinsælar tegundir. Upp á síðkastið hafa tölvuleikir í auknum mæli verið notaðir til auglýsinga og í stafrænni list. == Vélbúnaður == Tölvuleikir eru spilaðir á ýmiskonar [[vélbúnaður|vélbúnaði]]. Algengustu gerðir eru [[heimilistölva|heimilistölvur]] eða [[leikjatölva|leikjatölvur]]. Aðrar gerðir af vélbúnaði eru [[handleikjatölva|handleikjatölvur]] eins og [[Nintendo DS]] leikjatölvan eða [[spilakassi|spilakassar]] sem eru sérstaklega hannaðir til þess að spila tölvuleiki. Á síðustu árum hefur sú þróun átt sér stað að [[raftæki]] sem áður fyrr notuðust ekki við [[hugbúnaður|hugbúnað]] hafa í sífellt meiri mæli notast við hugbúnaðarlausnir. Þar af leiðandi er hægt að spila tölvuleiki á enn fleiri miðlum en áður. Sem dæmi um vélbúnað sem getur spilað tölvuleiki en er ekki sérhannaður til þess eru [[farsími|farsímar]], [[lófatölva|lófatölvur]], [[grafísk reiknivél|grafískar reiknivélar]], [[Global Positioning System|GPS-tæki]], [[MP3-spilari|MP3-spilarar]], [[Stafræn myndavél|stafrænar myndavélar]] og [[úr]]. == Flokkar == Tölvuleikir eru eins og [[bók|bækur]], [[bíómynd]]ir og [[tónlist]] oft flokkaðir niður í mismunandi gerðir. Algengast er að flokka tölvuleiki eftir því hvernig þeir eru spilaðir líkt og í [[ævintýraleikur|ævintýraleiki]], [[skotleikur|skotleiki]], [[bardagaleikur|bardagaleiki]] og [[þrautaleikur|þrautaleiki]]. Til eru margir [[undirflokkur|undirflokkar]] og hægt er að setja suma leiki í marga flokka á meðan erfitt er að flokka aðra. Sem dæmi um tölvuleik sem hægt væri að flokka á marga vegu er leikurinn [[Doom 3]]. Hann er fyrst og fremst [[fyrstu persónu skotleikur]] en einnig væri hægt að flokka hann sem [[Hryllingsleikur|hryllingsleik]]. == Stjórntæki == Það fer eftir gerð leiks og á hvernig tölvu hann er spilaður , hvernig stjórntæki eru notuð. Í venjulegum [[heimilistölva|heimilistölvum]] er oft notast við [[lyklaborð]], [[mús]] eða bæði lyklaborð og mús í einu. Á heimilistölvum er einnig hægt að kaupa sérstaka [[stýripinni|stýripinna]] fyrir leiki og eru sérhannaðir stýripinnar fyrir [[flughermir|flugherma]] og [[bílaleikur|bílaleiki]] þónokkuð algengir. Á [[leikjatölva|leikjatölvum]] er langalgengast að notast sé við sérstaka stýripinna sem eru sérhannaðir fyrir hverja tölvu og fylgja þá oft með tölvunni sjálfri. Fyrstu leikjatölvurnar notuðust við lyklaborð og einfalda stýripinna en eftir því sem leikjatölvurnar þróuðust hurfu lyklaborðin smám saman. Stýripinnar fyrir leikjatölvur hafa þróast mikið frá upphafi og með hverri kynslóð af leikjatölvum koma oftast einhverjar nýjungar fram á sjónarsviðið. Á leikjatölvum er einnig hægt að kaupa sérhannaða stýripinna sem oft eru sérhannaðir fyrir sérstaka leiki. Í [[skotleikur|skotleikjum]] á borð við [[Duck Hunt]] og [[House of the Dead 2]] er notast við sérstakar tölvuleikjabyssur og í leiknum [[Guitar Hero]] er notast við sérstakan tölvuleikjagítar. == Kenningar == Þrátt fyrir það að tæknilegir þættir tölvuleikja hafa verið rannsakaðir í mörg ár eru rannsóknir um áhrif tölvuleikja á samfélagið skemmra á veg komnar. Samfélagslegar rannsóknir eru gerðar á sviði frásagnarfræði og leikjarannsókna. Sögumenn líta á tölvuleiki sem miðil þar sem einstaklingar fá að vera aðrar persónur og taka ákvarðanir í nýjum heimi með hliðsjón af [[Holodeck]]-tækninni úr [[Star Trek]].<ref>{{cite book | last = Murray | first = Janet | authorlink = Janet Murray | year = 1998 | title = Hamlet on the Holodeck | url = https://archive.org/details/hamletonholodeck00murr | publisher = MIT Press | isbn = 0262631873}}</ref> Fræðimenn á sviði leikjarannsókna eru ósammála þessari skoðun og telja tölvuleiki byggjast fyrst og fremst á umhverfi og reglum leikjanna. Rök þeirra eru að söguþræðir og persónur séu ekki nauðsynlegar í leikjum.<ref>{{cite web| last = Aarseth| first = Espen J.| authorlink = Espen J. Aarseth| date = 2004-05-21| url = http://www.electronicbookreview.com/thread/firstperson/vigilant| title = Genre Trouble| publisher = Electronic Book Review| accessdate = 2006-06-14| archive-date = 2006-06-19| archive-url = https://web.archive.org/web/20060619063237/http://www.electronicbookreview.com/thread/firstperson/vigilant|url-status=dead}}</ref> Tölvuleikir notast hins vegar oft við söguþráð meðal annars vegna þess að almenningur er vanur því að ýmsir skemmanamiðlar eins og kvikmyndir geri slíkt hið sama. Söguþráður í tölvuleikjum er þannig oft notaður til þess að draga spilara að leiknum..<ref>[http://xbox.ign.com/articles/502/502409p1.html IGN: GDC 2004: Warren Spector Talks Games Narrative]</ref> == Félagsleg áhrif == Í rannsókn sem GameVision Europe gerði í ríkjum [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] voru 54% leikmanna sem spila leiki á [[farsími|farsímum]] eða [[lófatölva|lófatölvum]], 20% leikmanna eru kvenkyns og 21% spila tölvuleiki með vinum.<ref>Game Vision Europe [http://www.isfe-eu.org/tzr/scripts/downloader2.php?filename=T003/F0013/d6/1a/3401b53qaghqd4j25b2ullin3&mime=application/pdf&originalname=ISFE_Consumer_Survey_2010.pdf Video Gamers in Europe 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117000149/http://www.isfe-eu.org/tzr/scripts/downloader2.php?filename=T003%2FF0013%2Fd6%2F1a%2F3401b53qaghqd4j25b2ullin3&mime=application%2Fpdf&originalname=ISFE_Consumer_Survey_2010.pdf |date=2019-11-17 }}</ref> Tölvuleikir hafa lengi verið félagsvænir. [[Fjölspilunarleikir]] eru spilaðir af nokkrum leikmönnum, ýmist sem keppnisleikur eða með nokkrum [[stýripinni|stýripinnum]]. Leikjatölvur hafa síðan þá komið með tveimur eða fjórum tengjum fyrir stýrapinna. Heimilistölvur einblýna frekar á netið fyrir fjölspilun, ýmist í gegnum staðarnet eða internetið. [[Fjöldanetspunaleikur|Fjöldanetspunaleikir]] geta tekið við gríðarlega háum fjölda leikmanna; [[EVE Online]] setti met með 54.446 leikmenn á einum netþjón árið [[2010]].<ref name="MMORPGdotCOMReport32955PCU">{{cite web |url=http://www.strategyinformer.com/news/6545/ccp-reveals-new-eve-online-record-with-54446-concurrent-users |title=CCP reveals new EVE Online record with 54,446 concurrent users |access-date=2011-07-14 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810034944/http://www.strategyinformer.com/news/6545/ccp-reveals-new-eve-online-record-with-54446-concurrent-users |url-status=dead }}</ref> === Kostir tölvuleikja === Rannsóknir sýna að leikmenn sem spila tölvuleiki hafa betri samhæfingu augna og handa ásamt betri samhæfingu miðtaugakerfisins og vöðva, sem leiðir af sér betra þol fyrir truflunum og talningu hluta sem eru sýnd í skamman tíma, heldur en þeir sem spila ekki tölvuleiki.<ref> {{cite journal | authorlink = Shawn Green (game designer) | title = Action video game modifies visual selective attention | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-05-29_423_6939/page/534 | journal = Nature | volume = 423 | pages = 534–537 | year = 2003 | id = Green & Bavelier | doi = 10.1038/nature01647 | author = Green, C. Shawn | pmid = 12774121 | last2 = Bavelier | first2 = Daphne | issue = 6939}}</ref> Í bók Steven Johnson, ''Everything Bad is Good for You'', færir hann rök fyrir því að tölvuleikir séu erfiðari en hefðbundin spil. Tölvuleikir halda aftur mikilvægum upplýsingum svo að leikmaðurinn þarf að átta sig á umhverfi leiksins. Flestir leikir gera kröfu um mikla athygli og þeir fresta ánægju mun lengur en aðrar skemmtanir.<ref>[http://www.newyorker.com/archive/2005/05/16/050516crbo_books Brain Candy: The New Yorker]</ref> Leikmenn eru með einbeitt viðhorf gangvart tölvuleikjum. Einbeitingin er það mikil að þeir glíma við vandann án þess að átta sig á því að þeir séu að læra í leiðinni. Ef að sama viðhorfið gæti verið yfirfært yfir á skólana þá myndi menntun þeirra verða mun betri. Með því að leysa þrautir leikja læra þær og það eflir skapandi hugsun.<ref>{{cite web | author = James Paul Gee ''et al.'' | year = 2007 | url = http://www.wired.com/wired/archive/11.05/view.html | title = Wired 11.05: View | publisher = Codenet, Inc. | accessdate = December 4, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130918114146/http://www.wired.com/wired/archive/11.05/view.html | archive-date = september 18, 2013 | url-status = dead }}</ref> === Gagnrýni === Gagnrýni á tölvuleiki beinist að [[fíkniefni|fíkniefnum]], [[ofbeldi]], [[áróður|áróðri]] og [[orðbragð]]i leikjanna. Rannsóknir hafa sýnt að tengsl eru á milli ofbeldisfullra leikja og árásarhneigðar. <ref>[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=114435 Rannsókn í Bretlandi á áhrifum tölvuleikja Börnin líkja eftir ofbeldisatriðum]</ref> <ref>[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=728649 Tengsl milli tölvuleikja og árásarhneigðar hjá íslenskum unglingum]</ref> Rök eru færð fyrir því að tölvuleikir séu miðill sem einstaklingar geti lært af og hermt eftir í daglegu lífi. Nokkur samtök flokka tölvuleiki eftir aldri, eins og [[PEGI]] sem flokkar leiki í Evrópu og þar á meðal á Íslandi. Þessi samtök eru ýmist í einkaeigu eða í eigu ríkisins. Flestir leikir birta einkunn sína á framhlið vörunnar, en margir foreldrar eru óupplýstir um þessar merkingar. == Markaðurinn == === Sölutölur leikja === Stærstu framleiðendur tölvuleikja (í þessari röð) eru: [[Bandaríkin]], [[Kanada]], [[Japan]] og [[Bretland]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080624233600/http://www.elspa.com/assets/files/c/computerandvideogamesabritishphenomenonaroundthewo_174.pdf Computer And Video Games: A British Phenomena Around the World] ([[Portable Document Format|PDF]])</ref> [[Írland|Írar]] eru stærstu kaupendur tölvuleikja eftir höfðatölu.<ref>Global Entertainment and Media Outlook:2009-2013</ref> == Heimildir == <div class="references-small"><references/></div> == Tengt efni == === Tegundir af leikjum === * [[Hasarleikur]] * [[Fyrstu persónu skotleikur]] * [[Herkænskuleikur]] * [[Rauntímaherkænskuleikur]] * [[Fjölnotendanetspunaleikur]] * [[Spunaspil|Hlutverkaleikur]] (Spunaspil eða RPG) * [[Íþróttaleikur]] * [[Sandkassaleikur]] (Opinn leikheimur) * [[Spilakassaleikur]] * [[Ævintýraleikur]] * [[Þrautaleikur]] == Tenglar == * [http://pastebin.com/EuxZMbWT Nöfn flestra tölvuleikja sem framleiddir hafa verið] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420011812/http://pastebin.com/EuxZMbWT |date=2014-04-20 }} {{wikiorðabók|tölvuleikur}} {{commonscat|Video games|tölvuleikjum}} {{Tölvuleikjagátt}} [[Flokkur:Tölvuleikir]] jq7w1ew31q3lwojrhyiyos8i0brn1go 0 5184 1985149 1966934 2026-11-05T03:02:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985149 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Slóvakía | nafn_á_frummáli = Slovenská republika | nafn_í_eignarfalli = Slóvakíu | fáni = Flag of Slovakia.svg | skjaldarmerki = Coat of Arms of Slovakia.svg | staðsetningarkort = EU-Slovakia.svg | tungumál = [[slóvakíska]] | höfuðborg = [[Bratislava]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Slóvakíu|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Slóvakíu|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Peter Pellegrini]] | nafn_leiðtoga2 = [[Robert Fico]] | ESBaðild = [[2004]] | stærðarsæti = 127 | flatarmál = 49.035 | hlutfall_vatns = 0,72 | mannfjöldaár = 2022 | mannfjöldasæti = 117 | fólksfjöldi = 5.460.185 | íbúar_á_ferkílómetra = 111 | staða = [[Sjálfstæði]] | atburður1 = [[Skipting Tékkóslóvakíu]] | dagsetning1 = 1. janúar 1993 | VLF_ár = 2022 | VLF = 203,243 | VLF_sæti = 70 | VLF_á_mann = 37.136 | VLF_á_mann_sæti = 41 | VÞL = {{hækkun}} 0.860 | VÞL_sæti = 39 | VÞL_ár = 2019 | gjaldmiðill = [[evra]] (EUR) | tímabelti = [[UTC]]+1 (+2 á sumrin) | þjóðsöngur = [[Nad Tatrou sa blýska]] | tld = sk | símakóði = 421 }} '''Slóvakía''' (slóvakíska: ''Slovensko''), opinberlega '''Slóvakíska lýðveldið''' (''Slovenská republika''), er [[landlukt]] land í [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]]. Það á landamæri að [[Austurríki]] og [[Tékkland]]i í vestri, [[Pólland]]i í norðri, [[Úkraína|Úkraínu]] í austri og [[Ungverjaland]]i í suðri. Landið er að mestu fjalllent og nær yfir 49.000 km² með 5,4 milljón íbúa. Helstu borgir eru [[Bratislava]], sem er [[höfuðborg]] og stærsta borg landsins, [[Košice]], [[Prešov]], [[Žilina]], [[Nitra]] og [[Banská Bystrica]]. [[Slavar]] komu á landsvæðið þar sem Slóvakía er nú á 5. og 6. öld. Á 7. öld léku þeir lykilhlutverk í myndun [[ríki Samos|ríkis Samos]]. Á 9. öld var [[furstadæmið Nitra]] stofnað, en seinna lagði furstadæmið Mæri það undir sig og varð við það [[Stór-Mæri]]. Eftir upplausn Stór-Mæri á 10. öld varð svæðið hluti af [[Ungverska furstadæmið|Ungverska furstadæminu]] sem síðar varð [[Konungsríkið Ungverjaland]] árið 1000.<ref>{{cite book |title=Encyclopedia of Russian & Slavic myth and legend |last=Dixon-Kennedy |first=Mike |year=1998 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-130-4 |page=375 |url=https://books.google.com/books?id=eD5AkdM83iIC&pg=PA57 |access-date=23 April 2009}}</ref> Eftir [[innrás Mongóla í Evrópu]] árin 1241 og 1241 var landinu eytt. Undir yfirráðum [[Béla 4. af Ungverjalandi]] var það byggt að nýju, að hluta með [[Karpata-Þjóðverar|Karpata-Þjóðverjum]] sem settust að í [[Hauerland]] og Austur-Slóvakíu.<ref>Karl Julius Schröer, ''Die deutschen Mundarten des ungrischen Berglandes'' (1864)</ref> Eftir [[fyrri heimsstyrjöld]] og upplausn [[Austurríki-Ungverjaland|Austurríkis-Ungverjalands]] var [[Tékkóslóvakía]] stofnuð. Tékkóslóvakía var eina landið í Mið- og Austur-Evrópu sem hélt lýðræðislegri stjórn á [[millistríðsárin|millistríðsárunum]]. Fasistaflokkar náðu þó smám saman völdum í löndum Slóvaka og fyrsta [[Slóvakíska lýðveldið (1939-1945)|Slóvakíska lýðveldið]] var [[leppríki]] [[Þriðja ríkið|Þriðja ríkisins]]. Þegar [[síðari heimsstyrjöld]] lauk var Tékkóslóvakía endurreist. Eftir [[valdaránið í Tékkóslóvakíu 1948]] tók kommúnistastjórn við völdum og landið varð hluti af [[Austurblokkin]]ni. Tilraunir til að auka frjálsræði í stjórnháttum leiddu til [[Vorið í Prag|vorsins í Prag]] sem var brotið á bak aftur með [[innrásin í Tékkóslóvakíu|innrás Varsjárbandalagsins]] í ágúst 1968. Árið 1989 lauk stjórn kommúnista friðsamlega með [[Flauelsbyltingin|Flauelsbyltingunni]] árið 1989. Slóvakía varð sjálfstætt ríki eftir [[skipting Tékkóslóvakíu|skiptingu Tékkóslóvakíu]] 1. janúar 1993. Slóvakía er [[þróað land]] og [[hjátekjuland]] sem situr mjög hátt á [[vísitala um þróun lífsgæða|vísitölu um þróun lífsgæða]]. Landið situr líka hátt á listum yfir lönd eftir [[Freedom in the World|borgararéttindum]], [[Fjölmiðlafrelsisvísitalan|fjölmiðlafrelsi]], [[netfrelsi]], [[Lýðræðisvísitalan|lýðræði]] og [[Friðarvísitalan|friðsæld]]. Landið býr við blandað [[markaðshagkerfi]] með umfangsmikið [[velferðarkerfi]], ókeypis [[heilbrigðisþjónusta|heilbrigðisþjónustu]], [[ókeypis menntun|menntun]] og eitt af lengstu greiddu [[fæðingarorlof]]um innan [[OECD]].<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2016/10/daily-chart-10|title=Which countries are most generous to new parents?|newspaper=The Economist |access-date=29 April 2017}}</ref> Slóvakía á aðild að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]], [[evrusvæðið|evrusvæðinu]], [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðinu]], [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[NATO]], [[CERN]], OECD, [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni, [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]], [[Visegrád-hópurinn|Visegrád-hópnum]] og [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]]. Í Slóvakíu eru átta staðir á [[heimsminjaskrá UNESCO]]. Slóvakía er stærsti bílaframleiðandi heims miðað við höfðatölu og þar voru framleiddir 1,1 milljón bílar árið 2019, sem var 43% af iðnframleiðslu landsins.<ref name="spectator.sme.sk">{{cite web|url=https://spectator.sme.sk/c/22300946/slovakia-beats-record-in-car-production-again.html|title=Slovakia beats record in car production, again|date=13 January 2020|access-date=1 February 2020}}</ref> == Heiti == Nafn landsins, ''Slovensko'' á [[slóvakíska|slóvakísku]], merkir „land [[Slavar|Slava]]“ og er dregið af eldri orðmynd ''Sloven/Slovienin''. Það er því skylt heitunum [[Slóvenía]] og [[Slavónía]]. Í miðaldalatínu, þýsku og jafnvel slavneskum heimildum var sama nafnið oft notað yfir Slóvaka, Slóvena, Slavóna og Slava almennt. Samkvæmt einni kenningu myndaðist nýtt heiti yfir forfeður Slóvaka milli 13. og 14. aldar, hugsanlega vegna áhrifa frá [[tékkneska]] orðinu ''Slovák'' sem er að finna í heimildum frá 13. öld.<ref name="ReferenceA">UHLÁR, V.: O pôvode názvov Slovák, Slovensko a slovenčina</ref> Þessi orðmynd varð smám saman að heiti yfir karlkyns Slóvaka, en konur (''Slovenka''), landið (''Slovensko'') og heiti tungumálsins (''slovenčina'') voru áfram byggð á eldri orðmyndinni. Flestar erlendar útgáfur af nafninu eru því dregnar af nýrri orðmyndinni (''Slóvakía'' á íslensku, ''Slowakei'' í þýsku, ''Slovaquie'' í frönsku o.s.frv.). Í miðaldalatínu voru heitin Slavus, Slavonia og Slavorum (og fleiri)<ref name="ReferenceA"/> notuð. Í þýskum heimildum voru lönd Slóvaka nefnd Windenland (sbr. [[Vindland]]) eða Windische Lande,<ref>{{cite book |last1=Papasonov |first1=Mária |last2=Šmahel |first2=František |last3=Dvořáková |first3=Daniela |first4=Ulrich |last4=Richental |title=Kostnická kronika. |location=Budmerice |publisher=Vydavateľstvo Rak |date=2009 |isbn=978-808550142-1}}.</ref> en orðin ''Slovakia'' og ''Schlowakei'' koma fyrir frá 16. öld.<ref>Uličný, Ferdinand (2014). "Toponymum Slovensko – pôvod a obsah názvu" [The name Slovakia (Slovensko) – its origin and content]. Historický časopis. Historický ústav SAV (3): 548. ISSN 0018-2575.</ref> Núverandi heiti landsins á slóvakísku, ''Slovensko'', kemur fyrst fyrir árið 1675.<ref>{{cite web |url=https://www.juls.savba.sk/ediela/ks/1992/8/ks1992-8.pdf |title=Výrazová a významová diferenciácia a vznik nových pomenovaní |work=Kultúra Slova |access-date=19 August 2021 |url-status=live}}</ref> ==Saga== [[Mynd:Moravianska_venusa.jpg|thumb|right|Venus frá Moravany.]] Elstu mannvistarleifar sem fundist hafa í Slóvakíu eru frá [[Nové Mesto nad Váhom]] og eru 270.000 ára gamlar, frá [[ársteinöld]]. Þetta eru steinverkfæri úr [[tinnusteinn|tinnusteini]].<ref>{{cite book |last1=Neruda |first1=Petr |last2=Kaminská |first2=L.ubomira |title=Neanderthals at Bojnice in the Context of Central Europe |date=2013 |isbn=978-80-7028-407-0 |page=21 |url=https://www.researchgate.net/publication/272944564 |access-date=19 November 2021}}</ref> Steinverkfæri frá því fyrir 200.000 til 80.000 árum hafa fundist í hellum nálægt [[Bojnice]].<ref>{{cite web |url=http://muzeumpraveku.sk/ |title=Museum of Prehistoric |last=Museum of Prehistoric Prepoštská Cave|work=muzeumpraveku.sk |year=2011 |access-date=25 November 2011}}</ref> Mikilvægasti fundurinn er 200.000 ára gömul höfuðkúpa af [[neanderdalsmaður|neanderdalsmanni]] sem fannst við [[Gánovce]] í Norður-Slóvakíu. Margvíslegar minjar frá [[Gravette-menningin|Gravette-menningunni]] hafa fundist víða í árdölum og fjöllum í Slóvakíu. Meðal þekktustu gripanna eru stytta skorin úr loðfílstönn (22.800 f.o.t.) og [[Venus frá Moravany]] sem fannst árið 1940 við [[Moravany nad Váhom]]. Fjöldi hálsmena úr kuðungum bendir til verslunar við Miðjarðarhafssvæðið. Á [[bronsöld]] hófst umfangsmikil [[kopar]]vinnsla í Slóvakíu sem varð uppspretta auðlegðar fyrir íbúa svæðisins. [[Lúsatíumenningin]] breiddist út frá um 1700 f.o.t. og einkenndist af gerð sterkra [[hæðavirki|hæðavirkja]] og stórra bygginga í stjórnarmiðstöðvum. Uppgreftir hafa sýnt fram á skipulegan landbúnað og verslun á þessu tímabili. Grafir sýna að auðlegð íbúanna fór vaxandi og þar hafa fundist vopn, skartgripir, diskar og styttur. Á 12. öld breiddist [[Hallstatt-menningin]] út á sléttunum og [[Litlu-Karpatafjöll]]um með stórum [[grafhaugur|grafhaugum]]. Um árið 500 hófu [[Keltar]] að flytjast norður á bóginn og reistu vel varin ''[[oppidum|oppida]]'' þar sem nú eru [[Bratislava]] og [[Devín]]. Elstu dæmi um notkun [[skrift]]ar í Slóvakíu eru á keltneskum [[biatec]]-peningum sem voru slegnir í Bratislava. Frá árinu [[2 (ár)|2]] tóku Rómverjar að sækja norður yfir [[Dóná]] og reistu herbúðir í [[Carnuntum]] sem eru miðja vegu milli Vínar og Bratislava, og [[Brigetio]] þar sem nú er [[Szőny]] við landamærin að Ungverjalandi. Herbúðirnar [[Gerulata]] voru reistar þar sem nú er úthverfi Bratislava á 2. öld. Samkvæmt [[Tacitus]]i stofnaði germanski [[Svefar|Svefinn]] [[Vanníus]] ríki þar sem nú er miðhluti Slóvakíu á 1. öld en var sigraður af [[Lúgíar|Lúgíum]] og [[Hermundúrar|Hermundúrum]]. Á 2. og 3. öld hófu [[Húnar]] innrásir í Evrópu. Þeir lögðu [[Pannónía|Pannóníu]] undir sig árið 377 og notuðu hana sem miðstöð fyrir ránsferðir vestar í álfuna. Árið 568 hófu [[Avarar]] innrásir á Dónársvæðinu og stofnuðu [[kanat]] í [[Karpatadældin]]ni. Árið 623 gerðu [[Slavar]] sem bjuggu í vesturhluta Pannóníu uppreisn gegn Avörum undir stjórn frankverska kaupmannsins [[Samó]]s.<ref name="Történeti Kronológia">{{cite book|last=Benda|first=Kálmán|title=Magyarország történeti kronológiája ''("The Historical Chronology of Hungary")''|url=https://archive.org/details/mgyarorszgtrtnet0001fsze|publisher=Akadémiai Kiadó|year=1981|location=Budapest|page=[https://archive.org/details/mgyarorszgtrtnet0001fsze/page/44 44]|isbn=963-05-2661-1}}</ref> Frá 626 hnignaði ríki Avara, en það hélt þó velli til 804. === Slavnesku ríkin === [[File:Cyril a metod zilina.jpg|thumb|right|Stytta af [[heilagur Kýrill og heilagur Meþódíus|heilögum Kýril og Meþódíusi]] í [[Žilina]].]] [[Slavar]] settust að þar sem nú er Slóvakía á [[Þjóðflutningatímabilið|Þjóðflutningatímabilinu]] á [[5. öldin|5.]] og [[6. öldin|6. öld]] og þar var miðstöð [[ríki Samós|ríkis Samós]] á [[7. öldin|7. öld]]. Á [[9. öldin|9. öld]] var [[furstadæmið Nitra]] stofnað í kringum borgina Nitra sem síðar varð hluti af [[Stór-Mæri]] ásamt [[Mæri]] um árið 830, þegar [[Mojmir 1. af Mæri]] sameinaði slavnesku ættbálkana norðan við Dóná.<ref>'Europe', p.360</ref> Þegar Mojmir reyndi hins vegar að kljúfa ríki sitt frá [[Austur-Frankía|Austur-Frankíu]] steypti [[Loðvík þýski]] honum af stóli og studdi [[Rastislav af Mæri]] til valda.<ref name="Korai Magyar Történeti Lexikon">{{cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=Korai Magyar Történeti Lexikon (9–14. század) |trans-title=Encyclopedia of Early Hungarian History – 9th–14th centuries |publisher=Akadémiai Kiadó|year=1994|location=Budapest|page=467|isbn=963-05-6722-9}}</ref> Rastislav hertogi hélt áfram að styrkja sjálfstæði ríkisins og veikja áhrif frankverskra presta. Hann bað [[Mikael 3.]] keisara Austrómverska ríkisins um kennara til að kenna kristni á slavnesku. Mikael sendi tvo bræður, trúboðana [[Heilagur Kýrill og heilagur Meþódíus|Kýril og Meþódíus]], árið 863. Kýrill bjó til fyrsta [[kýrillískt letur|slavneska stafrófið]] og þýddi ritninguna á [[kirkjuslavneska|kirkjuslavnesku]]. Rastislav reisti líka fjölda víggirtra kastala.<ref name="worldarcheology">{{cite journal|doi=10.1080/00438243.1978.9979728|title=The Origins of Christianity in Slavonic Countries North of the Middle Danube Basin|journal=World Archaeology|year=1978|first=Josef|last=Poulik|volume=10|issue=2|pages=158–171}}</ref><ref name="caplovic">{{cite book|last=Čaplovič|first=Dušan|author2=Viliam Čičaj |author3=Dušan Kováč |author4=Ľubomír Lipták |author5=Ján Lukačka |title=Dejiny Slovenska|publisher=AEP|year=2000|location=Bratislava}}</ref> Í valdatíð Rastislavs fékk frændi hans, [[Svatopluk 1. af Mæri|Svätopluk]] furstadæmið Nitra sem lén.<ref name="caplovic"/> Furstinn gerði hins vegar bandalag við Franka og steypti frænda sínum af stóli árið 870. Líkt og fyrirrennari sinn tók Svatopluk upp titilinn ''rex'' („konungur“). Í valdatíð hans náði ríkið sinni ekki aðeins yfir Mæri og Slóvakíu, heldur líka það sem í dag eru norður- og miðhluti [[Ungverjaland]]s, [[Neðra-Austurríki]], [[Bæheimur]], [[Slésía]], [[Lúsatía]], suðurhluti [[Pólland]]s og [[Vojvodina]] í Serbíu, en hvar nákvæmlega landamærin lágu er umdeilt.<ref name="Tóth">{{cite book|last=Tóth|first=Sándor László|title=Levediától a Kárpát-medencéig ''("From Levedia to the Carpathian Basin")''|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1998|location=Szeged|page=199|isbn=963-482-175-8}}</ref> Svatopluk varðist árásum [[Magýarar|Magýara]] og frá [[Fyrsta búlgarska keisaradæmið|Fyrsta búlgarska keisaradæminu]].<ref>page=51</ref> Árið 880 bjó [[Jóhannes 8. páfi]] til sjálfstætt [[erkibiskupsdæmi]] í Stór-Mæri með Meþódíus sem erkibiskup. Hann gerði þýska prestinn [[Wiching]] biskup í [[Nitra]]. Þegar Svatopluk lést árið 894 tóku synir hans við sem furstar í Stór-Mæri og Nitra,<ref name="caplovic"/> en þeir tóku brátt að deila um yfirráð yfir öllu ríkinu. Þessar innanlandsdeilur auk stöðugra átaka við Austur-Frankíu urðu til þess að Stór-Mæri missti megnið af lendum sínum. Á sama tíma hófu Magýarar að flytjast austur yfir [[Karpatafjöll]]<ref>{{cite book|title=A Country Study: Hungary |publisher=Federal Research Division, [[Library of Congress]]|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+hu0013)|access-date=6 March 2009}}</ref> og réðust inn í [[Karpatadældin]]a sem þeir hófu að leggja undir sig frá 896.<ref>pages=189–211</ref> Hugsanlega var tilefnið það að ráðamenn í þessum héruðum réðu þá oft sem málaliða í átökum sín á milli.<ref name="Kristó 2">{{cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=Magyar honfoglalás – honfoglaló magyarok ''("The Hungarians' Occupation of their Country – The Hungarians occupying their Country")''|publisher=Kossuth Könyvkiadó|year=1996|pages=84–85|isbn=963-09-3836-7}}</ref> Ekki er vitað hvað varð um syni Svatopluks eftir 906. Í [[orrustan um Pressburg|þremur orrustum]] í júlí og ágúst 907 sigruðu Magýarar [[Bæverjar|Bæverja]] og sumir sagnfræðingar miða endalok Stór-Mæri við það ár, meðan aðrir vilja miða við 902. ===Konungsríkið Ungverjaland=== Eftir upplausn [[Stór-Mæri]] á 10. öld lögðu [[Ungverjar]] undir sig landið sem í dag er Slóvakía. Eftir að þeir biðu ósigur fyrir Þjóðverjum í [[orrustan við Lechfeld|orrustunni við Lechfeld]] lögðu þeir af hirðingjalíf og settust að í Karpatadældinni, tóku upp kristni og byggðu upp nýtt ríki, [[konungsríkið Ungverjaland]].<ref>{{cite web |url=http://loststory.net/node/71 |title=The kingdom of Hungary |publisher=loststory.net|access-date=15 February 2015}}</ref> Árin 1001-1002 og 1018-1029 var Slóvakía hluti af Póllandi eftir landvinninga [[Bóleslás 1.]]<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/827000163|title=Ottov historický atlas Slovensko|date=2012|publisher=Ottovo Nakladatelství|others=Pavol Kršák, Daniel Gurňák|isbn=978-80-7360-834-7|location=Praha|oclc=827000163}}</ref> [[Hertogadæmið Nitra]] var búið til af [[Andrés 1. af Ungverjalandi|Andrési 1. af Ungverjalandi]] árið 1048 og náði yfir það sem áður var furstadæmið Nitra og [[Bihar-sýsla|furstadæmið Bihar]].<ref>{{Cite book|last=Steinhübel|first=Ján|url=https://www.worldcat.org/oclc/966315215|title=Nitrianské kniežatstvo : počiatky stredovekého Slovenska = The duchy of Nitra, the beginnings of the medieval Slovakia|date=2016|isbn=978-80-85501-64-3|edition=Druhé prepracované a doplnené vydanie|location=Bratislava|oclc=966315215}}</ref> Hertogadæmið var lén krónprinsins frá [[Árpád-ætt]]inni.<ref>{{Cite web|title=História - Revue o dejinách spoločnosti {{!}} historiarevue.sk|url=http://www.historiarevue.sk/index.php?id=2005holly5|access-date=2021-08-17|website=www.historiarevue.sk|archive-date=2021-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817181648/http://www.historiarevue.sk/index.php?id=2005holly5|url-status=dead}}</ref> Lénið var lagt niður 1108/1110 og landsvæðið innlimað í Ungverjaland.<ref>{{cite book|author=Felak, James Ramon |title=At the Price of the Republic: Hlinka's Slovak People's Party, 1929–1938|url=https://books.google.com/books?id=sOlD_8Kw0K0C&pg=PA3|date=15 June 1995|publisher=University of Pittsburgh Pre|isbn=978-0-8229-7694-3|pages=3–}}</ref><ref>{{cite book|author=Schuster, Rudolf |title=The Slovak Republic: A Decade of Independence, 1993–2002|url=https://books.google.com/books?id=Brjcd07bN6sC&pg=PA71|date=January 2004|publisher=Bolchazy-Carducci Publishers|isbn=978-0-86516-568-7|pages=71–}}</ref><ref>{{cite book|author=Prokhorov, A. M.|page=71|title=Great Soviet Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=Z0kNAQAAMAAJ|year=1982|publisher=Macmillan}}</ref> [[Innrás Mongóla í Evrópu]] árið 1241 leiddi til hungursneyðar og fólksfækkunar. Á síðmiðöldum varð íbúasamsetning fjölbreyttari þegar [[Karpataþjóðverjar]] settust þar að á 13. öld og [[Gyðingar]] á 14. öld. Bæir stækkuðu, fjöldi steinkastala var reistur og menning blómstraði.<ref name="tibensky">{{cite book|author=Tibenský, Ján|title=Slovensko: Dejiny|publisher=Obzor|year=1971|location=Bratislava|display-authors=etal}}</ref> Aðflutningur Þjóðverja olli oft átökum við innfædda Slóvaka þar sem þeir náðu völdum í bæjunum og brutu gamlar hefðir. Til að bregðast við þessu gaf [[Lúðvík 1. af Ungverjalandi]] út reglugerðina ''[[Privilegium pro Slavis]]'' sem kvað á um að helmingur bæjarráðsmanna í [[Žilina]] skyldi vera Slóvakar og þjóðirnar tværi skyldu skiptast á að fara með bæjarstjóraembættið.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/164889878|title=Žilina v slovenských dejinách : zborník z vedeckej konferencie k 620. výročiu udelenia výsad pre žilinských Slovákov : Žilina 7. mája 2001|date=2002|publisher=Knižné Centrum Vyd|others=Richard Marsina|isbn=80-8064-158-7|location=Žilina|oclc=164889878}}</ref> Árið 1465 stofnaði [[Matthías Corvinus]] þriðja háskóla Ungverjalands í Pressburg ([[Bratislava]]), en honum var lokað eftir andlát hans 1490.<ref>{{cite web|publisher=City of Bratislava|url=http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009414&|archive-url=https://web.archive.org/web/20080507064915/http://www4.bratislava.sk/en/vismo5/dokumenty2.asp?u=700000&id_org=700000&id=2009414&|archive-date=7 May 2008|title=Academia Istropolitana|date=14 February 2005|access-date=5 January 2008|url-status=dead}}</ref> [[Hússítar]] settust að í Slóvakíu í kjölfar [[Hússítastríðin|Hússítastríðanna]].<ref name="books.google.pl">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5qgHE29pikMC&q=turks+in+upper+hungary&pg=PA85|title=The History of the Czech Republic and Slovakia|first=William|last=Mahoney|date=18 February 2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313363061|via=Google Books}}</ref> Þegar [[Tyrkjaveldi]] tók að sækja inn í Ungverjaland var [[Bratislava]] gerð að nýrri höfuðborg ríkisins árið 1536, rétt fyrir fall [[Búda]] árið 1541. Landið varð hluti af ríki [[Habsborgarar|Habsborgara]] sem [[Efra-Ungverjaland]], og þar settist þriðjungur ungverska aðalsins að eftir innrás Tyrkja sem leiddi til útbreiðslu ungverskrar menningar og tungumáls.<ref name="books.google.pl"/> [[Mótmælendatrú]] breiddist út í byrjun 17. aldar, að hluta vegna gamalla hússítafjölskyldna og slóvakískra nemenda [[Marteinn Lúther|Marteins Lúthers]].<ref name="books.google.pl"/> Á 17. öld urðu átök milli kaþólikka og mótmælenda í Efra-Ungverjalandi, auk stríðsins við Tyrkjaveldi. Eftir 1648 varð meirihluti íbúa kaþólskur í kjölfar [[gagnsiðbótin|gagnsiðbótarinnar]]. [[File:1franci2.jpg|thumb|right|Einn af foringjum Slóvaka, [[Ján Francisci-Rimavský]], í [[uppreisn Slóvaka 1848-49]].]] Í [[Tyrkjastríðin|Tyrkjastríðunum]] var Slóvakía vettvangur átaka milli Austurríkis og [[Transylvanía|Transylvaníu]] og uppreisna gegn Habsborgurum sem leiddu til mikillar eyðileggingar, sérstaklega í sveitahéruðum.<ref>"[http://www.slovakiasite.com/history-hungary.php Part of Hungary, Turkish occupation]". Slovakiasite.com</ref> Í [[stríð Austurríkis og Tyrkjaveldis (1663-1664)|stríði Austurríkis og Tyrkjaveldis]] 1663-1664 leiddi stórvesír Tyrkja her sem lagði Slóvakíu í rúst.<ref name="books.google.pl"/> Samt sem áður börðust uppreisnarmenn frá Efra-Ungverjalandi gegn Austurríkismönnum og Pólverjum í [[orrustan um Vín|orrustunni um Vín]] 1683. Eftir því sem Tyrkir hörfuðu frá Ungverjalandi seint á 17. öld dró úr mikilvægi Efra-Ungverjalands þótt Pressburg væri áfram höfuðborg ríkisins til 1848 þegar hún var aftur flutt til Búda.<ref>[http://www.slovakiasite.com/bratislava.php Bratislava]. Slovakiasite.com</ref> Slóvakar sóttust eftir sjálfstæði þegar [[byltingarnar 1848]] hófust, en úr því varð ekki. Þess í stað versnaði sambúð þjóðanna eftir því sem [[ungverskuvæðing]] fór vaxandi innan ríkisins.<ref>{{cite web|title=Divided Memories: The Image of the First World War in the Historical Memory of Slovaks|publisher=Slovak Sociological Review, Issue 3 |year=2003|url=http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=d5aaf7a2-7ccf-4f83-9409-e74d93a37525&articleId=283fe9e3-f8ed-463a-92cd-69ec0cb28b52|access-date=25 November 2012}}</ref> === Tékkóslóvakía === [[File:Prohlášení nezávislosti.jpg|thumb|right|[[Sjálfstæðisyfirlýsing Tékkóslóvakíu]] lesin upp í Bandaríkjunum af [[Tomáš Garrigue Masaryk]] árið 1918.]] Þann 18. október 1918 lásu þeir [[Tomáš Garrigue Masaryk]], [[Milan Rastislav Štefánik]] og [[Edvard Beneš]] [[sjálfstæðisyfirlýsing Tékkóslóvakíu|sjálfstæðisyfirlýsingu]] fyrir [[konungsríkið Bæheimur|konungsríkið Bæheim]], [[markgreifadæmið Mæri]], [[Slésíu]], [[Efra-Ungverjaland]] og [[Karpata-Rútenía|Karpata-Rúteníu]], í [[Washington D.C.]] Eftir upplausn Austurríkis-Ungverjalands var [[Tékkóslóvakía]] stofnuð, en þá bjó mikill fjöldi Þjóðverja, Slóvaka, Ungverja og Rútena innan landamæranna sem voru staðfest með [[Saint-Germain-en-Laye-sáttmálinn|Saint-Germain-en-Laye-sáttmálanum]] og [[Trianon-sáttmálinn|Trianon-sáttmálanum]]. Nýja ríkið gaf því minnihlutahópum mikil réttindi. Á [[millistríðsárin|millistríðsárunum]] gerði Tékkóslóvakía bandalag við Frakkland, Rúmeníu og Júgóslavíu. Bæði í Tékklandi og Slóvakíu blómstraði efnahagslífið og menning og menntun efldust. [[Heimskreppan]] olli skarpri niðursveiflu og á eftir fylgdi pólitískur óstöðugleiki bæði innanlands og utan.<ref>J.&nbsp;V.&nbsp;Polisencky, ''History of Czechoslovakia in Outline'' (Prague: Bohemia International 1947) at 113–114.</ref> Á 4. áratugnum beittu ríkisstjórnir Þýskalands, Ungverjalands og Póllands Tékkóslóvakíu þrýstingi til að endurheimta lönd sem þessi ríki töldu sig eiga tilkall til og ýttu undir óánægju minnihlutahópa. Þetta leiddi á endanum til [[München-samningurinn|München-samningsins]] í september 1938 sem fól í sér innlimun [[Súdetahéruðin|Súdetahéraðanna]] í Þýskaland. Aðrir minnihlutahópar þrýstu á stofnun [[sambandsríki]]s og stofnuð voru héraðsþing í Slóvakíu og Rúteníu.<ref>''Documents on British Foreign Policy 1919-1939'' edited by Professor E. L. Woodward, Roham Butler, M.A., and Margaret Lambert, PhD., Third Series, vol.iv, Her Majesty's Stationery Office, 1951, pps:94-99: 'Memorandum on the Present Political Situation in Slovakia'.</ref> Hlutar af Suður- og Austur-Slóvakíu voru innlimaðir af Ungverjalandi í nóvember 1938. Eftir þessar landheimtur hótaði [[Þriðja ríkið]] því að leggja hluta Slóvakíu undir sig og leyfa Ungverjalandi og Póllandi að taka afganginn nema Slóvakía lýsti yfir sjálfstæði. Þetta var gert í mars 1939 þegar [[Fyrsta slóvakíska lýðveldið]] var stofnað, undir stjórn [[Jozef Tiso]] og [[Vojtech Tuka]]. Við þetta varð Slóvakía í fyrsta sinn sjálfstætt ríki, en var í reynd aðeins [[leppríki]] Þýskalands.<ref name="RadioPrague">{{cite web|author=Dominik Jůn interviewing Professor Jan Rychlík|title=Czechs and Slovaks – more than just neighbours|publisher=Radio Prague|year=2016|url=http://www.radio.cz/en/section/special/czechs-and-slovaks-more-than-just-neighbours|access-date=28 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029043631/http://www.radio.cz/en/section/special/czechs-and-slovaks-more-than-just-neighbours|archive-date=29 október 2016|url-status=dead}}</ref> Á sama tíma var [[útlagastjórn Tékkóslóvakíu]] starfandi í London sem Bandamenn litu á sem einu löglegu stjórn landsins. Um 75.000 af um 80.000 Gyðingum sem eftir voru í Slóvakíu eftir missi suðurhéraðanna, voru fluttir í [[útrýmingarbúðir]] í Þýskalandi í [[helförin]]ni í Slóvakíu.<ref>{{Cite journal|date=20 May 1946|title=Obžaloba pri Národnom súde v Bratislave|journal=Spis Onľud 17/46}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Daxner|first=Igor|date=25 July 1946|title=Rozsudok Národného súdu v Bratislave|journal=Spis Tnľud 17/1946}}</ref> Þúsundir Gyðinga, Rómafólks og annarra hópa voru fluttir í fangabúðirnar Sereď, Vyhne og Nováky í Slóvakíu.<ref>Leni Yahil, ''The Holocaust: The Fate of European Jewry, 1932–1945'' (Oxford, 1990), pp. 402–403.</ref> Mikill meirihluti Gyðinga sem bjuggu í Slóvakíu fyrir stríð var myrtur.<ref>Dawidowicz, Lucy. [[The War Against the Jews]], Bantam, 1986. p. 403</ref><ref>{{cite web|author=Rebekah Klein-Pejšová|title=An overview of the history of Jews in Slovakia|work=Slovak Jewish Heritage|publisher=Synagoga Slovaca|year=2006|url=http://www.slovak-jewish-heritage.org/history-of-jews-in-slovakia.html|access-date=28 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905025639/http://www.slovak-jewish-heritage.org/history-of-jews-in-slovakia.html|archive-date=5 September 2014|url-status=dead}}</ref> Slóvakía greiddi Þjóðverjum 500 mörk fyrir hvern Gyðing sem fluttur var þaðan fyrir „endurmenntun og uppihald“.<ref>Nižňanský, Eduard (2010). ''Nacizmus, holokaust, slovenský štát'' [Nazism, holocaust, Slovak state] (in Slovak). Bratislava: Kalligram. {{ISBN|978-80-8101-396-6}}.</ref> Þegar ljóst varð að [[rauði herinn]] myndi hrekja Þjóðverja frá Mið- og Austur-Evrópu, hófst [[andspyrna]] gegn hernámsliðinu og leppstjórninni sumarið 1944 með blóðugum skæruhernaði. Þjóðverjar og [[Hlinka-vörðurinn|slóvakískir samverkamenn]] þeirra lögðu 93 þorp í rúst og myrtu þúsundir almennra borgara, oft með fjöldaaftökum.<ref>"[http://travel.spectator.sme.sk/articles/80/slovenske_narodne_povstanie_the_slovak_national_uprising Slovenské Národné Povstanie – the Slovak national uprising]". [[SME (newspaper)|SME.sk]].</ref> Sovétherinn og rúmenskir hermenn frelsuðu Slóvakíu undan hernámi Þjóðverja í apríl 1945. === Kommúnistastjórnin === [[File:Praha 19891122-419-02.jpg|thumb|41 árs alræðisstjórn kommúnista lauk með [[flauelsbyltingin|flauelsbyltingunni]] árið 1989.]] Tékkóslóvakía var endurreist eftir síðari heimsstyrjöld og [[Jozef Tiso]] var tekinn af lífi árið 1947. Í kjölfarið fylgdu miklir fólksflutningar þar sem 80.000 Ungverjar<ref>{{cite web|url=http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2003/Erika%20Harris.pdf |title=Management of the Hungarian Issue in Slovak Politics |access-date=16 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325004909/http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2003/Erika%20Harris.pdf |archive-date=25 March 2009}}</ref> og 32.000 Þjóðverjar<ref>{{cite web |url=http://www.saske.sk/cas/4-98/olejnik.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073924/http://www.saske.sk/cas/4-98/olejnik.html |archive-date=20 June 2008 |trans-title=German minority in Slovakia after 1918 |title=Nemecká menšina na Slovensku po roku 1918 |language=sk |date=20 June 2008 |access-date=16 October 2010 |url-status=dead}}</ref> voru hraktir frá Slóvakíu að undirlagi Bandamanna í samræmi við ákvarðanir [[Potsdamráðstefnan|Potsdamráðstefnunnar]].<ref name="rock">{{cite book|last=Rock|first=David|author2=Stefan Wolff |title=Coming home to Germany? The integration of ethnic Germans from central and eastern Europe in the Federal Republic|publisher=Berghahn|year=2002|location=New York; Oxford}}</ref> Aðeins um 20.000 [[Karpata-Þjóðverjar]], af um 130.000 árið 1937, voru eftir í Slóvakíu árið 1947.<ref>{{cite web |url=http://mertsahinoglu.com/research/carpathian-german-history/ |title=Dr. Thomas Reimer, Carpathian Germans history |publisher=Mertsahinoglu.com |access-date=16. október 2010 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405214825/https://mertsahinoglu.com/research/carpathian-german-history/ |url-status=dead }}</ref> Sovéska öryggislögreglan handtók og flutti yfir 20.000 í fangabúðir í Síberíu.<ref>{{Cite web|title=Slovakia (Czechoslovakia)|url=https://communistcrimes.org/en/countries/slovakia|access-date=29 October 2020|website=Slovakia (Czechoslovakia) {{!}} Communist Crimes|language=en}}</ref> Samkvæmt ákvörðunum [[Jaltaráðstefnan|Jaltaráðstefnunnar]] var Tékkóslóvakía á áhrifasvæði [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] og varð hluti af [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalaginu]] eftir [[Valdaránið í Tékkóslóvakíu 1948|valdarán 1948]]. Yfir átta þúsund voru flutt í fangabúðir á árunum 1948 til 1953.<ref>"[https://www.upn.gov.sk/data/files/12-2016-EN-c-crimes.pdf]." upn.gov.sk. Sótt 9. júní 2019. "Communist crimes in Slovakia."</ref> Eftir [[vorið í Prag]] 1968 réðist her Varsjárbandalagsins inn í landið og batt enda á þróun í frjálsræðisátt undir stjórn [[Alexander Dubček|Alexanders Dubček]]. Árið eftir var Tékkóslóvakía gerð að sambandsríki tveggja sósíalískra lýðvelda: [[Alþýðulýðveldi Slóvaka|Alþýðulýðveldis Slóvaka]] og [[Alþýðulýðveldi Tékka|Alþýðulýðveldis Tékka]]. Landið varð í reynd leppríki Sovétríkjanna, en hélt nokkru sjálfstæði. Í vestri lá [[járntjaldið]] um landamærin milli Tékklands og Austurríkis og [[Vestur-Þýskaland]]s. Um 600 voru drepin á landamærunum milli 1948 og 1989.<ref>"[https://spectator.sme.sk/c/20030674/border-killings-remain-unpunished-decades-later.html]." spectator.sme.sk. Retrieved on 9 June 2019. "Border killings remain unpunished decades later."</ref> === Lýðveldið Slóvakía === [[File:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|thumb|Slóvakía varð aðili að Evrópusambandinu 2004 og undirritaði Lissabonsáttmálann árið 2007.]] Stjórn kommúnista í Tékkóslóvakíu lauk með hinni friðsamlegu [[flauelsbyltingin|flauelsbyltingu]] árið 1989. Í kjölfarið var landinu skipt í tvennt og alþýðulýðveldin tvö urðu lýðveldi. Þann 17. júlí 1992 lýsti forsætisráðherra Slóvakíu, [[Vladimír Mečiar]], yfir stofnun sjálfstæðs ríkis. Haustið 1992 sömdu Mečiar og [[Václav Klaus]] um fyrirkomulag upplausnar sambandsríkisins. Í nóvember kaus sambandsþingið að leysa sig sjálft upp frá og með 31. desember 1992. [[Skipting Tékkóslóvakíu]] fór friðsamlega fram og hefur verið kölluð [[flauelsskilnaðurinn]].<ref>{{cite web |url=http://www.slovakia.org/history-topics |title=The Breakup of Czechoslovakia |publisher=Slovakia |access-date=3 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010135407/http://www.slovakia.org/history-topics |archive-date=10 October 2017 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/velvet+divorce |title=Velvet divorce |publisher=Dictionary.reference.com |access-date=3 June 2011}}</ref> Slóvakía hefur áfram náin tengsl við Tékkland. Bæði löndin eiga í miklu samstarfi við Ungverjaland og Pólland í [[Visegrád-hópurinn|Visegrád-hópnum]]. Slóvakía gekk í [[Atlantshafsbandalagið]] 29. mars 2004 og í [[Evrópusambandið]] 1. maí 2004. Landið gerðist aðili að [[Schengen-samstarfið|Schengen]] árið 2007. Þann 1. janúar 2009 tók Slóvakía upp [[evra|evru]] sem gjaldmiðil.<ref>{{Cite web|title=Slovakia joins the euro - European Commission|url=https://ec.europa.eu/economy_finance/articles/euro/article13563_en.htm|access-date=2021-04-07|website=ec.europa.eu}}</ref> Árið 2019 varð [[Zuzana Čaputová]] fyrsti kvenforseti Slóvakíu.<ref>{{Cite news|last=Walker|first=Shaun|date=31 March 2019|title=Slovakia's first female president hails victory for progressive values|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2019/mar/31/slovakia-elects-zuzana-caputova-first-female-president|access-date=15 July 2020|issn=0261-3077}}</ref> ==Landfræði== [[Mynd:Slovacchia CIA map.gif|thumb|Kort.]] [[Mynd:Slovakia topo.jpg|thumb|Kort sem sýnir fjöll landsins.]] Slóvakía liggur milli 47. og 50. breiddargráðu norður og 16. og 23. lengdargráðu austur. Landslag í Slóvakíu er að mestu fjalllent, með [[Karpatafjöll]] í mið- og norðurhluta og landsins. Undirfjöll þeirra [[Tatrafjöll]] eru með tugi tinda yfir 2.500 metrum; tindurinn [[Gerlachovský štít]] rís þeirra hæst (2655 m). Tatrafjöll eru einn hluti af [[Fatra-Tatrafjöll]]um með [[Slóvakísku málmfjöllin]] og [[Beskid-fjöll]]. Stærsta undirlendið er í kringum [[Dóná]] í suðvestri, en þar á eftir kemur austurslóvakíska undirlendið í suðaustri.<ref name=cia>{{cite web |title= Slovakia |work= [[The World Factbook]] |publisher= [[Central Intelligence Agency|CIA]] |year= 2007 |url= https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia/ |access-date= 26 April 2008 |archive-date= 19 mars 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210319021658/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia |url-status= dead }}</ref> Helstu fljót eru [[Dunajec]], [[Dóná]] og [[Morava]] en þau mynda einnig landamæri við nágrannalöndin. [[Skógur|Skógar]] þekja um 41% landsins.<ref>{{cite web|url=https://www.etrend.sk/trend-archiv/rok-/cislo-J%C3%BAn/az-dve-paetiny-uzemia-slovenska-pokryvaju-lesy.html|title=Až dve pätiny územia Slovenska pokrývajú lesy|publisher=etrend.sk|access-date=29 August 2017|archive-date=29 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829040513/https://www.etrend.sk/trend-archiv/rok-/cislo-J%C3%BAn/az-dve-paetiny-uzemia-slovenska-pokryvaju-lesy.html|url-status=dead}}</ref> Níu [[þjóðgarður|þjóðgarðar]] þekja 6,5% svæði landsins. [[Hellar]] skipta hundruðum en þrjátíu þeirra eru opnir almenningi, þar af eru 5 hellar á lista [[UNESCO]]. ==Stjórnmál== [[Mynd:Bratislava,_Parlament,_Slovensko.jpg|thumb|right|Þinghúsið í Bratislava.]] Slóvakía býr við [[þingræði]] og [[fjölflokkakerfi]]. [[Forseti Slóvakíu]] er þjóðhöfðingi landsins og formlega æðsti maður framkvæmdavaldsins. Núverandi forseti er [[Zuzana Čaputová]] sem er fyrsti kvenkyns forseti landsins. Völd forseta eru þó mjög takmörkuð. Forsetinn er kosinn í beinum kosningum í tveimur umferðum til fimm ára í senn. Stjórnarleiðtogi er [[forsætisráðherra Slóvakíu]] sem nú er [[Eduard Heger]].<ref>{{Cite news|date=2021-03-30|title=Slovakia Has New Leader as Russia Vaccine Feud Ousts Premier|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-30/slovakia-has-new-leader-as-russia-vaccine-feud-ousts-premier|access-date=2021-03-30}}</ref> Oftast er forsætisráðherra leiðtogi þess flokks sem telst sigurvegari þingkosninga og getur myndað ríkisstjórn með stuðningi meirihluta þingsins. Formlega er forsætisráðherra skipaður af forsetanum. Aðrir ráðherrar eru líka skipaðir af forseta, en samkvæmt ráði forsætisráðherra. Löggjafarsamkunda Slóvakíu er [[þjóðarráð Slóvakíu]] (''Národná rada Slovenskej republiky'') með 150 þingmenn sem koma saman í einni deild. Þingmenn eru kosnir til fjögurra ára í senn með [[hlutfallskosning]]u. Æðsti dómstóll Slóvakíu er [[stjórnlagadómstóll Slóvakíu]] (''Ústavný súd'') sem úrskurðar um stjórnarskrárrétt. Dómarar í stjórnlagadómstólnum eru 13 talsins, skipaðir af forseta eftir tilnefningu þingsins. [[Stjórnarskrá Slóvakíu]] gekk í gildi 1. janúar 1993. Henni var breytt í september 1998 til að heimila beint forsetakjör og aftur í febrúar 2001 vegna inngöngunnar í Evrópusambandið. Lagakerfið í Slóvakíu byggist á lagakerfi Austurríkis-Ungverjalands. Lögum var breytt til samræmis við kröfur [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu|Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu]] og til að afnema [[marx-lenínismi|marx-lenínísku]] lagahefðina sem áður var ríkjandi. Slóvakía hefur gengist undir lögsögu [[Alþjóðadómstóllinn|Alþjóðadómstólsins]] án fyrirvara. ===Stjórnsýslueiningar=== Slóvakía skiptist í átta héruð (''krajov'' - eintala: ''kraj'') sem heita eftir höfuðstöðum sínum. Héruðin skiptast síðan í 79 umdæmi (''okresy'') sem aftur skiptast í mörg sveitarfélög (''obec''). {| style="background:none;" | |- | {| class="wikitable" |- style="line-height:1.25em; width:100%; font-size:85%;" ! Heiti<br><small>(á íslensku)</small> ! Heiti<br><small>(á slóvakísku)</small> ! Höfuðstaður ! Íbúafjöldi<br><small>(2011)</small> |- | [[Mynd:Coat of Arms of Bratislava Region.svg|x24px]] [[Bratislava-hérað]] | style="font-size:90%;" | ''Bratislavský kraj'' || style="font-size:90%;" | [[Bratislava]] || align=right | 602.436 |- | [[Mynd:Coat of Arms of Trnava Region.svg|x24px]] [[Trnava-hérað]] | style="font-size:90%;" | ''Trnavský kraj'' || [[Trnava]] || align=right | 554.741 |- | [[Mynd:Coat of Arms of Nitra Region.svg|x24px]] [[Nitra-hérað]] | style="font-size:90%;" | ''Nitriansky kraj'' || [[Nitra]] || align=right | 689.867 |- | [[Mynd:Coat of Arms of Trenčín Region.svg|x24px]] [[Trenčín-hérað]] | style="font-size:90%;" | ''Trenčiansky kraj'' || [[Trenčín]] || align=right | 594.328 |- | [[Mynd:Coat of Arms of Banská Bystrica Region.svg|x24px]] [[Banská Bystrica-hérað]] | style="font-size:90%;" | ''Banskobystrický kraj'' || [[Banská Bystrica]] || align=right | 660.563 |- | [[Mynd:Coat of Arms of Žilina Region.svg|x24px]] [[Žilina-hérað]] | style="font-size:90%;" | ''Žilinský kraj'' || [[Žilina]] || align=right | 688.851 |- | [[Mynd:Coat of Arms of Prešov Region.svg|x24px]] [[Prešov-hérað]] | style="font-size:90%;" | ''Prešovský kraj'' || [[Prešov]] || align=right | 814.527 |- | [[Mynd:Coat of Arms of Košice Region.svg|x24px]] [[Košice-hérað]] | style="font-size:90%;" | ''Košický kraj'' || [[Košice]] || align=right | 791.723 |} | <div style="position: relative; <!-- this tests fine, which is what I needed: float:right -->;"> [[Image:Slovakia location map no surrounding.svg|500px]] <div style="font-size:80%"> {{Image label|x=28|y=170|text='''[[Bratislava-hérað|Bratislava]]'''}} {{Image label|x=75|y=155|text='''[[Trnava-hérað|Trnava]]'''}} {{Image label|x=120|y=190|text='''[[Nitra-hérað|Nitra]]'''}} {{Image label|x=115|y=100|text='''[[Trenčín-hérað|Trenčín]]'''}} {{Image label|x=190|y=75|text='''[[Žilina-hérað|Žilina]]'''}} {{Image label|x=195|y=135|text='''[[Banská Bystrica-hérað|Banská Bystrica]]'''}} {{Image label|x=360|y=75|text='''[[Prešov-hérað|Prešov]]'''}} {{Image label|x=340|y=125|text='''[[Košice-hérað|Košice]]'''}} </div></div> |} ==Efnahagur== [[File:Nbs.jpg|upright|thumb|[[Seðlabanki Slóvakíu]] í Bratislava.]] [[File:Bratislava highrises 2009 4.jpg|thumb|Háhýsi í viðskiptahverfi Bratislava.]] Slóvakía er þróað [[hátekjuland]]<ref>{{cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,contentMDK:20421402~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html#High_income |title=World Bank 2007 |publisher=Web.worldbank.org |access-date=25 April 2010}}</ref> þar sem verg landsframleiðsla á mann var 78% af meðaltali Evrópusamabandsríkja árið 2018.<ref name="rich">[http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tec00114&plugin=1 "GDP per capita in PPS, Eurostat"], sótt 7. júlí 2019.</ref> Landið býr við áskoranir sem varða ójöfnuð milli héraða.<ref>{{cite web |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/regionalwealthslovakia.html#skpppmap |title=Regional Wealth |access-date=10 April 2010 |last=Votruba |first=Martin |work=Slovak Studies Program |publisher=University of Pittsburgh |archive-date=2 júní 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602052022/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/regionalwealthslovakia.html#skpppmap |url-status=dead }}</ref> Landsframleiðsla á mann er allt frá 188% af meðaltali ESB í Bratislava að 54% í Austur-Slóvakíu.<ref>"[https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/9618249/1-26022019-AP-EN.pdf/f765d183-c3d2-4e2f-9256-cc6665909c80]." eurostat. Sótt 7. júlí 2019. "GDP per capita in 281 EU regions."</ref> Þótt landfræðilegur ójöfnuður sé þannig mikill búa 90% íbúa í eigin húsnæði. Árið 2021 setti [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] Slóvakíu í 45. sæti á [[Lönd eftir landsframleiðslu á mann (KMJ)|lista yfir lönd eftir landsframleiðslu á mann]], með kaupmáttarjafnaða landsframleiðslu á mann upp á 34.815 dali. Landið var kallað „[[Tatratígurinn]]“ þegar slóvakíska hagkerfið breyttist úr [[áætlanabúskap]] í [[markaðsbúskap]] með [[einkavæðing]]u lykilgreina og aukningu erlendrar fjárfestingar. Helstu útflutningsvörur Slóvakíu eru [[hátækni]]vörur, [[bíll|bílar]] og bílahlutar. Árið 2021 var Slóvakía í 61. sæti á [[lönd eftir landsframleiðslu (nafnvirði)|lista yfir lönd eftir landsframleiðslu]] þótt íbúar séu aðeins um 5 milljónir. Slóvakía er eitt af þeim ESB-ríkjum sem er í örustum vexti (2017). Árið 2016 fór yfir 86% af útflutningi Slóvakíu til ríkja Evrópusambandsins og yfir 50% af innflutningi kom frá ESB-ríkjum.<ref>{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Intra-EU_trade_in_goods_-_recent_trends|title=Intra-EU trade in goods - recent trends}}</ref> Hlutur opinberra skulda af landsframleiðslu náði 49,4% undir lok 2018, langt undir meðaltali OECD-ríkja.<ref>[https://spectator.sme.sk/c/22254086/slovakia-government-debt-below-the-eu-average-2018.html Slovakia's government debt well below the EU average]. spectator.sme.sk (19. janúar 2020).</ref> Atvinnuleysi náði 19% undir lok 1999 en hafði lækkað í 4,9% árið 2019.<ref>{{cite web|url=https://spravy.pravda.sk/ekonomika/clanok/512728-historicke-cisla-nezamestnanosti-prvykrat-klesla-pod-5-percent/ |title=Historické čísla nezamestnanosti, prvýkrát klesla pod 5 percent|date=20 May 2019|language=sk |access-date=25 May 2019}}</ref> Slóvakía tók upp evruna 1. janúar 2009 sem tók við af [[slóvakísk króna|slóvakísku krónunni]] sem árið 2008 var metin á 30,126 fyrir eina evru.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/business/feedarticle/7546478|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601034210/http://www.guardian.co.uk/business/feedarticle/7546478|archive-date=1 June 2008|title=Slovakia revalues currency ahead of euro entry|first=Marcin|last=Grajewski|work=The Guardian|date=28 May 2008|access-date=9 July 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7495169.stm|title=Slovak euro exchange rate is set|work=BBC News|date=8 July 2008|access-date=9 July 2010}}</ref> Slóvakía var í 45. sæti af 190 á lista yfir lönd eftir því hve auðvelt er að eiga þar viðskipti, samkvæmt [[Heimsbankinn|Heimsbankanum]] árið 2020, og í 57. sæti af 63 löndum á lista yfir lönd eftir samkeppnishæfni samkvæmt [[World Competitiveness Yearbook]] 2020. == Íbúar == Íbúar Slóvakíu er yfir 5,4 milljónir og eru flestir [[Slóvakar]] að uppruna. [[Þéttleiki byggðar]] er að meðaltali 110 íbúar á ferkílómetra.<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia/|title=Europe:: Slovakia — The World Factbook - Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=28 July 2019|archive-date=19 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319021658/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia|url-status=dead}}</ref> Samkvæmt manntali árið 2021 telur meirihluti íbúa Slóvakíu sig vera [[Slóvakar|Slóvaka]] (83,82%). Stærsta þjóðarbrotið sem býr í Slóvakíu eru [[Ungverjar]] (7,75%). Aðrir minnihlutahópar eru meðal annars [[Rómafólk]] (1,23%),<ref>{{cite web|title=Roma political and cultural activists estimate that the number of Roma in Slovakia is higher, citing a figure of 350,000 to 400,000|url=http://www.slovakia.org/society-roma.htm|publisher=Slovakia.org|access-date=25 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130822033250/http://www.slovakia.org/society-roma.htm|archive-date=22 August 2013|url-status=dead}}</ref> [[Tékkar]] (0,53%), [[Rusynar]] (0,44%) og aðrir eða ótilgreint (6,1%).<ref>{{cite web|title= Census 2021|url=https://www.scitanie.sk/zilinsky-kraj-s-najvyssim-podielom-slovenskej-narodnosti|publisher=scitanie.sk}}</ref> Árið 2018 var [[miðaldur]] íbúa Slóvakíu 41 ár.<ref>{{citation|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia/|title=The World FactBook - Serbia|date=12 July 2018|work=[[The World Factbook]]|access-date=4 ágúst 2022|archive-date=19 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319021658/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovakia|url-status=dead}}</ref> Stórir hópar Slóvaka fluttust burt seint á 19. og í byrjun 20. aldar. Árið 1990 sögðust 1,8 milljónir manna í Ameríku eiga sér slóvakískan uppruna.<ref>"[https://www.loc.gov/rr/european/imsk/slovakia.html The Slovaks in America]". European Reading Room, Library of Congress.</ref> == Menning == === Alþýðumenning === [[File:Vlkolinec 02.jpg|thumb|right|Hægt er að skoða hefðbundin slóvakísk timburhús í þorpinu [[Vlkolínec]] sem er á heimsminjaskrá UNESCO.]] [[File:Carpathian Bazaar of Tastes, Sanok 2010 97.JPG|thumb|right|Slóvakar í [[þjóðbúningur|þjóðbúningum]] frá Austur-Slóvakíu.]] Slóvakísk [[alþýðumenning]] er áberandi hluti af menningu landsins og birtist meðal annars í bókmenntum, tónlist, dansi og byggingarlist. Eitt þekktasta dæmið er þjóðsöngur Slóvakíu, ''[[Nad Tatrou sa blýska]]'', sem byggist á þjóðlaginu ''[[Kopala studienku]]''. Helsta alþýðumenningarhátíð Slóvakíu fer fram árlega í [[Východná]]. Þetta er elsta og stærsta hátíð landsins með alþjóðlegri þátttöku.<ref>{{Cite web|url=http://www.festivalvychodna.sk/|title=Folklórny festival Východná|first=Národné osvetové|last=centrum|website=Folklórny festival Východná}}</ref> SĽUK (''Slovenský ľudový umelecký kolektív'') er stærsta alþýðulistafélag Slóvakíu. Hægt er að sjá vel varðveitt dæmi um alþýðilega byggingarlist í Slóvakíu í þorpinu [[Vlkolínec]] sem hefur verið á [[heimsminjaskrá UNESCO]] frá 1993.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/622/|title=Vlkolínec|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> Í [[Prešov-hérað]]i, er að finna stórfenglegar timburkirkjur. Flestar þeirra eru varðveittar sem [[menningararfur]] og sumar eru líka á heimsminjaskrá. Þekktasta alþýðuhetja Slóvakíu er ræninginn [[Juraj Jánošík]] (1688–1713) (eins konar [[Hrói höttur]] Slóvakíu) sem er sagður hafa rænt frá þeim ríku til að gefa fátækum. Ævi Jánošíks eru gerð skil í mörgum skáldverkum og kvikmyndum frá 20. öld. Ein þekktasta kvikmyndin er ''Jánošík'' eftir [[Martin Frič]] frá 1935.<ref>{{cite web|title=Jánošík movie on Czechoslovak Film Database|year=1935|url=http://www.csfd.cz/film/3113-janosik/}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.vlada.gov.sk/government-office-of-the-slovak-republic/ Ríkisstjórn Slóvakíu] * [https://slovakia.travel/en Opinber ferðavefur] {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} [[Flokkur:Slóvakía]] [[Flokkur:Landlukt lönd]] s5ftw4vbzdjkulonqdajlj38wisrvcz 0 6241 1985073 1852870 2026-11-04T15:51:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985073 wikitext text/x-wiki '''Kawai'i''' ({{lang|ja|可愛い}}) er [[japanska]] og þýðir bókstaflega dásamlegt eða krúttlegt. Kawaii er oft notað yfir eitthvað sem að er ákaflega sætt og ósjálfbjarga og getur t.d. átt við um [[dýr]] og manneskjur og þá sérstaklega í yngri kantinum. Þó kawaii tákni eitthvað sem er ''sætt'' þýðir það ekki endilega að kynþokkafull manneskja falli undir skilgreininguna nema í einstaka undantekningartilfellum. Fólk gefur hvoru öðru ''kawaii'' gjafir sem tákn um vináttu og fyrirtæki nota ''kawaii'' [[teiknimyndapersóna|teiknimyndapersónur]] til að gera vörur sínar og þjónustu meira aðlaðandi og til að gera ímynd sína frjálslegri. [[kettlingur|Kettlingar]] geta t.d. fallið undir þessa [[skilgreining]]u og einnig ýmsar teiknimyndapersónur eins og til dæmis [[Halló Kisa]] (en. Hello Kitty) og [[Pikachu]] í [[Pokémon]] svo eitthvað sé nefnt. == Tengt efni == * [[Kisustelpa]] == Tengill == * [https://web.archive.org/web/20041220162632/http://www.wired.com/wired/archive/7.12/cute.html?pg=1&topic=&topic_set= Grein frá Wired Magazine um Kawaii-menninguna í Japan og iðnaðinn í kring] {{Stubbur|anime|japan}} [[Flokkur:Japönsk hugtök]] 59g8nbbgl7e7c6yg8j8bc7jtbj6wznu 0 8329 1985199 1984483 2026-11-05T11:35:24Z Berserkur 10188 1985199 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður | nafn = Cristiano Ronaldo | mynd = Cristiano Ronaldo 2275 (cropped).jpg | fullt nafn = Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1985|2|5}} | fæðingarbær = [[Funchal]], [[Madeira]] | fæðingarland = [[Portúgal]] | hæð = 1,86 m | staða = framherji/kantmaður | núverandi lið = Al-Nassr | númer = 7 | ár í yngri flokkum = 1993–1995<br />1995–1997<br />1997–2002 | yngriflokkalið = [[C.F. Andorinha|CF Andorinha]]<br />[[C.D. Nacional|CD Nacional]]<br />[[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]] | ár1 = 2002–2003 | ár2 = 2003–2009 | ár3 = 2009–2018 | ár4 = 2018-2021 | ár5 = 2021-2022 | ár6 = 2023- | lið1 = [[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]] | lið2 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | lið3 = [[Real Madrid]] | lið4 = [[Juventus]] | lið5 = [[Manchester United]] | lið6 = Al-Nassr | leikir (mörk)1 = 25 (5) | leikir (mörk)2 = 196 (84) | leikir (mörk)3 = 292 (311) | leikir (mörk)4 = 98 (81) | leikir (mörk)5 = 40 (19) | leikir (mörk)6 = 117 (109) | landsliðsár = 2002–2003<br />2003–2026 | landslið = [[U21-landslið Portúgals karla í knattspyrnu|Portúgal U-21]]<br />[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]] | landsliðsleikir (mörk) = 2 (1)<br /> 234 (146) | mfuppfært = október 2026 | lluppfært = }} '''Cristiano Ronaldo''' (fullt nafn '''Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro''', fæddur [[5. febrúar]] [[1985]] á [[Funchal]] á [[Madeira]]-eyjum) er [[portúgal]]skur [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar sem framherji fyrir sádiarabíska liðið Al-Nassr. Ronaldo hóf feril sinn hjá [[Sporting Lissabon]] en var síðan keyptur til [[Manchester United]] þar sem hann gerði garðinn frægan. Hann lék síðar með spænska liðinu [[Real Madrid]] og hinu ítalska Juventus. Hann var kjörinn knattspyrnumaður ársins af [[FIFA]] árið 2008, 2013, 2014 og 2016. Ennfremur hefur hann unnið 32 titla með félagsliðum og landsliðum. Ronaldo hefur skorað 985 mörk fyrir félagslið og landslið og er meðal markahæstu leikmanna allra tíma. Fjöldi spilaðra leikja er um 1.350. Hann er sá fyrsti til að ná 50 mörkum sex sinnum í röð með félagi sínu, sá fyrsti til að ná 100 mörkum í Evrópukeppnum og er markahæstur í [[Meistaradeild Evrópu]]. Ennfremur er hann markahæsti landsliðsmaður allra tíma. Leikni Ronaldo með boltann er mikil og er hann með mestu jafnvígur á báða fætur og getur því spilað báðum megin á vellinum. Hann er þekktur fyrir ''skærin'' sem hann tekur með fótunum. ==Félagslið== === Sporting CP === Þegar Ronaldo var tólf ára var hann farinn að hlaupa af sér fullorðna menn og gat því hæglega spilað með eldri flokkum í félagi sínu. Ferilinn hóf hann hjá [[Nacional]] stærsta liði Madeira-eyja, en fór fljótlega til Sporting Lissabon og í fyrsta leik sínum skoraði hann tvö mörk, draumabyrjun hjá liðinu sem hann hafði alla tíð haldið með. [[Alex Ferguson]] tók eftir honum í æfingaleik sem Manchester United spilaði við Sporting Lissabon og fékk strax áhuga á að fá hann til liðs við Manchester United. Lærisveinar hans sögðu við hann að hann yrði að kaupa piltinn og svo fór að hann var keyptur haustið 2003. === Manchester United === Ronaldo varð fyrsti Portúgalinn í herbúðum United þegar hann var keyptur á £12.24 milljónir punda árið 2003. Hann bað um treyju númer 28 (númerið hans hjá Sporting) en Ferguson sagði að hann skildi bera treyju nr. 7 sem er í goðsagnakennd í herbúðum United en leikmenn eins og [[David Beckham]] og [[Eric Cantona]] hafa borið þetta númer. Fyrsti leikur Ronaldos fyrir Manchester United var gegn [[Bolton Wanderers]] í 4-0 sigri. Hans fyrsta mark var úr aukaspyrnu var hins vegar gegn [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] þann 1. nóvember 2003 í 3-0 sigri þeirra rauðklæddu. Fyrsti titill Ronaldos með Manchester United var þegar liðið varð bikarmeistari leiktíðina 2003-04. Síðan þá vann hann ensku úrvalsdeildina með liðinu 3 sinnum, deildarbikarinn og samfélagsskjöldinn tvisvar og United orðið Evrópumeistari- og heimsmeistari félagsliða einu sinni en það var árið 2008. Þann 11. júní 2009 samþykkti Manchester United kauptilboð [[Real Madrid]] í Ronaldo upp á 80 milljónir punda eða 13 milljarða íslenskra króna. ===Real Madrid=== Um 80.000 aðdáendur hylltu Ronaldo á kynningu hans á [[Santiago Bernabéu]] þegar hann kom til Real árið 2009. Ronaldo spilaði fyrstu undir númerinu 9 þar sem 7 var upptekið af Raúl en tímabilið 2010-2011 fékk hann aftur treyju númer 7. Á tímabilinu 2011–12 skoraði hann 60 mörk í öllum keppnum og hafði aldrei skorað svo mikið. En tímabilið 2014–15 sló hann það með 61 mark. Tímabilið 2014-2015 skoraði Ronaldo 5 mörk í 9–1 sigri á Granada. Real Madrid hafði unnið 22 leiki í röð í byrjun tímabils áður en það tapaði gegn Valencia. Tímabilið 2015–16 fór Ronaldo fram úr Raúl sem mesti markaskorari liðsins með 230 mörk. Hann hafði þá skorað meira en 50 mörk á tímabilinu sjötta skiptið í röð. Í lok árs 2016 skoraði Ronaldo 500. mark sitt í öllum keppnum (377 fyrir Madrid, 118 fyrir Manchester United og 5 fyrir Sporting Lisbon). Hann skrifaði undir samning við Real Madrid þangað til árið 2021. Árið 2017 í úrslitum Meistaradeildarinnar, skoraði hann tvö mörk í sigri gegn [[Juventus]] og varð markahæstur í Meistaradeildinni fimmta árið í röð. ===Juventus=== Eftir [[HM 2018]] tilkynnti Ronaldo að hann myndi yfirgefa Real Madrid. Hann gerði 4 ára samning við ítölsku meistarana Juventus. Ronaldo skoraði sína fyrstu þrennu í Serie A janúar 2020. Hann varð annar til að skora þrennu í [[Serie A]], [[La Liga]] og [[Premier League]] ( á eftir [[Alexis Sánchez]]). En fyrstur til að skora fleiri en 50 mörk í áðurnefndum deildum. Hann varð markahæstur tímabilið 2020-2021 í Serie A. Í ágúst 2021 bárust fréttir af því að Ronaldo hyggðist yfirgefa Juventus og að [[Manchester City]] yrði líklegur áfangastaður. Sú skipti gerðust ekki en hann ákvað að fara aftur til Manchester United. ===Endurkoma í Manchester United=== Ronaldo skrifaði undir 2 ára samning við United, sama dag og hann hafði verið orðaður við Man. City. Kaupverð var 25 milljón evrur. Samskipti við fyrrum þjálfara [[Alex Ferguson]], fyrrum félagana [[Rio Ferdinand]] og [[Patrice Evra]] hjálpuðu til. Einnig var landi hans [[Bruno Fernandes]], landsliðsfélagi hans og leikmaður United hluti af því. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58358834 Cristiano Ronaldo: How Man Utd pulled off shock transfer] BBC news, sótt 28/8 2021</ref> Ronaldo skoraði tvennu í endurkomuleik sínum á Old Trafford. Hann skoraði sína fyrstu þrennu gegn Tottenham síðar á tímabilinu, sína fyrstu í 14 ár fyrir félagið. Í apríl skoraði Ronaldo sitt 100. mark í ensku úrvalsdeildinni. Ronaldo yfirgaf félagið í nóvember 2022 í kjölfar viðtals við fjölmiðlamanninn [[Piers Morgan]] þar sem hann gagnrýndi félagið. Í byrjun tímabilsins 2022-2023 var hann oftar en ekki á bekknum hjá nýjum stjóra, [[Erik ten Hag]]. ===Al Nassr=== Ronaldo gekk til liðs við sádiarabíska liðið Al Nassr áramótin 2022/2023. Samningurinn sem var til 2025 gerði hann að launahæsta knattspyrnumanni sögunnar. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/64155302 BBC News - Cristiano Ronaldo: New Al Nassr signing says work in Europe is done despite 'many opportunities']BBC, 3/1 2023</ref> Hann vann sádísku deildina tímabilið 2025-2026. == Landslið Portúgals == [[Mynd:Cristiano Ronaldo and Lionel Messi - Portugal vs Argentina, 9th February 2011.jpg|thumb|Ronaldo og [[Lionel Messi]]. Portúgal á móti Argentínu (2011).]] Fyrsti landsliðsleikur Ronaldo var fyrir [[Portúgal]] gegn [[Kasakstan]] haustið 2003 og skoraði hann eina mark liðs síns í upphafsleik Evrópumeistaramótsins 2004 gegn Grikkjum. Ronaldo er fyrirliði portúgalska landsliðsins. Árið 2016 varð Ronaldo Evrópumeistari með landsliðinu. Ronaldo skoraði þrennu gegn Spáni á [[HM 2018]] og alls 4 mörk í keppninni. Portúgal var þó slegið út í 16 liða úrslitum. Ronaldo er markahæsti landsliðsmaður Portúgals og markahæsti landsliðsmaður allra tíma (hann sló met Íranans Ali Daei árið 2021). Hann er eini Evrópubúinn sem hefur skorað yfir 100 landsliðsmörk. Árið 2021 sló hann met [[Michel Platini]] yfir flest mörk skoruð í lokakeppni Evrópumótsins þegar hann skoraði 2 mörk í lok leiks gegn Ungverjalandi á [[EM 2021]]. Við það komst hann í 11 mörk í keppninni. Hann var einnig markahæstur í keppninni, ásamt Tékkanum Patrick Schick, en hlaut gullskóinn vegna fleiri stoðsendinga. Um haustið sama ár skoraði hann 10. þrennu sína fyrir landsliðið og sló þá met og komst framúr Svíanum Sven Rydell <ref>[https://fotbolti.net/news/12-10-2021/tiunda-threnna-ronaldo-fyrir-portugal Tíunda þrenna Ronaldo fyrir Portúgal] Fótbolti.net, sótt 13 okt. 2021</ref>. Á [[HM 2022]] varð hann fyrsti leikmaðurinn til að skora á 5 heimsmeistaramótum. Hann skoraði þó ekki meira og var settur á bekkinn síðustu 2 leikina eftir ósætti hans og þjálfarans. Portúgal féll úr keppni í 8. liða úrslitunum gegn Marokkó. Í júní 2023 spilaði Ronaldo sinn 200. landsleik gegn Íslandi á Laugardalsvelli. Skoraði hann sigurmarkið á 90. mínútu. Á [[HM 2026]] datt Portúgal út í 16 liða úrslitum. Ronaldo skoraði 3 mörk á mótinu og staðfesti eftir það að það hefði verið hans síðasta heimsmeistaramót <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/cze9xg6480gt Substitute Mikel Merino scores a late winner as Spain beat Portugal to reach World Cup quarter-finals.] BBC sótt 6. júlí 2026</ref>. Um haustið tilkynnti hann að hann væri hættur með landsliðinu <ref>[https://fotbolti.net/news/05-11-2026/ronaldo-haettur-med-landslidinu-stadfest Ronaldo hættur með landsliðinu (Staðfest)] Fótbolti.net, sótt 5. nóvember 2026</ref> == Fjölskylda == Ronaldo var yngsti sonur foreldra sinna, Maria Dolores dos Santos Aveiro og José Dinis Aveiro. Hann fékk seinna nafn sitt í höfuð á þáverandi [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseta]] [[Ronald Reagan]], en Reagan var í miklu uppáhaldi hjá föður Ronaldo. Ronaldo á einn eldri bróður, Hugo, og tvær eldri systur, þær Elma og Liliana Cátia. Ronaldo á fimm börn: Eitt með núverandi konu sinni, tvíbura sem staðgöngumóður gekk með og einn son hverrar barnsmóður hann hefur ekki gefið upp. Árið 2022 gekk kona hans, Georgina Rodríguez, með tvíbura, dreng og stúlku. Drengurinn lést í fæðingunni. ==Titlar og verðlaun== ===Sporting CP=== *Supertaça Cândido de Oliveira: 2002 ===Manchester United=== *Premier League: 2006–07, 2007–08, 2008–09 *FA Cup: 2003–04 *Football League Cup: 2005–06, 2008–09 *FA Community Shield: 2007 *UEFA Champions League: 2007–08 *FIFA Club World Cup: 2008 ===Real Madrid=== *[[La Liga]]: 2011–12, 2016–17 *[[Copa del Rey]]: 2010–11, 2013–14 *Supercopa de España: 2012, 2017 *UEFA [[Champions League]]: 2013–14, 2015–16, 2016–17, 2017–18 *UEFA Super Cup: 2014, 2017 *FIFA Club World Cup: 2014, 2016, 2017 ===Juventus=== *[[Serie A]]: 2018–19, 2019–20 *[[Coppa Italia]]: 2020–21 *Supercoppa Italiana: 2018, 2020 ===Al Nassr=== *Sádiarabíska deildin 2025-2026 *Arabíski meistarabikarinn: 2023 ===Portúgal=== *UEFA Evróputitill: 2016 *UEFA [[Þjóðadeildin]]: 2018–19, 2024-25 ===Einstaklingverðlaun og afrek (listi er ekki tæmandi)=== *FIFA [[Ballon d'Or]]: 2008, 2013, 2014, 2016, 2017 *FIFA leikmaður ársins: 2008 *UEFA Besti leikmaður Evrópu: 2014, 2016, 2017 *Premier League leikmaður tímabilsins: 2006–07, 2007–08 *Premier League Gullskórinn: 2007–08 *La Liga Besti leikmaðurinn: 2013–14 *Pichichi-bikarinn, markahæsti í La Liga: 2010–11, 2013–14, 2014–15 *Serie A leikmaður ársins: 2019, 2020 *Serie A markahæstur: 2020-2021 *Saudi Pro League: Markahæstur 2023-2024 *Markahæstur á [[EM 2021]] *Markahæstur á EM í knattspyrnu frá upphafi *Markahæsti landsliðsmaður frá upphafi. *Flestar þrennur fyrir landslið. ==Tilvísanir== <references/> {{Gullknötturinn}} {{f|1985}} {{DEFAULTSORT:Ronaldo, Cristiano}} [[Flokkur:Portúgalskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Leikmenn Manchester United]] [[Flokkur:Verðlaunahafar Gullknattarins]] rgtph12nlgfs8m1rut8a4xqq6w9cqj9 0 11886 1985041 1980202 2026-11-04T13:50:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985041 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Isnet93.png|thumb|Mynd sem lýsir því mjög gróflega, hvernig hnitakerfið liggur yfir Íslandi.]] '''ISNET93''' (eða '''ISN93''') er [[viðmiðunarhnitakerfi]] vegna [[GPS]]-mælinga sem tekið var upp fyrir [[Ísland]] af [[Landmælingar Íslands|Landmælingum Íslands]] árið [[1993]]. Kerfið er [[hornsönn vörpun|hornsönn]] [[Lambert-keiluvörpun]]. Mælikvarði vörpunarinnar er 1:1 á breiddargráðunum 64°15' og 65°45' norður. Skurðpunktur ásanna er hornréttur í 65° norður og 19° vestur, og hefur sá skurðpunktur hnitin (500000, 500000), gefið upp á hnitaforminu (norður, austur). Hnitin eru í metrum talin og fara minnkandi til vesturs og suðurs. Viðmiðunarhnitakerfið byggist á jarðmiðjukerfinu [[ITRF93.6]], sporvölunni [[GRS-80]] og niðurstöðum GPS-mælinga sem framkvæmdar voru árið 1993. Þetta þýðir að Z-ás kerfisins fellur saman við snúningsás jarðar, en X- og Y-ásarnir spanna miðbaugsflötinn. X-ásinn liggur í fleti Greenwich-[[núllbaugur|núllbaugsins]], en Y-ásinn er hornréttur á X-ásinn til austurs. GPS-mælingarnar fóru fram á 119 mælistöðvum sem mynda ÍSNET93, og er þeim dreift um allt land.<ref>{{cite web|url=https://www-gamli.lmi.is/um-landmaelingar/landshnitakerfi/grunnstodvanet/isn-93/|title=ISN93|website=Landmælingar Íslands|access-date=25.9.2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260926040331/https://www-gamli.lmi.is/um-landmaelingar/landshnitakerfi/grunnstodvanet/isn-93/|archive-date=2026-09-26|url-status=dead}}</ref> [[Jarðrekskenningin|Jarðrek]] má greina með því að skoða tilfærslu þessarra punkta frá upphaflegum mæligildum, og sökum jarðreks og annarra jarðfræðilegra og stjarnfræðilega þátta þarf að endurnýja grunnstöðvanetið á nokkurra ára fresti. Næsta íslenska grunnstöðvanetið eftir ISNET93 er [[ISNET05]].{{heimild vantar}} == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Landmælingar]] [[Flokkur:Landafræðihugtök]] 5cpohwuxw94wgax5zjaerlvcb2sxaro 0 12263 1985104 1904786 2026-11-04T18:13:24Z ~2026-58446-30 122517 Stafsetningarvilla 1985104 wikitext text/x-wiki '''Veigrunarorð''', '''fegrunarheiti''', '''skrautyrði''' (eða '''skrauthvörf''') eru öll orð sem notuð eru yfir [[tjáning]]u sem er ætlað að vera þægilegri fyrir áheyrandann en tjáningin sem hún kemur í staðinn fyrir. == Dæmi == * „Ansvítinn“, „ansinn“, „défustinn“, „délinn“ og „djanginn“ eru veigrunarorð höfð í staðinn fyrir '''andskotinn'''. * „Ganga örna sinna“, „tefla við páfann“, „hafa hægðir til baksins“ eru skrautyrt orðasambönd höfð um það að '''kúka''' eða '''skíta'''. * „Kviðsvið“ er veigrun orðsins '''hrútspungar'''. * „Haltu þér saman“ er veigrun orðsins '''þegiðu'''. == Tengt efni == * [[Tabú]] [[Flokkur:Slangur]] [[Flokkur:Mælskufræði]] [[Flokkur:Áróður]] baooiqovhjarsvt1cqylr6m9snu5524 1985106 1985104 2026-11-04T18:14:47Z ~2026-58446-30 122517 stafsetningarvillur! 1985106 wikitext text/x-wiki '''Veigrunarorð''', '''fegrunarheiti''', '''skrautyrði''' (eða '''skrauthvörf''') eru öll orð sem notuð eru yfir [[tjáning]]u sem eru ætluð að vera þægilegri fyrir áheyrandann en tjáningin sem hún kemur í staðinn fyrir. == Dæmi == * „Ansvítinn“, „ansinn“, „défustinn“, „délinn“ og „djanginn“ eru veigrunarorð höfð í staðinn fyrir '''andskotinn'''. * „Ganga örna sinna“, „tefla við páfann“, „hafa hægðir til baksins“ eru skrautyrt orðasambönd höfð um það að '''kúka''' eða '''skíta'''. * „Kviðsvið“ er veigrun orðsins '''hrútspungar'''. * „Haltu þér saman“ er veigrun orðsins '''þegiðu'''. == Tengt efni == * [[Tabú]] [[Flokkur:Slangur]] [[Flokkur:Mælskufræði]] [[Flokkur:Áróður]] cnurpn6zw6eocdzas2dq69u3312zl7l 1985171 1985106 2026-11-05T08:23:53Z Akigka 183 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/~2026-58446-30|~2026-58446-30]] ([[User talk:~2026-58446-30|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Snaevar-bot|Snaevar-bot]] 1904786 wikitext text/x-wiki '''Veigrunarorð''', '''fegrunarheiti''', '''skrautyrði''' (eða '''skrauthvörf''') eru allt orð sem notuð eru yfir [[tjáning]]u sem er ætlað að vera þægilegri fyrir áheyrandann en tjáningin sem hún kemur í staðinn fyrir. == Dæmi == * „Ansvítinn“, „ansinn“, „défustinn“, „délinn“ og „djanginn“ eru veigrunarorð höfð í staðinn fyrir '''andskotinn'''. * „Ganga örna sinna“, „tefla við páfann“, „hafa hægðir til baksins“ eru skrautyrt orðasambönd höfð um það að '''kúka''' eða '''skíta'''. * „Kviðsvið“ er veigrun orðsins '''hrútspungar'''. * „Haltu þér saman“ er veigrun orðsins '''þegiðu'''. == Tengt efni == * [[Tabú]] [[Flokkur:Slangur]] [[Flokkur:Mælskufræði]] [[Flokkur:Áróður]] mp9i38kcnu8d2cewatrcpttprsadr7y 1985174 1985171 2026-11-05T08:48:06Z Akigka 183 1985174 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Drugstore_aisle_sign_with_euphemisms.jpg|thumb|Dæmi um ensk veigrunarorð yfir vörur í apóteki.]] '''Veigrunarorð''', '''fegrunarheiti''', '''skrautyrði''' eða '''skrauthvörf''' eru [[orð]] sem koma í stað orða sem þykja dónaleg, óviðeigandi eða óþægileg. Stundum er þá notast við mildari orð, gamansöm orðasambönd, eða [[myndhvörf]] til að draga úr grófleika hugtaksins. Stundum eru skrauthvörf notuð til að ræða kurteislega um viðkvæm málefni eins og [[fötlun]], [[kynlíf]], [[sársauki|sársauka]], [[ofbeldi]], [[veikindi]] eða [[dauði|dauða]]. Dæmi um veigrunarorð eru „Ansvítinn“, „ansinn“, „défustinn“, „délinn“ og „djanginn“ í staðinn fyrir „andskotinn“ eða „djöfullinn“;<ref>{{tímarit.is|1530202|Íslenskt mál|höfundur=Gísli Jónsson|blað=Morgunblaðið|dags=17.8.1980|bls=7}}</ref> að „ganga örna sinna“, „tefla við páfann“, „hafa hægðir til baksins“ eru skrautyrt orðasambönd höfð um það að kúka eða pissa; „skilja við“ eða „andast“ eru mildari orð yfir að deyja.<ref>{{cite journal|author=Jón Sveinbjörnsson|year=1990|title=Ný viðhorf við biblíuþýðingar|journal=Ritröð Guðfræðistofnunar|volume=2|number=4|page=112|url=https://timarit.is/page/6554471}}</ref> Veigrunarorð eru líka notuð í stað [[bannorð]]a sem ekki má nota í tilteknum aðstæðum.<ref>{{tímarit.is|1566277|Um slangur, slettur og bannorð|blað=Morgunblaðið|dags=5. desember 1982|höfundur=Mörður Árnason, Svavar Sigmundsson og Örnólfur Thorsson|bls=18-19}}</ref> Dæmi um bannorð er að nefna [[hvalur|hvali]] á sjó, og eru þá notuð í staðinn sérstök veigrunarorð, eins og „búri“ fyrir [[búrhvalur|búrhval]].<ref>{{tímarit.is|4059642|Hvalurinn og þjóðtrúin|blað=Tíminn|höfundur=Lúðvík Kristjánsson|dags=11.8.1990|bls=15}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Slangur]] [[Flokkur:Mælskufræði]] [[Flokkur:Áróður]] 4z7v577cv446mplasltefmzqjcg2rx5 1985175 1985174 2026-11-05T08:48:28Z Akigka 183 1985175 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Drugstore_aisle_sign_with_euphemisms.jpg|thumb|Dæmi um ensk veigrunarorð yfir vörur í apóteki.]] '''Veigrunarorð''', '''fegrunarheiti''', '''skrautyrði''' eða '''skrauthvörf''' eru [[orð]] sem koma í stað orða sem þykja dónaleg, óviðeigandi eða óþægileg. Stundum er þá notast við mildari orð, gamansöm orðasambönd, eða [[myndhvörf]] til að draga úr grófleika hugtaksins. Stundum eru skrauthvörf notuð til að ræða kurteislega um viðkvæm málefni eins og [[fötlun]], [[kynlíf]], [[sársauki|sársauka]], [[ofbeldi]], [[veikindi]] eða [[dauði|dauða]]. Dæmi um veigrunarorð eru „ansvítinn“, „ansinn“, „défustinn“, „délinn“ og „djanginn“ í staðinn fyrir „andskotinn“ eða „djöfullinn“;<ref>{{tímarit.is|1530202|Íslenskt mál|höfundur=Gísli Jónsson|blað=Morgunblaðið|dags=17.8.1980|bls=7}}</ref> að „ganga örna sinna“, „tefla við páfann“, „hafa hægðir til baksins“ eru skrautyrt orðasambönd höfð um það að kúka eða pissa; „skilja við“ eða „andast“ eru mildari orð yfir að deyja.<ref>{{cite journal|author=Jón Sveinbjörnsson|year=1990|title=Ný viðhorf við biblíuþýðingar|journal=Ritröð Guðfræðistofnunar|volume=2|number=4|page=112|url=https://timarit.is/page/6554471}}</ref> Veigrunarorð eru líka notuð í stað [[bannorð]]a sem ekki má nota í tilteknum aðstæðum.<ref>{{tímarit.is|1566277|Um slangur, slettur og bannorð|blað=Morgunblaðið|dags=5. desember 1982|höfundur=Mörður Árnason, Svavar Sigmundsson og Örnólfur Thorsson|bls=18-19}}</ref> Dæmi um bannorð er að nefna [[hvalur|hvali]] á sjó, og eru þá notuð í staðinn sérstök veigrunarorð, eins og „búri“ fyrir [[búrhvalur|búrhval]].<ref>{{tímarit.is|4059642|Hvalurinn og þjóðtrúin|blað=Tíminn|höfundur=Lúðvík Kristjánsson|dags=11.8.1990|bls=15}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Slangur]] [[Flokkur:Mælskufræði]] [[Flokkur:Áróður]] aahe5x5xyx7juk5rkpq37bldozxmtl5 0 12273 1985061 1371461 2026-11-04T14:46:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985061 wikitext text/x-wiki '''Juan Atkins''' ([[fæðing|fæddur]] [[9. desember]] [[1962]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[tónlistarmaður]]. Honum er einkum eignað að vera upphafsmaður [[raftónlist]]ar, nánar tiltekið [[techno tónlist|techno]] tónlistar í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], sem stundum er nefnd [[Detroit techno]] enda ólust þeir Atkins og félagar hans [[Derrick May]] og [[Kevin Saunderson]], sem einnig höfðu mikil áhrif á þróun raftónlistar í Bandaríkjunum, upp í [[Detroit, Michigan|Detroit]] í [[Michigan]] fylki. Atkins hefur sjálfur sagt að útvarpsþáttur Charles „[[Electrifyin' Mojo]]“ Johnson hafi haft mikil áhrif á hann. Electrifyin' Mojo, sem var [[plötusnúður]] í Detroit, spilaði einkum raftónlist eftir þýsku hljómsveitina [[Kraftwerk]], hljómsveitina [[Parliament (hljómsveit)|Parliament]] og [[Prince (tónlistarmaður)|Prince]]. Atkins og vinur hans [[Derrick May]] settu saman hljóðblöndu sem þeir báðu Electrifyin' Mojo að útvarpa en hófu síðar að semja eigin tónlist. Í [[Washtenaw Community College]] kynntist Atkins [[Rick Davis (tónlistarmaður)|Rick Davis]] en þeir tóku upp plötu saman undir nafninu [[Cybotron]]. Atkins bjó til hugtakið „[[techno tónlist|techno tónlist]]“ til að lýsa tónlist þeirra. Hann var þá undir áhrifum frá verkum framtíðarsinnans og rithöfundarins [[Alvin Toffler|Alvins Toffler]], en frá honum þáði hann lánuð nöfnin „cybotron“ og „metroplex“ (sem varð heiti útgáfufyrirtækis sem Atkins stofnaði). Atkins hefur notað orðið ‚techno‘ til að lýsa eldri hljómsveitum sem reiddu sig mjög á [[Hljóðgerfill|hljóðgerfla]], svo sem [[Kraftwerk]], enda þótt margir myndu telja bæði tónlist Kraftwerk og fyrstu plötur Atkins, undir nafninu [[Cybotron]], sem [[Electro tónlist]]. Í dag er techno talin sérstök tónlistargrein innan rafrænnar danstónlistar. Atkins hóf að gef út undir nafninu ''Model 500'' árið [[1985]]. Þekktustu lög hans frá þeim tíma eru „No UFO's“, „Night drive“, „Future“ og „Clear“. Hann er enn að gefa út tónlist jafnt eigin tónlist sem annarra hjá útgáfufyrirtæki sínu [[Metroplex Records]]. == Ágrip af útgáfusögu == * sem [[Cybotron]], ásamt [[Rick Davis (tónlistarmaður)|Rick Davis]] ([[1981]] - [[1983]]) ** „Alleys of Your Mind“ ([[1981]]), smáskífa ** Cosmic Cars„“ ([[1982]]), smáskífa ** „Clear“ ([[1982]]), smáskífa ** ''Enter'' ([[1983]]) ** ''Clear'' ([[1990]]), stafræn endurútgáfa á „Clear“ ([[1982]]) * sem [[Model 500]] ([[1985]] - ) ** „No UFO's“ ([[1985]]), smáskífa ** „Night Drive“ (1985), smáskífa (inniheldur „Time Space Transmat“) ** ''[[Sonic Sunset]]'' ([[1994]]) ** ''[[Deep Space (hljómplata)|Deep Space]]'' ([[1995]]) ** ''Body and Soul'' ([[1999]]) * sem Infiniti ([[1991]] - [[1995]]) ** ''Skynet'' [[1998]] ** „The Infinit Collection“ [[1996]] * sem Model 600 ([[2002]]) ** ''Update'' [[2002]], smáskífa * sem Juan Atkins ** The Berlin Sessions [[2005]] == Tengt efni == * [[Derrick May]] * [[Kevin Saunderson]] * [[Blake Baxter]] * [[Carl Craig]] == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20050826112146/http://www.wired.com/wired/archive/2.07/techno_pr.html "The Roots of Techno"] - Viðtal [[Wired Magazine]] við Juan Atkins * [http://www.globaldarkness.com/articles/juan_atkins_model_500_cybotron_bio.htm Ævisaga Juans Atkins eftir John Bush] [[Flokkur:Bandarískir tónlistarmenn|Atkins, Juan]] [[Flokkur:Detroit techno|Atkins, Juan]] {{fe|1962|Atkins, Juan}} p9b8gphhke8fxsiyht7nt8a4u8pg34a 0 14157 1985099 1958060 2026-11-04T17:56:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985099 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Bók | titill = Litli prinsinn | uppr_titill = Le Petit Prince | þýðandi = [[Þórarinn Björnsson]] (1961) | mynd = | lysing_myndar = | höfundur = [[Antoine de Saint-Exupéry]] | land = [[Frakkland]] {{FRA}} | tungumál = [[Franska]] | bokaflokkur = | subject = | genre = | útgefandi = [[Éditions Gallimard]] | útgáfudagur= {{start date and age|1943}} (í Bandaríkjunum)<br>{{start date and age|1945}} (í Frakklandi) | síður = | isbn = 9789979331100 | forveri = | framhald = }} '''''Litli prinsinn''''' ([[franska]]: ''Le Petit Prince'') er bók eftir franska flugmanninn [[Antoine de Saint-Exupéry]] sem kom út árið [[1943]]. Bókin hefur verið þýdd á fleiri en 500 tungumál, og er mest þýdda bókin á eftir bíblíunni, og hefur selst í yfir 80 milljónum eintaka. Hún kom út á [[Íslenska|íslensku]] árið [[1961]] í [[þýðing]]u [[Þórarinn Björnsson|Þórarins Björnssonar]]. Sagan segir frá Iitlum prinsi sem sögumaður hittir. Litli prinsinn á sér þá mikilvægu lífsreglu, að svara ekki spurningum eða gefa skýringar, hann spyr í sífellu og hann þráast við að spyrja þar til hann fær svar sem hann er ánægður með. Hann ferðast um himingeiminn, og alls staðar hittir hann fyrir einhvern eða eitthvað sem vert er að kynnast nánar. Hann hittir konung, monthana, drykkjumann, kaupsýslumann, landkönnuð og ljósamann, og loks kemur hann til jarðarinnar. Hann dáir sólsetur, blóm og fiðrildi, hann kynnist eyðimörkinni, bergmálinu og fjallatindunum, en allan tímann er hann að leita að blóminu sem hann yfirgaf til að fara að kanna heiminn. == Tengt efni == * [[Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar]] == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1865132 „Talnafíkn fullorðinna“; grein í Morgunblaðinu 1996] ;erlendir * [http://www.petit-prince.at/ Litli prinsinn á 160 tungumálum] * [https://web.archive.org/web/20260413073145/https://www3.germanistik.uni-halle.de/prinz/karten/index.htm Litli prinsinn á 100 tungumálum með hljóðsýnishornum] {{stubbur|bókmenntir|frakkland}} [[Flokkur:Bókaárið 1943]] [[Flokkur:Franskar skáldsögur]] kzmw3y2o2r45ceg5b0d6m32ah6d9p35 2 20789 1985135 1982633 2026-11-05T00:33:04Z Salvor 70 1985135 wikitext text/x-wiki * [[Kerfissíða:Framlög/Salvor|síðustu framlög á íslensku wikipedia]] * [[Kerfissíða:Tölfræði|tölfræði fyrir íslensku wikipedia]] * [https://wikimap.toolforge.org/ Openstreetmap með myndum frá Wikimedia commons] * [[/wikimania]] nýjar greinar Ýmsir tenglar * [[Sumarólympíuleikarnir 2008|fánar þjóðríkja sumarólympíuleikar 2008]] tengja svona {{ISL}} * I<nowiki/>[[:en:ISO_3166-1_alpha-3|SO 3166-1 alpha-3]] 3 stafa staðall fyrir lönd * {{flagcountry|ISL}} * {{flagicon|Kína}} athuga að nota íslenska heiti * * [[/wikiheimildir]] * [[/iswiki20]] * [[/wikiworkshop]] * [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/ Wikipedia library card] * [https://wikitech.wikimedia.org/ Wikitech] * [[outreach:GLAM|GLAM]] * [[outreach:Education|Education]] * [https://diff.wikimedia.org/ diff.wikimedia.org] * [https://meta.wikimedia.org/ meta.wikimedia.org] * [[/gamalt]] <br /> m5ndrsqn1rgaqnmkn1khl8s99phirma 1985137 1985135 2026-11-05T00:40:42Z Salvor 70 /* */ 1985137 wikitext text/x-wiki * [[Kerfissíða:Framlög/Salvor|síðustu framlög á íslensku wikipedia]] * [[Kerfissíða:Tölfræði|tölfræði fyrir íslensku wikipedia]] * [https://wikimap.toolforge.org/ Openstreetmap með myndum frá Wikimedia commons] * [[/wikimania]] * /stada nýjar greinar Ýmsir tenglar * [[Sumarólympíuleikarnir 2008|fánar þjóðríkja sumarólympíuleikar 2008]] tengja svona {{ISL}} * I<nowiki/>[[:en:ISO_3166-1_alpha-3|SO 3166-1 alpha-3]] 3 stafa staðall fyrir lönd * {{flagcountry|ISL}} * {{flagicon|Kína}} athuga að nota íslenska heiti * * [[/wikiheimildir]] * [[/iswiki20]] * [[/wikiworkshop]] * [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/ Wikipedia library card] * [https://wikitech.wikimedia.org/ Wikitech] * [[outreach:GLAM|GLAM]] * [[outreach:Education|Education]] * [https://diff.wikimedia.org/ diff.wikimedia.org] * [https://meta.wikimedia.org/ meta.wikimedia.org] * [[/gamalt]] <br /> bplyz3j68xi6hlt0a4zrwpq2ek8p09w 0 23320 1985146 1953955 2026-11-05T02:25:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985146 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Grandi fish processing conveyor belt1 2011.jpg|thumb|right|Færibandavinna í fiskvinnslustöð HB Granda í Reykjavík.]] '''Sjávarútvegur á Íslandi''' er [[Atvinnuvegir á Íslandi|atvinnuvegur]] á [[Ísland]] i sem nýtir [[sjávarfang]] til [[manneldi]]s og [[dýraeldi]]s. [[Sjávarútvegur]] fæst einnig við [[rannsókn]]ir í [[haffræði]], [[fiskifræði]], [[fiskveiðar]], [[matvælavinnsla|matvælavinnslu]] og [[markaðssetning]]u sjávar[[afurð]]a. Sjávarútvegur er því margþættur þó að lokamarkmiðið sé að selja fiskafurðir. Með stjórnsýslu sjávarútvegsmála fer Atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra. [[Sjávarútvegur]] hefur verið mikilvæg atvinnugrein á [[Ísland]]i frá upphafi Íslandsbyggðar<ref> Víkin sjóminjasafn. ''Mikilvægi sjávarútvegs í sögu þjóðar''. Sótt 29. október 2009 af [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090813143120/maritimemuseum.is/um-safnid/].</ref>, en einhverjar gjöfulustu [[veiðislóð]]ir í [[Norður-Atlantshaf]]i eru í íslenskri [[Efnahagslögsaga|lögsögu]]. Sjávarútvegur átti þátt í að breyta Íslandi frá því að vera ein fátækasta þjóð [[Evrópa|Evrópu]] í byrjun [[19. öld|19. aldar]] í eina af efnuðustu þjóðum heims um aldamótin [[2000]].<ref name=economy>Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins. ''Economy''. Sótt 2. desember 2009 af [http://www.fisheries.is/economy/ Fisheries.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091106171052/http://www.fisheries.is/economy/ |date=2009-11-06 }}.</ref><ref>Valgerður Sverrisdóttir. (2000) ''Erindi á TÓRREK 2000''. Sótt 29. október 2009 af [http://www.idnadarraduneyti.is/radherra/raedurVS/nr/501] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030201811/http://www.idnadarraduneyti.is/radherra/raedurVS/nr/501|date=2007-10-30}}.</ref> Úr hafinu kom ekki einungis [[matur]] á borð Íslendinga því fiskurinn hefur einnig verið verðmæt [[útflutningur|útflutningsvara]] og er það enn. Saga íslensks sjávarútvegs snýst þó ekki einungis um [[efnahagur|efnahagslega]] [[velferð]], heldur hefur sjávarútvegur skipað stóran sess í íslenskri [[menning]]u og [[arfleifð]]. Sjávarútvegur stóð árið 2022 fyrir 20% útflutningsverðmæta landsins,<ref>{{vefheimild|url=https://hagstofa.is/talnaefni/efnahagur/utanrikisverslun/voru-og-thjonustuvidskipti/|titill=Vöru- og þjónustuviðskipti|vefsíða=Hagstofan|skoðað=28.2.2024}}</ref> ríflega 6% af [[Verg landsframleiðsla|vergri landframleiðslu]] og sér um það bil 3,5% íbúanna fyrir atvinnu.<ref>{{vefheimild | url=https://radarinn.is/| titill=Radarinn: Mælaborð sjávarútvegs og fiskeldis| útgefandi=SFS|skoðað=28.2.2024}}</ref> == Saga == [[Mynd:Fiskvinnslukonur-1910-1920-kirkjusandur.jpg|thumb|right|Fiskvinnslukonur á Kirkjusandi í kringum 1910-1920.]] [[Mynd:TraditionalFisherman1Ice.JPG|thumb|right|Gamaldags sjómaður í [[Bolungarvík]].]] Vegna [[landafræði]]legrar staðsetningar Íslands og hrjóstrugs [[landslag]]s hafa Íslendingar þurft að reiða sig á fiskveiðar og [[útgerð]]. Fiskveiðar hófust um leið og norrænir menn námu land við Ísland á [[9. öldin|níundu öld]] okkar tímatals. Fátt hefur skipt Íslendinga eins miklu máli í gegnum aldirnar eins og fiskurinn í sjónum. [[Afli]]nn sem veiddur var nýttist ekki einungis til matar heldur keyptu [[England|Englendingar]], [[Frakkland|Frakkar]], [[Þýskaland|Þjóðverjar]] og [[Baskaland|Baskar]] afla af Íslendingum fyrir gott verð. Íslenskt [[hákarlalýsi]] lýsti hér áður fyrr upp stórborgir Evrópu.<ref name=jon1>Jón Þ. Þór (2002). ''Sjósókn og sjávarfang''. Saga Sjávarútvegs á Íslandi (1. bindi). Akureyri: Sjávarútvegsráðuneytið - Bókaútgáfan Hólar.</ref> === Árabátaöld, skútuöld og vélaöld === Sögu sjávarútvegsins er oft skipt upp í þrjú skeið: [[árabátaöld]], [[Þilskipaútgerð|skútuöld]] og [[vélaöld]]. Á árabátaöld voru bátar þjóðarinnar mun verr búnir miðað við [[skip]] nútímans. Þeir voru opnir og handknúnir og allur aðbúnaður sem þykir sjálfsagður í dag, ekki til þá. Árabátaöldin er langlengsta [[tímabil]]ið, en það spannar allt frá upphafi [[byggð]]ar og að fyrsta áratug [[20. öld|20. aldar]]. Helstu tegundir [[árabátur|árabáta]] sem útgerðir notuðust við voru [[sexæringur|sexæringar]], [[áttæringur|áttæringar]], [[teinæringur|teinæringar]] og [[tólfæringur|tólfæringar]].<ref name=jon2>Jón Þ. Þór (2003). ''Uppgangsár og barningsskeið''. Saga sjávarútvegs á Íslandi (2. bindi). Akureyri: Sjávarútvegsráðuneytið - Bókaútgáfan Hólar.</ref> Skútuöldin hófst á [[1771-1780|áttunda áratug]] [[18. öld|18. aldar]] og stóð í um það bil 130 ár. Blómaskeið tímabilsins var á seinnihluta 19. aldar og fór svo að minnka á fyrri hluta 20. aldar og voru síðustu skipin gerð út á árunum [[1926]]-[[1927]].<ref name=jon2/> Vélaöldin hófst árið [[1902]] þegar að [[vél]] var sett í sexæring á [[Ísafjörður|Ísafirði]]. Árið [[1905]] var til einn svokallaður [[togari]] á Íslandi og var hann undir 50 [[brúttórúmlest]]ir. Menn tóku þessu tímabili almennt fagnandi, þetta þýddi að hægt var að auka fiskmagn úr sjó og sækja fiskinn á fleiri mið. Fólk fékk mun meiri vinnu við aukinn afla og Íslendingar fóru einnig að flytja ferskan fisk út til [[Bretland]]s þar sem hann var seldur á mörkuðum. Fyrsti togarinn var keyptur frá [[England]]i og var hann nefndur [[Coot]], en hann strandaði þremur árum eftir að hann var keyptur. Eftir að fyrsti togarinn var fluttur inn byrjuðu fleiri útgerðir að flytja inn togara og fjölgaði þeim jafnt og þétt. Í kringum [[1915]] voru togararnir komnir vel yfir 20 og í kringum [[1930]] voru þeir orðnir 42 talsins.<ref name=jon2/> Heildarfjöldi vélknúinna skipa árið 2007 var 1.642 skip/bátar.<ref>Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins. ''Fisheries''. Sótt 10. apríl 2009 af [https://web.archive.org/web/20090205203310/http://www.fisheries.is/the-fisheries/fishing-vessels Fisheries.is].</ref> [[Mynd:Stykkisholmur1.jpg|thumb|800px|center|Horft yfir höfnina í [[Stykkishólmur|Stykkishólmi]].]] <!--{{Breið mynd|Stykkisholmur1.jpg|900px|Horft yfir höfnina í [[Stykkishólmur|Stykkishólmi]].}}--> == Stjórnskipulag fiskveiðikerfis == [[Fiskveiðistjórnun]] á Íslandi hefur þróast í áföngum alla [[20. öld]]ina. Allt frá árinu [[1901]] og til ársins [[1976]] háðu Íslendingar baráttu um forræði yfir fiskimiðum sínum. Má segja að þeir hafi lítið getað stjórnað sókn í mikilvæga fiskistofna þar til því takmarki var náð árið 1976, er 200 [[míla|mílna]] [[fiskveiðilandhelgi]]n gekk í gildi. Áratugirnir síðan þá hafa einkennst af aðgerðum er hafa miðað að því að móta stjórnkerfi fiskveiða með það að leiðarljósi að þær séu í senn hagkvæmar og [[sjálfbær]]ar hvað nýtingu [[auðlind]]anna varðar.<ref name=old>Gamla upplýsingarveita Sjávarútvegsráðuneytisins (2007). ''Stjórnkerfi fiskveiða á Íslandi''. Sótt þann 19. apríl 2009 af [http://old.fisheries.is/islenska/stjornun/index.htm Old.Fisheries.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315192933/http://old.fisheries.is/islenska/stjornun/index.htm |date=2012-03-15 }}.</ref>[[Mynd:IcelandRF-logo.jpg|thumb|right|Merki ábyrgra fiskveiða er auðkennismerki íslenskra sjávarafurða.]] === Kvótakerfið === ''Aðalgrein: [[Íslenska kvótakerfið]]'' [[Íslenska kvótakerfið]] er fiskveiðistjórnunarkerfi sem segir til um það hversu mikið íslenskir [[sjómaður|sjómenn]] eða íslenskar [[útgerð]]ir mega veiða af hverri fisktegund á tilteknu tímabili. Aðalmarkmið kerfisins er að sporna gegn ofveiði á nytjastofnum. Vísindalegt mat á [[sjávarauðlind]]um og ráðgjöf um [[aflamark]] úr hverjum stofni eru grundvöllur leyfilegs heildarafla sem [[Ríkisstjórn|stjórnvöld]] ákveða árlega fyrir hvern stofn. Veiðar á öðrum stofnum en þeim sem hafa aflamark eru ekki takmarkaðar eða eru ekki stundaðar.<ref name=old/> [[Lög]] nr. 38/1990, breytt með lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða eru hornsteinn þess stjórnkerfis sem nú er unnið eftir. Með þeim var lögfest [[aflamarkskerfi]] í þeim tegundum sem veiðar eru takmarkaðar á. Framseljanlegar aflaheimildir fyrir flestar veiðar eru þá ákveðnar og veiðiheimildunum úthlutað árlega til einstakra skipa á grundvelli aflahlutdeilda þeirra í viðkomandi tegund. [[Kvóti]] skips á hverju veiðitímabili eða [[vertíð]] ræðst þannig af leyfðum heildarafla viðkomandi tegundar og hlutdeild skipsins í þeim heildarafla. Aflamarkið má flytja á milli skipa og [[framsal|framselja]] það á önnur skip en með nokkrum takmörkunum. Lögin um stjórn fiskveiða hafa tekið nokkrum breytingum frá því að þau tóku gildi í [[janúar]] [[1991]].<ref name=kvot>Alþingi (2006). ''Lög um stjórn fiskveiða nr. 116/2006''. Sótt 19. apríl 2009 af [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2006116.html Althingi.is].</ref>[[Mynd:Icelandic trawler Askell.jpg|thumb|right|Fjölveiðiskipið ''Áskell EA 48'' (nú ''Birtingur NK'') í Seyðisfirði.]] Ábyrgð á stjórn fiskveiða ber [[Sjávarútvegsráðherrar á Íslandi|sjávarútvegsráðherra]] og framkvæmd laga og reglugerða er lúta að þeim. Hann ákveður heildarafla að fengnum tillögum [[Hafrannsóknastofnun]]ar. Hafrannsóknastofnun er miðstöð vísindalegra [[rannsókn]]a á nytjastofnum og ber ábyrgð á ráðgjöf um árlegan hámarksafla úr þeim stofnum sem veiðar eru takmarkaðar á. Þá annast [[Fiskistofa]] eftirlit og framkvæmd laga um stjórn fiskveiða og [[Landhelgisgæslan]] [[löggæsla|löggæslu]] á miðunum.<ref name=kvot/> Kvótakerfið hefur alla tíð verið mjög umdeilt og hefur meðal annars verið gagnrýnt fyrir að ýta undir [[brottkast]] og að kippa undirstöðunum undan [[sjávarþorp]]um sem byggja afkomu sína á sjávarútvegi. == Skip, bátar og veiðarfæri == [[Fiskiskip]] eins og nafnið gefur til kynna eru öll þau skip sem stunda einhvers konar fiskveiðar. Þetta eru [[Smábátur | smábátar]], [[Línubátur| línuskip/bátar]], [[Dragnótarbátur | dragnótabátar]], [[netaskip]], [[Togari | skuttogarar]], [[uppsjávarskip]] og [[fjölveiðiskip]]. Heildarfjöldi [[skip]]a við Ísland árið [[2007]] voru 1.642 fiskiskip. Af þeim voru 84 togarar, 744 voru smábátar og restin skiptist á milli hinna flokkana. Af heildarverðmætum afla ársins 2007 voru togarar með 41% af verðmætum en smábátar með einungis 1%, á meðan 58% skiptust síðan á aðrar bátagerðir.<ref>Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins. ''Fishing Vessels''. Sótt 9. apríl 2009 af [https://web.archive.org/web/20090205203310/http://www.fisheries.is/the-fisheries/fishing-vessels Fisheries.is].</ref>[[Mynd:Chilean purse seine.jpg|thumb|right|Hringnót frá Chile full af ca. 400 tonnum af [[brynstirtla|brynstirtlu]].]] Íslenski veiðiflotinn er einstaklega tæknilega þróaður og er notast við fjölbreytilega [[tækni]] og [[veiðarfæri]]. Veiðarfærunum er aðallega skipt í sjö flokka: [[handfæri]], [[lína (veiðarfæri)|línu]], [[fiskinet|net]], [[dragnót]], [[hringnót]], [[botnvarpa|botnvörpu eða –troll]] og [[flotvarpa|flotvörpu eða –troll]]. Þó veiðarfærin séu flokkuð í svona fáa flokka eru til ótal afbrigði af hverju veiðarfæri fyrir sig. Hringnótir og nú nýlega flottroll hafa stærsta aflann, þar sem sóst er eftir [[uppsjávarfiskar|uppsjávarfiskum]] í fáum en fjölmennum [[torfa|torfum]]. Sá afli er oft um 2/3 hlutar heildarafla, þó ekki af aflaverðmætum þar sem uppsjávarfiskurinn er mun verðminni en [[bolfiskur]]inn. Aflahæsta veiðarfærið er botnvarpan með 40%-50% af aflaverðmætum og næst á eftir koma línuveiðarnar. Fyrir utan veiðar á [[leturhumar|humri]] eru veiðar á [[hryggleysingjar|hryggleysingjum]] frekar litlar bæði í [[verð]]i og afla. <ref>Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins. ''Fishing Gear''. Sótt 20. apríl 2009 af [https://web.archive.org/web/20090207200238/http://www.fisheries.is/the-fisheries/fishing-gear Fisheries.is].</ref> == Nytjastofnar við Ísland == Eftirfarandi eru nytjastofnar innan efnahagslögsögu Íslands.<ref>Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins. ''Main Species''. Sótt þann 19. apríl 2009 af [http://www.fisheries.is/main-species Fisheries.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427205945/http://www.fisheries.is/main-species |date=2009-04-27 }}</ref> {{columns-start|num=6}} * '''[[Þorskfiskar]]''' **[[Þorskur]] **[[Ýsa]] **[[Kolmunni]] **[[Ufsi]] **[[Langa]] **[[Keila]] **[[Blálanga]] **[[Lýsa]] {{column}} *'''[[Flatfiskar]]''' **[[Lúða]] **[[Grálúða]] **[[Skarkoli]] ([[rauðspretta]]) **[[Þykkvalúra]] ([[sólkoli]]) **[[Langlúra]] **[[Stórkjafta]] **[[Sandkoli]] **[[Skrápflúra]] {{column}} *'''[[Karfar]]''' **[[Karfi]] ([[gullkarfi]]) **[[Djúpkarfi]] ([[úthafskarfi]]) *'''[[Botnfiskar|Aðrir botnfiskar]]''' **[[Hrognkelsi]] ([[grásleppa]]/[[rauðmagi]]) **[[Skötuselur]] **[[Gulllax]] **[[Steinbítur]] **[[Hlýri]] {{column}} *'''[[Uppsjávarfiskar]]''' **[[Síld]] **[[Kolmunni]] ([[uppsjávarfiskar|uppsjávar-þorskfiskur]]) **[[Loðna]] **[[Makríll]] *'''[[Brjóskfiskar]]''' **[[Háfur]] **[[Skata]] **[[Tindaskata]] ([[tindabikkja]]) **[[Hákarl]] {{column}} *'''[[Laxfiskar]]''' **[[Atlantshafslax|Lax]] **[[Urriði]] ([[sjóbirtingur]]) **[[Bleikja]] *'''[[Hryggleysingjar]]''' **[[Kræklingur]] ([[bláskel]]) **[[Hörpudiskur]] **[[Kúfiskur]] ([[kúskel]]) **[[Beitukóngur]] **[[Stóri kampalampi]] ([[rækja]]) **[[Leturhumar]] {{column}} *'''[[Sjávarspendýr]]''' **[[Hvalur|Hvalir]] **[[Selur|Selir]] {{columns-end}} == Fyrirtæki == {{uppfæra|hluti=Fyrirtæki}} Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki skuldsettu sig mikið á árunum rétt fyrir [[bankahrunið á Íslandi]] 2008. Í einni fræðilegri úttekt var sýnt fram á að í árslok 1997 hafi nettóskuldir íslensks sjávarútvegs verið 892 millj. SDR eða 87 ma. ISK en í árslok 2008 hafi þær verið 2.473 millj. SDR sem þá var 465 ma. ISK. Þetta er því 437% hækkun eða rúmlega 5-földun á skuldum í ISK en 177% hækkun í SDR. Því er ljóst að efnahagsleg staða greinarinnar hefur stórversnað á þessu tímabili.<ref>{{vefheimild|url=http://skemman.is/item/view/1946/6750|titill=Fjárhagsstaða íslensks sjávarútvegs|höfundur=Stefán B. Gunnlaugsson|ár=2010}}</ref> Hér að neðan má sjá tíu stærstu útgerðir á Íslandi árið 2009.<ref>SAX. (2009). ''Útgerðir''. Sótt 16. apríl 2009 af [http://www.sax.is/?gluggi=utgerdir Sax.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222052833/http://sax.is/?gluggi=utgerdir |date=2008-12-22 }} Á síðunni má einnig finna allar útgerðir á Íslandi, listaðar í stafrófsröð.</ref> {|class="wikitable sortable" !Nafn!!Aðsetur!!Skipafjöldi!!Samanlagt aflamark í þorsk&shy;ígildi&shy;stonnum!!Hlutfall af heildar&shy;aflamarki |- |HB Grandi hf.||Reykjavík||12 skip||42.087.681 tonn||18,83% |- |Samherji hf.||Akureyri||13 skip||34.196.091 tonn||15,30% |- |Ísfélag Vestmannaeyja hf.||Vestmannaeyjar||8 skip||27.633.473 tonn||12,36% |- |Brim hf.||Reykjavík||8 skip||20.299.538 tonn||9,08% |- |Síldarvinnslan hf.||Neskaupstaður||8 skip||20.054.308 tonn||8,97% |- |Skinney-Þinganes hf.||Höfn í Hornafirði||11 skip||19.729.760 tonn||8,83% |- |Vinnslustöðin hf.||Vestmannaeyjar||9 skip||17.164.239 tonn||7,68% |- |Þorbjörn hf.||Grindavík||9 skip||15.477.761 tonn||6,93% |- |FISK-Seafood hf.||Sauðárkrókur||6 skip||14.102.548 tonn||6,31% |- |Vísir hf.||Grindavík||5 skip||12.756.344 tonn||5,71% |-class="sortbottom" |'''Samtals:'''||||'''89 skip'''||'''223.501.743 tonn'''||| |} == Markaðir == [[Mynd:EU fishing agreements.png|thumb|right|Kort af löndum eða svæðum með fiskveiðisamkomulag við ESB.]] Framleiðsla á íslenskum [[sjávarafurð]]um er blanda af hefðbundnum- og nútíma sjávarréttamatseðli á heimsvísu. Hefðbundnir [[sjávarréttir]] samanstanda af söltuðum og reyktum afurðum fyrir markaði sem meta hvort tveggja mikils, bæði í hversdagslega rétti og fyrir veisluhöld. En þar sem nútímamaðurinn óskar bæði eftir ferskum og frystum afurðum sem uppfylla kröfur um bragð og [[Heilsa|heilsusamlegt líferni]], sér fiskmarkaðurinn um að útvega hvoru tveggja.<ref name=mark>Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins. ''Products''. Sótt 11. apríl 2009 af [http://www.fisheries.is/products/markets Fisheries.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422014035/http://www.fisheries.is/products/markets/ |date=2009-04-22 }}.</ref> Hinn íslenski nútímafiskiðnaður flytur út vörur fyrir um það bil 170 milljarða íslenskra króna. Stærsti hlutinn fer á [[Evrópa|Evrópumarkað]] þar sem Bretlandseyjar og Spánn eru stærstu kaupendurnir. Verulegur hluti er líka fluttur út til annarra Evrópuríkja, [[Ameríka|Ameríku]], [[Asía|Asíu]] og [[Afríka|Afríku]]. Íslenskar [[vara|vörur]] eru þekktar sem hágæðavörur og hefur skapað sér hefð á þessum mörkuðum. Helsta sérkenni íslenskra sjávarafurða er rekjanleiki sem hinn íslenski [[fiskmarkaður]] hefur komið á fót. Það þýðir að neytandinn getur vitað hvenær og hvar fiskurinn sem hann var að kaupa veiddist. Einnig er sérstök áhersla lögð á að kynna fiskveiðarnar sem [[sjálfbær]]ar veiðar, að ekki sé að ganga á fiskistofnanna við Íslandsstrendur.<ref name=mark/> Meira en helmingur af [[útflutningur|útflutningsverðmætum]] sjávarútvegs eru [[botnfiskur|botnfisktegundir]], þá aðallega [[þorskur]] en þónokkur hluti er unninn úr [[ýsa|ýsu]], [[ufsi|ufsa]] og [[karfi|karfa]]. Framleiðsla úr úthafsfiskitegundum og [[hryggleysingjar|hryggleysingjum]] er um það bil jöfn og stendur hún fyrir stærstum hluta af því sem eftir er. Síðastliðin ár hefur hluti þeirrar fyrrnefndu aukist á meðan útflutningur á hryggleysingjum hefur dregist saman.<ref name=mark/> == Fiskeldi == [[Mynd:Norskhavbrukssenter2008.JPG|thumb|right|Sjókvíar í Brønnøysund í Noregi.]] [[Fiskeldi]] á Íslandi hófst nokkru fyrir 1900 en lét lítið fyrir sér fara þar til á seinni hluta níunda áratugarins. Þá hófst mikil uppvaxtartíð í ræktun [[laxfiskar|laxfiska]]. Rekstur fiskeldisstöðvanna gekk þó brösulega og flestar þeirra urðu gjaldþrota. Árið 2008 voru um 50 skráðar fiskeldisstöðvar á landinu. Nú eru um tíu tegundir eldisfiska ræktaðar en [[bleikja]] er í miklum meirihluta. Útflutningur fiskeldisafurða náði hámarki árið 2006 þegar yfir 5.000 tonn voru flutt út fyrir andvirði tveggja milljarða íslenskra króna. Árið 2008 minnkaði útflutningurinn um 2.000 tonn. [[Bandaríkin]] hafa til þessa verið stærsti kaupandi íslenskra eldisfiska.<ref name=eldi>Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins. ''Aquaculture''. Sótt 2. desember 2009 af [http://www.fisheries.is/aquaculture/ Fisheries.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091105034632/http://www.fisheries.is/aquaculture/ |date=2009-11-05 }}.</ref> == Skaðvaldar í sjávarútvegi == === Sýkingar === Fiskar fá sjúkdóma, rétt eins og aðrar lífverur. [[Fiskasjúkdómar]] geta valdið miklum skaða í [[fiskeldi]] eða skrautfiskaræktun. Sjúkdómar í fiski eru flokkaðir eftir ástæðu í [[bakteríusýking]]ar, [[sveppasýking]]ar, [[sníkill|sníkla]] (t.d. [[hringormur|hringorma]]), [[vírus|vírussjúkdóma]], [[efnaskipti|efnaskiptasjúkdóma]], sjúkdóma af völdum ástands vatnsins ([[umhverfissjúkdómur|umhverfissjúkdómar]]) og [[skortssjúkdómur|skortssjúkdóma]] eða eftir þeim líffærum sem verða fyrir sjúkdómnum. Meðferð við sjúkdómum í fiski er með ýmsum hætti og fer eftir bæði sjúkdómnum og umhverfisaðstæðum. Haustið 2008 greindist töluvert magn af sýktri síld við strendur landsins. Þar var um að ræða sýkil sem dregur síldina til dauða. Sumarið 2009 var talið að um 30% síldarinnar væri enn sýkt.<ref> RÚV. (2009). ''Síldin enn mikið sýkt''. Sótt 25. ágúst 2009 af [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090723034231/www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item290189/ ruv.is].</ref><ref>mar.is. (2009). ''Ennþá sýkt síld fyrir suðausturlandi''. Sótt 25. ágúst 2009 af [https://www.mar.is/Frettir/Lesafrett/246 mar.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}.</ref> === Ofveiði === [[Mynd:Fishing down the food web.jpg|thumb|right|Veitt niður fæðuvefinn.]] Of mikilli sókn eða svonefndri [[ofveiði]] er oftast kennt um eyðingu fiskstofna. Ofveiði verður þó að teljast vera mjög teygjanlegt [[hugtak]]. Það sem talið er skipta höfuðmáli í sambandi við eyðingu fiskstofna er ástand sjávar eða árferði, smáfiskadráp svonefnt og of mikil sókn miðað við aðstæður.<ref>Svend-Aage Malmberg (1979). ''Ástand sjávar og fiskstofna við Ísland. I. Ofveiði og hafstraumar.'' Ægir, 72: 414-419. Sótt þann 15. apríl af [http://www.hafro.is/Bokasafn/Greinar/Aegir/aegir_72-414.pdf Hafro.is].</ref> Þegar ofveiði er við lýði í lengri tíma, veldur hún á endanum hruni fiskistofns þar sem [[tegund]]in nær ekki að fjölga sér nógu hratt til að vega á móti [[fiskveiðidauði|fiskveiðidauðanum]]. Þegar fiskur verður markaðslega [[útdauði|útdauður]], þýðir það ekki að tegundin sé sjálf útdauð heldur að ekki sé lengur hægt að stunda [[sjálfbær]]ar veiðar á tegundinni. Vandamál skapast þegar slíkar veiðar eru styrktar (t.d. af ríkinu eða [[ESB]]) þegar þær eru ekki lengur [[arðsemi|arðsamar]] og er því áfram gengið á stofn sem hefði annars fengið að vera í friði til að ná sér upp aftur.<ref>Jennings, S., Kaiser, M. og Reynolds, J. (2008). ''Marine Fisheries Ecology ''(7. útgáfa). United Kingdom: Blackwell Science Ltd. (bls. 9-10).</ref> === Mengun === Fjölmörg náttúruleg og tilbúin efni berast út í umhverfið vegna athafna mannsins og geta valdið [[mengun]]. Þar á meðal eru náttúruleg [[frumefni]] og [[efnasamband | efnasambönd]] sem hafa [[eitur]]virkni eða valda röskun á lífríki við aukinn styrk. Enn fremur framleiða menn í iðnvæddum [[samfélag|samfélögum]] fjölmörg lífræn efnasambönd sem ekki fundust í óraskaðri náttúru. Mengandi efni geta borist hafinu eftir ýmsum leiðum: með [[á]]m og [[fljót]]um, með [[úrkoma|úrkomu]], með loftbornu [[ryk]]i, með [[skólp]]i frá [[þéttbýli]] og [[frárennsli]] [[iðnaður|iðnaðar]] og frá [[skip]]um, annað hvort við losun eða vegna [[slys]]a.<ref name=meng> Jón Ólafsson, Guðjón A. Auðunsson, Stefán Einarsson og Magnús Daníelsson (1994). Klórlífræn efni, þungmálmar og næringarsölt á Íslandsmiðum. Í Íslendingar, hafið og auðlindir þess, bls. 225-251. Ritstj.: Unnsteinn Stefánsson. Reykjavík: Vísindafélag Íslendinga.</ref> ==== Klórlífræn efni==== Notagildi margra [[klórlífræn efni | klórlífrænna efna]] byggist á stöðugleika þeirra, en það er einmitt sá eiginleiki sem veldur því að efnin brotna seint niður í náttúrunni. Vegna [[þrávirkni]] og [[fituleysni]] klórlífrænna efna safnast þau fyrir í lífverum og styrkur þeirra getur margfaldast eftir því sem ofar dregur í [[fæðukeðja|fæðukeðjunni]]. Meðal klórlífrænna efna eru meðal annars eitthvert sterkasta eitur sem þekkist eða [[dioxin]], og hið þekkta [[PCB]].<ref name=meng/> ==== Þungmálmar ==== Margir [[Málmur|þungmálmar]] eru nauðsynlegir starfsemi lífvera en geta haft eiturverkan verði styrkur þeirra óeðlilega hár. Sem dæmi má nefna [[kopar]] og [[sink]]. [[Blý]], [[kvikasilfur]] og [[kadmín]] gegna hins vegar engu nauðsynlegu hlutverki í lífríkinu. Þessir málmar geta verið skaðlegir mönnum og lífríki jafnvel við lágan styrk í fæðu og umhverfi.<ref name=meng/> == Sjávarlíftækni == [[Mynd:Laufey.jpg|thumb|right|Líftækninemi við rannsóknarstörf í [[Háskólinn á Akureyri|Háskólanum á Akureyri]], eina íslenska skólanum sem býður upp á nám til B.Sc. gráðu bæði í líftækni og sjávarútvegsfræði.]] [[Sjávarlíftækni]] er undirgrein [[líftækni]] og hvílir því á grunni [[örverufræði]], [[lífefnafræði]], [[erfðafræði]], [[sameindaerfðafræði]] og [[verkfræði]]. Líkt og í líftækni almennt, þá eru markmið sjávarlíftækninnar að finna og einangra [[lífvirk efni]] úr [[sjávarlífvera|sjávarlífverum]], nýta [[aukaafurð]]ir sjávarútvegs og [[fiskvinnsla|fiskvinnslu]] til [[verðmætasköpun]]ar og nýta sjávarlífverur til framleiðslu [[lyf]]ja og annarra verðmætra afurða.<ref name=joi>Jóhann Örlygsson (2002). ''Möguleikar í sjávarlíftækni''. Unnið fyrir Iðnaðarráðuneytið og Atvinnuþróunnarfélag Eyjafjarðar.</ref> Höfin þekja um 71% af yfirborði [[Jörðin|plánetunnar]] og umlykja 99% af [[lífhvolf]]inu. Í hafinu er að finna fjölbreyttar aðstæður hvað varðar [[hitastig]], [[birta|birtu]], [[þrýstingur|þrýsting]], [[selta|seltu]] og [[sýrustig]], en allt eru þetta umhverfisaðstæður sem máli skipta fyrir vöxt og viðgang hinna ýmsu lífvera hafsins. Af þessum sökum er tegundasamsetning lífheims hafsins afar fjölbreytt og hefur raunar aðeins hafa verið rannsökuð að takmörkuðu leyti <Ref> [http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item315454/ Frétt um nýjar tegundir á vef Ríkisútvarpsins 5. desember 2009]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} </ref>. Þess má geta að aðeins er talið að um 1% lífvera í höfunum séu að einhverju eða öllu leyti rannsakaðar og að einungis um 5% af höfum jarðar hafa verið rannsökuð. Í rauninni er meira vitað um tunglið en höfin.<ref name=mar>MarineBio. ''A History of the Study of Marine Biology ''. Sótt þann 20. apríl 2009 af [http://marinebio.org/Oceans/HistoryofMarineBiology.asp MarineBio.org]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}.</ref> === Nýting aukaafurða === Reynt er að finna hagkvæm not fyrir [[úrgangur|úrgang]] sem fellur til við vinnslu á [[sjávarfang]]i. Í nýtingu sjávarfangs og úrgangs frá sjávarútvegi til framleiðslu lífvirkra efna er oft notast við [[baktería|bakteríur]] til framleiðslunnar. Gjarnan eru á ferðinni sjávarbakteríur sem hafa verið einangraðar sérstaklega vegna sérhæfni þeirra eða erfðabreyttar bakteríur sem hafa aukna getu til vinnslu lífvirkra efna. Að nýta bakteríur til þessara hluta er mjög ódýr kostur og að mörgu leyti hagkvæmari en nýting efnafræðilegra aðferða. Til langs tíma var einungis horft til nýtingar á stærri sjávarlífverum svo sem fiskum og [[þari|þara]]. Ný sóknarfæri hafa hinsvegar skapast þegar litið er til annarra lífvera sem þrífast í hafinu.<ref name=mar/> Þetta leiðir af sér gríðarleg tækifæri til að finna lífverur sem geta framleitt — eða innihalda sjálfar — efni sem nýtast í lyfjaiðnaði og fela hugsanalega í sér [[lækning]]u við [[sjúkdómur|sjúkdómum]] sem [[maður|mannkyn]]ið hefur barist við lengi. Sjávarlíftækni er tiltölulega ný af nálinni og því gríðarlegir möguleikar í boði. Í [[Japan]] og [[Bandaríkjunum]] er mikil aukning á [[fjármagn]]i til rannsókna á þessu sviði. Á Íslandi hefur þetta farið stigvaxandi síðustu 10 til 20 árin. Þar er nú að finna fjölmörg smáfyrirtæki sem sérhæfa sig að einhverju eða öllu leyti í [[iðnaður|iðnaði]] nátengdum sjávarlíftækni. Afurðirnar eru svo nýttar í ýmsan iðnað þó svo að stærsti markhópurinn sé lyfja-, fæðubótarefna- og snyrtivöruiðnaðurinn.<ref name=joi/> == Tengt efni == * [[Efnahagur Íslands]] * [[Íslenskur landbúnaður]] * [[Þorskastríðin]] == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> == Tenglar == === Tenglar á íslenskar upplýsingasíður === * [http://www.fisheries.is Fisheries.is] Upplýsingamiðstöð á vegum íslenska sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. * [http://www.sjavarutvegsraduneyti.is Sjávarútvegsráðuneyti.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818221306/http://sjavarutvegsraduneyti.is/ |date=2022-08-18 }} Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. * [http://www.hafro.is Hafró.is] Hafrannsóknarstofnunin. * [https://www.fiskistofa.is/ Fiskistofa.is] Fiskistofa. * [http://www.unak.is/?d=21&m=page&f=viewPage&id=579 Sjávarútvegsmiðstöð.is] Sjávarútvegsmiðstöðin við Háskólann á Akureyri. * [https://web.archive.org/web/20090220162606/http://sax.is/ SAX.is] Íslenskur sjávarútvegsvefur. * [https://www.sjavarutvegur.is/ Sjávarútvegur.is] Sérhæft tenglasafn fyrir sjávarútveg. * [http://skip.vb.is Skip.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181213142334/http://skip.vb.is/ |date=2018-12-13 }} Vefur sjómanna. * [http://www.mar.is/Forsida Mar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421171646/http://www.mar.is/Forsida/ |date=2009-04-21 }} Sérvefur um sjávarútveg. * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20060523211444/www.ruv.is/heim/frettir/sjavarutvegsmal Rúv.is] Fréttir á RÚV um sjávarútvegsmál. {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Íslenskur sjávarútvegur| ]] 9l8e54femh35yq5irvc0s031az0cmr3 0 24185 1985077 1977704 2026-11-04T16:23:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985077 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Bench press.png|thumb|right|Bekkpressa er ein grein kraftlyftinga.]] '''Kraftlyftingar''' eru [[kraftaíþrótt]] sem svipar til [[ólympískar lyftingar|ólympískra lyftinga]], en í báðum [[íþrótt|íþróttum]] er keppst við að lyfta sem mestri þyngd í þremur [[tilraun|tilraunum]]. Í kraftlyftingum eru þrjár [[keppnisgrein|keppnisgreinar]]: [[Bekkpressa]], [[hnébeygja]] og [[réttstöðulyfta]]. == Kraftlyftingar á Íslandi == Kraftlyftingar eru eftir samþykki framkvæmdastjórnar [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands]] (ÍSÍ) og skipan í stjórn fyrstu Kraftlyftinganefndar Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, þann [[24. mars]] [[2009]], hluti af löglegum [[Íþrótt|íþróttum]] á [[Ísland|Íslandi]] þ.e.a.s. íþróttum sem grundvölluð eru á íþróttalögum og þjóðaréttarlegum samningum um íþróttamál m.a. um lyfjaeftirlitsmál í íþróttum sem skuldbinda Ísland að þjóðarétti og gildi hafa að íslenskum landsrétti. == Keppni í kraftlyftingum == ==Keppnisgreinar== ===Hnébeygja=== Hnébeygjan er framkvæmd þannig að farið er undir stöng svo að hægt sé að ýta herðunum upp undir hana. Því næst lyftir viðkomandi stönginni af höldunum með því að rétta alveg úr sér og gengur sem fæst skref frá höldunum. Þar nær hann jafnvægi á þyngdinni. Því næst beygir viðkomandi hnén svo að ofanvert lærið framanvert fari niður fyrir framanvert hnéð og stendur svo aftur upp með þyngdina ef hann kemur því við. ===Bekkpressa=== Bekkpressan er framkvæmd þannig að lagst er á bekk undir stöng sem situr á höldum. Þar kemur viðkomandi sér kyrfilega fyrir, lyftir stönginni af höldunum, fer því næst með hana niður að bringu, bíður örstutta stund og lyftir svo þyngdinni aftur upp og skilar af ef hann getur. Í keppni mega aðstoðarmenn lyfta stönginni af höldunum og setja aftur á höldurnar þegar dómari leyfir. Undanfarin ár hafa verið miklar deilur um notkun útbúnaðar í kraftlyftingakeppnum og hefur sú notkun hérlendis einkum skilað sér í miklum bætingum á bekkpressu í keppni. Þetta ber að hafa í huga þegar metin eru skoðuð. ===Réttstöðulyfta=== Réttstöðulyftan er móðir allra kraftahreyfinga. Stöngin er á gólfinu og þarf að lyfta henni upp þannig að viðkomandi réttir fullkomlega úr sér og axlir eru sperrtar. Ekki má stoppa lyftuna á miðri leið og ekki má jugga henni upp. ==Aldursflokkar== Í kraftlyftingum er keppt í 7 [[aldursflokkur|aldursflokkum]] sem ná frá 14 ára [[aldur|aldri]] og upp úr. Haldin eru sérstök [[mót]] þar sem að aðeins ákveðnir aldursflokkar fá að [[keppa]], t.a.m. [[unglingamót]] eða [[öldungamót]]. Flest kraftlyftingamót eru þó opin fyrir alla aldursflokka. * '''Æskuflokkur''' ([[enska]]: Sub-junior category) er yngsti aldursflokkurinn í kraftlyftingum og inniheldur hann [[barn|börn]] sem náð hafa 14 ára aldri (miðast við [[afmælisdagur|afmælisdag]]) til loka 18. [[almanaksár]]s þeirra. Það er því breytilegt eftir því hvenær viðkomandi á afmæli hve lengi hann er í æskuflokk. Á [[Ísland]]i er oftast talað um [[drengjaflokkur|drengja]]- og [[stúlknaflokkur|stúlknaflokk]] til að aðgreina [[Kyn (líffræði)|kynin]]. * '''Unglingaflokkur''' ([[enska]]: Junior category) tekur við af æskuflokk og hefst við upphaf 19. almanaksárs [[einstaklingur|einstaklings]] og nær til loka þess 23. * '''Opinn flokkur''' ([[enska]]: Open category) inniheldur alla einstaklinga sem náð hafa 14 ára aldri. Opinn flokkur er [[sammengi]] allra aldursflokka. * '''Öldungaflokkur I''' ([[enska]]: Masters I category) spanar 10 ára tímabil sem nær frá upphafi 40. almanaksárs til loka þess 49. * '''Öldungaflokkur II''' ([[enska]]: Masters II category) spanar 10 ára tímabil sem nær frá upphafi 50. almanaksárs til loka þess 59. * '''Öldungaflokkur III''' ([[enska]]: Masters III category) spanar 10 ára tímabil sem nær frá upphafi 60. almanaksárs til loka þess 69. * '''Öldungaflokkur IV''' ([[enska]]: Masters IV category) inniheldur alla einstaklinga sem náð hafa 70 ára aldri. ==Þyngdarflokkar== [[þyngdarflokkur|Þyngdarflokkar]] í kraftlyftingum eru breytilegir eftir aldursflokkum (æsku- og unglingaflokkar innihalda einn auka þyngdarflokk fyrir léttustu keppendurna). Þann [[1. janúar]] [[2011]] tók [[alþjóða kraftlyftingasambandið]] (IPF) upp nýja þyngdarflokka og fækkaði þeim niður í 8 fyrir bæði kyn en áður höfðu þeir verið 11 fyrir karla og 10 fyrir konur. Heiti þyngdarflokka í töflunni hér fyrir neðan tákna mestu þyngd í hverjum flokk, t.d. inniheldur 93 kg flokkur karla þá sem vigtast frá 83,01 kg til 93,00 kg. Undantekningar á þessari reglu eiga við þyngstu flokkana en heiti þeirra táknar þá þyngd sem einstaklingar í flokknum vega yfir, t.d. eru vega einstaklingar í +120 kg flokk karla frá 120,01 kg og upp úr. {| class="wikitable" align="center" style="text-align: right; width: 27em" |+ Þyngdarflokkar í kraftlyftingum |- ! rowspan="2" | Frá 2011 ! Karlar | style="background: yellow" | 59 kg || 66 kg || 74 kg || 83 kg || 93 kg || 105 kg || 120 kg || +120 kg |- ! Konur | style="background: yellow" | 43 kg || 47 kg || 52 kg || 57 kg || 63 kg || 72 kg || 84 kg || +84 kg |- ! rowspan="2" | Fyrir 2011 ! Karlar | style="background: yellow" | 52 kg || 56 kg || 60 kg || 67,5 kg || 75 kg || 82,5 kg || 90 kg || 100 kg || 110 kg || 125 kg || +125 kg |- ! Konur | style="background: yellow" | 44 kg || 48 kg || 52 kg || 56 kg || 60 kg || 67,5 kg || 75 kg || 82,5 kg || 90 kg || +90 kg |- | style="background: yellow; text-align: center" colspan="5" | Aðeins í æsku- og unglingaflokkum |} == Tenglar == * [http://www.vodvafikn.net/ Vöðvafíkn.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824053718/http://www.vodvafikn.net/ |date=2010-08-24 }} - Fréttasíða Sunnu Hlínar þar sem að má finna úrslit móta, viðtöl við keppendur og myndir af mótum * [http://www.powerlifting-ipf.com/ International Powerlifting Federation] - Vefsíða alþjóða kraftlyftingasambandsins (IPF) * [https://www.kraft.is Kraft.is] - Heimasíða [[Kraftlyftingasamband Íslands|Kraftlyftingasambands Íslands]] (KRAFT) * [http://php.internet.is/kraftaheimar/ Kraftaheimar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614154944/http://php.internet.is/kraftaheimar/ |date=2006-06-14 }} - Fréttasíða Kára Elísonar um menningarkima kraftlyftingamanna * [https://web.archive.org/web/20260330065342/https://t-nation.com/ T-nation] - Erlend vefsíða um lyftingar og matarræði almennt * [https://www.ia.is/kraftlyftingar KRAK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260418040429/https://ia.is/kraftlyftingar/ |date=2026-04-18 }} - Vefsíða [[Kraftlyftingafélag Akraness|Kraftlyftingafélags Akraness]] * [http://www.kfa.is/ KFA] - Vefsíða [[Kraftlyftingafélag Akureyrar|Kraftlyftingafélags Akureyrar]] [[Flokkur:Kraftlyftingar| ]] {{stubbur|kraftlyftingar}} 6eojsyt4c88f5e4ektm7f17rggmnixz 0 24898 1985173 1844711 2026-11-05T08:42:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985173 wikitext text/x-wiki '''Ólafur Ólafsson''' (fæddur [[23. janúar]] [[1957]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[kaupsýslumaður]] og aðaleigandi skipaflutningafélagsins Samskipa.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/profile/person/3523644|title=Olafur Olafsson, Samskip Holding BV: Profile and Biography|website=Bloomberg.com|language=en|access-date=2021-09-28}}</ref> Hann er jafnframt meðal þeirra sem hlotið hafa dóm í svonefndum hrunmálum, en hefur ávallt haldið fram sakleysi sínu, bæði fyrir íslenskum dómstólum og Mannréttindadómstól Evrópu.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/frettir/olafur-olafsson-visar-al-thani-malinu-til-mannrettindadomstols-evropu/|title=Ólafur Ólafsson vísar Al-Thani málinu til Mannréttindadómstóls Evrópu|date=2015-02-13|website=Kjarninn|language=is|access-date=2021-09-28}}</ref> Ólafur var ráðinn forstjóri [[Samskip hf.|Samskipa hf.]] árið [[1990]]. Árið [[2003]] varð hann starfandi stjórnarformaður Samskipa. Hann kom við sögu í baráttunni um [[Ker hf.]] og var í forsvari fyrir [[Kjalar ehf.]] sem hafði betur gegn fjárfestingarfélaginu Gretti hf. í baráttunni um félagið. Ólafur er stjórnarformaður [[Alfesca]] og einnig Kjalars invest sem var annar stærsti [[hluthafi]] [[Kaupþing]]s banka. Hann fór fyrir svonefndum S-hóp sem keypti meirihluta í [[Búnaðarbankinn|Búnaðarbankanum]] við einkavæðingu hans 2002.<ref>{{Cite web|url=https://soluferli.is/bunadarbankinn-seldur-s-hopnum/|title=Búnaðarbankinn seldur S-hópnum|date=2016-12-08|website=Söluferli|language=is|access-date=2021-09-28|archive-date=2021-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928175831/http://soluferli.is/bunadarbankinn-seldur-s-hopnum/|url-status=dead}}</ref> Í upphafi árs [[2007]] stofnaði Ólafur, ásamt konu sinni [[Ingibjörg Kristjánsdóttir|Ingibjörgu Kristjánsdóttur]] landslagsarkitekt, velgerðarsjóð sem ætlað er að styrkja fátæk börn í Afríku til mennta. Hjónin lögðu fram einn milljarð króna sem stofnfé sjóðsins. Sumarið [[2007]] hófust deilur milli Ólafs og nágranna hans í [[Eyja- og Miklaholtshreppur|Eyja- og Miklaholtshreppi]] á [[Snæfellsnes]]i, þar sem Ólafur á [[Sumarbústaður|sumarbústað]]. Kvörtuðu nágrannarnir undan hávaða frá [[þyrla|þyrlu]] sem Ólafur notar til að ferðast milli [[Reykjavík]]ur og sumarbústaðar síns, en hann gaf lítið fyrir kvartanirnar. Í maí 2009 var svo gerð húsleit í fyrirtækjum í eigu Ólafs og einnig í sumarbústað hans í sambandi við kaup [[Al Thani]] á hlut í Kaupþingi.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/article/20090524/VIDSKIPTI06/780324611/1057&sp=1|titill=Leitað í sumarhúsi Ólafs Ólafssonar|mánuður=24. maí|ár=2009}}</ref> == Ferill == === Sakaferill === Ólafur var, ásamt [[Hreiðar Már Sigurðsson|Hreiðari Má Sigurðssyni]], [[Sigurður Einarsson|Sigurði Einarssyni]] og [[Magnús Guðmundsson (bankastjóri)|Magnúsi Guðmundssyni]], sakfelldur fyrir Hæstarétti þann 12. febrúar 2015 fyrir sinn þátt í [[Al-Thani málið|Al-Thani-málinu]] og dæmdur í fjögurra og hálfs árs fangselsi. Ólafur hóf afplánun dómsins þann 24. febrúar 2015.<ref>{{Vefheimild|url=https://ruv.is/frett/munu-hefja-afplanun-i-hegningarhusinu|titill=Munu hefja afplánun í Hegningarhúsinu|mánuður=13. febrúar|ár=2015}}</ref> == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20100218121653/http://www.hvitbok.vg/Profilar/OlafurOlafsson/ Ólafur Ólafsson; af Hvítbók.vg] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100205175016/ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item141452/ ''Stofnun velgerðarsjóðs''; af RÚV.is] * [https://mbl.is/mm/folk/frett.html?nid=1248301 ''Koma Elton John til Ísland í tilefni af afmæli Ólafs''; af Mbl.is] * [http://vefblod.visir.is/index.php?netpaper=360 ''Flýgur á 150 milljóna þyrlu''; grein í Fréttablaðinu 4. júlí 2007]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2009/01/19/olafur_segir_engan_hagnad_hafa_runnid_til_sin/ ''Ólafur segir engan hagnað hafa runnið til sín''; af Mbl.is] * [https://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/23/mun_skipta_miklu_mali_fyrir_kaupthing/ ''Mun skipta miklu máli fyrir Kaupþing''; af Mbl.is] * [https://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2009/01/20/milljardalan_an_ahaettu/ ''Milljarðalán án áhættu''; af Mbl.is] * [https://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/05/23/unnid_ur_leitinni/ ''Unnið úr leitinni''; af Mbl.is] * [https://web.archive.org/web/20250930092921/http://www.hvitbok.vg/Frett/9582/ ''Ólafur hefur það gott í sveitinni''; af Hvítabókinni.vg] * [https://eyjan.is/blog/2009/02/13/audmadur-gefur-rauda-krossinum-peninga-til-ad-sinna-salraenum-erfidleikum-i-kreppunni/ ''Auðmaður gefur Rauða krossinum peninga til að sinna sálrænum erfiðleikum í kreppunni''; af Eyjunni.is 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603032804/http://eyjan.is/blog/2009/02/13/audmadur-gefur-rauda-krossinum-peninga-til-ad-sinna-salraenum-erfidleikum-i-kreppunni |date=2009-06-03 }} * [http://blog.eyjan.is/larahanna/files/2010/03/DV_090108_Ólafur_Ólafsson_krefst_180_milljarða.jpg ''Auðmaður krefst 188 milljarða''; grein í DV 8. jan. 2009]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.dv.is/frettir/2011/10/12/olafur-sleppur-vid-64-milljarda-skuld/ ''Sleppur við 64 milljarða skuld''; grein í DV 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013023534/http://www.dv.is/frettir/2011/10/12/olafur-sleppur-vid-64-milljarda-skuld/ |date=2011-10-13 }} * [https://visir.is/olafur-olafsson-yfirheyrdur-hja-serstokum-saksoknara/article/2011111109723 Ólafur Ólafsson yfirheyrður hjá sérstökum saksóknara] {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir auðmenn]] [[Flokkur:Íslenskir glæpamenn]] [[Flokkur:Íslenskir milljarðamæringar]] [[Flokkur:Íslenskir viðskiptamenn]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] {{f|1957}} bazl6o68j0uht6xyofkqa8tezo3lbxv 0 24902 1985074 1920805 2026-11-04T15:55:11Z Berserkur 10188 1985074 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Næfurholt.jpg|thumb|Hluti af Næfurholtsjörð]] '''Næfurholt''' er landnámsjörð (fyrsti þekkti ábúandi veginn á Alþingi 1196 Beinir Sigmundarson) og efsti bær á Rangárvöllum, um 12 km vnv frá [[Hekla|Heklu]], undir [[Bjólfell|Bjólfelli]]. Bærinn hefur oftar en einu sinni verið færður vegna náttúruhamfara, t.d. eftir [[Heklugos árið 1845]]. Þó svo að bærinn sé mjög nálægt Heklu sést hún ekki frá núverandi bæjarstæði, vegna þess hve hár Bjólfellshálsinn er fyrir austan bæinn. Heimiliskirkja var í Næfurholtslandi frá því fyrir 1200 en var aflögð 1765. [[Mynd:Næfurholthouse.jpg|thumb|Bæjarstæði Næfurholt]] [[Flokkur:Rangárþing ytra]] [[Flokkur:Íslenskir sveitabæir]] sb6bct2zknm5xfmrh757phd2ssc0rzd 1985075 1985074 2026-11-04T15:56:18Z Berserkur 10188 1985075 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Næfurholt.jpg|thumb|Hluti af Næfurholtsjörð]] '''Næfurholt''' er landnámsjörð (fyrsti þekkti ábúandi var veginn á Alþingi 1196, Beinir Sigmundarson) og efsti bær á Rangárvöllum, um 12 km vnv frá [[Hekla|Heklu]], undir [[Bjólfell|Bjólfelli]]. Bærinn hefur oftar en einu sinni verið færður vegna náttúruhamfara, t.d. eftir [[Heklugos árið 1845]]. Þó svo að bærinn sé mjög nálægt Heklu sést hún ekki frá núverandi bæjarstæði, vegna þess hve hár Bjólfellshálsinn er fyrir austan bæinn. Heimiliskirkja var í Næfurholtslandi frá því fyrir 1200 en var aflögð 1765. [[Mynd:Næfurholthouse.jpg|thumb|Bæjarstæði Næfurholt]] [[Flokkur:Rangárþing ytra]] [[Flokkur:Íslenskir sveitabæir]] fbrzl790nr67zvamfa8iqzat0vclf4b 0 28116 1985132 1700215 2026-11-04T23:50:44Z Katin pusku 122406 1985132 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Moritz Leuenberger 2006.jpg|thumb|Moritz Leuenberger (2006)]] '''Moritz Leuenberger''' (fæddur þann [[21. september]] [[1946]] í [[Biel]]) er [[sviss]]neskur stjórnmálamaður. Moritz Leuenberger er í flokki sósíaldemókrata (SPS/PSS). == Tengill == * [http://www.admin.ch/ch/d/cf/br/106.html Sjá nánar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615160315/http://www.admin.ch/ch/d/cf/br/106.html |date=2006-06-15 }} {{Stubbur|æviágrip}} {{fe|1946|Leuenberger, Moritz}} [[Flokkur:Svissneskir stjórnmálamenn|Leuenberger, Moritz]] ckhj5ly4mjwzds5wimr77abtzrgn5b9 0 29514 1985147 1952807 2026-11-05T02:32:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985147 wikitext text/x-wiki '''Skelfiskeitrun''' er heiti á fjórum [[eitrun]]areinkennum sem koma einkum til vegna neyslu á [[samlokur|samlokum]] ([[kræklingur|kræklingum]], [[kúskel]]jum, [[ostra|ostrum]] og [[hörpuskel]]). Þessir skelfiskar eru [[síari|síarar]], þ.e. þeir sía fæðuna úr sjónum, og því safnast fyrir í þeim [[eitur]] sem framleitt er af [[svifþörungar|svifþörungum]] eins og [[svipuþörungar|svipuþörungum]] og [[kísilþörungar|kísilþörungum]]. Vegna þessa er neysla á skelfiski varasöm þegar mikið er um sviflægan [[þörungablómi|þörungablóma]] sem við [[Ísland]] gerist einkum þegar [[sjór]]inn hlýnar á [[vor]]in. [[Mæling]]ar hafa sýnt að magn hættulegra þörunga getur verið yfir viðmiðunarmörkum frá [[mars]] allt fram í lok [[desember]] á vissum stöðum.<ref name=":0">{{cite web|url=https://voktun.hafro.is/|title=Hafrannsóknarstofnun - Upplýsingavefur um vöxtun eiturþörunga|last=|first=|date=|website=voktun.hafro.is|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903131559/https://voktun.hafro.is/|archive-date=2019-09-03|access-date=2019-09-03|url-status=dead}}</ref> Einkenni skelfiskeitrunar eru ferns konar: * [[PSP-eitrun]] eða [[lömunareitrun]] sem veldur [[lömun]] og jafnvel [[dauði|dauða]]. * [[NSP-eitrun]] eða [[taugaeitrun]] sem veldur [[maga- og garnakvef]]i og [[öndun]]arerfiðleikum. * [[DSP-eitrun]] eða [[niðurgangseitrun]] sem veldur [[meltingartruflun]]um. * [[ASP-eitrun]] eða [[óminniseitrun]] sem veldur [[minnisleysi]]. Af þessum fjórum tegundum eitrunar er PSP-eitrun langskæðust þar sem hún getur leitt til bráðadauða. == Skelfiskeitrun á Íslandi == Nokkrar þörungategundir sem valda skelfiskeitrun hafa fundist í Hvalfirði og þar af tvær sem eru í verulegum mæli. <ref>Agnes Eydal, & Karl Gunnarsson. (2004). Svifþörungar í Hvalfirði og skelfiskeitrun. ''[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4257832 Náttúrufræðingurinn]'' :, 72(3-4), 97-105.</ref> ==Tenglar== * [https://www.hafro.is/voktun/ Vöktun eiturþörunga hjá hafrannsóknarstofnun Íslands] == Heimildir == [[Flokkur:Eitur]] [[Flokkur:Skelfiskur]] 1g0odg66wyb9nkwovvicltxyoidxslj 0 32139 1985079 1975682 2026-11-04T16:36:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985079 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Króksfjarðarnes 2025 0934.jpg|thumb|Króksfjarðarnes ]] '''Króksfjarðarnes''' er bær og [[verslun]]arstaður á sunnanverðum [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] og stendur á nesinu milli [[Króksfjörður|Króksfjarðar]] og [[Gilsfjörður|Gilsfjarðar]]. Króksfjarðarnes fékk verslunarréttindi árið [[1895]]. Í Króksfjarðarnesi starfaði [[Kaupfélag Króksfjarðar]] og þar var starfandi [[sláturhús]] þangað til árið 2007. Einnig er þar [[félagsheimili]]ð [[Vogaland]] sem byggt var [[1958]] og þar var [[útibú]] frá [[Sparisjóður Vestfirðinga|Sparisjóði Vestfirðinga]] til 2011 þegar Landsbankinn keypti SpVest. Landsbankinn lokaði útibúinu 2012<ref>{{Cite web|url=https://gamli.reykholar.is/frettir/Landsbankanum_i_Kroksfjardarnesi_lokad/|title=Landsbankanum í Króksfjarðarnesi lokað|website=gamli.reykholar.is|access-date=2026-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910035723/https://gamli.reykholar.is/frettir/Landsbankanum_i_Kroksfjardarnesi_lokad/|archive-date=2024-09-10|url-status=dead}}</ref>. Í [[Landnáma|Landnámu]] kemur fram að [[Þórarinn krókur]] hafi numið land við Króksfjörð og búið að Króksfjarðarnesi, en auk þess kemur staðurinn við sögu í [[Gull-Þórissaga|Gull-Þórissögu]]. {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Austur-Barðastrandarsýsla]] [[Flokkur:Þéttbýlisstaðir Íslands]] 6gu6qi18zpknbwc6slici77rexc3x5y 0 33135 1985091 1905481 2026-11-04T17:28:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985091 wikitext text/x-wiki [[File:Lev Vygotsky 1896-1934.jpg|thumb|Lev Vygotskíj]] '''Lev Semjonovítsj Vygotskíj''' ([[rússneska]]: Лев Семёнович Выготский; [[17. nóvember]] [[1896]] til [[11. júní]] [[1934]]) var [[Rússland|rússneskur]] [[sálfræði]]ngur og [[kennari]]. Hann lagði áherslu á félagslegt samspil [[Einstaklingur|einstaklings]], [[umhverfi]]s og [[menning]]ar. Vygotskíj fæddist árið [[1896]] í Orsha í [[Hvíta-Rússland]]i inn í fjölskyldu efnafólks af [[Gyðingur|Gyðingaættum]] og ólst upp í Homel í suðurhluta Hvíta-Rússlands. Hann nam [[lögfræði]] við háskólann í [[Moskva|Moskvu]], útskrifaðist árið [[1918]] og hélt aftur til Homel þar sem hann starfaði sem kennari. Árið [[1924]] flutti hann til Moskvu. Hann dó úr [[Berklar|berklum]] árið [[1934]]. Ritverk Vygotskíjs eru á sviði þróunarsálfræði, þroskasálfræði og menntunar. <!-- þróun sé byggð á samskiptum milli barna og milli barna og fullorðinna.--> Vygotskíj rannsakaði hlutverk menningar og samskipta og lausnaleitar í [[Vitsmunaþroski|vitsmunaþroska]]. Hann skoðaði [[nám]] sem félagslegt ferli, hvernig samskipti barns við fullorðna, sérstaklega foreldra, höfðu áhrif á vitsmunaþroska, hvernig barn nemur menningu svo sem [[tungumál]], [[ritmál]] og annars konar táknróf sem hefur áhrif á hvernig barnið byggir upp [[þekking]]u sína. Vygotskíj telur að einstaklingurinn þroskist og byggi upp þekkingu í gegnum félagsleg samskipti og þekking verði til í samskiptum við fólk og gegnum menningu, þekking sé fólgin í [[athöfn]]um og [[Atvinna|atvinnu]], [[Leikur|leik]], [[tækni]], [[Bókmenntir|bókmenntum]], [[list]]um og tungumáli. Þannig sé tungumálið verkfæri [[hugsun]]ar og geri einstaklingnum kleift að túlka heiminn en tungumálið er líka ferli hugsunar. Þetta er kallað [[félagsleg hugsmíðahyggja]]. Vygotskíj fjallaði um bilið milli þess sem einstaklingurinn getur gert einn og þess sem hann getur gert með aðstoð fullorðins eða félaga sem leiðir hann áfram. Þetta bil hefur verið kallað ZPD þroskasvæði eða [[svæði hins mögulega þroska]]. Áhrifa frá hugmyndum Vygotskíjs gætir í sálfræði- og námskenningum svo sem [[athafnakenning]]u, [[kenning]]u um [[dreifðir vitsmunir|dreifða vitsmuni]] og [[lærlingur|lærlinga]] í hugsun, tungumálakennslu o.fl. ==Ítarefni== ===Introduction=== *An introduction to Vygotsky, ed. by Harry Daniels, 2nd edition, London [etc.] : Routledge, 2005 '''Major monographs about Vygotsky's Work''' * Wertsch, J. V. (1985). Vygotsky and the Social Formation of Mind, Harvard University Press, Cambridge, Mass., and London. * Kozulin, A. (1990). Vygotsky's Psychology: A Biography of Ideas. Cambridge, MA: Harvard University Press. * Van der Veer, R., & Valsiner, J. (1991). Understanding Vygotsky. A quest for synthesis. Oxford: Basil Blackwell. * Newman, F. & Holzman, L. (1993). Lev Vygotsky: Revolutionary scientist. London: Routledge. * Van der Veer, R., & Valsiner, J. (Eds.) (1994). The Vygotsky Reader. Oxford: Blackwell. * Vygodskaya, G. L., & Lifanova, T. M. (1996/1999). Lev Semenovich Vygotsky, Journal of Russian and East European Psychology, Part 1, 37 (2), 3-90; Part 2, 37 (3), 3-90; Part 3, 37 (4), 3-93, Part 4, 37 (5), 3-99. * Veresov, N. N. (1999). Undiscovered Vygotsky: Etudes on the pre-history of cultural-historical psychology. New York: Peter Lang. == Ritverk Vygotskíj fá Netinu == ===Á ensku=== *[http://www.marxists.org/archive/vygotsky/ Lev Vygotsky archive @ marxists.org]: all major works (in English) ===Á rússnesku=== * [http://lib.aldebaran.ru/author/vygotskii_lev/vygotskii_lev_psihologiya_iskusstva/ Психология искусства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309025138/http://lib.aldebaran.ru/author/vygotskii_lev/vygotskii_lev_psihologiya_iskusstva/ |date=2012-03-09 }} (1922) * [http://yanko.lib.ru/books/psycho/vugotskiy-psc_razv_chel-1-soznanie_kak_problema_psc_i_povedeniya.pdf Сознание как проблема психологии поведения] (1924/5) * [http://yanko.lib.ru/books/psycho/vugotskiy-psc_razv_chel-2-istoricheskiy_smysl_psihologicheskogo_krizisa.pdf Исторический смысл психологического кризиса] (1927) * [http://yanko.lib.ru/books/psycho/vugotskiy-psc_razv_chel-3-problema_kul'turnogo_razvitiya_rebenka.pdf Проблема культурного развития ребенка] (1928) * [http://yanko.lib.ru/books/psycho/vugotskiy-psc_razv_chel-9-orudie_i_znak_v_razvitii_rebenka.pdf Орудие и знак в развитии ребенка] (1930) * [http://yanko.lib.ru/books/psycho/vugotskiy-psc_razv_chel-4-istoriya_razvitiya_vysshyh_psih_funkciy.pdf История развития высших психических функций] (1931) * [http://yanko.lib.ru/books/psycho/vugotskiy-psc_razv_chel-6-lekcii_po_psihologii.pdf Лекции по психологии] (1. Восприятие; 2. Память; 3. Мышление; 4. Эмоции; 5. Воображение; 6. Проблема воли) (1932) * [http://yanko.lib.ru/books/psycho/vugotskiy-psc_razv_chel-5-problema_razvitiya_i_raspada_vysshih_psih_funkciy.pdf Проблема развития и распада высших психических функций] (1934) * [http://yanko.lib.ru/books/psycho/vugotskiy-psc_razv_chel-7-myshlenie_i_rech.pdf Мышление и речь] ([http://yanko.lib.ru/books/psycho/vygotsky=ps_pzv_cheloveka=ann.htm ''idem''], [http://www.koob.ru/vigodsky_v_l/vihotskij_mishlenie_i_rech ''idem''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105154037/http://www.koob.ru/vigodsky_v_l/vihotskij_mishlenie_i_rech |date=2007-01-05 }}, [http://filosof.historic.ru/books/item/f00/s00/z0000763/index.shtml ''idem'']) (1934) * [http://yanko.lib.ru/books/psycho/vugotskiy-psc_razv_chel-8-konkretnaya_psihologiya_cheloveka.pdf Конкретная психология человека] == Tenglar == * [http://nemendur.khi.is/vilhthor/%C3%BEroskas%C3%A1lfr%C3%A6%C3%B0i.htm Beiting kenninga Vygotskys í skólastarfi (nemendaverkefni)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927072604/http://nemendur.khi.is/vilhthor/%C3%BEroskas%C3%A1lfr%C3%A6%C3%B0i.htm |date=2007-09-27 }} *[https://web.archive.org/web/20061105075811/http://www.kolar.org/vygotsky/ Vygotsky Resources] Archive of resource links. *[http://webpages.charter.net/schmolze1/vygotsky/ The Vygotsky Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205225638/http://webpages.charter.net/schmolze1/vygotsky/ |date=2006-12-05 }} Summaries of, and links to, Vygotsky articles. *[http://www.massey.ac.nz/~alock/virtual/project2.htm Vygotsky Centennial Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203112038/http://www.massey.ac.nz/~alock/virtual/project2.htm |date=2007-02-03 }} Collected articles exploring Vygotsky's work. *[http://vygotsky.afraid.org/ The Mozart of Psychology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313025856/http://vygotsky.afraid.org/ |date=2012-03-13 }} Vygotsky article with extensive references. * [http://faculty.cmsu.edu/drobbins/index.html Dorothy "Dot" Robbins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519204509/http://faculty.cmsu.edu/drobbins/index.html |date=2007-05-19 }} Vygotsky memorial site with many papers and resources. *[http://www.eastsideinstitute.org/vygotsky.html East Side Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070529020844/http://www.eastsideinstitute.org/vygotsky.html |date=2007-05-29 }} Vygotsky-inspired research and training center in NYC. {{fd|1896|1934}} {{Stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Vygotskíj, Lev}} [[Flokkur:Rússneskir sálfræðingar]] [[Flokkur:kennslutækni]] oqd58numoor4n791il6h5bdwuk6l840 0 34733 1985198 1507324 2026-11-05T11:33:29Z Thisman1234 122534 /* Tækni, stjórnmál og menning */ 1985198 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Geokeys.jpg|thumb|right|Tækniframfarir eru drifkraftur hnattvæðingarinnar]] '''Hnattvæðing''' eða '''alþjóðavæðing''' er [[hugtak]] yfir margbrotið og flókið [[ferli]] sem hefur áhrif á flest öll svið mannlífs. Þessar breytingar eru bæði huglægar og hlutlægar og, eins og nafnið gefur til kynna, eru þær ekki bundnar við ákveðin svæði heldur teygja sig um allan heim. Í stuttu máli verður hnattvæðingin til þess að flæði [[upplýsingar|upplýsinga]], [[vörur|vara]], [[fjármagn]]s, [[fólk]]s og [[hugmynd]]a um [[landamæri]] eykst og fyrir vikið breytist skynjun fólks á [[tímarúm|tíma og rúmi]]. Heimurinn „minnkar“ og tengsl eflast. Mismunandi hagkerfi heimsins verða háðari hvoru öðru í gegnum [[Efnahagsleg hnattvæðing|efnahagslega hnattvæðingu]]. Rétt er að taka fram að hnattvæðingin er ekki endilega jákvæð þróun og hefur misjafnlega mikil áhrif á fólk eftir því hvar það er statt í heiminum. Fólk í [[þróunarland|þróunarlöndum]] verður vart við áhrif hnattvæðingarinnar á allt annan hátt en íbúar vestrænna heimsborga. Í því samhengi er talað um bilið milli norðursins og suðursins. == Hnattsaga == Sögu hnattvæðingar hafa ekki verið gerð ítarleg skil af [[sagnfræði]]ngum enda hugtakið sjálft nýtt af nálinni. Sú undirgrein sagnfræðinnar sem fæst við orsakir hnattvæðingar nefnist ''hnattsaga''. Í víðum skilningi er hægt að líta á sem svo að hægt sé að rekja „upphaf“ hnattvæðingar aldir aftur í tíman og miða sumir við landnám [[Kristófer Kólumbus|Kristófers Kólumbusar]] í [[Ameríka|Ameríku]] árið [[1492]]. Aðrir nota ártalið [[1830]], er [[Frakkland|Frakkar]] innlimuðu [[Alsír]] sem nýlendu, og enn aðrir miða við eftirstríðsárin.<ref>{{vefheimild|url=http://www.hugsandi.is/article/166/endalok-soegunnar-og-yfirlitid-a-timum-hnattvaedingar|titill=“Endalok sögunnar” og yfirlitið á tímum hnattvæðingar|útgefandi=Hugsandi|höfundur=Magnús Sveinn Helgason|ár=2007|mánuður=25. mars|árskoðað=2007|mánuðurskoðað=3. maí}}</ref> Örasta þróun hennar hefur hins vegar orðið á síðasta aldarfjórðungi [[20. öldin|20. aldarinnar]]. Þetta ferli er hægt að bera saman við aðra byltingarkennda þróun í nútímanum s.s. [[iðnbyltingin|iðnbyltinguna]] og [[prentvæðingin|prentvæðinguna]]. Flestir eru á því að hnattvæðingin sé einstaklega hröð, þótt ekki séu allir sammála um að hún feli í sér eðlisbreytingu á lifnaðarháttum. == Tækni, stjórnmál og menning == Miklar breytingarnar hafa orðið á sviði [[upplýsingatækni]]nnar með útbreiðslu [[stafræn tækni|stafrænnar tækni]]. Darth vader er flottur maður. Þannig hefur tilkoma [[internet]]sins, öflugri [[tölva|tölvna]] og [[farsími|farsíma]] orðið til að bæta og auka [[samskipti]] fólks. Í dag getur almenningur átt í samskiptum heimshorna á milli í [[rauntími|rauntíma]] með tiltölulega ódýrum hætti. Einnig hafa orðið framfarir á sviði [[samgöngur|samgangna]] sem auðvelda langferðalög. [[Fjarlægð]] felur því í sér minni takmarkanir á getu fólks til þess að ferðast, og eiga í samskiptum. Það færist í aukana að ferðamenn ferðist milli landa sér til skemmtunar. Innan vestrænna landa er einnig töluvert um að fólk flytji búferlum landa á milli, t.a.m. geta íbúar [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] ferðast innan þess án takmarkanna. Meira er orðið um ásókn fólks frá fátækari löndum í störf í ríkari löndum og veldur þetta víða þjóðfélagsátökum, sér í lagi þar sem mikið ber á ólöglegum [[innflytjandi|innflytjendum]]. Efnahagslegar breytingar hafa einnig orðið miklar, flæði varnings milli landa hefur aukist mikið. [[Erlend fjárfesting|Erlendar fjárfestingar]] eru töluverðar og aukast. [[Alþjóðlegt stórfyrirtæki|Alþjóðleg stórfyrirtæki]] (t.d. [[Coca Cola]], [[Nike]], [[Microsoft]] o.fl.) hafa gífurleg völd vegna þess hversu stór þau eru orðin. Efnahagslíf landa eru því víxlháð og getur áhrifa þess gætt víða þegar breyting verður á í einu landi. Þessi þróun er að hluta til komin vegna ríkjandi hugmyndafræði [[frjálshyggja|frjálshyggju]] sem boðar m.a. sem minnstar hömlur á flæði [[fjármagn]]s, [[vinnuafl]]s og varnings milli landa. [[Alþjóðabankinn]], [[Alþjóðaviðskiptastofnunin]] og [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] ráða hér miklu um. Í stjórnmálum hefur borið á auknum völdum [[alþjóðasamtök|alþjóðasamtaka]] á borð við [[Sameinuðu þjóðirnar]] og [[ESB]]. Vilja sumir meina að þau grafi undan [[fullveldi]] ríkjanna sem eru meðlimir með því að skylda þau til þess að hlíta [[lög]]um og [[reglugerð]]um sem þau úthluta. Hægt er að færa rök fyrir því að ábyrgð [[lýðræði]]slega kosinna þingmanna gagnvart kjósendum rofni þegar alþjóðleg samtök og stofnanir taka ákvarðanir sem hafa áhrif á líf fólks. Að sama skapi hafa [[alþjóðleg félagasamtök]] eins og [[Amnesty]], [[Greenpeace]] og [[Rauði krossinn]] aukin áhrif í krafti þrýstings sem þau beita stjórnvöld til þess að móta stefnu þeirra. Í vestrænum löndum ber meira á [[einstaklingshyggja|einstaklingshyggju]] sem ríkjandi hugmyndafræði og er í því sambandi talað um vestræna [[neyslumenning]]u. Fólk skilgreinir sig í auknum mæli út frá [[lifnaðarhættir|lifnaðarháttum]] sínum eða [[lífsstíll|lífsstíl]]. Hnattvæðing hefur sumsstaðar orðið til þess að menning í ólíkum löndum verður einsleitari. T.a.m. þegar sjónvarpsefni er framleitt í einu landi og flutt út til annara landa og lagað að aðstæðum þar, t.d. [[Idol]]. == Efnahagsleg hnattvæðing == : ''Aðalgrein: [[Efnahagsleg hnattvæðing]]'' Efnahagsleg hnattvæðing er sú tegund hnattvæðingar sem snýr að efnahagslegum þáttum, svo sem aukna samþættingu markaða þar sem ólík hagkerfi verða háðari hvoru öðru, aukin verðsamleitni, aukin [[Alþjóðaviðskipti|alþjóðaviðskipti]] og minnkun á efnahagslegum hindrunum milli landa. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vísindavefurinn|1380|Hvað er hnattvæðing?}} * {{bókaheimild|höfundur=Stefán Ólafsson|titill=Hnattvæðing og þekkingarþjóðfélag|útgefandi=Háskólaútgáfan|ár=2005|ISBN=ISBN 9979-54-644-1}} * {{bókaheimild|höfundur=Jan Aart Scholte|titill=Globalization: A Critical Introduction Second edition|útgefandi=Palgrave McMillan|ár=2005|ISBN=ISBN 978-0-333-97702-6}} == Tengt efni == * [[Efnahagsleg hnattvæðing]] == Tenglar == * [http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/events/reith_99/ Runaway World], fyrirlestur [[félagsfræði]]ngsins [[Anthony Giddens]] um hnattvæðingu. * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081116025849/www.asi.is/Portaldata/1/Resources/_rsfundur/arsfundur_2006/ASIhnattvaeding__.pdf Ísland og hnattvæðingin - staða launafólks Tillögur ASÍ um ábyrga og réttláta hnattvæðingu] [[Flokkur:Stjórnmál]] [[Flokkur:Hagfræði]] [[Flokkur:Menning]] [[Flokkur:Tækni]] 0nt780ttlzhq0g0rp5axt7std42rrkg 1985202 1985198 2026-11-05T11:37:09Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Thisman1234|Thisman1234]] ([[User talk:Thisman1234|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Tjörvi Schiöth|Tjörvi Schiöth]] 1507324 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Geokeys.jpg|thumb|right|Tækniframfarir eru drifkraftur hnattvæðingarinnar]] '''Hnattvæðing''' eða '''alþjóðavæðing''' er [[hugtak]] yfir margbrotið og flókið [[ferli]] sem hefur áhrif á flest öll svið mannlífs. Þessar breytingar eru bæði huglægar og hlutlægar og, eins og nafnið gefur til kynna, eru þær ekki bundnar við ákveðin svæði heldur teygja sig um allan heim. Í stuttu máli verður hnattvæðingin til þess að flæði [[upplýsingar|upplýsinga]], [[vörur|vara]], [[fjármagn]]s, [[fólk]]s og [[hugmynd]]a um [[landamæri]] eykst og fyrir vikið breytist skynjun fólks á [[tímarúm|tíma og rúmi]]. Heimurinn „minnkar“ og tengsl eflast. Mismunandi hagkerfi heimsins verða háðari hvoru öðru í gegnum [[Efnahagsleg hnattvæðing|efnahagslega hnattvæðingu]]. Rétt er að taka fram að hnattvæðingin er ekki endilega jákvæð þróun og hefur misjafnlega mikil áhrif á fólk eftir því hvar það er statt í heiminum. Fólk í [[þróunarland|þróunarlöndum]] verður vart við áhrif hnattvæðingarinnar á allt annan hátt en íbúar vestrænna heimsborga. Í því samhengi er talað um bilið milli norðursins og suðursins. == Hnattsaga == Sögu hnattvæðingar hafa ekki verið gerð ítarleg skil af [[sagnfræði]]ngum enda hugtakið sjálft nýtt af nálinni. Sú undirgrein sagnfræðinnar sem fæst við orsakir hnattvæðingar nefnist ''hnattsaga''. Í víðum skilningi er hægt að líta á sem svo að hægt sé að rekja „upphaf“ hnattvæðingar aldir aftur í tíman og miða sumir við landnám [[Kristófer Kólumbus|Kristófers Kólumbusar]] í [[Ameríka|Ameríku]] árið [[1492]]. Aðrir nota ártalið [[1830]], er [[Frakkland|Frakkar]] innlimuðu [[Alsír]] sem nýlendu, og enn aðrir miða við eftirstríðsárin.<ref>{{vefheimild|url=http://www.hugsandi.is/article/166/endalok-soegunnar-og-yfirlitid-a-timum-hnattvaedingar|titill=“Endalok sögunnar” og yfirlitið á tímum hnattvæðingar|útgefandi=Hugsandi|höfundur=Magnús Sveinn Helgason|ár=2007|mánuður=25. mars|árskoðað=2007|mánuðurskoðað=3. maí}}</ref> Örasta þróun hennar hefur hins vegar orðið á síðasta aldarfjórðungi [[20. öldin|20. aldarinnar]]. Þetta ferli er hægt að bera saman við aðra byltingarkennda þróun í nútímanum s.s. [[iðnbyltingin|iðnbyltinguna]] og [[prentvæðingin|prentvæðinguna]]. Flestir eru á því að hnattvæðingin sé einstaklega hröð, þótt ekki séu allir sammála um að hún feli í sér eðlisbreytingu á lifnaðarháttum. == Tækni, stjórnmál og menning == Miklar breytingarnar hafa orðið á sviði [[upplýsingatækni]]nnar með útbreiðslu [[stafræn tækni|stafrænnar tækni]]. Þannig hefur tilkoma [[internet]]sins, öflugri [[tölva|tölvna]] og [[farsími|farsíma]] orðið til að bæta og auka [[samskipti]] fólks. Í dag getur almenningur átt í samskiptum heimshorna á milli í [[rauntími|rauntíma]] með tiltölulega ódýrum hætti. Einnig hafa orðið framfarir á sviði [[samgöngur|samgangna]] sem auðvelda langferðalög. [[Fjarlægð]] felur því í sér minni takmarkanir á getu fólks til þess að ferðast, og eiga í samskiptum. Það færist í aukana að ferðamenn ferðist milli landa sér til skemmtunar. Innan vestrænna landa er einnig töluvert um að fólk flytji búferlum landa á milli, t.a.m. geta íbúar [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] ferðast innan þess án takmarkanna. Meira er orðið um ásókn fólks frá fátækari löndum í störf í ríkari löndum og veldur þetta víða þjóðfélagsátökum, sér í lagi þar sem mikið ber á ólöglegum [[innflytjandi|innflytjendum]]. Efnahagslegar breytingar hafa einnig orðið miklar, flæði varnings milli landa hefur aukist mikið. [[Erlend fjárfesting|Erlendar fjárfestingar]] eru töluverðar og aukast. [[Alþjóðlegt stórfyrirtæki|Alþjóðleg stórfyrirtæki]] (t.d. [[Coca Cola]], [[Nike]], [[Microsoft]] o.fl.) hafa gífurleg völd vegna þess hversu stór þau eru orðin. Efnahagslíf landa eru því víxlháð og getur áhrifa þess gætt víða þegar breyting verður á í einu landi. Þessi þróun er að hluta til komin vegna ríkjandi hugmyndafræði [[frjálshyggja|frjálshyggju]] sem boðar m.a. sem minnstar hömlur á flæði [[fjármagn]]s, [[vinnuafl]]s og varnings milli landa. [[Alþjóðabankinn]], [[Alþjóðaviðskiptastofnunin]] og [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] ráða hér miklu um. Í stjórnmálum hefur borið á auknum völdum [[alþjóðasamtök|alþjóðasamtaka]] á borð við [[Sameinuðu þjóðirnar]] og [[ESB]]. Vilja sumir meina að þau grafi undan [[fullveldi]] ríkjanna sem eru meðlimir með því að skylda þau til þess að hlíta [[lög]]um og [[reglugerð]]um sem þau úthluta. Hægt er að færa rök fyrir því að ábyrgð [[lýðræði]]slega kosinna þingmanna gagnvart kjósendum rofni þegar alþjóðleg samtök og stofnanir taka ákvarðanir sem hafa áhrif á líf fólks. Að sama skapi hafa [[alþjóðleg félagasamtök]] eins og [[Amnesty]], [[Greenpeace]] og [[Rauði krossinn]] aukin áhrif í krafti þrýstings sem þau beita stjórnvöld til þess að móta stefnu þeirra. Í vestrænum löndum ber meira á [[einstaklingshyggja|einstaklingshyggju]] sem ríkjandi hugmyndafræði og er í því sambandi talað um vestræna [[neyslumenning]]u. Fólk skilgreinir sig í auknum mæli út frá [[lifnaðarhættir|lifnaðarháttum]] sínum eða [[lífsstíll|lífsstíl]]. Hnattvæðing hefur sumsstaðar orðið til þess að menning í ólíkum löndum verður einsleitari. T.a.m. þegar sjónvarpsefni er framleitt í einu landi og flutt út til annara landa og lagað að aðstæðum þar, t.d. [[Idol]]. == Efnahagsleg hnattvæðing == : ''Aðalgrein: [[Efnahagsleg hnattvæðing]]'' Efnahagsleg hnattvæðing er sú tegund hnattvæðingar sem snýr að efnahagslegum þáttum, svo sem aukna samþættingu markaða þar sem ólík hagkerfi verða háðari hvoru öðru, aukin verðsamleitni, aukin [[Alþjóðaviðskipti|alþjóðaviðskipti]] og minnkun á efnahagslegum hindrunum milli landa. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vísindavefurinn|1380|Hvað er hnattvæðing?}} * {{bókaheimild|höfundur=Stefán Ólafsson|titill=Hnattvæðing og þekkingarþjóðfélag|útgefandi=Háskólaútgáfan|ár=2005|ISBN=ISBN 9979-54-644-1}} * {{bókaheimild|höfundur=Jan Aart Scholte|titill=Globalization: A Critical Introduction Second edition|útgefandi=Palgrave McMillan|ár=2005|ISBN=ISBN 978-0-333-97702-6}} == Tengt efni == * [[Efnahagsleg hnattvæðing]] == Tenglar == * [http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/events/reith_99/ Runaway World], fyrirlestur [[félagsfræði]]ngsins [[Anthony Giddens]] um hnattvæðingu. * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081116025849/www.asi.is/Portaldata/1/Resources/_rsfundur/arsfundur_2006/ASIhnattvaeding__.pdf Ísland og hnattvæðingin - staða launafólks Tillögur ASÍ um ábyrga og réttláta hnattvæðingu] [[Flokkur:Stjórnmál]] [[Flokkur:Hagfræði]] [[Flokkur:Menning]] [[Flokkur:Tækni]] 6zsv6su559grsyci58ejv8vrz7urmp1 0 35441 1985093 1981021 2026-11-04T17:41:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985093 wikitext text/x-wiki Þetta er listi með leikjum sem er búið að staðfesta að sé í vinnslu fyrir Nintendo Wii. Listinn inniheldur ekki leiki úr [[Virtual Console (Wii)|Virtual Console]] eða [[WiiWare]] þjónstunni. Listinn inniheldur '''423''' titla. {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" !width="28%"|Titill !width="13%"|Hönnuður !width="12%"|Útgefandi !width="12%"|[[Japan]] !width="12%"|[[Evrópa]] !width="12%"|[[Norður Ameríka]] |- |<span id="A"></span>''[[Action Girlz Racing]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-28</span>[[28. janúar]] [[2008]] |- |''[[Active Life: Athletic World]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Agatha Christie: And Then There Were None]]'' |[[AWE Games]] |[[The Adventure Company|Adventure Company]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-02-25</span>[[25. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Alan Hansen’s Sports Challenge]]'' |[[Oxygen Games]] |[[Oxygen Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Alien Syndrome (2007)|Alien Syndrome]]'' |[[Totally Games]] |[[Sega]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-07</span>[[7. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-07-24</span>[[24. júlí]] [[2007]] |- |''[[Alone in the Dark]]'' |[[Hydravision Entertainment|Hydravision]] |[[Atari]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-05-30</span>[[30. maí]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-05</span>maí 2008 |- |''[[Alvin and the Chipmunks]]'' |[[Sensory Sweep Studios|Sensory Sweep]] |[[Brash Entertainment]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-04</span>[[4. desember]] [[2007]] |- |''[[AMF Bowling Pinbusters!]]'' |[[Mud Duck Productions|Mud Duck]] |[[Bethesda Softworks]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Animal Crossing (Wii)]]''<br />Working Title |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |<span style="display:none">Ant Bully, The</span>''[[The Ant Bully (tölvuleikur)|The Ant Bully]]'' |[[Artificial Mind and Movement|A2M]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-02</span>[[2. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-05</span>[[5. desember]] [[2006]] |- |''[[Anubis II]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-25</span>[[25. september]] [[2007]] |- |''[[Arctic Tale (tölvuleikur)|Arctic Tale]]'' |[[Atomic Planet]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]]^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-03</span>[[3. desember]] [[2007]] |- |''[[Asterix at the Olympic Games (video game)|Asterix at the Olympic Games]]'' |[[Etranges Libellules]] |[[Atari]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-29</span>[[29. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[ATV Thunder Ridge Riders & Monster Trucks]]'' <reF name="uk08">Bishop, Stuart ([[desember]] [[2007]]). [http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=177020 Nintendo gives out massive '08 schedule]. Retrieved on [[desember]] [[2007]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-07</span>[[7. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Avatar: The Last Airbender—The Burning Earth]]'' |[[THQ Studio Australia]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Avatar: The Last Airbender (tölvuleikur)|Avatar: The Last Airbender]]''<br />''Avatar: The Legend of Aang''^{[[Europe|EU]]} |[[THQ Studio Australia]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-02-19</span>[[19. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |<span id="B"></span>''[[Bachindaa]]'' |[[Magic Bear Cats]] |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">02007-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Backyard Football]]'' |[[Humongous Entertainment]] |[[Atari]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[Baja Destruction]]'' |[[Broadsword Interactive|Broadsword]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Baja Mania]]'' |[[Broadsword Interactive|Broadsword]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Balloon Pop]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[UFO Interactive]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02-19</span>[[19. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Balls of Fury (tölvuleikur)|Balls of Fury]]'' |[[Black Lantern]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]]^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-02</span>[[2. október]] [[2007]] |- |''[[Barbie: The Island Princess]]'' |[[Human Soft]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-30</span>[[30. október]] [[2007]] |- |''[[Barnyard (tölvuleikur)|Barnyard]]'' |[[Blue Tongue Entertainment|Blue Tongue]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02007-04-05</span>[[5. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-02-09</span>[[9. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-04</span>[[4. desember]] [[2006]] |- |''[[Baroque (tölvuleikur)|Baroque]]'' |[[Sting Entertainment|Sting]] |[[Atlus]] |<span style="display:none">02008-03-13</span>[[13. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-18</span>[[18. mars]] [[2008]] |- |''[[Battalion Wars]]'' |[[Kuju Entertainment|Kuju]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008-02-15</span>[[15. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-10-29</span>[[29. október]] [[2007]] |- |''[[Band Mashups|Battle of the Bands]]'' |[[Planet Moon Studios]] |[[THQ]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-04</span>[[apríl]] [[2008]] |- |''[[Bee Movie (tölvuleikur)|Bee Movie]]'' |[[Smart Bomb Interactive|Smart Bomb]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-30</span>[[30. október]] [[2007]] |- |''[[Ben 10: Protector of Earth]]'' |[[High Voltage Software|High Voltage]] |[[D3 Publisher|D3P]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-30</span>[[30. október]] [[2007]] |- |''[[Big Beach Sports]]'' |[[HB Studios]] |[[THQ]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Summer 2008 |- |''[[Big Brain Academy: Wii Degree]]'' |[[Nintendo]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-04-26</span>[[26. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-07-20</span>[[20. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-11</span>[[11. júní]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Bigs, The</span>''[[The Bigs]]'' |[[Blue Castle Games|Blue Castle]] |[[2K Sports]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-25</span>[[25. júní]] [[2007]] |- |''[[Billy the Wizard: Rocket Broomstick Racing]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-05</span>[[5. október]] [[2007]] |- |''[[Bionicle Heroes]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[Eidos Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-05-25</span>[[25. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-04-24</span>[[24. apríl]] [[2007]] |- |''[[Blast Works: Build, Trade, Destroy]]'' |[[Budcat Creations]] |[[Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-05-30</span>[[30. maí]] [[2008]]{{Fact|date=febrúar 2008}} |- |''[[Blazing Angels: Squadrons of WWII]]'' |[[Ubisoft Romania]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[Bleach: Shattered Blade]]'' |[[Polygon Magic]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02006-12-14</span>[[14. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |<span style="display:none">02007-10-09</span>[[9. október]] [[2007]] |- |''[[Bomberman Land (Wii)|Bomberman Land]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]]<br />[[Rising Star Games]]^EU |<span style="display:none">02007-03-08</span>[[8. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-02-01</span>[[1. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-29</span>[[29. janúar]] [[2008]] |- |''[[Boogie (tölvuleikur)|Boogie]]'' |[[EA Montreal]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-08-31</span>[[31. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-07</span>[[7. ágúst]] [[2007]] |- |''[[Boom Blox]]'' |[[EA Los Angeles]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-05</span>maí 2008 |- |''[[Bratz: The Movie (tölvuleikur)|Bratz: The Movie]]'' |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-10</span>[[10. október]] [[2007]] |- |''[[Brave]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[SouthPeak Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[Brothers in Arms: Road to Hill]]'' |[[Gearbox Software]]/[[Demiurge Software]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |<span style="display:none">02008-02-26</span>[[26. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Brunswick Pro Bowling]]'' |[[Point of View (developer)|Point of View]] |[[Crave Entertainment|Crave]]<br />[[5. 05 Games]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-21</span>[[21. ágúst]] [[2007]] |- |''[[Bully (tölvuleikur)|Bully: Scholarship Edition]]'' |[[Rockstar Vancouver]] |[[Rockstar Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |<span style="display:none">02008-03-03</span>[[3. mars]] [[2008]] |- |''[[Bust-a-Move Bash!]]'' |[[Taito]] |[[Majesco]]<br />[[5. 05 Games]] ^EU |<span style="display:none">02007-03-13</span>[[13. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-04</span>[[4. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-04-17</span>[[17. apríl]] [[2007]] |- |<span id="C"></span>''[[Cabela's Big Game Hunter (2008 video game)|Cabela's Big Game Hunter]]'' |[[Activision]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-06</span>[[6. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Cabela's Monster Bass]]'' |[[Activision]] |[[Activision]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-07</span>júlí 2008 |- |''[[Cake Mania#Cake Mania 2|Cake Mania]]'' |[[Digital Embryo]] |[[Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[California Games]]'' |[[System]] |[[System]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |- |''[[Call for Heroes: Pompolic Wars]]'' |[[Quotix Software]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Call of Duty]]'' |[[Treyarch]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Call of Duty]]'' |[[Treyarch]] |[[Activision Blizzard]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Carnival Games]]'' |[[Cat Daddy Games]] |[[Global Star Software]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-19</span>[[19. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-28</span>[[28. ágúst]] [[2007]] |- |''[[Cars (tölvuleikur)|Cars]]'' |[[Rainbow Studios]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02007-03-22</span>[[22. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Cars Mater-National]]'' |[[Rainbow Studios]] |[[THQ]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-14</span>[[14. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-12</span>[[12. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Castle of Shikigami III]]''<br />''Shikigami no Shiro''^JP |[[Alfa System]] |[[Aksys Games]]<br />[[Arc System Works]]^JP |<span style="display:none">02007-12-13</span>[[13. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-04-15</span>[[15. apríl]] [[2008]] |- |''[[Catch of the Day]]'' <ref name="q122008">[http://press.nintendo.com/articles.jsp?id=14445 STRONG LINEUP OF GAMES CONTINUES NINTENDO'S MOMENTUM IN 200] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120153140/http://press.nintendo.com/articles.jsp?id=14445 |date=2008-01-20 }} ([[janúar]] [[2007]]). Retrieved on [[janúar]] [[2008]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[CCTV]]'' |[[Nikitova Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Chegger's Party Quiz]]'' |[[Oxygen Games]] |[[Oxygen Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Chicken Shoot]]'' |[[Frontline (game developer)|Frontline]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-07-27</span>[[27. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-12</span>[[12. júní]] [[2006]] |- |''[[Chiquititas]]'' |[[Biodroid Productions]] |[[Emergent Game Technologies]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |<span style="display:none">Chronicles of Narnia, The: Prince Caspian</span>''[[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian (tölvuleikur)|Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Interactive]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06-27</span>[[27. júní]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-05-13</span>[[13. maí]] [[2008]] |- |''[[Chocobo's Dungeon: Toki-Wasure no Meikyuu]]'' |[[Square Enix]] |[[Square Enix]] |<span style="display:none">02007-12-13</span>[[13. desember]] [[2007]] |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Choro-Q Wii]] |[[Tomy]] |[[Tomy]] |<span style="display:none">02008-02-28</span> [[28. febrúar]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Cid the Dummy]]'' |[[Twelve Interactive]] |[[Oxygen Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[Cocoto Funfair|Cocoto Magic Circus]]'' |[[Neko Entertainment|Neko]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Big Ben Interactive]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-31</span>[[31. mars]] [[2008]] |- |''[[Code Lyoko: Quest for Infinity]]'' |[[Neko Entertainment|Neko]] |[[Game Factory]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Cooking Mama: Cook Off]]'' |[[Office Create]] |[[Majesco]]<br />[[5. 05 Games]] ^EU |<span style="display:none">02007-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-11</span>[[11. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[Cooking Mama 2: Dinner with Friends]]'' |[[Office Create]] |[[Majesco]]<br />[[5. 05 Games]] ^EU |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Cooking Mama]] <Ref> Androvich, Mark ([[17. febrúar]] [[2007]]). [http://www.gamesindustry.biz/content_page.php?aid=32588 Wii game sequel to be released in 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131161125/http://www.gamesindustry.biz/content_page.php?aid=32588 |date=2008-01-31 }}. Retrieved on [[17. febrúar]] [[2008]]. </ref> |[[Office Create]] |[[Majesco]]<br />[[505 Games]] ^EU |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Cosmic Family]]'' |[[Ubisoft Barcelona]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-08-31</span>[[31. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-18</span>[[18. september]] [[2007]] |- |''[[Counter Force]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-05</span>[[5. október]] [[2007]] |- |''[[Cranium Kabookii]]'' |[[Ubisoft|Ubisoft Quebec]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-27</span>[[27. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Crash of the Titans]]'' |[[Radical Entertainment]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-12</span>[[12. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-02</span>[[2. október]] [[2007]] |- |''[[Crayon Shin-chan: Saikyou Kazoku Kasukabe King Wii]]'' |[[Banpresto]] |[[Banpresto]]<br />[[5. 05 Games]] ^EU |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Crazy Climber]]'' |[[Nihon System]] |[[Nihon System]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Critter Crunch]]'' <ref name="fla">[http://www.mcvuk.com/press-releases/33662/Flashman-Studios-to-Debut-a-Slew-of-Upcoming-Titles-Intellectual-Properties-at-Lyon-Game-Connection-Event Flashman Studios to Debut a Slew of Upcoming Titles, Intellectual Properties at Lyon Game Connection Event] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071207230438/http://www.mcvuk.com/press-releases/33662/Flashman-Studios-to-Debut-a-Slew-of-Upcoming-Titles-Intellectual-Properties-at-Lyon-Game-Connection-Event |date=2007-12-07 }} ([[29. nóvember]] [[2007]]). Retrieved on [[1. desember]] [[2008]].</ref> |[[Capybara Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Puzzle Series|Crossword]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Karous]]'' |[[Milestone Inc.]] |[[O~3 Entertainment]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Cruis'n (Wii)|Cruis'n]]'' |[[JGI Entertainment|JGI]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-12</span>[[12. nóvember]] [[2007]] |- |''[[CSI: Hard Evidence]]'' |[[Telltale Games]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-14</span>[[14. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-15</span>[[15. janúar]] [[2008]] |- |<span id="D"></span>''[[Dance Dance Revolution: Hottest Party]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |<span style="display:none">02007-09-25</span>[[25. september]] [[2007]] |- |''[[Dancing with the Stars (tölvuleikur)|Dancing with the Stars]]'' |[[Zoe Mode]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[Dave Mirra BMX Challenge]]''<br />''Dave Mirra Racing Wii'' ^{[[Europe|EU]]} |[[Left Field Productions|Left Field]] |[[Crave Entertainment|Crave]]<br />[[505 Games]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-19</span>[[19. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-02</span>[[2. október]] [[2007]] |- |''[[Deadly Creatures]]'' |[[Rainbow Studios]] |[[THQ]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[De Blob]]'' |[[Blue Tongue Entertainment|Blue Tongue]]/[[Banana Games]] |[[THQ]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Deadline]]'' |[[Kando Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Deal or No Deal (tölvuleikur)|Deal or No Deal]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Death Jr. II: Root of Evil]]'' |[[Backbone Entertainment]] |[[Eidos Interactive]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Spring 2008 |- |''[[Deca Sports]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">02008-03-19</span>[[19. mars]] [[2008]] |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[Densha de Go!|Densha de Go! Sanyo- Shinkansen EX]]'' |[[Taito]] |[[Taito]] |<span style="display:none">02007-03-01</span>[[1. mars]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |<span style="display:none">Destiny of Zorro, The</span>''[[The Destiny of Zorro]]'' |[[Pronto Games]] |[[5. 05 Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Destroy All Humans! Big Willy Unleashed]]'' |[[Locomotive Games]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-29</span>[[29. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-03-03</span>[[3. mars]] [[2008]] |- |''[[Detective Conan: Tsuioku no Mirajiyu]]'' |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02007-05-17</span>[[17. maí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Dewy's Adventure]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-18</span>[[18. september]] [[2007]] |- |''[[Dick Tracy]]'' <ref name="fla" /> |[[Codeglue]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Disaster: Day of Crisis]]'' |[[Monolith Soft]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Disney Princess: Enchanted Journey]]'' |[[Papaya Studio]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |<span style="display:none">02007-12-06</span>[[6. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-01</span>[[1. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Disney's Chicken Little: Ace in Action]]'' |[[Avalanche Software|Avalanche]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-04-27</span>[[27. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-11</span>[[11. desember]] [[2006]] |- |''[[Disney's Meet the Robinsons (Game)|Disney's Meet The Robinsons]]'' |[[Avalanche Software|Avalanche]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Interactive]] |<span style="display:none">02007-12-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-27</span>[[27. mars]] [[2007]] |- |''[[Donkey Kong Barrel Blast]]'' |[[Paon]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-06-28</span>[[28. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-25</span>[[25. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-10-08</span>[[8. október]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Dog Island, The</span>''[[The Dog Island]]'' |[[Yuke's]] |[[Ubisoft]]<br />[[Yuke's]] ^JP |<span style="display:none">02007-04-20</span>[[20. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-25</span>[[25. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-05</span>maí 2008 |- |''[[Don King Presents: Prizefighter]]'' |[[Venom Games]] |[[2K Sports]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008}} |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[Doraemon]]'' |[[Sega]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Dragon Ball Z: Budokai Tenkaichi]]'' |[[Spike (company)|Spike]] |[[Atari]] |<span style="display:none">02007-01-01</span>[[1. janúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Dragon Ball Z: Budokai Tenkaichi]]'' |[[Spike (company)|Spike]] |[[Atari]] |<span style="display:none">02007-10-04</span>[[4. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-25</span>[[25. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-12-03</span>[[3. desember]] [[2007]] |- |''[[Dragon Blade: Wrath of Fire]]'' |[[Land Ho]] |[[D3 Publisher|D3P]]<br />[[Koch Media]] ^EU |<span style="display:none">02007-11-22</span>[[22. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-02</span>[[2. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-01</span>[[1. október]] [[2007]] |- |''[[Dragonology: The Complete Book of Dragons|Dragonology]]'' |[[NiK NaK]] |[[Codemasters]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Dragon Quest Swords: The Masked Queen and the Tower of Mirrors]]'' |[[Armor Project]]/[[Genius Sonority]] |[[Square Enix]] |<span style="display:none">02007-07-12</span>[[12. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-26</span>[[26. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Drawn to Life]]'' |[[5. th Cell]] |[[THQ]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Dream Pinball 3D]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[SouthPeak Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-22</span>[[22. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-02-12</span>[[12. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Driver: Parallel Lines]]'' |[[Reflections Interactive|Reflections Int.]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-06-29</span>[[29. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-26</span>[[26. júní]] [[2007]] |- |<span id="E"></span>''[[Earache: Extreme Metal Racing]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[EA Playground]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02008-03-06</span>[[6. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-22</span>[[22. október]] [[2007]] |- |''[[Elebits]]''<br />''Eledees''^{[[Europe|EU]]} |[[Konami]] |[[Konami]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-05-04</span>[[4. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-12</span>[[12. desember]] [[2006]] |- |''[[Elf Bowling]]'' |[[NStorm]] |[[Detn8 Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Emergency maíhem]]'' |[[SuperSonic Software]]/[[IR Gurus]] |[[Codemasters]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |- |''[[Endless Ocean]]'' |[[Arika]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-08-02</span>[[2. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-21</span>[[21. janúar]] [[2008]] |- |''[[Ennichi no Tatsujin]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Escape from Bug Island]]'' |[[Spike (company)|Spike]] |[[Secret Stash Games]]<br />[[Spike (company)|Spike]] ^JP |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-09-27</span>[[27. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-07-24</span>[[24. júlí]] [[2007]] |- |''[[Everyone's Common Knowledge Television]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008-03-06</span>[[6. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Excite Truck]]'' |[[Monster Games]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-01-18</span>[[18. janúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-02-16</span>[[16. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Eyeshield 21#Games|Eyeshield 21: Field no Saikyou Senshi Tachi]]'' |[[Nintendo]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-03-08</span>[[8. mars]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Family Jockey]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02008-03-06</span>[[6. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Family Stadium]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |<span id="F"></span>''[[Facebreaker]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Family Ski]]'' |[[Namco]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02008-01-31</span>[[31. janúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer (tölvuleikur)|Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer]]'' |[[7. Studios]] |[[2K Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-06-29</span>[[29. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-15</span>[[15. júní]] [[2007]] |- |''[[Far Cry Vengeance]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-20</span>[[20. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-12</span>[[12. desember]] [[2006]] |- |''[[Fatal Frame IV|Fatal Frame: Mask of the Lunar Eclipse]]'' |[[Grasshopper Manufacture]]/[[Tecmo]] |[[Nintendo]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Ferrari Challenge (tölvuleikur)|Ferrari Challenge]]'' |[[System]] |[[System]] |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |- |''[[FIFA 0]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-09-28</span>[[28. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-09</span>[[9. október]] [[2007]] |- |''[[Final Fantasy Crystal Chronicles: The Crystal Bearers]]'' |[[Square Enix]] |[[Square Enix]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Final Furlong]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Fire Emblem: Radiant Dawn]]'' |[[Intelligent Systems]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-02-22</span>[[22. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-03-14</span>[[14. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-05</span>[[5. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Fishing Master]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Konami]]<br />[[Hudson Soft]]^JP |<span style="display:none">02007-03-29</span>[[29. mars]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-18</span>[[18. september]] [[2007]] |- |''[[Ford Racing Off Road]]'' |[[Razorworks]] |[[Empire Interactive]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Fragile: Farewell Ruins of the Moon]]'' |[[tri-Crescendo]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Furu Furu Park]]'' |[[Taito]]/[[Arcadia]] |[[Majesco]]<br />[[Taito]]^JP<br />[[5. 05 Games]] ^EU |<span style="display:none">02007-04-19</span>[[19. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-15</span>[[15. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-15</span>[[15. janúar]] [[2008]] |- |<span id="G"></span>''[[G1 Jockey 4|G1 Jockey Wii]]'' |[[Koei]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02007-03-15</span>[[15. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-29</span>[[29. júní]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Game Party]]'' |[[Midway Games|Midway]] |[[Midway Games|Midway]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-27</span>[[27. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Garfield Gets Real (tölvuleikur)|Garfield Gets Real]]'' |[[Gravity-i]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-02-26</span>[[26. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Gegege no Kitaro#Video Games|Gegege no Kitaro: Yoaki Dai Undokai]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-11-22</span>[[22. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Geometry Wars: Galaxies]]'' |[[Kuju Entertainment|Kuju]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[George of the Jungle]]'' |[[Papaya Studio]] |[[Crave Entertainment|Crave]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Ghostbusters: The Video Game]]'' |[[Red Fly Studio]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |- |''[[Ghost Squad]]'' |[[Sega-AM]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Gintama: Yorozuya Chuubu]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Go, Diego, Go!|Go Diego Go: Safari Rescue]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Take-Two Interactive|2K Play]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02-11</span>[[11. febrúar]] [[2008]] |- |<span id="H"></span>''[[Hogs of War]]'' <ref>Leyton, Chris ([[13. febrúar]] [[2008]]). [http://www.totalvideogames.com/news/Infogrames_Confirms_Hogs_of_War_2_Airborne_Raiders_Return_NWN2_Expansion_2_12768_7364_0.htm Infogrames staðfesta Hogs of War 2, Airborne Raiders Return, NWN2 Expansion 2 News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214124429/http://www.totalvideogames.com/news/Infogrames_Confirms_Hogs_of_War_2_Airborne_Raiders_Return_NWN2_Expansion_2_12768_7364_0.htm |date=2008-02-14 }}. Retrieved on [[13. febrúar]] [[2008]].</ref> |[[Atari]] |[[Atari]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Lucky Luke|Go West: A Lucky Luke Adventure]]'' |[[Tate Interactive]] |[[Atari]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |<span style="display:none">Godfather Blackhand Edition, The</span>''[[The Godfather: Blackhand Edition]]'' |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-23</span>[[23. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[Godzilla: Unleashed]]'' |[[Pipeworks Software|Pipeworks]] |[[Atari]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-12-06</span>[[6. desember]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Golden Compass, The</span>''[[The Golden Compass (tölvuleikur)|The Golden Compass]]'' |[[Shiny Entertainment|Shiny]] |[[Sega]] |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-04</span>[[4. desember]] [[2007]] |- |''[[Gottlieb Pinball Classics]]'' |[[FarSight Studios]] |[[System]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |<span style="display:none">Grim Adventures of Billy and Mandy, The</span>''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy (tölvuleikur)|The Grim Adventures of Billy & Mandy]]'' |[[High Voltage Software|High Voltage]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-16</span>[[16. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[GT Pro Series]]'' |[[MTO]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02007-01-11</span>[[11. janúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Guilty Gear XX#Accent Core|Guilty Gear XX ΛCore]]'' |[[Arc System Works]] |[[Aksys Games]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-15</span>[[15. október]] [[2007]] |- |''[[Guitar Hero III: Legends of Rock]]'' |[[Neversoft]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-28</span>[[28. október]] [[2007]] |- |''[[Guitar Hero: Aerosmith]]'' |[[Vicarious Visions]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Hannah Montana: Spotlight World Tour]]'' |[[Avalanche Software|Avalanche]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Happy Feet (tölvuleikur)|Happy Feet]]'' |[[Artificial Mind and Movement|A2M]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix (tölvuleikur)|Harry Potter and the Order of the Phoenix]]'' |[[EA UK]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02007-08-02</span>[[2. ágúst]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-06-29</span>[[29. júní]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-06-25</span>[[25. júní]] [[2006]] |- |''[[Harukanaru Toki no Naka de#Other videogames in the series|Harukanaru Toki no naka de]]'' <ref name="koei">[https://gonintendo.com/?p=31902 Koei - Þrír nýjir leikir fyrir Wii að koma] ([[19. desember]] [[2007]]). Retrieved on [[19. desember]] [[2007]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Koei]] |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Harvest Moon: Magical Melody]]'' <ref>MacDonald , Keza ([[19. apríl]] [[2007]]). [http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=75431 Man on the Moon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930031312/http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=75431 |date=2007-09-30 }}. Retrieved on [[22. ágúst]] [[2007]].</ref> |[[Natsume (company)|Natsume]] |[[Rising Star Games]]/[[Nintendo]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Harvest Moon: Tree of Peace]]'' |[[Natsume (company)|Natsume]] |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02007-06-07</span>[[7. júní]] [[2007]] |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Harvey Birdman: Attorney at Law (tölvuleikur)|Harvey Birdman: Attorney at Law]]'' |[[High Voltage Software|High Voltage]] |[[Capcom]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-01-08</span>[[8. janúar]] [[2008]] |- |''[[Heatseeker (tölvuleikur)|Heatseeker]]'' |[[IR Gurus]] |[[Codemasters]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-01</span>[[1. maí]] [[2007]] |- |''[[Heavenly Guardian]]'' <ref>Kohler, Chris (31. ágúst 31, 2007). [http://blog.wired.com/games/2007/08/full-kiki-kai-w.html Full Kiki Kai World Details: PS2 This Year, Wii 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307092607/http://blog.wired.com/games/2007/08/full-kiki-kai-w.html |date=2008-03-07 }}. Retrieved [[1. september]] [[2007]].</ref> |[[Starfish SD]] |[[UFO Interactive]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |- |''[[Heroes Over Europe]]'' |[[IR Gurus]] |[[Red Mile Entertainment|Red Mile]] |<span style="display:none">02008-09</span>september 2008 |<span style="display:none">02008-09</span>september 2008 |<span style="display:none">02008-09</span>september 2008 |- |''[[High School Musical: Sing It!]]'' |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |<span style="display:none">History Channel: Battle for the Pacific, The</span>''[[The History Channel: Battle for the Pacific]]'' |[[Activision]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-27</span>[[27. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Hooked! Real Motion Fishing]]'' |[[SIMS Co., Ltd.|Sims]] |[[Aksys Games]] |<span style="display:none">02007-09-27</span>[[27. september]] [[2007]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-10-09</span>[[9. október]] [[2007]] |- |''[[Hot Wheels: Beat That!]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Activision]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-10-01</span>[[1. október]] [[2007]] |- |''[[The House of the Dead 2 & 3 Return]]'' |[[Sega]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008-03-19</span>[[19. mars]] [[2008]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-18</span>[[18. mars]] [[2008]] |- |<span id="I"></span>''[[Ice Age 2: The Meltdown (tölvuleikur)|Ice Age 2: The Meltdown]]'' |[[Eurocom]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-05</span>[[5. desember]] [[2006]] |- |''[[Igor]]'' |[[Legacy Interactive]] |[[Legacy Interactive]] |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |- |''[[Indianapolis 500 Legends]]'' |[[Torus Games]] |[[Destineer]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-18</span>[[18. desember]] [[2007]] |- |''[[Indoor Sports]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-10</span>[[10. mars]] [[2008]] |- |''[[Iron Chef America]]'' <ref>[http://www.unitedmedialicensing.com/b2b/newsletter/newsletter.html IRON CHEF GETS A NEW PLATFORM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131185945/http://www.unitedmedialicensing.com/b2b/newsletter/newsletter.html |date=2008-01-31 }} ([[nóvember]] [[2007]]). Retrieved on [[janúar]] [[2008]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Destineer]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Iron Man]]'' |[[Secret Level]] |[[Sega]] |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |<span style="display:none">02008-05</span>maí 2008 |- |<span id="J"></span>''[[Jawa: Mammoth Secret|JAWA The Mammoth and the Mysterious Stone]]'' |[[Spike (company)|Spike]] |[[Spike (company)|Spike]] |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Jenga World Tour]]'' |[[Atomic Planet]] |[[Atari]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-29</span>[[29. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-12-10</span>[[10. desember]] [[2007]] |- |''[[Puzzle Series|Jigsaw Puzzle: Kyo no Wanko]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Jikkyō Powerful Pro Yakyū series#MLB Series|Jikkyō Powerful Pro Yakyū Wii]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |<span style="display:none">02007-07-19</span>[[19. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Jinsei Game|Jinsei Game Wii]]'' <ref>Macarthy, Andrew ([[20. ágúst]] [[2007]]). [http://www.nintendic.com/news/922 Game of Life Wii screens appear - inc. Miis!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824145612/http://www.nintendic.com/news/922 |date=2007-08-24 }}. Retrieved on [[20. ágúst]] [[2007]].</ref> |[[Tomy]] |[[Tomy]] |<span style="display:none">02007-12-27</span>[[27. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Jissen Pachi-Slot Pachinko Hisshôhô! Hokuto no Ken]]'' |[[Sega Sammy Holdings|Sammy]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02007-05-24</span>[[24. maí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Jumper]]'' |[[Collision Studios]]/[[Red Tribe]] |[[Brash Entertainment]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-12</span>[[12. febrúar]] [[2008]] |- |<span id="K"></span>''[[Karaoke Revolution#Releases|Karaoke Revolution Presents American Idol Encore]]'' |[[Blitz Games]] |[[Konami]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-05</span>[[5. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Katekyo Hitman Reborn! (tölvuleikur)|Katekyo Hitman Reborn!]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02008-01-10</span>[[10. janúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Kawasaki 4X4 Quad Bikes]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-12-14</span>[[14. desember]] [[2007]] |- |''[[Kawasaki Jet Ski]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Kawasaki Snow Mobiles]]'' <reF name="uk08" /> |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Kekkaishi]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-09-27</span>[[27. september]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Kidz Sports Basketball]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-01-02</span>[[2. janúar]] [[2008]] |- |''[[Kidz Sports Ice Hockey]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-01-07</span>[[7. janúar]] [[2008]] |- |''[[Kidz Sports Soccer]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |<span style="display:none">02008-02-27</span>[[27. febrúar]] [[2008]] |- |''[[King of Clubs (tölvuleikur)|King of Clubs]]'' |[[Oxygen Games]] |[[Oxygen Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |<span style="display:none">King of Fighters Collection, The Orochi Saga, The</span>''[[List of King of Fighters games#The Orochi saga|The King of Fighters Collection: The Orochi Saga]]'' |[[SNK Playmore|SNK]] |[[SNK Playmore|SNK]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-05</span>maí 2008 |- |''[[Ousama Monogatari|King Story]]'' |[[Cing]]/[[Town Factory]] |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Kirby (Wii)|Kirby]]'' |[[HAL Laboratory]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Kitty Luv]]'' |[[Activision]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-07</span>júlí 2008 |- |''[[Kororinpa: Marble Mania]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Konami]]<br />[[Hudson Soft]]^JP |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-02-23</span>[[23. febrúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[Kung Fu Magoo]]'' <ref name="fla" /> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Kung Fu Panda]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008}} |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |- |<span id="L"></span>''[[Lara Croft Tomb Raider: Anniversary]]'' |[[Crystal Dynamics]] |[[Eidos Interactive]]<br />[[Spike (company)|Spike]] ^JP |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Last Ninja, The</span>''[[The Last Ninja]]'' |[[Play It]] |[[Play It]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-01</span>janúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Leaderboard Golf]]'' |[[System]] |[[System]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Legend of the Dragon (tölvuleikur)|Legend of the Dragon]]'' |[[Neko Entertainment|Neko]] |[[Game Factory]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-06-01</span>[[1. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-01</span>[[1. maí]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Legend of Spyro: The Eternal Night, The</span>''[[The Legend of Spyro: The Eternal Night]]'' |[[Krome Studios]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-14</span>[[14. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Legend of Zelda: Twilight Princess, The</span>''[[The Legend of Zelda: Twilight Princess]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Lego Batman: The Video Game]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[Warner Bros. Interactive|WB Interactive]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Lego Indiana Jones: The Original Adventures]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[LucasArts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Spring 2008 |- |''[[Lego Star Wars: The Complete Saga]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[LucasArts]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-06</span>[[6. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Let's Off Road]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Line Rider]]'' |[[InXile Entertainment|InXile]] |[[InXile Entertainment|InXile]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |Summer 2008 |- |''[[Link's Crossbow Training]]'' |[[Nintendo]] |[[Nintendo]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Littlest Pet Shop]]'' |[[EA Salt Lake]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Fall 2008 |- |''[[London Taxi: Rushhour]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-12</span>[[12. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Looney Tunes: Acme Arsenal]]'' |[[Red Tribe]] |[[Warner Bros. Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-09</span>[[9. október]] [[2007]] |- |''[[Luxor: Pharaoh's Challenge]]'' |[[MumboJumbo]] |[[MumboJumbo]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-01-08</span>[[8. janúar]] [[2008]] |- |<span id="M"></span>''[[M&M's Kart Racing]]'' |[[Frontline (game developer)|Frontline]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] ^EU |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-05</span>[[5. desember]] [[2007]] |- |''[[Madden NFL 0]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Madden NFL 0]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-08-31</span>[[31. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-14</span>[[14. ágúst]] [[2007]] |- |''[[Mahjong Taikai Wii]]'' |[[Koei]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02006-12-21</span>[[21. desember]] [[2006]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Mahou Sensei Negima!? Neo-Pactio Fight!!]]'' |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02007-06-14</span>[[14. júní]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Major (manga)|Major Dream]]'' |[[Tomy]] |[[Tomy]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Major League Baseball 2K]]'' |[[Kush Games]] |[[2K Sports]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-04-03</span>[[4. mars]] [[2008]] |- |''[[Major Minor's Majestic mars]]'' |[[Nana On-Sha]] |[[Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Manhunt]]'' |[[Rockstar Toronto]] |[[Rockstar Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-29</span>[[29. október]] [[2007]] |- |''[[Manufactured Beauty]]'' <ref>[http://www.destructoid.com/blogs/lucbernard/new-game-soon-to-be-announced-70926.phtml New game soon to be announced] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516215111/http://www.destructoid.com/blogs/lucbernard/new-game-soon-to-be-announced-70926.phtml/ |date=2008-05-16 }} ([[febrúar]] [[2008]]). Retrieved on [[febrúar]] [[2008]].</ref> |[[Luc Bernard]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-10-31</span>[[31. október]] [[2008]] |- |''[[Mario & Sonic at the Olympic Games]]'' |[[Sega|Sega Studios Japan]] |[[Sega]]<br />[[Nintendo]] ^JP |<span style="display:none">02007-11-22</span>[[22. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-22</span>[[22. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-06</span>[[6. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Mario Kart Wii]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008-04-10</span>[[10. apríl]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-04-11</span>[[11. apríl]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-04-25</span>[[25. apríl]] [[2008]] |- |''[[Mario Party]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-22</span>[[22. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-29</span>[[29. maí]] [[2007]] |- |''[[Mario Strikers: Charged]]'' |[[Next Level Games]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-09-20</span>[[20. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-25</span>[[25. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-07-30</span>[[30. júlí]] [[2007]] |- |''[[Marker Man]]'' <ref>Macarthy, Andrew ([[18. janúar]] [[2008]]). [http://www.nintendic.com/news/1701 Warlords DS rescued, Marker Man revealed for Wii and DS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221012349/http://www.nintendic.com/news/1701 |date=2008-02-21 }}. Retrieved on [[18. janúar]] [[2008]].</ref> |[[Glyphic Entertainment]] |[[Fog Studios]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Martial Arts: Capoeira]]'' |[[Twelve Interactive]] |[[Graffiti Entertianment]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Marvel: Ultimate Alliance]]'' |[[Raven Software]] |[[Activision]] |<span style="display:none">02007-05-17</span>[[17. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-22</span>[[22. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Medal of Honor: Vanguard]]'' |[[EA Los Angeles]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-26</span>[[26. mars]] [[2007]] |- |''[[Medal of Honor: Heroes]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02008-02-14</span>[[14. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Melancholy of Haruhi Suzumiya, The</span>''[[The Melancholy of Haruhi Suzumiya]]''<ref>Ashcraft, Brian (28. júní, 2007). [https://web.archive.org/web/20090416032220/http://kotaku.com/gaming/she.s-everywhere/haruhi-on-nintendo-wii-273393.php She's Everywhere: Haruhi on Nintendo Wii]. Retrieved [[28. júní]] [[2007]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Kadokawa Shoten]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Mercury Meltdown Revolution]]'' |[[Ignition Banbury]] |[[Ignition Entertainment|Ignition]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-06-08</span>[[8. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Metal Slug Anthology]]'' |[[Terminal Reality]] |[[SNK Playmore|SNK]]<br />[[Ignition Entertainment|Ignition]]^EU |<span style="display:none">02007-12-27</span>[[27. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-25</span>[[25. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Metroid Prime 3: Corruption]]'' |[[Retro Studios]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008-03-06</span>[[6. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-27</span>[[27. ágúst]] [[2007]] |- |''[[Miburi & Teburi]]'' |[[Sega]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008-02-21</span>[[21. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''Mind Games'' |[[Nikitova Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Puchi Copter Wii|MiniCopter: Adventure Flight]]''<br />''Puchi Copter Wii''^JP |[[Arc System Works]] |[[Aksys Games]]<br />[[Arc System Works]]^JP |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |- |''[[Mini Desktop Racing]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-04</span>[[4. desember]] [[2007]] |- |''[[MLB Power Pros]]'' |[[Konami]] |[[2K Sports]]<br />[[Konami]] ^JP |<span style="display:none">02007-10-04</span>[[4. október]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-01</span>[[1. október]] [[2007]] |- |''[[Mobile Suit Gundam MS Sensen 007]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Momotetsu|Momotaro Dentetsu]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">02007-07-19</span>[[19. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- ||<span style="display:none">Monkey King: The Legend Begins, The</span>''[[The Monkey King: The Legend Begins]]'' |[[Starfish SD]] |[[UFO Interactive]] |<span style="display:none">02007-09-06</span>[[6. september]] [[2007]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-04</span>apríl 2008 |- |''[[Monster 4x4: World Circuit]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02006-12-21</span>[[21. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Monster Hunter]]'' |[[Capcom Production Studio]] |[[Capcom]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Monster Jam]]'' |[[Torus Games]] |[[Activision]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Monster Lab]]'' |[[Backbone Entertainment]] |[[Eidos Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[Monster Trux Arenas: Special Edition]]'' <br />''Offroad Extreme Special Edition'' ^{[[Europe|EU]]} |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-03</span>[[3. október]] [[2007]] |- |''[[Mortal Kombat: Armageddon]]'' |[[JGI Entertainment|JGI]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-06-15</span>[[15. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-29</span>[[29. maí]] [[2007]] |- |''[[Mushroom Men]]'' |[[Red Fly Studio]] |[[Gamecock Media Group|Gamecock]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |- |''[[MX vs. ATV: Untamed]]'' |[[Rainbow Studios]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-07</span>[[7. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |- |''[[My Horse and Me]]'' |[[W!Games]] |[[Destineer]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-02-15</span>[[15. febrúar]] [[2008]] |- |''[[MySims]]'' |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02007-09-27</span>[[27. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-18</span>[[18. september]] [[2007]] |- |''[[MySims Kingdom]]'' <ref name="mys">Faylor, Chris ([[12. febrúar]] [[2008]]). [https://www.shacknews.com/onearticle.x/51288 New Sim Titles Unveiled: SimCity Creator, MySims Kingdom, MySims Party, SimAnimals, Sims Next-Gen]. Retrieved on [[13. febrúar]] [[2008]].</ref> |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[MySims Party]]'' <ref name="mys" /> |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2009|Q1}} |- |''[[Myth Makers: Orbs of Doom]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Myth Makers: Super Kart GP]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-11</span>[[11. desember]] [[2007]] |- |''[[Myth Makers: Trixie in Toyland]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[My Word Coach]]'' |[[Ubisoft]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-06</span>[[6. nóvember]] [[2007]] |- |<span id="N"></span>''[[Namco Museum Remix]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[Naruto: Gekitou Ninja Taisen EX]]'' |[[8. ing/Raizing]] |[[Tomy]]/|[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-02-22</span>[[22. febrúar]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Naruto: Gekitou Ninja Taisen EX]]'' |[[8. ing/Raizing]] |[[Tomy]]/|[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Naruto: Clash of Ninja Revolution]]'' |[[8. ing/Raizing]] |[[Tomy]]/|[[D3 Publisher|D3P]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[NBA Live 0]]'' |[[EA Canada]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-01</span>[[1. október]] [[2007]] |- |''[[NCAA Football 0]]'' |[[EA Canada]]/[[Tiburon]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-07</span>júlí 2008 |- |''[[Need for Speed: Carbon]]'' |[[EA Black Box]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02006-12-21</span>[[21. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Need for Speed: ProStreet]]'' |[[EA Black Box]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02008-01-31</span>[[31. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-14</span>[[14. nóvember]] [[2007]] |- |''[[NERF N-Strike]]'' |[[EA Salt Lake]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Fall 2008 |- |<span style="display:none">New Beginning, A</span>''[[A New Beginning]]'' |[[Daedalic Entertainment]] |[[XIDER Games]] |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Nicktoons: Attack of the Toybots]]'' |[[Blue Tongue Entertainment|Blue Tongue]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02007-12-20</span>[[20. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[Nights: Journey of Dreams]]'' |[[Sonic Team]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-12-18</span>[[18. desember]] [[2007]] |- |''[[Ninjabread Man]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-02</span>[[2. október]] [[2007]] |- |''[[Ninja Reflex]]'' |[[Sanzaru Games]] |[[Electronic Arts]]/[[Nunchuck Games]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008-03-04</span>[[4. mars]] [[2008]] |- |''[[Nitro Bike]]'' |[[Left Field Productions|Left Field]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-15</span>[[15. janúar]] [[2008]] |- |''[[Nobunaga's Ambition series|Nobunaga's Ambition Kakushin]]'' <ref name="koei" /> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Koei]] |<span style="display:none">02008-03-06</span>[[6. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Nodame Cantabile|Nodame Cantabile: Dream Orchestra]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-12-27</span>[[27. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[No More Heroes (tölvuleikur)|No More Heroes]]'' |[[Grasshopper Manufacture]] |[[Ubisoft]] ^US <br />[[Marvelous Interactive|Marvelous]] ^JP<br />[[Rising Star Games]]^EU |<span style="display:none">02007-12-06</span>[[6. desember]] [[2007]] <!-- Do not edit this date, it has been confirmed by one of the trailers on GameTrailers' site. Thank you --> |<span style="display:none">02008-02-29</span>[[29. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-22</span>[[22. janúar]] [[2008]] |- |<span id="O"></span>''[[Oboro Muramasa Youtouden]]'' |[[Vanillaware]] |[[Marvelous Interactive|Marvelous]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Obscure II|Obscure: The Aftermath]]'' |[[Hydravision Entertainment|Hydravision]] |[[Ignition Entertainment|Ignition]]<br />[[Playlogic Entertainment, Inc.|PlayLogic]]^{[[Europe|EU]]} |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-25</span>[[25. mars]] [[2008]] |- |''[[Octomania]]'' |[[Compile Heart]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]] |<span style="display:none">02007-08-23</span>[[23. ágúst]] [[2007]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-11</span>[[11. mars]] [[2008]] |- |''[[Ōkami]]'' |[[Ready at Dawn]]/[[Clover Studio]] |[[Capcom]] |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |<span style="display:none">02008-03-25</span>[[28. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-03-25</span>[[25. mars]] [[2008]] |- |''[[One Piece: Unlimited Adventure]]'' |[[Ganbarion]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02007-04-26</span>[[26. apríl]] [[2007]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-01-22</span>[[22. janúar]] [[2008]] |- |''[[One Piece: Unlimited Cruise|One Piece: Unlimited Cruise Episode]]'' |[[Ganbarion]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[One Piece: Unlimited Cruise|One Piece: Unlimited Cruise Episode]]'' |[[Ganbarion]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[The Onee Chanbara series|Onechanbara R]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02008-02-07</span>[[7. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:black;" |Ekki vitað |- |''[[Open Season (tölvuleikur)|Open Season]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Opoona]]'' |[[Artepiazza]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02007-11-01</span>[[1. nóvember]] [[2007]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-25</span>[[25. mars]] [[2008]] |- |''[[Osouji Sentai Clean Keeper]]'' <reF>[https://www.siliconera.com/2007/12/11/idea-factory-supports-the-wii-with-a-house-cleaning-adventure/ Idea Factory supports the Wii with a house cleaning adventure] ([[desember]] [[2007]]). Retrieved on [[desember]] [[2007]].</ref> |[[Idea Factory]] |[[Idea Factory]] |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Our House (tölvuleikur)|Our House]]'' |[[Budcat Creations]] |[[Majesco Entertainment|Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |<span id="P"></span>''[[PDC World Championship Darts 200]]'' |[[Oxygen Games]] |[[Oxygen Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Petz|Petz Catz]]'' |[[Virtual Toys]]/[[Lexis Numerique]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Petz|Petz Dogz]]'' |[[Virtual Toys]]/[[Lexis Numerique]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02007-12-20</span>[[20. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-14</span>[[14. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Petz|Petz Hamsterz]]'' |[[Virtual Toys]]/[[Lexis Numerique]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |Ekki vitað |- |''[[Petz|Petz Horsez]]'' |[[Virtual Toys]]/[[Lexis Numerique]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Pimp My Ride (tölvuleikur)|Pimp My Ride]]'' |[[Eutechnyx]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-19</span>[[19. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Pinball Hall of Fame: The Williams Collection]]''<br />''Williams Pinball Classics''^{[[Europe|EU]]} |[[FarSight Studios]] |[[Crave Entertainment|Crave]]<br />[[System]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |<span style="display:none">02008-02-20</span>[[febrúar]] [[2008]] |- |''[[Pirateology: A Pirate Hunter's Companion|Pirateology]]'' |[[NiK NaK]] |[[Codemasters]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Pirates of the Caribbean: At World's End (tölvuleikur)|Pirates of the Caribbean: At World's End]] '' |[[Eurocom]] |[[Disney Interactive Studios|Disney Int.]] |<span style="display:none">02007-06-07</span>[[7. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-25</span>[[25. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-22</span>[[22. maí]] [[2007]] |- |''[[Planet]]'' |[[Pyro Studios]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |<span style="display:none">02009-03</span>mars 2009 |<span style="display:none">02009-03</span>mars 2009 |<span style="display:none">02009-03</span>mars 2009 |- |''[[Pokémon Battle Revolution]]'' |[[Genius Sonority]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02006-12-14</span>[[14. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-25</span>[[25. júní]] [[2007]] |- |''[[Pool Party (tölvuleikur)|Pool Party]]'' |[[Evolved Games]] |[[SouthPeak Interactive]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |<span style="display:none">02007-09-04</span>[[4. september]] [[2007]] |- |''[[Prince of Persia: Rival Swords]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-04-05</span>[[5. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-04-03</span>[[3. apríl]] [[2007]] |- |''[[Professional Bull Riders]]'' |[[D2C Games]] |[[Crave Entertainment|Crave]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |- |''[[Project Witches]]''<br />Working Title |[[Revistronic]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Puppy Luv]]'' |[[Activision]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-06</span>[[6. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Puyo Puyo]]'' |[[Sonic Team]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02007-07-26</span>[[26. júlí]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Puzzle Balls]]'' |[[System]] |[[System]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-08-10</span>[[10. ágúst]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Puzzle Quest: Challenge of the Warlords]]'' |[[Vicious Cycle]]/[[Infinite Interactive]] |[[D3 Publisher|D3P]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |- |<span id="Q"></span>''[[Quantum of Solace (tölvuleikur)|Quantum of Solace]]'' |[[Treyarch]]/[[Beenox]] |[[Activision]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-11</span>[[nóvember]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-11</span>[[nóvember]] [[2008]] |- |<span id="R"></span>''[[Rampage: Total Destruction]]'' |[[Pipeworks Software|Pipeworks]] |[[Midway Games|Midway]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Rapala Tournament Fishing]]'' |[[MagicWand]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-16</span>[[mars (mánuður)|mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-28</span>[[nóvember]] [[2006]] |- |''[[Ratatouille (tölvuleikur)|Ratatouille]]'' |[[Heavy Iron Studios]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02007-08-02</span>[[2. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-28</span>[[28. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-26</span>[[26. júní]] [[2007]] |- |''[[Rayman Raving Rabbids]]'' |[[Ubisoft Montpelier]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02006-12-14</span>[[14. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Rayman Raving Rabbids]]'' |[[Ubisoft Paris]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Real Heroes: Firefighter]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Epicenter Studios]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Rebel Raiders: Operation Nighthawk]]'' |[[Kando Games]] |[[XS Games]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |- |''[[Red Steel]]'' |[[Ubisoft Paris]] |[[Ubisoft]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Red Steel]]'' <ref>[http://www.nintencast.com/news.php?subaction=showfull&id=1198228783&archive=&start_from=&ucat=2& Red Steel 2 Confirmed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210014327/http://www.nintencast.com/news.php?subaction=showfull&id=1198228783&archive=&start_from=&ucat=2& |date=2008-02-10 }} ([[21. desember]] [[2007]]). Retrieved on [[22. desember]] [[2007]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Resident Evil 4#Wii Edition|Resident Evil 4: Wii Edition]]'' |[[Capcom]] |[[Capcom]] |<span style="display:none">02007-05-31</span>[[31. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-29</span>[[29. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-19</span>[[19. júní]] [[2007]] |- |''[[Resident Evil: The Umbrella Chronicles]]'' |[[Capcom]] |[[Capcom]] |<span style="display:none">02007-11-15</span>[[15. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-30</span>[[30. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Rig Racer]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Destineer|Bold Games]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-02</span>[[2. janúar]] [[2007]] |- |''[[Rock Band (tölvuleikur)|Rock Band]]'' |[[Harmonix]] |[[MTV Games]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Rock n Roll Adventures]]'' |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[Data Design Interactive|DDI]] ^EU |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-10-11</span>[[11. október]] [[2007]] |- |''[[Rockstar Games presents Table Tennis]]'' |[[Rockstar Leeds]]/[[Rockstar San Diego]] |[[Rockstar Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-23</span>[[23. október]] [[2007]] |- |''[[Romance of the Three Kingdoms XI]]'' |[[Koei]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02007-03-21</span>[[21. mars]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Runaway]]''<ref>[http://www.game-connection.com/focus-home-interactive.html FOCUS HOME INTERACTIVE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223070150/http://www.game-connection.com/focus-home-interactive.html |date=2008-02-23 }}. Retrieved on [[22. desember]] [[2007]].</ref> |[[Pendulo Studios]] |[[Focus Home Interactive]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |Ekki vitað |- |''[[Rygar: The Battle of Argus]]'' |[[Tecmo]] |[[Tecmo]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |<span id="S"></span>''[[Samba de Amigo]]'' |[[Gearbox Software]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[Samurai Shodown|Samurai Showdown Anthology]]'' |[[SNK Playmore|SNK]] |[[SNK Playmore|SNK]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Samurai Warriors: Katana]]'' |[[Omega Force]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02007-09-20</span>[[20. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-02-22</span>[[22. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-01-15</span>[[15. janúar]] [[2008]] |- |''[[San-X All-Star]]'' |[[MTO]] |[[MTO]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Scarface: The World is Yours]]'' |[[Radical Entertainment]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-07-06</span>[[6. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-12</span>[[12. júní]] [[2007]] |- |''[[Scoot]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[SuperSonic Software]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[SD Gundam: Scad Hammers]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Sea Monsters: A Prehistoric Adventure (tölvuleikur)|Sea Monsters: A Prehistoric Adventure]]'' |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] ^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-19</span>[[19. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-10</span>[[10. desember]] [[2007]] |- |''[[Secret Files: Tunguska|Secret Files Tunguska]]'' |[[Fusionsphere Systems]] |[[DreamCatcher Interactive]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Sega Bass Fishing]]'' |[[Cavia]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2008]] |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |<span style="display:none">02008-02-26</span>[[26. febrúar]] [[2008]] |- |''[[Sega Superstars Tennis]]'' |[[Sumo Digital]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |<span style="display:none">02008-03-04</span>[[4. mars]] [[2008]] |- |''[[Sengoku Basara]]'' |[[Capcom]] |[[Capcom]] |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Sherman and Peabody]]'' <ref name="fla" /> |[[Capybara Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02010</span>2010 |- |''[[Fushigi no Dungeon#Series titles|Shiren The Wanderer]]'' |[[Chunsoft]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Shoot Out]]''<ref>Lindemann, Joe ([[9. febrúar]] [[2007]]). [https://www.nintendoworldreport.com/newsArt.cfm?artid=12888 Conspiracy Announces Shoot Out for Wii]. Retrieved on [[5. apríl]] [[2007]].</ref> |[[Hyper-Devbox]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Showtime Championship Boxing]]'' |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]]<br />[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] ^EU |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-03</span>[[3. desember]] [[2007]] |- |''[[Shrek the Third (tölvuleikur)|Shrek the Third]]'' |[[Shaba Games]] |[[Activision]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-06-15</span>[[15. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-15</span>[[15. maí]] [[2007]] |- |''[[Sid Meier's Civilization Revolution]]'' |[[Firaxis]] |[[2K Games]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.1: The Minna de Kaato Reesu]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.2: The Minna de Basu Duri Taikai]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.3: The Paatii Kajino]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-12-27</span>[[27. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.4: The Shuutingu Akushon]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02007-12-27</span>[[27. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.5: The Burokku Kuzushi]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02008-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[List of Simple series games|Simple Wii Series Vol.6: The Waiwai Konbatto]]'' |[[D3 Publisher|D3P]] |[[D3 Publisher|D3P]] |<span style="display:none">02008-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |<span style="display:none">Simpsons, The</span>''[[The Simpsons Game]]'' |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-02</span>[[2. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-30</span>[[30. október]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Sims 2, The: Castaway</span>''[[The Sims 2: Castaway]]'' |[[Maxis]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-26</span>[[26. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-22</span>[[22. október]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Sims 2: Pets, The</span>''[[The Sims 2: Pets]]'' |[[Maxis]] |[[Electronic Arts]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-06-22</span>[[22. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-12</span>[[12. júní]] [[2007]] |- |''[[Smarty Pants]]'' |[[Planet Moon Studios]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[SNK Arcade Classics: Vol.]]'' <ref>[http://www.qj.net/SNK-Arcade-Classics-Volume-1-possibly-coming-to-Wii-/pg/49/aid/111023 SNK Arcade Classics: Volume 1 hugsanlega að koma á Wii?]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} ([[5. janúar]] [[2008]]). Retrieved on [[6. janúar]] [[2008]].</ref> |[[SNK Playmore|SNK]] |[[SNK Playmore|SNK]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Sonic and the Secret Rings]]'' |[[Sonic Team]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02007-03-15</span>[[15. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-02</span>[[2. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-02-20</span>[[20. febrúar]] [[2007]] |- |''[[Sonic Riders: Zero Gravity]]'' |[[Sonic Team]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02008-01-17</span>[[17. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |<span style="display:none">02008-01-08</span>[[8. janúar]] [[2008]] |- |''[[Soulcalibur Legends]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]]<br />[[Ubisoft]] ^EU |<span style="display:none">02007-12-06</span>[[6. desember]] [[2007]] |{{Ekki vitað|2008|Q2}} |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Space Chimps]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Brash Entertainment]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-07-18</span>[[18. júlí]] [[2008]] |- |''[[Space Station Tycoon]]'' |[[Wahoo Studios]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Speed racer#Video games|Speed Racer: The Game]]'' |[[Sidhe Interactive]] |[[Warner Bros. Interactive|WB Interactive]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-05-06</span>[[6. maí]] [[2006]] |- |''[[Spider-Man 3 (tölvuleikur)|Spider-Man]]'' |[[Vicarious Visions]] |[[Activision]] |<span style="display:none">02008-03-19</span>[[19. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-05-04</span>[[4. maí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-04</span>[[4. maí]] [[2007]] |- |''[[Spider-Man Friend or Foe]]'' |[[Next Level Games]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-12</span>[[12. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-02</span>[[2. október]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Spiderwick Chronicles, The</span>''[[The Spiderwick Chronicles (tölvuleikur)|The Spiderwick Chronicles]]'' |[[Stormfront Studios]] |[[Sierra Entertainment|Sierra]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03-03</span>[[3. mars]] [[2008]] |- |''[[SpongeBob's Atlantis SquarePantis]]'' |[[Blitz Games]] |[[THQ]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-08</span>[[8. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-12</span>[[12. nóvember]] [[2007]] |- |''[[SpongeBob SquarePants: Creature from the Krusty Krab]]'' |[[Blitz Games]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02007-03-15</span>[[15. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-15</span>[[15. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Spore (tölvuleikur)|Spore]]'' |[[Maxis]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-09-05</span>[[5. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-09-07</span>[[7. september]] [[2007]] |- |''[[Elevator Action#Legacy|Spy Games: Elevator Mission]]''<br />''Elevator Action'' ^EU |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað ||[[UFO Interactive]]<br />[[5. 05 Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-06-30</span>[[30. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |- |''[[SSX Blur]]'' |[[EA Montreal]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02007-09-13</span>[[13. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-16</span>[[16. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-02-27</span>[[27. febrúar]] [[2007]] |- |''[[Starblaze: Ultimate Battle]]'' |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Star Trek: Conquest]]'' |[[4. J Studios]] |[[Bethesda Softworks]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02-22</span>[[22. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Star Wars: The Force Unleashed]]'' |[[Krome Studios]] |[[LucasArts]] |Ekki vitað |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q3}} |- |''[[Puzzle Series|Sudoku]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |<span style="display:none">02007-03-21</span>[[21. mars]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Summer Sports: Paradise Island]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Destineer]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-27</span>[[27. mars]] [[2008]] |- |''[[Super Fruit Fall]]'' |[[Nissimo]] |[[Codemasters]]<br />[[System]]^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Super Mario Galaxy]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group Tokyo]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-11-01</span>[[1. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-16</span>[[16. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-12</span>[[12. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Super Mario Stadium Baseball]]'' |[[Namco Bandai]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Super Monkey Ball: Banana Blitz]]'' |[[Sega]] |[[Sega]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Super Paper Mario]]'' |[[Intelligent Systems]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-04-19</span>[[19. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-09-14</span>[[14. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-04-09</span>[[9. apríl]] [[2007]] |- |''[[Super Pick Ups]]'' <ref name="q122008" /> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[XS Games]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-04</span>apríl 2008 |- |''[[Super Smash Bros. Brawl]]'' |[[Sora Ltd.]]/[[Game Arts]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008-01-31</span>[[31. janúar]] [[2008]] |Ekki vitað [[2007]] |<span style="display:none">02008-03-09</span>[[9. mars]] [[2008]] |- |''[[Super Swing Golf]]''<br />''Pangya! Golf with Style'' ^{[[Europe|EU]]} |[[Ntreev Soft]] |[[Tecmo]]<br />[[Nintendo]]^EU |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-06-08</span>[[8. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-12-12</span>[[12. desember]] [[2006]] |- |''[[Super Swing Golf: Season]]'' |[[Ntreev Soft]] |[[Tecmo]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-12-11</span>[[11. desember]] [[2007]] |- |''[[Surf's Up (tölvuleikur)|Surf's Up]]'' |[[Ubisoft]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-08-03</span>[[3. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-29</span>[[29. maí]] [[2007]] |- |''[[Sword of Legendia]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |''[[Symphonic Orchestra]]'' <reF> [http://ds-x2.com/news/Symphonic%2BOrchestra%2B-%2BDetails%2C10920,10920 SYMPHONIC ORCHESTRA - DETAILS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218180841/http://ds-x2.com/news/Symphonic+Orchestra+-+Details,10920,10920 |date=2008-02-18 }} {{Cite web |url=http://ds-x2.com/news/Symphonic+Orchestra+-+Details,10920,10920 |title=Geymd eintak |access-date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080218180841/http://ds-x2.com/news/Symphonic+Orchestra+-+Details,10920,10920 |archive-date=2008-02-18 |url-status=bot: unknown}} ([[12. desember]] [[2007]]). Retrieved on [[12. desember]] [[2007]]. </ref> |[[Kando Games]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |- |<span id="T"></span>''[[Tales of Symphonia: Dawn of the New World]]'' |[[Namco Tales Studio]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |style="color:silver;" |Ekki kominn út |{{Ekki vitað|2008}} |- |''[[Tamagotchi: Party On!]]'' |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |[[Namco Bandai Games|Namco Bandai]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-08-31</span>[[31. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-29</span>[[29. maí]] [[2007]] |- |''[[Target: Terror]]'' |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Konami]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-03</span>mars 2008 |- |''[[Telly Addicts]]'' <ref>Riley, Adam ([[janúar]] [[2008]]). [https://www.cubed3.com/news/9321/1/Ubisoft_Dates_Nitrobike,_Brothers_in_Arms_Wii_and_More_for_Europe]. Retrieved on [[janúar]] [[2008]].</ref> |[[Ubisoft]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-15</span>[[15. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Thrillville: Off the Rails]]'' |[[Frontier Developments]] |[[LucasArts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-10-19</span>[[19. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Tiger Woods PGA Tour 0]]'' |[[EA Redwood Shores]] |[[Electronic Arts]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-15</span>[[15. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-13</span>[[13. mars]] [[2007]] |- |''[[Tiger Woods PGA Tour 0]]'' |[[EA Tiburon]] |[[Electronic Arts]] |<span style="display:none">02007-11-08</span>[[8. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-31</span>[[31. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-08-28</span>[[28. ágúst]] [[2007]] |- |''[[TMNT (game)|TMNT]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-30</span>[[30. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[TNA Impact! (tölvuleikur)|TNA iMPACT!]]'' |[[Midway Games|Midway Studios LA]] |[[Midway Games|Midway]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Summer [[2007]] |- |''[[Tomb Raider: Underworld]]'' <ref>[https://news.spong.com/article/14573?cb=868 Tomb Raider: Underworld Delayed] ([[11. janúar]] [[2008]]). Retrieved on [[11. janúar]] [[2008]].</ref> |[[Crystal Dynamics]] |[[Eidos Interactive]] |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |{{Ekki vitað|2008|Q4}} |- |''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Double Agent]]'' |[[Ubisoft Montreal]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-22</span>[[22. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-28</span>[[28. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Tony Hawk's Downhill Jam]]'' |[[Toys For Bob]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Tony Hawk's Proving Ground]]'' |[[Page 44 Studios]]/[[Neversoft]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-02</span>[[2. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Toot & Puddle|Toot & Puddle: Call Of The North]]''<ref name="zoo">Jackson, Mike ([[24. október]] [[2007]]). [http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=148103&skip=yes Four new Wii games revealed]. Retrieved on [[4. apríl]] [[2007]].</ref> |[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] |[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Top Spin 3|Top Spin Tennis]]'' |[[PAM Development]]/[[2K Shanghai]] |[[2K Sports]] |Ekki vitað |Ekki vitað |Vor 2008 |- |''[[Totally Spies#Video games|Totally Spies! Totally Party]]'' <ref>White, Shawn ([[19. febrúar]] [[2007]]). [http://www.thewiire.com/news/633/1/Ubisoft_Announces_Totally_Spies Ubisoft Announces Totally Spies!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071214153350/http://www.thewiire.com/news/633/1/Ubisoft_Announces_Totally_Spies |date=2007-12-14 }}. Retrieved on [[5. apríl]] [[2007]].</ref> |[[Ubisoft]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-15</span>[[15. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Transformers: The Game]]'' |[[Traveller's Tales]] |[[Activision]] |<span style="display:none">02008-03-13</span>[[13. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-07-20</span>[[20. júlí]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-06-26</span>[[26. júní]] [[2007]] |- |''[[Trauma Center: New Blood]]'' |[[Atlus]] |[[Atlus]] |<span style="display:none">02008-01-17</span>[[17. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02007-11-20</span>[[20. nóvember]] [[2007]] |- |''[[Trauma Center: Second Opinion]]'' |[[Atlus]] |[[Atlus]]<br />[[Nintendo]] ^EU |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-08-10</span>[[10. ágúst]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |<span id="U"></span>''[[Ultimate Board Game Collection]]'' |[[Mere Mortals]] |[[Valcon Games]]<br />[[Empire Interactive]]^EU |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |<span style="display:none">02007-10-19</span>[[19. október]] [[2007]] |- |''[[Ultimate Duck Hunting]]'' |[[Mid Carolina Media]] |[[Detn8 Games]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-04</span>[[4. desember]] [[2007]] |- |''[[Urban Extreme]]'' <reF name="uk08" /> |[[Data Design Interactive|DDI]] |[[Data Design Interactive|DDI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-01</span>janúar 2008 |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Victorious Boxers: Revolution]]'' |[[Grand Prix]] / [[Cavia]] |[[XSEED Games]]<br />[[AQ Interactive]] ^JP<br />[[Ubisoft]] ^EU |<span style="display:none">02007-06-21</span>[[21. júní]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-03-07</span>[[7. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |<span id="W"></span>''[[WALL-E|Wall/E]]'' |[[Heavy Iron Studios]] |[[THQ]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06</span>júní 2008 |- |''[[WarioWare: Smooth Moves]]'' |[[Intelligent Systems]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-01-12</span>[[12. janúar]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-01-15</span>[[15. janúar]] [[2007]] |- |''[[We Love Golf!]]'' |[[Camelot Software Planning|Camelot]] |[[Capcom]] |<span style="display:none">02007-12-13</span>[[13. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Who Wants to be a Millionaire?]]'' |[[Route 1 Games]] |[[Ubisoft]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-12-07</span>[[7. desember]] [[2007]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Wi-Fi Taiou Genzen Table Games]]'' <ref>Fletcher, JC ([[27. desember]] [[2007]]). [http://www.nintendowiifanboy.com/2007/12/27/hudson-has-wii-chess-in-check/ Hudson has Wii Chess in check] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303035616/http://www.nintendowiifanboy.com/2007/12/27/hudson-has-wii-chess-in-check/ |date=2008-03-03 }}. Retrieved on [[27. desember]] [[2007]].</ref> |[[Hudson Soft]] |[[Hudson Soft]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Wii Chess]]'' |[[Nintendo]] |[[Nintendo]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |Ekki vitað |- |''[[Wii Fit]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02007-12-01</span>[[1. desember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-04-25</span>[[25. apríl]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-05-19</span>[[19. maí]] [[2008]] |- |''[[Wii Fitness]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Wii Music]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Wii Play]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-02-12</span>[[12. febrúar]] [[2007]] |- |''[[Wii Sports]]'' |[[Nintendo EAD|EAD Software Group]] |[[Nintendo]] |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-12-08</span>[[8. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Wild Earth: African Safari]]'' |[[Super X Studios]] |[[Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-04</span>apríl 2008 |- |''[[Wild Petz Tigerz]]'' <ref>[http://www.nintendo.com/whatsnew/detail/4PPg7G1t2Qccq9eNUX13MWB5LiOwAHzF Who's Making Games for Nintendo Systems? Everyone!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129094115/http://www.nintendo.com/whatsnew/detail/4PPg7G1t2Qccq9eNUX13MWB5LiOwAHzF |date=2008-01-29 }} ([[október]] [[2007]]). Retrieved on [[október]] [[2007]].</ref> |[[Virtual Toys]]/[[Lexis Numerique]] |[[Ubisoft]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-02</span>febrúar 2008 |- |''[[Wing Island]]'' |[[Hudson Soft]] |[[Konami]]<br />[[Nintendo]] ^EU<br />[[Hudson Soft]] ^JP |<span style="display:none">02006-12-02</span>[[2. desember]] [[2006]] |<span style="display:none">02007-04-13</span>[[13. apríl]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-03-20</span>[[20. mars]] [[2007]] |- |''[[Pro Evolution Soccer 2008|Winning Eleven: Pro Evolution Soccer 200]]'' |[[Konami]] |[[Konami]] |<span style="display:none">02008-02-21</span>[[21. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-03-28</span>[[28. mars]] [[2008]] |<span style="display:none">02008-04</span>[[apríl]] [[2008]] |- |''[[Winning Post 7 Maximum 200]]'' |[[Koei]] |[[Koei]] |<span style="display:none">02008-03-13</span>[[13. mars]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Winter Sports: The Ultimate Challenge]]''<br />''RTL Winter Sports 2008'' ^{[[Europe|EU]]} |[[4. 9 Games]] |[[Conspiracy Entertainment|Conspiracy]]<br />[[RTL Group|RTL Games]]^EU |Ekki vitað |<span style="display:none">02007-11-29</span>[[29. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-12-11</span>[[11. desember]] [[2007]] |- |<span style="display:none">Wizard of Oz, The</span>''[[The Wizard of Oz (tölvuleikur)|The Wizard of Oz]]'' <ref name="zoo2">Riley, Adam ([[23. maí]] [[2007]]). [https://www.cubed3.com/news/7616/1/Zoo_Digital_Reveals_Extensive_WiiandDS_Line-Up Zoo Digital Reveals Extensive Wii/DS Line-Up]. Retrieved on [[23. maí]] [[2007]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[Zoo Digital Publishing|Zoo Digital]] |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-03-07</span>[[7. mars]] [[2008]] |Ekki vitað |- |''[[Wizardology]]'' |[[NiK NaK]] |[[Codemasters]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008</span>2008 |<span style="display:none">02008</span>2008 |- |''[[Wonderland Amusement Park]]'' |[[Coyote Console]] |[[Majesco]] |Ekki vitað |Ekki vitað |<span style="display:none">02008-06-08</span>[[8. júní]] [[2008]] |- |''[[World Championship Poker: Featuring Howard Lederer "All In"]]'' |[[Point of View (developer)|Point of View]] |[[Crave Entertainment|Crave]]<br />[[5. 05 Games]]^EU |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-09-21</span>[[21. september]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-05-29</span>[[29. maí]] [[2007]] |- |''[[The World of Golden Eggs Nori Nori Rhythm Kei Nissan Note Original Version]]'' <ref>[https://www.siliconera.com/2008/01/16/squiggly-animation-aq-interactive-nissan-note-and-the-nintendo-wii/ Squiggly animation, AQ Interactive, Nissan Note and the Nintendo Wii] ([[16. janúar]] [[2008]]). Retrieved on [[16. janúar]] [[2008]].</ref> |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |[[AQ Interactive]] |Ekki vitað |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[World Series of Poker: Tournament of Champions]]'' |[[Left Field Productions|Left Field]] |[[Activision]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-03-16</span>[[16. mars]] [[2007]] |<span style="display:none">02006-11-19</span>[[19. nóvember]] [[2006]] |- |''[[Worms: A Space Oddity]]'' |[[Team]] |[[THQ]] |Ekki vitað |{{Ekki vitað|2008|Q1}} |<span style="display:none">02008-03-10</span>[[10. mars]] [[2008]] |- |''[[WWE SmackDown vs. Raw 200]]'' |[[Yuke's]] |[[THQ]] |<span style="display:none">02008-02-14</span>[[14. febrúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-11-09</span>[[9. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02007-11-13</span>[[13. nóvember]] [[2007]] |- |''[[WWII Aces]]'' |[[Arcade Moon]] |[[Destineer]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02008-02-12</span>[[12. febrúar]] [[2008]] |- |<span id="Y"></span>''[[Yamaha Supercross]]'' |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |[[Destination Software, Inc.|DSI]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |<span style="display:none">02007-11-23</span>[[23. nóvember]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-02-15</span>[[15. febrúar]] [[2008]] |- |<span id="Z"></span>''[[Zack & Wiki: Quest for Barbaros' Treasure]]'' |[[Capcom]] |[[Capcom]]<br /> [[Nintendo]]^EU |<span style="display:none">02007-10-25</span>[[25. október]] [[2007]] |<span style="display:none">02008-01-18</span>[[18. janúar]] [[2008]] |<span style="display:none">02007-10-16</span>[[16. október]] [[2007]] |- |''[[Zenkoku Dekotora Matsuri]]'' |[[Suzak]] |[[Jaleco]] |<span style="display:none">02008-02-28</span>[[28. febrúar]] [[2008]] |style="color:silver;" |Ekki kominn út |style="color:silver;" |Ekki kominn út |- |''[[Zombie Massacre]]'' |[[19. 88 Games]]/[[Papaya Studio]] |<span style="display:none">Zz</span>Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |Ekki vitað |} == Tilvísanir == {{reflist|2}} == External links == * [http://wii.com/ Wii heimasíðan] * [http://www.nintendo.com/games/guide?sf=Wii#qhardware=Wii&sortBy=title Wii leikir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304140244/http://www.nintendo.com/games/guide?sf=Wii#qhardware=Wii&sortBy=title |date=2008-03-04 }} á [[Nintendo.com]] * [https://www.nintendo.co.jp/wii/ Wii leikir] á [[Nintendo.co.jp]] * [http://wii.ign.com/ Wii síðan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231175051/http://wii.ign.com/ |date=2006-12-31 }} á [[IGN]] * [http://www.metacritic.com/games/wii/alpha/ Wii flokkurinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227115019/http://www.metacritic.com/games/wii/alpha/ |date=2008-02-27 }} hjá [[Metacritic]] {{Wii}} [[Flokkur:Wii]] [[Flokkur:Nintendo]] ldh30y0ixl2bkf62k80fqhl28u61dgp 0 37905 1985067 1981120 2026-11-04T15:13:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 2 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985067 wikitext text/x-wiki '''Jón Ásgeir Jóhannesson''' (fæddur [[27. janúar]] [[1968]] í [[Reykjavík]]) er [[Ísland|íslenskur]] kaupsýslumaður og fyrrverandi forstjóri [[Baugur Group|Baugs Group]]. == Fyrstu árin == Foreldrar Jóns Ásgeirs voru [[Jóhannes Jónsson]] (1940-2013) og Ása Karen Ásgeirsdóttir (1942-2015) sem unnu bæði hjá Sláturfélagi Suðurlands. Jón Ásgeir kvæntist seinna [[Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir|Ingibjörgu Stefaníu Pálmadóttur]] (1961-), dóttur [[Pálmi Jónsson|Pálma Jónssonar]], stofnanda [[Hagkaup]]. Jón Ásgeir á þrjú börn frá fyrra hjónabandi, Ásu Karen, Anton Felix og Stefán Franz, og Ingibjörg á einnig þrjú börn frá fyrra hjónabandi, Sigurð Pálma, Júlíönu Sól og Melkorku Katrínu.<ref>'Í minningu kaupmanns Jóhannes Jónsson', supplement to ''Fréttablaðið'', August 7, 2013, p. 1.</ref> Jóni Ásgeiri var lýst á eftirfarandi hátt af [[Ármann Þorvaldsson|Ármanni Þorvaldssyni]]. {{quote|Maðurinn sem var að verða andlit íslensks viðskiptalífs erlendis var Jón Ásgeir Jóhannesson. Myndarlegur töffari sem varð brátt lýst í erlendum fjölmiðlum sem glaumgosa úr norðrinu með jökulblá augu... Jón Ásgeir er flókinn einstaklingur. Þú getur beðið tíu manns sem þekkja hann um að lýsa honum og þau myndu öll lýsa honum á mismunandi hátt. Hann kemur fyrir sem feiminn í augum þeirra sem þekkja hann ekki. Ef hann þekkir ekki fólk þá var hann þögull en um leið og samræðurnar fóru að snúast um viðskipti og samninga þá lifnaði hann allur við. Flestir þeir sem áttu í viðskiptum við hann í Bretlandi hrifust af honum.<!--|author=Ármann Þorvaldsson |title="Article Title" |source=-->|''Frozen Assets: How I Lived Iceland's Boom and Bust'' (2009)<ref name="Frozen Assets 2009">Ármann Þorvaldsson, ''Frozen Assets: How I Lived Iceland's Boom and Bust'' (Chichester: Wiley, 2009).</ref>}} Jóhannes Jónsson, faðir Jóns Ásgeirs, stýrði einni af verslunum Sláturfélags Suðurlands og vann Jón Ásgeir þar á sínum yngri árum, frá 13 ára aldri. Hann var alltaf í sínum eigin viðskiptum með fram vinnu og seldi til að mynda popp í bás í verslunarmiðstöðvum.<ref name="Frozen Assets 2009"/>. Jón Ásgeir gekk í [[Verzlunarskóli Íslands|Verzlunarskóla Íslands]] en hætti án þess að klára námið árið 1989 til að hjálpa föður sínum, þá nýlega atvinnulausum, að setja á laggirnar fyrstu lágvöruverðsverslun á Íslandi, [[Bónus]]. Fyrsta verslunin var fjögur hundruð fermetra verslun í Skútuvogi.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 83">Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 83.</ref> Á nokkrum árum varð Bónus næststærsti smásali á Íslandi. == Viðskiptaveldi í íslenska góðærinu == [[Hagkaup]], helsti samkeppnisaðili [[Bónus]], keypti árið 1992, helming af hlutabréfum í Bónus. Hagkaup var í eigu barna stofnanda þess, Pálma Jónssonar<ref>Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), pp. 83-84.</ref> en Jón Ásgeir kvæntist síðar einu þeirra, [[Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir|Ingibjörgu Stefaníu Pálmadóttur]]. [[Baugur Group]] var stofnað árið 1993 til samræma innkaup verslunarkeðjanna tveggja í kjölfar oft á tíðum átakamikilla viðræðna milli Jóns Ásgeirs og barna Pálma. Baugur keypti Hagkaup árið 1998 og varð Jón Ásgeir forstjóri. Sú staða gerði hann að einum valdamesta einstaklingi í íslensku viðskiptalífi.<ref name="Frozen Assets 2009"/><ref>Cf. Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 84.</ref> Í kjölfar þess að Bónus opnaði búð í Færeyjum árið 1994 keypti Baugur nokkrar íslenskar verslanir og hóf landvinninga á erlendri grundu. Nýkaup, Aðföng og Útilíf voru keypt árið 1998 og árið 2001 var fjárfest í Bill´s Dollar Store og Bonus Dollar Store í Bandaríkjunum ásamt Topshop og stórs hlutar í [[Arcadia Group]] í Bretlandi.<ref>Roger Boyes, Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island (New York: Bloomsbury, 2009), pp. 76, 113.</ref> Baugur hélt áfram að stækka erlendis og keypti og seldi stóran hluta í Big Food Group í Bretlandi, sem átti á þeim tíma Iceland Foods og Booker, House of Fraser, Sommerfield og Mothercare árið 2003 og árið 2008 höfðu French Connection, Oasis, Karen Millen, Whistles, Debenhams, Goldsmiths, Woolworths og Moss Bros bæst í hópinn.<ref>Roger Boyes, Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island (New York: Bloomsbury, 2009), pp. 115–16.</ref> Jón Ásgeir sat í mörgum stjórnum. Hann var stjórnarformaður Iceland Foods og Magasin Du Nord og stjórnarmaður í til að mynda Booker, House of Fraser, Hamleys, Oasis/Karen Millen, Whistles og All Saints. Árið 1999 var Jón Ásgeir í aðalhlutverki í stofnun fjárfestahópsins Orca hvert markmið var að eignast fyrsta íslenska einkavædda bankann, [[Fjárfestingabanki atvinnulífsins|Fjárfestingabanka atvinnulífsins]] (FBA).<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), pp. 55-57; Ármann Þorvaldsson, ''Frozen Assets: How I Lived Iceland's Boom and Bust'' (Chichester: Wiley, 2009).</ref> FBA sameinaðist Íslandsbanka árið 2000 og fékk nýtt nafn Glitnir. Eign Baugs í bankanum komi Jóni Ásgeir í lykilstöðu í íslenska bankaheiminum.<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), p. 57.</ref> Hann hætti sem forstjóri Baugs Group í maí 2002 og tók við sem stjórnarformaður en varð aftur forstjóri í nóvember sama ár. Á svipuðum tíma, árið 2002, eignaðist Jón Ásgeir annað af tveimur stærstu dagblöðum Íslands, [[Fréttablaðið]] (í gegnum Gunnar Smára Egilsson). Við það jukust völd hans í stjórnmálum þjóðfélagsins.<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), p. 79.</ref> Undir lok árs 2003 hafði Baugur Group vaxið svo undir stjórn Jóns Ásgeirs að ekkert annað íslenskt fyrirtæki átti jafnmiklar eignir erlendis og það var stærsta fyrirtæki landsins. Í hátindi velgengninnar áttu Jón Ásgeir og eiginkona hans Ingibjörg Pálmadóttir, eigandi lúxushótelsins 101 í Reykjavík, 45 metra langa snekkju og 650 fermetra íbúð í Gramercy Park í New York. Haustið 2007 var það mat Baugs að eignir þess á Íslandi væru meira en 100 milljarða króna virði og þær væru samt aðeins um 35% af heildareignum fyrirtæksins.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 83"/> Ferill Jóns Ásgeirs var markaður af gagnkvæmu hatri milli hans og hans helsta gagnrýnanda [[Davíð Oddsson|Davíðs Oddsonar]] sem var einn valdamestu stjórnmálamaður Íslandssögunnar. Ekki er nákvæmlega vitað hversu mikil áhrif Davíð Oddsson hafði á inngrip stjórnvalda og dómstóla í gjörninga Jóns Ásgeirs en það er ljóst að tengslin voru einhver.<ref>Roger Boyes, ''Meltdown Iceland: Lessons on the World Financial Crisis from a Small Bankrupt Island'' (New York: Bloomsbury, 2009), passim.</ref> Samkvæmt greiningu [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson|Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar]], náins vinar Davíðs. Jón Ásgeir Jóhannesson... varð einn valdamesti maður á Íslandi... eftir að hans helsti gagnrýnandi Davíð Oddsson hvarf úr stóli forsætisráðherra. Markaðskapítalismi áranna 1991 til 2004 breyttist í vinakapítalisma 2004 til 2008. Jón Ásgeir og vinir hans áttu ekki bara 2/3 af smásölumarkaðnum heldur áttu þeir líka nánast alla einkarekna fjölmiðla og einn af þremur stóru bönkunum ásamt því að hafa gott aðgengi að hinum bönkunum tveimur. Það virtist ekki skipta neinu máli fyrir gagnrýnendur að Jón Ásgeir var rannsakaður, ákærður og dæmdur fyrir að brjóta lög... og fékk þriggja mánaða skilorðsbundinn dóm.<ref>Hannes H. Gissurarson, 'Five Years On: What Happened? What Did We Learn?', ''The Reykjavík Grapevine'', 15 (2013), 16.</ref> == Hlutverk í íslensku fjármálakrísunni 2008–2011 == Samkvæmt [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|Skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] sem rannsakaði hrunið á Íslandi árið 2008 var Baugur Group og félög tengd því stærstu viðskiptavinir íslensku bankanna fyrir hrun. Lán til Baugs voru áberandi í bókum, Glitnis, Landsbankans og Kaupþings.<ref>Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 86.</ref> Eftir tilraunir til að halda Baugi Group á lífi var fyrirtækið lýst gjalþrota 11. mars 2009.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 87">Magnús Halldórsson and Þórður Snær Júlíusson, ''Ísland ehf. Auðmenn og áhrif eftir hrun'' (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2013), p. 87.</ref> Með gjaldþrotinu hurfu að mestu leyti völd Jóns Ásgeirs.<ref name="Snær Júlíusson 2013 p. 87"/> == Ákærur og dómar == Þann 17. ágúst 2005 voru Jón Ásgeir og fleiri ákærðir í 40 ákæruliðum fyrir brot á bókhaldsreglum. Flestar ákærurnar fjölluðu um viðskipti á milli hans og fyrirtækisins Baugs. [[Hæstiréttur Íslands]] vísaði málinu aftur til Héraðsdóms Reykjavíkur vegna galla. Þann 3. maí 2007 var Jón Ásgeir fundinn sekur um eitt brot á bókhaldslögum og var dómurinn staðfestur af Hæstarétti 6. júní 2008.<ref name="IHT">{{Citation | title = Baugur boss loses court appeal | publisher = [[International Herald Tribune]] | date = 2008-06-07 | url = http://www.iht.com/articles/reuters/2008/06/06/business/OUKBS-UK-ICELAND-BAUGUR.php}}</ref><ref>{{citation | title = Baugur CEO and former assistant director found guilty | publisher = [[Iceland Review]] | date = 2007-05-04 | url = http://www.icelandreview.com/icelandreview/search/news/Default.asp?ew_0_a_id=280573 | access-date = 2017-09-05 | archive-date = 2012-02-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120217172217/http://www.icelandreview.com/icelandreview/search/news/Default.asp?ew_0_a_id=280573 |url-status=dead }}</ref> Jón Ásgeir var dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Þessi dómur gerði stöðu hans sem stjórnarformaður Baugs erfiða því samkvæmt lögum um hlutafélög þýddi dómurinn að hann mátti ekki sitja í stjórnum félaga á Íslandi í þrjú ár.<ref name="IHT" /> Vegna þess og þeirrar staðreyndar að nær allar eignir Baugs voru í Bretlandi íhugaði fyrirtækið að flytja til Bretlands þar sem Jón Ásgeir gæti áfram haldið um stjórnartaumana í fyrirtækinu.<ref name="BBCUKSwitch">{{Citation | title = Baugur investigates switch to UK | publisher = [[BBC News]] | date = 2008-07-04 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7489736.stm}}</ref><ref>{{Citation | title = Baugur Plans to Relocate to U.K. After Iceland Exit | publisher = [[Bloomberg L.P.|Bloomberg]] | date = 2008-07-04 | url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&sid=aFloN8beKols&refer=europe}}</ref> Í febrúar 2013 fékk Jón Ásgeir 12 mánaða skilorðsbundinn dóm fyrir skattalagabrot og var sektaður um 62 milljónir íslenskra króna.<ref>Sigrún Davíðsdóttir, 'Acquittals and close connections', ''Sigrún Davíðsdóttir's Icelog'', June 9, 2014, http://uti.is/2014/06/acquittals-and-close-connections/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}.</ref> Þessi dómur var ómerktur af Mannréttindadómstól Evrópu 18. maí 2018. Jón Ásgeir hefur einnig verið ákærður af [[Sérstakur saksóknari|Sérstökum saksóknara]] fyrir hans hlutverk í hruninu. Eins og staðan er núna hefur tvívegis verið sýknaður í sama málinu og það mál bíður lokaniðurstöðu í Hæstarétti. === Dómur Mannréttindadómstóls Evrópu === Þann 18. maí 2017 úrskurðaði Mannréttindadómstóll Evrópu að íslenska ríkið hefði brotið á mannréttindum Jóns Ásgeirs Jóhannessonar vegna þess að það refsaði honum tvívegis fyrir sama atvikið. Þetta var brot á 7. grein Mannréttindasáttmála Evrópu sem kveður á um rétt einstaklinga til að vera ekki refsað tvívegis fyrir sama atvik.<ref>http://hudoc.echr.coe.int/eng#{&#x22;languageisocode&#x22;:&#x5B;&#x22;ENG&#x22;&#x5D;,&#x22;documentcollectionid2&#x22;:&#x5B;&#x22;JUDGMENTS&#x22;&#x5D;,&#x22;itemid&#x22;:&#x5B;&#x22;001-173498&#x22;&#x5D;}</ref><ref>https://www.jonasgeirjohannesson.is/jon-asgeir-oheidarleiki-haesta-stigi/ {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tengt efni == * [[Baugsmálið]] * [[Baugur Group|Baugur]] * [[Glitnir]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.visir.is/article/20090311/VIDSKIPTI06/774660019 ''Jón Ásgeir: Hefðum betur haldið okkur bara í smásölunni''; grein af Vísi.is] * [http://www.visir.is/jon-asgeir-jatar-sig-sigradan---their-unnu-/article/2010151994057 ''Jón Ásgeir játar sig sigraðan: „Þeir unnu“''; grein af Vísi.is 12. maí. 2010] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20120316125805/www.dv.is/beinlina/archive/jon-asgeir/ Bein lína á Dv.is, spurningum beint til Jóns Ásgeirs] ===Greinar eftir Jón Ásgeir=== * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1958481 ''Reiknum út rætur verðbólgunnar''; grein í Morgunblaðinu 2000] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3505525 ''Eignarhald fjölmiðla og hagsmunir samfélagsins''; grein í Morgunblaðinu 2004] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3878581 ''Tesco og frelsi á íslenskum matvörumarkaði''; grein í Fréttablaðinu 2006] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3933118 ''Umfangmestu sýndarréttarhöld Íslandssögunnar?''; grein í Fréttablaðinu 2007] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090313115729/www.amx.is/vidskipti/5097/ Skipuleg rógsherferð, segir Jón Ásgeir Jóhannesson; grein af amx.is], svar Jóns við grein í New York Post * [https://www.jonasgeirjohannesson.is/jon-asgeir-johannesson-embaettismenn-sitji-adeins-i-atta-ar/ ''Jón Ásgeir skrifar um af hverju íslenskir embættismenn ættu einungis að sitja í átta ár''] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} ===Erlendir tenglar=== * [https://web.archive.org/web/20090418001729/http://www.nypost.com/seven/03082009/business/vikings_invade_5th_ave__158591.htm Vikings Invade 5th Ave. - Iceland Assumes Saks Stakes], frétt á vefútgáfu the [[New York Post]] * [http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article5907743.ece I'll be back, promises Jon Asgeir Johannesson] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100109101206/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article5907743.ece |date=2010-01-09 }} * [http://www.businessweek.com/news/2010-05-12/johannesson-says-glitnir-suit-is-politics-after-bank-collapse.html Johannesson Says Glitnir Suit Is ‘Politics’ After Bank Collapse] {{Hrunið}} {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir viðskiptamenn]] [[Flokkur:Íslenskir auðmenn]] [[Flokkur:Íslenskir milljarðamæringar]] [[Flokkur:Baugsmálið]] [[Flokkur:Baugur Group]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] {{f|1968}} iwg5ry2voq38ihu327iwnwtfy1w1b44 0 42261 1985182 1954582 2026-11-05T09:12:08Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985182 wikitext text/x-wiki '''Þjóðlenda''' er landsvæði á [[Ísland]]i, sem eru utan eignarlands og telst því eign ríkisins samkvæmt þjóðlendulögunum (nr. 58/1998<ref>[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1998058.html nr. 58/1998]</ref>) sem sett voru [[1998]]. Gildistaka laganna fól í raun í sér stærsta [[landnám]] [[Saga Íslands|Íslandssögunnar]] þar sem að land sem áður var talið eigendalaust var lýst eign íslenska ríkisins. Mörk þjóðlendna og eignarlanda bænda hafa enn sem komið er ekki verið endanlega skilgreind nema að litlu leyti en kröfur ríkisins annarsvegar og landeigenda hinsvegar stangast iðulega á. Lögin settu einnig á laggirnar sérstaka nefnd sem skyldi skera úr um þessi mörk, svonefnda óbyggðanefnd. Úrskurðum óbyggðanefndar má skjóta til almennra dómstóla ([[Héraðsdómar Íslands|héraðsdóma]] og [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttar]]). Miklar deilur hafa skapast í kringum framkvæmd þjóðlendulaganna. Margir landeigendur hafa talið ríkið vera of stórtækt í þjóðlendukröfum sínum en einnig hefur því verið haldið fram að sú sönnunarbyrði sem lögð hefur verið á landeigendur fyrir óbyggðanefnd og dómstólum um að þeir sýni fram á eignarumráð yfir umdeildu landi sé of þung. His vegar fá landeigiendur [[gjafsókn]] í máli sínu gegn ríkinu og þurfa því ekki að greiða kostnað við málareksturinn. Á þjóðlendum gildir almanna veiðirétturinn. Veiðimenn mega stunda þar veiðar séu þær ekki bannaðar þar af öðrum ástæðum. <ref>http://www.veidikort.is/modules.php?op=modload&name=PagEd&file=index&topic_id=0&page_id=8 {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Heimildir== <references/> ==Tenglar== *[https://obyggdanefnd.is Óbyggðanefnd] [[Flokkur:Hálendi Íslands]] [[Flokkur:Eignaréttur]] frjngjsklg2yo5gi55hdcz8ygiq1rvi 0 43082 1985150 1984363 2026-11-05T03:04:00Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985150 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Idioma esloveno.png|thumb|right|Kort sem sýnir landfræðilega dreifingu helstu mælenda slóvensku.]] '''Slóvenska''' (slóvenska ''slovenski jezik'' eða ''slovenščina'') er [[indó-evrópsk tungumál|indó-evrópskt tungumál]] sem tilheyrir [[slavnesk tungumál|slavneskum tungumálum]], nánar tiltekið suður-slavneskum tungumálum. Um 2,4 milljónir manna tala slóvensku, mestmegnis [[Slóvenía|Slóvenar]]. Slóvenska hefur þá sérstöðu að vera eitt fárra tungumála sem notast við [[tvítala|tvítölu]]. Þar sem Slóvenía er aðildarríki [[ESB]] er slóvenska eitt af 23 opinberum tungumálum þess. Til slóvenskur teljast 48 fjölbreyttar [[mállýska|mállýskur]]. Meðal frægustu rithöfunda sem skrifa á slóvensku eru [[Ivan Cankar]] og ljóskáldið [[France Prešeren]]. Meira en 100 þúsund íbúa [[Ítalía|Ítalíu]] tala slóvensku, 25 þúsund í [[Austurríki]], 12-13 þúsund í [[Króatía|Króatíu]] og um sex þúsund í [[Ungverjaland]]i. == Saga == Elsta heimild slavneskrar tungu eru [[Freising handritin]] sem talin eru hafa verið rituð einhvern tímann á bilinu [[972]] til [[1093]]. Slóvensku í nútímalegri mynd varð vart á [[16. öld]] í verkum [[Primož Trubar]], [[Adam Bohorič]] og [[Jurij Dalmatin]] sem voru undir áhrifum [[Endurreisnin|Endurreisnarinnar]]. Á [[19. öld]] þegar Slóvenía var hluti [[Austurrísk-ungverska keisaradæmið|Austurrísk-ungverska keisaradæmisins]] talaði slóvenskur aðall [[þýska|þýsku]] og almúginn slóvensku. Slóvenska mótaðist því að nokkru leyti af þýsku, dæmi um [[tökuorð]] eru þýska nafnorðið ''Polster'' sem þýðir koddi og til eru tvö slóvensk orð yfir ''blazina'' og ''poušter''. Annað dæmi er ''izvijač '' sem þýðir skrúfjárn og ''šrauf'ncigr'' sem á rætur sínar að rekja til þýska orðsins ''Schraubenzieher''. Vísinda- og fræðimenn notuðu gjarnan þýsku í verkum sínum fram á þriðja áratug 20. aldar. Menningarbylgjur [[Illyrismi|Illyrisma]], þjóðernishreyfing Króata, og [[Pan-Slavismi|Pan-Slavisma]], sameinaðri þjóðernishreyfingu Slava, höfðu einnig áhrif á þróun slóvensku. [[Josip Jurčič]] einn fyrsti rithöfundur Slóvena sem skrifaði bækur á slóvensku nýtti [[serbneska|serbnesk]] orð í bók sinni [[Tíundi bróðirinn]] sem kom út [[1866]]. Á tímum [[seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] var Slóvenía hernumin af [[Öxulveldin|Öxulveldunum]]: Ítalíu, Þýskalandi og Ungverjalandi. Slóvensk menning var barin niður og áróðri dreift sem hvatti Slóvena til þess að tala þýsku. Eftir stríðið varð Slóvenía hluti af [[Júgóslavía|Júgóslavíu]], í stjórnartíð [[Josip Broz Tito]] varð slóvenska eitt af opinberum tungumálum ríkisins og notuð á öllum sviðum daglegs lífs. Eina undantekningin var júgóslavneski herinn þar sem serbo-króatíska var notuð eingöngu. Þegar Slóvenía hlaut sjálfstæði [[1991]] varð slóvenska að opinberu tungumáli einnig innan slóvenska hersins. == Málfræði == Hvorki tiltekinn né ótiltekinn greinir. 6 föll; tækisfall og staðarfall auk þeirra fjögurra sem við þekkjum. Ekkert ávarpsfall. == Sjá líka == * [[Transmurska]] * [[Resianska]] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Slovene language | mánuðurskoðað = 10. maí | árskoðað = 2007}} == Tenglar == {{InterWiki|code=sl}} === Saga tungumálsins === * [http://www.chass.utoronto.ca/~stermole/searchnormrev1744.html Megiser's Dictionary (1744)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070524004717/http://www.chass.utoronto.ca/~stermole/searchnormrev1744.html |date=2007-05-24 }} === Almennir tenglar tengdir slóvensku === * [http://fidaplus.net/ 600 M words corpus of Slovenian FidaPLUS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428220916/http://www.fidaplus.net/ |date=2007-04-28 }} * [https://web.archive.org/web/20070204042909/http://bos.zrc-sazu.si/a_beseda.html 200 M words corpus of Slovenian Nova beseda] * [http://nl.ijs.si/elan/ Slovenian-English Parallel Corpus] * [http://nl.ijs.si/sdjt/sdjt-www-en.html The Slovenian Language Technologies Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320025726/http://nl.ijs.si/sdjt/sdjt-www-en.html |date=2007-03-20 }} * [http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Slovene-english/ Slovenian - English Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223164907/http://www.websters-online-dictionary.org/ |date=2012-02-23 }} * [https://web.archive.org/web/20120510044738/http://bos.zrc-sazu.si/sskj.html Dictionary of Slovenian literary language] {{Sl icon}} === Slóvenska fyrir útlendinga === * [http://www.ff.uni-lj.si/center-slo Centre for Slovenian as a Second/Foreign Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041209062540/http://www.ff.uni-lj.si/center-slo/ |date=2004-12-09 }} * [http://www.e-slovenscina.si/login_snd_eng.asp Distance Slovene - Free Online Course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621193102/http://www.e-slovenscina.si/login_snd_eng.asp |date=2007-06-21 }} * [http://www.slovenskiotroci.ch Slovenian Language and Culture Lessons in Switzerland and Austria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215223023/http://www.slovenskiotroci.ch/ |date=2018-12-15 }} * [https://web.archive.org/web/20080509103619/http://www2.ku.edu/~slovene/ Slovene at the University of Kansas, USA] * [https://web.archive.org/web/20060113060418/http://miejipang.homestead.com/untitled14.html Lithuanian and Slovenian language with Japanese translation] {{Slavnesk tungumál}} [[Flokkur:Slóvenska]] [[Flokkur:Slavnesk tungumál]] mnotzwkssyt35swg800z854219z1x09 0 49151 1985076 1984900 2026-11-04T15:58:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985076 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sakura_and_Moss_Pink_-_桜(さくら)と芝桜(しばざくら).jpg|thumb|Kirsuberjatré í blóma í Japan 2009.]] '''Kirsuberjablóm''' eða '''sakura''' ([[japanska]]: 桜 eða 櫻; [[katakana]]: サクラ) eru [[blóm]] [[kirsuberjatré|kirsuberjatrjáa]] af undirættkvíslinni ''[[Cerasus]]'' („eiginleg kirsuber“). Oftast er átt við skrautafbrigði [[fjallakirsi]]s (''[[Prunus serrulata]]'') og blóm þeirra, en ekki tré sem eru ræktuð fyrir ávextina (þótt þau beri líka blóm).<ref name ="katsuki2015">{{Cite book|first=Toshio |last=Katsuki |date=2015|title=Sakura |publisher=[[Iwanami Shoten]] |isbn=978-4-00-431534-6 |language=ja }}</ref>{{Rp|pages=14–18}}<ref>{{cite web |title=Japanese Flowering Cherries |date=6 March 2015 |first=Wybe |last=Kuitert |publisher=Timber Press |url=http://www.issuu.com/jtvr/docs/japanese_flowering_cherries_by_wybe/1 |access-date=3 nóvember 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725071553/https://issuu.com/jtvr/docs/japanese_flowering_cherries_by_wybe/1 |archive-date=25 júlí 2021 |url-status=dead}}</ref> Kirsuberjablóm eru sögð lykta líkt og [[vanilla]], sem er eignað plöntuefninu [[kúmarín]]i. Villtar tegundir kirsuberjatrjáa er víða að finna á [[norðurhvel jarðar|norðurhveli jarðar]].<ref>{{cite web |script-title=ja:FAQ・桜の豆知識 |trans-title=FAQ・Cherry Blossom Trivia |at=日本以外にも桜は自生してるの？ [Are cherry trees native to countries other than Japan?] |url=http://www.hananokai.or.jp/sakura/sakuramihonen-faq/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140805121525/http://www.hananokai.or.jp/b/b9102.html |archive-date=5 August 2014 |url-status=live |work=The Flower Association of Japan |language=ja |access-date=21 February 2024}}</ref><ref name="sakuranokai">{{cite web |trans-title=Basic knowledge of cherry blossoms |script-title=ja:さくらの基礎知識 |url=http://www.sakuranokai.or.jp/chishiki/index.html |language=ja |website=JAPAN Cherry Blossom Association |access-date=21 February 2024}}</ref><ref>{{Cite journal |title=Studies on the History of the Flowering Cherry |publisher=Journal of Nanjing Forestry University |date=February 1982 |url=http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-NJLY198202006.htm |language=en |access-date=9 April 2019 |website=en.cnki.com.cn |first=Yao |last=Qingwei |archive-date=12 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512095848/http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-NJLY198202006.htm }}</ref> Mikill fjöldi ræktunarafbrigða hefur orðið til í [[Austur-Asía|Austur-Asíu]], sérstaklega í Japan.<ref name="katsuki2018">{{Cite book|first=Toshio |last=Katsuki |date=2018 |title=Sakura no Kagaku |trans-title=Science of Cherry Blossoms| publisher=SB Creative |isbn=978-4-7973-8931-9 |language=ja }}</ref>{{Rp|pages=40–42, 160–161}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Skrautblóm]] [[Flokkur:Kirsuberjatré]] [[Flokkur:Flóra Japans]] [[Flokkur:Skrauttré]] 48xwydmt9dqle5nwf7l62ldfi2ehv3q 0 52034 1985123 1984630 2026-11-04T21:08:03Z Stillbusy 42433 Upphaflegi hlekkurinn við þessa heimild er ekki dauður. 1985123 wikitext text/x-wiki {{Rithöfundur | nafn = Stephen King | mynd = Stephen King at the 2024 Toronto International Film Festival 2 (cropped).jpg | myndastærð = 240px | myndalýsing = King árið 2024. | dulnefni = Richard Bachman<br/>John Swithen<br/>Beryl Evans | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1947|9|21}} | fæðingarstaður = {{USA}} [[Portland (Maine)|Portland]], [[Maine]], [[Bandaríkin]] | dauðadagur = | dauðastaður = | starf = Skáldsagnahöfundur<br/>Smásagnahöfundur<br/>Handritshöfundur<br/>Greinahöfundur<br/>Leikstjóri | þjóðerni = {{USA}} [[Bandaríkin|Bandarískur]] | virkur = | tegund = Hryllingsskáldsögur<br/>[[Fantasía|Fantasíur]]<br/>[[Vísindaskáldsaga|Vísindaskáldsögur]] | umfangsefni = | stefna = | frumraun = | undiráhrifumfrá = Robert Bloch, [[Ray Bradbury]], [[William Golding]], Shirley Jackson, Fritz Leiber, [[H.P. Lovecraft]], Richard Matheson, John D. MacDonald, [[Edgar Allan Poe]], [[J. R. R. Tolkien]], Stanley G. Weinbaum, Robert Browning (Dark Tower), Daphne du Maurier (Bag of Bones) | varáhrifavaldur = Bentley Little, Dean Koontz, Scott Sigler | undirskrift = Stephen King Signature.png | vefsíða = [https://stephenking.com/ Opinber heimasíða] | neðanmálsgreinar = }} '''Stephen Edwin King''' (f. 21. september 1947) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[rithöfundur]]. Stephen King hefur skrifað aðallega skáldsögur og þar má helst nefna bækur eins og ''The Green Mile'', ''The Shining'', ''It'', ''Misery'' og ''The Body''. ==Ævi== ===Á sínum ungu árum=== Stephen King fæddist í [[Portland (Maine)|Portland]], [[Maine]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Foreldrar hans voru Donald Edwin King og Nellie Ruth Pillsbury. Eldri bróðir Kings er David King, en hann var ættleiddur strax við fæðingu árið 1945. Donald, faðir Kings, yfirgaf fjölskylduna þegar King var tveggja ára gamall. Móðir hans lést úr krabbameini árið 1975.<ref>{{Cite web|last=Logan |first=Jamie Carter |title=Stephen King Biography: Master of Horror & Fate |url=https://biographics.org/stephen-king-biography-master-horror-fate/ |work=biographics.org |date=2017-12-14 |access-date=2025-06-20}}</ref> ===Leiðin til frægðar=== Fyrsta skáldsaga Kings var ''Carrie'' sem samnefnd kvikmynd var gerð eftir. Skáldsöguna sendi hann til [[:en:Doubleday (publisher)|Doubleday]] sem launuðu honum með $2.500 fyrir 30.000 eintök. Svo keypti [[:en:New American Library|New American Library]] réttindi til kiljuútgáfunnar fyrir $400.000, og King fékk helming hagnaðarins af bókinni.<ref>{{Cite web |last=Meeks |first=Randy |title=From Dumpster to Bestseller: The Remarkable Tale of Stephen King’s Carrie |url=https://en.softonic.com/articles/when-stephen-king-made-the-worst-mistake-of-his-life-throwing-carrie-into-the-trash |work=softonic.com |date=2023-05-02 |access-date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208222040/https://en.softonic.com/articles/when-stephen-king-made-the-worst-mistake-of-his-life-throwing-carrie-into-the-trash |archive-date=2023-12-08 |url-status=live}}</ref> ==Verk== ===Skáldsögur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Íslenskur titill !! Upprunalegur titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | || ''Carrie'' || style="text-align:center|1974 || style="text-align:center|199 || |- | || ''Salem's Lot'' || style="text-align:center|1975 || style="text-align:center|439 || |- | ''Duld'' || ''The Shining'' || style="text-align:center|1977 || style="text-align:center|447 || Útgefin á íslensku 1990 (Fróði; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | ''Uppreisnin'' || ''Rage'' || style="text-align:center|1977 || style="text-align:center|211 || Sem Richard Bachman;<br/>útgefin á íslensku 1988 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | || ''The Stand'' || style="text-align:center|1978 || style="text-align:center|823 || |- | || ''The Long Walk'' || style="text-align:center|1979 || style="text-align:center|384 || Sem Richard Bachman |- | ''Sjáandinn''|| ''The Dead Zone'' || style="text-align:center|1979 || style="text-align:center|428 || Útgefin á íslensku 2021 (Ugla; þýðandi: Þórdís Bachmann) |- | ''Eldvakinn'' || ''Firestarter'' || style="text-align:center|1980 || style="text-align:center|426 || Útgefin á íslensku 1989 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | || ''Roadwork'' || style="text-align:center|1981 || style="text-align:center|274 || Sem Richard Bachman |- | ''Umsátur'' || ''Cujo'' || style="text-align:center|1981 || style="text-align:center|319 || Vann British Fantasy Award (1982);<ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=1131 |title=Cujo |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>útgefin á íslensku 1988 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | ''Flóttamaðurinn'' || ''The Running Man'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|219 || Sem Richard Bachman;<br/>útgefin á íslensku 1991 (Fróði; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | || ''The Dark Tower: The Gunslinger'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|224 || |- | || ''Christine'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|526 || |- | || ''Pet Sematary'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|374 || |- | || ''Cycle of the Werewolf'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|127 || Myndskreytt af [[:en:Bernie Wrightson|Bernie Wrightson]] |- | || ''The Talisman'' || style="text-align:center|1984 || style="text-align:center|646 || Skrifuð með [[:en:Peter Straub|Peter Straub]] |- | ''Visnaðu'' || ''Thinner'' || style="text-align:center|1984 || style="text-align:center|309 || Sem Richard Bachman;<br/>útgefin á íslensku 1986 (Frjálst framtak; þýðandi: Gauti Kristmannsson) |- | || ''The Eyes of the Dragon'' || style="text-align:center|1984 || style="text-align:center|326 || Takmörkuð útgáfa (1000 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/eyes-of-the-dragon.html |title=The Eyes of the Dragon |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað 1987<ref>The Eyes of the Dragon, 1987 – [[:en:OCLC|OCLC]] catalog [https://www.worldcat.org/oclc/503194687]</ref> |- | || ''It'' || style="text-align:center|1986 || style="text-align:center|1138 || Vann August Derleth Award (1987)<ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=765 |title=It |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Dark Tower II: The Drawing of the Three'' || style="text-align:center|1987 || style="text-align:center|400 || |- | ''Eymd'' || ''Misery'' || style="text-align:center|1987 || style="text-align:center|310 || Vann Bram Stoker Award (1988);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1988 |title=Bram Stoker Awards 1988 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref><br/>útgefin á íslensku 1987 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) og 2004 ([[Vaka-Helgafell]]) |- | || ''The Tommyknockers'' || style="text-align:center|1987 || style="text-align:center|558 || |- | || ''The Dark Half'' || style="text-align:center|1989 || style="text-align:center|431 || |- | || ''The Stand: The Complete & Uncut Edition'' || style="text-align:center|1990 || style="text-align:center|1153 || |- | || ''The Dark Tower III: The Waste Lands'' || style="text-align:center|1991 || style="text-align:center|512 || |- | || ''Needful Things'' || style="text-align:center|1991 || style="text-align:center|690 || |- | ''Háskaleikur'' || ''Gerald's Game'' || style="text-align:center|1992 || style="text-align:center|352 || Útgefin á íslensku 1993 (Fróði; þýðandi: Guðbrandur Gíslason) |- | ''Örlög'' || ''Dolores Claiborne'' || style="text-align:center|1992 || style="text-align:center|305 || Útgefin á íslensku 1995 (Fróði; þýðandi: [[Guðni Th. Jóhannesson]]) og 2004 (Vaka-Helgafell) |- | || ''Insomnia'' || style="text-align:center|1994 || style="text-align:center|787 || |- | ''Úr álögum'' || ''Rose Madder'' || style="text-align:center|1995 || style="text-align:center|420 || Útgefin á íslensku 1996 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Græna Mílan'' || ''The Green Mile'' || style="text-align:center|1996 || style="text-align:center|400 || Vann Bram Stoker Award (1997);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1997 |title=Bram Stoker Awards 1997 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref><br/>útgefin á íslensku í 6 hlutum (''Telpurnar tvær'', ''Músin í mílunni'', ''Hendur Coffeys'', ''Illur dauðdagi Eduards Delacroix'', ''Næturferð'', ''Coffey á mílunni'') 1997 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Örvænting'' || ''Desperation'' || style="text-align:center|1996 || style="text-align:center|704 || Tvíburasaga við ''The Regulators'';<br/>vann Locus Award (1997);<ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=6662 |title=Desperation |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Prix Ozone (1997);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Prix_Ozone_1997 |title=Prix Ozone 1997 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>útgefin á íslensku 1999 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Árásin'' || ''The Regulators'' || style="text-align:center|1996 || style="text-align:center|480 || Sem Richard Bachman;<br/>tvíburasaga við ''Desperation'';<br/>útgefin á íslensku 1999 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | || ''The Dark Tower IV: Wizard and Glass'' || style="text-align:center|1997 || style="text-align:center|787 || |- | || ''Bag of Bones'' || style="text-align:center|1998 || style="text-align:center|529 || Vann Bram Stoker Award (1999),<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1999 |title=Bram Stoker Awards 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> British Fantasy Award (1999)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1999 |title=British Fantasy Award 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> og Locus Award (1999)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1999 |title=Locus Awards 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | ''Stúlkan sem elskaði Tom Gordon'' || ''The Girl Who Loved Tom Gordon'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|224 || Útgefin á íslensku 2000 ([[Bókaútgáfan_Iðunn|Iðunn]]; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Draumagildran'' || ''Dreamcatcher'' || style="text-align:center|2001 || style="text-align:center|620 || Útgefin á íslensku 2001 (Iðunn; þýðandi: Björn Jónsson). |- | || ''Black House'' || style="text-align:center|2001 || style="text-align:center|625 || Framhald af ''The Talisman'' (1984);<br/>skrifuð með Peter Straub;<br/>vann Phantastik Preis Award (2003)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2003 |title=Phantastik Preis 2003 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | ''8 gata Buick'' || ''From a Buick 8'' || style="text-align:center|2002 || style="text-align:center|368 || Útgefin á íslensku 2003 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason) |- | || ''The Dark Tower I: The Gunslinger'' || style="text-align:center|2003 || style="text-align:center|256 || Endurskrifuð útgáfa frá 1982 |- | || ''The Dark Tower V: Wolves of the Calla'' || style="text-align:center|2003 || style="text-align:center|714 || |- | || ''The Dark Tower VI: Song of Susannah'' || style="text-align:center|2004 || style="text-align:center|432 || |- | || ''The Dark Tower VII: The Dark Tower'' || style="text-align:center|2004 || style="text-align:center|845 || Vann British Fantasy Award (2005)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_2005 |title=British Fantasy Awards 2005 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> og Phantastik Preis Award (2005)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2005 |title=Phantastik Preis 2005 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Colorado Kid'' || style="text-align:center|2005 || style="text-align:center|184 || |- | ''Gemsinn'' || ''Cell'' || style="text-align:center|2006 || style="text-align:center|351 || Útgefin á íslensku 2006 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason) |- | ''Ekkjan'' || ''Lisey's Story'' || style="text-align:center|2006 || style="text-align:center|528 || Vann Bram Stoker Award (2007);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2007 |title=Bram Stoker Awards 2007 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref><br/>útgefin á íslensku 2007 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason) |- | || ''Blaze'' || style="text-align:center|2007 || style="text-align:center|304 || Sem Richard Bachman |- | || ''Duma Key'' || style="text-align:center|2008 || style="text-align:center|607 || Vann Bram Stoker Award (2009)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2009 |title=Bram Stoker Awards 2009 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | || ''Under the Dome'' || style="text-align:center|2009 || style="text-align:center|1074 || |- | || ''Blockade Billy'' || style="text-align:center|2010 || style="text-align:center|112 || Endurskrifuð og útgefin sem smásaga (45 blaðsíður) með 19 öðrum smásögum í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015) |- | ''22.11.63'' || ''11/22/63'' || style="text-align:center|2011 || style="text-align:center|849 || Útgefin á íslensku 2022 (Ugla; þýðandi: Þórdís Bachmann) |- | || ''The Dark Tower: The Wind Through the Keyhole'' || style="text-align:center|2012 || style="text-align:center|336 || Áttunda ''Dark Tower'' skáldsagan, en er í söguþræðinum á milli ''The Dark Tower IV: Wizard and Glass'' og ''The Dark Tower V: Wolves of the Calla'' bindanna |- | || ''Joyland'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|288 || |- | || ''Doctor Sleep'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|531 || Framhald af ''The Shining'' (1977);<br/>vann Bram Stoker Award (2014)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2014 |title=Bram Stoker Awards 2014 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | || ''Mr. Mercedes'' || style="text-align:center|2014 || style="text-align:center|436 || Fyrsta bókin í ''Bill Hodges Trilogy'';<br/>vann Edgar Award (2015)<ref>{{cite web|url=https://www.bookbrowse.com/awards/detail/index.cfm/book_award_number/10/edgar-awards#jump-2015 |title=Mr Mercedes |work=BookBrowse – Edgar Awards Award Winners 2015 |accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''Revival'' || style="text-align:center|2014 || style="text-align:center|403 || |- | || ''Finders Keepers'' || style="text-align:center|2015 || style="text-align:center|434 || Önnur bókin í ''Bill Hodges Trilogy'' |- | || ''End of Watch'' || style="text-align:center|2016 || style="text-align:center|496 || Þriðja bókin í ''Bill Hodges Trilogy'' |- | || ''Gwendy's Button Box'' || style="text-align:center|2017 || style="text-align:center|175 || Skrifuð með [[:en:Richard Chizmar|Richard Chizmar]] |- | || ''Sleeping Beauties'' || style="text-align:center|2017 || style="text-align:center|702 || Skrifuð með [[:en:Owen King|Owen King]];<br/>vann Dragon Award (2018)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Dragon_Awards_2018 |title=Dragon Awards 2018 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Outsider'' || style="text-align:center|2018 || style="text-align:center|576 || |- | || ''Elevation'' || style="text-align:center|2018 || style="text-align:center|144 || |- | || ''The Institute'' || style="text-align:center|2019 || style="text-align:center|576 || |- | || ''Later'' || style="text-align:center|2021 || style="text-align:center|256 || |- | || ''Billy Summer's'' || style="text-align:center|2021 || style="text-align:center|528 || |- | || ''Gwendy's Final Task'' || style="text-align:center|2022 || style="text-align:center|412 || Framhald af ''Gwendy's Button Box'' (2017) og ''Gwendy's Magic Feather'' (2019, eftir Richard Chizmar einan);<br/>skrifuð með Richard Chizmar |- | || ''Fairy Tale'' || style="text-align:center|2022 || style="text-align:center|599 || |- | || ''Holly'' || style="text-align:center|2023 || style="text-align:center|464 || Óbeint framhald af ''Bill Hodges Trilogy'' (2014–2016) |- | || ''Never Flinch'' || style="text-align:center|2025 || style="text-align:center|448 || |- | || ''Other Worlds Than These'' || style="text-align:center|2026 || style="text-align:center|691 || Framhald af ''The Talisman'' (1984) og ''Black House'' (2001);<br/>skrifuð með Peter Straub |- |} ===Safnbækur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Íslenskur titill !! Upprunalegur titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | || ''Night Shift''<br/>- ''Jerusalem's Lot''; ''Graveyard Shift''; ''Night Surf''; ''I Am the Doorway''; ''The Mangler''; ''The Boogeyman''; ''Gray Matter''; ''Battleground''; ''Trucks''; ''Sometimes They Come Back''; ''Strawberry Spring''; ''The Ledge''; ''The Lawnmower Man''; ''Quitters, Inc.''; ''I Know What You Need''; ''Children of the Corn''; ''The Last Rung on the Ladder''; ''The Man Who Loved Flowers''; ''One for the Road''; ''The Woman in the Room'' || style="text-align:center|1978 || style="text-align:center|336 || Vann Balrog Award (1980)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Balrog_Awards_1980 |title=Balrog Awards 1980 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | <br/>- ''Betrun''; ''Námfús drengur''; ''Fjórir á ferð''; ''Öndunaraðferðin'' || ''Different Seasons''<br/>- ''Rita Hayworth and Shawshank Redemption''; ''Apt Pupil''; ''The Body''; ''The Breathing Method'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|527 || Þessar sögur útgefnar á íslensku 1997 (Fróði; eitt bindi undir heiti „Betrun“ inniheldur tvær sögur - ''Betrun'', þýðandi: Guðni Th. Jóhannesson; ''Námfús drengur'', þýðandi: Björn Jónsson) og 1998 (Fróði; eitt bindi undir heiti „Leit“ inniheldur tvær sögur - ''Fjórir á ferð'' og ''Öndunaraðferðin'', þýðandi: Björn Jónsson);<br/>smásagan ''The Breathing Method'' vann Bram Stoker Award (1996)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1983 |title=British Fantasy Awards 1983 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''Skeleton Crew''<br/>- ''The Mist''; ''Here There Be Tygers''; ''The Monkey''; ''Cain Rose Up''; ''Mrs. Todd's Shortcut''; ''The Jaunt''; ''The Wedding Gig''; ''Paranoid: A Chant''; ''The Raft''; ''Word Processor of the Gods''; ''The Man Who Would Not Shake Hands''; ''Beachworld''; ''The Reaper's Image''; ''Nona''; ''For Owen''; ''Survivor Type''; ''Uncle Otto's Truck''; ''Morning Deliveries (Milkman #1)''; ''Big Wheels: A Tale of the Laundry Game (Milkman #2)''; ''Gramma''; ''The Ballad of the Flexible Bullet''; ''The Reach'' || style="text-align:center|1985 || style="text-align:center|512 || Vann Locus Award (1986);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1986 |title=Locus Awards 1986 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>smásagan ''The Reach'', endurútgefin í þessari safnbók, vann World Fantasy Award (1982) undir titlinum ''Do the Dead Sing?''<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/World_Fantasy_Awards_1982 |title=World Fantasy Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/The_Reach |title=The Reach |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''The Bachman Books''<br/>- ''Rage''; ''The Long Walk''; ''Roadwork''; ''The Running Man'' || style="text-align:center|1985 || style="text-align:center|692 || |- | <br/>- ''Furðuflug''; ''Bókasafnslöggan'' || ''Four Past Midnight''<br/>- ''The Langoliers''; ''The Library Policeman''; ''Secret Window, Secret Garden''; ''The Sun Dog'' || style="text-align:center|1990 || style="text-align:center|763 || Vann Bram Stoker Award (1991);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1991 |title=Bram Stoker Awards 1991 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>tvær af þessum sögum útgefnar á íslensku: 1992 (Fróði; ''Furðuflug'', þýðendur: Karl Th. Birgisson og Guðni Th. Jóhannesson) og 1994 (Fróði; ''Bókasafnslöggan'', þýðandi: Guðni Th. Jóhannesson). |- | || ''Nightmares & Dreamscapes''<br/>- ''Dolan's Cadillac''; ''The End of the Whole Mess''; ''Suffer the Little Children''; ''The Night Flier''; ''Popsy''; ''It Grows on You''; ''Chattery Teeth''; ''Dedication''; ''The Moving Finger''; ''Sneakers''; ''You Know They Got a Hell of a Band''; ''Home Delivery''; ''Rainy Season''; ''My Pretty Pony''; ''Sorry, Right Number''; ''The Ten O'Clock People''; ''Crouch End''; ''The House on Maple Street''; ''The Fifth Quarter''; ''The Doctor's Case''; ''Umney's Last Case''; ''Head Down''; ''Brooklyn August''; ''The Beggar and the Diamond'' || style="text-align:center|1993 || style="text-align:center|816 || Smásagan ''The Fifth Quarter'' útgefin árið 1972 undir dulnefni John Swithen |- | || ''Six Stories''<br/>- ''Lunch at the Gotham Café''; ''L.T.'s Theory of Pets''; ''Luckey Quarter''; ''Autopsy Room Four''; ''Blind Willie''; ''The Man in the Black Suit'' || style="text-align:center|1997 || style="text-align:center|199 || Takmörkuð útgáfa (1100 eintök);<br/>fimm þessara smásagna endurútgefnar fyrir almennan bókamarkað í ''Everything's Eventual'' (2002); ''Blind Willie'' endurútgefin í ''Hearts in Atlantis'' (1999);<br/>smásagan ''Lunch at the Gotham Café'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Bram Stoker Award (1996)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1996 |title=Bram Stoker Awards 1996 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Lunch_at_the_Gotham_Caf%C3%A9 |title=Lunch at the Gotham Café |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''Hearts in Atlantis''<br/>- ''Low Men in Yellow Coats''; ''Hearts in Atlantis''; ''Blind Willie''; ''Why We're in Vietnam''; ''Heavenly Shades of Night Are Falling'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|528 || Vann Phantastik Preis Award (2000)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2000 |title=Phantastik Preis 2000 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | || ''Everything's Eventual''<br/>- ''Autopsy Room Four''; ''The Man in the Black Suit''; ''All That You Love Will Be Carried Away''; ''The Death of Jack Hamilton''; ''In the Deathroom''; ''The Little Sisters of Eluria''; ''Everything's Eventual''; ''L.T.s Theory of Pets''; ''The Road Virus Heads North''; ''Lunch at the Gotham Café''; ''That Feeling, That Can Only Say What It Is in French''; ''1408''; ''Riding the Bullet''; ''Luckey Quarter'' || style="text-align:center|2002 || style="text-align:center|464 || |- | || ''Just After Sunset''<br/>- ''Willa''; ''The Gingerbread Girl''; ''Harvey's Dream''; ''Rest Stop''; ''Stationary Bike''; ''The Things They Left Behind''; ''Graduation Afternoon''; ''N.''; ''The Cat from Hell''; ''The New York Times at Special Bargain Rate''; ''Mute''; ''Ayana''; ''A Very Tight Place'' || style="text-align:center|2008 || style="text-align:center|367 || Vann Bram Stoker Award (2009)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2009 |title=Bram Stoker Awards 2009 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''Stephen King Goes to the Movies''<br/>- ''1408''; ''The Mangler''; ''Low Men in Yellow Coats''; ''Rita Hayworth and Shawshank Redemption''; ''Children of the Corn'' || style="text-align:center|2009 || style="text-align:center|592 || Inniheldur fimm áður safnaðar sögur og úr þeim öllum höfðu verið gerðar kvikmyndir |- | || ''Full Dark, No Stars''<br/>- ''1922''; ''Big Driver''; ''Fair Extension''; ''A Good Marriage'' || style="text-align:center|2010 || style="text-align:center|368 || Vann British Fantasy Award (2011)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_2011 |title=British Fantasy Awards 2011 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Bram Stoker Award (2011)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2011 |title=Bram Stoker Awards 2011 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Bazaar of Bad Dreams''<br/>- ''Mile 81''; ''Premium Harmony''; ''Batman and Robin Have an Altercation''; ''The Dune''; ''Bad Little Kid''; ''A Death''; ''The Bone Church''; ''Morality''; ''Afterlife''; ''Ur''; ''Herman Wouk Is Still Alive''; ''Under the Weather''; ''Blockade Billy''; ''Mister Yummy''; ''Tommy''; ''The Little Green God of Agony''; ''That Bus Is Another World''; ''Obits''; ''Drunken Fireworks''; ''Summer Thunder'' || style="text-align:center|2015 || style="text-align:center|495 || Vann Shirley Jackson Award (2016);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Shirley_Jackson_Awards_2016 |title=Shirley Jackson Awards 2016 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>smásagan ''Herman Wouk Is Still Alive'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Bram Stoker Award (2012);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2012 |title=Bram Stoker Awards 2012 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Herman_Wouk_is_Still_Alive |title=Herman Wouk is Still Alive |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref><br/>smásagan ''Morality'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Shirley Jackson Award (2010)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Shirley_Jackson_Awards_2010 |title=Shirley Jackson Awards 2010 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Morality |title=Morality |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''If It Bleeds''<br/>- ''Mr. Harrigan's Phone''; ''The Life of Chuck''; ''If It Bleeds''; ''Rat'' || style="text-align:center|2020 || style="text-align:center|448 || |- | || ''You Like It Darker''<br/>- ''Two Talented Bastids''; ''The Fifth Step''; ''Willie the Weirdo''; ''Danny Coughlin's Bad Dream''; ''Finn''; ''On Slide Inn Road''; ''Red Screen''; ''The Turbulence Expert''; ''Laurie''; ''Rattlesnakes''; ''The Dreamers''; ''The Answer Man'' || style="text-align:center|2024 || style="text-align:center|502 || Smásagan ''Rattlesnakes'' vann Ignotus Award (2025)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Ignotus_Awards_2025 |title=Ignotus Awards 2025 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2026-10-31}}</ref> | |} ===Raunsögur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | ''Danse Macabre'' || style="text-align:center|1981 || style="text-align:center|400 || Vann Hugo Award (1982)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Hugo_Awards_1982 |title=Hugo Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Locus Award (1982)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1982 |title=Locus Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | ''Nightmares in the Sky'' || style="text-align:center|1988 || style="text-align:center|128 || Myndirnar tók f-stop Fitzgerald |- | ''On Writing'' || style="text-align:center|2000 || style="text-align:center|288 || Vann Bram Stoker Award (2001)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2001 |title=Bram Stoker Awards 2001 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Locus Award (2001)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_2001 |title=Locus Awards 2001 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | ''Secret Windows'' || style="text-align:center|2000 || style="text-align:center|433 || |- | ''Faithful'' || style="text-align:center|2004 || style="text-align:center|432 || Skrifuð með [[:en:Stewart O'Nan|Stewart O'Nan]] |- | ''Guns'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|25 || |- |} ===Rafbækur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Titill !! Útgefin !! Athugasemdir |- | ''Riding the Bullet'' || style="text-align:center|2000 || Útgefin í prenti í ''Everything's Eventual'' (2002) |- | ''Ur'' || style="text-align:center|2009 || Útgefin í prenti í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015) |- | ''Mile 81'' || style="text-align:center|2011 || Útgefin í prenti í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015) |- | ''A Face in the Crowd'' || style="text-align:center|2012 || Skrifuð með Stewart O'Nan;<br/>útgefin í prenti árið 2023<ref>A Face in the Crowd, 2023 – OCLC catalog [https://www.worldcat.org/oclc/1366109997]</ref> |} ===Aðrar=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | ''Creepshow'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|64 || Teiknimyndasaga;<br/>myndskreytt af Bernie Wrightson |- | ''The Plant [Installment One]'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|32 || Ókláruð framhaldssaga;<br/>takmörkuð útgáfa (200 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-one.html |title=The Plant [Installment One] |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000<ref>The Plant, 2000 – OCLC catalog [https://www.worldcat.org/oclc/44638199]</ref> |- | ''The Plant [Installment Two]'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|36 || Ókláruð framhaldssaga;<br/>takmörkuð útgáfa (200 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-two.html |title=The Plant [Installment Two] |accessdate=2025-03-17|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000 |- | ''The Plant [Installment Three]'' || style="text-align:center|1985 || style="text-align:center|54 || Síðasta bók í þessari ókláruðu framhaldssögu;<br/>takmörkuð útgáfa (200 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-three.html |title=The Plant [Installment Three] |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000 |- | ''Blood and Smoke'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|– || Hljóðbók lesin af Stephen King sem inniheldur þrjár smásögur (''In the Deathroom''; ''Lunch at the Gotham Café''; ''1408''); ''Lunch at the Gotham Café'' hafði verið útgefin fyrr í prenti með fimm öðrum smásögum í takmarkaðri útgáfu ''Six Stories'' (1997); þær allar þrjár saman voru útgefnar í prenti með 11 öðrum smásögum í ''Everything's Eventual'' (2002) |- | ''The New Lieutenant's Rap'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|15 || Takmörkuð útgáfa (500 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/new-lieutenants-rap.html |title=The New Lieutenant's Rap |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>textinn í þessari bók er prentaður í rithönd Kings;<br/>endurskrifuð og útgefin fyrir almennan bókamarkað sem ''Why We're in Vietnam'' í safnbókinni ''Hearts in Atlantis'' (1999) |- | ''American Vampire'' || style="text-align:center|2010 || style="text-align:center|– || Teiknimyndasaga (fimm hefti);<br/>skrifuð með [[:en:Scott Snyder|Scott Snyder]] og myndskreytt af [[:en:Rafael Albuquerque|Rafael Albuquerque]];<br/>endurútgefin sem bók (200 blaðsíður) 2010 |- | ''Ghost Brothers of Darkland County'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|110 || Söngleikur;<br/>skrifaður með [[:en:T Bone Burnett|T Bone Burnett]] og [[:en:John Mellencamp|John Mellencamp]] |- | ''Charlie the Choo-Choo'' || style="text-align:center|2016 || style="text-align:center|24 || Undir dulnefni Beryl Evans;<br/>barnabók;<br/>myndskreytt af [[:en:Ned Dameron|Ned Dameron]] |- | ''Hansel and Gretel'' || style="text-align:center|2025 || style="text-align:center|48 || Barnabók;<br/>myndskreytt af [[:en:Maurice Sendak|Maurice Sendak]] |- |} ==Tilvísanir== <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> ==Tenglar== * [https://stephenking.com/ Opinber heimasíða] * {{imdb nafn|0000175}} * [https://www.nndb.com/people/221/000024149/ Stephen King] á [[:en:NNDB|Notable Names Database]] * [https://www.sfadb.com/Stephen_King Verðlaun og tilnefningar – Stephen King] á [https://www.sfadb.com/ Science Fiction Awards Database] {{DEFAULTSORT:King, Stephen}} {{stubbur|æviágrip|bókmenntir}} {{f|1947}} [[Flokkur:Bandarískir rithöfundar]] nyhgicbqirwh00w0ybb0pegoqu761ra 1985126 1985123 2026-11-04T22:01:24Z Stillbusy 42433 1985126 wikitext text/x-wiki {{Rithöfundur | nafn = Stephen King | mynd = Stephen King at the 2024 Toronto International Film Festival 2 (cropped).jpg | myndastærð = 240px | myndalýsing = King árið 2024. | dulnefni = Richard Bachman<br/>John Swithen<br/>Beryl Evans | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1947|9|21}} | fæðingarstaður = {{USA}} [[Portland (Maine)|Portland]], [[Maine]], [[Bandaríkin]] | dauðadagur = | dauðastaður = | starf = Skáldsagnahöfundur<br/>Smásagnahöfundur<br/>Handritshöfundur<br/>Greinahöfundur<br/>Leikstjóri | þjóðerni = {{USA}} [[Bandaríkin|Bandarískur]] | virkur = | tegund = Hryllingsskáldsögur<br/>[[Fantasía|Fantasíur]]<br/>[[Vísindaskáldsaga|Vísindaskáldsögur]] | umfangsefni = | stefna = | frumraun = | undiráhrifumfrá = Robert Bloch, [[Ray Bradbury]], [[William Golding]], Shirley Jackson, Fritz Leiber, [[H.P. Lovecraft]], Richard Matheson, John D. MacDonald, [[Edgar Allan Poe]], [[J. R. R. Tolkien]], Stanley G. Weinbaum, Robert Browning (Dark Tower), Daphne du Maurier (Bag of Bones) | varáhrifavaldur = Bentley Little, Dean Koontz, Scott Sigler | undirskrift = Stephen King Signature.png | vefsíða = [https://stephenking.com/ Opinber heimasíða] | neðanmálsgreinar = }} '''Stephen Edwin King''' (f. 21. september 1947) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[rithöfundur]]. Stephen King hefur skrifað aðallega skáldsögur og þar má helst nefna bækur eins og ''The Green Mile'', ''The Shining'', ''It'', ''Misery'' og ''The Body''. ==Ævi== ===Á sínum ungu árum=== Stephen King fæddist í [[Portland (Maine)|Portland]], [[Maine]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Foreldrar hans voru Donald Edwin King og Nellie Ruth Pillsbury. Eldri bróðir Kings er David King, en hann var ættleiddur strax við fæðingu árið 1945. Donald, faðir Kings, yfirgaf fjölskylduna þegar King var tveggja ára gamall. Móðir hans lést úr krabbameini árið 1975.<ref>{{Cite web|last=Logan |first=Jamie Carter |title=Stephen King Biography: Master of Horror & Fate |url=https://biographics.org/stephen-king-biography-master-horror-fate/ |work=biographics.org |date=2017-12-14 |access-date=2025-06-20}}</ref> ===Leiðin til frægðar=== Fyrsta skáldsaga Kings var ''Carrie'' sem samnefnd kvikmynd var gerð eftir. Skáldsöguna sendi hann til [[:en:Doubleday (publisher)|Doubleday]] sem launuðu honum með $2.500 fyrir 30.000 eintök. Svo keypti [[:en:New American Library|New American Library]] réttindi til kiljuútgáfunnar fyrir $400.000, og King fékk helming hagnaðarins af bókinni.<ref>{{Cite web |last=Meeks |first=Randy |title=From Dumpster to Bestseller: The Remarkable Tale of Stephen King’s Carrie |url=https://en.softonic.com/articles/when-stephen-king-made-the-worst-mistake-of-his-life-throwing-carrie-into-the-trash |work=softonic.com |date=2023-05-02 |access-date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208222040/https://en.softonic.com/articles/when-stephen-king-made-the-worst-mistake-of-his-life-throwing-carrie-into-the-trash |archive-date=2023-12-08 |url-status=live}}</ref> ==Verk== ===Skáldsögur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Íslenskur titill !! Upprunalegur titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | || ''Carrie'' || style="text-align:center|1974 || style="text-align:center|199 || |- | || ''Salem's Lot'' || style="text-align:center|1975 || style="text-align:center|439 || |- | ''Duld'' || ''The Shining'' || style="text-align:center|1977 || style="text-align:center|447 || Útgefin á íslensku 1990 (Fróði; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | ''Uppreisnin'' || ''Rage'' || style="text-align:center|1977 || style="text-align:center|211 || Sem Richard Bachman;<br/>útgefin á íslensku 1988 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | || ''The Stand'' || style="text-align:center|1978 || style="text-align:center|823 || |- | || ''The Long Walk'' || style="text-align:center|1979 || style="text-align:center|384 || Sem Richard Bachman |- | ''Sjáandinn''|| ''The Dead Zone'' || style="text-align:center|1979 || style="text-align:center|428 || Útgefin á íslensku 2021 (Ugla; þýðandi: Þórdís Bachmann) |- | ''Eldvakinn'' || ''Firestarter'' || style="text-align:center|1980 || style="text-align:center|426 || Útgefin á íslensku 1989 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | || ''Roadwork'' || style="text-align:center|1981 || style="text-align:center|274 || Sem Richard Bachman |- | ''Umsátur'' || ''Cujo'' || style="text-align:center|1981 || style="text-align:center|319 || Vann British Fantasy Award (1982);<ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=1131 |title=Cujo |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>útgefin á íslensku 1988 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | ''Flóttamaðurinn'' || ''The Running Man'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|219 || Sem Richard Bachman;<br/>útgefin á íslensku 1991 (Fróði; þýðandi: Karl Th. Birgisson) |- | || ''The Dark Tower: The Gunslinger'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|224 || |- | || ''Christine'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|526 || |- | || ''Pet Sematary'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|374 || |- | || ''Cycle of the Werewolf'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|127 || Myndskreytt af [[:en:Bernie Wrightson|Bernie Wrightson]] |- | || ''The Talisman'' || style="text-align:center|1984 || style="text-align:center|646 || Skrifuð með [[:en:Peter Straub|Peter Straub]] |- | ''Visnaðu'' || ''Thinner'' || style="text-align:center|1984 || style="text-align:center|309 || Sem Richard Bachman;<br/>útgefin á íslensku 1986 (Frjálst framtak; þýðandi: Gauti Kristmannsson) |- | || ''The Eyes of the Dragon'' || style="text-align:center|1984 || style="text-align:center|326 || Takmörkuð útgáfa (1000 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/eyes-of-the-dragon.html |title=The Eyes of the Dragon |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað 1987<ref>The Eyes of the Dragon, 1987 – [[:en:OCLC|OCLC]] catalog [https://www.worldcat.org/oclc/503194687]</ref> |- | || ''It'' || style="text-align:center|1986 || style="text-align:center|1138 || Vann August Derleth Award (1987)<ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=765 |title=It |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Dark Tower II: The Drawing of the Three'' || style="text-align:center|1987 || style="text-align:center|400 || |- | ''Eymd'' || ''Misery'' || style="text-align:center|1987 || style="text-align:center|310 || Vann Bram Stoker Award (1988);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1988 |title=Bram Stoker Awards 1988 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref><br/>útgefin á íslensku 1987 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) og 2004 ([[Vaka-Helgafell]]) |- | || ''The Tommyknockers'' || style="text-align:center|1987 || style="text-align:center|558 || |- | || ''The Dark Half'' || style="text-align:center|1989 || style="text-align:center|431 || |- | || ''The Stand: The Complete & Uncut Edition'' || style="text-align:center|1990 || style="text-align:center|1153 || |- | || ''The Dark Tower III: The Waste Lands'' || style="text-align:center|1991 || style="text-align:center|512 || |- | || ''Needful Things'' || style="text-align:center|1991 || style="text-align:center|690 || |- | ''Háskaleikur'' || ''Gerald's Game'' || style="text-align:center|1992 || style="text-align:center|352 || Útgefin á íslensku 1993 (Fróði; þýðandi: Guðbrandur Gíslason) |- | ''Örlög'' || ''Dolores Claiborne'' || style="text-align:center|1992 || style="text-align:center|305 || Útgefin á íslensku 1995 (Fróði; þýðandi: [[Guðni Th. Jóhannesson]]) og 2004 (Vaka-Helgafell) |- | || ''Insomnia'' || style="text-align:center|1994 || style="text-align:center|787 || |- | ''Úr álögum'' || ''Rose Madder'' || style="text-align:center|1995 || style="text-align:center|420 || Útgefin á íslensku 1996 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Græna Mílan'' || ''The Green Mile'' || style="text-align:center|1996 || style="text-align:center|400 || Vann Bram Stoker Award (1997);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1997 |title=Bram Stoker Awards 1997 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref><br/>útgefin á íslensku í 6 hlutum (''Telpurnar tvær'', ''Músin í mílunni'', ''Hendur Coffeys'', ''Illur dauðdagi Eduards Delacroix'', ''Næturferð'', ''Coffey á mílunni'') 1997 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Örvænting'' || ''Desperation'' || style="text-align:center|1996 || style="text-align:center|704 || Tvíburasaga við ''The Regulators'';<br/>vann Locus Award (1997);<ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=6662 |title=Desperation |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Prix Ozone (1997);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Prix_Ozone_1997 |title=Prix Ozone 1997 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>útgefin á íslensku 1999 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Árásin'' || ''The Regulators'' || style="text-align:center|1996 || style="text-align:center|480 || Sem Richard Bachman;<br/>tvíburasaga við ''Desperation'';<br/>útgefin á íslensku 1999 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson) |- | || ''The Dark Tower IV: Wizard and Glass'' || style="text-align:center|1997 || style="text-align:center|787 || |- | || ''Bag of Bones'' || style="text-align:center|1998 || style="text-align:center|529 || Vann Bram Stoker Award (1999),<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1999 |title=Bram Stoker Awards 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> British Fantasy Award (1999)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1999 |title=British Fantasy Award 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> og Locus Award (1999)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1999 |title=Locus Awards 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | ''Stúlkan sem elskaði Tom Gordon'' || ''The Girl Who Loved Tom Gordon'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|224 || Útgefin á íslensku 2000 ([[Bókaútgáfan_Iðunn|Iðunn]]; þýðandi: Björn Jónsson) |- | ''Draumagildran'' || ''Dreamcatcher'' || style="text-align:center|2001 || style="text-align:center|620 || Útgefin á íslensku 2001 (Iðunn; þýðandi: Björn Jónsson). |- | || ''Black House'' || style="text-align:center|2001 || style="text-align:center|625 || Framhald af ''The Talisman'' (1984);<br/>skrifuð með Peter Straub;<br/>vann Phantastik Preis Award (2003)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2003 |title=Phantastik Preis 2003 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | ''8 gata Buick'' || ''From a Buick 8'' || style="text-align:center|2002 || style="text-align:center|368 || Útgefin á íslensku 2003 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason) |- | || ''The Dark Tower I: The Gunslinger'' || style="text-align:center|2003 || style="text-align:center|256 || Endurskrifuð útgáfa frá 1982 |- | || ''The Dark Tower V: Wolves of the Calla'' || style="text-align:center|2003 || style="text-align:center|714 || |- | || ''The Dark Tower VI: Song of Susannah'' || style="text-align:center|2004 || style="text-align:center|432 || |- | || ''The Dark Tower VII: The Dark Tower'' || style="text-align:center|2004 || style="text-align:center|845 || Vann British Fantasy Award (2005)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_2005 |title=British Fantasy Awards 2005 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> og Phantastik Preis Award (2005)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2005 |title=Phantastik Preis 2005 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Colorado Kid'' || style="text-align:center|2005 || style="text-align:center|184 || |- | ''Gemsinn'' || ''Cell'' || style="text-align:center|2006 || style="text-align:center|351 || Útgefin á íslensku 2006 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason) |- | ''Ekkjan'' || ''Lisey's Story'' || style="text-align:center|2006 || style="text-align:center|528 || Vann Bram Stoker Award (2007);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2007 |title=Bram Stoker Awards 2007 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref><br/>útgefin á íslensku 2007 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason) |- | || ''Blaze'' || style="text-align:center|2007 || style="text-align:center|304 || Sem Richard Bachman |- | || ''Duma Key'' || style="text-align:center|2008 || style="text-align:center|607 || Vann Bram Stoker Award (2009)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2009 |title=Bram Stoker Awards 2009 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | || ''Under the Dome'' || style="text-align:center|2009 || style="text-align:center|1074 || |- | || ''Blockade Billy'' || style="text-align:center|2010 || style="text-align:center|112 || Endurskrifuð og útgefin sem smásaga (45 blaðsíður) með 19 öðrum smásögum í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015) |- | ''22.11.63'' || ''11/22/63'' || style="text-align:center|2011 || style="text-align:center|849 || Útgefin á íslensku 2022 (Ugla; þýðandi: Þórdís Bachmann) |- | || ''The Dark Tower: The Wind Through the Keyhole'' || style="text-align:center|2012 || style="text-align:center|336 || Áttunda ''Dark Tower'' skáldsagan, en er í söguþræðinum á milli ''The Dark Tower IV: Wizard and Glass'' og ''The Dark Tower V: Wolves of the Calla'' bindanna |- | || ''Joyland'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|288 || |- | || ''Doctor Sleep'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|531 || Framhald af ''The Shining'' (1977);<br/>vann Bram Stoker Award (2014)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2014 |title=Bram Stoker Awards 2014 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | || ''Mr. Mercedes'' || style="text-align:center|2014 || style="text-align:center|436 || Fyrsta bókin í ''Bill Hodges Trilogy'';<br/>vann Edgar Award (2015)<ref>{{cite web|url=https://www.bookbrowse.com/awards/detail/index.cfm/book_award_number/10/edgar-awards#jump-2015 |title=Mr Mercedes |work=BookBrowse – Edgar Awards Award Winners 2015 |accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''Revival'' || style="text-align:center|2014 || style="text-align:center|403 || |- | || ''Finders Keepers'' || style="text-align:center|2015 || style="text-align:center|434 || Önnur bókin í ''Bill Hodges Trilogy'' |- | || ''End of Watch'' || style="text-align:center|2016 || style="text-align:center|496 || Þriðja bókin í ''Bill Hodges Trilogy'' |- | || ''Gwendy's Button Box'' || style="text-align:center|2017 || style="text-align:center|175 || Skrifuð með [[:en:Richard Chizmar|Richard Chizmar]] |- | || ''Sleeping Beauties'' || style="text-align:center|2017 || style="text-align:center|702 || Skrifuð með [[:en:Owen King|Owen King]];<br/>vann Dragon Award (2018)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Dragon_Awards_2018 |title=Dragon Awards 2018 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Outsider'' || style="text-align:center|2018 || style="text-align:center|576 || |- | || ''Elevation'' || style="text-align:center|2018 || style="text-align:center|144 || |- | || ''The Institute'' || style="text-align:center|2019 || style="text-align:center|576 || |- | || ''Later'' || style="text-align:center|2021 || style="text-align:center|256 || |- | || ''Billy Summer's'' || style="text-align:center|2021 || style="text-align:center|528 || |- | || ''Gwendy's Final Task'' || style="text-align:center|2022 || style="text-align:center|412 || Framhald af ''Gwendy's Button Box'' (2017) og ''Gwendy's Magic Feather'' (2019, eftir Richard Chizmar einan);<br/>skrifuð með Richard Chizmar |- | || ''Fairy Tale'' || style="text-align:center|2022 || style="text-align:center|599 || |- | || ''Holly'' || style="text-align:center|2023 || style="text-align:center|464 || Óbeint framhald af ''Bill Hodges Trilogy'' (2014–2016) |- | || ''Never Flinch'' || style="text-align:center|2025 || style="text-align:center|448 || |- | || ''Other Worlds Than These'' || style="text-align:center|2026 || style="text-align:center|691 || Framhald af ''The Talisman'' (1984) og ''Black House'' (2001);<br/>skrifuð með Peter Straub |- |} ===Safnbækur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Íslenskur titill !! Upprunalegur titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | || ''Night Shift''<br/>- ''Jerusalem's Lot''; ''Graveyard Shift''; ''Night Surf''; ''I Am the Doorway''; ''The Mangler''; ''The Boogeyman''; ''Gray Matter''; ''Battleground''; ''Trucks''; ''Sometimes They Come Back''; ''Strawberry Spring''; ''The Ledge''; ''The Lawnmower Man''; ''Quitters, Inc.''; ''I Know What You Need''; ''Children of the Corn''; ''The Last Rung on the Ladder''; ''The Man Who Loved Flowers''; ''One for the Road''; ''The Woman in the Room'' || style="text-align:center|1978 || style="text-align:center|336 || Vann Balrog Award (1980)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Balrog_Awards_1980 |title=Balrog Awards 1980 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | - ''Betrun''; ''Námfús drengur''; ''Fjórir á ferð''; ''Öndunaraðferðin'' || ''Different Seasons''<br/>- ''Rita Hayworth and Shawshank Redemption''; ''Apt Pupil''; ''The Body''; ''The Breathing Method'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|527 || Þessar sögur útgefnar á íslensku 1997 (Fróði; eitt bindi undir heiti „Betrun“ inniheldur tvær sögur - ''Betrun'', þýðandi: Guðni Th. Jóhannesson; ''Námfús drengur'', þýðandi: Björn Jónsson) og 1998 (Fróði; eitt bindi undir heiti „Leit“ inniheldur tvær sögur - ''Fjórir á ferð'' og ''Öndunaraðferðin'', þýðandi: Björn Jónsson);<br/>smásagan ''The Breathing Method'' vann Bram Stoker Award (1996)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1983 |title=British Fantasy Awards 1983 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''Skeleton Crew''<br/>- ''The Mist''; ''Here There Be Tygers''; ''The Monkey''; ''Cain Rose Up''; ''Mrs. Todd's Shortcut''; ''The Jaunt''; ''The Wedding Gig''; ''Paranoid: A Chant''; ''The Raft''; ''Word Processor of the Gods''; ''The Man Who Would Not Shake Hands''; ''Beachworld''; ''The Reaper's Image''; ''Nona''; ''For Owen''; ''Survivor Type''; ''Uncle Otto's Truck''; ''Morning Deliveries (Milkman #1)''; ''Big Wheels: A Tale of the Laundry Game (Milkman #2)''; ''Gramma''; ''The Ballad of the Flexible Bullet''; ''The Reach'' || style="text-align:center|1985 || style="text-align:center|512 || Vann Locus Award (1986);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1986 |title=Locus Awards 1986 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>smásagan ''The Reach'', endurútgefin í þessari safnbók, vann World Fantasy Award (1982) undir titlinum ''Do the Dead Sing?''<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/World_Fantasy_Awards_1982 |title=World Fantasy Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/The_Reach |title=The Reach |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''The Bachman Books''<br/>- ''Rage''; ''The Long Walk''; ''Roadwork''; ''The Running Man'' || style="text-align:center|1985 || style="text-align:center|692 || |- | - ''Furðuflug''; ''Bókasafnslöggan'' || ''Four Past Midnight''<br/>- ''The Langoliers''; ''The Library Policeman''; ''Secret Window, Secret Garden''; ''The Sun Dog'' || style="text-align:center|1990 || style="text-align:center|763 || Vann Bram Stoker Award (1991);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1991 |title=Bram Stoker Awards 1991 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>tvær af þessum sögum útgefnar á íslensku: 1992 (Fróði; ''Furðuflug'', þýðendur: Karl Th. Birgisson og Guðni Th. Jóhannesson) og 1994 (Fróði; ''Bókasafnslöggan'', þýðandi: Guðni Th. Jóhannesson). |- | || ''Nightmares & Dreamscapes''<br/>- ''Dolan's Cadillac''; ''The End of the Whole Mess''; ''Suffer the Little Children''; ''The Night Flier''; ''Popsy''; ''It Grows on You''; ''Chattery Teeth''; ''Dedication''; ''The Moving Finger''; ''Sneakers''; ''You Know They Got a Hell of a Band''; ''Home Delivery''; ''Rainy Season''; ''My Pretty Pony''; ''Sorry, Right Number''; ''The Ten O'Clock People''; ''Crouch End''; ''The House on Maple Street''; ''The Fifth Quarter''; ''The Doctor's Case''; ''Umney's Last Case''; ''Head Down''; ''Brooklyn August''; ''The Beggar and the Diamond'' || style="text-align:center|1993 || style="text-align:center|816 || Smásagan ''The Fifth Quarter'' útgefin árið 1972 undir dulnefni John Swithen |- | || ''Six Stories''<br/>- ''Lunch at the Gotham Café''; ''L.T.'s Theory of Pets''; ''Luckey Quarter''; ''Autopsy Room Four''; ''Blind Willie''; ''The Man in the Black Suit'' || style="text-align:center|1997 || style="text-align:center|199 || Takmörkuð útgáfa (1100 eintök);<br/>fimm þessara smásagna endurútgefnar fyrir almennan bókamarkað í ''Everything's Eventual'' (2002); ''Blind Willie'' endurútgefin í ''Hearts in Atlantis'' (1999);<br/>smásagan ''Lunch at the Gotham Café'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Bram Stoker Award (1996)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1996 |title=Bram Stoker Awards 1996 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Lunch_at_the_Gotham_Caf%C3%A9 |title=Lunch at the Gotham Café |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''Hearts in Atlantis''<br/>- ''Low Men in Yellow Coats''; ''Hearts in Atlantis''; ''Blind Willie''; ''Why We're in Vietnam''; ''Heavenly Shades of Night Are Falling'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|528 || Vann Phantastik Preis Award (2000)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2000 |title=Phantastik Preis 2000 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}</ref> |- | || ''Everything's Eventual''<br/>- ''Autopsy Room Four''; ''The Man in the Black Suit''; ''All That You Love Will Be Carried Away''; ''The Death of Jack Hamilton''; ''In the Deathroom''; ''The Little Sisters of Eluria''; ''Everything's Eventual''; ''L.T.s Theory of Pets''; ''The Road Virus Heads North''; ''Lunch at the Gotham Café''; ''That Feeling, That Can Only Say What It Is in French''; ''1408''; ''Riding the Bullet''; ''Luckey Quarter'' || style="text-align:center|2002 || style="text-align:center|464 || |- | || ''Just After Sunset''<br/>- ''Willa''; ''The Gingerbread Girl''; ''Harvey's Dream''; ''Rest Stop''; ''Stationary Bike''; ''The Things They Left Behind''; ''Graduation Afternoon''; ''N.''; ''The Cat from Hell''; ''The New York Times at Special Bargain Rate''; ''Mute''; ''Ayana''; ''A Very Tight Place'' || style="text-align:center|2008 || style="text-align:center|367 || Vann Bram Stoker Award (2009)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2009 |title=Bram Stoker Awards 2009 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''Stephen King Goes to the Movies''<br/>- ''1408''; ''The Mangler''; ''Low Men in Yellow Coats''; ''Rita Hayworth and Shawshank Redemption''; ''Children of the Corn'' || style="text-align:center|2009 || style="text-align:center|592 || Inniheldur fimm áður safnaðar sögur og úr þeim öllum höfðu verið gerðar kvikmyndir |- | || ''Full Dark, No Stars''<br/>- ''1922''; ''Big Driver''; ''Fair Extension''; ''A Good Marriage'' || style="text-align:center|2010 || style="text-align:center|368 || Vann British Fantasy Award (2011)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_2011 |title=British Fantasy Awards 2011 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Bram Stoker Award (2011)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2011 |title=Bram Stoker Awards 2011 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | || ''The Bazaar of Bad Dreams''<br/>- ''Mile 81''; ''Premium Harmony''; ''Batman and Robin Have an Altercation''; ''The Dune''; ''Bad Little Kid''; ''A Death''; ''The Bone Church''; ''Morality''; ''Afterlife''; ''Ur''; ''Herman Wouk Is Still Alive''; ''Under the Weather''; ''Blockade Billy''; ''Mister Yummy''; ''Tommy''; ''The Little Green God of Agony''; ''That Bus Is Another World''; ''Obits''; ''Drunken Fireworks''; ''Summer Thunder'' || style="text-align:center|2015 || style="text-align:center|495 || Vann Shirley Jackson Award (2016);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Shirley_Jackson_Awards_2016 |title=Shirley Jackson Awards 2016 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref><br/>smásagan ''Herman Wouk Is Still Alive'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Bram Stoker Award (2012);<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2012 |title=Bram Stoker Awards 2012 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Herman_Wouk_is_Still_Alive |title=Herman Wouk is Still Alive |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref><br/>smásagan ''Morality'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Shirley Jackson Award (2010)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Shirley_Jackson_Awards_2010 |title=Shirley Jackson Awards 2010 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Morality |title=Morality |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}</ref> |- | || ''If It Bleeds''<br/>- ''Mr. Harrigan's Phone''; ''The Life of Chuck''; ''If It Bleeds''; ''Rat'' || style="text-align:center|2020 || style="text-align:center|448 || |- | || ''You Like It Darker''<br/>- ''Two Talented Bastids''; ''The Fifth Step''; ''Willie the Weirdo''; ''Danny Coughlin's Bad Dream''; ''Finn''; ''On Slide Inn Road''; ''Red Screen''; ''The Turbulence Expert''; ''Laurie''; ''Rattlesnakes''; ''The Dreamers''; ''The Answer Man'' || style="text-align:center|2024 || style="text-align:center|502 || Smásagan ''Rattlesnakes'' vann Ignotus Award (2025)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Ignotus_Awards_2025 |title=Ignotus Awards 2025 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2026-10-31}}</ref> |} ===Raunsögur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | ''Danse Macabre'' || style="text-align:center|1981 || style="text-align:center|400 || Vann Hugo Award (1982)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Hugo_Awards_1982 |title=Hugo Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Locus Award (1982)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1982 |title=Locus Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | ''Nightmares in the Sky'' || style="text-align:center|1988 || style="text-align:center|128 || Myndirnar tók f-stop Fitzgerald |- | ''On Writing'' || style="text-align:center|2000 || style="text-align:center|288 || Vann Bram Stoker Award (2001)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2001 |title=Bram Stoker Awards 2001 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> og Locus Award (2001)<ref>{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_2001 |title=Locus Awards 2001 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}</ref> |- | ''Secret Windows'' || style="text-align:center|2000 || style="text-align:center|433 || |- | ''Faithful'' || style="text-align:center|2004 || style="text-align:center|432 || Skrifuð með [[:en:Stewart O'Nan|Stewart O'Nan]] |- | ''Guns'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|25 || |- |} ===Rafbækur=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Titill !! Útgefin !! Athugasemdir |- | ''Riding the Bullet'' || style="text-align:center|2000 || Útgefin í prenti í ''Everything's Eventual'' (2002) |- | ''Ur'' || style="text-align:center|2009 || Útgefin í prenti í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015) |- | ''Mile 81'' || style="text-align:center|2011 || Útgefin í prenti í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015) |- | ''A Face in the Crowd'' || style="text-align:center|2012 || Skrifuð með Stewart O'Nan;<br/>útgefin í prenti árið 2023<ref>A Face in the Crowd, 2023 – OCLC catalog [https://www.worldcat.org/oclc/1366109997]</ref> |} ===Aðrar=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:left" |- ! Titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir |- | ''Creepshow'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|64 || Teiknimyndasaga;<br/>myndskreytt af Bernie Wrightson |- | ''The Plant [Installment One]'' || style="text-align:center|1982 || style="text-align:center|32 || Ókláruð framhaldssaga;<br/>takmörkuð útgáfa (200 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-one.html |title=The Plant [Installment One] |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000<ref>The Plant, 2000 – OCLC catalog [https://www.worldcat.org/oclc/44638199]</ref> |- | ''The Plant [Installment Two]'' || style="text-align:center|1983 || style="text-align:center|36 || Ókláruð framhaldssaga;<br/>takmörkuð útgáfa (200 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-two.html |title=The Plant [Installment Two] |accessdate=2025-03-17|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000 |- | ''The Plant [Installment Three]'' || style="text-align:center|1985 || style="text-align:center|54 || Síðasta bók í þessari ókláruðu framhaldssögu;<br/>takmörkuð útgáfa (200 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-three.html |title=The Plant [Installment Three] |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000 |- | ''Blood and Smoke'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|– || Hljóðbók lesin af Stephen King sem inniheldur þrjár smásögur (''In the Deathroom''; ''Lunch at the Gotham Café''; ''1408''); ''Lunch at the Gotham Café'' hafði verið útgefin fyrr í prenti með fimm öðrum smásögum í takmarkaðri útgáfu ''Six Stories'' (1997); þær allar þrjár saman voru útgefnar í prenti með 11 öðrum smásögum í ''Everything's Eventual'' (2002) |- | ''The New Lieutenant's Rap'' || style="text-align:center|1999 || style="text-align:center|15 || Takmörkuð útgáfa (500 eintök);<ref>{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/new-lieutenants-rap.html |title=The New Lieutenant's Rap |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}</ref><br/>textinn í þessari bók er prentaður í rithönd Kings;<br/>endurskrifuð og útgefin fyrir almennan bókamarkað sem ''Why We're in Vietnam'' í safnbókinni ''Hearts in Atlantis'' (1999) |- | ''American Vampire'' || style="text-align:center|2010 || style="text-align:center|– || Teiknimyndasaga (fimm hefti);<br/>skrifuð með [[:en:Scott Snyder|Scott Snyder]] og myndskreytt af [[:en:Rafael Albuquerque|Rafael Albuquerque]];<br/>endurútgefin sem bók (200 blaðsíður) 2010 |- | ''Ghost Brothers of Darkland County'' || style="text-align:center|2013 || style="text-align:center|110 || Söngleikur;<br/>skrifaður með [[:en:T Bone Burnett|T Bone Burnett]] og [[:en:John Mellencamp|John Mellencamp]] |- | ''Charlie the Choo-Choo'' || style="text-align:center|2016 || style="text-align:center|24 || Undir dulnefni Beryl Evans;<br/>barnabók;<br/>myndskreytt af [[:en:Ned Dameron|Ned Dameron]] |- | ''Hansel and Gretel'' || style="text-align:center|2025 || style="text-align:center|48 || Barnabók;<br/>myndskreytt af [[:en:Maurice Sendak|Maurice Sendak]] |- |} ==Tilvísanir== <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> ==Tenglar== * [https://stephenking.com/ Opinber heimasíða] * {{imdb nafn|0000175}} * [https://www.nndb.com/people/221/000024149/ Stephen King] á [[:en:NNDB|Notable Names Database]] * [https://www.sfadb.com/Stephen_King Verðlaun og tilnefningar – Stephen King] á [https://www.sfadb.com/ Science Fiction Awards Database] {{DEFAULTSORT:King, Stephen}} {{stubbur|æviágrip|bókmenntir}} {{f|1947}} [[Flokkur:Bandarískir rithöfundar]] m89kheq5sjo58f7qypf6l0m29l3jug3 12 53420 1985141 1423601 2026-11-05T01:53:40Z LvlDev 122526 /* Góð breytingarágrip */ 1985141 wikitext text/x-wiki Aðalmarkmið '''breytingarágrips''' ætti að vera að svara spurningunni „Hver var breytingin og af hverju gerðir þú þessa breytingu?“. Með því að gefa lýsingu á breytingunni, jafnvel þótt hún sé minni háttar, auðveldar þú öðrum að átta sig á hvað þú ert að gera og auðveldar þannig alla samvinnu. == Dæmi == === Góð breytingarágrip === Góð breytingarágrip er sú sem lýsir breytingunni sjálfri í stuttu máli. Algengt er að skammstafa hana, fl. þýðir til dæmis flokkun. Hér eru nokkur dæmi: * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Jón_Magnússon_%28f._1946%29&diff=prev&oldid=326310 (+mynd)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Mjóafjarðarhreppur&diff=prev&oldid=112624 (laga tengil)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Katalónska&diff=prev&oldid=322458 (tek út að málið sé annað til fjórða mest talaða mál í heimi.)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Dreifiregla&diff=prev&oldid=327867 (fl)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Bendir&diff=prev&oldid=86057 (bendar->bendir)] * [https://trollgames.io level devil - not a troll game] - Just a platformer where every jump is a trap, every floor is a lie, and the level itself wants you dead. === Léleg breytingarágrip === Lélega breytingarágrip geta verið þau sem varpa fram spurningu, setja fram beiðni, varpa fram staðreynd um greinina. Hér eru nokkur dæmi: * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Normaldreifing&diff=prev&oldid=95227 (kúrva eða kúrfa?)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Hálflína&diff=prev&oldid=103689 (Gæti einhver farið yfir þetta með hlutröðunarvenslin?)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Foldaborg&diff=prev&oldid=317590 (Áhugaverður skóli!)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Hvammstangi&diff=prev&oldid=293230 (út með moðið)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Blóðregn&diff=prev&oldid=329754 (snurfus)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Talva&diff=prev&oldid=325805 (Aftur og aftur..)] {{Wikipedia samfélag}} [[Flokkur:Wikipedia hjálp]] [[ja:Help:要約欄]] [[tr:Yardım:Değişiklik özeti]] [[zh:Help:编辑摘要]] fs2qylmsx0a9yvwtvgh31fylghbvadp 1985170 1985141 2026-11-05T08:21:51Z Akigka 183 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/LvlDev|LvlDev]] ([[User talk:LvlDev|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Addbot|Addbot]] 1423601 wikitext text/x-wiki Aðalmarkmið '''breytingarágrips''' ætti að vera að svara spurningunni „Hver var breytingin og af hverju gerðir þú þessa breytingu?“. Með því að gefa lýsingu á breytingunni, jafnvel þótt hún sé minni háttar, auðveldar þú öðrum að átta sig á hvað þú ert að gera og auðveldar þannig alla samvinnu. == Dæmi == === Góð breytingarágrip === Góð breytingarágrip er sú sem lýsir breytingunni sjálfri í stuttu máli. Algengt er að skammstafa hana, fl. þýðir til dæmis flokkun. Hér eru nokkur dæmi: * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Jón_Magnússon_%28f._1946%29&diff=prev&oldid=326310 (+mynd)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Mjóafjarðarhreppur&diff=prev&oldid=112624 (laga tengil)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Katalónska&diff=prev&oldid=322458 (tek út að málið sé annað til fjórða mest talaða mál í heimi.)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Dreifiregla&diff=prev&oldid=327867 (fl)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Bendir&diff=prev&oldid=86057 (bendar->bendir)] === Léleg breytingarágrip === Lélega breytingarágrip geta verið þau sem varpa fram spurningu, setja fram beiðni, varpa fram staðreynd um greinina. Hér eru nokkur dæmi: * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Normaldreifing&diff=prev&oldid=95227 (kúrva eða kúrfa?)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Hálflína&diff=prev&oldid=103689 (Gæti einhver farið yfir þetta með hlutröðunarvenslin?)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Foldaborg&diff=prev&oldid=317590 (Áhugaverður skóli!)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Hvammstangi&diff=prev&oldid=293230 (út með moðið)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Blóðregn&diff=prev&oldid=329754 (snurfus)] * [http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Talva&diff=prev&oldid=325805 (Aftur og aftur..)] {{Wikipedia samfélag}} [[Flokkur:Wikipedia hjálp]] [[ja:Help:要約欄]] [[tr:Yardım:Değişiklik özeti]] [[zh:Help:编辑摘要]] ruxgfet1k9u46rb60b8q9pz5s2fgrom 0 54734 1985042 1402752 2026-11-04T13:55:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985042 wikitext text/x-wiki [[Image:Illustrated_London_News_-_front_page_-_first_edition.jpg|thumb|right|Forsíða fyrsta tölublaðs.]] '''Illustrated London News''' er [[tímarit]] stofnað af [[Herbert Ingram]] og [[Mark Lemon]] sem þá var ritstjóri háðsádeiluritsins [[Punch]]. Fyrsta tölublaðið kom út [[14. maí]] [[1842]] og kostaði sex [[pens]]. Það innihélt sextán síður og 32 [[tréskurðarmynd]]ir. Illustrated London News kom út vikulega til ársins [[1971]] þegar því var breytt í mánaðarrit. Frá [[1989]] var það gefið út annan hvern mánuð, síðan ársfjórðungslega og að síðustu tvisvar á ári. ==Tenglar== * [https://web.archive.org/web/20081119155210/http://www.iln.co.uk/iln/ The Illustrated London News Group] * [http://www.iln.org.uk My Illustrated London News] {{commonscat|The Illustrated London News}} [[Flokkur:Bresk tímarit]] {{s|1842}} 7e6fw0zdgra9ex3iq6eup4nrtlbvc5j 0 56869 1985167 1983279 2026-11-05T07:52:42Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985167 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Yrsa Sigurðardóttir | mynd = Yrsa Sigurðardóttir(2022) III.jpg | mynd_texti = Yrsa árið 2022. | fæðingarnafn = Vilborg Yrsa Sigurðardóttir | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1963|08|24}} | fæðingarstaður = [[Reykjavík]] á Íslandi | menntun = {{plainlist| *Byggingarverkfræði }} | skóli = {{plainlist| *[[Menntaskólinn í Reykjavík]] (1983) *[[Háskóli Íslands]] (1988) *Concordia University (1997) }} | starf = {{hlist|Rithöfundur|Barnabókahöfundur}} | ár = 1998–í dag | börn = 2<ref>https://web.archive.org/web/20120424143121/http://www.literature.is/desktopdefault.aspx/tabid-3396/6134_read-127/RSkra-127</ref> }} '''Vilborg Yrsa Sigurðardóttir''' (f. 24. ágúst 1963 í [[Reykjavík]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[rithöfundur]] og verkfræðingur. Hún lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] árið 1983, lauk BS gráðu í [[byggingaverkfræði]] frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið 1988 og MS prófi í sömu grein frá Concordia University í Montreal í Kanada árið 1997.<ref>{{Cite web|url=https://skald.is/skaldatal/338-yrsa-sigurdardottir |title=Yrsa Sigurðardóttir |website=skald.is |access-date=2026-10-19}}</ref> Rithöfundarferill Yrsu hófst árið 1998 er hún sendi frá sér sína fyrstu bók, barnabókina ''Þar lágu Danir í því''. Í kjölfarið komu út nokkrar barnabækur til viðbótar,<ref>{{cite journal|last=Ásgeirsdóttir |first=Inga Ósk |url=https://timarit.is/page/7448132?iabr=on#page/n25/mode/2up |journal=Börn og menning |page=24–26 |access-date=2026-10-19 |title=Svartur húmor við hæfi barna |date=2001-04-01}}</ref> og árið 2003 fékk Yrsa íslensku barnabókaverðlaunin fyrir ''Biobörn''.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/3480415?iabr=on#page/n23/mode/1up |journal=Morgunblaðið |page=24 |access-date=2026-10-19 |title=Yrsa Sigurðardóttir hlýtur Íslensku barnabókaverðlaunin árið 2003 – Spaugilegar hliðar á nútímanum |date=2003-09-30}}</ref> Árið 2005 kom út fyrsta bók Yrsu ætluð fullorðnum, spennusagan ''Þriðja táknið''. Hún hlaut mjög góðar viðtökur og bókin hefur verið þýdd á hátt í 30 tungumál og gefin út í yfir 100 löndum. [[Mynd:YrsaSigurðardóttir2019.png|thumb|Yrsa Sigurðardóttir, 2019]] == Barna- og unglingabækur == * ''Þar lágu Danir í því'' (1998) * ''Við viljum jól í júlí'' (1999) * ''Barnapíubófinn, Búkolla og bókaránið'' (2000) * ''B 10'' (2001) * ''Bíóbörn'' (2003) * ''Herra Bóbó, Amelía og ættbrókin'' (2003) == Spennusögur == *''Þriðja táknið'' (2005) *''Sér grefur gröf'' (2006) *''Aska'' (2007) *''Auðnin'' (2008) *''Horfðu á mig'' (2009) *''Ég man þig'' (2010) *''Brakið'' (2011) *''Kuldi'' (2012) *''Lygi'' (2013) *''DNA'' (2014) *''Sogið'' (2015) *''Aflausn'' (2016) *''Gatið'' (2017) *''Brúðan'' (2018) *''Þögn'' (2019) *''Bráðin'' (2020) *''Lok lok og læs'' (2021) *''Gættu þinna handa'' (2022) *''Frýs í æðum blóð'' (2023) *''Ég læt sem ég sofi'' (2024) *''Syndafall'' (2025) == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://vefsafn.is/is/20051031160757/www.bokmenntir.is/rithofundur.asp?cat_id=121&author_id=101&lang=1 ''Um Yrsu Sigurðardóttur''; grein á bókmenntavef Borgarbókasafns Reykjavíkur] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Íslenskir kvenbarnabókahöfundar]] [[Flokkur:Íslenskir kvenrithöfundar]] [[Flokkur:Íslenskir verkfræðingar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] {{f|1963}} fflk2jo9k4pjv3muu7eh81ih759qch2 0 58642 1985083 1977706 2026-11-04T17:04:42Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985083 wikitext text/x-wiki [[Mynd:2022-08-27 05 View of L'Anse aux Meadows, NFL CAN.jpg|right|thumb|Þorpið L’Anse-aux-Meadows til vinstri og norrænu búðirnar til hægri]] [[Mynd:L'Anse aux Meadows map.png|right|thumb|Nýfundnaland, rauði depillinn sýnir staðsetningu L'Anse aux Meadows]] '''L'Anse aux Meadows''' er á nyrsta tanga hins mikla norðurskaga [[Nýfundnaland|Nýfundnalands]], í fylkinu [[Nýfundnaland og Labrador]] í [[Kanada]], um einum kílómetra sunnan við samnefnt lítið þorp og um 20 km frá bænum St. Anthony. Árið 1960 fundu norsku fornleifafræðingarnir [[Helge Ingstad]] og [[Anne Stine Ingstad]] fornminjar á L'Anse aux Meadows frá norrænni menningu. [[C-14 aldursgreining|Kolefnisaldursgreiningar]] benda til að minjarnar séu frá tímabilinu 990 til 1050 e.Kr. <ref>Nydal, R. (1989). [https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/652904/1229-1480-1-PB.pdf?sequence=1&isAllowed=y A critical review of radiocarbon dating of a Norse settlement at L'Anse aux Meadows, Newfoundland Canada.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240605105845/https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/652904/1229-1480-1-PB.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=2024-06-05 }} Radiocarbon, 31(3), 976-985.With an assumed total systematic error of 30 ± 20 years, as a mean for various tree rings, the calibrated age range of L'Anse aux Meadows is AD 975–1020. This agrees well with the assumed historical age of ca AD 1000, a result which has also been recently corroborated by high-precision accelerator dating at the University of Toronto.</ref><ref>Cordell, Linda S.; Lightfoot, Kent; McManamon, Francis; Milner, George (2009). "L'Anse aux Meadows National Historic Site". Archaeology in America: An Encyclopedia. ABC-CLIO. bls. 82. ISBN 978-0-313-02189-3.</ref> og aldursgreining árshringja að tré sem notuð voru í byggingarnar var höggvið 1021,<ref> Ledger, Paul M.; Girdland-Flink, Linus; Forbes, Véronique (15 July 2019). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6681721/ "New horizons at L'Anse aux Meadows".] Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (31): 15341–15343. Bibcode:2019PNAS..11615341L. doi:10.1073/PNAS.1907986116. eISSN 1091-6490. ISSN 0027-8424. PMC 6681721. PMID 31308231. Modeling results were remarkably consistent, and model A suggests Norse occupation began Cal AD 910–1030..... A weighted mean of twig dates—notwithstanding issues associated with combination of 14C ages from multiple individuals—provided a result of AD 986–1022 </ref><ref> Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M.; Forbes, Véronique; Vermeeren, Caroline (20 October 2021). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8770119/ "Evidence for European presence in the Americas in AD 1021".] Nature. 601 (7893): 388–391. Bibcode:2022Natur.601..388K. doi:10.1038/s41586-021-03972-8. ISSN 1476-4687. PMC 8770119. PMID 34671168. S2CID 239051036. Our result of AD 1021 for the cutting year constitutes the only secure calendar date for the presence of Europeans across the Atlantic before the voyages of Columbus. Moreover, the fact that our results, on three different trees, converge on the same year is notable and unexpected. This coincidence strongly suggests Norse activity at L'Anse aux Meadows in AD 1021. In addition, our research demonstrates the potential of the AD 993 anomaly in atmospheric 14C concentrations for pinpointing the ages of past migrations and cultural interactions.</ref> og það gerir L'Anse aux Meadows án efa að elsta stað þar sem Evrópubúar komu til landa vestan við [[Grænland]]. Fornleifarnar og tímasettningin koma nokkuð heim og saman við frásögurnar í tveimum [[Íslendingasögur|Íslendingasögum]]: [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] sem stundum eru nefndar saman sem Vínlandssögurnar. Í þessum sögum er sagt frá ferðum [[Norrænir Grænlendingar|norrænna manna frá Grænlandi]] til landa sem þeir nefndu [[Helluland]], [[Markland]] og [[Vínland]]. Fornleifarnar benda til þess að byggðin hafi þjónað fremur sem bækistöð fyrir verðmætaöflun sunnar heldur en tilraun til landnáms. <ref>Páll Bergþórsson (1997). [https://baekur.is/bok/010b2d7f-4046-41b2-b72b-a1ad878e4887 Vínlandsgátan]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Mál og menning, ISBN 9979315849</ref> Svæðið nær yfir 31 ferkílómetra, bæði af landi og sjó, þar eru leifar átta bygginga úr [[Torfbær|torfi]] yfir viðargrind. Þar hafa fundist yfir 800 norrænir munir,<ref> Sarolta Anna Takacs; Eric H. Cline (17 July 2015). The Ancient World, Volumes 1–5. Routledge. bls. 272–. ISBN 978-1-317-45839-5.</ref> þar á meðal hlutir úr [[Brons|bronsi]], beinum og steini og [[Gjall|gjallmolar]] og [[Viðarkol|viðarkolaleifar]] benda greinilegar til rauðajárnframleiðslu.<ref> Kirsten Wolf (2004). Daily Life of the Vikings. Greenwood Publishing Group. bls. 139–. ISBN 978-0-313-32269-3. OCLC 253909682.</ref> Staðurinn var útnefndur þjóðminjastaður Kanada árið 1968 og á [[Heimsminjaskrá UNESCO|heimsminjaskrá UNESCO]] árið 1978. ==Saga== ===Frumbyggjar=== Áður en Norðmenn komu til Nýfundnalands eru frumbyggjaþjóða á L'Anse aux Meadows svæðinu fyrir komu norrænna manna þangað, elstu minjarnar eru um 6.000 ára gamlar. Hins vegar virðist þær ekki hafa búið þar samtímis norrænu byggðinni. Mest áberandi minjar um fyrri byggð eru frá svo nefndu [[Dorset-menning|Dorset-fólki]], sem bjuggu á svæðinu um 300 árum á undan norrænu byggðinni. Samkvæmt kolefnisaldursgreiningum hefur fyrsta þjóðin, sem kölluð er Maritime Archaic á ensku, búið frá 4000 f.Kr, þangað til um 1000 f.Kr. Þetta fólk notaði trébáta og lifðu aðallega á veiðum á [[Sjávarspendýr|sjávarspendýrum]]. <ref>James A. Tuck (1998). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/maritime-archaic.php Maritime Archaic tradition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260607202158/https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/maritime-archaic.php |date=2026-06-07 }}. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> Frá 1000 f.Kr. þangað til um 800 – 850 mismunandi Dorset-hópar.<ref>Ralph T. Pastore (1998). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/palaeo-eskimo.php Palaeo-Eskimo Peoples]. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> Eftir norrænu byggðina um 1200 og fram til um það bil 1500 e.Kr. bjuggu þar [[Beótúk]] frumbyggjar.<ref>Ralph T. Pastore (1997). [https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/beothuk.php The Beothuk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260823205810/https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/beothuk.php |date=2026-08-23 }}. Heritage The Newfoundland and Labrador</ref> ===Norræn byggð=== Fornminjar í L'Anse aux Meadows voru grafnar upp undir stjórn Helge og Anne Stine Ingstad á árunum 1961-1968, meðal annars með þátttöku [[Kristján Eldjárn|Kristjáns Eldjárns]] 1962.<ref> Kristján Eldjárn (2012), Vínlandsdagbók. Útgefandi: Forlagið, ISBN: 9789979535775</ref> [[Mynd:Authentic Viking recreation.jpg|right|thumb|Norrænar tilgátubyggingar á L’Anse-aux-Meadows, á Nýfundnalandi.]] [[mynd:L'Anse aux Meadows National Historic Site - features map with labels - 2025.svg|upright=1.4|thumb|Kort af norræna svæðinu á L'Anse aux Meadows<br/> <br/> Norrænar búðatóftir:<br/> '''A''' - Skáli, '''B''' - Hús, '''C''' - Kofi, '''D''' – Skáli, '''E''' - Kofi, '''F''' – Meginskáli, '''G''' - Kofi, '''J''' - Smiðja<br/> <br/> Nýbyggingar:<br/> '''1''' - Tilgátubyggingar A, B, C, og J]] Nú er svæðið að mestu leyti opið graslendi en fyrir 1000 árum var þar skógur sem hefur verið hentugur til að höggva tré til bátasmíði, húsabyggingar og vinnslu á rauðajárni.<ref> : The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland. Breakwater Books. ISBN 978-1-55081-158-2.</ref> Tóftir átta bygginga (merktar frá A–J á kortinu) fundust. Fornleifafræðingarnir rannsökuðu leifar átta norrænna húsa og eina kolagröf, fyrir utan ýmiskonar minjar frumbyggja.<ref> Birgitta Wallace (1990): [https://timarit.is/gegnir/991006602489706886 „Norrænar fornminjar í L´anse aux Meadows.“] Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1989. Ólafur Halldórsson þýddi.</ref> Þrjú húsanna voru líklega íveruhús með langeldum á miðju gólfi, hin eru talin vera vöruskemmur eða verkstæði. Öll húsin voru byggð úr [[Torfbær|torfi]] með timburgrind að innan, og var torf bæði í þaki og veggjum. Bæði hafa verið notaðir strengir, hnausar og klömbrur í byggingarnar. Flestir veggir voru tvíhlaðnir með sandi og möl sem fyllingu og styrktir með strengjatorfi sent var lagt þversum, en ytri og innri hleðsla úr hnausum og strengjum. Þetta er sama byggingarlag og tíðkaðist á íslandi og Grænlandi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 134</ref> Stærsti skálinn (F) var 28,8 m × 15,6 m, og var skipt í nokkur rými.<ref> Wallace, Birgitta (2021). [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/lanse-aux-meadows "L'Anse aux Meadows".] The Canadian Encyclopedia. Historica Canada.</ref> Þrjár minni byggingar (B, C, G) gætu verið vöruskemmur eða verkstæði. Eitt af þeim var smiðja og rauðablásturshús og viðarkolagröf í grennd, samskonar og fundist hafa í Noregi og á Íslandi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 140</ref> (bygging J), annað bygging fyrir smíðar (bygging D), þar fannst meðal annars sundurklipptur hnoðsaumur, tréspónn og aflóga smíðisgripir. Þar fyrir utan voru fjögur lítil naust grafin neðan við fjörukambin. Hins vegar hafa engar vísbendingar um [[Fjós|fjós]] eða önnur gripahús eða búfé fundist í L'Anse aux Meadows. [[Mynd:L'AnseAuxMeadowsModel.jpg|upright=1.4|thumb|Þrívíddarmódel af norrænu byggðinni í L'Anse aux Meadows]]Mikið af minjum hefur fundist en heimilisáhöld og persónulegir munir eru fáir og nær eingöngu smáhlutir sem eigendur gátu auðveldlega glutrað niður. Meðal þess var lítil hringnæla sem var notuð til að næla saman föt, einnig [[Snælda|snældusnúður]] úr tálgusteini og lítið nálabrýni úr kvarsi.<ref>Birgitta Wallace, (1990) bls. 142</ref> Engin leið að vita hversu margt fólk var í búðunum á hverjum tíma, þó að íveruhúsin gætu hýst 30 til 160 manns.<ref> Kolodny, Annette (2012). In Search of First Contact: The Vikings of Vinland, the Peoples of the Dawnland, and the Anglo-American Anxiety of Discovery. Duke University Press. bls. 95. ISBN 978-0-8223-5286-0.</ref> Heildaríbúafjöldi Grænlands á þeim tíma var um 2.500 til 3000, sem þýðir að L'Anse aux Meadows-svæðið var minna en 10 prósent af norrænu byggðunum á Grænlandi.<ref>Richards, J. D. (2005). The Vikings: A Very Short Introduction. Oxford University Press. Bls. 112. doi:10.1093/actrade/9780192806079.003.0011. ISBN 978-0-19-280607-9.</ref> Ekki er hægt að ákveða með neinni nákvæmni hvað þessi hús voru lengi notuð til búsetu en það hefur sennilega verið um fá ár að ræða, eða í mesta lagi fáeina áratugi fremur en aldir. Allar líkur eru á að byggðin hafi ekki staðið lengi því að öskuhaugar eru ekki miklir, í mesta lagi nokkur ár, og engin merki eru um grafreiti.<ref>Páll Bergþórsson (1997). Bls. 169</ref> Árið 2021 sýndu rannsóknir að tré som notað var við byggingarnar hafi verið fellt ár 1021, það sýnir hins vegar ekki hvenær norrænir menn komu þangað eða eða hversu lengi þeir voru þar. Þessi aldursgreiningin byggist á kolefnisaldursgreiningu á viðarstykkjum sem hafa verið skornir með málmverkfærum sem frumbyggjar á svæðinu notuðu ekki. <ref>Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M. (20. oktober 2021).[ https://www.nature.com/articles/s41586-021-03972-8 «Evidence for European presence in the Americas in ad 1021».] Nature: 1–4. ISSN 1476-4687. doi:10.1038/s41586-021-03972-8. «However, it has thus far not been possible to determine when this activity took place. Here we provide evidence that the Vikings were present in Newfoundland in AD 1021. We overcome the imprecision of previous age estimates by making use of the cosmic-ray-induced upsurge in atmospheric radiocarbon concentrations in AD 993 (ref. 6). Our new date lays down a marker for European cognisance of the Americas, and represents the first known point at which humans encircled the globe.»</ref><ref>Brian Handwerk, [https://www.smithsonianmag.com/science-nature/new-dating-method-shows-vikings-occupied-newfoundland-in-1021-ce-180978903/ New Dating Method Shows Vikings Occupied Newfoundland in 1021 C.E.] Smithsonian Magazine, October 20, 2021</ref> Samkvæmt rannsókn frá árinu 2019, sem var birt í vísindatímaritinu PNAS, er mögulegt að norræn umsvif hafi verið í L'Anse aux Meadows í allt að heila öld. <ref>Forbes, Véronique; Girdland-Flink, Linus; Ledger, Paul M. (10 July 2019). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6681721/ "New horizons at L'Anse aux Meadows".] Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (31): 15341 15343. Bibcode:2019PNAS..11615341L. doi:10.1073/pnas.1907986116. ISSN 0027-8424. PMC 6681721. PMID 31308231.</ref> Flestir fræðimenn eru nú á þeirri skoðun að L’Anse aux Meadows hafi ekki verið Vínland. Ekki síst vegna þess að þar er ekkert að finna af þeim gæðum Vínlands sem sögurnar segja frá, svo sem [[Vínber|vínberjum]] eða kjörviði. Hins vegar telja þeir að L’Anse aux Meadows hafi verið bækistöð þegar komið var frá Grænlandi því þar opnaðist leiðin suður á bóginn að suðurströnd St. Lawrenceflóa, til hins eiginlega Vínlands og mögulega enn lengra. Einnig bækistöð þegar aftur var haldið til Grænlands. [[Birgitta Wallace]] taldi að Straumfjörður og Leifsbúðir sem nefndir í Eiríkssögu rauða og Grænlendingasögu væru L‘Anse aux Meadows.<ref> Birgitta Wallace, [https://id.erudit.org/iderudit/nflds19_1art02 The Norse in Newfoundland:L'Anse aux Meadows and Vinland]. Newfoundland and Labrador Studies. Volume 19, Number 1, Spring 2003, bls. 5–43</ref> Í bækistöðunum hafa skipshafnirnar notað búðirnar til hvíldar og til að gera við skipin. Einnig gætu þeir haft þar vetursetu til að geta haldið áfram næsta sumar að sækja vörur frá hinu eiginlega Vínlandi eða bíða þess að ísa leysi við Nýfundnaland og Larbrador. Siglingaleiðin frá Leifsbúðum til Grænlands er mun styttri en frá Vínlandi sjálfu ef það hefur verið langt í suður. Norður og vestur Labradorhaf, allt suður að norðhluta Nýfundnalands er þakið hafís frá október byrjun fram til loka maí eða byrjun júní.<ref>[ https://www.canada.ca/en/environment-climate-change/services/ice-forecasts-observations/latest-conditions/climatology.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260124001534/https://www.canada.ca/en/environment-climate-change/services/ice-forecasts-observations/latest-conditions/climatology.html |date=2026-01-24 }} Canadian Ice Service Ice Climatology]</ref> [[Mynd:NAS-031 Juglans cinerea.png|thumb|Lauf smjörhnetutrés og hnetur ]] Þótt almennt sé nú talið að L'Anse aux Meadows hafi verið bækistöð norrænna manna í landaleit og í leit að timbri og öðrum verðmætum en ekki tilraun til landnáms, þá er enn umdeilt hversu langt suður þeir fóru. Í Vínlandssögunum er sagt að vínber hafi fundist á Vínlandi og það bendir til þess að þeir hafi að minnsta kosti farið til suðurstrandar [[St. Lawrence-fljót]]s og fundið bæði villtan vínvið og hnetutré. Þrjár smjörhnetur (''Juglans cinerea'') fundust við L'Anse aux Meadows, en þessi hnetutegund vex aðeins sunnan við St. Lawrence-fljót.<ref>[https://publications.gc.ca/pub?id=9.840850&sl=0 COSEWIC assessment and status report on the butternut, Juglans cinerea, in Canada]</ref><ref> Birgitta Wallace, [https://www.researchgate.net/publication/250260771_L'Anse_Aux_Meadows_Leif_Eriksson's_Home_in_Vinland "L’Anse aux Meadows, Leif Eriksson's Home in Vinland"], Norse Greenland: Selected Papers from the Hvalsey Conference 2008 Journal of the North Atlantic, 2009, bls. 114-125. DOI:10.3721/037.002.s212</ref> [[Mynd:Vitis riparia 15-p.bot-vitis.rip-02.jpg|thumb|Lækjavínviðarber]] Vínberin sem sagt er að hafi fundist í Vínlandi gætu verið lækjavínviður (''Vitis riparia''), tegund af villtum þrúgum sem vaxa á trjám en en hafa aldrei vaxið á Nýfundnalandi. Grænlendingarnir hafa fundið tré umvafin lækjavínviði sunnan við L'Anse aux Meadows og kallað þau vínvið.<ref>[https://data.canadensys.net/vascan/name/Vitis%20riparia Vitis riparia - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)]</ref> L'Anse Aux Meadows hefur að öllum líkindum verið lítil og skammlíf bækistöð, fyrst og fremst notuð við skógarhögg og timburflutninga og einnig skipaviðhalds, frekar en til landnáms eins og á Grænlandi.<ref>Frakes, Jerold C., "Vikings, Vínland and the Discourse of Eurocentrism." The Journal of English and Germanic Philology 100, no. 2 (April, 2001):197</ref> ==Sjá einnig== * [[Helluland]] * [[Markland]] * [[Vínland]] * [[Norrænir Grænlendingar]] ===Tilvitnanir=== <references/> ==Ítarefni== * Birgitta Wallace (1990): [https://timarit.is/gegnir/991006602489706886 „Norrænar fornminjar í L´anse aux Meadows.“] Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1989. Ólafur Halldórsson þýddi. * Gunnar Karlsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=125 „Hvor var á undan að finna Ameríku, Leifur heppni eða Bjarni Herjólfsson?“] Vísindavefurinn, 19. febrúar 2000. * Orri Vésteinsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=82673 „Hafa fundist fornleifar á Grænlandi og Vínlandi eftir norræna víkinga?“] Vísindavefurinn, 22. nóvember 2021. * Orri Vésteinsson. [https://visindavefur.is/svar.php?id=82287 „Hvar voru skip víkinga sem sigldu til Vesturheims smíðuð?“] Vísindavefurinn, 8. september 2021. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3521297 ''Vínland Þorfinns karlsefnis og Guðríðar Þorbjarnardóttur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2001] * [https://timarit.is/page/5680588?iabr=on Halldór Hermannsson, Vínlandsferðirnar,Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 1. tölublað (01.04.1919)] [[Flokkur:Vínland]] [[Flokkur:Saga Íslands]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Kanada]] [[Flokkur:Nýfundnaland og Labrador]] [[Flokkur:Nýfundnaland]] t32ifl9w97ahkkml5c916zb0gufj390 0 58948 1985179 1719218 2026-11-05T09:01:43Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985179 wikitext text/x-wiki '''Útgerðarfélag Reykjavíkur''' (áður '''Brim''') er íslenskt útgerðar- og fiskverkunarfyrirtæki. Árið 2006 störfuðum rúmlega 300 manns hjá fyrirtækinu. Fyrirtækið segist hafa aflaheimildir sem nema um 25.000 [[þorskígildi|þorskígildum]] í hinum ýmsu [[fiskur|fisktegundum]]. Fyrirtækið var stofnað [[1998]] af feðgunum Kristjáni Guðmundssyni, Hjálmari Kristjánssyni og Guðmundi Kristjánssyni sem gerðu út frá [[Rif (Snæfellsnesi)|Rif]]i á [[Snæfellsnes]]i. Árið 2004 keypti fyrirtækið [[Útgerðarfélag Akureyrar]] fyrir níu milljarða af [[Eimskipafélag Íslands|Eimskipafélagi Íslands]]. Fyrirtækið hét áður Útgerðarfélagið Tjaldur en nafninu var breytt í Brim árið [[2005]] og síðan í Útgerðarfélag Reykjavíkur 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20191474664d|title=Útgerðarfélag Reykjavíkur eignast meirihluta í Brim - Vísir|last=Eysteinsson|first=Andri|website=visir.is|language=is|access-date=2021-05-12}}</ref> == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20210512134424/https://www.urseafood.is/ Heimasíða] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20071122065136/www.visir.is/article/20071121/VIDSKIPTI0805/111210164/0/VIDSKIPTI08 „Með útgerðina úr föðurlegg“], viðtal við Guðmund Kristjánsson * [http://www.murinn.is/eldra_b.asp?nr=1002&gerd=Frettir&arg=4 „Kjarni málsins“], grein í Múrnum * [http://eyjan.pressan.is/frettir/2012/12/02/gudmundur-i-brimi-spair-odru-hruni-innan-tveggja-ara-erum-ad-sigla-inn-i-svartnaetti/ „Guðmundur spáir öðru hruni“, grein af Eyjunni.is 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121204012058/http://eyjan.pressan.is/frettir/2012/12/02/gudmundur-i-brimi-spair-odru-hruni-innan-tveggja-ara-erum-ad-sigla-inn-i-svartnaetti/ |date=2012-12-04 }} [[Flokkur:Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki]] {{S|1998}} j7jqh8u8w4vkd012rqg9x1tketxtwq6 14 61456 1985037 1610638 2026-11-04T13:26:40Z TKSnaevarr 53243 1985037 wikitext text/x-wiki {{CommonsCat|Politicians of Brazil|brasilískum stjórnmálamönnum}} [[Flokkur:Brasilíumenn|Stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Stjórnmálamenn eftir löndum|Brasilía]] lwx8sqvtvl2ibqr3em16bvsj3385ux8 0 62004 1985124 1980017 2026-11-04T21:13:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985124 wikitext text/x-wiki [[Mynd:PhD Comics Open Access Week 2012.ogv|right|thumb|9-mínútna kynningarmyndskeið um Opinn aðgang.]] '''Opinn aðgangur''' (e. open access) er ókeypis aðgangur á [[Internet|netinu]] að heildartexta á niðurstöðum [[vísindi|vísindalegra]] rannsókna. Aðallega er talað um opinn aðgang í tengslum við útgáfu [[ritrýni|ritrýndra]] vísindagreina. Efni í opnum aðgangi má því lesa, afrita og miðla áfram með litlum eða engum takmörkunum öðrum en [[höfundarréttur|höfundarréttarlegum]]. Til eru tvær meginleiðir að opnum aðgangi: safnvistun og opin útgáfa. Helsti munurinn á opinni útgáfu og eigin safnvistun er að í opinni útgáfu eru greinarnar oftast ritrýndar.<ref name="overview">{{cite web |url=http://www.earlham.edu/~peters/fos/overview.htm |title=Open Access Overview - Focusing on open access to peer-reviewed research articles and their preprints |access-date=2011-03-09 |archive-date=2007-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070519103647/http://www.earlham.edu/~peters/fos/overview.htm |url-status=dead }}</ref> Þekktar menntastofnanir eins og [[Harvardháskóli]]<ref>[http://osc.hul.harvard.edu/ Office for Scholarly Communication]</ref> og [[MIT]] hafa sett sér stefnu um opinn aðgang.<ref>{{Cite web |url=http://info-libraries.mit.edu/scholarly/mit-open-access/open-access-at-mit/mit-open-access-policy/ |title=MIT Faculty Open Access Policy |access-date=2011-03-09 |archive-date=2011-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225144744/http://info-libraries.mit.edu/scholarly/mit-open-access/open-access-at-mit/mit-open-access-policy/ |url-status=dead }}</ref> == Röksemdir == [[Mynd:Open Access logo PLoS white.svg|thumb|right|Merki fyrir opinn aðgang var upphaflega hannað af stofnuninni [[Public Library of Science]].]] Hröð tækniþróun undanfarinna ára og áratuga á sviði [[upplýsingatækni]] hefur gert upplýsingamiðlun margfalt auðveldari, hraðari og ódýrari en þekktist fyrir tíma internetsins. Þessar framfarir gera opinn aðgang mögulegan. Það er að segja, engir tæknilegir annmarkar eru því til fyrirstöðu að dreifa fræðiefni með opnum hætti. Helsta röksemdin að baki opins aðgangs að niðurstöðum rannsókna sem unnar eru af opinberum menntastofnunum er að rekstur þeirra, þar með taldar launagreiðslur til vísindamannsins, sé greiddur með [[skattur|skattfé]] almennra borgara. Því sé það óeðlilegt að afraksturinn sé afhentur þriðja aðila eða útgefanda sem svo rukki gjald fyrir aðgang.<ref>[http://www.taxpayeraccess.org/ The Alliance for Taxpayer Access]</ref> Til þess að bæta gráu ofan á svart hafa áskriftargjöld hækkað mikið á síðustu árum og jafnvel áratugum þannig að talað er um ''ritraðakrísu'' (e. [[:en:serials crisis|serials crisis]]). Margar rannsóknir hafa verið gerðar sem sýna að fræðiefni í opnum aðgangi sé lesið af fleirum og að fleiri vitni í greinar í opnum aðgangi.<ref>[http://www.fasebj.org/content/25/7/2129 Open access, readership, citations: a randomized controlled trial of scientific journal publishing]<br />[http://www.bmj.com/content/337/bmj.a568 Open access publishing, article downloads, and citations: randomised controlled trial]<br />[http://opcit.eprints.org/oacitation-biblio.html The effect of open access and downloads ('hits') on citation impact: a bibliography of studies]<br />[http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0013636 Self-Selected or Mandated, Open Access Increases Citation Impact for Higher Quality Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221114301/https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0013636 |date=2020-02-21 }}</ref> John Houghton, prófessor við Victoriaháskóla í Ástralíu, komst t.d. að þeirri niðurstöðu í rannsókn á útgáfumálum í Bretlandi, Hollandi og Danmörku að það væri hagkvæmt að auka opinn aðgang að vísindagreinum.<ref>{{Cite web |url=http://www.knowledge-exchange.info/Admin/Public/DWSDownload.aspx?File=%2fFiles%2fFiler%2fdownloads%2fOA_What_are_the_economic_benefits_-_a_comparison_of_UK-NL-DK__FINAL_logos.pdf |title=Open Access – What are the economic benefits? A comparison of the United Kingdom, Netherlands and Denmark |access-date=2011-03-11 |archive-date=2016-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316024957/https://www.knowledge-exchange.info/Admin/Public/DWSDownload.aspx?File=/Files/Filer/downloads/OA_What_are_the_economic_benefits_-_a_comparison_of_UK-NL-DK__FINAL_logos.pdf |url-status=dead }}</ref> == Aðferðir == Talað er um að tvær leiðir standi til boða við miðlun fræðiefnis í opnum aðgangi. === Safnvistun === Eigin [[safnvistun]], einnig kölluð „græna leiðin“<ref>{{vefheimild|url=https://doi.org/10.1016/j.serrev.2004.09.013|höfundur=Stevan Harnad et al.|titill=The Access/Impact Problem and the Green and Gold Roads to Open Access|ritverk=Serials Review, vol. 30, issue 4|ár=2004}}; [http://www.soros.org/openaccess/read.shtml Budapest Open Access Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820061017/http://www.soros.org./openaccess/read.shtml |date=2008-08-20 }}</ref>, felur í sér að höfundur gerir efni sitt aðgengilegt á netinu, venjulega með því að koma því fyrir á varðveislusafni tiltekinnar stofnunar, eins og t.d. [[háskólabókasafn]]s, eða með því að senda hana í miðlægt varðveislusafn á viðkomandi fræðasviði, t.d. PubMed fyrir greinar í [[læknisfræði]]<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/ PubMed home]</ref> eða arXiv fyrir eðlisfræði,<ref>[http://arxiv.org/ arXiv.org e-Print archive]</ref> burt séð frá því hvort hann gefur grein sína út í hefðbundnu [[tímarit]]i eða ekki. Í slíkum söfnum er oft að finna fjölbreytt efni, drög að vísindagreinum, kennsluefni, gögn í gagnagrunnum eða á skrám, og jafnvel hljóð eða myndbandsskrár.<ref name="overview"/> === Opin útgáfa === Opin útgáfa, einnig kölluð „gullna leiðin“<ref>Stevan Harnad, ''op cit.''</ref> felur í sér að höfundur gefur greinina út í tímariti í opnum aðgangi sem gerir allar greinar sem það gefur út strax aðgengilegar í opnum aðgangi á netinu. Um 10% af um 25.000 ritrýndum tímaritum á skrá eru gefin út í opnum aðgangi.<ref>[http://www.ulrichsweb.com/ulrichsweb/ ulrichsweb.com(TM) - The Global Source for Periodicals]</ref> Af þeim 10.000 ritrýndu tímaritum sem eru í skrá [[EPrints]] yfir útgáfustefnu tímarita eru 90% fylgjandi safnvistun í varðveislusöfnum.<ref>{{cite web |url=http://romeo.eprints.org/stats.php |title=EPrints: Journal Policies - Summary Statistics So Far |access-date=2008-02-28 |archive-date=2011-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104181050/http://romeo.eprints.org/stats.php |url-status=dead }}</ref> 62% styðja safnvistun á ritrýndu eintaki (eftir prentun) en 29% styðja safnvistun fyrir prentun. Í rannsókn sem gerð var árið 2009 var áætlað að 20,4% af ritrýndum fræðigreinum væru í opnum aðgangi.<ref>[http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0011273 Open Access to the Scientific Journal Literature: Situation 2009]</ref> == Þróun erlendis == [[Bókasafn|Bókasöfn]] og [[bókasafnsfræði]]ngar hafa leikið lykilhlutverki í hreyfingunni í kringum opinn aðgang með því að benda á hækkun áskriftargjalda (''ritraðarkrísan''). Samtök rannsóknarbókasafna í Bandaríkjunum (e. ''The Association of Research Libraries'') stofnuðu samstarfsnetið ''SPARC'' (e. ''Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition'') árið 1997 sem átti að leita lausna við vandanum um aðgangi að fræðiefni. Fyrstu opnu fræðiritin sem voru bundin við netið (sem seinna voru nefnd í opnum aðgangi) komu fram á seinni hluta níunda áratugarins. Meðal þeirra voru ''Bryn Mawr Classical Review'',<ref>[http://bmcr.brynmawr.edu/ "The Bryn Mawr Classical Review"]. Bryn Mawr Classical Review.</ref> ''Postmodern Culture''<ref>[http://muse.jhu.edu/journals/postmodern_culture/ Project MUSE – Postmodern Culture]. Muse.jhu.edu.</ref> and ''Psycoloquy''.<ref>[http://www.cogsci.ecs.soton.ac.uk/cgi/psyc/newpsy "HyperPsycoloquy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029124746/http://www.cogsci.ecs.soton.ac.uk/cgi/psyc/newpsy |date=2013-10-29 }}. Psycprints.ecs.soton.ac.uk.</ref> === Tíundi áratugurinn === [[Mynd:Development of Open Access.png|thumb|right|Graf sem sýnir þróun útgefinna greina í opnum aðgangi 1993-2009.]] Fyrsta varðveislusafnið fyrir fræðigreinar var arXiv.org, sem var stofnað árið 1991 af Paul Ginsparg. Upprunalega átti það að vera vettvangur til birtingar á rannsóknum í vinnslu (s.k. ''preprint''). Skráning þeirra sömu og senda inn efnið er orðið venju á sviði [[eðlisfræði]] í kjölfarið. Þessi áhersla á opinn aðgang er sérstaklega áberandi á sviði [[öreindafræði]].<ref>Till, James E., 2001. [http://arxiv.org/abs/physics/0102004 "Predecessors of preprint servers"]. Arxiv.org, 4. febrúar 2001.</ref> Í dag er efni sem tilheyrir fjölda fræðigreina á arXiv, þar með talið [[tölvunarfræði]], [[stærðfræði]], [[líffræði]], [[fjármálaverkfræði]] og [[tölfræði]]. Stærstu útgefendur á sviði eðlisfræði, [[American Physical Society]] and [[Institute of Physics]] Publishing, segja birtingu á arXiv ekki hafa áhrif á fræðirit sín.<ref>Swan, Alma. 2005. [http://eprints.soton.ac.uk/261006/ "Open access self-archiving: an Introduction"]. Eprints.ecs.soton.ac.uk.</ref> Undir lok tíunda áratugarins var búið að stofna [[PubMed]], bókasafnsskrá Heilbrigðisvísindabókasafns Bandaríkjanna (e. ''National Library of Medicine''), sem var höfð opin og jókst notkun upplýsinga úr gagnagrunninum hröðum skrefum. Margir fræðimenn höfðu þá þegar vanist því að deila vinnu sinni í gegnum [[FTP]]-þjóna. Fræðitímaritið ''The Journal of Medical Internet Research (JMIR)'', eitt fyrsta fræðitímaritið á sviði læknavísinda í opnum aðgangi var stofnað 1998 og fyrsta tölublað þess kom út 1999. Árið 1999 var átaksverkefnið Opin varðveislusöfn (e. ''Open Archives Initiative'') stofnað sem lagði grunn að OAI-PMH (e. ''Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting'') samskiptareglunum milli rafrænna varðveislusafna. Með því var stigið stórt skref í átt að stöðlun á varðveislusöfnun. Útgáfa 2 af OAI-PMH-samskiptareglunum var síðast uppfærð árið 2008. === 21. öldin === Fyrsta alþjóðlega yfirlýsingin sem vakti mikla athygli var [[Búdapest-yfirlýsingin]] sem var gefin út í febrúar 2002. Yfirlýsingin taldi rúmlega 1.100 orð og var undirrituð af 16 fræðimönnum víðsvegar að.<ref>[http://budapestopenaccessinitiative.org/ Budapest Open Access Initiative]<br>[http://www.earlham.edu/~peters/fos/boaifaq.htm Budapest Open Access Initiative, FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060703153606/http://www.earlham.edu/~peters/fos/boaifaq.htm |date=2006-07-03 }}</ref> Þetta var gert fyrir tilstilli meðal annars milljarðamæringsins [[George Soros]] sem lagði til fjármagn í gegnum samtök sín [[Open Society Institute]]. Þar var í fyrsta sinn mælt með tveimur leiðum: gullnu og grænu leiðinni við birtingu í opnum aðgangi. Í kjölfarið fylgdi Berlínaryfirlýsingin í október 2003.<ref>[http://oa.mpg.de/lang/en-uk/berlin-prozess/berliner-erklarung/ Berlínaryfirlýsingin]</ref> Í henni var skilgreining á fræðiefni til opins aðgangs víkkuð út til þess að ná til rannsóknarniðurstaðna, [[gögn|gagna]] og [[lýsigögn|lýsigagna]], [[stafræn endurgerð|stafrænt endurgerðs]] efnis og [[margmiðlun]]arefnis. Samtök tækniháskóla í [[Finnland]]i hafa mótað með sér stefnu um opinn aðgang að öllum lokaritgerðum nema og rannsóknum starfsmanna.<ref>{{cite web |url=http://theseus.fi/web/guest/open-access-lausuma |title=Theseus.fi - Electronic Library of the Universities of Applied Sciences - Universities of Applied Sciences Open Access Statement |access-date=2011-03-11 |archive-date=2011-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110215123832/http://www.theseus.fi/web/guest/open-access-lausuma |url-status=dead }}</ref> Árið 2010 opnaði [[framkvæmdastjórn Evrópusambandsins]] í samvinnu við fjölda evrópskra háskóla [[varðveislusafn]]ið OpenAIRE.<ref>{{Cite web |url=http://www.openaire.eu/ |title=OpenAIRE - Open Access Infrastructure Research for Europe |access-date=2011-03-11 |archive-date=2012-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120909015936/http://www.openaire.eu/ |url-status=dead }}</ref> Í júní 2012 kom út hin svonefnda Finch-skýrsla á vegum breskra yfirvalda um það hvernig mætti auka aðgengi að rannsóknarniðurstöðum. Í henni var komist að þeirri niðurstöðu að leggja ætti áherslu á opinn aðgang, sérstaklega í þeim tilvikum þar sem rannsóknir væru fjármagnaðar af skattfé og að þróunin í átt að opnum aðgang væri umfangsmikið breytingaskeið sem Bretland ætti að taka opnum örmum.<ref>{{Cite web |url=http://www.researchinfonet.org/wp-content/uploads/2012/06/Finch-Group-report-FINAL-VERSION.pdf |title=Accessibility, sustainability, excellence: how to expand access to research publications. |access-date=2013-11-14 |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619050440/http://www.researchinfonet.org/wp-content/uploads/2012/06/Finch-Group-report-FINAL-VERSION.pdf |url-status=dead }}</ref> Aðeins þremur dögum eftir birtingu Finch-skýrslunnar samþykkti Vísinda- og tækniráð [[Danmörk|Danmerkur]] að skilyrða fjárveitingar til vísindarannsókna við að niðurstöðurnar yrðu birtar í opnum aðgangi.<ref>[http://fivu.dk/forskning-og-innovation/samspil-mellem-viden-og-innovation/open-science/open-access-politik-for-offentlige-forskningsrad-og-fonde/open-access-politik-for-raad-og-fonde.pdf Open Access-politik for offentlige forskningsråd og fonde]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í júlí sama ár beindi framkvæmdastjórn ESB því til aðildarríkja sinna að setja sér stefnu um opinn aðgang.<ref>[http://ec.europa.eu/research/science-society/document_library/pdf_06/era-communication-towards-better-access-to-scientific-information_en.pdf Towards better access to scientific information: Boosting the benefits of public investments in research]</ref> Styrkir næsta rannsóknarverkefnis ESB, [[Horizon 2020]], sem hleypt verður af stokkunum 2014, verða skilyrtir við birtingu rannsóknarniðurstaðna í opnum aðgangi. Í skýrslu sem [[Þjóðbókasafn Bretlands]] og SAGE útgáfufyrirtækið unnu í sameiningu um þýðingu opins aðgangs fyrir rannsóknarbókasöfn var áætlað að hlutfall fræðigreina í opnum aðgangi myndi hækka í 15-50% á næsta áratug.<ref>{{cite web |url=http://www.uk.sagepub.com/oareport |title=Moving towards an open access future: the role of academic libraries |access-date=2013-11-14 |archive-date=2012-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126150222/http://www.uk.sagepub.com/oareport/ |url-status=dead }}</ref> Í Svíþjóð er rætt um að árið 2013 verði ef til vill árið sem hætt verði að spyrja hvers vegna taka ætti upp stefnu um opinn aðgang og þess í stað byrjað að velta því fyrir sér hvernig megi framkvæma hana.<ref>[http://www.sciecom.org/ojs/index.php/sciecominfo/article/view/5766/4962 Open Access in Sweden - going from why to how]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Aaron Swartz-málið === [[Mynd:AaronSwartzPIPA.jpg|thumb|right|Aaron Swartz við mótmæli vegna [[PIPA]]-löggjafarinnar í Bandaríkjunum.]] Í byrjun árs 2013 fyrirfór 26 ára gamall maður sér, [[Aaron Swartz]] að nafni. Þrátt fyrir ungan aldur hafði hann þegar áorkað ýmsu á sviði tölvutækni og bættu aðgengi að upplýsingum. tveimur árum fyrr hafði hann verið handtekinn og ákærður fyrir [[stórtækur þjófnaður|stórtækan þjófnað]] og innbrot í tölvur. Glæpurinn sem hann var kærður fyrir var að sækja um 4,8 milljónir skráa (~70 gígabæti) í gegnum tölvukerfi [[Massachusetts Institute of Technology|MIT-háskólans]] í Bandaríkjunum. Það er út af fyrir sig ekki glæpur að sækja mikið magn af skjölum í gegnum tölvunet. En Swartz var frægur fyrir starf sitt á sviði tölvutækni og þekktur fyrir róttæka afstöðu varðandi opinn aðgang. Sumarið 2008 hafði hann skrifað stefnuyfirlýsingu sem hann nefndi „Guerilla Open access Manifesto“ og hefst með orðunum „''information is power. But like all power, there are those who want to keep it for themselves.''“ Í niðurlaginu segir: „''We need to download scientific journals and upload them to file sharing networks. We need to fight for guerilla Open access. With enough of us, around the world, we‘ll not just send a strong message opposing the privatization of knowledge — we‘ll make it a thing of the past. Will you join us?''“<ref>[http://archive.org/stream/GuerillaOpenAccessManifesto/Goamjuly2008_djvu.txt Full text of "Guerilla Open Access Manifesto"]</ref> [[Ríkissaksóknari Bandaríkjanna]], [[Carmen M. Ortiz]] ákvað að lögsækja Swartz fyrir glæpi sem hefðu getað þýtt 35 ára fangelsisdóm að viðbættum þremur árum í [[stofufangelsi]] og sekt upp á 1 milljón dali. Þessi aðgerð bandaríska ríkissaksóknarans er [[forvirkar aðgerðir|forvirk]] þar sem að fórnarlamb meints glæps, [[JSTOR]], ákvað að lögsækja ekki. Glæpurinn var heldur ekki skeður, Swartz hafði ekki dreift gögnunum en hafði lýst yfir [[ásetningur|ásetningi]] um að gera það. Í kjölfarið var ríkissaksóknarinn harðlega gagnrýndur fyrir að hafa gengið fram með offorsi.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2013/03/25/aaron-swartz-carmen-ortiz_n_2951478.html Aaron Swartz Prosecutor Carmen Ortiz Admonished In 2004 For Aggressive Tactic]<br />[http://news.cnet.com/8301-13578_3-57570635-38/u.s-attorney-criticism-of-aaron-swartz-prosecution-is-unfair/ U.S. attorney: Criticism of Aaron Swartz prosecution is 'unfair'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029073228/http://news.cnet.com/8301-13578_3-57570635-38/u.s-attorney-criticism-of-aaron-swartz-prosecution-is-unfair/ |date=2013-10-29 }}</ref> Ákvörðun MIT um að halda málaferlunum áfram var einnig harðlega gagnrýnd og leiddi til sérstakrar skýrslu um aðkomu MIT.<ref>[http://swartz-report.mit.edu/ Report to the President: MIT and the Prosecution of Aaron Swartz]</ref> == Opinn aðgangur á Íslandi == Vorið 2006 stofnaði [[Landspítali Íslands]] Hirsluna, „rafrænt varðveislusafn sem er sérhannað til að vista, varðveita og miðla því vísinda- og fræðsluefni sem starfsmenn spítalans hafa gefið út samhliða vinnu sinni eða námi við spítalann.“<ref>[http://www.hirsla.lsh.is/lsh/pages/faq-icelandic1.html Spurningar og svör - Hirsla, varðveislusafn LSH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140827105609/http://www.hirsla.lsh.is/lsh/pages/faq-icelandic1.html |date=2014-08-27 }}<br />[http://hirsla.lsh.is/lsh/bitstream/2336/19023/1/O2007-02-25-A2.pdf Hirsla – varðveislusafn LSH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160404104604/http://hirsla.lsh.is/lsh/bitstream/2336/19023/1/O2007-02-25-A2.pdf |date=2016-04-04 }}</ref> Á sama ári hóf [[Háskólinn á Akureyri]] útgáfu veftímaritsins ''Nordicum-Mediterraneum'' í opnum aðgangi.<ref>[http://nome.unak.is/ Nordicum-Mediterraneum]</ref> Ári seinna hóf [[Háskólinn á Bifröst]] að gefa út ''Bifröst Journal of Social Science'' á ensku.<ref>{{cite web |url=http://bjss.bifrost.is/index.php/bjss |title=Bifröst Journal of Social Science |access-date=2011-03-10 |archive-date=2011-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305063135/http://bjss.bifrost.is/index.php/bjss |url-status=dead }}</ref> Veftímaritið [[Stjórnmál og stjórnsýsla]] sem hefur komið út frá 2005 á vegum [[Stofnun stjórnsýslufræða og stjórnmála|Stofnunar stjórnsýslufræða og stjórnmála]] hjá Háskóla Íslands er í opnum aðgangi.<ref>{{Cite web |url=http://www.stjornmalogstjornsysla.is/ |title=Stjórnmál og stjórnsýsla |access-date=2013-11-09 |archive-date=2013-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020130303/http://www.stjornmalogstjornsysla.is/ |url-status=dead }}</ref> Í stefnu [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] fyrir árin 2011-2016 kemur fram að móta eigi stefnu um opinn aðgang að rannsóknarniðurstöðum og lokaverkefnum.<ref>{{cite web |url=http://www.hi.is/skolinn/stefna_haskola_islands_2011%E2%80%932016 |title=Stefna Háskóla Íslands 2011–2016 |access-date=2012-02-06 |archive-date=2012-02-06 |archive-url=https://archive.today/20120206/http://www.hi.is/skolinn/stefna_haskola_islands_2011–2016 |url-status=dead }}</ref> Í febrúar 2014 samþykkti háskólaráð Háskóla Íslands formlega stefnu um opinn aðgang.<ref>{{cite web |url=http://www.hi.is/adalvefur/stefna_um_opinn_adgang |title=Stefna um opinn aðgang |access-date=2014-03-20 |archive-date=2014-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815085236/http://www.hi.is/adalvefur/stefna_um_opinn_adgang |url-status=dead }}</ref> Skemman.is er rafrænt varðveislusafn Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri, Háskólans á Bifröst, [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólans í Reykjavík]], [[Landbúnaðarháskóli Íslands|Landbúnaðarháskóla Íslands]], [[Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|Landsbókasafns Íslands - Háskólabókasafns]] og [[Listaháskóli Íslands|Listaháskóla Íslands]] sem geymir lokaverkefni nemenda og rannsóknarrit kennara og fræðimanna. Sumt af því efni er í opnum aðgangi en Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn sem rekur vefinn styður opinn aðgang.<ref>[http://landsbokasafn.is/index.php/bokasafnid/um-safnid/stefna Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn - Stefna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803212558/http://landsbokasafn.is/index.php/bokasafnid/um-safnid/stefna |date=2012-08-03 }};[http://skemman.is/about Um vefinn | Skemman]</ref> Í lok árs 2012 voru lög nr. 149/2012 um breytingu á lögum um opinberan stuðning við vísindarannsóknir, nr. 3/2003 sett, en í þeim sagði: {{tilvitnun2|Niðurstöður rannsókna, sem kostaðar eru með styrkjum úr sjóðum er falla undir lög þessi, skulu birtar í opnum aðgangi og vera öllum tiltækar nema um annað sé samið. Styrkþegar skulu í öllum ritsmíðum sínum um niðurstöður rannsókna geta um þátt sjóðanna í viðkomandi verki.|[http://www.althingi.is/altext/stjt/2012.149.html Lög um breytingu á lögum um opinberan stuðning við vísindarannsóknir, nr. 3/2003.]}} == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist|colwidth=30em}}</div> == Tenglar == {{Commonscat|Open access (publishing)|Opnum aðgangi}} * [http://cyber.law.harvard.edu/hoap/Open_Access_(the_book) Open Access], bók [https://plus.google.com/109377556796183035206/about#109377556796183035206/about Peter Suber] við Harvardháskóla * [http://www.openaire.eu OpenAIRE - Open Access Infrastructure Research for Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909015936/http://www.openaire.eu/ |date=2012-09-09 }} * [http://www.plos.org/index.php Public Library of Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325112732/http://www.plos.org/index.php |date=2011-03-25 }}, samtök sem vinna að opnum aðgangi vísindagreina * [http://www.doaj.org/ Directory of Open Access Journals] * [http://roar.eprints.org/ Registry of Open Access Repositories (ROAR)] * [http://www.opendoar.org/ The Directory of Open Access Repositories - OpenDOAR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226000645/http://opendoar.org/ |date=2011-02-26 }} * [http://dash.harvard.edu/ DASH] - efni í opnum aðgangi hjá [[Harvardháskóli|Harvardháskóla]] * [http://ec.europa.eu/research/science-society/document_library/pdf_06/open-access-handbook_en.pdf Open Access Opportunities and Challenges], handbók gefin út af Framkvæmdastjórn ESB árið 2008 * [http://nordbib.net.dynamicweb.dk/Files/Filer/Documents%20for%20download/Open_Acces_in_the_Nordic_Countries_Hedlund_Rabow_Nordbib.pdf Open Access in the Nordic Countries - a State of the Art Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070716074827/http://nordbib.net.dynamicweb.dk/Files/Filer/Documents%20for%20download/Open_Acces_in_the_Nordic_Countries_Hedlund_Rabow_Nordbib.pdf |date=2007-07-16 }}, skýrsla [http://www.nordbib.net/ Nordbib] frá 2007 * [http://www.uk.sagepub.com/repository/binaries/pdf/Library-OAReport.pdf Moving towards and Open Access future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031192735/http://www.uk.sagepub.com/repository/binaries/pdf/Library-OAReport.pdf |date=2012-10-31 }} (pdf), Siân Harris. A report on a roundtable commissioned by SAGE, in association with the British Library, August 2012 === Íslenskt efni === * [https://web.archive.org/web/20170929221920/https://opinvisindi.is/ Opin vísindi, varðveislusafn fyrir ritrýndar vísindagreinar og efni sem birtist í opnum aðgangi] * [http://www.opinnadgangur.is Opinn aðgangur.is] * [http://www.skemman.is Skemman.is, rafrænt varðveislusafn rekið sem samstarfsverkefni opinberu háskólanna] * [http://hirsla.lsh.is/lsh/ Hirsla, vísinda- og fræðsluefnissafn Landspítalans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201211904/http://hirsla.lsh.is/lsh/ |date=2010-12-01 }} === Greinar === * [http://www.laeknabladid.is/2005/03/nr/1928 Opið aðgengi og rafræn geymslusöfn vísindagreina], grein eftir Sólveigu Þorsteinsdóttur í Læknablaðinu 03. tbl 91. árg. 2005 * [http://www.sciecom.org/ojs/index.php/sciecominfo/article/view/4762 The University of Iceland‘s digital repository, Skemman - open access or closed?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318035624/http://www.sciecom.org/ojs/index.php/sciecominfo/article/view/4762 |date=2022-03-18 }} * [http://www.sciecom.org/ojs/index.php/sciecominfo/article/view/243 Open Access in Iceland, State-of-the-art report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318035626/http://www.sciecom.org/ojs/index.php/sciecominfo/article/view/243 |date=2022-03-18 }} * [http://www.guardian.co.uk/science/2012/sep/07/uk-government-open-access-publishing UK government earmarks £10m for open access publishing], frétt á vef Guardian * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20140429173152/http://kjarninn.is/kerfi/wp-content/uploads/2013/10/2013_10_24.pdf Markaðsvæðing þekkingar], grein í 10. tbl. Kjarnans eftir Hrafn H. Malmquist * [http://www.visir.is/vika-opins-adgangs/article/2013710259983 Vika opins aðgangs], grein á Visir.is 25. október 2013 {{Hugverkaréttur}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Rannsóknir]] [[Flokkur:Útgáfa]] do2asqc7ix9j3eut4btclxphea2kili 0 64446 1985183 1976970 2026-11-05T09:22:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985183 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Thorskafjordur.jpg|thumb|Séð niður í Þorskafjörð af Þorskafjarðarheiði.]] '''Þorskafjörður''' er um 16 km langur [[fjörður]] í [[Austur-Barðastrandarsýsla|Austur-Barðastrandarsýslu]] á milli [[Reykjanes (Barðaströnd)|Reykjaness]] og [[Skálanes]]s. Líkt og aðrir firðir á þessum slóðum er Þorskafjörður grunnur og stendur innsti hluti hans á leirum þegar fjarar. Inn úr honum ganga tveir stuttir og grunnir firðir, [[Djúpifjörður]] og [[Gufufjörður]]. Á [[Skógar (Þorskafirði)|Skógum]] í Þorskafirði fæddist skáldið [[Matthías Jochumsson]] árið 1835. Upp úr botni Þorskafjarðar liggur þjóðvegur um [[Þorskafjarðarheiði]] yfir í [[Ísafjarðardjúp]]. Var hann lagður á árunum 1940-1946 og var aðalleiðin á milli [[Reykjavík]]ur og Djúps fram til 1987, þegar vegur um [[Steingrímsfjarðarheiði]] var opnaður. Árið 2021 var fjörðurinn brúaður og var brúin opnuð haustið 2023 fyrir áætlun. Verkinu var áætlað lokið 2024. Verkið var hluti af flutningi [[Þjóðvegur 60|Vestfjarðarvegar]] í Gufudalssveit.<ref>[https://www.ruv.is/frett/2021/03/23/aaetlad-ad-thverun-thorskafjardar-hefjist-innan-skamms Áætlað að þverun Þf. hefjist innan skamms]Rúv, skoðað 23/3 2021</ref> == Hugmyndir um sjávarfallavirkjun == Vesturorka er sprotafyrirtæki sem var stofnað til að kanna möguleika á raforkuvinnslu með [[sjávarfallavirkjun]].<ref>{{cite web|url=https://gamli.reykholar.is/frettir/Kynning_a_thverun_fjarda_og_sjavarfallavirkjun/|title=Kynning á þverun fjarða og sjávarfallavirkjun|date=16. mars 2010|website=Reykhólahreppur|access-date=2026-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20260830224956/https://gamli.reykholar.is/frettir/Kynning_a_thverun_fjarda_og_sjavarfallavirkjun/|archive-date=2026-08-30|url-status=dead}}</ref> Vesturorka kannaði virkjanir með þverbrúun í Þorskafirði. Kannanir fólu í sér mat á afli og umhverfisröskun. Meðalflóðahæðí Þorskafirði er 3,60 metrar og mesta mælda flóðahæðí er 5,66 metrar. Talið var mögulegt að koma fyrir allt að 10 vélum sem framleiddu samanlagt allt að 254 MW. Reiknað var með því að fjörðurinn yrði ekki brúaður og fallið frá hugmyndinni þegar ákveðið var að gera þar brú. == Býli == === Í byggð === *Hofstaðir *Kinnarstaðir ===Eyðibýli=== *Laugaland *Gröf *Þórisstaðir *Múli *Kollabúðir *[[Skógar (Þorskafirði)|Skógar]] == Tenglar == * {{tímarit.is|3282231|Kollabúðir|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=28. nóvember 1954|höfundur=J. M. Eggertsson|bls=749-750}} ==Tilvísanir== {{reflist}} {{stubbur|Ísland|landafræði}} [[Flokkur:Austur-Barðastrandarsýsla]] [[Flokkur:Firðir á Vestfjörðum]] fwlwv2l7xdl977vsufyerqsly6zc8y6 0 66190 1985195 1878337 2026-11-05T11:31:02Z Thisman1234 122534 1985195 wikitext text/x-wiki '''Sjálfsþurftarbúskapur''' er það nefnt þegar hvert [[heimili]], bóndabær eða sveitaþorp er sjálfu sér nægt að flestu leyti varðandi framleiðslu á [[Matvæli|matvælum]] og öðrum nauðþurftum. Fjölskyldan er oft efnahagsleg kjarnaeining og framleiðir flest allt það sem hún þarfnast fyrir sjálfa sig en framleiðir lítið umfram það. [[Markaður|Markaðsstarfsemi]] er afar takmörkuð í samfélögum sem einkennast af sjálfsþurftarbúskap og þá einkum í formi skiptiverslunar. [[Peningar]] og aðrir [[Gjaldmiðill|gjaldmiðlar]] er óþekktir eða til lítilla nota. Family. {{Stubbur|hagfræði}} [[Flokkur:Efnahagslíf]] 4yucs6ko932a3qz4bqsjhez0ep1lc24 1985196 1985195 2026-11-05T11:32:22Z NDG 108276 Reverted edits by [[Special:Contributions/Thisman1234|Thisman1234]] ([[User talk:Thisman1234|talk]]) to last revision by TKSnaevarr: test edit, please use the [[Wikipedia:Sandkassinn|sandbox]] 1776939 wikitext text/x-wiki '''Sjálfsþurftarbúskapur''' er það nefnt þegar hvert [[heimili]], bóndabær eða sveitaþorp er sjálfu sér nægt að flestu leyti varðandi framleiðslu á [[Matvæli|matvælum]] og öðrum nauðþurftum. Fjölskyldan er oft efnahagsleg kjarnaeining og framleiðir flest allt það sem hún þarfnast fyrir sjálfa sig en framleiðir lítið umfram það. [[Markaður|Markaðsstarfsemi]] er afar takmörkuð í samfélögum sem einkennast af sjálfsþurftarbúskap og þá einkum í formi skiptiverslunar. [[Peningar]] og aðrir [[Gjaldmiðill|gjaldmiðlar]] er óþekktir eða til lítilla nota. {{Stubbur|hagfræði}} [[Flokkur:Efnahagslíf]] py4053cy9d6vd8seq8azs4n64pr4k1x 1985200 1985196 2026-11-05T11:35:45Z Thisman1234 122534 þetta 1985200 wikitext text/x-wiki '''Sjálfsþurftarbúskapur''' er það nefnt þegar hvert [[heimili]], bóndabær eða sveitaþorp er sjálfu sér nægt að flestu leyti varðandi framleiðslu á [[Matvæli|matvælum]] og öðrum nauðþurftum. Fjölskyldan er oft efnahagsleg kjarnaeining og framleiðir flest allt það sem hún þarfnast fyrir sjálfa sig en framleiðir lítið umfram það. [[Markaður|Markaðsstarfsemi]] er afar takmörkuð í samfélögum sem einkennast af sjálfsþurftarbúskap og þá einkum í formi skiptiverslunar. [[Peningar]] og aðrir [[Gjaldmiðill|gjaldmiðlar]] er óþekktir eða til lítilla nota. This tik tok trend claims to revers brainrot. {{Stubbur|hagfræði}} [[Flokkur:Efnahagslíf]] n5xje7uc494jm1lzhl02vmm0epdal56 1985201 1985200 2026-11-05T11:36:53Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Thisman1234|Thisman1234]] ([[User talk:Thisman1234|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:NDG|NDG]] 1776939 wikitext text/x-wiki '''Sjálfsþurftarbúskapur''' er það nefnt þegar hvert [[heimili]], bóndabær eða sveitaþorp er sjálfu sér nægt að flestu leyti varðandi framleiðslu á [[Matvæli|matvælum]] og öðrum nauðþurftum. Fjölskyldan er oft efnahagsleg kjarnaeining og framleiðir flest allt það sem hún þarfnast fyrir sjálfa sig en framleiðir lítið umfram það. [[Markaður|Markaðsstarfsemi]] er afar takmörkuð í samfélögum sem einkennast af sjálfsþurftarbúskap og þá einkum í formi skiptiverslunar. [[Peningar]] og aðrir [[Gjaldmiðill|gjaldmiðlar]] er óþekktir eða til lítilla nota. {{Stubbur|hagfræði}} [[Flokkur:Efnahagslíf]] py4053cy9d6vd8seq8azs4n64pr4k1x 0 66814 1985181 1953686 2026-11-05T09:06:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985181 wikitext text/x-wiki [[File:Þaralátursfjörður 2017 07.jpg|thumb]] '''Þaralátursfjörður''' er stuttur og lítill [[fjörður]] á austanverðum [[Hornstrandir|Hornströndum]], milli [[Furufjörður|Furufjarðar]] og [[Reykjarfjörður nyrðri|Reykjafjarðar]]. Þaralátursnes skilur fjörðinn frá Reykjafirði og Furufjarðarnúpur fjörðinn frá Furufirði. Einn bær var í dalnum og er í eyði. Botn fjarðarins er að mestu ógróinn sandur og þar rennur til sjávar frá Drangajökli jökulsáin Þaralátursós. [[Eyrarrós]] vex þar á stórum svæðum. Utarlega í Þaralátursfirði er sérkennilegt kennileiti sem hefur nafnið Kanna. Ofarlega í Þaralátursós er stór klettahöfði, Óspakshöfði sem kenndur er við Óspak Glúmsson sem sagt er frá í [[Eyrbyggja saga|Eyrbyggju]] og [[Óspakseyri]] í Bitrufirði er kennd við. Reykjafjörður sem er austan við Þaralátursfjörð er vinsæll upphafs og áningarstaður þeirra er ganga um Hornstrandir. Gönguleið er yfir Þaralátursnes til Reykjafjarðar. == Tengill == * [https://web.archive.org/web/20260416111259/https://www.maddy.is/2006/04/tharalatursfjordur-og-drangajokull/ Þaralátursfjörður og Drangajökull] {{stubbur|ísland}} [[Flokkur:Firðir á Vestfjörðum]] [[Flokkur:Hornstrandir]] eweiat9by1nkek5alw1kgqz6supe323 0 67398 1985177 1957560 2026-11-05T08:56:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985177 wikitext text/x-wiki '''Úlfhams saga''' er [[fornaldarsögur|fornaldarsaga]], sem segir frá [[Hálfdan vargstakkur|Hálfdani vargstakki Gautakonungi]] og Úlfhami syni hans og átökum þeirra feðga við menn og vættir. Sagan er varðveitt í gömlum rímum, auk þriggja lausamálstexta frá 17., 18. og 19. öld, sem allar byggja beint eða óbeint á efni rímnanna. == Leikritið Úlfhams saga == Leikritið ''Úlfhams saga'' er byggt á ''Vargstökum'' eða ''Úlfhams rímum'' sem eru taldar frá 14. öld, og urðu aðgengilegar með doktorsritgerð Aðalheiðar Guðmundsdóttur. [[María Ellingsen]] átti hugmyndina að verkinu og setti saman hóp listamanna til þess að setja það upp: [[Eivör Pálsdóttir|Eivöru Pálsdóttur]] frá Færeyjum, Reijo Kela dansara frá Finnlandi, Snorra Frey Hilmarsson leikmyndateiknara, Grétu Maríu Bergsdóttur dramatúrg og [[Andri Snær Magnason|Andra Snæ Magnason]] rithöfund, sem samdi leiktextann. Leikritið var sýnt í [[Hafnarfjarðarleikhúsið | Hafnarfjarðarleikhúsinu]] árið [[2004]], og naut töluverðra vinsælda. == Heimildir == * Aðalheiður Guðmundsdóttir (útg.): ''Úlfhams saga''. Reykjavík 2001. Doktorsritgerð. Stofnun Árna Magnússonar, Rit 53. ISBN 9979-819-77-4 [https://web.archive.org/web/20260515015930/https://uni.hi.is/adalh/b%C3%A6kurrit/ulfhams-saga-2/] * Vefsíða Árnastofnunar == Tenglar == * [http://www.arnastofnun.is/page/arnastofnun_rit%20arnastofnunar_53 Um útgáfuna á Úlfhams sögu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171222094121/http://www.arnastofnun.is/page/arnastofnun_rit%20arnastofnunar_53 |date=2017-12-22 }} — Af vefsíðu Árnastofnunar. * [http://www.simnet.is/andri/islenska/leikr-ulfhams-saga.php Um leikritið Úlfhams sögu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528164448/http://www.simnet.is/andri/islenska/leikr-ulfhams-saga.php |date=2008-05-28 }} [[Flokkur:Fornaldarsögur]] [[Flokkur:Íslensk leikrit]] rbvnf8f649tpbxwcczyw0fgyckuz53w 0 69076 1985028 1940116 2026-11-04T12:24:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985028 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hjaltadalur.jpg|thumb|right|300px|Séð frá Hólum inn Hjaltadal í dumbungs veðri.]] '''Hjaltadalur''' er [[dalur (landslagsþáttur)|dalur]] í austanverðum [[Skagafjörður|Skagafirði]] og tilheyrði áður [[Hólahreppur|Hólahreppi]]. Hann er að mestu luktur 1000–1200 m háum fjöllum og inn í þau skerast ýmsir afdalir.<ref>{{Cite web|url=https://icelandroadguide.com/items/hjaltadalur-3/?lang=is|title=Hjaltadalur – Iceland Road Guide|language=is-IS|access-date=2024-09-17|archive-date=2024-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917174309/https://icelandroadguide.com/items/hjaltadalur-3/?lang=is|url-status=dead}}</ref> [[Hjaltadalsá]] rennur um dalinn og á upptök í Hjaltadalsjökli í dalbotninum. Í hana falla ýmsar þverár og lækir.<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/kolka/|title=Kolka - NAT ferðavísir|date=2020-05-04|language=is|access-date=2024-09-17}}</ref> Hjaltadalur heitir eftir landnámsmanninum [[Hjalti Þórðarson|Hjalta Þórðarsyni]] skálps. Í [[Landnáma|Landnámu]] segir:<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=LANDNÁMABÓK (Sturlubók)|url=https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm}}</ref> :''Hjalti son Þórðar skálps kom til Íslands og nam Hjaltadal að ráði Kolbeins og bjó að Hofi; hans synir voru þeir Þorvaldur og Þórður, ágætir menn''. Biskupssetrið og síðar skólasetrið [[Hólar í Hjaltadal]] er í miðjum dalnum og setur mikinn svip á hann. Fjallið fyrir ofan Hóla heitir [[Hólabyrða]] og er 1244 m hátt.<ref>{{Cite web|url=https://gonguleidir.is/listing/gvendarskal-i-holabyrdu/|title=Gvendarskál í Hólabyrðu|website=Gönguleiðir|language=is|access-date=2024-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917174310/https://gonguleidir.is/listing/gvendarskal-i-holabyrdu/|archive-date=2024-09-17|url-status=dead}}</ref> Innsti bærinn í dalnum er Reykir. Þar er [[jarðhiti]] og þar er gömul laug sem nefnist [[Biskupslaug í Hjaltadal|Biskupslaug]]. Hún er nú upphlaðin.<ref>{{Cite web|url=https://www.sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=771974|title=Sarpur.is - Laug|website=Sarpur.is|language=is|access-date=2024-09-17|archive-date=2025-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122052616/https://www.sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=771974|url-status=dead}}</ref> == Fornar þjóðleiðir úr Hjaltadal == Af því að Hólar í Hjaltadal voru miðstöð kirkjuvalds og skólastarfs á Norðurlandi var tíðförult þangað. Helstu þjóðleiðir voru: * [[Hríshálsvegur]] frá Hólum fram í [[Blönduhlíð]] og yfir í [[Hegranes]]. * [[Hjaltadalsheiði]] til [[Hörgárdalur|Hörgárdals]] í Eyjafirði, langur fjallvegur og seinfarinn en töluvert notaður fyrr á öldum. * [[Héðinsskörð]] eða [[Héðinsskarð]] til [[Barkárdalur|Barkárdals]] í Eyjafirði. * [[Hólamannavegur]] um Hólamannaskarð til [[Barkárdalur|Barkárdals]] í Eyjafirði. * [[Heljardalsheiði]] til [[Svarfaðardalur|Svarfaðardals]] í Eyjafirði. * [[Hákambar]] til [[Ólafsfjörður|Ólafsfjarðar]]. * Út Hjaltadal að austan, að [[Kolkuós|Kolkuósi]], og út [[Óslandshlíð]] að [[Hofsós]]i eða [[Grafarós]]i. == Bæir í Hjaltadal == Allmargir bæir eru í Hjaltadal. Á síðari árum hefur myndast dálítið þorp á Hólum í kringum [[Hólaskóli|Hólaskóla]]. Að austanverðu í dalnum eru: * [[Neðri-Ás]], fornt höfðingjasetur. Í Neðra-Ási var fyrsta kirkja á Íslandi reist.<ref>{{Cite web|url=https://icelandictimes.com/is/nordur-i-hjaltadal/|title=Norður í Hjaltadal - Icelandic Times|date=2023-12-02|website=web.archive.org|access-date=2024-09-17|archive-date=2023-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202053142/https://icelandictimes.com/is/nordur-i-hjaltadal/|url-status=bot: unknown}}</ref> * [[Efri-Ás]]<ref>{{Vefheimild|url=https://is.geoview.info/efri_as,2632166|titill=Efri Ás}}</ref> * [[Laufskálar]], áður Brekkukot (og Grafarkot)<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/laufskalarett/|title=Laufskálarétt - NAT ferðavísir|date=2020-05-04|language=is|access-date=2024-09-17}}</ref> * [[Víðines]], þar var [[Víðinesbardagi]] háður árið 1208.<ref>{{Cite web|url=https://icelandroadguide.com/items/vidines/|title=Víðines – Iceland Road Guide|language=en-US|access-date=2024-09-17|archive-date=2024-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917174311/https://icelandroadguide.com/items/vidines/|url-status=dead}}</ref> * [[Hólar í Hjaltadal]], biskupssetur og skólasetur<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1027150|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2024-09-17}}</ref> * [[Hof í Hjaltadal]], landnámsjörð Hjalta Þórðarsonar.<ref name=":0" /> Að vestanverðu í dalnum eru: * [[Reykir í Hjaltadal]] * [[Hvammur í Hjaltadal]] * [[Hrafnhóll]] * [[Hlíð í Hjaltadal]], áður Hrappsstaðir * [[Kálfsstaðir]] * [[Kjarvalsstaðir í Hjaltadal]] * [[Nautabú í Hjaltadal]] * [[Ingveldarstaðir í Hjaltadal]] * [[Skúfsstaðir]] * [[Garðakot í Hjaltadal]], áður Garðar Allir þessir bæir voru í Hólahreppi, en eftirtaldir bæir í [[Viðvíkursveit]] geta sökum staðhátta talist til Hjaltadals: * [[Hringver]] með nýbýlinu Dalsmynni. * [[Viðvík]], kirkjustaður, landnámsjörð [[Öndóttur (landnámsmaður)|Öndótts]].<ref name=":0" /> ==Heimildir== {{reflist}} [[flokkur:Skagafjörður]] [[flokkur:Dalir á Íslandi]] kl7cw25j98st5qxmlgs3jlcrhiqms7g 0 71860 1985078 1976257 2026-11-04T16:27:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985078 wikitext text/x-wiki '''Kristján Þór Einarsson''' (fæddur [[11. janúar]] árið [[1988]]) var [[Íslandsmeistarar í golfi|Íslandsmeistari]] í [[golf]]i karla árið 2008.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/sport/golf/2008/07/27/kristjan_thor_einarsson_islandsmeistari_2008/|titill=Mbl.is:Kristján Þór Einarsson Íslandsmeistari 2008}}</ref> Hann er jafnframt næstyngsti Íslandsmeistari í golfi frá upphafi.<ref>{{cite web|url=https://www.golf1.is/afmaeliskylfingur-dagsins-kristjan-thor-einarsson-11-januar-2018/|title=Afmæliskylfingur dagsins: Kristján Þór Einarsson – 11. janúar 2018|author=Ragnheiður Jónsdóttir|date=11. janúar 2018|website=Golf1|access-date=2026-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009083653/https://www.golf1.is/afmaeliskylfingur-dagsins-kristjan-thor-einarsson-11-januar-2018/|archive-date=2025-10-09|url-status=dead}}</ref> Kristján vann titilinn i Vestmannaeyjum þar sem hann háði mikla baráttu við atvinnumennina Björgvin Sigurbergsson og Heiðar Davíð Bragason. Kristján á líka á baki leiki með knattspyrnufélaginu [[Ýmir (knattspyrnufélag)|Ými]] úr Kópavogi og vann með þeim [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] árið 2008. Kristján varð aftur Íslandsmeistari árið 2022.<ref>{{cite web|url=https://www.golf.is/islandsmeistarar-i-golfi-fra-upphafi/|title=Íslandsmeistarar í golfi frá upphafi|author=Sigurður Elfar|website=Golfsamband Íslands|date=23.7.2024}}</ref> ==Heimildir== {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir kylfingar]] {{f|1988}} odekdeia6njf80wouuwguuhh75tu39g 0 72652 1985039 738185 2026-11-04T13:43:37Z Salvor 70 bæta við heimild 1985039 wikitext text/x-wiki '''Símon Dalaskáld''' ([[2. júlí]] [[1844]] – [[9. mars]] [[1916]]) var íslenskt [[skáld]] og [[förumaður]] á 19. og 20. öld. Hann var Bjarnarson en tók sér snemma kenningarnafnið Dalaskáld og kenndi sig við Skagafjarðardali ([[Vesturdalur|Vesturdal]] og [[Austurdalur|Austurdal]]) þar sem hann átti lengst af heimili þótt hann væri mikið á flakki, en margir halda raunar vegna kenninafnsins að hann hafi verið upprunninn í [[Dalasýsla|Dalasýslu]]. Hann var fæddur á [[Höskuldsstaðir|Höskuldsstöðum]] í [[Blönduhlíð]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]] og var elstur af 13 systkinum. Hann fór að heiman fljótlega eftir fermingu og var í vinnumennsku í Skagafjarðardölum, giftist og átti börn sem öll dóu ung nema eitt, var um tíma við búhokur en var þó mest í ferðalögum, fór um allt land og seldi ritverk sín og fleira. Hann var þó ekki umrenningur eða betlari, miklu fremur skemmtikraftur sem ferðaðist um og stytti fólki stundir. Símon var talinn það sem kallað er [[talandi skáld]] og orti oft jafnhratt og aðrir mæla [[óbundið mál]]. Talið er að fáir Íslendingar hafi samið jafn margar vísur og Símon, því utan þær rímur sem hann samdi, orti hann vísur um þúsundir manna um land allt. Þótt Símon væri farinn að gefa út kver með rímum sínum og öðrum kveðskap fyrir þrítugt lærði hann ekki að skrifa fyrr en á fimmtugsaldri og varð aldrei vel skrifandi. Þó gaf hann út fjölmarga rímnaflokka, tvær ævisögur - ''Bólu-Hjálmars sögu'' og ''Sögu Eiríks Magnússonar (Mera-Eiríks)'', og löngu eftir dauða hans kom út skáldsaga sem hann hafði skrifað, ''Árni á Arnarfelli og dætur hans''. Símon hafði afburðagott minni og þá sérstaklega á eigin verk og hann orti viðstöðulaust. Þar sem hann var gestur hafði hann þann sið að yrkja vísu um allt heimilisfólkið. <ref>[https://timarit.is/page/3272100?iabr=on Símon Dalaskáld eins og hann var,] Lesbók Morgunblaðsins - 29. tölublað (19.07.1936)</ref> == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3298150 ''Gangandi fjölmiðill á liðinni öld''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976] [[Flokkur:Íslensk skáld]] {{fd|1844|1916}} qym41ey8ynd3a25bq2bzdggkr63vbis 1985040 1985039 2026-11-04T13:44:02Z Salvor 70 /* Tenglar */ 1985040 wikitext text/x-wiki '''Símon Dalaskáld''' ([[2. júlí]] [[1844]] – [[9. mars]] [[1916]]) var íslenskt [[skáld]] og [[förumaður]] á 19. og 20. öld. Hann var Bjarnarson en tók sér snemma kenningarnafnið Dalaskáld og kenndi sig við Skagafjarðardali ([[Vesturdalur|Vesturdal]] og [[Austurdalur|Austurdal]]) þar sem hann átti lengst af heimili þótt hann væri mikið á flakki, en margir halda raunar vegna kenninafnsins að hann hafi verið upprunninn í [[Dalasýsla|Dalasýslu]]. Hann var fæddur á [[Höskuldsstaðir|Höskuldsstöðum]] í [[Blönduhlíð]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]] og var elstur af 13 systkinum. Hann fór að heiman fljótlega eftir fermingu og var í vinnumennsku í Skagafjarðardölum, giftist og átti börn sem öll dóu ung nema eitt, var um tíma við búhokur en var þó mest í ferðalögum, fór um allt land og seldi ritverk sín og fleira. Hann var þó ekki umrenningur eða betlari, miklu fremur skemmtikraftur sem ferðaðist um og stytti fólki stundir. Símon var talinn það sem kallað er [[talandi skáld]] og orti oft jafnhratt og aðrir mæla [[óbundið mál]]. Talið er að fáir Íslendingar hafi samið jafn margar vísur og Símon, því utan þær rímur sem hann samdi, orti hann vísur um þúsundir manna um land allt. Þótt Símon væri farinn að gefa út kver með rímum sínum og öðrum kveðskap fyrir þrítugt lærði hann ekki að skrifa fyrr en á fimmtugsaldri og varð aldrei vel skrifandi. Þó gaf hann út fjölmarga rímnaflokka, tvær ævisögur - ''Bólu-Hjálmars sögu'' og ''Sögu Eiríks Magnússonar (Mera-Eiríks)'', og löngu eftir dauða hans kom út skáldsaga sem hann hafði skrifað, ''Árni á Arnarfelli og dætur hans''. Símon hafði afburðagott minni og þá sérstaklega á eigin verk og hann orti viðstöðulaust. Þar sem hann var gestur hafði hann þann sið að yrkja vísu um allt heimilisfólkið. <ref>[https://timarit.is/page/3272100?iabr=on Símon Dalaskáld eins og hann var,] Lesbók Morgunblaðsins - 29. tölublað (19.07.1936)</ref> == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3298150 ''Gangandi fjölmiðill á liðinni öld''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976] == Tilvísanir == [[Flokkur:Íslensk skáld]] {{fd|1844|1916}} iifbfsvrpquabdhocp7d6i0ksxeycj7 0 77927 1985145 1955542 2026-11-05T02:19:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985145 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|300px|right|Málverk [[John Trumbull]]s af uppkastsnefndinni að kynna sjálfstæðisyfirlýsinguna fyrir þinginu í [[Philadelphia|Philadelphiu]].]] [[Mynd:United_States_Declaration_of_Independence.jpg|thumb|right|Sjálfstæðisyfirlýsing Bandaríkjanna.]] '''Sjálfstæðisyfirlýsing Bandaríkjanna''' (á [[enska|ensku]]: ''Declaration of Independence'') var samþykkt þann [[4. júlí]] árið [[1776]]. Í yfirlýsingunni kom fram að þrettán [[nýlenda|nýlendur]] á austurströnd [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] — þá í stríði gegn Bretum — væru nú sjálfstæð ríki án afskipta [[Breska heimsveldið|breska heimsveldisins]]. Þar er ennfremur að finna formlega útskýringu á því hvers vegna kosið hafði verið um sjálfstæði 2. júlí, rúmu ári eftir að [[bandaríska frelsisstríðið]] braust út. Þjóðhátíðardagur Bandaríkjanna er haldinn hátíðlegur 4. júlí ár hvert. [[Sagnfræði]]ngar hafa þó deilt um dagsetningu undirritunarinnar, þó að yfirlýsingin hafi verið samþykkt 4. júlí. Flestir eru á þeirri skoðun að undirritunin hafi farið fram 2. ágúst 1776, tæpum mánuði síðar. ==Höfundar að sjálfstæðisyfirlýsingunni== Segja má að einn frægasti hluti sjálfstæðisyfirlýsingarinnar sé inngangur hennar. Þar kemur meðal annars fram að það sé sjálfgefið (e. self-evident) að allir menn séu skapaðir jafnir og að skapari þeirra hafi gefið þeim ákveðin óafsalanleg réttindi. Meðal þessara réttinda eru frelsi, leitin að hamingju og réttur til lífs. Til að tryggja þessi réttindi verða stjórnvöld að vera stofnsett af mönnum og njóta stuðnings fólksins sem þau eiga að stjórna. Þannig öðlast stjórnvöld sín réttmætu völd. Sjálfstæðisyfirlýsing Bandaríkjanna var fyrsta formlega yfirlýsingin sem sýnir fram á rétt þjóðar til að velja þeirra eigin stjórnvöld. Þar með markaði hún mikilvæg þáttaskil í lýðveldissögunni. En hún var ekki aðeins mikilvæg í sögu Bandaríkjanna, heldur hafði hún einnig áhrif á aðrar þjóðir og má þar til dæmis nefna frönsku byltinguna<ref>{{vefheimild|höfundur=History.com staff|titill=Declaration of Independence|url=http://www.history.com/topics/american-revolution/declaration-of-independence|publisher=A+E Network|mánuðurskoðað=25. október|árskoðað=2014}}</ref> Opinberlega var sjálfstæðiyfirlýsingin rituð af fimm manna nefnd. Þessir fimm menn voru þeir [[Benjamin Franklin]], [[Thomas Jefferson]], [[John Adams]], Roger Sherman og Robert R. Livingston. Þær heimildir sem til eru um störf nefndarinnar er aðallega að finna í frásögnum Jefferson og Adams. En þar sem heimildirnar voru ekki ritaðar fyrr en mörgum árum eftir að störfum hennar lauk er erfitt að segja hvaða málsgreinar og setningar komu frá hverjum og einum. Það skal tekið fram að óopinberlega er talið að Thomas Jefferson sé aðal höfundur sjálfsstæðisyfirlýsingar [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]<ref>{{vefheimild|höfundur=Gunnar Þór Magnússon|titill=Hver skrifaði bandarísku sjálfstæðisyfirlýsinguna?|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=25517|publisher=vísindavefurinn|mánuðurskoðað=25. október|árskoðað=2014}}</ref> == Drögin verða til == Árið [[1774]] gaf [[Thomas Jefferson]] út ritverk sem heitir “A Summary View of the Rights of British America.“ Með þessari bók ávann Jefferson sér mikla virðingu og varð einhverskonar rödd sjálfstæðisbaráttu Bandaríkjanna. Eftir honum var tekið og fékk hann það hlutverk að gera drög af því sem síðar varð sjálfstæðisyfirlýsing Bandaríkjanna. Þeir meðlimir nefndarinnar sem stóðu að gerð sjálfstæðisyfirlýsingarinnar ásamt Jefferson, hvöttu hann einróma til að vinna einn að drögunum, sem og hann gerði. Jefferson ákvað að bera drögin undir tvo nefndarmenn, þá dr. [[Benjamin Franklin]] og [[John Adams]]. Eftir þeirra ráðleggingar ritaði Jefferson síðan lokadrögin og kynnti þau fyrir öllum nefndarmönnum og síðar þjóðþinginu.<ref>{{vefheimild|höfundur=History.com staff|titill=Declaration of Independence|url=http://www.history.com/topics/american-revolution/declaration-of-independence|publisher=A+E Network|mánuðurskoðað=31. október|árskoðað=2014}}</ref> == Drögin samþykkt == Drögunum sem Jefferson ritaði var skipt upp í fimm kafla. Inngangur, formáli, meginmál sem var skipt upp í tvo kafla og síðan niðurstöður. Í inngangi leggur Jefferson mikla áherslu á það hversu mikilvægt og í raun nauðsynlegt það er fyrir þessar þrettán nýlendur að fá [[sjálfstæði]] frá [[Breska]] heimsveldinu. Þjóðþing nýlendanna þingaði um það í fjóra daga, frá 1. júlí til 4.júlí [[1776]] hvort samþykkja ætti drögin hans Thoma Jefferson sem sjálfstæðisyfírlýsingu nýlendanna. Þann 4. júlí samþykkti þjóðþingið að nota drögin hans Thomas Jefferson nánast í óbreyttri mynd, sem sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna. Uppfrá því hefur 4.júlí verið þjóðhátíðardagur Bandaríkjanna. <ref>{{vefheimild|höfundur=History.com staff|titill=Declaration of Independence|url=http://www.history.com/topics/american-revolution/declaration-of-independence|publisher=A+E Network|mánuðurskoðað=31. október|árskoðað=2014}}</ref> == Guðlegt vald?== Um það bil 50 árum eftir að sjálfstæðisyfirlýsing Bandaríkjanna var samþykkt, lýsti [[Thomas Jefferson]] því, hvernig sjálfstæðisyfirlýsingin samrýmist huga og mætti hvers Bandaríkjamanns. Hvernig völd og yfirráð þeirra byggist á þeirri samkennd sem ríkti, daginn sem sjálfstæðisyfirlýsinginn var samþykkt. Jefferson segir að sjálfstæðisyfirlýsinginn flétti saman [[Heimspeki|heimspekilegri]], [[Trú|trúarlegri]] og [[Pólitík|pólitískri]] sögu þeirra. Þó svo að sjálfstæðisyfirlýsinginn sé veraldlegt skjal, þá þurfi hún að innihalda guðlegt vald. Þess vegna koma tilvitnanir í Guð fjórum sinnum, í þremur málsgreinum hennar. Þrátt fyrir þessar tilvitnanir í [[Guð]] í sjálfstæðisyfirlýsingunni, þá er ekkert minnst á hann í [[stjórnarskrá Bandaríkjanna]]. <ref>{{vefheimild|höfundur=The Heritage Foundation|titill=Declaration of Independence|url=http://www.heritage.org/initiatives/first-principles/primary-sources/the-declaration-of-independence|publisher=The Heritage Foundation|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2014}}</ref> == Grundvallar skjal == Sjálfstæðisyfirlýsinginn er ásamt stjórnarskránni og [[Réttindaskrá Bandaríkjanna]] eitt af grundvallar stofnskjölum bandarískra yfirvalda. Mætir menn eins og [[Abraham Lincoln]] hafa dásamað yfirlýsinguna, Hann var einn ötulasti talsmaður sjálfstæðisyfirlýsingarinnar. Abraham Lincoln taldi að yfirlýsinginn hafi miklu meira en byltingakennda skírskotun. [[Lýðræði|Lýðræðislegur]] og pólitískur réttur manna væri tryggður í yfirlýsingunni. þjóðin geti staðið vörð um þessi réttindi sín og þannig hvatt heimsbyggðina til dáða í baráttunni um aukið frelsi og lýðræði. Lincoln taldi að sjálfstæðisyfirlýsinginn hafi skapað Bandríkin og með því haft mikil áhrif á sjálfstæðis baráttu einstaklinga um víða veröld. Sjálfstæðisyfirlýsinginn hélt innihélt meðal annars ákvæði sem gagnrýndu [[þrælahald]]. Þetta ákvæði var fellt út við gerð stjórnarskrár Bandaríkjanna. <ref>{{vefheimild|höfundur=The Heritage Foundation|titill=Declaration of Independence|url=http://www.heritage.org/initiatives/first-principles/primary-sources/the-declaration-of-independence|publisher=The Heritage Foundation|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2014}}</ref> == Áhrif Sjálfstæðisyfirlýsingarinnar == Sjálfstæðisyfirlýsing Bandaríkjanna hafði djúpstæð áhrif á [[Réttindaskrá Bandaríkjanna|réttindaskrá]] og [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna]] og á sinn þátt í að réttindaskráin og stjórnarskráin voru skrifaðar. [[Thomas Jefferson]] samdi Réttindayfirlýsingu sína sem kennd er við Virginíu, sem fyrstu málsgrein í sjálfstæðisyfirlýsingunni. Réttindayfirlýsing Jeffersons var síðan tekin fyrir af stjórnlagaráði Virginíu 12. júní [[1776]]. Stjórnlagaráðið lagði grunnin að Réttindayfirlýsingu Virginíu í þeim tilgangi að standa vörð um [[Réttindaskrá Bandaríkjanna|réttindi einstaklingsins]] í samfélaginu og gagnvart [[Forseti Bandaríkjanna|yfirvöldum]].<ref>{{vefheimild|höfundur=National Archives|titill=The Declaration of rights|url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/virginia_declaration_of_rights.html|publisher=National Archives|mánuðurskoðað=21. nóvember|árskoðað=2014}}</ref> Fjölmargar nýlendur studdust við réttindayfirlýsingu Thomas Jeffersons, sem síðar varð undirstaðan í Réttindaskrá Bandaríkjanna, hún er skrifuð af [[George Mason]]. Þegar unnið var að gildistöku stjórnarskrárinnar snérist helsta hitamálið ekki um það hvort leyfa ætti [[þrælahald]], heldur hvernig væri hægt að standa vörð um réttindi almennings í stjórnarskránni. Jefferson, sem þá starfaði sem sendiherra í Frakklandi, lagði áherslu á það í bréfi til George Mason að réttindin almennings yrðu að vera tryggð í stjórnarskránni. Réttindaskrá væri almenningi nauðsynleg, til að tryggja sín réttindi gagnvart öllum yfirvöldum í heiminum og yfirvöld gætu á engan hátt neitað almenning um. Margir voru sammála þessum áhyggjum Jefferson´s varðandi réttindi almennings. Réttindaskrá Bandaríkjanna er mikilvægur hluti stjórnarskrár Bandaríkjanna í dag.<ref>{{vefheimild|höfundur=Donald A. Ritchie|titill=Our Constitution|url=http://www.annenbergclassroom.org/Files/Documents/Books/Our%20Constitution/COMPLETED_Our%20Constitution.pdf|publisher=Justice learning.org|mánuðurskoðað=21. nóvember|árskoðað=2014}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} ==Heimildir== * Gunnar Þór Magnússon (2009). Hver skrifaði bandarísku sjálfstæðisyfirlýsinguna? https://www.visindavefur.is/svar.php?id=25517 Skoðað 25. október 2014. * History.com staff (2009). Declaration of Independence: A+E Network http://www.history.com/topics/american-revolution/declaration-of-independence Skoðað 25.október 2014. * History.com staff (2009). Declaration of Independence: A+E Network http://www.history.com/topics/american-revolution/declaration-of-independence Skoðað 31.október 2014. * The Heritage.org (2014). Declaration of Independence: The Heritage Foundation http://www.heritage.org/initiatives/first-principles/primary-sources/the-declaration-of-independence {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101073558/http://www.heritage.org/initiatives/first-principles/primary-sources/the-declaration-of-independence |date=2014-11-01 }} Skoðað 11. nóvember 2014. * National Archives (2014). The Virginia Declaration of rights: National Archives https://web.archive.org/web/20141031215307/http://www.archives.gov/exhibits/charters/virginia_declaration_of_rights.html Skoðað 21. nóvember 2014. * Ritchie, A. Donald (e.d.). Our Constitution: http://www.annenbergclassroom.org/Files/Documents/Books/Our%20Constitution/COMPLETED_Our%20Constitution.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420232342/http://www.annenbergclassroom.org/Files/Documents/Books/Our%20Constitution/COMPLETED_Our%20Constitution.pdf |date=2015-04-20 }} Skoðað 21. nóvember 2014. [[Flokkur:Bandarísk stjórnmál]] [[Flokkur:Saga Bandaríkjanna]] dy666gxmpaexldnqk2t1mg9msyya82c 0 86429 1985142 1957889 2026-11-05T01:56:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985142 wikitext text/x-wiki {{Íslenskur heimspekingur| svæði = Íslensk heimspeki | tímabil = [[Heimspeki 20. aldar]],<br>[[Heimspeki 21. aldar]] | color = F0E68C | image_name = | image_caption = | nafn = Sigríður Þorgeirsdóttir | fæddur = [[1958]] | látinn = | skóli_hefð = [[meginlandsheimspeki]], [[femínísk heimspeki]] | helstu_ritverk = ''Birth, Death, and Femininity: Philosophies of Embodiment'',<br>''The Body Unbound: Philosophical Perspectives on Religion, Embodiment, and Politics'',<br>''Kvenna megin: ritgerðir um femíníska heimspeki'' | helstu_viðfangsefni = [[Friedrich Nietzsche|Heimspeki Nietzsches]], [[femínísk heimspeki]], [[lífheimspeki]], [[fyrirbærafræði]] | markverðar_kenningar = | áhrifavaldar = [[Friedrich Nietzsche]], [[Hannah Arendt]], [[Simone de Beauvoir]], [[Immanuel Kant]], [[Hans-Georg Gadamer]] | hafði_áhrif_á = | }} '''Sigríður Þorgeirsdóttir''' (fædd [[1958]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[heimspekingur]] og prófessor í heimspeki við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Hún varð árið 1997 fyrst kvenna til að verða fastráðinn kennari í heimspeki við skólann. == Menntun == Sigríður lauk B.A.-prófi frá [[Boston-háskóli|Boston-háskóla]] árið [[1981]]. Hún stundaði framhaldsnám við sama skóla og við Freie háskólann í Berlín. Þaðan lauk hún M.A.-prófi árið [[1988]]. Mastersritgerð hennar nefndist „Der Begriff 'décadence' in der Philosophie Nietzsches“. Sigríður lauk doktorsprófi frá [[Humboldt-háskóli|Humboldt-háskólanum]] í Berlín árið [[1993]]. Bók sem byggðist á doktorsritgerð hennar kom út árið [[1996]] og nefndist ''Vis Creativa : Kunst und Wahrheit in der Philosophie Nietzches''. Sigríður er formaður akademískrar stjórnar EDDU öndvegisseturs og formaður stjórnar GET (Gender Equality Training) sem er alþjóðlegur jafnréttisskóli við HÍ og samstarfsverkefni HÍ og utanríkissráðuneytisins. == Helstu ritverk == * ''Birth, Death, and Femininity: Philosophies of Embodiment'' (ásamt R.M. Schott (ritstj.), V. Songe-Möller, S. Heinämaa) (Bloomington: Indiana University Press, 2010). * ''The Body Unbound: Philosophical Perspectives on Religion, Embodiment, and Politics'' (ritstj. ásamt Marius Timman Mjaaland og Ola Sigurdson) (Cambridge: Cambridge Scholars Press, 2010). * ''Kvenna megin: ritgerðir um femíníska heimspeki'' (Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag, 2001). * ''Simone de Beauvoir: heimspekingur, rithöfundur, femínisti'' (ritstj. ásamt Irmu Erlingsdóttur) (Reykjavík: Rannsóknastofa í kvennafræðum, Háskólaútgáfan, 1999). * ''Fjölskyldan og réttlætið: ráðstefnurit'' (ritstj. ásamt Jóni Á. Kalmanssyni og Magnúsi D. Baldurssyni) (Reykjavík: Háskóli Íslands, Siðfræðistofnun, 1997). * ''Vis Creativa: Kunst und Wahrheit in der Philosophie Nietzches'' (Würzburg: Königshausen & Neumann, 1996). == Tengill == [https://web.archive.org/web/20260511054237/https://uni.hi.is/sigrthor/ Vefsíða Sigríðar Þorgeirsdóttur] {{Stubbur|æviágrip|heimspeki}} [[Flokkur:Femínískir heimspekingar]] [[Flokkur:Fyrirbærafræðingar]] [[Flokkur:Lífheimspekingar]] [[Flokkur:Íslenskir heimspekingar]] [[Flokkur:Sérfræðingar í kenningum Nietzsches]] [[Flokkur:Siðfræðingar]] [[Flokkur:Heimspekingar 21. aldar]] {{f|1958}} [[Flokkur:Íslenskar konur]] [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] i03mpygbl72n1as3cjxfcuyn0of9hmc 0 87187 1985069 1983842 2026-11-04T15:16:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985069 wikitext text/x-wiki '''Jón Þorkelsson''' ([[1697]] – [[5. maí]] [[1759]]), sem nefndi sig '''Thorkillius''' eða '''Thorchillius''', var [[skólameistari]] í [[Skálholtsskóli|Skálholt]]i á [[18. öld]], latínuskáld og höfundur yfirlitsrita um menntir og menningu Íslendinga. Jón var einn af boðberum [[Upplýsingin á Íslandi|upplýsingarinnar á Íslandi]]. == Ævi == Jón var fæddur í [[Innri-Njarðvík]] í [[Vatnsleysuströnd|Vatnsleysustrandarhreppi]], einkasonur Þorkels Jónssonar bónda og [[lögréttumaður|lögréttumanns]] þar og konu hans, Ljótunnar Sigurðardóttur. Faðir Þorkels var Jón Haldórsson lögréttumaður en hann var sonur Haldórs hertekna  (1586-1648) sem  bjó á [[Járngerðarstaðir|Járngerðarstöðum]] og síðar á [[Hvaleyri]] og var hertekinn í [[Tyrkjaránið|Tyrkjaráninu]] [[1627]] en  kom úr herleiðingu aftur til Íslands [[1628]] þá örkumlamaður. Þorkell faðir Jóns andaðist í [[Stórabóla|Stórubólu]] [[1707]].<ref>[https://baekur.is/bok/e1359842-64f0-4f73-aae9-797c334a4df9 Æfisaga Jóns Þorkelssonar skólameistara í Skálholti, 1910] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Hann nam við Skálholtsskóla og fór síðan í [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]]. Jón varð skólameistari í Skálholti [[1728]]. Hann þótti umkvörtunarsamur og greindi oft á við [[Jón Árnason (1665)|Jón Árnason]] biskup, bæði um aðbúnað og fæði í skólanum og um kennslutilhögun. Jón Thorkillius gagnrýndi ástandið í íslenskum skólamálum við lénsyfirvöld á Íslandi og lagði meðal annars til að settur yrði á stofn sérstakur [[prestaskóli]]. Þegar séra [[Jón Halldórsson í Hítardal]] lést haustið 1736 vildi Jón fá [[Hítardalur|Hítardal]] og koma þar á prestaskóla. Ekki fékkst það samþykkt og sagði Jón þá af sér skólameistaraembætti og hélt til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] til að reyna að fá stjórnvöld þar til að gera umbætur í menntamálum Íslands. Hann færði m.a. fyrir því rök að kirkjustjórn á Íslandi væri betur borgið ef biskuparnir væru danskir eða norskir. Honum varð ágengt í gangrýni sinni þegar danska Allsherjarkirkjueftirlitsnefndin (á dönsku: Generalkirkeinspektionskollegiet) fékk áhuga á málinu og tók það upp. Þessari nefnd, sem var stofnuð árið 1737, var ætlað það hlutverk að sinna trúarlegu eftirliti með kennurum og kennslu í skólum, prestum í kirkjum og prófessorum við Kaupmannahafnarháskóla. Jafnframt fékk hún yfirumsjón með ritskoðun guðfræðilegra og trúarlegra rita. Síðar tók nefndin einnig við stjórn trúboðsins í þrælanýlendunni í Vestur-Indíum. Niðurstaða nefndarinnar var að senda þýska guðfræðinginn og prestinn [[Ludvig Harboe]] ásamt Jóni sjálfum til Íslands sem eftirlitsmenn með kristnihaldi Íslendinga, áttu þeir að prófa læsi ungs fólks á guðsorðabækur, athuga bókakost á bæjum og kanna siðferði landsmanna almennt eftir forskrift píetismans. Jón og Harboe ferðuðust um allt landið með biskupsvald í báðum biskupsdæmum. Þeir reyndu meðal annars [[lesfærni|lestrarkunnáttu]] barna, prófuðu presta í guðfræðiskoðunum, blöðuðu í bókum landsmanna og fleira. Þeim var sérstaklega í mun að venja Íslendinga af ýmis konar óalvarlegu hátterni og léttúð, s.s. lestri veraldlegra sagna og því að kveða og hlíða á rímur um ástir og frægðarverk í fornöld, að ekki sé minnst á<nowiki/>[[vikivaki | vikivaka]], hina vinsælu sagnadansa á 17. og 18. öld. Þess í stað hvöttu þeir til aukins biblíulesturs og kristilegra kennirita. Þótt Jón og Harboe væru sammála um flest, kom það einkum í hlut Jóns, vegna tungumálsins, að bera fram aðfinnslur og gagnrýni þeirra við landsmenn og varð hann af því mjög óvinsæll og lítt þokkaður. Aftur á móti féll Harboe Íslendingum allvel í geð, þótti viðmótsþíður og virðulegur, en honum bauð þó mjög við mat, húsnæði og sóðaskap á Íslandi. Jóni var aldrei fyrirgefið að hafa gagnrýnt Ísland í Danmörku og sigað klerkunum í Allsherjarkirkjueftirlitsnefndinni á landsmenn, ekki síst þegar eymd lénsins og óhamingja höfðu augljóslega aðrar orsakir en léttúð sagnadansa, eins og margir höfðu bent á. Jón og Harboe luku störfum sínum sumarið [[1745]] og héldu þá til Danmerkur. Þeir settu fram húsagatilskipanir til að styrkja enn frekar yfirráð fjölskyldufeðra á bæjum í landinu og lögðu til auknar typtingar barna og alþýðufólks en auk þess bönn við hvers kyns gleðskap eða meðferð lesefnis sem ekki stæðist danska ritskoðun. Sumar þessara tillagna komust fljótt í framkvæmd, aðrar ekki. Vafasamt er að þessi trúarlega eftirlitsferð hafi skilað öðrum árangri en að niðurlægja Íslendinga. Jón settist aftur að í Kaupmannahöfn að lokinni eftirlitsferðinni til Íslands og bjó þar til æviloka [[1759]]. Hann hélt áfram störfum fyrir kirkjueftirlitsnefndina en sat einnig við önnur ritstörf á kirkjulofti Þrenningarkirkjunnar þar sem háskólabókasafnið var þá til húsa ásamt handritasafni Árna Magnússonar. Á námsárunum í Þýskalandi og sem rektor í Skálholti hafði hann skrifaði fáein rit á latínu um íslenskar bókmenntir og lærdómsmenn en einnig setti hann saman sjálfsævisögu sína á fornmálinu. Þessi latínurit hans komu ekki út fyrr en löngu síðar og sum eru enn óútgefin. Helsta rit Jóns fyrir utan sjálfsævisöguna er Specimen Islandiæ non barbaræ sive litteratæ et cultioris (Tilraun um ó-barbarískt Ísland eða land bóklista og betrimenningar) sem inniheldur hundrað æviskrár íslenskra rithöfunda og lærdómsmanna. Jón Thorkillius var vel stæður en ókvæntur og barnlaus og átti enga nána ættingja á lífi. Skömmu fyrir andlát sitt gerði hann erfðaskrá þar sem kveðið var á um að allar eigur hans skyldu renna til stofnunar skóla þar sem fátækustu börn í [[Kjalarnesþing]]i hlytu kristilegt uppeldi með húsnæði, klæðum og fæði uns þau gætu unnið fyrir sér sjálf. Ekki varð af því strax en stofnaður var sjóður, [[Thorcilli-sjóður]]inn (eða ''Thorkelli-sjóðurinn''), og árið [[1792]] var loks reistur [[barnaskóli]] á [[Hausastaðir|Hausastöðum]] á [[Álftanes]]i á kostnað sjóðsins og var það annar fyrsti barnaskóli á Íslandi. Allt fram á 20. öld fengu börn við [[barnaskóli Reykjavíkur|barnaskóla Reykjavíkur]] styrk úr Thorkellisjóðnum til náms. [[Minnisvarði]] um Jón, gerður af [[Ríkarður Jónsson |Ríkarði Jónssyni]] myndhöggvara, var reistur í Innri-Njarðvík [[1965]]. == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4059372|titill=Kastalaklerkurinn óttalegi. Tíminn, 21. júlí 1990}} [[Flokkur:Íslenskir skólameistarar]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] [[Flokkur:Upplýsingin]] {{fd|1697|1759}} == Tilvísanir == e0v8183802mlt6x77ta6bzj7z04rf6o 0 88537 1985140 1877482 2026-11-05T01:27:29Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985140 wikitext text/x-wiki {{Á | á = Sauðá | mynd = sauðá.jpg | myndatexti = Sauðá rennur gegnum [[Litliskógur|Litlaskóg]] og tekur krók gegnum bæjarstæði [[Sauðárkrókur|Sauðárkróks]], en þaðan dregur bærinn nafn sitt. | uppspretta = [[Molduxi]] | árós = | lengd = | rennsli = | vatnasvið = }} '''Sauðá''' er [[bergvatnsá]] í vestanverðum [[Skagafjörður|Skagafirði]] og dregur [[Sauðárkrókur]] nafn af ánni. Sauðá kemur upp í fjallinu [[Molduxi|Molduxa]] sunnan við Sauðárkrók og rennur í Sauðárgili gegnum bæinn. Þegar niður á jafnsléttu kom rann áin áður til norðurs þar sem nú er íþróttavöllur bæjarins og sundlaug og síðan til sjávar gegnum gamla bæinn. Oft komu flóð í ána sem ollu skaða og árið [[1950]] var ánni veitt til austurs niður á [[Borgarmýrar]] og í Tjarnartjörn.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.skagafjordur.is/static/files/Utgefid_efni/Ymsar_skyrslur/vib-saudarkrokur-iii_lokaeintak_270219.pdf|titill=TILLAGA AÐ VERNDARSVÆÐI Í BYGGÐ SAUÐÁRKRÓKUR|höfundur=Sólveig Olga Sigurðardóttir|höfundur2=Sólborg Una Pálsdóttir|útgefandi=Sveitarfélagið Skagafjörð|ár=2018}}</ref> Í Sauðárgili er skógrækt og kallast þar Litliskógur. Þar var hlaðinn upp sundpollur árið 1912, veitt í hann vatni og hann notaður til sundkennslu um langt skeið. Nokkru ofar er stífla í ánni sem reist var 1930 þegar áin var virkjuð. Þaðan er nú veitt vatni til iðnaðarfyrirtækja á Sauðárkróki.<ref>{{Cite web|url=https://gonguleidir.is/listing/sauda/|title=Sauðá|website=Gönguleiðir|language=is|access-date=2024-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908054702/https://gonguleidir.is/listing/sauda/|archive-date=2024-09-08|url-status=dead}}</ref> Sunnan við Sauðá stóð áður samnefndur bær. Á Sauðá var lengi þingstaður hreppsins, sem kallaðist þá [[Sauðárhreppur]],<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6562610#page/n19/mode/2up|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2024-09-04}}</ref> en árið [[1907]] var honum skipt í [[Sauðárkrókshreppur|Sauðárkrókshrepp]] og [[Skarðshreppur (Skagafjarðarsýslu)|Skarðshrepp]].<ref>{{Vefheimild|url=https://obyggdanefnd.is/wp-content/uploads/08A_2013-1_urskurdur.pdf|titill=ÚRSKURÐUR ÓBYGGÐANEFNDAR|mánuður=desember|ár=2014}}</ref> ==Heimildir== {{reflist}} [[Flokkur:Ár á Íslandi]] [[Flokkur:Sauðárkrókur]] [[Flokkur:Skagafjörður]] nysz7c3xp9opiiw4wab8kh1vsb0cwwj 0 88590 1985068 1972540 2026-11-04T15:16:06Z ~2026-58622-64 122510 /* 2026 */ 1985068 wikitext text/x-wiki Fyrstu formlegu '''bæjarstjórnarkosningarnar í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]''' fóru fram [[1. júní]] [[1908]]. Fram til ársins [[1930]] fóru bæjarstjórnarkosningar yfirleitt fram á tveggja ára fresti og var kosið um tvo til fjóra bæjarfulltrúa í hvert skipti. Tveir til fjórir bæjarfulltrúar þurftu þá að víkja sæti fyrir hverjar kosningar, en máttu bjóða sig fram aftur. Frá og með 1930 hafa bæjarstjórnarkosningar farið fram á fjögurra ára fresti og hefur þá verið kosið um alla bæjarfulltrúa til fjögurra ára í senn. Í upphafi voru bæjarfulltrúar kosnir úr hópi kaupmanna og atvinnurekenda í Hafnarfirði og stuðningsmanna þeirra. Árið 1914 bauð [[Verkamannafélagið Hlíf]] fram lista fyrir bæjarstjórnarkosningar og myndaðist þá fyrsti vísir af [[Stjórnmálaflokkur|flokkaskiptingu]] í bænum. == 1908 == {| class="wikitable" align=right |- ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | Böðvar Böðvarsson |- | Guðmundur Helgason |- | Jón Gunnarsson |- | Kristinn Vigfússon |- | Sigfús Bergmann |- | Sigurgeir Gíslason |- | Þórður Edílonsson |} Í lok febrúar 1908 fór fram prófkjör til að ákveða hverjir skyldu veljast til setu í bæjarstjórn. Prófkjörið fór þannig fram að fjölmennustu félög bæjarins kusu sér fulltrúa til að setja saman framboðslista. Þessir fulltrúar, sem samtals voru 11, létu prenta atkvæðaseðla með nöfnum nokkurra manna sem þóttu líklegir til að ná kjöri. Kjósendur í félögunum völdu síðan sjö manns af listunum, jafnmarga og fjölda bæjarfulltrúa, en einnig var heimilt að bæta nýjum nöfnum á atkvæðaseðilinn. Þegar úrslit prófkjörsins urðu ljós, komust fulltrúarnir ellefu að þeirri niðurstöðu að eftirtaldir skyldu veljast í bæjarstjórn: * [[Páll Einarsson]], sýslumaður * Guðmundur Helgason, skrifari * Böðvar Böðvarsson, bakari * Sigurgeir Gíslason, verkstjóri * Jón Gunnarsson, verslunarstjóri * Kristinn Vigfússon, trésmiður * Sigfús Bergmann, verslunarstjóri Sem varabæjarfulltrúar voru valdir * Þórður Edílonsson, héraðslæknir * Jón Mathiesen, verslunarmaður, * August Flygenring, kaupmaður * Jóhannes J. Reykdal, verksmiðjueigandi Í kosningunum 1. júní var aðeins þessi eini listi í boði, með þeirri breytingu að Þórður Edílonsson kom inn í stað Páls Einarssonar, sem skömmu áður hafði verið skipaður [[Borgarstjóri Reykjavíkur|borgarstjóri Reykjavíkur]]. Af rúmlega 400 manns sem voru á kjörskrá mættu aðeins 25 á kjörstað og greiddu allir þessum lista atkvæði. Félög í Hafnarfirði urðu öll ásátt um sameiginlegan framboðslista og því má segja að hinar raunverulegu bæjarstjórnarkosningar hafi verið prófkjörið sem fór fram í lok febrúar, kosningarnar 1. júní hafi aðeins verið formsatriði.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 56-60</ref><br /> Fyrsti bæjarstjóri Hafnarfjarðar telst vera [[Páll Einarsson]], þó að hann hafi aðeins gegnt embættinu í nokkra daga, en hann var skipaður bæjarfógeti í Hafnarfirði 28. mars 1908. Þá var venja að bæjarfógetar í kaupstöðum (annars staðar en í Reykjavík) væru jafnframt bæjarstjórar þar. Eftir að Páll Einarsson lét af störfum bæjarstjóra og fram til 1930 voru eftirtaldir bæjarstjórar starfandi:<br /> * Magnús Sigurðsson (10. júní - 31. október 1908) * Jón Hermannsson (1. nóvember 1908 - 31. mars 1909) * Magnús Jónsson (1. apríl 1909 - 31. janúar 1930)<br /> Árið 1930 var horfið frá því fyrirkomulagi að bæjarfógeti væri jafnframt bæjarstjóri.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 72</ref> == 1909 == {| class="wikitable" align=right |- ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | August Flygenring |- | Böðvar Böðvarsson |- | Guðmundur Helgason |- | Kristinn Vigfússon |- | Sigfús Bergmann |- | Sigurgeir Gíslason |- | Þórður Edílonsson |} [[23. nóvember]] [[1909]] sagði Jón Gunnarsson sig úr bæjarstjórn Hafnarfjarðar vegna flutnings úr bænum. Annar fulltrúi var kosinn í hans stað [[3. desember]] sama ár og urðu úrslit kosninganna þessi: {| class="wikitable" |- ! Listi !! Fulltrúi !! Atkvæði |- | A || August Flygenring || 129 |- | B || Jón Hinriksson || 45 |- | C || Jón Jónasson || 7 |} Ógild atkvæði voru 19. Á kjörskrá voru rúmlega 480 manns.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 61</ref> <br clear="all"> == 1910 == {| class="wikitable" align=right |- ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | August Flygenring |- | Böðvar Böðvarsson |- | Einar Þorgilsson |- | Guðmundur Helgason |- | Kristinn Vigfússon |- | Sigfús Bergmann |- | Þórður Edílonsson |} Á fundi bæjarstjórnar í desember 1909 var varpað hlutkesti um það hverjir skyldu ganga úr bæjarstjórn samkvæmt lögum um Bæjarstjórn Hafnarfjarðar. Það kom í hlut þeirra Sigfúsar Bergmanns og Sigurgeirs Gíslasonar að víkja. 3. janúar 1910 var kosið um tvo nýja bæjarfulltrúa og féllu atkvæði þannig: {| class="wikitable" |- ! Listi !! Fulltrúar !! Fjöldi atkvæða |- | A || Einar Þorgilsson og Sigfús Bergmann || 152 |- | B || Sigurður Bjarnason og Sigfús Bergmann || 20 |- | C || Sigfús Bergmann og Einar Þorgilsson || 28 |- | D || Sigurgeir Gíslason og Sigurður Bjarnason || 20 |} Ógild atkvæði voru 23, greidd atkvæði voru 239.<br /> Kristinn Vigfússon sagði sig úr bæjarstjórn [[10. september]] [[1910]] vegna heilsubrests. Í stað hans var kosið um nýjan fulltrúa [[11. október]] sama ár. Eini frambjóðandinn var Sigurgeir Gíslason og var hann kosinn með öllum atkvæðum.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 63</ref> == 1912 == {| class="wikitable" align=right |- ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | August Flygenring |- | Böðvar Böðvarsson |- | Einar Þorgilsson |- | Guðmundur Helgason |- | Sigfús Bergmann |- | Sigurgeir Gíslason |- | Þórður Edílonsson |- | |- | '''Frá 9. febrúar:''' |- | Elías Halldórsson |- | Sigurður Bjarnason |} Í árslok 1911 var ákveðið að Sigurgeir Gíslason og Einar Þorgilsson skyldu ganga úr bæjarstjórninni. Við bæjarstjórnarkosningar [[8. janúar]] [[1912]] voru 3 listar í framboði og féllu atkvæði þannig: {| class="wikitable" |- ! Listi !! Fulltrúar !! Atkvæði |- | A || Þórður Edílonsson og Sigurður Bjarnason || 47 |- | B || Sigurður Bjarnason og Sigurgeir Gíslason || 16 |- | C || Sigurgeir Gíslason og Sigurður Kristjánsson || 54 |} Ógild atkvæði voru 28. Kosningu hlutu Þórður Edílonsson og Sigurgeir Gíslason<br /> [[21. janúar]] [[1912]] var samþykkt að fjölga bæjarfulltrúum um tvo, þannig að þeir yrðu níu í stað sjö. Þann [[9. febrúar]] sama ár var kosið um tvo bæjarfulltrúa í viðbót við þá sem fyrir sátu og urðu úrslit kosninganna þessi: {| class="wikitable" |- ! Listi !! Fulltrúar !! Atkvæði |- | A || Elías Halldórsson og Ísak Bjarnason || 45 |- | B || Eyjólfur Illugason og Magnús Jóhannesson || 30 |- | C || Magnús Jónsson og Ísak Bjarnason || 15 |- | D || Sigurður Bjarnason og Steingrímur Torfason || 67 |} Kosningu hlutu Elías Halldórsson og Sigurður Bjarnason<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 63</ref> == 1914 == {| class="wikitable" align=right |- ! ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | bgcolor=#FF0000 | | Magnús Jóhannesson |- | | August Flygenring |- | | Einar Þorgilsson |- | | Elías Halldórsson |- | | Guðmundur Helgason |- | | Sigfús Bergmann |- | | Sigurður Bjarnason |- | | Sigurgeir Gíslason |- | | Þórður Edílonsson |} Í lok ársins [[1913]] gengu August Flygenring, Böðvar Böðvarsson og Guðmundur Helgason úr bæjarstjórninni. Kosningar fóru fram [[20. janúar]] [[1914]]. [[Verkamannafélagið Hlíf]] bauð fram lista við bæjarstjórnarkosningar í fyrsta skipti. Reglur um framboð á þessum árum voru mjög frjálslegar og því var hægt að setja menn á framboðslista án samþykkis þeirra. Þess vegna var Guðmundur Helgason á báðum listunum sem í framboði voru. Atkvæði í kosningunum féllu þannig: {| class="wikitable" |- ! Listi ! ! Fulltrúar ! Atkvæði |- | A - Verkamannafélagið Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | Guðmundur Helgason, Sigurður Kristjánsson og Magnús Jóhannesson | 49 |- | B | | August Flygenring, Guðmundur Helgason og Ólafur V. Davíðsson | 79 |} Kosningu hlutu August Flygenring, Guðmundur Helgason og Magnús Jóhannesson.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 63-64</ref> <br clear="all"> == 1916 == {| class="wikitable" align=right |- ! ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | bgcolor=#FF0000 | | Magnús Jóhannesson |- | bgcolor=#FF0000 | | Pétur V. Snæland |- | bgcolor=#FF0000 | | Sveinn Auðunsson |- | | August Flygenring |- | | Elías Halldórsson |- | | Guðmundur Helgason |- | | Sigurgeir Gíslason |- | | Þórarinn Böðvarsson |- | | Þórður Edílonsson |} Í janúar [[1916]] voru kosnir þrír bæjarfulltrúar. Einn í stað Sigurðar Bjarnasonar, sem lést 26. maí 1915 og tveir í stað Einars Þorgilssonar og Sigfúsar Bergman. [[4. janúar]] var kosið um bæjarfulltrúa til tveggja ára í stað Sigurðar Bjarnasonar og féllu atkvæðin þannig: {| class="wikitable" |- ! Listi ! ! Fulltrúi ! Atkvæði |- | A | | Sigurður Kristjánsson | 36 |- | B | | Þórarinn Böðvarsson | 81 |- | C - Verkamannafélagið Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | Guðmundur Jónasson | 57 |} Atkvæði greiddu 179, ógild atkvæði voru 5.<br /> [[7. janúar]] var kosið um tvo bæjarfulltrúa til sex ára í stað Einars Þorgilssonar og Sigfúsar Bergman. þrír listar voru í framboði. Atkvæði féllu svo: {| class="wikitable" |- ! Listi ! ! Fulltrúar ! Atkvæði |- | A - Verkamannafélagið Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | Sveinn Auðunsson og Pétur V. Snæland | 204 |- | B | Example | | Ólafur V. Davíðsson og Þórarinn Egilsson | 46 |- | C | Example | | Þórarinn Egilsson og Steingrímur Torfason | 41 |} Ógild atkvæði voru 16.<br /> Kosningu hlutu Sveinn Auðunsson og Pétur V. Snæland.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 64-65</ref> <br clear="all"> == 1918 == {| class="wikitable" align=right |- ! ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | bgcolor=#FF0000 | | Davíð Krisjánsson |- | bgcolor=#FF0000 | | Gísli Kristjánsson |- | bgcolor=#FF0000 | | Magnús Jóhannesson |- | bgcolor=#FF0000 | | Pétur V. Snæland |- | bgcolor=#FF0000 | | Sveinn Auðunsson |- | | August Flygenring |- | | Einar Þorgilsson |- | | Guðmundur Helgason |- | | Þórður Edílonsson |} Í byrjun ársins [[1918]] gengu Elías Halldórsson, Sigurgeir Gíslason, Þórarinn Böðvarsson og Þórður Edílonsson úr bæjarstjórn. [[12. janúar]] var kosið um eftirmenn þeirra og féllu atkvæði þannig: {| class="wikitable" |- ! Listi ! ! Fulltrúi ! Atkvæði |- | A | | Sigfús Bergmann | 36 |- | B | | Einar Þorgilsson | 135 |- | C - Verkamannafélagið Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | Davíð Kristjánsson og Gísli Kristjánsson | 142 |- | D | | Þórður Edílonsson | 93 |- | E | | Sigurgeir Gíslason | 21 |} Alls voru greidd 439 atkvæði. Ógild atkvæði voru 12<br /> Kosningu hlutu Einar Þorgilsson, Davíð Kristjánsson, Gísli Kristjánsson og Þórður Edílonsson.<br /> Þó að fulltrúar Hlífar hafi verið fimm að loknum þessum kosningum þýðir það ekki að Hlíf hafi haft meirihluta í bæjarstjórninni. Flokkaskipting var ekki orðin eins skýr og hún varð síðar. Auk þess hafði Pétur V. Snæland aldrei verið í félaginu.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 65</ref> <br clear="all"> == 1920 == {| class="wikitable" align=right |- ! ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | bgcolor=#FF0000 | | Davíð Kristjánsson |- | bgcolor=#FF0000 | | Gísli Kristjánsson |- | bgcolor=#FF0000 | | Pétur V. Snæland |- | bgcolor=#FF0000 | | Sveinn Auðunsson |- | | Einar Þorgilsson |- | | Guðmundur Helgason |- | | Sigurgeir Gíslason |- | | Steingrímur Torfason |- | | Þórður Edílonsson |} August Flygenring, Guðmundur Helgason og Magnús Jóhannesson gengu úr bæjarstjórn fyrir kosningar [[12. janúar]] [[1920]]. Tveir listar voru í framboði og urðu úrslitin sem hér segir: <ref>[http://www.timarit.is/files/11820524.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 13. janúar 1920. Bls. 2: Bæjarstjórnarkosning]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! ! Atkvæði ! Fjöldi fulltrúa |- | A | | | 202 | 3 |- | B - Verkamannafélagið Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | 68 | 0 |} Atkvæði greiddu 289, þar af voru 19 ógild.<br /> Kosningu hlutu Guðmundur Helgason, Sigurgeir Gíslason og Steingrímur Torfason.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 65</ref> <br clear="all"> == 1922 == {| class="wikitable" align=right |- ! ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | bgcolor=#FF0000 | | Davíð Kristjánsson |- | bgcolor=#FF0000 | | Gísli Kristjánsson |- | bgcolor=#FF0000 | | Gunnlaugur Kristmundsson |- | | Einar Þorgilsson |- | | Guðmundur Helgason |- | | Ólafur Böðvarsson |- | | Sigurgeir Gíslason |- | | Steingrímur Torfason |- | | Þórður Edílonsson |} Í byrjun ársins [[1922]] gengu Pétur V. Snæland og Sveinn Auðunsson úr bæjarstjórninni. Kosningar um fulltrúa í þeirra stað fóru þannig: {| class="wikitable" |- ! Listi ! ! Fulltrúar ! Atkvæði |- | A | | | Ólafur Böðvarsson | 122 |- | B - Verkamannafélagið Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | Gunnlaugur Kristmundsson og Guðmundur Jónasson | 243 |- | C | | | Ólafur Þórðarson | 84 |- | D | | | Pétur V. Snæland | 56 |- | E | | | Sveinn Auðunsson | 31 |} Greidd voru 555 atkvæði, þar af voru 19 ógild.<br /> Kosningu hlutu Pétur V. Snæland og Sveinn Auðunsson. <br /> Þessar kosningar voru dæmdar ógildar, vegna þess að kjósanda sem var á kjörskrá var meinað að greiða atkvæði. Því var kosið á ný [[15. febrúar]]. Þá voru tveir listar í boði, A-listi og B-listi Hlífar og urðu úrslit kosninganna þessi: {| class="wikitable" |- ! Listi ! ! Atkvæði ! Fulltrúar |- | A | | 344 | 1 |- | B - Verkamannafélagið Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | 357 | 1 |} Greidd voru 711 atkvæði, 11 voru ógild.<br /> Kosningu hlutu Ólafur Böðvarsson (A) og Gunnlaugur Kristmundsson (B)<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 66-67</ref> <br clear="all"> == 1923 == {| class="wikitable" align=right |- ! ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | bgcolor=#0000FF | | Bjarni Snæbjörnsson |- | bgcolor=#FF0000 | | Davíð Kristjánsson |- | bgcolor=#FF0000 | | Gísli Kristjánsson |- | bgcolor=#FF0000 | | Gunnlaugur Kristmundsson |- | | Einar Þorgilsson |- | | Guðmundur Helgason |- | | Ólafur Böðvarsson |- | | Sigurgeir Gíslason |- | | Þórður Edílonsson |} Steingrímur Torfason lét af störfum í bæjarstjórninni [[2. október]] [[1923]]. Kosningar um eftirmann hans voru haldnar [[15. október]]. Í þessum kosningum bauð [[Borgaraflokkurinn (eldri)|Borgaraflokkurinn]] fram mann, en flokkurinn tók þátt í [[Alþingiskosningar 1923|alþingiskosningum]] þetta sama haust. Í bæjarstjórnarkosningunum féllu atkvæðin þannig: {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Fulltrúi ! Atkvæði |- | A | Borgaraflokkurinn | bgcolor=#0000FF | | Bjarni Snæbjörnsson | 397 |- | B | Verkamannafélagið Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | Guðmundur Jónasson | 390 |} Atkvæði greiddu 792, ógild atkvæði voru 5.<br /> Á kjörskrá voru 1030 manns.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 67</ref> <br clear="all"> == 1924 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | Borgarafl. | bgcolor=#0000FF | | August Flygenring |- | Borgarafl. | bgcolor=#0000FF | | Jón Einarsson |- | VMF Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | Davíð Kristjánsson |- | VMF Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | Guðmundur Jónasson |- | VMF Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | Gunnlaugur Kristmundsson |- | Íhaldsfl. | bgcolor=#00BFFF | | Bjarni Snæbjörnsson |- | Íhaldsfl. | bgcolor=#00BFFF | | Guðmundur Helgason |- | Íhaldsfl. | bgcolor=#00BFFF | | Sigurgeir Gíslason |- | | | Ólafur Böðvarsson |} Í byrjun ársins [[1924]] gengu Davíð Kristjánsson, Gísli Kristjánsson, Einar Þorgilsson og Þórður Edílonsson úr bæjarstjórninni. Í þeirra stað voru kosnir fulltrúar þann [[12. janúar]]. Í framboði voru tveir listar: Verkamannafélagið Hlíf og Borgaraflokkurinn. Úrslit kosninganna urðu eftirfarandi: {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! Fulltrúar |- | A | Verkamannafélagið Hlíf | bgcolor=#FF0000 | | 324 | 2 |- | B | Borgaraflokkurinn | bgcolor=#0000FF | | 427 | 2 |} Bæjarfulltrúar urðu þeir Davíð Kristjánsson (A), Guðmundur Jónasson (A), August Flygenring (B) og Jón Einarsson (B).<br /> Þetta voru síðustu kosningarnar þar sem Verkamannafélagið Hlíf bauð fram lista. Við Verkamannafélaginu í þessum málefnum tók fulltrúaráð verkalýðsfélaganna og Alþýðuflokksins, sem þá hafði nýlega verið stofnað í Hafnarfirði. Þessar kosningar voru einnig sögulegar að því leyti að lengi vel upp frá þessu tókust tvö öfl á um völdin í bænum: [[Alþýðuflokkurinn]] og [[Borgaraflokkurinn (eldri)|Borgaraflokkurinn]] (sem síðar varð að [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokknum]], og enn síðar að [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokknum]]).<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 67</ref> <br clear="all"> == 1926 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Björn Jóhannesson |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Davíð Kristjánsson |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Jónasson |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Gunnlaugur Kristmundsson |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Kjartan Ólafsson |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Þorvaldur Árnason |- | Borgarafl. | bgcolor=#0000FF | | Jón Einarsson |- | Íhaldsfl. | bgcolor=#00BFFF | | Ásgrímur M. Sigfússon |- | Íhaldsfl. | bgcolor=#00BFFF | | Ólafur Böðvarsson |} August Flygenring fékk lausn frá störfum í bæjarstjórn [[8. desember]] [[1925]], vegna heilsubrests. Ákveðið var að kosning bæjarfulltrúa í hans stað færi fram samhliða bæjarstjórnarkosningum í janúar [[1926]]. Þá gengu Bjarni Snæbjörnsson, Guðmundur Helgason og Sigurgeir Gíslason úr bæjarstjórninni, alllir úr Íhaldsflokknum. Kosningarnar fóru fram [[16. janúar]].<br /> Í stað Augusts Flygenrings var kosinn bæjarfulltrúi til fjögurra ára. Þar voru í framboði tveir listar og urðu úrslitin eftirfarandi: {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Fulltrúi ! Atkvæði |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | Kjartan Ólafsson | 527 |- | B | [[Íhaldsflokkurinn]] | bgcolor=#00BFFF | | Bjarni Snæbjörnsson | 388 |} Þrjá fulltrúa átti að kjósa til sex ára. Þar voru einnig A-listi Alþýðuflokksins og B-listi Íhaldsflokksins í framboði.<br /> A-listinn var afturkallaður á síðustu stundu, tveimur dögum fyrir kosningar, en var svo endurnýjaður skömmu síðar. Úrslit kosninganna urðu þessi: {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 547 | 2 |- | B | [[Íhaldsflokkurinn]] | bgcolor=#00BFFF | | 359 | 1 |} Bæjarfulltrúar urðu Björn Jóhannesson (A), Þorvaldur Árnason (A) og Ásgrímur M. Sigfússon (B).<br /> Þessar kosningar urðu upphafið að 28 ára samfelldum meirihluta Alþýðuflokksins í bæjarstjórn Hafnarfjarðar.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 67-69</ref> <br clear="all"> == 1928 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Björn Jóhannesson |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Davíð Kristjánsson |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Jónasson |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Gunnlaugur Kristmundsson |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Kjartan Ólafsson |- | Alþ. | bgcolor=#FF8C00 | | Þorvaldur Árnason |- | Borgarafl. | bgcolor=#0000FF | | Jón Einarsson |- | Íhaldsfl. | bgcolor=#00BFFF | | Ásgrímur M. Sigfússon |- | Íhaldsfl. | bgcolor=#00BFFF | | Helgi Guðmundsson |} Í ársbyrjun [[1928]] gengu Gunnlaugur Kristmundsson og Ólafur Böðvarsson úr bæjarstjórninni.<br /> Bæjarstjórnarkosningar áttu að fara fram [[21. janúar]]. [[Alþýðuflokkurinn]] og [[Íhaldsflokkurinn]] ákváðu hins vegar að bjóða fram sameiginlegan lista, sem á voru Gunnlaugur Kristmundsson (Alþýðuflokki) og Helgi Guðmundsson (Íhaldsflokki). Þar sem sýnt þótti að flokkarnir fengju hvor sinn fulltrúa var ákveðið að aflýsa kosningunum. Enginn annar listi bauð fram og voru Gunnlaugur og Helgi því sjálfkjörnir, án þess að kosningar færu fram.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 69</ref> <br clear="all"> == 1930 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Davíð Kristjánsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Kjartan Ólafsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Björn Jóhannesson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Þorvaldur Árnason |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Gísli Kristjánsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Ásgrímur M. Sigfússon |- | B | bgcolor=#0000FF | | Helgi Guðmundsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Þorleifur Jónsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Björn Þorsteinsson |} Árið [[1930]] var kosið í fyrsta skipti samkvæmt nýjum lögum um kosningar í málefnum sveita og kaupstaða, sem höfðu verið samþykkt á alþingi 1929. Nú voru bæjarfulltrúar kosnir til fjögurra ára, allir í einu, en ekki tveir til fjórir í hvert skipti. Einnig komu til sögunnar varabæjarfulltrúar, sem tóku sæti í bæjarstjórn í forföllum aðalbæjarfulltrúa. Einnig var horfið frá því fyrirkomulagi að bæjarfógeti væri jafnframt bæjarstjóri. Enn eitt nýmælið var að nú skyldi bæjarstjórn kjósa sér forseta, sem stjórnaði umræðum á bæjarstjórnarfundum.<br /> Kosningarnar fóru fram [[18. janúar]] 1930 og urðu úrslitin eftirfarandi: <ref>[http://www.timarit.is/files/11884831.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 19. janúar 1930. Bls. 5: Bæjarstjórnarkosningarnar í Hafnarfirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 772 | 54,8 | 5 |- | B | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 636 | 45,2 | 4 |} Greidd atkvæði voru 1432, þar af voru 24 atkvæði ógild.<br /> Á fyrsta fundi nýkjörinnar bæjarstjórnar, [[28. janúar]], var Björn Jóhannesson kosinn forseti bæjarstjórnar. [[Emil Jónsson]] var kosinn bæjarstjóri og Davíð Kristjánsson varabæjarstjóri.<br /> Þorvaldur Árnason óskaði eftir lausn frá bæjarfulltrúastarfinu [[22. febrúar]] 1930. Emil Jónsson tók sæti hans, en hann hafði verið fyrsti varabæjarfulltrúi Alþýðuflokksins.<br /> Helgi Guðmundsson sagði sig úr bæjarstjórn vegna flutnings úr bænum í upphafi ársins [[1931]]. Sæti hans tók Bjarni Snæbjörnsson.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 75</ref> <br clear="all"> == 1934 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Davíð Kristjánsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Björn Jóhannesson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Jónasson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Gissurarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | [[Emil Jónsson]] |- | B | bgcolor=#0000FF | | Bjarni Snæbjörnsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Þorleifur Jónsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Loftur Bjarnason |- | B | bgcolor=#0000FF | | Ólafur Þórðarson |} Kosningar fóru fram [[12. janúar]] [[1934]]. <ref>[http://www.timarit.is/files/11943519.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 13. janúar 1934. Bls. 4: Kosningin í Hafnarfirði í gær]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 990 | 53,5 | 5 |- | B | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 823 | 44,4 | 4 |- | C | [[Kommúnistaflokkur Íslands]] | bgcolor=#FF0000 | | 39 | 2,1 | 0 |} 2009 manns voru á kjörskrá. Atkvæði greiddu 1871, þar af voru 19 ógild.<br /> Bæjarstjóri varð [[Emil Jónsson]] og forseti bæjarstjórnar var Björn Jóhannesson. Guðmundur Jónasson varð varabæjarstjóri.<br /> Davíð Kristjánsson tók við sem forseti bæjarstjórnar í janúar 1936, en Björn Jóhannesson gat ekki sinnt störfum vegna veikinda. Við sæti hans í bæjarstjórn tók Magnús Kjartansson.<br /> Emil Jónsson lét af embætti bæjarstjóra 1. maí 1937, en sat þó áfram í bæjarstjórninni. Á sama tíma fékk Guðmundur Jónasson lausn frá starfi varabæjarstjóra. Sem varabæjarstjóri í hans stað var kosinn Guðmundur Gissurarson og sinnti hann störfum bæjarstjóra út kjörtímabilið.<br /> Ólafur Þórðarson sagði sig úr bæjarstjórninni 15. desember 1937 og tók Sigurgeir Gíslason sæti hans.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 75-77</ref> <br clear="all"> == 1938 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Kjartan Ólafsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Björn Jóhannesson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Gissurarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Ólafur Þ. Kristjánsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | [[Emil Jónsson]] |- | B | bgcolor=#0000FF | | Þorleifur Jónsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Loftur Bjarnason |- | B | bgcolor=#0000FF | | Guðmundur Einarsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |} Kosið var [[30. janúar]] [[1938]].<ref>[http://www.timarit.is/files/12069052.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 1. febrúar 1938. Bls. 5: Kosningarnar utan Reykjavíkur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] og [[Kommúnistaflokkur Íslands|Kommúnistaflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 983 | 50,4 | 5 |- | B | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 969 | 49,6 | 4 |} Greidd atkvæði voru 1998, auðir og ógildir seðlar voru 36.<br /> Björn Jóhannesson var kosinn forseti bæjarstjórnar. Bæjarstjóri var kosinn Friðjón Skarphéðinsson. Hann tók þó ekki við embættinu fyrr en í júní 1938 og var Guðmundur Gissurarson bæjarstjóri þangað til.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 77</ref> <br clear="all"> == 1942 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Kjartan Ólafsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Björn Jóhannesson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Gissurarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Ásgeir G. Stefánsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | [[Emil Jónsson]] |- | B | bgcolor=#0000FF | | Þorleifur Jónsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Loftur Bjarnason |- | B | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Hermann Guðmundsson |} Kosningarnar fóru fram [[25. janúar]] [[1942]]. <ref>[http://www.timarit.is/files/12732877.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 28. janúar 1943. Bls. 2: Úrslitin í kaupstöðunum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 987 | 51,9 | 5 |- | B | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 785 | 41,3 | 4 |- | C | Óháðir verkamenn/[[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]] | bgcolor=#FF0000 | | 129 | 6,8 | 0 |} Greidd atkvæði voru 1941, af þeim voru 40 seðlar auðir og ógildir.<br /> Bæjarstjóri var Friðjón Skarphéðinsson. Hann lét af störfum í lok febrúar 1945 og var Eiríkur Pálsson ráðinn bæjarstjóri í stað hans, 1. mars 1945.<br /> Hermann Guðmundsson sagði sig úr bæjarstjórn 20. október 1942 og sæti hans tók Bjarni Snæbjörnsson.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 77-78</ref> <br clear="all"> == 1946 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Kjartan Ólafsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Björn Jóhannesson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Gissurarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Ásgeir G. Stefánsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | [[Emil Jónsson]] |- | B | bgcolor=#0000FF | | Bjarni Snæbjörnsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Loftur Bjarnason |- | B | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |- | C | bgcolor=#FF0000 | | Kristján Andrésson |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1946|Sveitarstjórnarkosningar 1946]] fóru fram [[27. janúar]].<ref>[http://www.timarit.is/files/13017909.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 29. janúar 1946. Bls. 2: Kosningaúrslit úti á landi]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 1187 | 53,0 | 5 |- | B | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 773 | 34,5 | 3 |- | C | [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]] | bgcolor=#FF0000 | | 278 | 12,4 | 1 |} Atkvæði greiddu 2286. 48 atkvæði voru ógild.<br /> Björn Jóhannesson varð forseti bæjarstjórnar og Eiríkur Pálsson var bæjarstjóri. Eiríkur lét af starfi bæjarstjóra 1. nóvember 1948. Guðmundur Gissurarson varð bæjarstjóri til ársloka 1948, en 1. janúar 1949 tók Helgi Hannesson við embættinu.<br /> Bjarni Snæbjörnsson sagði sig úr bæjarstjórn 6. maí 1947 og tók Þorleifur Jónsson við sæti hans.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 78</ref> <br clear="all"> == 1950 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Gissurarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Óskar Jónsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Ólafur Þ. Kristjánsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Stefán Gunnlaugsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | [[Emil Jónsson]] |- | B | bgcolor=#0000FF | | Þorleifur Jónsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |- | B | bgcolor=#0000FF | | Helgi S. Guðmundsson |- | C | bgcolor=#FF0000 | | Kristján Andrésson |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1950|Sveitarstjórnarkosningarnar 1950]] fóru fram [[29. janúar]].<ref>[http://www.timarit.is/files/15620451.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 31. janúar 1950. Bls. 2: Úrslit bæjar- og sveitarstjórnarkosninganna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 1331 | 51,4 | 5 |- | B | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 973 | 37,5 | 3 |- | C | [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]] | bgcolor=#FF0000 | | 285 | 11,0 | 1 |} Alls voru greidd 2642 atkvæði. 53 seðlar voru auðir og ógildir.<br /> Helgi Hannesson var endurkjörinn bæjarstjóri og Guðmundur Gissurarson varð forseti bæjarstjórnar.<br /> Þorleifur Jónsson sagði sig úr bæjarstjórn 6. janúar 1951 og tók Ingólfur Flygenring sæti hans.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 80</ref> <br clear="all"> == 1954 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Gissurarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Óskar Jónsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Ólafur Þ. Kristjánsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Stefán Gunnlaugsson |- | C | bgcolor=#FF0000 | | Kristján Andrésson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Helgi S. Guðmundsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Eggert Ísaksson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Jón Gíslason |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1954|Sveitarstjórnarkosningarnar 1954]] voru haldnar [[31. janúar]].<ref>[http://www.timarit.is/files/15681947.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 2. febrúar 1954. Bls. 2: Úrslit bæjarstjórnarkosninganna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 1306 | 44,1 | 4 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 143 | 4,8 | 0 |- | C | [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]] | bgcolor=#FF0000 | | 266 | 9,0 | 1 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 1247 | 42,1 | 4 |} Greidd atkvæði voru 3013, auðir og ógildir seðlar voru 51.<br /> Framsóknarflokkurinn bauð fram lista í fyrsta sinn í Hafnarfirði, en hingað til hafði flokkurinn stutt Alþýðuflokkinn í bæjarmálunum. Meirihluti Alþýðuflokksins féll í þessum kosningum, en hann hafði verið óslitinn frá árinu 1926. Alþýðuflokkurinn myndaði þess vegna meirihluta með Sósíalistaflokknum. Stefán Gunnlaugsson var kjörinn bæjarstjóri og Geir Gunnarsson varabæjarstjóri. Forseti bæjarstjórnar var endurkjörinn Guðmundur Gissurarson.<br /> Emil Jónsson tók bæjarfulltrúasæti Stefáns Gunnlaugssonar 2. mars 1954. Stefáni fannst ekki fara vel á því að vera bæði bæjarfulltrúi og bæjarstjóri.<br /> Um tíma slitnaði upp úr meirihlutasamstarfinu vegna deilna Alþýðuflokksins og Sósíalistaflokksins um rekstur Bæjarútgerðarinnar seint á árinu 1956. Þá hófust tilraunir um meirihlutamyndun - annars vegar milli Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks og hins vegar milli Sjálfstæðisflokks og Sósíalistaflokks. Alþýðuflokkurinn og Sósíalistaflokkurinn náðu hins vegar samkomulagi um Bæjarútgerðina og hófst meirihlutasamstarf þeirra að nýju.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 80-81</ref> <br clear="all"> == 1958 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Gissurarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Þórunn Helgadóttir |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Kristinn Gunnarsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Árni Gunnlaugsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Eggert Ísaksson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Páll V. Daníelsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Elín Jósefsdóttir |- | G | bgcolor=#FF0000 | | Kristján Andrésson |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1958|Sveitarstjórnarkosningarnar 1958]] voru haldnar [[26. janúar]].<ref>[http://www.timarit.is/files/15844607.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 28. janúar 1958. Bls. 2]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 1320 | 40.7 | 4 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 203 | 6,3 | 0 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 1360 | 41,9 | 4 |- | G | [[Alþýðubandalagið]] | bgcolor=#FF0000 | | 362 | 11,2 | 1 |} Alls greiddu 3317 atkvæði. Auð og ógild atkvæði voru 72.<br /><br /> Þessar kosningar urðu sögulegar að því leyti að konur settust í fyrsta sinn í bæjarstjórn Hafnarfjarðar.<br /> Alþýðuflokkurinn og Alþýðubandalagið mynduðu meirihluta. Stefán Gunnlaugsson var áfram bæjarstjóri, Geir Gunnarsson varabæjarstjóri og Guðmundur Gissurarson var forseti bæjarstjórnar.<br /> Guðmundur Gissurarson lést 6. júní 1958 og tók [[Emil Jónsson]] sæti hans í bæjarstjórn. Forseti bæjarstjórnar varð Kristinn Gunnarsson.<br /> Frá 1959-1962 sat Þórður Þórðarson í bæjarstjórn í stað Emils Jónssonar, sem tók sér frí frá bæjarstjórnarstörfum vegna anna í ríkisstjórn og á Alþingi.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 81-82</ref> <br clear="all"> == 1962 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Kristinn Gunnarsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Þórður Þórðarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Vigfús Sigurðsson |- | B | bgcolor=#009900 | | Jón Pálmason |- | D | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Eggert Ísaksson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Páll V. Daníelsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Elín Jósefsdóttir |- | G | bgcolor=#FF0000 | | Kristján Andrésson |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1962|Sveitarstjórnarkosningarnar 1962]] voru haldnar [[27. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/15967104.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 29. maí 1962. Bls. 15: Kosningaúrslit]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 1160 | 33,1 | 3 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 407 | 11,6 | 1 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 1557 | 44,5 | 4 |- | G | [[Alþýðubandalagið]] | bgcolor=#FF0000 | | 378 | 10,8 | 1 |} Alls voru greidd 3576 atkvæði. Auðir og ógildir seðlar voru 74.<br /> Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn mynduðu meirihluta að loknum kosningunum.<br /> Hafsteinn Baldvinsson var ráðinn bæjarstjóri og Stefán Jónsson var kosinn forseti bæjarstjórnar. Embætti varabæjarstjóra var lagt niður.<br /> Í janúar 1963 slitnaði upp úr meirihlutasamstarfi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Næstu mánuði var enginn ákveðinn meirihluti í bæjarstjórninni, en í júní 1963 mynduðu Sjálfstæðisflokkur og Alþýðuflokkur meirihluta, sem stóð út kjörtímabilið.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 82</ref> <br clear="all"> == 1966 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Kristinn Gunnarsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Hörður Zóphaníasson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Eggert Ísaksson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Árni Grétar Finnsson |- | G | bgcolor=#FF0000 | | Hjörleifur Gunnarsson |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Brynjólfur Þorbjarnarson |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Árni Gunnlaugsson |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Vilhjálmur G. Skúlason |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1966|Sveitarstjórnarkosningarnar 1966]] fóru fram [[22. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/16188701.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 24. maí 1966. Bls. 12: Kosningaúrslitin]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 900 | 23,5 | 2 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 326 | 8,5 | 0 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 1286 | 33,5 | 3 |- | G | [[Alþýðubandalagið]] | bgcolor=#FF0000 | | 336 | 8,8 | 1 |- | H | Félag óháðra borgara | bgcolor=#C0C0C0 | | 988 | 25,8 | 3 |} Alls voru greidd 3899 atkvæði. Auðir og ógildir seðlar voru 63.<br /> Í þessum kosningum kom fram nýtt stjórnmálaafl: Félag óháðra borgara, sem samanstóð af fólki úr öllum stjórnmálaflokkum og óflokksbundnu fólki. Helsti hvatinn að stofnun þess var óánægja með meirihlutasamstarf Alþýðuflokksins og Sjálfstæðisflokksins.<br /> Árni Gunnlaugsson var kosinn forseti bæjarstjórnar og Kristinn Ó. Guðmundsson var ráðinn bæjarstjóri fyrst um sinn. Meirihlutamyndun gekk erfiðlega, en í september 1966 náðu Sjálfstæðisflokkurinn og Félag óháðra borgara samkomulagi um meirihlutasamstarf. Kristinn Ó. Guðmundsson var ráðinn bæjarstjóri út kjörtímabilið.<br /> Kristinn Gunnarsson sagði sig úr bæjarstjórninni [[27. júlí]] [[1967]] og settist Vigfús Sigurðsson í sæti hans.<br /> Hörður Zóphaníasson var erlendis veturinn 1968-1969 og var Yngvi Rafn Baldvinsson í bæjarstjórninni þann vetur.<br /> Stefán Jónsson var kosinn forseti bæjarstjórnar árið [[1968]].<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 82-83</ref> <br clear="all"> == 1970 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Hörður Zóphaníasson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Stefán Gunnlaugsson |- | B | bgcolor=#009900 | | Ragnheiður Sveinbjörnsdóttir |- | D | bgcolor=#0000FF | | Eggert Ísaksson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Árni Grétar Finnsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Guðmundur Guðmundsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Árni Gunnlaugsson |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Vilhjálmur G. Skúlason |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1970|Sveitarstjórnarkosningarnar 1970]] voru haldnar [[31. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/16437191.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 2. júní 1970. Bls. 10: Heildarúrslit bæjar- og sveitastjórnarkosninganna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 1051 | 22,3 | 2 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 558 | 11,8 | 1 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 1697 | 36,0 | 4 |- | G | [[Alþýðubandalagið]] | bgcolor=#FF0000 | | 391 | 8,3 | 0 |- | H | Félag óháðra borgara | bgcolor=#C0C0C0 | | 1019 | 21,6 | 2 |} Á kjörskrá voru 5285<br /> Greidd atkvæði voru 4776, þar af voru 60 seðlar auðir og ógildir.<br /> Alþýðuflokkurinn, Félag óháðra borgara og Framsóknarflokkurinn mynduðu meirihluta að loknum kosningunum.<br /> Kristinn Ó. Guðmundsson var endurráðinn bæjarstjóri og Stefán Gunnlaugsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 83</ref> <br clear="all"> == 1974 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Kjartan Jóhannsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Haukur Helgason |- | B | bgcolor=#009900 | | Ragnheiður Sveinbjörnsdóttir |- | D | bgcolor=#0000FF | | Árni Grétar Finnsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Guðmundur Guðmundsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Einar Þ. Mathiesen |- | D | bgcolor=#0000FF | | Oliver Steinn Jóhannesson |- | G | bgcolor=#FF0000 | | Ægir Sigurgeirsson |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Vilhjálmur G. Skúlason |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Árni Gunnlaugsson |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1974|Sveitarstjórnarkosningarnar 1974]] voru haldnar [[26. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/3006685.djvu Morgunblaðið 28. maí 1974. Bls. 12: Sjálfstæðisflokkurinn hlaut 50,5% atkvæða á landinu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 908 | 16,4 | 2 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 699 | 12,6 | 1 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 2264 | 41,0 | 5 |- | G | [[Alþýðubandalagið]] | bgcolor=#FF0000 | | 533 | 9,6 | 1 |- | H | Félag óháðra borgara | bgcolor=#C0C0C0 | | 1122 | 20,3 | 2 |} Á kjörskrá voru 6430.<br /> Greidd atkvæði voru 5584. Auðir og ógildir seðlar voru 58.<br /> Við þessar kosningar var bæjarfulltrúum fjölgað um tvo og urðu þeir nú ellefu í stað níu.<br /> Sjálfstæðisflokkurinn og Félag óháðra borgara mynduðu meirihluta eftir kosningarnar.<br /> Kristinn Ó. Guðmundsson var endurráðinn bæjarstjóri út kjörtímabilið. Stefán Jónsson varð forseti bæjarstjórnar.<br /> Haukur Helgason sagði sig úr bæjarstjórninni [[21. júní]] [[1977]] vegna flutnings úr bænum. Við sæti hans tók Guðríður Elíasdóttir.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 83-85</ref> <br clear="all"> == 1978 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Hörður Zóphaníasson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Jón Bergsson |- | B | bgcolor=#009900 | | Markús Á. Einarsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Árni Grétar Finnsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Guðmundur Guðmundsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Einar Þ. Mathiesen |- | D | bgcolor=#0000FF | | Stefán Jónsson |- | G | bgcolor=#FF0000 | | Ægir Sigurgeirsson |- | G | bgcolor=#FF0000 | | Rannveig Traustadóttir |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Árni Gunnlaugsson |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Andrea Þórðardóttir |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1978|Sveitarstjórnarkosningarnar 1978]] voru haldnar [[28. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/3187257.djvu Morgunblaðið 30. maí 1978. Bls. 16: Heildarúrslit í bæjar- og sveitarstjórnarkosningunum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 1274 | 21,3 | 2 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 491 | 8,2 | 1 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 2153 | 36,1 | 4 |- | G | [[Alþýðubandalagið]] | bgcolor=#FF0000 | | 888 | 14,9 | 2 |- | H | Félag óháðra borgara | bgcolor=#C0C0C0 | | 1165 | 19,5 | 2 |} Á kjörskrá voru 7106.<br /> Samtals voru greidd 6107 atkvæði. Auðir seðlar og ógildir voru 136.<br /> Sjálfstæðisflokkur og Félag óháðra borgara héldu meirihlutasamstarfi sínu áfram.<br /> Kristinn Ó. Guðmundsson var endurráðinn bæjarstjóri og Stefán Jónsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.<br /> Kristinn Ó. Guðmundsson lét af starfi bæjarstjóra í júlí 1979 og var Einar Ingi Halldórsson ráðinn í hans stað. Hann tók við starfinu [[15. júlí]] 1979.<br /> Rannveig Traustadóttir var erlendis 1979-1981 og sat Þorbjörg Samúelsdóttir í bæjarstjórn í forföllum hennar.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 85</ref> <br clear="all"> == 1982 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Hörður Zóphaníasson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | [[Guðmundur Árni Stefánsson]] |- | B | bgcolor=#009900 | | Markús Á. Einarsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Árni Grétar Finnsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Sólveig Ágústsdóttir |- | D | bgcolor=#0000FF | | Einar Þ. Mathiesen |- | D | bgcolor=#0000FF | | [[Ellert Borgar Þorvaldsson]] |- | D | bgcolor=#0000FF | | Haraldur Sigurðsson |- | G | bgcolor=#FF0000 | | Rannveig Traustadóttir |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Vilhjálmur G. Skúlason |- | H | bgcolor=#C0C0C0 | | Andrea Þórðardóttir |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1982|Sveitarstjórnarkosningarnar 1982]] voru haldnar [[22. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/3407661.djvu Morgunblaðið 25. maí 1982. Bls. 14: Heildarúrslit í kaupstöðum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 1336 | 20,9 | 2 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 621 | 9,7 | 1 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 2391 | 37,5 | 5 |- | G | [[Alþýðubandalagið]] | bgcolor=#FF0000 | | 796 | 12,5 | 1 |- | H | Félag óháðra borgara | bgcolor=#C0C0C0 | | 1239 | 19,4 | 2 |} Á kjörskrá voru 7676.<br /> Atkvæði greiddu 6571, þar af voru 188 seðlar auðir og ógildir.<br /> Sjálfstæðisflokkurinn og Félag óháðra borgara héldu meirihlutasamstarfinu áfram.<br /> Árni Grétar Finnsson var kosinn forseti bæjarstjórnar og Einar Ingi Halldórsson var ráðinn bæjarstjóri út kjörtímabilið.<ref>Ásgeir Guðmundsson. Bls. 85</ref> <br clear="all"> == 1986 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | [[Guðmundur Árni Stefánsson]] |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Jóna Ósk Guðjónsdóttir |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Ingvar Viktorsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Tryggvi Harðarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Valgerður Guðmundsdóttir |- | D | bgcolor=#0000FF | | Árni Grétar Finnsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Sólveig Ágústsdóttir |- | D | bgcolor=#0000FF | | Hjördís Guðbjörnsdóttir |- | D | bgcolor=#0000FF | | Jóhann Bergþórsson |- | F | bgcolor=#00BFFF | | Einar Th. Mathiesen |- | G | bgcolor=#FF0000 | | Magnús Jón Árnason |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1986|Sveitarstjórnarkosningarnar 1986]] voru haldnar [[31. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/3703085.djvu Morgunblaðið 3. júní 1986. Bls. 24: Úrslit í kaupstöðum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 2583 | 35,3 | 5 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 363 | 5,0 | 0 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 2355 | 32,1 | 4 |- | F | Frjálst framboð | bgcolor=#00BFFF | | 519 | 7,1 | 1 |- | G | [[Alþýðubandalagið]] | bgcolor=#FF0000 | | 783 | 10,7 | 1 |- | H | Félag óháðra borgara | bgcolor=#C0C0C0 | | 281 | 3,8 | 0 |- | M | [[Flokkur mannsins]] | bgcolor=#408080 | | 112 | 1,5 | 0 |- | V | [[Kvennalistinn]] | bgcolor=#FF00FF | | 331 | 4,5 | 0 |} Á kjörskrá voru 8792.<br /> Samtals voru greidd 7469 atkvæði. Auðir og ógildir seðlar voru 142.<br /> Að þessum kosningum loknum hófu Alþýðuflokkurinn og Alþýðubandalagið meirihlutasamstarf.<br /> Á fyrsta fundi nýkjörinnar bæjarstjórnar þann [[16. júní]] var Guðmundur Árni Stefánsson ráðinn bæjarstjóri. Jóna Ósk Guðjónsdóttir var kosin forseti bæjarstjórnar og varð hún þar með fyrsta konan til að gegna því embætti.<ref>[http://www.timarit.is/files/8473431.pdf#navpanes=1 Alþýðublaðið 11. júlí 1986. Bls. 3: Félagsleg sjónarmið einkenna meirihlutasamninginn]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> <br clear="all"> == 1990 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | [[Guðmundur Árni Stefánsson]] |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Jóna Ósk Guðjónsdóttir |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Ingvar Viktorsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Valgerður Guðmundsdóttir |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Tryggvi Harðarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Árni Hjörleifsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Jóhann Bergþórsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Ellert Borgar Þorvaldsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Þorgils Óttar Mathiesen |- | D | bgcolor=#0000FF | | Hjördís Guðbjörnsdóttir |- | G | bgcolor=#FF0000 | | Magnús Jón Árnason |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1990|Sveitarstjórnarkosningarnar 1990]] voru haldnar [[26. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/3968817.djvu Morgunblaðið 29. maí 1990. C - Bæjar- og sveitarstjórnakosningar - Úrslit, bls. 2.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 4042 | 48,0 | 6 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 453 | 5,4 | 0 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 2950 | 35,0 | 4 |- | G | [[Alþýðubandalagið]] | bgcolor=#FF0000 | | 978 | 11,6 | 1 |} Á kjörskrá voru 9963.<br /> Greidd atkvæði voru 8530. Auðir og ógildir seðlar voru 107.<br /> Alþýðuflokkurinn fékk hreinan meirihluta í þessum kosningum, í fyrsta sinn síðan árið 1950. Að kosningum loknum áttu Alþýðuflokkurinn og Alþýðubandalagið í óformlegum viðræðum um áframhaldandi meirihlutasamstarf, en enginn samstarfsflötur fannst í þessum viðræðum. Alþýðuflokkurinn sat því einn í meirihluta á þessu kjörtímabili.<br /> Guðmundur Árni Stefánsson var endurráðinn bæjarstjóri og Jóna Ósk Guðjónsdóttir var kosin forseti bæjarstjórnar.<ref>[http://www.timarit.is/files/8579554.pdf#navpanes=1 Alþýðublaðið 20. júní 1990. Bls. 2: „Að gera góðan bæ enn betri“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><br /> Guðmundur Árni var skipaður heilbrigðis- og tryggingaráðherra [[14. júní]] [[1993]].<ref>[http://www.timarit.is/files/4104409.djvu Morgunblaðið 15. júní 1993. Bls. 27: Guðmundur Árni og Össur boða breytingar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Hann lét því af starfi bæjarstjóra en sat áfram sem bæjarfulltrúi til loka kjörtímabilsins.<ref>[http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=7 Æviágrip á vef Alþingis. Skoðað 5. júlí 2010.]</ref><br /> Við embætti bæjarstjóra tók Ingvar Viktorsson<ref>[http://www.timarit.is/files/4106441.djvu Morgunblaðið 3. júlí 1993. Bls. 4: 14. bæjarstjórinn í Hafnarfirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> og gegndi hann starfinu út kjörtímabilið.<ref>[http://www.timarit.is/files/4148089.djvu Morgunblaðið 28. maí 1994. C: Kosningahandbók, bls. 2]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> <br clear="all"> == 1994 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Ingvar Viktorsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Valgerður Guðmundsdóttir |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Tryggvi Harðarson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Árni Hjörleifsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Ómar Smári Ármannsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Magnús Gunnarsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Jóhann G. Bergþórsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Ellert Borgar Þorvaldsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Valgerður Sigurðardóttir |- | G | bgcolor=#FF0000 | | Magnús Jón Árnason |- | G | bgcolor=#FF0000 | | [[Lúðvík Geirsson]] |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994|Sveitarstjórnarkosningarnar 1994]] voru haldnar [[28. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/4148413.djvu Morgunblaðið 31. maí 1994. B: Úrslit kosninga, bls. 1]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 3724 | 37,9 | 5 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 653 | 6,6 | 0 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 3413 | 34,7 | 4 |- | G | [[Alþýðubandalagið]] | bgcolor=#FF0000 | | 1489 | 15,2 | 2 |- | V | [[Kvennalistinn]] | bgcolor=#FF00FF | | 547 | 5,6 | 0 |} Á kjörskrá voru 11.444.<br /> Atkvæði greiddu 9984, þar af voru auðir og ógildir seðlar 158.<br /> Þetta voru síðustu bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði þar sem Alþýðubandalagið bauð fram lista<br /> Alþýðuflokkurinn missti hreinan meirihluta sinn í þessum kosningum. Eftir meirihlutaviðræður, bæði við Alþýðuflokk og Sjálfstæðisflokk<ref>[http://www.timarit.is/files/4148721.djvu Morgunblaðið 2. júní 1994. Bls. 60: G-listi og D-listi ræða samstarf]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> myndaði Alþýðubandalagið meirihluta með Sjálfstæðisflokknum. Magnús Jón Árnason var ráðinn bæjarstjóri og Ellert Borgar Þorvaldsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.<ref>[http://www.timarit.is/files/4149549.djvu Morgunblaðið 9. júní 1994. Bls. 6: Valdaskipti í næstu viku]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><br /> Í júní 1995 slitnaði upp úr meirihlutasamstarfi Alþýðubandalagsins og Sjálfstæðisflokksins<ref>[http://www.timarit.is/files/4201071.djvu Morgunblaðið 14. júní 1995. Bls. 4: Alþýðuflokkurinn réð ráðningu bæjarverkfræðings]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>[http://www.timarit.is/files/4201159.djvu Morgunblaðið 14. júní 1995. Bls. 48: Segja meirihlutann fallinn]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>. Alþýðuflokkurinn myndaði þá nýjan meirihluta ásamt tveimur af fjórum bæjarfulltrúum Sjálfstæðisflokksins: Jóhanni G. Bergþórssyni og Ellerti Borgari Þorvaldssyni.<br /> Ingvar Viktorsson var ráðinn bæjarstjóri og Ellert Borgar Þorvaldsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.<ref>[http://www.timarit.is/files/4203783.djvu Morgunblaðið 4. júlí 1995. Bls. 2: Nýr meirihluti tekur við í Hafnarfirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>. Þessi meirihluti hélst til loka kjörtímabilsins.<ref>[http://www.timarit.is/files/12704095.pdf#navpanes=1 DV 19. maí 1998. Bls. 32: Pólitísk háspenna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> <br clear="all"> == 1998 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Ingvar Viktorsson |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Jóna Dóra Karlsdóttir |- | A | bgcolor=#FF8C00 | | Tryggvi Harðarson |- | B | bgcolor=#009900 | | Þorsteinn Njálsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Magnús Gunnarsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Valgerður Sigurðardóttir |- | D | bgcolor=#0000FF | | Þorgils Óttar Mathiesen |- | D | bgcolor=#0000FF | | Gissur Guðmundsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Steinunn Guðnadóttir |- | F | bgcolor=#FF0000 | | [[Lúðvík Geirsson]] |- | F | bgcolor=#FF0000 | | Valgerður Halldórsdóttir |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1998|Sveitarstjórnarkosningarnar 1998]] voru haldnar [[23. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/4362299.djvu Morgunblaðið 26. maí 1998. B: Úrslit, bls. 5]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | A | [[Alþýðuflokkurinn]] | bgcolor=#FF8C00 | | 2088 | 21,8 | 3 |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 1101 | 11,5 | 1 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 3580 | 37,4 | 5 |- | F | Fjarðarlistinn | bgcolor=#FF0000 | | 1721 | 18,0 | 2 |- | H | Hafnarfjarðarlistinn | bgcolor=#00BFFF | | 604 | 6,3 | 0 |- | I | Tónlistinn | bgcolor=#FFFF00 | | 473 | 4,9 | 0 |} Á kjörskrá voru 12.521.<br /> Atkvæði greiddu 9930, 363 seðlar voru auðir og ógildir.<br /><br /> Bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn gengu klofnir til þessara kosninga. Hluti Sjálfstæðismanna bauð fram Hafnarfjarðarlistann, sem samanstóð af stuðningsmönnum Jóhanns G. Bergþórssonar.<br /> Fjarðarlistinn var skipaður fólki úr Alþýðuflokknum, Alþýðubandalaginu, kvennalistanum og óflokksbundnum jafnaðar- og félagshyggjumönnum. Þetta voru síðustu bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði þar sem Alþýðuflokkurinn bauð fram. Hafnarfjörður var jafnframt eina sveitarfélagið á landinu þar sem Alþýðuflokkurinn bauð fram sérstakan lista.<ref>[http://www.timarit.is/files/12704095.pdf#navpanes=1 DV 19. maí 1998. Bls. 32: Pólitísk háspenna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><br /> Eftir kosningarnar mynduðu Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn meirihluta. Magnús Gunnarsson var ráðinn bæjarstjóri og Valgerður Sigurðardóttir var kosin forseti bæjarstjórnar.<ref>[http://www.timarit.is/files/4362287.djvu Morgunblaðið 26. maí 1998. Bls. 72: Magnús Gunnarsson bæjarstjóri í Hafnarfirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> <br /><br /> Í lok október 1999 sameinuðust Alþýðuflokkurinn og Fjarðarlistinn, ásamt fleiri félögum, undir merkjum [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]]. Samfylkingin átti þar með fimm bæjarfulltrúa það sem eftir var af kjörtímabilinu.<ref>[http://www.timarit.is/files/4456971.djvu Morgunblaðið 4. nóvember 1999. Bls. 43: Níu félög stofna Samfylkinguna í Hafnarfirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> <br clear="all"> == 2002 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | D | bgcolor=#0000FF | | Magnús Gunnarsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Valgerður Sigurðardóttir |- | D | bgcolor=#0000FF | | Haraldur Þór Ólafsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Steinunn Guðnadóttir |- | D | bgcolor=#0000FF | | Gissur Guðmundsson |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | [[Lúðvík Geirsson]] |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | [[Gunnar Svavarsson]] |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Ellý Erlingsdóttir |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Jóna Dóra Karlsdóttir |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | [[Guðmundur Rúnar Árnason]] |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Hafrún Dóra Júlíusdóttir |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002|Sveitarstjórnarkosningarnar 2002]] voru haldnar [[25. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/7827469.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 28. maí 2002. B: Úrslit 2002, bls. 7]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 695 | 6,3 | 0 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 4481 | 40,6 | 5 |- | S | [[Samfylkingin|Samfylking]] | bgcolor=#FF8C00 | | 5550 | 50,2 | 6 |- | U | [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]] | bgcolor=#FF0000 | | 320 | 2,9 | 0 |} Á kjörskrá voru 13.991.<br /> Greidd atkvæði voru 11. 393, þar af voru 347 seðlar auðir og ógildir.<br /> <br /> Samfylkingin vann hreinan meirihluta í þessum kosningum og var [[Lúðvík Geirsson]] ráðinn bæjarstjóri að þeim loknum. Jóna Dóra Karlsdóttir var kosin forseti bæjarstjórnar.<ref>[http://www.timarit.is/files/7829923.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 13. júní 2002. Bls. 14: Nýr bæjarstjóri tekinn við]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><br /> Í lok júní 2004 lét Jóna Dóra af embætti forseta bæjarstjórnar og við henni tók Gunnar Svavarsson.<ref>[http://www.timarit.is/files/8096712.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 2. júlí 2004. Bls. 22: Hafnarfjörður]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Gunnar gegndi starfi forseta út kjörtímabilið.<ref>[http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=685 Æviágrip á vef Alþingis. Skoðað 8. júlí 2010.]</ref> <br clear="all"> == 2006 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | D | bgcolor=#0000FF | | Haraldur Þór Ólafsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | [[Rósa Guðbjartsdóttir]] |- | D | bgcolor=#0000FF | | Almar Grímsson |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | [[Lúðvík Geirsson]] |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Ellý Erlingsdóttir |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Rúnar Árnason |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Margrét Gauja Magnúsdóttir |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Guðfinna Guðmundsdóttir |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | [[Gunnar Svavarsson]] |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Gísli Ó. Valdimarsson |- | V | bgcolor=#FF0000 | | Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2006|Sveitarstjórnarkosningarnar 2006]] voru haldnar [[27. maí]].<ref>[http://www.timarit.is/files/10927532.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 29. maí 2006. B: Úrslit 2006, bls. 7]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 356 | 3,0 | 0 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 3196 | 27,3 | 3 |- | S | [[Samfylkingin|Samfylking]] | bgcolor=#FF8C00 | | 6418 | 54,8 | 7 |- | V | [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]] | bgcolor=#FF0000 | | 1415 | 12,1 | 1 |} Á kjörskrá voru 15.973.<br /> Greidd atkvæði voru 11.723, auðir og ógildir seðlar voru 338.<br /> <br /> Lúðvík Geirsson varð áfram bæjarstjóri að loknum kosningunum. Gunnar Svavarsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.<ref>[https://www.fjardarposturinn.is/images/FP-pdf/FP-2006-24-skjar.pdf Fjarðarpósturinn 15. júní 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260103125159/https://www.fjardarposturinn.is/images/FP-pdf/FP-2006-24-skjar.pdf |date=2026-01-03 }}. Bls. 8: ''Ný bæjarstjórn tekin við''</ref><br /> Gunnar Svavarsson náði sæti á Alþingi í [[Alþingiskosningar 2007|alþingiskosningum í maí 2007]]. Í júní sama ár lét hann af starfi forseta bæjarstjórnar. Við honum tók Ellý Erlingsdóttir.<ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2007/06/27/elly_erlingsdottir_kjorin_forseti_baejarstjornar_ha/ Mbl.is 27. júní 2007: Ellý Erlingsdóttir kjörin forseti bæjarstjórnar Hafnarfjarðar]. (Skoðað 9. júlí 2010).</ref><br /> Í febrúar 2010 sagði Ellý Erlingsdóttir sig úr bæjarstjórninni vegna flutninga. Eyjólfur Sæmundsson tók sæti hennar í bæjarstjórn.<ref>[https://www.visir.is/article/2010731877663 Visir.is 15. febrúar 2010: Fórnar pólitískum frama fyrir fótboltastrákinn sinn]. (Skoðað 9. júlí 2010)</ref> Forseti bæjarstjórnar í stað Ellýjar var kosinn Guðmundur Rúnar Árnason.<ref>[http://www.fjardarposturinn.is/images/FP-pdf/FP-2010-09-skjar.pdf Fjarðarpósturinn 4. mars 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Bls. 8: Eyjólfur, nýr bæjarfulltrúi, formaður fræðsluráðs</ref> <br clear="all"> == 2010 == {| class="wikitable" align=right |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | D | bgcolor=#0000FF | | Valdimar Svavarsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | [[Rósa Guðbjartsdóttir]] |- | D | bgcolor=#0000FF | | Kristinn Andersen |- | D | bgcolor=#0000FF | | Geir Jónsson |- | D | bgcolor=#0000FF | | Helga Ingólfsdóttir |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Guðmundur Rúnar Árnason |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Margrét Gauja Magnúsdóttir |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Gunnar Axel Axelsson |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Eyjólfur Sæmundsson |- | S | bgcolor=#FF8C00 | | Sigríður Björk Jónsdóttir |- | V | bgcolor=#FF0000 | | Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2010|Sveitarstjórnarkosningarnar 2010]] voru haldnar [[29. maí]].<ref name=":0">[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050303131514/www.hafnarfjordur.is/hafnarfjordur/stjornsysla/nefndir_og_rad/?cat_id=15&ew_0_a_id=4860 Upplýsingar af heimasíðu Hafnarfjarðarbæjar]. (Skoðað 9. júlí 2010)</ref> {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor=#009900 | | 722 | 7,3 | 0 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor=#0000FF | | 3682 | 37,2 | 5 |- | S | [[Samfylkingin|Samfylking]] | bgcolor=#FF8C00 | | 4053 | 40,9 | 5 |- | V | [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]] | bgcolor=#FF0000 | | 1448 | 14,6 | 1 |} Á kjörskrá voru 17.826.<br /> Greidd atkvæði voru 11.589. Auðir seðlar voru 1578 og ógildir seðlar voru 106.<br /> <br /> Meirihluti Samfylkingarinnar féll í þessum kosningum. Samfylkingin myndaði þess vegna meirihluta með Vinstrihreyfingunni-Grænu framboði. Lúðvík Geirsson varð áfram bæjarstjóri og Guðmundur Rúnar Árnason var kosinn forseti bæjarstjórnar.<ref name=":1">[http://www.fjardarposturinn.is/images/FP-pdf/FP-2010-24-skjar.pdf Fjarðarpósturinn 16. júní 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Bls. 1: ''Leiðast varlega af stað''</ref> Samkvæmt samkomulagi sem flokkarnir tveir gerðu með sér var ákveðið að Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir tæki við embætti bæjarstjóra í júní 2012.<ref name=":2">[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/06/07/ludvik_afram_baejarstjori/ Mbl.is 7. júní 2010: Lúðvík verður áfram bæjarstjóri] (Skoðað 9. júlí 2010)</ref><br /> Ráðning Lúðvíks sem bæjarstjóra mætti nokkurri andstöðu meðal bæjarbúa. Meðal annars var litið svo á að hann hafi sett bæjarstjórastólinn að veði í kosningunum, en hann komst ekki að sem bæjarfulltrúi.<ref name=":3">[http://www.mbl.is/mm/frettir/kosningar/2010/06/14/motmaela_nyjum_meirihluta_i_hafnarfirdi/ Mbl.is 14. júní 2010: Mótmæla nýjum meirihluta í Hafnarfirði]. (Skoðað 9. júlí 2010)</ref> Þann [[8. júlí]] [[2010]] fór því svo að Lúðvík ákvað að láta af störfum sem bæjarstjóri. Við bæjarstjórastarfinu tók [[Guðmundur Rúnar Árnason]].<ref name=":4">[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/07/08/ludvik_haettir_i_hafnarfirdi/ Mbl.is 8. júlí 2010: Lúðvík hættir í Hafnarfirði]. (Skoðað 9. júlí 2010)</ref> Hann gegndi embættinu til [[27. júní]] [[2012]], en þann dag tók Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir við starfinu og varð þar með fyrsta konan til að gegna embætti bæjarstjóra í Hafnarfirði.<ref name=":5">[https://visir.is/gudrun-ordin-fyrsti-kvenkyns-baejarstjori-hafnafjardar/article/2012120628987 Vísir.is 27. júní 2012: Guðrún orðin fyrsti kvenkyns bæjarstjóri Hafnafjarðar]. (Skoðað 28. júní 2012).</ref><br /> Guðmundur Rúnar lét af embætti forseta bæjarstjórnar í september 2010 og í stað hans var Sigríður Björk Jónsdóttir kosin forseti.<ref name=":6">[https://ibuagatt.hafnarfjordur.is/meetingsearch/DisplayMeeting.aspx?id=1008024F Fundargerð bæjarstjórnar 1. september 2010]</ref> Í október 2011 lét Sigríður Björk af starfi forseta og tók Margrét Gauja Magnúsdóttir við af henni.<ref name=":7">[http://www.visir.is/margret-gauja-verdur-forseti-baejarstjornar/article/2011111009489?fb_ref=under&fb_source=profile_oneline Vísir.is 5. október 2011: Margrét Gauja verður forseti bæjarstjórnar]. (Skoðað 7. október 2011)</ref> Guðmundur Rúnar Árnason var svo kosinn forseti bæjarstjórnar 27. júní 2012, eftir að hann lét af embætti bæjarstjóra.<ref name=":8">[https://www.hafnarfjordur.is/stjornkerfi/fundargerdir/DisplayMeeting.aspx?id=1206010F Fundargerð bæjarstjórnar 27. júní 2012]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Guðmundur Rúnar lét af störfum sem bæjarfulltrúi í september 2012. Við sæti hans í bæjarstjórn tók Lúðvík Geirsson. Forseti bæjarstjórnar í stað Guðmundar var kosin Margrét Gauja Magnúsdóttir.<ref name=":9">[https://www.hafnarfjordur.is/stjornkerfi/fundargerdir/DisplayMeeting.aspx?id=1209003F Fundargerð bæjarstjórnar 12. september 2012]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><br /> Margrét Gauja Magnúsdóttir fór í fæðingarorlof frá ágúst 2010 til febrúar 2011 og tók Lúðvík Geirsson sæti hennar í bæjarstjórn á meðan.<ref name=":10">[https://ibuagatt.hafnarfjordur.is/meetingsearch/DisplayMeeting.aspx?id=1008024F Fundargerð bæjarstjórnar 1. september 2010]</ref> == 2014 == {| class="wikitable" align="right" |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | D | bgcolor="#0000FF" | | [[Rósa Guðbjartsdóttir]] |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Kristinn Andersen |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Unnur Lára Bride |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Ólafur Ingi Tómasson |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Helga Ingólfsdóttir |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | Gunnar Axel Axelsson |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | Margrét Gauja Magnúsdóttir |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | Adda María Jóhannsdóttir |- | V | bgcolor="#FF0000" | | Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir |- | Æ | bgcolor="#7105ed" | | Guðlaug Kristjánsdóttir |- | Æ | bgcolor="#7105ed" | | Einar Birkir Einarsson |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2014]] voru haldnar 31. maí. {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor="#009900" | | 735 | 6,5 | 0 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor="#0000FF" | | 4029 | 35,8 | 5 |- |P | [[Píratar]] | bgcolor="#080708" | |754 |6,7 |0 |- | S | [[Samfylkingin|Samfylking]] | bgcolor="#FF8C00" | | 2278 | 20,2 | 3 |- | V | [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]] | bgcolor="#FF0000" | | 1316 | 11,7 | 1 |- |Æ | [[Björt framtíð]] | bgcolor="#7105ed" | |2143 |19,0 |2 |} Á kjörskrá voru 19.694.<br /> Greidd atkvæði voru 11.926. Auðir 594 og ógildir seðlar voru 77.<br /> <br /> Meirihluti Samfylkingarinnar féll aftur í þessum kosningum. Sjálfstæðisflokkur myndaði meirihluta með Bjartri framtíð sem bauð fram í fyrsta skiptið. Björt framtíð var stjórnmálaflokkur sem varð til úr Besta flokknum sem settist í borgarstjórn Reykjavíkur árið 2010 og var [[Haraldur L. Haraldsson]] ráðinn bæjarstjóri. Rósa Guðbjartsdóttir var kosinn formaður bæjarráðs og Guðlaug Kristjánsdóttir kosinn forseti bæjarstjórnar. == 2018 == {| class="wikitable" align="right" |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | B | bgcolor="#009900" | | Ágúst Bjarni Garðarsson |- | C | bgcolor="#f76e05" | | Jón Ingi Hákonarson |- | D | bgcolor="#0000FF" | | [[Rósa Guðbjartsdóttir]] |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Kristinn Andersen |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Ólafur Ingi Tómasson |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Helga Ingólfsdóttir |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Kristín Thoroddsen |- | M | bgcolor="#06349e" | | Sigurður Þ. Ragnarsson |- | L | bgcolor="#0f94a3" | | Guðlaug Svala Steinunar Kristjánsdóttir |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | Adda María Jóhannsdóttir |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | Friðþjófur Helgi Karlsson |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018]] voru haldnar 26. maí. {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor="#009900" | | 926 | 8,0 | 1 |- |C | [[Viðreisn]] | bgcolor="#f76e05" | |1098 |9,5 |1 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor="#0000FF" | | 3900 | 33,7 | 5 |- |L | Bæjarlistinn | bgcolor="#0f94a3" | |906 |7,8 |1 |- |M | [[Miðflokkur]] | bgcolor="#06349e" | |878 |7,6 |1 |- |P | [[Píratar]] | bgcolor="#080708" | |754 |6,5 |0 |- | S | [[Samfylkingin|Samfylking]] | bgcolor="#FF8C00" | | 2331 | 20,1 | 2 |- | V | [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]] | bgcolor="#FF0000" | | 776 | 6,7 | 0 |} Á kjörskrá voru 20.786.<br /> Greidd atkvæði voru 12.058. Auðir seðlar voru 444 og ógildir seðlar voru 45.<br /> <br /> Eftir kosningarnar myndaði Sjálfstæðisflokkurinn meirihluta með Framsóknarflokknum sem hafði ekki komið inn manni í bæjarstjórn í 20 ár. Var Rósa Guðbjartsdóttir kosinn Bæjarstjóri, Kristinn Andersen kosinn forseti bæjarstjórnar, og Ágúst Bjarni Garðarsson kosinn formaður bæjarráðs Árið 2021 hlaut Ágúst Bjarni Garðarsson, oddviti Framsóknarflokksins kosningu á Alþingi fyrir framsóknarflokkinn og sinnti hann því samtímis störfum forseta bæjarstjórnar. == 2022 == {| class="wikitable" align="right" |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | B | bgcolor="#009900" | | Valdimar Víðisson |- | B | bgcolor="#009900" | | Margrét Vala Marteinsdóttir |- | C | bgcolor="#f76e05" | | Jón Ingi Hákonarson |- | D | bgcolor="#0000FF" | | [[Rósa Guðbjartsdóttir]] |- | D | bgcolor="#0000FF" | | [[Orri Björnsson]] |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Kristinn Andersen |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Kristín Thoroddsen |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | [[Guðmundur Árni Stefánsson]] |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | Sigrún Sverrisdóttir |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | Árni Rúnar Þorvaldsson |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | Hildur Rós Guðbjargardóttir |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022]] voru haldnar 14. maí. {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor="#009900" | | 1750 | 13,7 | 2 |- |C | [[Viðreisn]] | bgcolor="#f76e05" | |1170 |9,1 |1 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor="#0000FF" | | 3924 | 30,7 | 4 |- |L | Bæjarlistinn | bgcolor="#0f94a3" | |546 |4,3 |0 |- |M | [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] | bgcolor="#06349e" | |363 |2,8 |0 |- |P | [[Píratar]] | bgcolor="#080708" | |748 |6,1 |0 |- | S | [[Samfylkingin|Samfylking]] | bgcolor="#FF8C00" | | 3710 | 29,0 | 4 |- | V | [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]] | bgcolor="#FF0000" | | 552 | 4,3 | 0 |} Á kjörskrá voru 21.744.<br /> Greidd atkvæði voru 13.133. Auðir seðlar voru 295 og ógildir seðlar voru 39.<br /> <br />Eftir kosningar komust Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur að samkomulagi um myndun meirihluta. Framsóknarflokkur náði tveimur mönnum í bæjarstjórn í fyrsta sinn í sögu flokksins í bænum. Rósa Guðbjartsdóttir varð einnig fyrsta konan til þess að sitja heilt kjörtímabil sem bæjarstjóri Hafnarfjarðar. Rósa Guðbjartsdóttir, oddviti Sjálfstæðisflokksins var kosinn bæjarstjóri og Valdimar Víðisson, oddviti Framsóknar kosinn formaður bæjarráðs. Samið var um að Valdimar Víðisson skyldi taka við embætti bæjarstjóra að tveimur árum liðnum og Rósa yrði þá formaður bæjarráðs. Kristinn Andersen var kosinn forseti bæjarstjórnar. Guðmundur Árni Stefánsson varð aftur bæjarfulltrúi, í þetta sinn fyrir hönd Samfylkingarinnar, eftir að hafa horfið úr bæjarstjórn árið 1994. Þann 1. janúar 2025 tók [[Valdimar Víðisson]] við sem bæjarstjóri af Rósu Guðbjartsdóttur sem varð jafnframt að þingmanni í [[Alþingiskosningar 2024|Alþingiskosningunum 2024]]. == 2026 == {| class="wikitable" align="right" |- ! Flokkur ! !Kjörnir bæjarfulltrúar |- | B | bgcolor="#009900" | | Valdimar Víðisson |- | B | bgcolor="#009900" | | Kolbrún Magnúsdóttir |- | B | bgcolor="#009900" | | Árni Rúnar Árnason |- | M | bgcolor="#06349e" | | Einar Geir Þorsteinsson |- | D | bgcolor="#0000FF" | | [[Orri Björnsson]] |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Kristín Thoroddsen |- | D | bgcolor="#0000FF" | | Viktor Pétur Finnsson |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | [[Guðmundur Árni Stefánsson]] |- | S | bgcolor="#FF8C00" | | Hildur Rós Guðbjargardóttir |- | C | bgcolor="#f76e05" | | Árni Stefán Guðjónsson |- | C | bgcolor="#f76e05" | | Karólína Helga Símonardóttir |} [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026]] voru haldnar 16. maí. {| class="wikitable" |- ! Listi ! Flokkur ! ! Atkvæði ! % ! Fulltrúar |- | B | [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] | bgcolor="#009900" | | 3752 | 24,3 | 3 |- |C | [[Viðreisn]] | bgcolor="#f76e05" | |2204 |14,3 |2 |- | D | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | bgcolor="#0000FF" | | 4286 | 27,7 | 3 |- |M | [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] | bgcolor="#06349e" | |1768 |11,4 |1 |- | S | [[Samfylkingin|Samfylking]] | bgcolor="#FF8C00" | | 2755 | 17,8 | 2 |- | V | Vinstrið | bgcolor="#FF0000" | | 684 | 4,4 | 0 |} Á kjörskrá voru 24.593.<br /> Greidd atkvæði voru 15.792. Auðir seðlar voru 280 og ógildir seðlar voru 63.<br /> Í þessum kosningum hlaut Samfylkingin sitt slakasta fylgi frá stofnun hennar og hlutu kratar sitt lægsta fylgi frá 1974. Að kvöldi kosninga tilkynnti Guðmundur Árni, oddviti Samfylkingar, um afsögn sína úr bæjarstjórn og sem varaformaður Samfylkingarinnar. Hans sæti í bæjarstjórn tók Árni Rúnar Þorvaldsson. Eftir kosningarnar hófust viðræður um áframhaldandi meirihluta Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, sem höfðu starfað saman í meirihluta síðastu tvenn kjörtímabili. Sjálfstæðismenn slitu viðræðunum eftir að upp kom að Framsókn hafði handsalað nýtt meirihlutasamstarf við Samfylkingu og Viðreisn á meðan formlegum meirihlutaviðræðum við Sjálfstæðisflokk stóð. Það varð til þess að Samfylking og Viðreisn útilokuðu samstarf við Framsóknarflokk sökum trúnaðarbrests. Eftir að úr viðræðunum slitnaðu mynduðu Sjálfstæðisflokkur, Viðreisn og Samfylking nýjan meirihluta með sjö bæjarfulltrúa. Orri Björnsson, oddviti Sjálfstæðisflokksins, varð formaður bæjarráðs, Árni Stefán Guðjónsson var kjörin í embætti forseta bæjarstjórnar og Þórður Þórarinsson var ráðinn bæjarstjóri. Varð Viktor Pétur Finnsson yngsti kjörni aðalfulltrúi í sögu Hafnarfjarðar og sló þar með met Guðmundar Árna Stefánssonar um einn dag. Ný bæjarstjórn kom saman til fyrsta fundar 3. júní 2026. Þar tók nýr meirihluti við stjórn bæjarins fyrir kjörtímabilið 2026–2030. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * Ásgeir Guðmundsson. ''Saga Hafnarfjarðar 1908-1983 - Fyrsta bindi''. Skuggsjá - Bókabúð Olivers Steins SF, 1983. [[Category:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi|Hafnarfjörður B]] [[Category:Hafnarfjörður]] al8ztumwi91m93p51jo61gkqsj46c7a 0 92896 1985155 1980075 2026-11-05T04:06:12Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 4 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985155 wikitext text/x-wiki '''Stærstu lekar Wikileaks''' eru lekar frá vefsetrinu [[Wikileaks]]. Wikileaks hefur þá stefnu að aðeins skjöl af pólítískum, diplómatískum, sögulegum eða siðferðilegum toga eru birt á vefnum. Með orðalaginu stærstu lekar vefveitunnar, er átt við leka frá Wikileaks sem hafa stór áhrif, annaðhvort á Wikileaks vefinn sjálfan, einstök lönd eða alla heimsbyggðina. == Fyrir 2009 == === Sómalískar morðskipanir === Í desember [[2006]] var fyrsti leki Wikileaks gefin út. Lekinn fjallaði um leynilega ákvörðun {{ill|Hassan Dahir Aweys|en||sv}} sem er leiðtogi andspyrnusamtakanna [[Islamic Courts Union]] í [[Sómalía|Sómalíu]]. Hann mælti í lekanum um dráp á opinberum ríkisstarfsmönnum með því að nota glæpamenn sem leigumorðingja. Óvíst var um áreiðanleika skjalsins og vonuðust Wikileaks til þess að notendahópur sinn myndi hjálpa við málið.<ref name="Khatchdourian">{{cite news|url=https://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?printable=true|title=WikiLeaks and Julian Paul Assange|work=The New Yorker|accessdate=8. júní 2010}}</ref> {{tilvitnun2|texti=„Er það djörf stefnuyfirlýsing hástemmds íslamsk hryðjuverkasinna með tengsl við Bin Laden? Eða er það snjallt bragð hjá bandarísku leyniþjónustunni, hannað til þess að skemma orðspor andspyrnusamtakana, bækla símölsk bandalög og ráðskast með Kína?“}} === Fjölskylduspilling Daniel arap Moi === [[31. ágúst]] [[2007]] var breska blaðið ''[[The Guardian]]'' með forsíðufrétt þess efnis um spillingu fjölskyldu fyrrum kenýska leiðtogans {{ill|Daniel Arap Moi|en||sv||no}}. Dagblaðið gaf það út að fréttin væri byggð á heimildum Wikileaks.<ref>{{cite news|author=|title=The looting of Kenya|url=http://www.guardian.co.uk/kenya/story/0,,2159757,00.html|work=The Guardian|date=31. ágúst 2007|accessdate=28. febrúar 2008|location=London|first=Xan|last=Rice}}</ref> === Julius Baer bankinn lögsækir Wikileaks === Í febrúar [[2008]] var Wikileaks.org lénið tekið niður eftir að svissneski bankinn {{ill|Julius Baer Group|en}} kærði Wikileaks og nafnaþjónsaðila þeirra, {{ill|Dynadot|en}}, í [[Bandaríkin|Bandaríska]] ríkinu [[Kalifornía|Kalíforníu]] og náðu fram varanlegum fyrirmælum sem skipuðu um lokunina.<ref name=injunction>{{cite web|title=Wikileaks.org under injunction|url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks.org_under_injunction|work=Wikileaks|date=18. febrúar 2008|accessdate=28. febrúar 2008|archive-date=2008-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080306005837/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks.org_under_injunction|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.justia.com/cases/featured/california/candce/3:2008cv00824/200125/|title=Bank Julius Baer & Co. Ltd. et al. v. Wikileaks et al|publisher=News.justia.com |date= |accessdate=13. mars 2009}}</ref> Wikileaks hafði hýst ásakanir um ólögleg athæfi bankans á Cayman eyjum.<ref name=injunction/> Hýsingaraðili Wikileaks í Bandaríkjunum, Dynadot, framfylgdi skipunninni með því að fjarlægja nafnaþjóns færslur. Hins vegar var enn þá hægt að komast á síðuna gegnum IP tölu hennar, og virkir meðlimir spegluðu Wikileaks á fjölmörgum stöðum víðs vegar um heiminn.<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1039527/judge-rethinks-wikileaks|title=Judge reverses Wikileaks injunction|publisher=The Inquirer|date=2. mars 2008|accessdate=23. september 2009|archive-date=2010-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203065021/http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1039527/judge-rethinks-wikileaks|url-status=dead}}</ref> Samtök réttinda almennings í Bandaríkjunum og {{ill|Electronic Frontier Foundation|en}} lögðu fram tillögu sem mótmælti [[ritskoðun]]inni á Wikileaks. Samtök fréttamanna um frelsi fréttamiðla í landinu sendi ráðgjafar bréf til réttarinns fyrir hönd Wikileaks. Þeir báðu um áheyrn á þeim forsendum að Wikileaks hafi ekki mætt til réttarins og að málið hafi ekki verið skoðað út frá fyrstu grein stjórnarskrárinnar.<ref name=autogenerated1></ref> Sambandið sagði fyrir rétti meðal annars: {{tilvitnun2|texti= Wikileaks útvegar vettvang fyrir andmælasinna og uppljóstrara um allan heim til þess að opibera skjöl en Dynadot lögsóknin setur fyrrum takmarkanir sem að takmarka verulega aðgang að Wikileaks frá Internetinu sem byggist á fjölda innsendinga sem voru vé fengin með lögsókninni. Lögsókn á hendur Dynadot þessvegna brýtur í bága við þá grunnreglu að lögsókn getur ekki lokað fyrir öll samskipti útgefanda eða talsmanns.<ref name=autogenerated1 />}} Bandaríski héraðsdómurinn snéri við ákvörðun sinni um lokun Wikileaks. Rökin voru spurningar um fyrri takmarkanir og möguleg brot á fyrstu grein stjórnarskrárinnar.<ref>{{cite news|author=Philipp Gollner|work=Reuters|url=http://www.reuters.com/article/internetNews/idUSN2927431720080229 | title=Judge reverses ruling in Julius Baer leak case|date=29. febrúar 2008|accessdate=1. mars 2008}}</ref> Wikileaks gat því sett síðuna sína upp aftur. Áframhald lögsóknar hefði sett bankann í hættu vegna laga í Kaníforníu sem vernda fólk sem hefur verið kært fyrir að tala um opinber mál. Þetta er talið vera ástæðan fyrir því að bankinn áfrýjaði aldrei dómi héraðsréttarins.<ref>{{cite web|url=https://www.informationweek.com/management/showArticle.jhtml?articleID=206902154 |title=Swiss Bank Abandons Lawsuit Against Wikileaks: The wiki had posted financial documents it said proved tax evasion by Bank Julius Baer's clients |first=Thomas |last=Claburn|publisher=InformationWeek |date=6. mars 2008}}</ref> Dómarinn dró jafnframt til baka beiðni bankans um að banna birtingar vefsíðunnar.<ref name=autogenerated1 /> === Vinnureglur í Guantánamo Bay === Afrit af ''"Staðlaðar vinnureglur fyrir Camp Delta"'' frá [[Bandaríkjaher]], skrifað í [[mars (mánuður)|mars]] [[2003]] var sett inn á heimasíðu Wikileaks [[7. nóvember]] [[2007]].<ref>[http://www.wired.com/politics/onlinerights/news/2007/11/gitmo "Sensitive Guantánamo Bay Manual Leaked Through Wiki Site"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140210123003/http://www.wired.com/politics/onlinerights/news/2007/11/gitmo |date=2014-02-10 }}, Wired [[14. Nóvember]] [[2007]]</ref> Skjalið, sem heitir „gitmo-sop.pdf“, er einnig speglað á vefsvæði tímaritsins Guardian.<ref>[https://image.guardian.co.uk/sys-files/Guardian/documents/2007/11/15/gitmosop.pdf Nákvæm staðsetning skjalsins] á ''Guardian''.</ref> Skjalið lítur út fyrir að vera raunverulegt skjal af reglunum árið [[2003]] á herfangelsinu við [[Fangabúðirnar við Guantanamo-flóa|Guantanamo-flóa]] á [[Kúba|Kúbu]]. Skjalið segir að nýir fangar séu settir í einangrun fyrstu tvær vikurnar svo að yfirheyrslur rannsóknarmanna og til þess að auka og nýta skynleysi fangana í yfirheyrslum. Skjalið gefur einnig í skyn að sumir fangar hafi ekki verið aðgengilegir alþjóðadeild [[Rauði krossinn|Rauða krossins]], sem er nokkuð sem herinn hefur þegar neitað. Skjalið lýsir í smáatriðum hvernig fangar eiga að vera handjárnaðir, leitaðir, hreyfðir og hvernig handjárnin séu tekin af eftirá.<ref name='Reuters 15. nóvember 2007'>{{cite news|first=|last=|coauthors=|title=Guantanamo operating manual posted on Internet|date=15. nóvember 2007|publisher=|url=http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN1424207020071114?pageNumber=1|work=Reuters|pages =|accessdate=15. nóvember 2007|language = }}</ref> 3. desember 2007 birti Wikileaks afrit af 2004 útgáfu af handbókinni,<ref>{{cite web|url=https://wikileaks.org/wiki/Camp_Delta_Standard_Operating_Procedure_%282004%29|title="Camp Delta Operating Procedure (2004)"|publisher=Wikileaks.org|date=|accessdate=13. mars 2009|archive-date=2010-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100914163100/http://www.wikileaks.org/wiki/Camp_Delta_Standard_Operating_Procedure_(2004)|url-status=dead}}</ref> með nákvæmum lýsingum á breytingunum milli útgáfanna tveggja.<ref>{{cite web|url=https://wikileaks.org/wiki/Changes_in_Guantanamo_Bay_SOP_manual_(2003-2004)|title="Changes in Guantanamo SOP manual (2003-2004)"|publisher=Wikileaks.org |date=|accessdate=13. mars 2009}}</ref> === Innihald Yahoo tölvupóstfangs Söruh Palin === Í [[september]] [[2008]] voru tekin skjáskot af [[Yahoo]] reikningi í eigu [[Sarah Palin|Söruh Palin]]. Sarah Palin var á þeim tíma í framboði til varaforseta [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Skjáskotin voru birt á vef Wikileaks, eftir að hópur sem kallar sig „{{ill|Anonymous|en|Anonymous (hacker group)|sv|Anonymous (grupp)|no||da|Anonymous (bevægelse)}}“ skurkaði<ref>[https://www.ordabanki.hi.is/wordbank/terminfo?idTerm=465510 Orðið „skurka"]</ref> sig inn á pósthóf hennar. Lekinn sýnir að Palin hefur notað einkapósthóf fyrir vinnu sína, sem brýtur í bága við lög um að opinberar upplýsingar eigi að vera aðgengilegar, óski einstaklingur eftir því.<ref>{{cite web|url=http://blog.wired.com/27bstroke6/2008/09/group-posts-e-m.html|title=Group Posts E-Mail Hacked From Palin Account – Update|last=Zetter|first=Kim|date=17. september 2008|website=Wired|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403071526/http://blog.wired.com/27bstroke6/2008/09/group-posts-e-m.html|archive-date=2009-04-03|access-date=|url-status=dead}}</ref> Aðgangsbrotið á netpóstinum hennar var birt víðsvegar í almennum fjölmiðlum.<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/17/AR2008091703304.html?hpid=topnews|title=Hackers Access Palin's Personal E-Mail, Post Some Online|last=Shear|first=Michael D.|coauthors=Karl Vick|date=18. september 2008|publisher=washingtonpost.com|accessdate=18. september 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://elections.foxnews.com/2008/09/18/palins-e-mail-hacked/|title=FBI, Secret Service Investigate Hacking of Palin’s E-mail|date=18. september 2008|publisher=foxnews.com|accessdate=18. september 2008|archive-date=2008-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20081103013255/http://elections.foxnews.com/2008/09/18/palins-e-mail-hacked/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/sarah-palin/2980391/Sarah-Palins-email-account-broken-into-by-hackers.html|title=Sarah Palin's email account broken into by hackers|last=Swaine|first=Jon|date=18 Sep 2008|publisher=telegraph.co.uk|accessdate=18. september 2008|location=London|archive-date=22 október 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022041746/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/sarah-palin/2980391/Sarah-Palins-email-account-broken-into-by-hackers.html|url-status=dead}}</ref> Þó að Wikileaks hafi tekist að halda nafni tölvuþrjótsins leyndu þá var komist að hvaðan netpósturinn frá Palin kom. Tölvuþrjóturinn notaði proxy þjóninn Ctunnel, sem að hleypir skólakrökkum á vinsælar vefsíður með aðstoð proxy þjónsins, svo þeir komist í gegnum varnir skólans. Skurk er þó ekki á meðal þess sem er leyft á þjóninum. Stofnandi þjónsins er Gabriel Ramuglia og vegna ólölegs aðgangs hjálpaði hann [[Bandaríska alríkislögreglan|alríkslögreglu Bandaríkjanna]] að finna hvaðan skurkið kom.<ref>{{cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2008/09/18/palin_email_investigation/ | title=Memo to US Secret Service: Net proxy Maí pinpoint Palin email hackers|work=TheRegister|accessdate=21. september 2008}}</ref> Tölvuþrjóturinn reyndist vera David Kernell, 20 ára<ref>{{cite web|url=http://knoxville.fbi.gov/dojpressrel/2008/kxhacking100808.htm|title=Federal Bureau of Investigation - Knoxville Division - Press Releases - Department of Justice|publisher=Knoxville.fbi.gov|date=|accessdate=16. nóvember 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081009174237/http://knoxville.fbi.gov/dojpressrel/2008/kxhacking100808.htm|archivedate=2008-10-09|url-status=dead}}</ref> hagfræðinemi við háskólann í [[Tennessee]] og sonur opinbers fulltrúa demókrata frá Tennessee, Mike Kernell, frá [[Memphis]].<ref>{{cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/webscout/2008/10/david-kernell-2.html |title=David Kernell, 20, indicted for Palin email hack |publisher=Los Angeles Times |date= |accessdate=16. nóvember 2009}}</ref> === Listi yfir meðlimi í Breska þjóðarflokknum === Listi yfir meðlimi í Breska þjóðarflokknum birtust fyrst á bloggsíðu á netinu, sem var síðar eytt. Síðar birtist sami listinn á Wikileaks [[18. nóvember]] [[2008]]. Listinn birti persónulegar upplýsingar 13.500 meðlima Breska þjóðarflokksinns. Nokkur fjöldi af kennurum og lögregluþjónum eru á listanum.<ref name="bnp-list">{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/politics/2008/nov/19/bnp-list|title=BNP membership list posted online by former 'hardliner'|publisher=The Guardian|accessdate=19. nóvember 2008| location=London| first=Ian| last=Cobain| date=19. nóvember 2008}}</ref> Samkvæmt samþykkt félags lögreglufulltrúa í Bretlandi er bannað að ganga til liðs við eða koma Breska þjóðarflokknum á framfæri.<ref>{{cite web|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-1087101/Police-officer-faces-investigation-outed-BNP-supporter-membership-leak.html | title=Police officer faces investigation after being 'outed' as BNP supporter in membership leak |publisher=DailyMail|accessdate=19. nóvember 2008}}</ref> Að minnsta kosti einum lögregluþjóni var sagt frá störfum vegna listans.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/merseyside/7956824.stm|title ='BNP membership' officer sacked |publisher = BBC|accessdate=23. mars 2009|date=21. mars 2009}}</ref> Flokkurinn var þekktur til þess að fara svoldið langt í að leyna upplýsingum um meðlimi sína. Þann [[19. nóvember]], sagði formaður flokksins, Nick Griffin, sagði að hann vissi hver upprunalega lak listanum og lýsti honum sem harðlínuyfirmanni sem sagði sig úr flokknum [[2007]].<ref name="bnp-list"></ref><ref>{{cite web|url=http://news.infoshop.org/article.php?story=20081118214827111|title=BNP Membership List Exposed|publisher=Infoshop News|accessdate=19. nóvember 2008|archive-date=2008-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20081220114017/http://news.infoshop.org/article.php?story=20081118214827111|url-status=dead}}</ref> == 2009 == === Listar yfir ritskoðun Internetsins === Wikileaks hefur birt lista yfir bönnuð eða ólögleg lén í nokkrum löndum. [[19. mars]] [[2009]] birti Wikileaks svarta lista [[Ástralía|Áströlsku]] samskiptar stofnunarinnar. Forsaga málsins er að ástralska þingið tók til umræðu í Janúar 2008 lög um að netþjónustuaðilar ættu að sía út óæskilegt efni til heimila. Ríkistjórnin réttlætti lögin með því að segja að ritskoðunin sé ómissandi gegn baráttunni á barnaklámi, höfundarrétt og ærumleiðingum.<ref name="australia-cencorship">{{cite news|url=http://www.forbes.com/2009/03/19/australia-internet-censorship-markets-economy-wikileaks.html|title=Aussie Internet Blacklist Has Gray Areas|author=Vivian Wai-yin Kwok|accessdate=19. mars 2009|date=19. mars 2009|publisher=Forbes.com}}</ref> Ljóst er að listinn er ekki vopn gegn barnaklámi eins og hann átti að vera. Margar síðana innihalda meðalmagn af fullorðinsefni, pókerráðum eða engu sem getur talist umdeilt.<ref>{{cite web|url=http://www.efa.org.au/2009/03/19/leaked-government-blacklist-confirms-worst-fears/|title=Leaked Government blacklist confirms worst fears|author=Colin Jacobs|publisher=Electronic Frontiers Australia|accessdate=19. mars 2009|date=19. mars 2009|archive-date=2009-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090322021359/http://www.efa.org.au/2009/03/19/leaked-government-blacklist-confirms-worst-fears/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.zdnet.com.au/news/security/soa/Wikileaks-spills-ACMA-blacklist/0,130061744,339295538,00.htm|title=Wikileaks spills ACMA blacklist|author=Liam Tung|publisher=ZD Net Australia|accessdate=19. mars 2009|date=19. mars 2009|archive-date=2010-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211202526/http://www.zdnet.com.au/news/security/soa/Wikileaks-spills-ACMA-blacklist/0%2C130061744%2C339295538%2C00.htm|url-status=dead}}</ref> Samskiptaráðherra Ástralíu, Stephen Conroy, afneitaði listanum. Hann sagði listann ónákvæman og að hann sé ekki sá sem væri í prófunum.<ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/03/19/2520929.htm?section=australia|title=Leaked blacklist irresponsible, inaccurate: Conroy|publisher=ABC News|author=Nic MacBean|accessdate=19. mars 2009|date=19 Mars 2009|archive-date=29 júní 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629011245/http://www.abc.net.au/news/stories/2009/03/19/2520929.htm?section=australia|url-status=dead}}</ref> Svartur listi frá Tælandi var birtur á Wikileaks. Julian Assange sagði í tengslum við þann lista að ritskoðunarkerfi væru "undantekningarlaust siðspillt". [[Tæland|Tælenski]] listinn innihélt yfir 1.200 síður þar sem konungsfjölskyldan var gagnrýnd. Listinn átti upphaflega að berjast á móti barnaklámi.<ref>{{cite web|url=https://www.smh.com.au/articles/2009/03/19/1237054961100.html|title=Leaked Australian blacklist reveals banned sites|author=Asher Moses|accessdate=19. mars 2009|date=19. mars 2009|publisher=Sydney Morning Herald}}</ref> Listinn var síðast uppfærður [[18. nóvember]] [[2007]] og inniheldur í heild sinni 50.000 vefsíður.<ref>{{cite web|url=http://secure.wikileaks.org/wiki/Internet_Censorship_in_Thailand|title=Internet Censorship in Thailand|publisher=wikileaks.org|accessdate=17. júní 2010|archive-date=2008-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080116070133/http://secure.wikileaks.org/wiki/Internet_Censorship_in_Thailand|url-status=unfit}}</ref> Wikileaks hefur jafnframt birt svartan lista frá Danmörku og Noregi.<ref name="australia-cencorship"></ref> === Bilderberg Group fundarskýrslur === Síðan í [[maí]] [[2009]] hefur Wikileaks birt nokkrar fundaskýrslur [[Bilderberg Group]], leynilegs félags konungsfjölskyldna og æðstu manna ríkistjórna Bandaríkjanna og Evrópu.<ref>{{cite web|url=https://wikileaks.org/wiki/Category:Series/Bilderberg_reports |title="Bildeberg Group Documents"|publisher=Wikileaks.org |date= |accessdate=11. maí 2009}}</ref> Fundarskýrslunar eru flestar frá sjötta áratug 20. aldar. Fundarskýrslan frá árinu [[1956]] innihélt sögu hópsins.<ref name="Group History"></ref> {{tilvitnun2|Fyrir nokkrum árum var stór hópur fólks sem fann fyrir áhyggjum af vaxandi vantrausti á Bandaríkin [...] Þessi tilfinning orsakaði umfangsmikinn ótta beggja vegna atlantshafsins og árið 1952 fannst mér kominn tími til við fyrsta tækifæri að fjarlægja tortryggni, vantraust og skort á sjálfstrausti sem ógnuðu samkomulaginu eftir stríðið [í seinni heimstyrjöldinni] af Bandamönnum. [...] Til fundana myndum við bjóða valdamiklu og áreiðanlegu fólki sem deildu virðingu þeirra sem vinna í þjóðar og alþjóðarmálum og þeirra sem gætu átt persónuleg samskipti við ráðamenn á fundinum til þess að miðla málum í þessum erfiðleikum. |Úr fundaskýrslu Bilderberg Group, 1956.<ref name="Group History">{{cite web|url=https://wikileaks.org/wiki/Bilderberg_Group_History%2C_1956|title="Bilderberg Group History, 1956" |publisher=Wikileaks.org|date= |accessdate=11. maí 2009}}</ref>}} === Olíuskandall Perú 2008 === 28. janúar 2009 birti Wikileaks 86 símhleranir af perúskum sjtórnmála- og viðskiptamönnum tengdir perúska olíuskandalnum 2008, "Petrogate". Birting upptakanna fór á forsíður fimm perúskra dagblaða.<ref>{{cite web|url=https://wikileaks.org/wiki/86_interceptaciones_telefonicas_a_politicos_y_autoridades_peruanos,_m%C3%A1s_del_caso_Petrogate,_2008|title=86 interceptaciones telefonicas a politicos y autoridades peruanos, más del caso Petrogate, 2008|publisher=Wikileaks|date= |accessdate=16. nóvember 2009}}</ref> === Eiturefnalosun í Afríku: Minton skýrslan === [[14. september]] [[2009]] gaf Wikileaks út skýrslu frá fyrirtækinu Trafigura um [[brennisteinn|brennisteins]] efnaleka við eina stærstu borg [[Fílabeinsströndin|Fílabeinstrandarinnar]], Abidjan.<ref>{{cite web |url=http://wikileaks.org/leak/waterson-toxicwaste-ivorycoast-%C3%A92009.pdf |title=RE: Caustic Tank Washings, Abidjan, Ivory Coast |accessdate=16. október 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007072752/http://wikileaks.org/leak/waterson-toxicwaste-ivorycoast-%C3%A92009.pdf |archivedate=2009-10-07 }}</ref> Forsaga málsins byrjaði árið 2002, þegar að Cadereyta endurvinnslan, í Abidjan, Fílabeinströndinni, fékk of mikið af úrgangi frá [[Mexíkó|Mexíkanska]] ríkisfyrirtækinu Pemex. Endurvinnslan hafði ekki búnað til þess að minnka brennistein og sílíkon díoxíð. Þeir reyndu sjálfir að vinna efnin, en það hafði áhrif á aðra vinnslu endurvinnslunar. Efnið var því flutt í ker, og 30 mánuðum síðar þegar kerið varð fullt var brennisteinninn losaður úr kerinu til að gera efnið seljanlegt. Eftir stóð brennisteinn sem endurvinnslan þurfti að losna við. Þeir reyndu að fá hann unnin annars staðar, en fannst að lokum verðið of dýrt. 500 tonnum af brennistein var því dælt í kringum Abdjan, stærstu borg Fílabeinstrandarinnar. 16 drápust við atvikið og 100.000 urðu fyrir heilsuvandamálum vegna lekans.<ref>{{cite news |url=http://www.tcetoday.com/tcetoday/NewsDetail.aspx?nid=12188 |accessdate=14. október 2009 |title=Trafigura story breaks |work=The Chemical Engineer |first=Adam |last=Duckett |date=13. október 2009 |archive-date=2010-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101109022754/http://www.tcetoday.com/tcetoday/NewsDetail.aspx?nid=12188 |url-status=dead }}</ref> Í kjölfarið sendi Breska lögfræðistofan Carter Ruck lögfræðistefnu til [[Noregur|Noregs]], [[Holland]]s, [[Eistland]]s, á tímaritið The Times og þáttinn Newsnight hjá [[BBC]].<ref>{{cite news |url=http://www.indexoncensorship.org/2009/10/a-gag-too-far/ |title=A gag too far |work=Index On Censorship |date=október 2009 |accessdate=14. október 2009 }}</ref> Jafnframt var tímaritið Guardian kært fyrir að birta fyrirspurnir um málið á Breska þinginu.<ref>Leigh, David (12 Október 2009). [http://www.guardian.co.uk/media/2009/oct/12/guardian-gagged-from-reporting-parliament Guardian gagged from reporting parliament]. ''The Guardian''.</ref> Málið olli titringi á samfélagsvefnum Twitter.<ref>Rusbridger, Alan (14. október 2009). [http://www.guardian.co.uk/commentisfree/libertycentral/2009/oct/14/trafigura-fiasco-tears-up-textbook The Trafigura fiasco tears up the textbook]. The Guardian.</ref> Tilgangur málsóknanna var að stoppa umfjöllun um Trafigura málið. Bæði notendur á samfélagsvefnum Twitter og tímaritið Guardian hafa staðhæft að þau ótalmörg tvít sem voru um málið á Twitter höfðu haft áhrif á farveg lögsóknarinnar.<ref>Higham, Nick (13. október 2009). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/8304908.stm When is a secret not a secret?] BBC News.</ref> Lögsóknin var síðar dregin til baka.<ref>{{cite news |title=Gag on Guardian reporting MP's Trafigura question lifted |work=The Guardian |url=http://www.guardian.co.uk/media/2009/oct/13/guardian-gagged-parliamentary-question |accessdate=14. október 2009 |date=13. október 2009 |first=David |last=Leigh | location=London}}</ref> === Kaupþing === Wikileaks hefur birt innra skjal [[Kaupþing]]s<ref>{{cite web |title=Financial collapse: Confidential exposure analysis of 205 companies each owing above €45M to Icelandic bank Kaupthing, 26 September 2008 |url=https://wikileaks.org/wiki/Financial_collapse%3A_Confidential_exposure_analysis_of_205_companies_each_owing_above_%E2%82%AC45M_to_Icelandic_bank_Kaupthing%2C_26_Sep_2008 |date=29. júlí 2009 |work= |publisher=Wikileaks |accessdate=22. september 2009 |archive-date=5 febrúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205101611/https://wikileaks.org/wiki/Financial_collapse:_Confidential_exposure_analysis_of_205_companies_each_owing_above_%E2%82%AC45M_to_Icelandic_bank_Kaupthing%2C_26_Sep_2008 |url-status=dead }}</ref> rétt fyrir hrun íslenska bankakerfisins, sem leiddi til kreppunnar 2008-2010. Kaupþing krafðist lögbanns á fréttaflutningi [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpsins]] úr lánayfirliti bankans. Kaupþing sagði ástæðu lögbannsins að vernda trúnaðarsamband sitt við viðskiptavini. Ekkert var þó hægt að aðhafast í málinu gagnvart Wikileaks, þar sem vefsíðan er utan íslenskrar lögsögu.<ref>{{cite web |title=Miklar hreyfingar rétt fyrir hrun |url=http://www.visir.is/ekki-haegt-ad-adhafast-vegna-leka-a-lanayfirliti-kaupthings/article/2009581920306&sp=1 |publisher=Vísir |accessdate=21. október 2010 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Málið vakti mikla umfjöllun og óánægju íslensks almennings um að ekki mætti birta upplýsingar um mikilvæg mál. Lögsóknin á hendur RÚV var síðar dregin til baka, til að Kaupþing myndi ekki baka sér óvinsældir almennings.<ref>AP News, 2009, [http://www.thefreelibrary.com/Iceland+court+lifts+gag+order+after+public+outrage-a01611956752 „Iceland Court Lifts Gag Order After Public Outrage“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430052928/http://www.thefreelibrary.com/Iceland+court+lifts+gag+order+after+public+outrage-a01611956752 |date=2011-04-30 }}</ref> Í kjölfarið voru ákærur tengdar margmilljarðar evru láni til Exista og annarra stórra hlutabréfahafa eru í rannsókn. Bankinn er að reyna að ná til baka lánum tekinn af fyrrum starfsmönnum bankans fyrir hrun.<ref>{{cite news |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jRXbUVXZXzphjcFfhmcjSq_E262A |title=Failed Icelandic bank seeks 197 million euros from former staff |publisher=AFP |date=17. maí 2010 |archiveurl=https://archive.today/20120530060112/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jRXbUVXZXzphjcFfhmcjSq_E262A |archivedate=2012-05-30 |access-date=2010-10-20 }}</ref> Síðar, að frumkvæði [[Birgitta Jónsdóttir|Birgittu Jónsdóttur]], sjálfboðaliða Wikileaks og íslensks þingmanns, var Wikileaks fengið til þess að vera ráðgefandi fyrir lög um [[Icelandic Modern Media Initiative]]. Það miðar að því að byggja upp verndun á hvaðan fréttir koma, fréttamönnunum og útgefendum fréttanna.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8510927.stm|title= Iceland's journalism freedom dream prompted by Wikileaks|publisher=BBC|date=13 Febrúar 2010}}</ref> == 2010 == === Skýrsla bandarísku leyniþjónustunnar um Wikileaks === 15. mars 2010 setti Wikileaks á vefinn leynilega 32 blaðsíðna gagnleyniþjónustu greiningarskýrslu frá Varnamálaráði Bandaríkjanna frá því í mars 2008. Skjalið lýsti nokkrum áhugaverðum lekum sem höfðu átt sér stað á síðunni sem tengdust öryggismálum Bandaríkjanna og lýstu mögulegum leiðum til að skipuleggja félagið. Ritstjóri Wikileaks, Julian Assange, sagði að sumar upplýsingar skýrslunnar væru ekki alveg réttar og það sem hún mælti með væri gallað<ref name="USarmyintel">{{cite web | url = http://news.cnet.com/8301-13578_3-20000469-38.html | title = U.S. Army worried about Wikileaks in secret report | last = Mccullagh | first = Declan | publisher = CNET Networks | date = 15 Mars 2010 |accessdate= 15. mars 2010 | archive-date = 12 október 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131012034413/http://news.cnet.com/8301-13578_3-20000469-38.html |url-status=dead }}</ref> og einnig voru áhyggjur um Bandaríkjaher sem skýrslan olli bara í þykjustunni.<ref name=nytimes>{{cite news|last=Strom |first=Stephanie |url=http://www.nytimes.com/2010/03/18/us/18wiki.html|title=Pentagon Sees a Threat From Online Muckrakers |publisher=nytimes|date=17. mars 2010|accessdate=30. apríl 2010}}</ref> Í skýrslunni var rætt hvort vega skyldi mögulega uppljóstrara með því að segja þeim upp og ákæra þá fyrir glæpsamleg athæfi. Ástæður fyrir árásinni voru meðal annars áberandi lekar svo sem eyðsla Bandaríkjanna á ýmsum búnaði, mannréttindabrot í Guantanamo Bay og bardaginn yfir íraska bænum Fallujah.<ref>{{cite web | url = http://wikileaks.org/file/us-intel-wikileaks.pdf | title = U.S. Intelligence planned to destroy WikiLeaks | format = PDF | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101222020934/http://wikileaks.org/file/us-intel-wikileaks.pdf | archivedate = 2010-12-22 | access-date = 2010-10-20 }}</ref> === Myndband frá flugárás í Bagdad === 5. Apríl 2010 sleppti Wikileaks trúnaðargögnum frá bandaríska hernum í formi myndefnis frá röð árása sem gerð var á Bagdad 12. júlí 2007 af bandarískri þyrlu sem drap 12, þar á meðal tvo fréttamenn frá Reuters, Saeed Chmagh og Namir Noor-Eldeen, á síðu sem nefndist „tryggingamorð“. Myndefnið var gert úr 39 mínútum af óbreyttu efni og 18 mínútum af efni sem hafði verið breytt og skýringartal sett inn á. Greiningar á myndbandinu bendir til þess að maður, sem var talinn bera AK-47 árásarriffil og annar með eldflaugahandsprengju, þó að „enginn hefði búist við óvinveittum aðgerðum.“<ref>{{cite news |title=Video Shows U.S. Killing of Reuters Employees |url=http://www.nytimes.com/2010/04/06/world/middleeast/06baghdad.html |date=6. apríl 2009 |publisher=New York Times |author=Elisabeth Bumiller; Brian Stelter |accessdate=7. apríl 2010 }}</ref> Bandaríski herinn gerði „óformlega“ rannsókn á atvikinu, en á eftir að gefa frá sér efni málsins (svo sem svarnar yfirlýsingar hermanna sem tengjast málinu eða áætlaðar skemmdir frá bardögunum) sem voru notuð, sem leiddi til þess að fréttin um málið var gagnrýnd sem „óvönduð“.<ref>Khatchadourian, Raffi (2010-04-09) [https://www.newyorker.com/online/blogs/newsdesk/2010/04/the-wikileaks-video-reading-the-report.html The WikiLeaks Video: Reading the Report], ''The New Yorker''</ref> Vikunni eftir birtingu fréttarinar varð leitarorðið "Wikileaks" með mesta vöxt á heimsvísu seinustu sjö daga samkvæmt mælingum [[Google]].<ref name=Google>[http://www.independent.co.uk/news/media/current-google-insights-trends-wikileaks-posts-clasified-military-video-masters-1942629.html Current Google Insights trends: Wikileaks posts clasified military video, Masters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827012515/http://www.independent.co.uk/news/media/current-google-insights-trends-wikileaks-posts-clasified-military-video-masters-1942629.html |date=2011-08-27 }}, ''The Independent'', (2010-04-12)</ref> ==== Handtaka Chelsea Manning ==== 22 ára upplýsingasérfræðingur í her BNA, óbreyttur af fyrstu gráðu (fyrrum sérfræðingastöðu) [[Chelsea Manning]] (þá þekkt sem Bradley Manning), var handtekinn eftir að meintir spjallrásarannálar voru sendir til yfirvalda af fyrrverandi hakkaranum Adrian Lamo, sem hann hafði treyst. Manning á að hafa sagt Lamo að hann væri með fréttaleka um flugárásirnar á Bagdad 12. júlí 2007 ásamt myndbandi af Granai flugárásinni og um 260.000 diplómatíska kapla sem fóru bæði til Wikileaks.<ref name=wired>{{cite news|url=http://www.wired.com/threatlevel/2010/06/leak/|authorlink1=Kevin Poulsen|first1=Kevin|last1=Poulsen|authorlink2=Kim Zetter|first2=Kim|last2=Zetter|title=U.S. Intelligence Analyst Arrested in Wikileaks Video Probe|newspaper=Wired (magazine)|date=6. júní 2010|accessdate=15 Júní 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027125007/http://www.wired.com/threatlevel/2010/06/leak/|archive-date=27 október 2013|url-status=dead}}</ref><ref name=BBCManning>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10254072.stm|title=US intelligence analyst arrested over security leaks|date=7. júní 2010|newspaper=BBC News|accessdate=15. júní 2010}}</ref> Wikileaks sagði „ásakanir í Wired sem segja að okkur hafi verið sendir 260.000 bandarískir trúnaðarkaplar eru, að okkar bestu vitneskju, ósannar.“<ref>{{cite news|first=Jonathan|last=Fildes|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10255887.stm|title=Hacker explains why he reported 'Wikileaks source' | date=7. júní 2010|newspaper=BBC News|accessdate=15. júní 2010}}</ref> Wikileaks hafa sagt að þeir hafa enn ekki getað staðfest hvort að Manning væri í raun uppljóstrari myndbandsins og segja „við söfnum aldrei persónulegum upplýsingum um uppljóstrara okkar“ en þeir hafa samt sem áður „tekið varúðarráðstafanir til þess að gæta öryggis hans og lagalega vörn.“<ref name=BBCManning/><ref name=Fildes8>{{cite news|first=Jonathan | last=Fildes|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10265430.stm|title=Wikileaks site unfazed by arrest of US army 'source'|date=8. júní 2010 | newspaper=BBC News|accessdate=15. júní 2010}}</ref> 21. júní sagði Julian Assange The Guardian að WikiLeaks hefði ráðið þrjá bandaríska glæpalögfræðinga til þess að verja Manning en að þeim hefði ekki verið veittur aðgangur að honum.<ref>{{cite news|first=Ian|last=Traynor | title=WikiLeaks founder Julian Assange breaks cover but will avoid America|newspaper=guardian.co.uk|date=21. júní 2010|url=http://www.guardian.co.uk/media/2010/jun/21/wikileaks-founder-julian-assange-breaks-cover|accessdate=21. júní 2010}}</ref> Manning á að hafa skrifað að „alls staðar þar sem Bandaríkin gera sig heimakomna er diplómatískur skandall sem á eftir að uppljóstrast.“<ref>{{cite news|url=http://www.wired.com/threatlevel/2010/06/leak/|author=Kevin Poulsen and Kim Zetter|title=U.S. Intelligence Analyst Arrested in Wikileaks Video Probe|publisher=Wired|date=6. júní 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027125007/http://www.wired.com/threatlevel/2010/06/leak/|archive-date=2013-10-27|access-date=2010-10-20|url-status=dead}}</ref> Samvkæmt Washington Post lýsti hann köplunum einnig sem „útskýringu á hvernig vesturheimar nýta þriðja heiminn í smáatriðum frá innanverðu sjónarhorni.“<ref>{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/06/09/AR2010060906170.html |author=Ellen Nakashima |title=Messages from alleged leaker Bradley Manning portray him as despondent soldier |publisher=The Washington Post|date=10. júní 2010}}</ref> == Á dagskrá == Wikileaks hafa sagst eiga myndbandsupptökur af fjöldamorði á borgurum í [[Afganistan]] framin af bandaríska hernum, ef til vill Granai fjöldamorðið, sem þeir eru að undirbúa að birtingu á fljótlega.<ref>{{cite news |title=Whistleblowers on US ‘massacre’ fear CIA stalkers |first=Matthew |last=Campbell |publisher=The Times |date=11 Apríl 2010 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece |accessdate=21. maí 2010 |location=London |archive-date=30 maí 2012 |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=WikiLeaks works to expose government secrets, but Web site's sources are a mystery|first=Joby|last=Warrick|publisher=The Washington Post|date=19. maí 2010 | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/19/AR2010051905333.html|accessdate=21. maí 2010}}</ref> Julian Assange hefur sagt að „akkúrat núna erum við með sköpun sögunnar í höndunum“.<ref>{{cite news|url=https://www.theage.com.au/national/keeper-of-secrets-20100521-w230.html|author=Nikki Barrowclough|title=Keeper of secrets |publisher=The Age|date=22. maí 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=all |author=Raffi Khatchadourian |title=No Secrets: Julian Assange’s mission for total transparency|publisher=The New Yorker|date=7. júní 2010}}</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> [[Flokkur:Gögn birt af WikiLeaks]] ilmz764erlh9slcz94e9kxnl4ak68gn 0 93089 1985134 1972933 2026-11-05T00:04:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 3 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985134 wikitext text/x-wiki [[mynd:Bill of Rights - DPLA - a65f6d0b6210c18d17c596908ebcf270 (page 1).jpg|thumb|'''Réttindaskrá Bandaríkjanna'''<br /> '''(e. The Bill of Rights)'''<br /> '''Rituð: árið [[1789]]'''<br /> '''Samþykkt: árið [[1791]]'''<br /> '''Höfundur: [[James Madison]]'''<br /> '''Tilgangur: Að efla réttindi einstaklinga gagnvart ríkinu''']] '''Réttindaskrá Bandaríkjanna''' ([[enska]]: ''The Bill of Rights'') var [[frumvarp]] sem lagt var fram af [[James Madison]] árið [[1789]] en þar voru lagðar fram breytingartillögur á [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskránni]] sem hafði verið tekin í notkun árið [[1787]]. Madison sem er talinn til [[Landsfeður Bandaríkjanna|„landsfeðra“ Bandaríkjanna]] átti stóran þátt í mótun samfélagsins á þessum tíma. == Réttindaskrá (e. The Bill of Rights USA) == Frumvarpið var hugsað til að bæta réttindi almennings sem þóttu ekki nægilega vel varðveitt í upprunalegu [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskránni]], því voru ritaðir viðaukar sem innihéldu mun ýtarlegri útlistun á borgaralegum réttindum. Svo frumvarpið gæti orðið að veruleika og tekið gildi sem viðbót við stjórnarskránna þurfti að fá samþykki 3/4 hluta aðildarríkja [[Fyrsta sameinaða ríkjaþingsins]] (e. ''First United State Congress''). Breytingarnar voru síðar samþykktar þar þann 15 desember árið [[1791]]. Með frumvarpinu var öryggi almennings gagnvart ríkinu aukið og vald ríkisins gagnvart borgurum takmarkað verulega. == Uppruni == Þegar hafið var vinnu við að rita réttindaskránna var horft aftur og meðal annars stuðst við [[Magna Carta]] frá árinu [[1215]] og [[réttindaskrá Englands]] frá árinu [[1689]]. Þegar stjórnarskráin hafið verið samþykkt höfðu andstæðingar hennar áhyggjur af þeim möguleika að ríkisstjórnin gæti beitt þegna landsins harðræði og þar með gengið á [[borgaraleg réttindi]] þeirra. Hafði þar mikið að segja hvernig framkoma [[Bretland|Breta]] hafði verið á [[Bandaríska frelsisstríðið|byltingartímanum]] og brot þeirra gegn almenningi í landinu. Nokkur ríki höfðu meðal annars sett það sem skilyrði fyrir undirritun stjórnarskráarinnar að viðauki líkt og réttindaskráin yrði settur.<ref>{{Cite web |url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/bill_of_rights.html |title=Geymd eintak |access-date=2010-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130404123122/http://www.archives.gov/exhibits/charters/bill_of_rights.html |archive-date=2013-04-04 |url-status=dead}}</ref> Til að auka enn á mikilvægi þess að réttindaskrá yrði rituð þá hafði [[Thomas Jefferson]] skrifað bréf til [[James Madison]] þar sem hann lýsti því yfir að réttindaskrá væri eitthvað sem allir einstaklingar ættu rétt á gagnvart ríkisstjórnum hvar sem er í heiminum.<ref>{{Cite web |url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_history.html |title=Geymd eintak |access-date=2010-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916140157/http://archives.gov/exhibits/charters/constitution_history.html |archive-date=2010-09-16 |url-status=dead}}</ref> == Gagnrýni == [[Alexander Hamilton]] gagnrýndi frumvarpið með skrifum sínum í [[Greinar bandalagsmanna|grein bandalagsmanna]] nr. 84, þar beitti hann meðal annars þeim rökum að með því að tilgreina þau réttindi sem nytu verndar gæti komið upp sú staða að þau réttindi sem ekki væru nefnd myndu ekki vera virt og þar af leiðandi ekki njóta sömu verndar og önnur. Hamilton vildi halda því fram að með stjórnarskránni væri fólk ekki að afsala sér réttindum sínum og því væri í raun ekki nauðsynlegt að bæta réttindaskránni við stjórnarskránna þar sem stjórnarskráin veitti í raun borgaraleg réttindi.<ref>http://press-pubs.uchicago.edu/founders/documents/bill_of_rightss7.html</ref> == Réttindi almennings == Réttindaskráin er safn tíu greina þar sem tilgreint er um réttindi almennings gagnvart ríkinu en þau eru. # [[Fyrsti_viðauki_stjórnarskrár_Bandaríkjanna|Fyrsta grein]] kveður á um að Bandaríkjaþingi sé óheimilt að setja lög sem hindra [[trúfrelsi]], [[málfrelsi]], [[prentfrelsi]] eða [[friðsamleg mótmæli]]. # [[Annar_viðauki_stjórnarskrár_Bandaríkjanna|Önnur grein]] kveður á um rétt almennings til að eiga vopn. # [[Þriðji_viðauki_stjórnarskrár_Bandaríkjanna|Þriðja grein]] verndar almenning frá hermönnum bæði á friðar- og ófriðartímum og að ríkið megi ekki hýsa hermenn á heimilum almennra borgara. # [[Fjórði_viðauki_stjórnarskrár_Bandaríkjanna|Fjórða grein]] verndar borgarana fyrir húsleitum og handtöku, og kveður á um að handtökuskipanir eða húsleitarheimildir skuli gefnar út af dómstól, fyrir skuli liggja rökstuddur grunur um tiltekinn glæp. # [[Fimmti_viðauki_stjórnarskrár_Bandaríkjanna|Fimmta grein]] tryggir að borgararnir skuli dæmdir af [[kviðdómur|kviðdómi]] jafningja, nema þegar kemur að málefnum land, sjó eða borgaralegs hers á tímum stríðs. Sömuleiðis að enginn skuli kærður fyrir sama brot tvisvar (e. double jeopardy), ekki megi þvinga menn til að vitna gegn sjálfum sér og að ekki megi svipta menn lífi, frelsi eða eignum án dóms og laga og að séu eignir manna teknar eignarnámi skuli koma réttmætar bætur fyrir. # [[Sjötti_viðauki_stjórnarskrár_Bandaríkjanna|Sjötta grein]] tryggir að hver sá sem sætir ákæru í sakamálum eigi rétt á fljótri málsferð fyrir og opnum réttarhöldum. Hinn ákærði eigi rétt á því að vita hver ákæran sé og halda uppi vörnum í eigin máli. Allir eigi rétt á aðstoð lögmanns við vörn sína. # [[Sjöundi_viðauki_stjórnarskrár_Bandaríkjanna|Sjöunda grein]] kveður á um réttinn til að höfða einkamál fyrir kviðdómi og niðurstöðum kviðdóms skuli ekki áfrýjað til æðra dómsstigs nema í samræmi við hefðir fordæmisréttar (e. Common Law). # [[Áttundi_viðauki_stjórnarskrár_Bandaríkjanna|Áttunda grein]] kveður á um að ekki megi krefjast óhóflegar tryggingar í sakamálum, né að leggja megi á óhóflegar sektir, né beita ómanneskjulegum eða grimmúðlegum refsingum. # [[Níundi_viðauki_stjórnarskrár_Bandaríkjanna|Níunda grein]] kveður á um að upptalning réttinda borgaranna í stjórnarskránni sé ekki tæmandi, eða að túlka megi hana þannig að borgararnir njóti ekki réttinda séu þau ekki sérstaklega nefnd í stjórnarskránni. # [[Tíundi_viðauki_stjórnarskrár_Bandaríkjanna|Tíunda grein]] takmarkar völd alríkisins við þau völd sem það hefur samkvæmt stjórnarskránni, og að öll völd sem því eru ekki færð í stjórnarskránni tilheyri fylkjunum eða borgurunum.<ref>{{Cite web |url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/bill_of_rights_transcript.html |title=Geymd eintak |access-date=2010-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725002145/http://www.archives.gov/exhibits/charters/bill_of_rights_transcript.html |archive-date=2013-07-25 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Stjórnarskrá Bandaríkjanna]] [[Flokkur:Bandarísk stjórnmál]] [[Flokkur:Saga Bandaríkjanna]] lb9uiyqb71vy37kkxae5r8vuf0xpboq 0 93172 1985118 1951803 2026-11-04T20:01:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985118 wikitext text/x-wiki {{hreingerning}} {{fyrirtæki | merki = Mynd:Mila logo blatt-transp close cmyk.png | nafn = Míla | gerð = [[Hlutafélag]] | slagorð = | stofnað = 2007 | staðsetning = Stórhöfði 22-30<br />110 Reykjavík | lykilmenn = | starfsemi = [[Fjarskipti]] | starfsmenn = | móðurfyrirtæki = [[Ardian (sjóðstýringarfyrirtæki)|Ardian]] | vefur = [http://mila.is/ mila.is] | hjáheiti = }} '''Míla hf.''' er íslenskt heildsölufyrirtæki á fjarskiptamarkaði sem byggir upp og rekur fjarskiptainnviði í landinu.  Míla á og rekur stærsta og dreifðasta fjarskiptanet landsins sem tengir heimili, fyrirtæki og stofnanir. Viðskiptavinir Mílu eru fjarskiptafyrirtæki sem bjóða þjónustu til endanotenda um kerfi Mílu. Kerfi Mílu eru opin og geta öll fjarskiptafélög sem bjóða þjónustu á Íslandi nýtt sér þetta kerfi.<ref>https://www.mila.is/um-milu/</ref> ==Saga == Míla var stofnuð 2007 þegar grunnkerfi fjarskipta landsins voru aðskilin öðrum rekstri Símans. <ref>https://timarit.is/page/6251409?iabr=on</ref> <ref>https://timarit.is/page/6250630?iabr=on</ref> Fyrirtækið byggir á langri sögu fjarskipta á Íslandi, eða allt frá árinu 1906 þegar fyrsti sæstrengurinn kom á land á [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]] og tengdi Ísland við umheiminn. Um var að ræða einn koparþráð frá Seyðisfirði, gegnum [[Færeyjar]] og [[Hjaltlandseyjar]] til [[Skotland|Skotlands]]. Við bestu skilyrði komust um hann 120 orð á mínútu. <ref>https://timarit.is/page/5265348?iabr=on</ref> Á næstu 60 árum var lokið við að leggja símalínur í dreifbýli landsins og koma símasambandi til allra heimila. Núverandi kerfi Mílu byggir að nokkru á þeim kerfum sem lögð voru á þessum árum. <ref>https://timarit.is/page/5703074?iabr=on#page/n137/mode/2up/search/M%C3%ADla</ref> Árið 1935 var talsambandi við útlönd komið á og árið 1960 lauk lagningu síma í sveitir landsins. Fyrstu stafrænu símstöðvarnar voru teknar í gagnið árið 1984 og ári síðar hófst lagning ljósleiðara á Íslandi. <ref>https://timarit.is/page/3917535?iabr=on</ref> Fyrsti ljósleiðarastrengurinn var lagður árið 1985 milli Reykjavíkur og Selfoss. Hann þótti mikil bylting, en hann bar um 2000 talrásir.<ref>https://timarit.is/page/1648445?iabr=on</ref> Árið 1986 voru allir símar landsmanna tengdir sjálfvirkum stöðvum og fyrstu [[Farsími|farsímarnir]], svokallaðir [[Norræna farsímakerfið|NMT-símar]], voru teknir í notkun á landinu. [[GSM]] -[[farsímakerfi]] tók til starfa í landinu 1994. <ref>https://timarit.is/page/3917535?iabr=on</ref> Árið 1935 var síma- og póstþjónusta á Íslandi sameinuð í eitt fyrirtæki, Póstur og Sími <ref>https://www.althingi.is/altext/48/s/pdf/0093.pdf</ref> , en árið 1998 var Landssími Íslands hf stofnaður. Árið 2005 seldi ríkisstjórn Íslands 98,8% eignarhlut sinn í Landssímanum til Skipta ehf.<ref>https://timarit.is/page/6510537?iabr=on</ref> <ref>https://timarit.is/page/3857742?iabr=on</ref> Tíu árum síðar eða 2015 var Síminn skráður í [[Kauphöll Íslands|Kauphöll á Íslandi]]. Með aðild að [[Evrópska efnahagssvæðið|Evrópska efnhagssvæðinu]] (EES) varð Íslandi skylt að auka samkeppni í rekstri fjarskiptaneta og fjarskipta- og póstþjónustu. Sú krafa var gerð að rekstur fjarskiptaneta og þjónustu skyldi aðskilin frá allri stjórnsýslu.<ref>{{Cite web |url=https://fjarskiptastofa.is/fjarskiptastofa/um-fjarskiptastofu/saga-stofnunarinnar/ |title=Geymd eintak |access-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801131307/https://fjarskiptastofa.is/fjarskiptastofa/um-fjarskiptastofu/saga-stofnunarinnar/ |archive-date=2023-08-01 |url-status=dead}}</ref> Til að tryggja meiri samkeppni í fjarskiptum var árið 2015 starfssemi móðurfélagsins [[Síminn|Símans]] og dótturfélagsins Mílu aðskilin að fullu með sérstakri sátt milli [[Samkeppniseftirlitið|Samkeppniseftirlitsins]] og fyrirtækjanna. <ref>https://timarit.is/page/7205681?iabr=on</ref> <ref>https://timarit.is/page/7252266?iabr=on</ref> Árið 2022 var Míla seld til franska fjárfestingasjóðsins Ardian sem sérhæfir sig í fjárfestingum í innviðafyrirtækjum, og íslenskra lífeyrissjóða. <ref>https://timarit.is/page/7553050?iabr=on</ref> <ref>https://www.siminn.is/frettir/spurt-og-svarad-um-soluna-a-milu</ref> ==Starfsemin Mílu== * Lagning ljósleiðara til heimila og fyrirtækja um allt land og ljósleiðaratengja heimili í þéttbýli um allt land.   * Byggja upp öflugt farsímakerfi um allt land, með áherslu á 5G uppsetningu. * Míla er með um 600 fjarskiptastaði á landinu en með öllum farsímastöðum telja þeir vel yfir 1.000. <ref>https://www.stjornarradid.is/library/04-Raduneytin/ForsAetisraduneytid/Innvidir-2020/Fjarskipti/M%C3%ADla.pdf</ref> Landshringur Mílu liggur hringinn um landið og tengir landið við umheiminn með tengingu við sæstrengi þar sem þeir koma á land. Hann  er grunnur að fjarskiptum á Íslandi og er hringtenging mikivægur þáttur í fjarskiptaöryggi. <ref>https://www.stjornarradid.is/library/04-Raduneytin/Utanrikisraduneytid/PDF-skjol/15.2.21_Starfshopur_ljosleidaramal_skilagrein_greinargerd_til_rhr_lokautgafa_uppsett.pdf</ref> Árið 2020 var lokið við að leggja ljósleiðara yfir [[Kjölur (fjallvegur)|Kjöl]] og með því var fjarskiptaöryggi landsins aukið umtalsvert. Fleiri leiðir sem fjarskiptin geta farið ef til útfalls kemur.<ref>https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/10/06/halendisleid_eykur_fjarskiptaoryggi/</ref> Míla hefur lokið við fyrsta áfanga í uppbyggingu á nýju flutningskerfi fjarskipta umhverfis landið svokallað bylgjulengdarkerfi. Kerfið flytur [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=49615 ljósbylgjur] milli staða og getur hver bylgja nú flutt allt að 400 Gbit á sekúndu, en var áður 100 Gbit. Þetta nýja flutningskerfi styður m.a. uppbyggingu á 5G farsímasendum um allt land og ljósleiðaravæðingu fyrir heimili og fyrirtæki og tryggir nægan hraða og afköst til þess að veita háhraða fjarskiptaþjónustu um allt land. <ref>{{Cite web |url=https://www.mila.is/um-milu/frettasafn/nytt-flutningskerfi-fjarskipta-umhverfis-landid-aukin-flutningsgeta |title=Geymd eintak |access-date=2023-08-01 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801133301/https://www.mila.is/um-milu/frettasafn/nytt-flutningskerfi-fjarskipta-umhverfis-landid-aukin-flutningsgeta |url-status=dead }}</ref> Míla starfar samkvæmt fjarskiptalögum.<ref>https://www.althingi.is/lagas/nuna/2022070.html</ref> Samkvæmt þeim fer [https://www.fjarskiptastofa.is/ Fjarskiptastofa] fer með aðhald og eftirlit með fjarskiptum og að lögum sé framfylgt. ==Samkeppnisbrot og sektir== Í mars 2026 var Míla sektuð um 200 milljónir af [[Samkeppniseftirlitið|Samkeppniseftirlitinu]] fyrir brot á skilyrðum sem snéru að samskiptum við [[Síminn|Símann]] sem voru sett fyrir kaupum Ardian á fyrirtækinu.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/470260|title=Míla sektuð um 200 milljónir|author=Brynjólfur Þór Guðmundsson|date=2026-03-19|publisher=[[RÚV]]|access-date=2026-03-26}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{s|2007}} [[Flokkur:Íslensk fyrirtæki]] [[Flokkur:Fjarskipti]] r3h5uyltvn2rlwl58cs222py8chruk7 0 94973 1985054 1870331 2026-11-04T14:23:43Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985054 wikitext text/x-wiki '''Japanska karlalandsliðið í handknattleik''' er landslið [[Japan]]s í [[Handknattleikur|handknattleik]] og er undir stjórn [[Handknattleikssamband Japans|Handknattleikssambands Japans]]. == Árangur liðsins á heimsmeistaramóti == * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1938|1938]] — ''Tók ekki þátt'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1954|1954]] — ''Tók ekki þátt'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1958|1958]] — ''Tók ekki þátt'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1961|1961]] — ''Komst ekki upp úr riðli'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1964|1964]] — ''Komst ekki upp úr riðli'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1967|1967]] — ''Komst ekki upp úr riðli'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1970|1970]] — 10. sæti * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1974|1974]] — 12. sæti * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1978|1978]] — 12. sæti * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1982|1982]] — 14. sæti * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1986|1986]] — ''Tók ekki þátt'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1990|1990]] — 15. sæti * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1993|1993]] — ''Tók ekki þátt'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1995|1995]] — 23. sæti * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1997|1997]] — 15. sæti * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 1999|1999]] — ''Tók ekki þátt'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 2001|2001]] — ''Tók ekki þátt'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 2003|2003]] — ''Tók ekki þátt'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 2005|2005]] — 16. sæti * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 2007|2007]] — ''Tók ekki þátt'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 2009|2009]] — ''Tók ekki þátt'' * [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 2011|2011]] — 16. sæti == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20170612114745/http://www.handball.jp/eng/index.htm Handknattleikssamband Japans] {{stubbur|handbolti}} [[Flokkur:Íþróttir í Japan]] [[Flokkur:Landslið í handknattleik]] 1sn8umm680muxz6atsd8l7qgix3yp3y 0 97128 1985027 1982740 2026-11-04T12:19:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985027 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Islande source Deildartunguhver.jpg|thumb|200px|[[Deildartunguhver]]]] '''Hitaveita''' er dreifing varma. Orðið „orkuveita“ hefur verið notað í auknu mæli, sem lýsir því betur að flutt er bæði [[varmi]] og [[rafmagn]], en orðið „hitaveita“ var tekið inn í mörg önnur tungumál líkt og orðið [[geysir]] yfir þetta fyrirbæri: (jarð)hitaveitur.<ref>Guðmundur Pálmason. „Hvað er jarðhiti?“, 2002.</ref> Einkenni varmaorku er að nýta má hana við mishátt [[hitastig]], frá hæsta hita á hverjum stað og allt niður undir umhverfishita. [[Háhitasvæði]] geymir hita í jarðhitageymi og hitinn er á bilinu 250 – 350°C og þar er hægt að nota [[gufa|gufuna]] úr jörðinni til að knýja rafal og framleiða [[rafmagn]], eftir verður þá heitt vatn sem er yfir 100°C heitt og nota mætti það til húshitunar. En eftir það er svo vatnið ekki orðið kalt heldur er við 30-40°C heitt og er nothæft til [[Sundlaug|sundlaugarhitunnar]] eða snjóbræðslu til dæmis. Ekki er þó oft hægt að nýta varmainnihald [[Vatn|vatnsins]] að fullu niður undir umhverfishita, þó það sé æskilegt markmið. Æskilegt er einnig að dæla afgangsvatninu niður í jarðhitageyminn til að viðhalda [[þrýstingur|þrýstingi]] í honum. <ref>Guðmundur Pálmason, 2005.''Jarðhitabók''.</ref> == Saga hitaveitu == === Nýting jarðhita === Í gegnum [[mannkynssaga|mannkynssöguna]] hefur hveravatn verið nýtt til [[Þvottalaugarnar|þvotta]] og baða. Safnað var vatni úr heitum laugum og það kælt að hentugum hita eða blandað köldu vatni, og [[Snorralaug]] í Reykholti er þekktasta dæmið hér á landi. [[Rómaveldi|Rómverjar]] eru frægir fyrir sína baðmenningu, byggðu þeir jarðhitaböð þar sem heitar laugar voru og rústir þeirra eru sýnilegar á mörgum stöðum enn í dag. Margar aðrar þjóðir nýttu heitt uppsprettuvatn á sama hátt, til baða og þvotta. Ekki var það þó fyrr en í byrjun tuttugustu aldar að nýting [[jarðhiti|jarðhitans]] hófst í meira mæli, fyrst smátt en óx með meiri skilningi á orkulindinni. Á [[Ítalía|Ítalíu]] voru fyrstu boranir á [[háhitasvæði]] í Lardarello í Toscanahéraði gerðar upp úr aldamótunum 1900. Boranir sýndu fram á að hiti jarðgufunnar í jarðhitageyminum var nógu hár til að framleiða mætti rafmagn með henni á hagkvæman hátt. <ref>Guðmundur Pálmason, 2005. ''Jarðhitabók''. </ref> === Hitaveita á Íslandi === Miklar framfarir urðu í nýtingu lághita til hitunar þegar [[Pípulögn|pípulagnir]] gátu veitt vatnið. Ein af fyrstu hitaveitum sem vitað er um, var sett á stofn fyrir aldarmótin 1900 í Idaho í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Vatnið var leitt í tréstokkum frá borholum til íbúðarhúsa. Á svipuðum tíma voru gerðar fyrstu tilraunir hér á landi var að veita vatni í lokuðum ræsum um garðlönd á Draflastöðum í [[Fnjóskadalur|Fnjóskadal]]. Árið 1907 leiddi Erlendur Gunnarsson á [[Sturlureykir|Sturlureykjum]] gufu í steyptum rörum frá [[Hver|gufuhver]] til íbúðarhúss sem var sex metrum hærra á landinu en hverinn. Fyrr á öldum var brennt [[eldsneyti]] á eldstæðum, ekki þekktist þó að stýra útbreiðslu ylsins um húsin, seinna komu til margar gerðir ofna, og var mikill munur á búnaði í húsum heldri manna og almennings. Eins og áður segir varð mikil framför þegar málmrör voru nýtt til að flytja vatn bæði kalt og heitt. Eitt af fyrstu húsum sem var byggt með lögnum var á [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]] um 1885. Um 1900 voru miðstöðvareldavélar algengar þar sem var hitað upp meðal annars vatn sem var leitt svo um húsin í lögnum. Þar með má segja að ný húshitunartækni hafi tekið við á Íslandi og var því auðvelt að yfirfæra hana að hitaveitum þegar tækni til vinnslu heita vatnsins úr jörðu kom til. Tæknilegar framfarir á árunum 1900 – 1920 áttu þátt í að koma af stað nýtingu jarðhitans til húshituna og má nefna þrjú atriði: Í fyrsta lagi upphitun Stefáns B. Jónssonar á Suður-Reykjum í [[Mosfellssveit]] á íbúðarhúsi með hveravatni árið 1909, sem sannaði fyrir mönnum að slíkt væri hægt, Í öðru lagi hitun íbúðarhúss á [[Sturlureykir|Sturlureykjum]] í Reykholtsdal með gufu frá hver sem stóð neðar í landinu en sjálft húsið. Og í þriðja lagi með Reykhúsaaðferðinni sem svo var kölluð, sem Sveinbjörn Jónsson, sem var síðar framkvæmdastjóri Ofnasmiðjunnar, notaði til að hita upp íbúðarhús á Reykhúsum í [[Eyjafjörður|Eyjafirði]] stutt eftir 1920. Aðferð hans var að veita vatni í lokaðri hringrás frá heitri laug inn í hús. Vatnið úr hringrásinni var hitað í varmaskipti niðri í lauginni. Þessi aðferð kom í veg fyrir tvennt, [[Tæring|tæringu]] á rörum, vegna efnainnihalds vatnsins og með þessu móti mátti hita upp hús sem stóðu hærra í landi en laugarnar án þess að kosta til dælingar á vatninu. Eðlismunur á hitaða og kælda vatninu heldur hringrásinni við. [[Reykjavík]] óx á stríðsárunum, og kallaði það á betri nýtingu [[Laugar|lauga]] innan bæjarlandsins. Ofan á það kom svo eldsneytisskortur á styrjaldarárunum frá 1914 – 18. Rafmagnsveita Reykjavíkur hóf boranir við [[Þvottalaugarnar]] í júní 1928. Boranir sýndu að ekki var hægt að framleiða rafmagn vegna of lágs hitastigs en vatnið hentaði þó vel til húshitunar. Fljótlega varð ljóst að Laugaveitan myndi aðeins nægja til að hita upp hluta [[Reykjavík|Reykjavíkur]] og því var farið að athuga víðar. Í [[Mosfellssveit]] var borað árið 1933 og í ljós komu miklir virkjana möguleikar en töfðust framkvæmdir vegna þess að [[heimstyrjöldin síðari]] braust út. Það var svo árið 1940 voru 2.700 hús tengd við hitaveitu frá Suður-Reykjum í [[Mosfellssveit]]. Utan [[Reykjavík|Reykjavíkur]] fylgdust sveitafélög grannt með framvindu í hitaveitumálum, á [[Akureyri]] fóru fram fyrstu boranir árið 1930, árangur varð þó enginn. Á [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]] var fyrstu hitaveitu komið á laggirnar árið 1944, vatnið kom úr Skeggjabrekkudal og Ósbrekku. Á [[Selfoss|Selfossi]] tók til starfa hitaveita Kaupfélags Árnesinga 1948, vatnið kom frá Laugardælum og síðar frá Þorleifskoti. [[Hveragerði]] fékk hitaveitu árið 1952 en þar höfðu áður verið margar einkaveitur. Hitaveita [[Sauðárkrókur|Sauðárkróks]] tók til starfa 1953, nokkrar litlar hitaveitur bættust við næsta áratug, en fjölgaði mest kringum 1973 og eftir það þegar olíukreppan dundi yfir. <ref>Guðmundur Pálmason, 2005. ''Jarðhitabók''. </ref> == Útbreiðsla == === Á Íslandi === [[Jarðhitasvæði]] hita um 89% af húsum á [[Ísland|Íslandi]]. Stór hluti af hitaveitukerfi Íslands er frá [[lághitasvæði|lághitasvæðum]], sem eru utan virka eldfjalla svæðisins, mörg þessara hitaveitukerfa hafa starfað í marga [[Áratugur|áratugi]], í flestum tilfellum eru þetta vatn frá borholum en dæmi eru um sjálfrennandi uppsprettur sem enn eru notaðar. Hitaveitukerfi [[Reykjavík|Reykjavíkur]] er stærsta hitaveitu dreifikerfi sinnar tegundar í heiminum, það byrjaði smátt um 1930 en í dag þjónar það Reykvíkingum og nágrannabyggðum, alls um 58% af íbúum Íslands. [[Orkuveita Reykjavíkur]] nýtir 3 [[lághitasvæði]], nokkur vandamál hafa komið upp við virkjun þessara svæða eins og þrýstingsfall vegna ofnýtingar, kaldavatnsinnflæði, og sjóinnflæði. Ekkert hitaveitukerfanna hefur hætt vinnslu, og lausnir hafa fundist á þessum vandamálum. Meðal lausna er bæting á nýtingu hitakerfanna, dýpri og nákvæmari borun, ný borunarmarkmið og ný svæði, og niðurdæling, ásamt tæknilegum lausnum á yfirborði. Þessi langa reynsla gefur mikilvæga þekkingu á sjálfbærri hitaveitu. 22 hitaveitur eru í almennings eða í einkaeign, sem starfa í 62 aðskildum hitaveitukerfum eða veitum. Stærsta hitaveitan er í [[Reykjavík]] og þjónar 180.000 íbúum. Heildar orkunotkun árið 2009 er 12 PJ/ á ári. Tvær aðrar hitaveitur þjóna 18.000 – 20.000 íbúum, meðan hinar 59 eru tiltölulega smáar, og veita hita til íbúa nokkur þúsund manna byggða niður í fámenn sveitafélög. Þeirra orkunotkun á ári er frá 5- 500 TJ/á ári (1 TJ = 10^12 J). Til viðbótar koma svo einkareknu hitaveiturnar sem eru í strábýli og þjóna oft 10 eða 20 sveitabæjum, þessar einkareknu hitaveitur þjóna um það bil 4000 íbúum.<ref>Guðni Axelsson, Einar Gunnlaugsson, Þorgils Jónasson, & Magnús Ólafsson, 2010</ref> ===Um víða veröld=== [[Mynd:Plates_tect2_en.svg|thumb]]Áhugi erlendis hefur síðustu áratugi beinst mest að raforkuvinnslu úr [[Jarðhiti|jarðhita]], en möguleikar til þess eru aðeins þar sem [[háhitasvæði]] er að finna, sem er aðallega löndum þar sem plötuskil liggja um eða við (sjá mynd af plötuskilum). Fyrsta jarðgufuvirkjunin var í Larderello í Toscana á [[Ítalía|Ítalíu]] árið 1904. Stærstu virkjanirnar eru á Geysissvæðinu í [[Kalifornía|Kaliforníu]], þó hefur verið hröð uppbygging á síðustu árum á [[Filippseyjar|Filippseyjum]], í [[Indónesía|Indónesíu]] og Mexíkó. Flest lönd sem búa yfir jarðhita, eru á breiddargráðum þar sem hlýtt [[loftslag]] ríkir, og því ekki bein þörf fyrir hitun húsa, Ísland sker sig út úr að þessu leiti. Og er [[Ísland]] í forystu í því að nýta jarðhita til annars en raforkuframleiðslu, og þá er ekki miðað aðeins við höfðatölu, heldur einnig heildarnotkun.<ref>Guðmundur Pálmason, 2005. ''Jarðhitabók''. </ref> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> ==Heimildir== * Guðmundur Pálmason. „Hvað er jarðhiti?“. Vísindavefurinn 25.9.2002. https://visindavefur.is/?id=2687. (Skoðað 29.3.2011) * Guðmundur Pálmason.(2005) ''Jarðhitabók, eðli og nýting auðlindar''. Reykjavík, Hið íslenska bókmenntafélag. * Guðni Axelsson, Einar Gunnlaugsson, Þorgils Jónasson, & Magnús Ólafsson. (12. september 2010). „Low-temperature geothermal utilization in Iceland – Decades of experience“. ''Geothermics 39'' , bls. 329-338. == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20160308091701/http://www.samorka.is/doc/1713 Sveinn Þórðarson og Þorgils Jónasson: Um hitaveitur á Íslandi] * [http://www.elsevier.com/locate/geothermics Elsevier] * [http://www.hsveitur.is/HSDistribution/HSDistributionHeating.aspx?tabnumber=3&wfn=HSDistributionHeating HS veitur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304142149/http://www.hsveitur.is/HSDistribution/HSDistributionHeating.aspx?tabnumber=3&wfn=HSDistributionHeating |date=2016-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20240318233726/https://www.or.is/ Orkuveita Reykjavíkur] * [http://www.os.is/jardhiti/jardhitanotkun/hitaveitur-a-islandi/ Orkustofnun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110911000644/http://www.os.is/jardhiti/jardhitanotkun/hitaveitur-a-islandi/ |date=2011-09-11 }} [[Flokkur:Hitaveita| ]] r9bbq6bxg9gy94c9k12ruips7dnacsz 0 97619 1985072 1904068 2026-11-04T15:44:34Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985072 wikitext text/x-wiki '''Karlakórinn Heimir''' var stofnaður í [[Skagafjörður|Skagafirði]] [[28. desember]] árið [[1927]]. Stofnendur komu flestir úr litlum kór úr framhéraði Skagafjarðar sem hét Bændakórinn og starfaði hann í ellefu ár. Fyrstu árin störfuðu kórfélagar við mjög frumstæðar aðstæður. Söngæfingar voru haldnar á heimilum þar sem hljóðfæri voru til staðar, því ekki voru mörg samkomuhús á þessum tímum. En félagsskapurinn stækkaði og áhuginn var mikill. Menn fóru aðallega gangandi eða ríðandi til æfinga en stundum fóru þeir einnig á skíðum. Fyrsti söngstjóri kórsins var [[Gísli Magnússon (f.1893)|Gísli Magnússon]] í [[Eyhildarholt]]i. [[Pétur Sigurðsson (f. 1899)|Pétur Sigurðsson]], tónskáld, tók við af honum og þá [[Jón Björnsson (f.1903)|Jón Björnsson]], einnig tónskáld, frá [[Hafsteinsstaðir|Hafsteinsstöðum]] sem stjórnaði kórnum í nær 40 ár. [[Stefán R. Gíslason|Stefán Reynir Gíslason]] hefur stjórnað kórnum nær óslitið frá árinu 1985, en veturna 2010 – 2012 og 2014-15 tók hann sér hlé. Undirleikari síðan 1991 er tónmenntakennarinn [[Thomas Randall Higgerson]] en hann er með doktorsgráðu frá [[Illinois-háskóli í Urbana-Campain|Illinois-háskóla í Urbana-Campain]]. Karlakórinn Heimir hefur gefið út plötur og diska sem hafa selst í stórum upplögum. Frægust laga sem kórinn hefur gert vinsæl má telja [[Fram í heiðanna ró]] og perluna sígildu [[Undir bláhimni]]. == Stjórnendur == Eftirfarandi eru stjórnendur .<ref>Karlakórinn Heimir Skagafirði, skráð af Konráð Gíslasyni, gefið út 1989</ref> * [[Gísli Magnússon (f.1893)|Gísli Magnússon]] 1927 til febrúar 1929 * [[Pétur Sigurðsson (f.1899)|Pétur Sigurðsson]] febrúar 1929 til hausts 1929 * [[Jón Björnsson (f.1903)|Jón Björnsson]] 1929 til 1968 * Enginn söngstjóri 1968 til 1970 * [[Árni Ingimundarson]] 1970 til 1976 * [[Ingimar Pálsson]] 1976 til 1979 * [[Svein Arne Korshamn]] 1979-1980 * [[Rögnvaldur Valbergsson]] 1980-1981 * [[Jirí Hlavácek]] 1981-1984 * [[Rögnvaldur Valbergsson]] 1984-1985 * [[Rögnvaldur Valbergsson]] og [[Stefán R. Gíslason]] 1985-1986 * [[Stefán R. Gíslason]] 1986-1992 * [[Sólveig Sigríður Einarsdóttir]] 1992-1993 * [[Stefán R. Gíslason]] 1993-2010 * [[Helga Rós Indriðadóttir]] 2010-2012 * [[Stefán R. Gíslason]] 2012-2014 * [[Sveinn Arnar Sæmundsson]] 2014-2015 * [[Stefán R. Gíslason]] 2015- == Hljómplötur == {|class="wikitable" style="text-align:left;" |- !|Nafn !|Útgáfuár !|Lagalisti !|Höfundur lags !|Textahöfundur |- | '''Karlakórinn Heimir''' | 1977 | * [[Skagafjörður (lag)|Skagafjörður]] * [[Ísland Ísland]] * [[Björt nótt]] * [[Sólu særinn skýlir]] * [[Vorið kom í nótt]] * [[Nú sólgeislar dansa]] * [[Varsang]] * [[Vögguvísa (lag)|Vögguvísa]] * [[Nú hnígur sól]] * [[Dalmars]] * [[Manstu ekki vina]] * [[Seljadalsrós]] * [[Ég man það enn]] * [[Undir bláhimni]] * [[Allt í lagi]] * [[Sjómannasöngur úr Skagafirði]] * [[Söngvaramars]] | * [[Sigurður Helgason]] * [[Sigurður Þórðarson]] * [[Jón Björnsson (f.1903)|Jón Björnsson]] * [[Steingrímur Thorsteinsson]] * [[Jón Björnsson (f.1903)|Jón Björnsson]] * [[Felix Körling]] * [[Prins Gustav]] * [[Johannes Brahms]] * [[Dimitry Bortniansky]] * [[I. Videen]] * Þjóðlag frá Vín * [[Charles Glora]] * [[Írskt þjóðlag]] * Ókunnur * Lag frá Bretlandseyjum * Lag frá Samoaeyjum * [[Ásbjörn W. Anderson]] | * [[Matthías Jochumsson]] * [[Hulda (ljóðskáld|Hulda]] * [[Davíð Stefánsson]] * [[Jónas Helgason]] * [[Kjartan Ólafsson (ljóðskáld)|Kjartan Ólafsson]] * Ókunnur * [[Herman Satherberg]] * [[Jón frá Kaldrananesi]] * [[Axel Guðmundsson]] * Ókunnur * [[Ragnar Jóhannesson]] * [[Friðrik A. Friðriksson]] * [[Freysteinn Gunnarsson]] * [[Magnús Gíslason á Vöglum|Magnús Kr. Gíslason]] * [[Jónas Árnason]] * [[Þorvaldur G. Óskarsson]] * Ókunnur |- | '''Kom söngur''' | 1983 | * [[Skagafjörður (lag)|Skagafjörður]] * [[Inn milli fjallanna]] * [[Miðnæturstemning]] * [[Íslands hrafnistumenn]] * [[Sko háa fossinn hvíta]] * [[Þýtur í skógum]] * [[Til vorsins]] * [[Í faðmi blárra fjalla]] * [[Norðlenskar nætur]] * [[Pílagrímakórinn]] * [[Hermannakórinn]] * [[Kór prestanna]] * [[Á kránni]] * [[Veiðimannakórinn]] | * [[Sigurður Helgason]] * [[Finnskt þjóðlag]] * Ókunnur * [[Ingi T. Lárusson]] * [[Björgvin Guðmundsson]] * [[Jean Sibelius]] * Lag frá Júgóslavíu * [[Toni Ortelli]] * [[Ítalskt þjóðlag]] * [[Richard Wagner]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Bedrich Smetana]] * [[Carl Maria von Weber]] | * [[Matthías Jochumsson]] * [[Guðmundur Magnússon (ljóðskáld)|Guðmundur Magnússon]] * [[Örn Arnarson (ljóðskáld)|Örn Arnarson]] * [[Örn Arnarson (ljóðskáld)|Örn Arnarson]] * [[Guðmundur Guðmundsson (ljóðskáld)|Guðmundur Guðmundsson]] * [[Axel Guðmundsson]] * [[Þorvaldur G. Óskarsson]] * Ókunnur * [[Victor A. Guðlaugsson]] * Ókunnur * Ókunnur * [[Jakob Jóhannesson Smári]] * [[Þorvaldur G. Óskarsson]] * Ókunnur |- | '''Undir bláhimni''' | 1991 | * [[Undir bláhimni]] * [[Erla (lag)|Erla]] * [[Hermannakór]] * [[Undir dalanna sól]] * [[Nú geng ég með á gleðifund]] * [[Þjórsárdalur (lag)|Þjórsárdalur]] * [[Söngvaramars]] * [[Granada (lag)|Granada]] * [[Hefjum sönginn]] * [[Álftirnar kvaka]] * [[Úr útsæ rísa Íslandsfjöll]] * [[Nótt (lag)|Nótt]] * [[Hirðingjar (lag)|Hirðingjar]] * [[Sendið hingað sólskin inn]] * [[Á heimleið]] * [[Sprettur]] | * Ókunnur * [[PPétur Sigurðsson (f. 1899)|Pétur Sigurðsson]] * [[Charles Gounoud]] * [[Björgvin Þ. Valdimarsson]] * [[Carl Michael Bellman]] * [[Sigvaldi Kaldalóns]] * [[V.F. Becker]] * [[Agustin Lara]] * [[Pálmar Þ. Eyjólfsson]] * [[Þorsteinn Jónsson (tónskáld)|Þorsteinn Jónsson]] * [[Páll Ísólfsson]] * [[Clutcham]] * [[Robert Schumann]] * [[Pétur Sigurðsson (f. 1899)|Pétur Sigurðsson]] * [[Lockwood]] * [[Sveinbjörn Sveinbjörnsson]] | * [[Magnús Gíslason á Vöglum|Magnús Kr. Gíslason]] * [[Stefán frá Hvítadal]] * [[Jóhann Frímann]] * [[Hallgrímur Jónsson (ljóðskáld)|Hallgrímur Jónsson]] * Ókunnur * [[Rósa B. Blöndals]] * [[Séra Benjamín Kristjánsson]] * [[Þorsteinn Eggertsson]] * [[Lárus Salómonsson]] * [[Jóhannes úr Kötlum]] * [[Davíð Stefánsson]] * [[Ólafur B. Guðmundsson]] * Ókunnur * [[Friðrik Hansen]] * [[Friðrik A. Friðriksson]] þýðing * [[Hannes Hafstein]] |- | '''Dísir vorsins''' | 1995 | * [[Dísir vorsins]] * [[Ísland (lag)|Ísland]] * [[Gakk hægt]] * [[Gömul spor]] * [[Á leið til Mandalay]] * [[Þú komst í hlaðið]] * [[Ég skal vaka]] * [[Ræningjakór]] * [[Land mitt og þjóð]] * [[Á hörpunnar óma]] * [[Svífum í dansi]] lagasyrpa * [[Sumarkvöld (lag)|Sumarkvöld]] * [[Í góðar vina ranni]] * [[Stíg á bak]] * [[Litfríð og ljóshærð]] * [[Förumannaflokkar þeysa]] * [[Í fögrum dal]] * [[Funiculi funicula]] * [[Kveldljóð]] * [[Lottó (lag)|Lottó]] * [[Hraustir menn]] | * [[Bjarki Árnason (f.1924)|Bjarki Árnason]] * [[Árni Thorsteinson (tónskáld)|Árni Thorsteinson]] * [[Björgvin Þ. Valdimarsson]] * [[Friðrik Jónsson (tónskáld)|Friðrik Jónsson]] * [[Oley Speaks]] * [[Gustaf Samon]] * [[Jónas Tryggvason]] * [[Giuseppi Verdi]] * [[Ómar Ragnarsson]] * [[Friedrich Schröder]] * Ókunnur * [[Sebastien de Yradier]] * [[Jón Björnsson (f.1903)|Jón Björnsson]] * [[Björgvin Þ. Valdimarsson]] * [[Emil Thoroddsen]] * [[Karl O. Runólfsson]] * [[Jón Thoroddsen]] * [[Luigi Denza]] * [[Rússneskt lag]] * [[Frederick Loewe]] * [[Sigmund Romberg]] | * [[Bjarki Árnason (f.1924)|Bjarki Árnason]] * [[Árni Thorsteinson (tónskáld)|Árni Thorsteinson]] * [[Davíði Stefánsson]] * [[Valdimar H. Hallstað]] * [[Jakob Jóhannesson Smári]] þýðing * [[Davíð Stefánsson]] * [[Jónas Tryggvason]] * [[Egill Bjarnason (tónskáld)|Egill Bjarnason]] þýðing * [[Ómar Ragnarsson]] * [[Theódór Einarsson]] * [[Kristján Stefánsson]] og fleiri * [[Þorvaldur G. Óskarsson]] * [[Jórunn Ólafsdóttir]] * [[Frímann Einarsson]] * [[Emil Thoroddsen]] * [[Davíð Stefánsson]] * [[Emil Thoroddsen]] * [[Egill Bjarnason (tónskáld)|Egill Bjarnason]] þýðing * [[Valgarður Kristjánsson]] * [[Kristján Stefánsson]] * [[Jakob Jóhannesson Smári]] |- | '''Fram í heiðanna ró''' | 1998 | * [[Fram í heiðanna ró]] * [[Vorsól]] * [[Dúddi á Skörðugili]] * [[Ætti ég hörpu]] * [[Hófadynur]] * [[Sólskinsbarn]] * [[Brennið þið vitar]] * [[Sönggleði]] * [[Sjómannapolki]] * [[Hallarfrúin]] * [[Þú álfu vorrar yngsta land]] * [[Ítalskur fjallasöngur]] * [[Til fjalla]] * [[Mansöngur (lag)|Mansöngur]] * [[Söngfuglar svífa]] * [[Íslands lag]] * [[Hásetakórinn]] * [[Skál skál]] * [[Þótt þú langförull legðir]] * [[Áfram (lag)|Áfram]] * [[Hermannakór]] | * [[Amerískt þjóðlag]] * [[Björgvin Þ. Valdimarsson]] * [[Friðrik Jónsson (tónskáld)|Friðrik Jónsson]] * [[Pétur Sigurðsson (f. 1899)|Pétur Sigurðsson]] * [[Jón Björnsson (f.1903)|Jón Björnsson]] * [[Björgvin Þ. Valdimarsson]] * [[Páll Ísólfsson]] * [[Hörður G. Ólafsson]] * [[Jaromir Vejvoda]] * [[Jón Björnsson (f.1903)|Jón Björnsson]] * [[Sigfús Einarsson]] * [[Toni Ortelli]] * . * [[Sigmund Romberg]] * [[Geirmundur Valtýsson]] * [[Björgvin Guðmundsson]] * [[Robert Wagner]] * [[Sigmund Romberg]] * [[Sigvaldi Kaldalóns]] * [[Árni Thorsteinson (tónskáld)|Árni Thorsteinson]] * [[Guiseppe Verdi]] | * [[Friðrik A. Friðriksson]] * [[Stefán frá Hvítadal]] * [[Guðmundur Halldórsson (ljóðskáld)|Guðmundur Halldórsson]] * [[Friðrik Hansen]] * [[Rósa B. Blöndals]] * [[Jón frá Ljárskógum]] * [[Davíð Stefánsson]] * [[Þorleifur Konráðsson]] * [[Valdimar H. Hallstað]] * [[Davíð Stefánsson]] * [[Hannes Hafstein]] * Ókunnur / erindi nr 3 [[Þorvaldur G. Óskarsson]] * [[Jón Sigurðsson (ljóðskáld)|Jón Sigurðsson]] * [[Sigurður Ágústsson (ljóðskáld)|Sigurður Ágústsson]] * [[Kristján Hreinsson]] * [[Grímur Thomsen]] * [[Erlingur Sigurðarson]] * [[Hjörtur Þráinsson]] * [[Stephan G. Stephansson]] * [[Hannes Hafstein]] * [[Guiseppe Verdi]] |- | '''Stíg fákur létt''' | 2001 | * [[Kvöldklukkur]] * [[Kór úr óperunni Rigoletto]] * [[Hirðinginn]] * [[Ástarvísur hestamannsins]] * [[Vor í dal]] * [[Veiðimannakór]] * [[Sefur sól hjá ægi]] * [[Á Sprengisandi]] * [[Ísland, Ísland]] * [[Út súpra]] * [[Sígaunakór]] * [[Hrossarétt (lag)|Hrossarétt]] * [[Nautabanasöngur]] * [[Enn fram á veginn]] * [[Vín, borg minna drauma]] * [[Skagafjörður (lag)|Skagafjörður]] | * [[Rússneskt þjóðlag]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Jón Björnsson (f.1903)|Jón Björnsson]] * [[Carl Billich]] * [[Peter Wulsing]] * [[Carl Maria von Weber]] * [[Sigfús Einarsson]] * [[Sigvaldi Kaldalóns]] * [[Sigurður Þórðarson]] * [[Winkelhake]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Atli Guðlaugsson]] * [[Georges Bizet]] * [[Charles H. Gabriel]] * [[Rudolf Sieczynsky]] * [[Sigurður Helgason]] | * [[Haraldur Leósson]] þýðing * [[Giuseppe Verdi]] * [[Davíð Stefánsson]] * [[Sverrir Haraldsson]] * [[Freysteinn Gunnarsson]] * [[Páll Sigurðsson (ljóðskáld)|Páll Sigurðsson]] * [[Sigurður Sigurðsson (ljóðskáld)|Sigurður Sigurðsson]] * [[Grímur Thomsen]] * [[Hulda (ljóðskáld)|Hulda]] * . * [[Giuseppe Verdi]] * [[Atli Guðlaugsson]] * [[Guðmundur Jónsson (ljóðskáld)|Guðmundur Jónsson]] þýðing * [[Hjálmar Jónsson (ljóðskáld)|Hjálmar Jónsson]] * [[Sverrir Pálsson]] * [[Matthías Jochumsson]] |- | '''Áfram veginn''' | 2003 | * [[Áfram veginn]] * [[Fram í heiðanna ró]] * [[Sé ég þig]] * [[Fagra blóm]] * [[Erla (lag)|Erla]] * [[Á leið til Mandalay]] * [[Ísland (lag)|Ísland]] * [[Ætti ég hörpu]] * [[Undir bláhimni]] * [[Í fögrum dal]] * [[Undir dalanna sól]] * [[Hefjum sönginn]] * [[Sprettur]] * [[Dísir vorsins]] * [[Sefur sól hjá ægi]] * [[Gömul spor]] * [[Ástarvísur hestamannsins]] * [[Sólskinsbarn]] * [[Hirðinginn (lag)|Hirðinginn]] * [[Þú komst í hlaðið]] | * [[Rússneskt þjóðlag]] * [[Amerískt þjóðlag]] * [[Gunnar Gunnarsson frá Syðra-Vallholti|Gunnar Gunnarsson]] * [[F. Rosa]] * [[Pétur Sigurðsson (f. 1899)|Pétur Sigurðsson]] * [[Oley Speaks]] * [[Árni Thorsteinson (tónskáld)|Árni Thorsteinson]] * [[Pétur Sigurðsson (f. 1899)|Pétur Sigurðsson]] * Ókunnur * [[Jón Thoroddsen]] * [[Björgvin Þ. Valdimarsson]] * [[Pálmar Þ. Eyjólfsson]] * [[Sveinbjörn Sveinbjörnsson]] * [[Bjarki Árnason (f.1924)|Bjarki Árnason]] * [[Sigfús Einarsson]] * [[Friðrik Jónsson (tónskáld)|Friðrik Jónsson]] * [[Carl Billich]] * [[Björgvin Þ. Valdimarsson]] * [[Jón Björnsson (f.1903)|Jón Björnsson]] * [[Gustaf Samon]] | * [[Freysteinn Gunnarsson]] þýðing * [[Friðrik A. Friðriksson]] * [[Gunnar Gunnarsson frá Syðra-Vallholti|Gunnar Gunnarsson]] * [[Árni Johnsen]] * [[Stefán frá Hvítadal]] * [[Jakob Jóhannesson Smári]] * [[Árni Thorsteinson (tónskáld)|Árni Thorsteinson]] * [[Friðrik Hansen]] * [[Magnús Gíslason á Vöglum|Magnús Kr. Gíslason]] * [[Emil Thoroddsen]] * [[Hallgrímur Jónsson (ljóðskáld)|Hallgrímur Jónsson]] * [[Lárus Salómonsson]] * [[Hannes Hafstein]] * [[Bjarki Árnason (f.1924)|Bjarki Árnason]] * [[Sigurður Sigurðsson (ljóðskáld)|Sigurður Sigurðsson]] * [[Valdimar H. Hallstað]] * [[Sverrir Haraldsson]] * [[Jón frá Ljárskógum]] * [[Davíð Stefánsson]] * [[Davíð Stefánsson]] |- | '''Heyr himnasmiður''' | 2005 | * [[Heyr, himnasmiður]] * [[Guð minn eilífur]] * [[O mio babbino caro]] * [[Smávinir fagrir]] * [[Tónarnir]] * [[Guðs kristni í heimi]] * [[Ave Maria]] * [[Það aldin út er sprungið]] * [[Allsherjar drottinn]] * [[Ave verum Corpus]] * [[Kór munkanna og Leonoru]] * [[Austurdalur (lag)|Austurdalur]] * [[Kirkjan í dalnum]] * [[Sjá dagar koma]] | * [[Þorkell Sigurbjörnsson]] * [[Stefán R. Gíslason]] * [[Giacomo Puccini]] * [[Jón Nordal]] * [[Carl Leopold Sjöberg]] * [[John Francis Wade]] * [[Sigvaldi Kaldalóns]] * [[Michael Praetorius]] * [[César Franck]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Árni Gunnarsson (f.1967)|Árni Gunnarsson]] * [[William S. Pitts]] * [[Sigurður Þórðarson (tónskáld)|Sigurður Þórðarson]] | * [[Kolbeinn Tumason]] * [[Íslensk þjóðvísa]] * [[Giovacchino Forzano]] * [[Jónas Hallgrímsson]] * [[Kolbeinn Konráðsson]] * [[Valdimar V. Snævarr]] * [[Indriði Einarsson]] * [[Matthías Jochumsson]] * Ókunnur * Forn latneskur sálmur * [[Francesco Maria Piave]] * [[Árni Gunnarsson (f.1967)|Árni Gunnarsson]] * [[Gísli Rúnar Konráðsson]] * [[Davíð Stefánsson]] |- |} == Staðir sem kórinn hefur sungið á utan Skagafjarðar == Eftirfarandi eru staðir sem kórinn hefur sungið á utan Skagafjarðar .<ref>Karlakórinn Heimir Skagafirði, skráð af Konráð Gíslasyni, gefið út 1989</ref> * [[Siglufjörður]] * [[Ólafsfjörður]] * [[Dalvík]] * [[Sundskáli Svarfdæla|Við sundskála Svarfdæla]] * [[Hlíðarbær]] * [[Akureyri]] * [[Hrafnagil]] * [[Kristnes]] * [[Skjólbrekka]] * [[Laugar]] í Reykjadal * [[Ýdalir]] * [[Ljósvetningabúð]] * [[Húsavík]] * [[Stóru-Tjarnir]] * [[Skúlagarður]] * [[Egilsstaðir]] * [[Borgarfjörður eystri]] * [[Fáskrúðsfjörður]] * [[Neskaupstaður]] * [[Höfn í Hornafirði]] * [[Njálsbúð]] * [[Flúðir]] * [[Félagslundur]] * [[Keflavík]] * [[Hafnarfjörður]] * [[Reykjavík]] * [[Hlégarður]] * [[Akranes]] * [[Logaland]] * [[Borgarnes]] * [[Hellissandur]] * [[Stykkishólmur]] * [[Búðardalur]] * [[Patreksfjörður]] * [[Þingeyri]] * [[Bolungarvík]] * [[Ísafjörður]] * [[Hólmavík]] * [[Reykjaskóli]] [[Hrútafjörður|Hrútafirði]] * [[Hvammstangi]] * [[Laugarbakki]] [[Miðfjörður|Miðfirði]] * [[Víðihlíð]] * [[Blönduós]] * [[Skagaströnd]] * [[Húnaver]] * [[Noregur]] nokkrir staðir * [[Ísrael]] fimm staðir * [[Egyptaland]] [[Kaíró]] * [[Grænland]] * [[Kanada]] * [[Skotland]] * [[Færeyjar]] * [[Rússland]] == Tilvísanir == <references/> == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://heimir.is/node/4/|titill=Saga karlakórsins Heimis|mánuðurskoðað=13. apríl|árskoðað=2011}} == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20201024053352/http://www.heimir.is/ Vefur Heimis] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=294878&pageId=4365463&lang=is&q=karlak%F3rinn%20heimir Umfjöllun um 20 ára afmælishóf kórsins, Fálkinn 16. apríl 1948] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=59128&pageId=1017480&lang=is&q=karlak%F3rinn%20heimir Umfjöllun um 25 ára afmælishóf kórsins, Tíminn 30. janúar 1953] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=110619&pageId=1315696&lang=is&q=karlak%F3rinn%20heimir Umfjöllun um 30 ára afmælishóf kórsins, Morgunblaðið 23. apríl 1958] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=245222&pageId=3335162&lang=is&q=karlak%F3rinn%20heimir Umfjöllun um 40 ára afmælishóf kórsins, Tíminn 2. apríl 1968] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=206372&pageId=2664012&lang=is&q=karlak%F3rinn%20heimir Umfjöllun um 50 ára afmælishóf kórsins, Dagur 2. júní 1978] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=222607&pageId=2867504&lang=is&q=karlak%F3rinn%20heimir Umfjöllun um kórastarf í Skagafirði, Þjóðviljinn 8. júlí 1979] {{s|1927}} [[Flokkur:Íslenskir kórar]] a571btlmeyjy3guwn2hiruyh994m2tk 0 99300 1985154 1983460 2026-11-05T03:52:29Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985154 wikitext text/x-wiki [[Image:ESO member states.svg|Aðildarríki ESO|thumb]] '''Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli''' ([[enska]]: ''European Southern Observatory'', [[skammstöfun|skammstafað]] ''ESO'') , er stærsta fjölþjóðlega stjörnustöð [[Evrópu]] og ein öflugasta stjörnustöð heims. ESO var stofnað árið 1962 og eru aðildarríkin orðin 15. ESO tryggir stjarnvísindamönnum rannsóknaaðstöðu á heimsmælikvarða á suðurhveli jarðar. Árlega leggja aðildarríki ESO um 163 milljónir evra til starfseminnar. Þar starfa um 700 manns.<ref>{{cite web|author=Sævar Helgi Bragason|date=2011|title=European Southern Observatory (ESO)|website=Stjörnufræðivefurinn|url=https://www.stjornufraedi.is/alheimurinn/rannsoknir/european-southern-observatory/}}</ref> ESO er þekkt fyrir að smíða og reka nokkra stærstu og þróuðustu stjörnusjónauka heims. Má þar nefna New Technology Telescope (NTT), þar sem virk sjóntæki voru prófuð í fyrsta sinn, og Very Large Telescope (VLT) sem samanstendur af fjórum 8,2 metra breiðum sjónaukum og fjórum 1,8 metra aukasjónaukum. ESO er þátttakandi í þróun og smíði [[Atacama Large Millimeter Array]] (ALMA) og European Extremely Large Telescope (E-ELT). ALMA er ein stærsta og hæsta stjörnustöð heims og gerir mælingar á millímetra og hálfsmillímetra sviðinu. Smíði hans er langt komin og gert er ráð fyrir að hann verði tekinn í notkun árið 2012. ALMA er samstarfsverkefni Evrópu, Japans, Norður-Ameríku og Chile. ESO hefur umsjón með evrópska hluta verkefnisins og hýsir jafnframt evrópsku svæðisskrifstofuna. E-ELT er fyrirhugaður 39,3 metra breiður sjónauki sem verður „stærsta auga jarðar“ þegar smíði hans lýkur upp úr 2020.<ref>{{cite web |url=https://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/438|title=ESO færist skrefi nær stærsta auga jarðar|website=Stjörnufræðivefurinn|author=Sævar Helgi Bragason|date=11. júní 2011}}</ref> Vonir standa til um að sjónaukinn muni gerbreyta þekkingu okkar í stjarneðlisfræði með nákvæmum rannsóknum á fjarreikistjörnum, fyrstu fyrirbærum alheims, risasvartholum í miðju vetrarbrauta og eðli og dreifingu hulduefnis og hulduorku í alheiminum. Frá árinu 2005 hefur ESO unnið með evrópskum stjarnvísindamönnum við þróun þessa risasjónauka.<ref>{{cite web |url=http://www.eso.org/public/iceland/about-eso.html |title=Um ESO |accessdate=2011-04-28 |archive-date=2010-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229082718/http://www.eso.org/public/iceland/about-eso.html |url-status=dead }}</ref> Margar merkar uppgötvanir í stjarnvísindum hafa verið gerðar með sjónaukum ESO auk þess sem fjölmargar stjörnuskrár hafa verið settar saman. Af nýlegum uppgötvunum má nefna uppgötvun á einum fjarlægasta gammablossa sem sést hefur og sönnunargögn fyrir tilvist svarthols í miðju Vetrarbrautarinnar. Árið 2004 tóku stjörnufræðingar ljósmynd af fjarreikistjörnunni 2M1207b á braut um brúnan dverg í 173 ljósára fjarlægð með Very Large Telescope (VLT). Á 3,6 metra sjónauka ESO er litrófsritinn HARPS (High Accuracy Radial velocity Planet Searcher) sem skilað hefur mestum árangri í leit að fjarreikistjörnum. VLT hefur líka ljósmyndað fjarlægustu vetrarbrautir sem sést hafa í alheiminum hingað til. == Saga == {| class=wikitable style="float:right" |- bgcolor= | colspan=8 align=center|'''ESO Directors General'''<ref>{{cite web|url=http://www.eso.org/public/about-eso/dg-office/previous-dg.html | title = Past ESO Directors General | accessdate = 2011-04-29}}</ref> |- | Otto Heckmann | 1962–1969 |- | Adriaan Blaauw | 1970–1974 |- | Lodewijk Woltjer | 1975–1987 |- | Harry van der Laan | 1988–1992 |- | Riccardo Giacconi (Nóbelsverðlaunahafi) | 1993–1999 |- | Catherine Cesarsky | 1999–2007 |- | Tim de Zeeuw | frá 2007 |} Sú hugmynd að evrópskir stjarnvísindamenn skildu leiða saman hesta sína og setja á laggirnar stóra stjörnustöð varð til í Leiden stjörnustöðinni í Hollandi vorið 1953 hjá þeim Walter Baade og Jan Oort. Oort fylgdi fljótt hugmyndinni eftir og hóaði saman hópi stjarnvísindamanna í Leiden þann 21. júní sama ár þar sem hún var rædd. Skömmu seinna var hugmyndin rædd enn frekar á ráðstefnu sem fram fór í Groningen í Hollandi. Þann 24. júní 1954 undirrituðu stjörnufræðingar frá sex evrópulöndum yfirlýsingu þar sem óskað var eftir því að sameiginleg evrópsk stjörnustöð skildi komið á fót á suðurhveli. Ástæða þess stjörnustöðinni var valinn staður á suðurhveli jarðar var sú að suðurhimininn var svo til ókannaður. Á þeim tíma voru allir stórir spegilsjónaukar (stærri en 2 metrar í þvermál) á norðurhveli jarðar. Auk þess voru mörg áhugaverðustu fyrirbærin, eins og miðhlutar Vetrarbrautarinnar og Magellanskýin, best sjáanleg frá suðurhveli jarðar. Upphaflega var ætlunin að setja upp sjónauka í Suður Afríku þar sem nokkrar evrópskar stjörnustöðvar voru staðsettar en síðar kom í ljós (eftir ítarlegar rannsóknir á aðstæðum til stjörnuathugana milli 1955 og 1963) að Andesfjöllin í Suður Ameríku voru ákjósanlegri. Þann 15. nóvember 1963 var ákveðið að stjörnustöð ESO skyldi byggð í Atacamaeyðimörkinni í Chile. Áður en staðarákvörðunin var tekin undirrituðu fulltrúar Belgíu, Þýskalands, Frakklands, Hollands og Svíþjóð samþykkt um stofnun ESO þann 5. október 1962 og var Otto Heckmann kjörinn fyrsti framkvæmdarstjóri samtakanna. Fyrstu drög að samþykktinni milli stjarnvísindasamtaka í þessum fimm ríkjum var gerð árið 1954. Þótt nokkrar viðbætur hafi ratað í upprunalega skjalið gekk hægt að hrinda samþykktinni í framkvæmd, þar til hún kom til kasta stjórnarinnar á fundi árið 1960. Nýju drögin voru rædd í þaula og vakti einn stjórnarmaðurinn, Bannier að nafni (sem einnig sat í stjórn CERN), athygli á nauðsyn þess að samþykktin væri milli ríkja en ekki aðeins stjarnvísindasamtaka. Kostnaður við rannsóknir á athugunarstöðunum jókst jafnt og þétt sem undirstrikaði þörfina á þátttöku ríkja í ESO. Lokaútgáfa ESO samþykktarinnar árið 1962 byggðist því á CERN samþykktinni venga þess hve samtökin tvö eru lík en líka vegna þess að sumir aðilar að ESO samþykktinni voru líka aðilar að CERN. Árið 1966 voru fyrstu sjónaukar ESO á La Silla teknir í notkun. Árið 1970 var skrifað undir samstarfssamning milli ESO og CERN því fyrrnefndu samtökin leituðu ítrekað til CERN vegna þróunar á öflugum mælitækjum. Nokkrum mánuðum síðar hafði sjónaukadeild ESO hreiðrað um sig í höfuðstöðvum CERN í Genf í Sviss. Árið 1980 flutti ESO í höfuðstöðvar sínar í Garching nærri München í Þýskalandi og hefur verið þar síðan. ===Aðildarríki=== {| class=wikitable style="center" |- ! Aðildarríki ! Hófu þátttöku |- | {{BEL}} [[Belgía]] | 1962 |- | {{DEU}} [[Þýskaland]] | 1962 |- | {{FRA}} [[Frakkland]] | 1962 |- | {{NLD}} [[Holland]] | 1962 |- | {{SWE}} [[Svíþjóð]] | 1962 |- | {{DNK}} [[Danmörk]] | 1967 |- | {{CHE}} [[Sviss]] | 1981 |- | {{ITA}} [[Ítalía]] | 24. maí 1982 |- | {{PRT}} [[Portúgal]] | 27. júní 2000 |- | {{UK}} [[Bretland]] | 8. júlí 2002 |- | {{FIN}} [[Finnland]] | 1. júlí 2004 |- | {{ESP}} [[Spánn]] | 1. júlí 2006 |- | {{CZE}} [[Tékkland]] | 1. janúar 2007 |- | {{AUT}} [[Austurríki]] | 1. júlí 2008 |- | {{BRA}} [[Brasilía]] | 29. desember 2010 (bíður formlegrar samþykktar) |} == Stjörnustöðvar == [[Image:ESO Headquarters.jpg|thumb|right|Höfuðstöðvar ESO í Garching]] Höfuðstöðvar ESO eru í Garching nærri [[München]] í [[Þýskalandi]] en allir sjónaukar og mælitæki eru á suðurhveli í [[Chile]]. Í norðurhluta landsins reka samtökin nokkrar stærstu og þróuðustu stjörnustöðvar heims: * La Silla, sem hýsir meðal annars New Technology Telescope, * Paranal, þar sem Very Large Telescope er staðsettur, * Llano de Chajnantor, sem hýsir APEX (Atacama Pathfinder Experiment) hálfsmillímetra sjónaukann og [[Atacama Large Millimeter Array|ALMA]] (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) er í smíðum. Þetta eru meðal bestu staða á suðurhveli jarðar til rannsókna í stjarnvísindum. Hinn fyrirhugaði European Extremely Large Telescope (E-ELT) er eitt metnaðarfyllsta verkefni sem ESO hefur ráðist í. E-ELT verður 39,3 metra breiður sjónauki sem byggir á nýstárlegri fimm spegla hönnun. Þegar smíði hans er lokið verður E-ELT stærsti sjónauki heims til rannsókna á sýnilegu og innrauðu ljósi. Hönnun sjónaukans hófst snemma árs 2006 og gert er ráð fyrir að hann verði tekinn í notkun snemma næsta áratug. Í apríl 2010 ákvað stjórn ESO að sjónaukinn skyldi reistur á fjórða staðnum, Cerro Armazones. Ár hvert eru lagðar inn um 2000 umsóknir um tíma í sjónaukum ESO, fjórum til fimm sinnum meira en í boði er. Hágæða rannsóknir eru stundaðar með mælitækjum samtakanna sem á hverju ári leiða til fjölmargra ritrýndra vísindagreina. Árið 2010 voru birtar meira en 750 ritrýndar greinar í vísindatímaritum sem byggja á gögnum ESO, meira en frá nokkurri annarri stjörnustöð. {| class=wikitable style="float:center; margin:2px" |- bgcolor= | colspan=8 align=center|'''Sjónaukar ESO'''<ref>{{cite web|url=http://www.eso.org/public/teles-instr.html | title = Telescopes and Instrumentation | accessdate = 2011-04-29}}</ref> |- ! Nafn !! Stærð || Tegund || Staðsetning |- | [[Very Large Telescope]] (VLT) || 4 x 8.2 m + 4 x 1.8 m || sjónaukaröð fyrir sýnilegt, nær- og mið-innrautt ljóss || [[Paranal]] |- | [[New Technology Telescope]] (NTT) || 3.58 m || sjónauki fyrir sýnilegt og innrautt ljós || [[La Silla]] |- | [[3,6 metra sjónauki ESO]] || 3.57 m || sjónauki fyrir sýnilegt og innrautt ljós || [[La Silla]] |- | [[MPG/ESO sjónaukinn|2,2 m MPG/ESO sjónaukinn]] || 2.20 m || sjónauki fyrir sýnilegt og innrautt ljós || [[La Silla]] |- | [[Atacama Pathfinder Experiment]] (APEX) || 12 m || sjónauki fyrir millímetra-/hálfsmillímetra bylgjulengdir || [[Chajnantor]] |- | [[Atacama Large Millimeter Array|Atacama Large Millimeter/submillimeter Array]] (ALMA) || 50 x 12 m, and 12 x 7 m + 4 x 12 m (ACA)<ref>{{cite journal |author=Satoru Iguchi ''et al.'' |year=2009 |title=The Atacama Compact Array (ACA) |journal=Publ. Astron. Soc. Japan |volume=61 |pages=1–12 |url=http://pasj.asj.or.jp/v61/n1/610101/610101-frame.html |accessdate=2011-04-29|bibcode = 2009PASJ...61....1I }}</ref> || víxlmælir fyrir millímetra-/hálfsmillímetra bylgjulengdir || [[Chajnantor]] |- | [[VISTA (sjónauki)|Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy]] (VISTA) || 4.1 m || nær-innrauður kortlagningarsjónauki || [[Paranal]] |- | [[VLT Survey Telescope]] (VST) || 2.6 m || kortlagningarsjónauki fyrir sýnilegt ljós || [[Paranal]] |- | [[European Extremely Large Telescope]] (E-ELT) || 39.3 m || sjónauki fyrir sýnilegt og mið-innrautt ljós || [[Cerro Armazones]] (á hönnunarstigi)<ref>{{cite web|url=http://www.eso.org/sci/facilities/eelt/ | title = The E-ELT project | accessdate = 2011-04-29}}</ref> |- |} Sjónaukar ESO framleiða hratt mjög mikið gagnamagn. Gögnin eru geymd í gagnasafni í höfuðstöðvum ESO í Garching í Þýskalandi. Í heild eru yfir 65 TB af gögnum í gagnasafni ESO en árlega bætast rúmlega 15 TB við. Magnið vex gríðarlega ár hvert eftir að VISTA og VST hafa bæst við. ESO hýsir einnig rannsóknamiðstöð evrópska hluta Hubble geimsjónaukans. Geimsjónaukinn er samstarfsverkefni NASA og ESA. Rannsóknamiðstöðvar eru líka í Santiago, höfuðborgar Chile. Auk þess rekur ESO svæðisstöðvar víðar í landinu. [[Image:LaSillaByNight2.jpg|thumb|La Silla að nóttu til]] [[Image:La Silla Telescope Ring.jpg|Sjónaukar á La Silla|right|thumb]] ===La Silla=== {{Aðalgrein|La Silla stjörnustöðin}} La Silla, fyrsta stjörnustöð ESO, er í suðurhluta Atacamaeyðimerkurinn, um 600 km norður af höfuðborginni Santiago, í 2.400 metra hæð yfir sjávarmáli á einum þurrasta og einangraðasta stað heims. La Silla er fjarri allri ljósmengun líkt og aðrar stjörnustöðvar og býr því við einn dimmasta næturhiminn á jörðinni. Á La Silla rekur ESO þrjá sjónauka: 3,6 metra sjónauka ESO, New Technology Telescope (NTT) og 2,2 metra Max-Planck-ESO sjónaukann. Nýjum mælitækjum er reglulega komið fyrir í stjörnustöðinni til skamms tíma og tekin niður aftur eftir mælingar. Í La Silla stjörnustöðinni eru líka þjóðarsjónaukar eins og svissneski 1,2 metra sjónaukinn og danski 1,5 metra sjónaukinn. Ár hvert birtast nærri 300 ritrýndar vísindagreinar sem byggja á gögnum frá stjörnustöðinni á La Silla. Á La Silla hefur fjöldi uppgötvana verið gerðar. HARPS-litrófsritinn er óumdeilanlegur sigurvegari í leit að massalitlum fjarreikistjörnum. Með HARPS fundu menn sólkerfið umhverfis Gliese 581 sem inniheldur hugsanlega fyrstu bergreikistjörnuna sem finnst í lífbelti stjörnu utan okkar sólkerfis. Nokkrir sjónaukar á La Silla hafa leikið lykilhlutverk í að tengja gammablossa — orkuríkustu sprengingar alheims frá Miklahvelli — við endalok massamikilla stjarna. Frá árinu 1987 hefur La Silla gegnt veigamiklu hlutverki í rannsóknum á nálægustu nýlegu sprengistjörnunni, SN 1987 A. ====3,6 metra sjónauki ESO==== {{Aðalgrein|3,6 metra sjónauki ESO}} 3,6 metra sjónauki ESO var tekinn í notkun árið 1977 og var fyrsti sjónauki samtakanna á suðurhveli jarðar sem hafði 3-4 metra ljósop. Sjónaukinn hefur verið uppfærður reglulega, meðal annars með aukaspeglum sem hafa tryggt að sjónaukinn er einn sá afkastamesti í stjarnvísindarannsóknum. Þessi sjónauki var að mestu notaður í innrauðar litrófsmælingar. Á honum er nú HARPS litrófsritinn sem er notaður til að leita að fjarreikistjörnum og til stjarnskjálftamælinga. Með HARPS geta stjörnufræðingar gert Doppler litrófsmælingar (í kringum 1 m/s) yfir langan tíma. [[Image:ESO SEST.jpg|Sænski ESO hálfsmillímetra sjónaukin (SEST) á La Silla|thumb]] ====New Technology Telescope (NTT)==== [[Image:The NTT Enclosure.jpg|New Technology Telescope (NTT)|left|thumb]] {{Aðalgrein|New Technology Telescope}} New Technology Telescope (NTT) er 3,58 metra breiður Ritchey-Chrétien spegilsjónauki sem tekinn var í notkun árið 1989. NTT var fyrsti sjónauki heims sem hafði tölvustýrðan safnspegil. Safnspegillinn er sveigjanlegur og er lögun hans lagfærð á meðan mælingar standa yfir sem tryggir bestu mögulegu myndgæði. Auk þess er hægt að beina aukaspeglinum í þrjár áttir. ESO þróaði þessa tækni sem kallast virk sjóntæki en hún er nú notuð í alla sjónauka nútímans, t.d. VLT og í framtíðinni E-ELT. Önnur nýjung var hönnun hússins sem hýsir NTT. Hvolfþakið er lítið en loftræst er með sérstökum flipum svo loft streymir hægt og rólega yfir spegilinn sem dregur úr ókyrrð og leiðir til skarpari mynda. ====2,2 metra MPG/ESO sjónaukinn==== {{Aðalgrein|2,2 metra MPG/ESO sjónaukinn}} 2,2 metra MPG/ESO sjónaukinn hefur verið í notkun á La Silla síðan snemma árs 1984. Hann er á ótímabundnu láni til ESO frá Max Planck stofnunni í Þýskalandi. Notkun sjónaukans deilist því milli Max Planck stofnunarinnar og ESO en rekstur og viðhald er í höndum ESO. Á sjónaukanum er meðal annars 67 megapixla myndavél, Wide Field Imager, sem hefur álíka vítt sjónsvið og sem nemur breidd fulls tungls á himinhvolfinu og hefur tekið fjölmargar glæsilegar myndir af fyrirbærum himins. Af öðrum mælitækjum er vert að nefna GROND (Gamma-Ray Burst Optical/Near-Infrared Detector) sem greinir glæður gammablossa og FEROS (Fiber-fed Extended Range Optical Spectrograph) sem er litrófsriti með mikla upplausn og er notaður til að gera nákvæmar litrófsmælingar á stjörnum. ====Aðrir sjónaukar==== Á La Silla eru einnig nokkrir þjóðarsjónaukar og sjónaukar sem tileinkaðir eru sérverkefnum. Þeir eru ekki starfræktir að ESO en eru: Svissneski 1,2 metra sjónaukinn, danski 1,5 metra sjónaukinn, REM og TAROT sjónaukarnir. Euler sjónaukinn er 1,2 metra sjónauki, smíðaður og rekinn af stjörnustöðinni í Genf við Genfarháskóla í Sviss. Hann er notaður til að gera Doppler litrófsmælingar í leit að stórum fjarreikistjörnum. Fyrsta reikistjarnan sem fannst með sjónaukanum var í kringum stjörnuna Gliese 86. Einnig er sjónaukinn notaður til að rannsaka breytistjörnur, stjarnskjálftamælingar, gammablossa, virkum vetrarbrautakjörnum og þyngdarlinsum. Danski 1,54 metra sjónaukinn hefur verið í notkun á La Silla frá árinu 1979. Sjónaukinn er af Ritchey-Chrétien gerð en vegna stæðisins sem hann situr á og hve rými í hvolfinu er takmarkað er ekki hægt að beina sjónaukanum hvert sem er. Rapid Eye Mount Telescope (REM) er lítill sjálfvirkur sjónauki með 60 sentímetra safnspegli á lóðstilltu stæði sem tekinn var í notkun í október 2002. Megintilgangur hans er að fylgjast með glæðum gammablossa sem Swift gervitungl NASA greinir. ===Paranal=== {{Aðalgrein|Paranal stjörnustöðin}} [[Image:Paranal platform.jpg|thumb|Very Large Telescope (VLT)]] [[Image:The VLT´s Laser Guide Star.jpg|thumb|Leysigeislastjarna VLT]] [[Image:360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|thumb|360 gráðu næturmynd frá Paranal]] Á tindi Cerro Paranal í Atacamaeyðimörkinni í norðurhluta Chile er Paranal stjörnustöðin. Cerro Paranal er 2.635 metra hátt fjall um 120 km suður af borginni Antofagasta og 12 km frá Kyrrahafsströndinni. Í Paranal stjörnustöðinni eru þrír stórir sjónaukar: * Very Large Telescope (VLT), fjórir 8,2 metra sjónaukar fyrir sýnilegt og innrautt ljós, * VLT Survey Telescope (VST), 2,6 metra breiður kortlagningarsjónauki fyrir sýnilegt ljós, * Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA), 4,1 metra breiður kortlagningarsjónauki fyrir innrautt ljós. Í mars 2008 var Quantum of Solace, 22. myndin í James Bond röðinni, að hluta til tekin upp í Paranal ====Very Large Telescope==== {{Aðalgrein|Very Large Telescope}} Very Large Telescope er aðalsjónaukinn í Paranal stjörnustöðinni. VLT eru fullkomnustu sjónaukar á jörðinni. Þeir samanstanda af fjórum stórum sjónaukum með 8,2 metra spegilþvermál auk fjögurra færanlegra 1,8 metra breiðra hjálparsjónauka. Hægt er að tengja tvo eða fleiri sjónauka saman og mynda þannig risavaxinn víxlmæli sem gerir stjörnufræðingum kleift að sjá allt að 25 sinnum fínni smáatriði en sjónaukarnir eru færir um að greina stakir. Ljósinu sem sjónaukarnir safna er beint í gegnum flókið kerfi spegla um göng neðanjarðar og sameinað í einn brennipunkt. Bilið milli ljósgeislanna, þegar þeir mætast, verður að vera innan við 1/1000 úr mm yfir 100 metra vegalengd. Með þessari nákvæmni nær VLT víxlmælirinn ljósmyndum með millíbogasekúndna upplausn. Þannig mætti greina sundur bílljós bíls á tunglinu. Fyrsti VLT sjónaukinn tók formlega til starfa 1. apríl 1999. Hinir sjónaukarnir voru teknir í notkun árið 1999 og 2000 en þá varð VLT að starfhæfur. Milli áranna 2004 og 2007 var fjórum færanlegum 1,8 metra hjálparsjónaukum bætt við stjörnustöðina. Árið 2010 voru birtar yfir 500 vísindagreinar sem byggðu á gögnum úr VLT. Með VLT hafa stjörnufræðingar gert margar merkar uppgötvanir, þar á meðal tekið ljósmynd af fjarreikistjörnu, greint færslu stakra stjarna á braut um risasvartholið í miðju Vetrarbrautarinnar og greint daufar glæður eins fjarlægasta gammablossa sem mælst hefur. =====Sjónaukunum gefin Mapuche nöfn===== Það var lengi vel ætlun ESO að nefna VLT sjónaukana fjóra. Í mars 1999, þegar vígsla Paranal fór fram, voru sjónaukarnir fjórir nefndir eftir fjórum fyrirbærum himins á tungumáli Mapuche. Þessi hópur innfæddra býr að mestu sunnan Santiago, höfuðborgar Chile. Efnt var til ritgerðarsamkeppni meðal skólabarna á svæðini í kringum Antofagasta, nálægustu borgina við Paranal. Fjölmargar góðar ritgerðir bárust í keppnina en að lokum varð Jorssy Albanez Castilla, 17 ára stúlka frá Chuquicamata nærri borginni Calama, hlutskörpust. Hún hlaut að launum stjörnusjónauka og voru verðlaunin afhent við vígslu Paranal. Sjónaukarnir fjórir eru nú þekktir sem: * Antu (UT1; Sólin) * Kueyen (UT2; Tunglið) * Melipal (UT3; Suðurkrossinn) * Yepun (UT4; Venus — sem kvöldstjarna) Yepun var upphaflega þýtt sem Síríus en þýðir í raun Venus. ====Kortlagningarsjónaukar==== Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA) er stærsti kortlagningarsjónaukinn í Paranal stjörnustöðinni. Hann er hýstur á næsta fjallstindi við VLT og býr þess vegna við sömu frábæru athugunaraðstæður. Safnspegill VISTA er 4,1 metrar í þvermál. Enginn spegill af þessari stærð er jafn mikið sveigður. Smíði hans er mikið afrek. Sjónaukinn var þróaður og smíðaður af samtökum átján háskóla í Bretlandi undir forystu Queen Mary háskóla í London og var hluti af framlagi Breta við inngönguna í ESO en Breska vísinda- og tækniráðið (STFC: Science and Technology Council greiðir fyrir þátttöku þeirra. ESO veitti sjónaukanum formlega viðtöku við athöfn í höfuðstöðvum sínum í Garching í Þýskalandi þann 10. desember 2009. Frá því að sjónaukinn var tekinn í notkun hafa fjölmargar stórglæsilegar myndir verið teknar með honum. VLT Survey Telescope (VST) er nýjasta viðbótin við stjörnustöðina á Paranal. VST er fyrsta flokks 2,6 metra breiður sjónauki útbúinn OmegaCAM sem er 268 megapixla CCD myndavél. Sjónsvið hennar er fjórfalt stærra en sem nemur stærð fulls tungls á himinhvelfingunni. Sjónaukinn er fyrir sýnilegt ljós og starfar því vel með VISTA. VST er afrakstur samstarfs ESO og Capodimonte stjörnustöðvarinnar í Napólí, rannsóknamiðstöð ítölsku stjarneðlisfræðistofnunarinnar (INAF). VST var tekinn í notkun árið 2011. Markmið beggja sjónauka lúta að nokkrum mikilvægustu spurningum stjarneðlisfræðinnar, allt frá eðli hulduorku og hulduefnis til jarðnándarsmástirna. Stórir hópar stjarnvísindamanna í Evrópu halda utan um kortlagningarverkefnin sem eru mjög yfirgripsmikil. Mörg þeirra ná yfir stóran hluta suðurhiminsins en aðrar beinast að smærri svæðum. Ljóst er að bæði VISTA og VST koma til með að safna feikilegu magni af upplýsingum. Ein ljósmynd frá VISTA er 67 megapixlar en 268 megapixlar frá OmegaCAM. Sjónaukarnir tveir safna meiri upplýsingu á hverri nóttu en öll mælitæki VLT samanlagt. Í heildina safna VST og VISTA yfir 100 terabætum af upplýsingum ár hvert. ===Llano de Chajnantor=== [[Image:APEX Antenna.jpg|left|thumb|12 metra APEX hálfsmillímetra sjónaukinn]] [[Image:Three ALMA antennas close together on Chajnantor.jpg|thumb|Þrjú loftnet ALMA þétt saman á Chajnantor]] [[Image:ALMA antenna en route.jpg|thumb|ALMA loftnet á leið upp á Chajnantor sléttuna]] Llano de Chajnantor er 5.100 metra há slétta í Atacamaeyðimörkinni í Chile, um 50 kílómetrum austan við San Pedro de Atacama. Sléttan er 750 metrum hærri en stjörnustöðvarnar á Mauna Kea og 2.400 hærri en VLT á Cerro Paranal. Sléttan er skraufþurr — óbyggileg mönnum — en framúrskarandi til hálfsmillímetra stjörnufræði. Vatnssameindir í lofthjúpi jarðar gleypa hálfsmillímetra geislun svo nauðsynlegt er vera á mjög þurrum stað fyrir þessa tegund útvarpsstjörnufræði. Á sléttunni eru nokkrir sjónaukar: * Atacama Cosmology Telescope (ACT, ekki sjónauki ESO) * Atacama Pathfinder Experiment (APEX) * Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) * Q/U Imaging Experiment (QUIET, ekki sjónauki ESO) APEX og ALMA eru sjónaukar til rannsókna á millímetra- og hálfsmillímetra geislun. Þessi tegund stjörnufræði er svo til óplægður akur og sýnir okkur alheim sem ekki sést í sýnilegu og innrauðu ljósi. Hún er kjörin til að rannsaka hinn „kalda alheim“: Ljós á þessum bylgjulengdum kemur frá stórum köldum skýjum í geimnum, við hitastig sem er aðeins nokkra tugi gráða yfir alkuli. Með þessu ljósi geta stjörnufræðingar rannsakað efna- og eðlisfræðilegar aðstæður í þessum sameindaskýjum — þéttum gas- og ryksvæðum þar sem nýjar stjörnur eru að mynast. Í sýnilegu ljósi eru þessi ský oft dökk og okkur hulin vegna ryks en skína skær á millímetra- og hálfsmillímetra sviði rafsegulrófsins. Þessar bylgjulengdir henta líka vel till rannsókna á elstu og fjarlægustu vetrarbrautum alheimsins en ljós þeirra hefur færst yfir á lengri bylgjulengdir vegna rauðviks. ====Atacama Pathfinder Experiment (APEX)==== APEX er samstarfsverkefni Stofnunar Max Planck í útvarpsstjörnufræði (MPIfR) í Bonn í Þýskalandi, Onsala Space Observatory (OSO) í Onsala í Svíþjóð og ESO, sem sér jafnframt um rekstur sjónaukans. APEX er 12 metra breiður útvarpssjónauki sem nemur millimetra og hálfsmillimetra bylgjulengdir, á svæðinu milli innrauðs ljóss og útvarpsbylgna í rafsegulrófinu. APEX er undanfari ALMA, Atacama Large Millimeter/submillimeter Array, byltingarkenndrar útvarpssjónaukaröaðar sem ESO og alþjóðlegir samstarfsaðilar setja nú upp á Chajnantor sléttunni. APEX er frumgerð loftnetsins sem smíðað var fyrir ALMA. Hann á að finna fjölmörg fyrirbæri sem ALMA kemur til með að kanna nánar. ====Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA)==== {{Aðalgrein|Atacama Large Millimeter Array}} ALMA er byltingarkennd risaröð 66 loftneta sem mæla geislun með 0,3 til 9,6 mm bylgjulengdir. Af þessum 66 loftnetum mynda 50 tólf metra loftnet víxlmæli. Að auki verða 4 önnur 12 metra lotnet og 12 7 metra loftnet notuð til að fínstilla röðina. Hægt verður að færa öll loftnetin til yfir 150 metra til 16 km breitt svæði. Þannig getur ALMA „súmað“ að þeim fyrirbærum sem verið er að rannsaka. ALMA á að kanna alheiminn í millimetra og hálfsmillimetra bylgjulengdum með meiri nákvæmni en nokkru sinni fyrr. Sjónaukaröðin nær allt að tíu sinnum skarpari myndum en Hubblessjónaukinn og verða myndir frá VLT víxlmælinum notaðar til að gera þær enn betri. ALMA er samstarfsverkefni Evrópu (ESO), austur Asíu (Japans og Taívans) Norður-Ameríku (Bandaríkjanna og Kanada) og Chile. Markmið ALMA er að kanna myndun stjarna, vetrarbrauta og reikistjarna með því að rannsaka gas- og rykský og fjarlægar vetrarbrautir við endimörk hins sýnilega alheims. Þann 31. mars 2011 var byrjað að taka við umsóknum um tíma í ALMA en fyrstu mælingar hófust í september 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.eso.org/public/iceland/news/eso1137/|title=ALMA opnar augun|accessdate=2011-10-05|archive-date=2011-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006080241/http://www.eso.org/public/iceland/news/eso1137/|url-status=dead}}</ref> == Vísindi og sjónaukar ESO: Rannsóknarsvið og helstu uppgötvanir == === Leitin að fjarreikistjörnum === [[Image:ESO OGLE-2005-BLG-390Lb.jpg|200px|Fjarreikistjarna úr ís (sýn listamanns)|right|thumb]] Leitin að reikistjörnum utan okkar sólkerfis snýst að miklu leyti um leit okkar að svari við einni merkustu spurningu mannkyns: Er líf annars staðar í alheiminum? Í stjörnustöðvum ESO eru einstök mælitæki til að finna, rannsaka og fylgjast með svonefndum fjarreikistjörnum. Með Very Large Telescope tókst stjörnufræðingum í fyrsta sinn að greina ljós reikistjörnu utan okkar sólkerfis og taka í leiðinni fyrstu ljósmyndina af fjarreikistjörnu. Þessi hnöttur er risi, um fimm sinnum massameiri en Júpíter. Þessar athuganir marka fyrsta stóra skrefið í átt að einu mikilvægasta markmiði nútíma stjarnvísinda: Að greina eðliseiginleika og efnasamsetningu risareikistjörnu og að lokum lítilla bergreikistjarna. Með HARPS-litrófsritanum fundu stjörnufræðingar hvorki fleiri né færri en fjórar reikistjörnur á braut um nálæga sólstjörnu. Allar voru þær massaminni en Neptúnus og tvær þeirra álíka massamiklar og jörðin – þær smæstu sem fundist hafa hingað til. Í lífbelti stjörnunnar fannst sjö jarðmassa reikistjarna. Umferðartími hennar um móðurstjörnuna er 66 dagar. Stjörnufræðingar telja að þessi reikistjarna sé þakin hafi. Uppgötvunin markaði tímamót í leit að reikistjörnum sem gætu viðhaldið lífi. Annar sjónauki á La Silla er hluti af neti sjónauka á víð og dreif um jörðina og leitar fjarreikistjarna með örlinsuhrifum. Í þessu samstarfi fannst reikistjarna sem er sennilega líkari jörðinni en nokkur önnur sem fundist hefur hingað til. Hún er aðeins fimm jarðmassar og hringsólar um móðurstjörnuna á um það bil 10 árum. Yfirborð hennar er næsta áreiðanlega úr bergi eða ís. === Ákvörðun á aldri alheimsins === [[Image:The Globular Cluster 47 Tu.jpg|200px|Kúluþyrpingin 47 Tuc|right|thumb]] Stjörnufræðingar hafa gert einstakar mælingar með Very Large Telescope sem ryður brautina fyrir sjálfstæðri aðferð til ákvörðunnar á aldri alheimsins. Þeim tókst þá í fyrsta sinn að mæla magn geislavirku samsætunnar úraníums-238 í stjörnu sem varð til þegar Vetrarbrautin okkar var enn að myndast. Þessi „úranklukka" getur sagt til um aldur stjörnunnar líkt og kolefni getur sagt til um aldur fornminja í fornleifafræði. Mælingarnar sýna að stjarnan er 12,5 milljarða ára gömul. Stjörnur geta ekki verið eldri en alheimurinn svo hann hlýtur að vera eldri en þetta. Þetta kemur heim og saman við niðurstöður athugana í heimsfræði, sem segja að aldur alheimsins sé um 13,7 milljarðar ára. Stjarnan og Vetrarbrautin okkar hljóta því að hafa myndast tiltölulega skömmu eftir Miklahvell. Önnur niðurstaða, fengin með því að nýta nútímatækni til hins ítrasta, varpar nýju ljósi á upphaf Vetrarbrautarinnar. Með því að mæla magn beryllíums í tveimur stjörnum í kúluþyrpingu rannsökuðu stjörnufræðingar fyrstu stigin í myndun fyrstu stjarna Vetrarbrautarinnar og stjarna kúluþyrpingarinnar. Þeir komust að því að fyrsta kynslóð stjarna í Vetrarbrautinni okkar varð til skömmu eftir lok hinna ~200 milljón ára löngu „myrku alda“ sem fylgdu í kjölfar Miklahvells. === Svarthol í miðju Vetrarbrautarinnar === Hvað liggur í miðju Vetrarbrautarinnar? Stjörnufræðinga grunaði lengi að í miðju Vetrarbrautarinnar leyndist svarthol en gátu ekki vitað það fyrir víst. Ótvíræð sönnunargögn fengust ekki fyrr en fylgst hafði verið með hreyfingu stjarna umhverfis miðju Vetrarbrautarinnar um 15 ára skeið með sjónaukum ESO á La Silla og Paranal. Stjörnur við miðju Vetrarbrautarinnar eru svo þétt saman að sérstaka ljósmyndatækni eins og aðlögunarsjóntækni þarf til að auka upplausn VLT svo hægt sé að greina þær í sundur. Slóðir þeirra sýna, svo ekki verður um villst, að þær eru á braut um gríðarlega massamikið risasvarthol sem er næstum fjórum milljón sinnum massameira en sólin okkar. Athuganir VLT leiða einnig í ljós innrauða ljósblossa sem bárust frá svæðinu með reglulegu millibili. Þótt uppruni blossanna sé óþekktur benda athuganir til að þá megi rekja til hraðs snúnings svartholsins. Hvað svo sem um er að ræða, þykir ljóst að mikið gengur á í miðju Vetrarbrautarinnar. Stjörnufræðingar hafa líka notað VLT til að skyggnast inn að miðju annarra vetrarbrauta. Þar finna þeir líka skýr merki risasvarthola. Í virku vetrarbrautinni NGC 1097 sást flókið net stróka sem vindur sig niður að miðju vetrarbrautarinnar. Þetta sýnir í fyrsta sinn ferlið sem ber efni niður að kjarna vetrarbrautar. === Gammablossar === Gammablossar eru hrinur háorkugeislunar sem berast til jarðar utan úr geimnum. Hver hrina er skammlíf og getur varað allt frá sekúndubrotum upp í nokkrar mínútur – í augnablik á tímakvarða alheimsins. Gammablossar eru alla jafna í órafjarlægð frá jörðinni, nálægt endimörkum hins sýnilega alheims. VLT greindi glæður gammablossa sem reyndist fjarlægasta fyrirbæri sem nokkurn tímann hefur sést í alheimi. Rauðvik blossans mældist 8,2 sem þýðir að ljósið frá þessari fjarlægu sprengingu var meira en 13 milljarða ára á leiðinni til okkar. Blossinn varð þegar alheimurinn var innan við 600 milljón ára gamall eða innan við fimm prósent af núverandi aldri. Á nokkrum sekúndum losnaði 300 sinnum meiri orka í blossanum en sólin okkar gefur frá sér á allri 10 milljarða ára ævi sinni. Gammablossar eru þar af leiðandi orkuríkustu sprengingar alheimsins eftir Miklahvell. Stjörnufræðingar hafa lengi reynt að skilja eðli þessara sprenginga. Athuganir sýna að gammablossar eru ýmist stuttir (sekúnda eða skemmri) eða langir (nokkrar sekúndur). Lengi vel var því talið að tvenns konar atburðir yllu þeim. Árið 2003 áttu stjörnufræðingar ESO veigamikinn þátt í að tengja langa gammablossa við sprengingar massamestu risastjarnanna. Stjörnufræðingarnir fylgdust með glæðum gammablossa í heilan mánuð og sáu að ljósið hafði samskonar eiginleika og ljós dæmigerðra sprengistjarna. Árið 2005 greindu stjörnufræðingar með sjónauka ESO í fyrsta sinn sýnilegar glæður stuttra gammablossa. Stjörnufræðingar fylgdust með ljósinu um þriggja vikna skeið og sáu að stuttu blossarnir gátu ekki verið af völdum risasprengistjarna. Þess vegna telja menn að stuttir gammablossar séu af völdum samruna nifteindastjarna eða svarthola. === Vísindagagnasafn og stafrænn alheimur === [[Image:Science-archive-data.jpg|200px|Vísindagagnasafn ESO|right|thumb]] Hjá ESO starfar hópur manna við gagnasafn samtakanna. Þeir taka við gögnum frá sjónaukum ESO og Hubblessjónaukanum og dreifa til vísindamanna. Ár hvert er ríflega 12 terabætum (TB) af gögnum dreift úr gagnasafni ESO í kjölfar meira en 10.000 vefbeiðna. Þessu til viðbótar eru yfir 2.000 geisladiskar og DVD-diskar með gögnum sendir til forystumanna rannsókna víða um heim. Í heild eru yfir 65 TB af gögnum í gagnasafni ESO en árlega bætast rúmlega 15 TB við. Magnið mun fljótlega tífaldast eða svo þegar gögn frá VISTA bætast við, en sjónaukinn framleiðir um 150 TB af gögnum á ári. Gagnaþjónar ESO í Chile og Þýskalandi eru samstilltir. Tæknin og umfangið bak við þá er sambærilegt við stórfyrirtæki eins og alþjóðlega banka. Framfarir síðustu ára í smíði sjónauka og mælitækja og í tölvutækni gerir stjörnufræðingum kleift að afla feikilegs magns upplýsinga. Til eru stór gagnasöfn með myndum af himninum á öllum bylgjulengdum rafsegulrófsins (gammageislum, röntgengeislum, sýnilegu ljósi, innrauðu ljósi og útvarpsbylgjum). Stjörnufræðingar leita stöðugt nýrra leiða til að stunda vísindi og auðvelda aðgang að þessum „stafræna alheimi". Þess vegna hafa tölvunet verið útbúin svo hægt sé að dreifa og deila gögnum í gegnum svonefndar „sýndarstjörnustöðvar". Sýndarstjörnustöð er gagnaveita sem geymir stjarnfræðilegar upplýsingar. Þetta samfélagsverkefni er í stöðugri þróun um heim allan undir forystu International Virtual Observatory Alliance (IVOA) og í Evrópu sem hluti af EURO-VO verkefninu. Sýndarstjörnustöðvar sönnuðu gildi sitt þegar menn fundu 31 dulstirni í gagnasafni GOODS (Great Observatories Origins Deep Survey). Við það fjórfaldaðist fjöldi þekktra dulstirna á leitarsvæði GOODS. Þessi uppgötvun bendir til þess að menn hafi stórlega vanmetið fjölda öflugra risasvarthola í alheiminum. === Tíu helstu uppgötvanir ESO === [[Image:ESO Top 10 Discoveries.jpg|300px|Tíu helstu uppgötvanir ESO|left|thumb]] [[Image:Gliese_581_Artist's_impression.jpg|300px|Sólkerfið Gliese 581 (sýn listamanns)|left|thumb]] [[Image:Most distant Gamma-ray burst.jpg|300px|Fjarlægasti gammablossinn (sýn listamanns)|left|thumb]] '''1. Stjörnur á braut um svartholið í miðju Vetrarbrautarinnar''' Nokkrir sjónaukar ESO voru notaðir í 16 ára langri rannsókn þar sem mjög nákvæmar myndir voru teknar af nágrenni risasvartholsins í miðju Vetrarbrautarinnar. '''2. Aukinn útþensluhraði alheims''' Tveir sjálfstæðir rannsóknahópar hafa sýnt fram á aukinn útþensluhraða alheimsins. Uppgötvunin er meðal annars byggð á mælingum á sprengistjörnum með sjónaukum á La Silla. '''3. Fyrsta ljósmyndin af fjarreikistjörnu''' Fyrsta myndin af reikistjörnu utan okkar sólkerfis var tekin með VLT. Reikistjarnan er fimm sinnum massameiri en Júpíter á braut um brúnan dverg — misheppnaða stjörnu. Reikistjarnan er 55 sinnum lengra frá brúna dvergnum en jörðin er frá sólinni. '''4. Tengsl gammablossa við sprengistjörnur og samruna nifteindastjarna''' Sjónaukar ESO hafa veitt sannanir fyrir því að langir gammablossar tengist endalokum massamestu stjarna alheims. '''5. Mæling á hitastigi alheimsins''' Með VLT sjónaukanum hafa stjörnufræðingar greint kolmónoxíðsameindir í vetrarbraut í næstum 11 milljarða ljósára fjarlægð. Þetta gerði stjörnufræðingum kleift að gera nákvæmar mælingar á hitastigi alheims svo snemma í sögu hans '''6. Elsta þekkta stjarnan í Vetrarbrautinni''' Með VLT sjónaukanum hafa stjörnufræðingar mælt aldur elstu stjörnu í Vetrarbrautinni okkar. Hún myndaðist á fyrsta skeiði stjörnumyndunar í alheiminum og er 13,2 milljarða ára gömul. '''7. Blossar frá risasvartholinu í miðju Vetrarbrautarinnar''' Mælingar með VLT og APEX hafa sýnt fram á tilvist mjög öflugra blossa frá risasvartholinu í miðju Vetrarbrautarinnar. Talið er að rekja megi blossana til efnis sem þandist út þegar það snerist í kringum svartholið '''8. Mæling á litrófi fjarreikistjarna og lofthjúpum þeirra''' Stjarnvísindamönnum tókst í fyrsta sinn tekist að rannsaka lofthjúp risajarðar, sem er tegund fjarreikistjörnu. Til þess notuðu þeir Very Large Telescope ESO. Reikistjarnan heitir GJ 1214b og voru mælingarnar gerðar þegar hún gekk fyrir móðurstjörnuna, svo hluti ljóssins frá stjörnunni barst í gegnum lofthjúp reikistjörnunnar. '''9. Fjölhnatta sólkerfi''' Stjörnufræðingar hafa með hjálp HARPS litrófsrita ESO fundið sólkerfi að minnsta kosti fimm reikistjarna á braut um stjörnuna HD 10180. Sú stjarna líkist sólinni okkar. Stjörnufræðingarnir fundu að auki vísbendingar um tvær aðrar reikistjörnur. Verði tilvist annarrar þeirrar staðfest yrði hún sú massaminnsta sem fundist hefur hingað til. '''10. Færslur stjarna í Vetrarbrautinni''' Eftir meira en 1000 mælingar í La Silla, yfir 15 ára tímabil, hafa stjörnufræðingar mælt færslur meira en 14 000 stjarna í nágrenni sólar. Mælingarnar sýna meiri ókyrrð í Vetrarbrautinni en áður var talið. == Miðlun stjarnvísinda til almennings == Hjá ESO sér [http://www.eso.org/public/outreach/department.html Education and Public Outreach Department (ePOD)] um miðlun vísinda til almennings. Útbúnar eru fréttatilkynningar og metnaðarfullt myndefni svo mæta megi þörfum ólíkra miðla, svo sem sjónvarps-, prent,- og vefmiðla. ePOD beitir margmiðlunarnálgun á miðlun stjarnvísinda hjá ESO til almennings eins og sjá má í vefvörpum ESO og Hubble (ESOcast og Hubblecast), á Facebook síðum og fleiri stöðum. ePOD framleiðir einnig hágæða prentefni eins og bæklinga, bækur, ársskýrslur, fréttabréf (Messenger, ST-ECF Newsletter, CAPjournal), veggspjöld og svo framvegis. ePOD hafði umsjón með Alþjóðlegu ári stjörnufræðinnar 2009 (IYA2009) ásamt Alþjóðasambandi stjarnfræðinga (IAU) og UNESCO, VLT First Light, Astronomy On-line og sýningum af ýmsum toga. ePOD veitir auk þess stuðning fólki sem miðlar stjarnvísindum til almennings í ýmsum löndum. Vefsíðu ESO, þar með talið upplýsingar um sjónauka og fréttatilkynningar, er hægt að lesa á fjölmörgum tungumálum, þar á meðal [http://www.eso.org/public/iceland.html íslensku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604031412/http://www.eso.org/public/iceland.html |date=2011-06-04 }}. Tengiliður ESO á Íslandi er Sævar Helgi Bragason. Á vef ePOD eru ýmis gagnleg tól og hollráð um [http://www.eso.org/public/outreach/communication-resources.html miðlun stjarnvísinda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604031642/http://www.eso.org/public/outreach/communication-resources.html |date=2011-06-04 }}. Í [http://www.eso.org/public/images/ ESO Public Image Gallery] er gríðarstórt myndasafn og í [http://www.eso.org/public/videos/ ESO Video Gallery] eru fjölmörg myndskeið, þar á meðal [http://www.eso.org/public/videos/archive/category/esocast/ ESOcast]. ePOD sér einnig um að miðla niðurstöðum frá evrópska hluta Hubble geimsjónauka NASA og ESA. Á vefsíðunni [http://www.spacetelescope.org SpaceTelescope.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221210501/http://www.spacetelescope.org/ |date=2011-02-21 }} eru heilmiklar upplýsingar um sjónaukann og uppgötvanir hans. Kynningarstjórn Alþjóðasambands stjarnfræðinga tilheyrir líka ePOD. === Fréttatilkynningar og fleira === Í fréttatilkynningum ESO er sagt frá merkilegum uppgötvunum, tækniþróun, fréttum af samtökunum og birtar fallegar ljósmyndir sem stjörnufræðingar hafa tekið með sjónaukum ESO. Markmiðið með fréttatilkynningunum er að deila áhugaverðum uppgötvunum stjarnvísindanna og fegurð alheimsins með almenningi. ESO birtir þrenns konar fréttatilkynningar. Vísindafréttir lýsa nýjustu niðurstöðum rannsókna sem birst hafa í ritrýndum tímaritum og byggja á gögnum ESO. Fréttir af samtökunum ná yfir ýmislegt sem tengist starfsemi ESO, þar á meðal fréttir af stjörnustöðvunum og nýjum mælitækjum. Loks birtast reglulega nýjar og glæsilegar ljósmyndir af viðfangsefnum stjarnvísindamanna sem teknar eru með sjónaukum ESO. Hægt er að nálgast allar fréttatilkynningar ESO aftur til ársins 1985 á vef samtakanna. Einnig eru birtar barnvænar útgáfur af fréttunum, auk þess sem allar fréttir eru þýddar yfir á ýmis tungumál, t.d. [http://www.eso.org/public/iceland/news/ íslensku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524231303/http://www.eso.org/public/iceland/news/ |date=2011-05-24 }} . ESO birtir einnig styttri [http://www.eso.org/public/announcements/ Tilkynningar] og [http://www.eso.org/public/images/potw/ Mynd vikunnar] á vef sínum. ESOcast er vefvarp þar sem sagt er frá nýjustu fréttum og rannsóknum ESO. Þáttarstjórnandi er Dr. J, einnig þekktur sem Dr. Joe Liske, sem er þýskur stjörnufræðingur hjá ESO. * [http://www.eso.org/public/iceland/news/archive/year/2012/ Fréttatilkynningar árið 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627070537/http://www.eso.org/public/iceland/news/archive/year/2012/ |date=2012-06-27 }} * [http://www.eso.org/public/iceland/news/archive/year/2011/ Fréttatilkynningar árið 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524231331/http://www.eso.org/public/iceland/news/archive/year/2011/ |date=2011-05-24 }} * [http://www.eso.org/public/iceland/news/archive/year/2010/ Fréttatilkynningar árið 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524231451/http://www.eso.org/public/iceland/news/archive/year/2010/ |date=2011-05-24 }} * [http://www.eso.org/public/iceland/news/archive/year/2009/ Fréttatilkynningar árið 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524231250/http://www.eso.org/public/iceland/news/archive/year/2009/ |date=2011-05-24 }} ==Myndasafn== Þessar myndir eru meðal [http://www.eso.org/public/images/archive/top100/ 100 bestu mynda ESO]. <gallery> <left> Image: VISTA’s infrared view of the Orion Nebula.jpg|Innrauð mynd VISTA af Sverðþokunni í Óríon Image: Helix Nebula.jpg|Gormþokan Image: Omega Centauri by ESO.jpg|Kúluþyrpingin Omega Centauri Image: Guisard - Milky Way.jpg|340 milljón pixla stjörnuhiminn frá Paranal Image: NGC 2264 by ESO.jpg|NGC 2264 og Jólatrésþyrpingin Image: Centre of the Milky Way.jpg|Miðja Vetrarbrautarinnar Image: NGC 2467 and Surroundings.jpg|NGC 2467 og nágrenni Image: A reproduction of a composite colour image of the Horsehead Nebula and its immediate surroundings - Eso0202a.jpg|Riddaraþokan Image: Messier 78.jpg|Messier 78: Endurskinsþoka í Óríon Image: Eta_Carinae_Nebula.jpg|Víðmynd af WR 22 og Eta Carinae svæðinu í Kjalarþokunni Image: The hidden fires of the Flame Nebula.jpg|Logar Logaþokunnar Image: Early Morning on Paranal.jpg|Árla morguns í Paranal Image: The future ALMA array on Chajnantor.jpg|ALMA röðin á Chajnantor í framtíðinni (sýn listmanns) Image: 360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|Sjáldséð 360 gráðu víðmynd af suðurhimninum Image: Lagoon Nebula (ESO).jpg|370 milljón pixla mynd af Lónþokunni Image: ESO - The Milky Way panorama (by).jpg|Víðmynd af Vetrarbrautinni Image: ESO-The Omega Nebula-phot-25a-09-fullres.jpg|Omegaþokan Image: ESO Centaurus A LABOCA.jpg|Centaurus A Image: ESO-RCW120-Phot-40-08-fullres.tif|Glóandi stjörnumyndunarsvæði Image: R Coronae Australis region.jpg|R Coronae Australis svæðið á mynd Wide Field Imager í La Silla </left></gallery> ==Sjá einnig== * [[Atacama Large Millimeter Array]] * [[European Extremely Large Telescope]] * [[VLT|Very Large Telescope]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.eso.org/public/iceland.html ESO Science Outreach Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604031412/http://www.eso.org/public/iceland.html |date=2011-06-04 }} (íslenska) * [http://www.spacetelescope.org Hubble geimsjónaukinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221210501/http://www.spacetelescope.org/ |date=2011-02-21 }} * [http://www.portaltotheuniverse.org Portal To The Universe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200903021324/http://www.portaltotheuniverse.org/ |date=2020-09-03 }} * [https://web.archive.org/web/20200814141429/http://www.gigagalaxyzoom.org/ GigaGalaxy Zoom] * [http://www.cosmicorigins.org Cosmic Origins] * [http://www.hiddenuniverse.org Hidden Universe] * [http://www.cosmiccollisions.org Cosmic Collisions] * [http://www.eyesontheskies.org Eyes on the Sky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901040411/http://www.eyesontheskies.org/ |date=2020-09-01 }} * [http://www.capjournal.org CAP Journal] * [http://www.cosmicdiary.org Cosmic Diary] * [https://web.archive.org/web/20200814141501/http://www.astroex.org/ Astronomy Exercise Series] [[Flokkur:Stjörnufræði]] 10dpeuevc97nqa905vb6embh107cbsa 0 99601 1985110 1858854 2026-11-04T18:21:21Z Salvor 70 bæta inn kafla um viðurkenningar 1985110 wikitext text/x-wiki '''Kristín Svava Tómasdóttir''' (f. [[20. nóvember]] [[1985]]) er íslenskt [[ljóð]]skáld og sagnfræðingur.<ref name="ruv-2020-11-25">{{cite news|title=Það þurfti hörkutók í þetta starf|url=https://www.ruv.is/frett/2020/11/25/thad-thurfti-horkutol-i-thetta-starf|accessdate=25. nóvember 2020|work=[[RÚV]]|date=25. nóvember 2020|author=Gísli Marteinn Baldursson|author2=Björg Magnúsdóttir.}}</ref> Ljóðabókin ''Blótgælur'' frá 2007 var hennar fyrsta útgefna verk.<ref>{{cite news|title=Fjórða prentun|url=https://www.visir.is/g/2008582478d|accessdate=25. nóvember 2020|work=[[Vísir.is]]|date=29. nóvember 2008|author=Magnús Guðmundsson}}</ref> ''Skrælingjasýningin'' kom út 2011<ref>{{cite news|title=Skrælingjasýning Kristínar Svövu|url=https://www.visir.is/g/2011985352d|accessdate=25. nóvember 2020|work=[[Vísir.is]]|date=22. apríl 2011}}</ref> og Stormviðvörun árið 2015.<ref>{{cite news|title=Ég er mjög hrifin af því að skíta hlutina soldið út|url=https://www.visir.is/g/2015151029113|accessdate=25. nóvember 2020|work=[[Vísir.is]]|date=26. október 2015|author=Magnús Guðmundsson}}</ref> Kristín Svava er jafnframt einn tveggja ritstjóra ''[[Saga - Tímarit Sögufélags|Sögu]]'', tímarits [[Sögufélag|Sögufélags]]. Árið 2018 gaf hún út bókina ''Stund klámsins. Klám á Íslandi á tím­um kyn­lífs­bylt­ing­ar­inn­ar'' sem hlaut viður­kenn­ingu Hagþenk­is fyr­ir framúrsk­ar­andi rit á ár­inu 2018.<ref>{{cite news|title=Stund klámsins verðlaunuð|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/03/06/stund_klamsins_verdlaunud/|accessdate=25. nóvember 2020|work=[[Morgunblaðið]]|date=6. mars 2019}}</ref> Árið 2020 gaf hún út ljóðabókina ''Hetjusögur''.<ref name="ruv-2020-11-25"/> == Viðurkenningar == * 2025  [[Íslensku bókmenntaverðlaunin]] fyrir ''Fröken Dúlla. Ævisaga'' * 2023  [[Fjöruverðlaunin]] í flokki fræðarita fyrir ''Farsótt: Hundrað ár í Þingholtsstræti 25'' * 2019  Viðurkenning Hagþenkis fyrir ''Stund klámsins'' ==Heimildir== {{reflist}} ==Tenglar== *[https://www.skald.is/product-page/krist%C3%ADn-svava-t%C3%B3masd%C3%B3ttir Kristín Svava Tómasdóttir] á Skáld.is {{stubbur|æviágrip|menning}} [[Flokkur:Íslenskar skáldkonur]] {{f|1985}} [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir kvenritstjórar]] 559ti1ghs5qbrf7d1gfwxu8eoamyzl3 0 99755 1985178 1907359 2026-11-05T08:58:12Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985178 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ulfur-karls-web.jpg|thumb|300x300dp|Úlfur Karlsson, 2015]] '''Úlfur Karlsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[13. október]] [[1988]] er [[Ísland|íslenskur]] [[Listamannsnafn|listamaður]] og [[kvikmynd]]aleikstjóri. Úlfur hóf feril sinn með gerð stuttmynda og heimildarmynda. Árið 2008 komst Úlfur á [[New York Independent Film and Video Festival]] með stuttmyndina ''Pirovat''. Árið 2017 lauk hann námi við [[Kvikmyndaskóli Íslands|Kvikmyndaskóla Íslands]]. Hann hefur gert tvær stuttmyndir síðan þá, ''Tvísögu'', árið 2024, og ''Einskonar Alaska'', árið 2008, sem byggð var á útvarpsleikriti eftir [[Harold Pinter]].<ref>{{cite web |url=http://kvik.origo.is/students/student/item14513/ |title=Geymd eintak |access-date=2016-02-07 |archive-date=2016-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208012309/http://kvik.origo.is/students/student/item14513/ |url-status=dead }}</ref> Eftir það sneri hann sér að mestu að myndlistinni. Árið 2009 lauk hann fornámi í [[Myndlistarskólinn á Akureyri|Myndlistarskólanum á Akureyri]].<ref>{{Cite web |url=http://myndak.is/nemendur.html |title=Geymd eintak |access-date=2016-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160213125717/http://myndak.is/nemendur.html |archive-date=2016-02-13 |url-status=dead}}</ref> Þá hóf hann nám við [[Valand School of Fine Arts]] og lauk BA gráðu þaðan.<ref>{{cite web |url=http://www.ulfurkarlsson.com/?cat=1 |title=Geymd eintak |access-date=2016-02-07 |archive-date=2014-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226165027/http://www.ulfurkarlsson.com/?cat=1 |url-status=dead }}</ref> Þar hefur hann haldið margar sýningar á [[Abstraktlist|abstrakt expressíónistískum]] málverkum sínum. Úlfur hefur einnig haldið fjölmargar sýningar á Íslandi, meðal annars í [[Listasafn ASÍ|Listasafni ASÍ]] , Slunkaríki og Sláturhúsinu á Egilsstöðum.<ref>ulfurkarlsson.com</ref> Hann hefur einnig sýnt verk sín í Svíþjóð, Þýskalandi, Danmörku og Grikklandi,Thailandi og Suður Kenýa .<ref>{{Cite web |url=http://www.listasafnasi.is/en/exhibitions/past-exhibitions/a-hard-days-night-svavar-gudnason-magnus-helgason-ulfur-karlsson-og-ulfur-eldjarn/ |title=Geymd eintak |access-date=2016-02-07 |archive-date=2016-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919164703/http://www.listasafnasi.is/en/exhibitions/past-exhibitions/a-hard-days-night-svavar-gudnason-magnus-helgason-ulfur-karlsson-og-ulfur-eldjarn/ |url-status=dead }}</ref> Árið 2015 tók Úlfur þátt í sýningunni Nýmálað í [[Listasafn Reykjavíkur|Listasafni Reykjavíkur]]. Hann hélt einnig sýningu sem bar titilinn ''Við erum ekki hrædd'', í [[Listasafn Reykjavíkur|Listasafni Reykjavíkur]]<ref>http://listasafnreykjavikur.is/syningar/d23-ulfur-karlsson-vid-erum-ekki-hraedd</ref> og sýningu sem hét ''Inngræðsla'' í Gallerý Veður og Vindur.<ref>http://www.windandweather.is/past-2016/em07dfadr33l4bsgixo6kqekekb4qu{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Árið 2016 hélt Úlfur einkasýningu í Galerie Hilger NEXT í kænugarði sem bar titilinn "By Proxy". <ref>{{cite web |url=https://frieze.com/gallery/gallery-hilger-next-wien-10 |title=Geymd eintak |access-date=2016-10-15 |archive-date=2016-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019025734/https://frieze.com/gallery/gallery-hilger-next-wien-10 |url-status=dead }}</ref> [[Mynd:By Proxy (2016).jpg|thumb|350x350px|By Proxy (2016)]]. == Stuttmyndir == * ''Pirovat'' 2003 * ''Tvísaga'' 2006 * ''Einskonar Alaska'' 2008 [[Mynd:By Proxy II (2016).jpg|thumb|400x400px|By Proxy II (2016)]] == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> ==Tenglar== * [http://ulfurkarlsson.com/ Heimasíða Úlfs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160118013806/http://www.ulfurkarlsson.com/ |date=2016-01-18 }} * http://www.visir.is/erro-um-ulf-og--ulfur-um-erro/article/2015151039835 * http://icelandicartcenter.is/people/artists/ulfur-karlsson/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811080002/http://icelandicartcenter.is/people/artists/ulfur-karlsson/ |date=2016-08-11 }} * http://albumm.visir.is/ulfur-karlsson-opnar-politiska-listasyningu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160928161600/http://albumm.visir.is/ulfur-karlsson-opnar-politiska-listasyningu/ |date=2016-09-28 }} * http://ruv.is/frett/ulfur-karlsson-raedir-syninguna-by-proxy * https://grapevine.is/culture/art/2016/10/07/artist-talk-ulfur-karlsson/ {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir kvikmyndaleikstjórar]] [[Flokkur:Íslenskir myndlistarmenn]] {{f|1988}} 1vgu6npqddg6kn6l7t0exqk9lsq37s8 0 103029 1985158 1593491 2026-11-05T04:51:24Z Seb6202 122529 1985158 wikitext text/x-wiki '''Abbadís''' er í [[kristni|kristni]] kona sem er yfir [[nunna|nunnum]], oftast í [[klaustur|nunnuklaustri]]. Abbadís hún er kvenkyns yfirmaður eða forsvarsmaður klausturs þar sem hópur nunna býr og fylgir reglum trúarreglu. Hún gegnir mikilvægu leiðtogahlutverki innan kaþólsku kirkjunnar og ákveðinna annarra kristinna trúarhefða. == Lýsing == Í kaþólsku kirkjunni eru abbadísir kosnar á sama hátt og hafa sömu réttindi eins og [[Ábóti|ábótar]]. Abbadísir eru valdar með leynilegri kosningu. Eftir að abbadís hefur verið samþykkt af páfastóli, er hún vígð í embættið af biskupi. == Tilvísanir == {{wpheimild |tungumál=en |titill=Abbess |mánuðurskoðað=4. mars |árskoðað=2012}} {{stubbur|Trúarbrögð}} [[Flokkur:Kaþólska kirkjan]] [[Flokkur:Klaustur]] [https://taggame.io tag game] 4q6u843jcoenu69ttl2ukka2qxfugvc 0 108715 1985129 1978136 2026-11-04T22:46:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985129 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur | litur = {{Flokkslitur|Píratar}} | flokksnafn_íslenska = Píratar | mynd = [[Mynd:Pirate Party Iceland logo.webp|250px|center|Merki Pírata]] | fylgi = {{lækkun}} 3,0% | formaður = [[Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns]] | frkvstjr = Kristín Ólafsdóttir | stofnár = 2012 | hugmyndafræði = [[Borgararéttindi]], friðhelgi einkalífsins, gagnsæi, upplýsinga- og [[tjáningarfrelsi]], [[beint lýðræði]], sjálfsákvörðunarréttur<ref>{{Cite web |url=http://www.piratar.is/stefnumal/grunnstefna/ |title=Geymd eintak |access-date=2014-01-02 |archive-date=2014-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108232254/http://www.piratar.is/stefnumal/grunnstefna/ |url-status=dead }}</ref> | einkennislitur = fjólublár {{Color box|{{Flokkslitur|Píratar}}}} | vettvangur1 = Sæti á Alþingi | sæti1 = 0 | sæti1alls = 63 | rauður = 0.32 | grænn = 0.17 | blár = 0.5 | ljós-texti = já | vettvangur2 = Sæti í sveitarstjórnum | sæti2 = 0 | sæti2alls = 453 | bókstafur = P | vefsíða = [http://www.piratar.is/ www.piratar.is]<br> | fótnóta = ¹Fylgi í síðustu [[Alþingiskosningar 2021|Alþingiskosningum]] }} '''Píratar''' eru íslenskur [[stjórnmálaflokkur]] sem var stofnaður árið [[2012]] og sat á [[Alþingi]] frá 2013 til 2024. Píratar leggja áherslu á beint lýðræði, gagnsæi og baráttu gegn spillingu, loftslagsmál, friðhelgi einkalífs, gjaldfrjálsa grunnþjónustu og frjálsa miðlun þekkingar. Borgararéttindi eru Pírötum jafnframt hugleikin; eins og tjáningarfrelsið, óskert aðgengi að heilbrigðisþjónustu og menntun, kosningarétturinn, rétturinn til að mótmæla og sjálfsákvörðunarréttur fólks. Píratar stefna að varðveislu og útvíkkun slíkra réttindi og þeir telja að borgararéttindi tilheyri einstaklingum, réttur hvers og eins sé jafn sterkur.<ref>{{cite web|url=https://piratar.is/piratafraedarinn/borgararettindi/|title=Borgararéttindi|date=2013-10-23|website=Píratar|language=is|access-date=2021-07-16|archive-date=2021-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716125325/https://piratar.is/piratafraedarinn/borgararettindi/|url-status=dead}}</ref> Stefnumál Pírata eru mótuð á sérstökum umræðu- og kosningavef flokksins, þar sem félagsfólki býðst að móta og greiða atkvæði um stefnurnar. Á vefnum er jafnframt valið á framboðslista Pírata, bæði fyrir alþingis- og sveitarstjórnarkosningar. == Saga == Píratar voru stofnaðir árið [[2012]]. [[Birgitta Jónsdóttir]] og [[Smári McCarthy]] tilkynntu upphaflega um fyrirhugað framboð og formlegur stofnfundur þess fór síðan fram laugardaginn [[24. nóvember]] [[2012]].<ref>{{cite web |url=http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/11/24/piratar_halda_stofnfund/|title=Píratar halda stofnfund|publisher=[http://mbl.is mbl.is]|accessdate=25. nóvember 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://wiki.is.pirate.is/index.php/Stofnfundur|title=Stofnfundur|publisher=[http://wiki.is.pirate.is/index.php/Fors%C3%AD%C3%B0a Píratapartýið]|accessdate=25. nóvember 2012|archive-date=2024-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211030919/http://wiki.is.pirate.is/index.php/Stofnfundur/|url-status=dead}}</ref> Á stofnfundinum voru samþykkt drög að lögum fyrir flokkinn og þar ákveðið að nafn hans skyldi vera ''Píratar'' (hjánefni ''Pirate Party Iceland'').<ref>{{cite web|url=http://www.piratar.is/um-pirata/log-pirata/|title=Lög|publisher=[http://piratar.is Píratar]]|accessdate=29. maí 2013|archive-date=2013-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627091544/http://www.piratar.is/um-pirata/log-pirata/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/blogg/upplysing/2013/1/19/nafn-pirata/|title=Nafn Pírata|publisher=Blogg á Dv.is, höfundur Smári McCarthy|accessdate=20. janúar 2013|archive-date=2013-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120181105/http://www.dv.is/blogg/upplysing/2013/1/19/nafn-pirata/|url-status=dead}}</ref> [[Listabókstafur]] Pírata er P. <ref>{{cite web |url=http://piratar.is/frettir/38036-2/ |title=Píratar fá listabókstafinn P; af píratar.is |access-date=2016-10-24 |archive-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103203430/http://piratar.is/frettir/38036-2/ |url-status=dead }}</ref> Flokkurinn bauð í fyrsta skipti fram í [[Alþingiskosningar 2013|Alþingiskosningunum 2013]] undir listabókstafnum Þ<ref name="PíratarÞ">{{H-vefur | url = http://www.mbl.is/frettir/kosning/2013/02/20/piratar_fa/ | titill = Píratar fá Þ | dagsetning = 20. febrúar 2013 | miðill = mbl.is | dags skoðað = 20-02-2013}}</ref> (sem var breytt í P 2016) og fékk 5,1% atkvæða og 3 þingmenn. Í<nowiki/>[[Sveitarstjórnarkosningar_á_Íslandi_2014| sveitarstjórnarkosningum 2014]] fengu Píratar einn mann kjörinn í Reykjavík. <ref>http://www.mbl.is/frettir/kosningar/svf_results/</ref>. Fylgi Pírata mældist í skoðanakönnun [[MMR]] í apríl 2015, 32% og með mesta fylgi allra flokka á landinu.<ref>{{Cite web |url=http://www.mmr.is/frettir/birtar-nieurstoeeur/469-piratar-maelast-medh-32-fylgi |title=Geymd eintak |access-date=2015-05-13 |archive-date=2015-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507005015/http://mmr.is/frettir/birtar-nieurstoeeur/469-piratar-maelast-medh-32-fylgi |url-status=dead }}</ref> Í apríl 2016 höfðu Píratar mælst stærsti flokkurinn í ár og alltaf yfir 30 prósentum. Þeir náðu metfylgi, 43%, í könnun eftir umræðu um [[Panamaskjölin]] og stjórnakreppu sem því fylgdi en fengu 14.5% atkvæða í Alþingiskosningunum þá um haustið. <ref>[https://www.ruv.is/frett/69-vilja-bjarna-burt-piratar-med-metfylgi 69% vilja Bjarna burt, Píratar með metfylgi ] Rúv. Skoðað 7. apríl 2016.</ref>. Píratar buðu fram í sveitarstjórnarkosningunum 2018 og hlutu kjörna fulltrúa í Reykjavík og í Kópavogi. Í Reykjavík hlutu Píratar 7,7% atkvæða og tvo borgarfulltrúa,<ref>{{Cite web|url=https://reykjavik.is/frettir/urslit-borgarstjornarkosninga-2018|title=Úrslit borgarstjórnarkosninga 2018|last=hulda|date=2018-06-01|website=Reykjavíkurborg|language=is|access-date=2021-07-16}}</ref> í Kópavogi fengu Píratar 6,6% og einn bæjarfulltrúa. Eftir að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar klofnaði 15. september 2017<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2017830371d|title=Björt framtíð slítur ríkisstjórnarsamstarfinu - Vísir|last=Hilmarsdóttir|first=Sunna Kristín|website=visir.is|language=is|access-date=2021-07-16}}</ref> var boðað til kosninga. Píratar buðu fram og hlutu 9,2% fylgi og 6 þingmenn.<ref>[https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__althingi__althurslit/KOS02121.px/table/tableViewLayout2/ Hagstofa Íslands]</ref> Andrés Ingi Jónsson, fyrrverandi þingmaður [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], gekk til liðs við Pírata í febrúar 2021<ref>{{Cite web|url=https://piratar.is/frettir/andres-ingi-til-lids-vid-pirata/|title=Andrés Ingi til liðs við Pírata|date=2021-02-10|website=Píratar|language=is|access-date=2021-07-16|archive-date=2021-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716125324/https://piratar.is/frettir/andres-ingi-til-lids-vid-pirata/|url-status=dead}}</ref> og urðu þingmenn flokksins þá 7. Píratar buðu fram í sveitastjórnarkosningum 2022 og bættu við sig einum borgarfulltrúa í Reykjavík með 11,63% atkvæða. Í Kópavogi fengu Píratar 9,53% atkvæða og héldu þar með einum bæjarfulltrúa.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/kosningar/svf_results/|title=Kosningar 2022 - Úrslit í stærstu sveitarfélögum|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-06-27}}</ref> Píratar buðu fram með Viðreisn og óháðum í Árborg undir nafninu Áfram Árborg þar sem Álfheiður Eymarsdóttir var oddviti og var hún kosin inn í sveitastjórn Árborgar.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/kosning/2022/04/11/piratar_og_vidreisn_i_samstarfi_i_arborg/|title=Píratar og Viðreisn í samstarfi í Árborg|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-06-27}}</ref> Í [[Alþingiskosningar 2024|Alþingiskosningunum 2024]] féll flokkurinn af þingi og hlaut einungis 3% fylgi. Einnig missti hann alla borgarfulltrúa í Reykjavík í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningunum 2026]] og hlaut um 2% fylgi. <ref>[https://www.visir.is/g/20262885236d/nidurstadan-merki-ekki-endalok-pirata Niður­staðan merki ekki enda­lok Pírata] Vísir, sótt 17. maí 2026</ref> Í [[september]] [[2025]] var kosið um að flokkurinn tæki upp embætti formanns og varaformanns á aðalfundi seinna um haustið. Árið [[2018]] var áður kosið um að flokkurinn tæki upp formannsembætti, en tillögunni var hafnað.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/09/20/piratar_aetla_ad_kjosa_ser_formann/|title=Píratar ætla að kjósa sér formann|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-21}}</ref> Borgarfulltrúinn [[Alexandra Briem]] lýsti yfir áhuga, á meðan fyrrum þingflokksformaðurinn Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, þingmennirnir Halldóra Mogensen, Björn Leví Gunnarsson og bæjarfulltrúinn [[Sigurbjörg Erla Egilsdóttir]] neituðu framboði.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/453979|title=Píratar láta af flötum strúktúr og taka upp formannsembætti - RÚV.is|last=Andrésdóttir|first=Iðunn|date=2025-09-20|website=RÚV|access-date=2025-09-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252778249d/hver-verdur-for-madur-pirata-ekki-sens-|title=Hver verður for­maður Pírata?: „Ekki séns“ - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-09-21|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-21}}</ref> [[Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns]] var kjörið fyrsti formaður Pírata 29. nóvember 2025. <ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-11-29-oktavia-er-fyrsti-formadur-pirata-460133 Oktavía er fyrsti formaður Pírata] Rúv, sótt 29. nóvember 2025 </ref> ===Fylgi í Alþingiskosningum=== {|class="wikitable" style="text-align: right;" |- ! Kosningar ! Atkvæði ! % ! Þingsæti ! +/– ! {{Tooltip|Sæti|Sæti í röð flokka sem voru í framboði}} ! Stjórnarþátttaka |- ![[Alþingiskosningar 2013|2013]] |9.648 |5,10 |{{Composition bar|3|63|hex={{flokkslitur|Píratar}}}} |{{stöðugt}} 3 |{{stöðugt}} 6. |{{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ![[Alþingiskosningar 2016|2016]] |27.466 |14,48 |{{Composition bar|10|63|hex={{flokkslitur|Píratar}}}} |{{hækkun}} 7 |{{hækkun}} 3. |{{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ![[Alþingiskosningar 2017|2017]] |18.053 |9,20 |{{Composition bar|6|63|hex={{flokkslitur|Píratar}}}} |{{lækkun}} 4 |{{lækkun}} 6. |{{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ![[Alþingiskosningar 2021|2021]] |17.233 |8,63 |{{Composition bar|6|63|hex={{flokkslitur|Píratar}}}} |{{stöðugt}} 0 |{{stöðugt}} 6. |{{Nei|Stjórnarandstaða}} |- ![[Alþingiskosningar 2024|2024]] |6.411 |3,02 |{{Composition bar|0|63|hex={{flokkslitur|Píratar}}}} |{{lækkun}} 6 |{{lækkun}} 8. |{{Utan þings}} |} == Kjörnir fulltrúar 2021-2024 == === Alþingi === [[Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir]] [[Andrés Ingi Jónsson]] [[Björn Leví Gunnarsson]] [[Gísli Rafn Ólafsson]] [[Halldóra Mogensen]] [[Þórhildur Sunna Ævarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://piratar.is/xp/frettir/althingi/|title=Alþingi|date=2022-09-16|website=Píratar|language=is|access-date=2023-06-27|archive-date=2023-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627033604/https://piratar.is/xp/frettir/althingi/|url-status=dead}}</ref> == Grunnstefna Pírata == # Gagnrýnin hugsun og upplýst stefna # Borgararéttindi # Friðhelgi einkalífsins # Gagnsæi og ábyrgð # Upplýsinga- og tjáningafrelsi # Beint lýðræði og sjálfsákvörðunarréttur<ref>{{Cite web|url=https://piratar.is/grunnstefna/|title=Grunnstefna|website=Píratar|language=is|access-date=2023-06-27|archive-date=2023-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627033558/https://piratar.is/grunnstefna/|url-status=dead}}</ref> == Stjórnir, nefndir og ráð == === Framkvæmdastjórn === Framkvæmdastjórn Pírata er kosin á aðalfundi Pírata. Hver stjórnarmeðlimur situr í tvö ár og er hlutverkum skipt milli ára. Stjórnin sér um almenna stjórn og rekstur hreyfingarinnar.<ref>{{Cite web|url=https://piratar.is/xp/sveitarstjorn/reykjavik/|title=Reykjavík {{!}} Píratar í Reykjavík|date=2023-01-01|website=Píratar|language=is|access-date=2023-06-27|archive-date=2023-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627033601/https://piratar.is/xp/sveitarstjorn/reykjavik/|url-status=dead}}</ref> === Stefnu- og málefnanefnd === Stefnu- og málefnanefnd er kosin á aðalfundi Pírata og veitir hreyfingunni aðstoð varðandi stefnumótun og málefnastarf. Nefndin sér um Pírataþingið sem er haldið tvisvar á ári þar sem grasrót hreyfingarinnar kemur saman til að fara yfir stefnur og málefni sem grasrótina varðar. === Fjármálaráð === Fjármálaráð tryggir gagnsæi, valddreifingu og vönduð bókhaldsvinnubrögð í fjármálum. Þá ber ráðið ábyrgð á gerð fjárhagsáætlunar Pírata. == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist}} == Tengt efni == * [[Pírataflokkur]] == Tenglar == {{Wikiorðabók|pírati|pírati}} * [http://www.piratar.is/ Vefur framboðsins] * [https://web.archive.org/web/20131222115644/https://x.piratar.is/ Kosningavefur flokksins] * [http://data.is/1G6nr0V Capacent gögn um fylgi flokka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923102939/https://data.is/1G6nr0V |date=2020-09-23 }} * [http://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/01/27/vill_frjalshyggjumenn_ur_pirotum/ ''Vill frjáls­hyggju­menn úr Pír­öt­um''] [[Flokkur:Píratahreyfingin]] [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálaflokkar]] {{s|2012}} pujtgreec7w2oxwowd48cepxtfabg44 0 112295 1985130 1916050 2026-11-04T23:16:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985130 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rauðáta'' | image = FMIB 36348 Copepod Culanus finmarchicus from the West Coast of Scotland.jpeg | image_caption = Svarthvít mynd sem sýnir útlínur '''rauðátu'''. | image_width = 250px | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Liðdýr]] (''Arthropoda'') | subphylum = [[Krabbadýr]] (''Crustacea'') | classis = ''[[Maxillopoda]]'' | subclass = [[Krabbaflær]] (''Copepoda'') | ordo = [[Svifkrabbaflær]] (''Calanoida'') | familia = ''[[Calanidae]]'' | genus = ''[[Calanus]]'' | species = '''''C. finmarchicus''''' | binomial = ''Calanus finmarchicus'' | binomial_authority = ([[Johan Ernst Gunnerus|Gunnerus]], 1770) }} '''Rauðáta''' (fræðiheiti: '' Calanus finmarchicus'') er [[svifdýr]] af ættbálki [[Krabbaflær|krabbaflóa]]. Um 170 tegundir svifdýra hér við land teljast til ættbálks krabbaflóa (Ástþór Gíslason, 2000). Rauðátan er eitt af algengustu svifdýrum sem finnast í Norður-Atlantshafi(Conover 1988). Hún er einnig algengasta tegund átu sem finnst í hafinu við Ísland (Gislason, Gaard, Debes, & Falkenhaug, 2008). Á mynd 1 er rauðátan táknuð með rauðum lit og sést þar vel hvernig dreifing hennar er (Census of Marine Life, 2009). == Saga == Sá fyrsti til að lýsa rauðátu var biskup frá Noregi að nafni [[Johan Ernst Gunnerus]], það gerði hann árið 1770 og er rauðátan einnig kölluð Gunnerus í höuðið á honum.(Marshall og Orr 1972). Johan Ernst Gunnerus nefndi rauðátuna fyrst ''Monoculus finmarchicus'' sem þýðir eineigða dýrið frá Finnmörku, en þar fann hann rauðátuna fyrst, síðar var nafninu svo breytt í Calanus finmarchicus. Eins og upprunalega nafni gefur til kynna hefur rauðátan aðeins eitt auga. == Útlit == Núverandi nafn sitt dregur hún af rauðum litarefnum, [[karótín]]litarefnum, sem eru í forðanæringu hennar á sumrin. Á sumrin þegar rauðátan er mjög rauð er hún full af næringu en þegar líður á vetur minnkar forðanæringin og þar af leiðandi rauði liturinn, eins og sést vel á mynd 2 (Centre of Ecotoxicology and Experimental Biology, e.d.). Fullvaxin er rauðátan um 4 mm og er hún með stærstu krabbaflóununm. Líkami hennar skiptist í höfuð, frambol og afturbol. Höfuðið og frambolurinn er samvaxinn og myndar höfuðbol. Á höfði rauðátunnar eru tveir langir fálmarar sem hún notar til að synda, þar fyrir aftan eru aðrir fálmarar, kallaðir aftari fálmarar. Á höfðinu er einnig einn bitkrókur og tveir kjálkar. Fyrir aftan kjálkana koma kjálkfótar og síðan koma sundfæturnir, en þeir líkjast árablöðum. Afturbolurinn er liðskiptur og er aftasti liðurinn klofinn og eru þar löng hár. Eins og hjá öðrum liðdýrum er líkami rauðátunnar umlukinn kítínskel og þar af leiðandi þarf hún að hafa skelskipti til að vaxa. Aftari fálmarana, bitkrókana, kjálkana og kjálkafæturnar notar rauðátan til að afla sér fæðu, en hún síar smáar fæðuagnir úr sjónum. == Lífsferill == Egg rauðátu eru um 0,05 mm í þvermál og klekjast á tveim til þrem dögum. Klakningin á sér stað í sex naupliar stigum (N1-N6) og fimm copepodite stigum (C1-C5) áður en hún verður fullvaxin. Í hverju naupliar stigi verður lirfan stærri og flóknari í byggingu en í þessum stigum er rauðátan ólík foreldrum sínum. Eftir naupliar stigin sex fylgja fimm önnur umbreytingarstig, þar til rauðátan hefur náð fullum þroska, í þeim stigum er rauðátan farin að líkast foreldrum í flestu nema stærð. Í dæmigerðum vorsjó við rétt hitastig tekur ferlið frá eggi til fullorðinna rauðátu um 30-40 daga. Fullvaxin rauðáta er um 4 mm löng, rík af bæði fitefni og fitusýru. (FRS, e.d.; MacGill, e.d.) Rauðátan er umlukin skel og til að geta vaxið þarf hún að hafa skelskipti, þar sem losar sig við gömlu skelina og ný vex í staðinn. Í lífsferlinu sem sjá má á mynd 2, skiptir rauðátan alls 11 sinnum um skel áður ern hún kynþroska kvendýr eða karldýr. (Ástþór Gíslason, 2000) == Lífshættir == Á veturna er lítið um rauðáti, því þá liggja þær í dvala, ókynþroska í dýpri lögum sjávar eða í um 500 -2500 m dýpi. Þegar vorið nálgast eða í mars - apríl, leita þær upp í yfirborðslögin og verða kynþroska. Þar hrygnir rauðátan og ungviðið klekst út eftir 24-72 klst. frá hrygningu, ungviðin halda sig svo í yfirborðslögunum. Þessar rauðátur verða kynþroska áður en haustið kemur og til verður önnur kynslóð. Það er síðan sú kynslóð sem leggst í dvala í dýpri lögum sjávar yfir veturinn og hringrásin hefst aftur næsta vor. Vöxtur og kynþroski rauðátunnar er háður hitastigi sem veldur því að á köldum hafsvæðum nær aðeins ein kynslóð að þróast á ári en ekki tvær líkt og annarsstaðar. (Fisheries Research Services [FRS], e.d.; Hreiðar Þór Valtýsson, 2011; Macgill, e.d.) == Fæða == Helsta fæða rauðátu eru svifþörungar, einkum kísil- og skoruþörungar. Einnig eru frumdýr eins og bifdýr og svipudýr mikilvæg fæða fyrir hana. Rauðátan er sögð vera mikilvægur tengiliður á milli frumframleiðslu svifþörunga og dýra sem eru ofarlega í fæðukeðjunni. Rauðátan er mikilvægur þáttur í fæðu fiskistofna sem nýttir eru við Ísland. Þegar fiskarnir eru á lirfu- og seinastigi eru þeir háðir henni um fæðu. Rauðátan er til dæmis helsta fæða loðnu og síldar (Ástþór Gíslason, 2000). == Nytjar == Engar sérstakar veiðar eru á rauðátu en engu að síður hefur hún mikla vistfræðilega þýðingu í hafinu vegna þess hve mikið er til af henni. Rauðátan er lykilþáttur í vistkerfi hafsins og er mikilvægur hlekkur fyrir matvæli úr sjónum, því hún fær orku frá frumframleiðendum. Aðrar stærri sjávar lífverur nærast svo á rauðátunni og fá orkuna frá þeim, dæmi um þau dýr eru uppsjávarfiskar svo sem síld og loðna. Líkt og hefur komið fram áður nærast lirfur og seiði fiskanna á svifdýrum, rauðátu. Yngstu stig fisklirfa lifa á eggjum og smæstu lirfustigum rauðátu en þeir fiskar sem eru eldri éta stærri rauðátur, fullþroskaðar. Til þess að fiskalirfurnar lifi af þarf að vera til nóg æti, af réttri stærð og í réttu magni. Ef rauðátan hrygnir of snemma á vorin eða of seint miðað við klak fiskanna eða að hrygningarstaður rauðátunnar og fiskanna er ekki sá sami er hætta á ætisskorti hjá fisklirfunum. Það hefur þau áhrif að sú kynslóð af fiskum verði þá minni en ella. (Ástþór Gíslason, 2000)Dæmi um áhrif þess að átustofn hrundi eru þær breytingar sem urðu á göngumynstri norsk-íslensku síldarinnar um miðjan sjöunda áratug. Síldin kom í fæðuleit til landsins að norðanverður en hvarf síðan af íslandsmiðum vegna þess að magn átu var ekki nægt. (Ástþór Gíslason, 2000) Í gegnum tíðina hefur rauðáta verið rannsökuð mikið. Í Noregi hafa verið stundaðar tilraunir til að veiða rauðátuna og vinna úr henni efni til að nota í laxafóður. Einnig hafa verið gerðar rannsóknir í háskólinn í Tromsö í Noregi sem leiddu í ljós að lýsi sem unnið var úr rauðátu innihélt mikið magn af omega-3 fitusýrum en einnig innihélt lýsið efni sem vinnur gegn offitu og sykursýki 2. (Fiskifréttir, 2010) Tilraunirnar með rauðátulýsið sem gerðar voru við háskólann í Tromsö, fólust í því að skoða hvaða áhrif lýsið hefði á mýs og rottur. Síðar átti að kanna hvort lýsið hefði einhver áhrif á mannslíkamann, komið hefur fram að mannslíkaminn þolir rauðátulýsið vel og því fylgja engar aukaverkanir. (Fiskifréttir, 2010) Einnig hafa verið gerðar rannsóknir á næringarinnihaldi í rauðátu, þær hafa sýnt að heildarfitusýrumagn hennar á fyrstu þrem þroskastigum sé á bilinu 10-19% og það eykst upp í 22-25% við frekari þroska. Rauðáta lifir aðeins í stuttan tíma og er eins og fram hefur komið neðarlega í fæðukeðjunni sem gerir það að verkum að hún inniheldur lítið magn af eiturefnum, sem þyrfti að hreinsa burt áður en hægt væri að vinna úr henni. Hægt væri að framleiða góða lýsisafurð úr rauðátunni og öðru dýrasvifi sem myndi innihalda mun hærra hlutfall eftirsóttra fitusýra heldur en lýsi sem unnið væri úr þroski, ufsa eða öðrum fisktegundum sem eru ofar í fæðukeðjunni. (Jónína Þ. Jóhannsdóttir, Hugrún Lísa Heimisdóttir, Friðbjörn Möller og Rannveig Björnsdóttir, 2010) Árið 2009 var gerð tilraun, á vegum matís, á ræktun náttúrulegs dýrasvifs í þeim tilgangi að athuga hvort hægt væri að rækta dýrasvif sem nýti mætti seinna sem fóður fyrir fiskeldi. Niðurstöður sýndu að villt dýrasvif er mjög viðkvæmt fyrir hverskyns meðhöndlun og mikil afföll voru fyrstu dagana. Mikið magn safnaðist af rauðátu sem lengst tókst að halda lifandi í 4 vikur í ræktunartönkum eftir innsöfnun. Í þessar 4 vikur var enginn eggja framleiðsla hjá rauðátunni sem gæti bent til þess að ræktunaraðstaðan uppfylli ekki þau skilyrði sem verða að vera til staðar svo dýrin geti þroskast eðlilega. Í Noregi hefur dýrasvif verið ræktað hjá SINTEF og gengið hefur vel að rækta dýrin og framleiða egg, munir milli verkefni matísar og SINTEF í Noregi var sá að matís notaði þörunga í þykkni en SINTEF notaðist við lifandi þörunga sem ræktaðir eru á stöðinni. (Jónína Þ. Jóhannsdóttir o.fl., 2010) == Heimildir == * Ástþór Gíslason. 2000. „Rauðátan í hafinu við Ísland“. ''Náttúrufræðingurinn'' 70 (1), bls. 3-19. sótt 10. nóvember af: http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000505583 * Centre of Ecotoxicology and Experimental Biology. e.d. „Calanus finmarchicus - an ecological key species“. Sótt 2.desember 2012 af http://www.sintef.no/projectweb/calanus---home/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130210002528/http://www.sintef.no/projectweb/calanus---home/ |date=2013-02-10 }} * Census of Marine Life. 2009. „Specimen Data Map from OBIS“. Sótt 2.desember 2012 af http://www.cmarz.org/admin/generate_species_page.active?Calanus%20finmarchicus {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823160726/http://www.cmarz.org/admin/generate_species_page.active?Calanus%20finmarchicus |date=2011-08-23 }} * Conover, R.J. 1988. „Comparative life histories inthe genera Calanus and Neocalanus in high latitudes of the northern hemisphere“. ''Hydrobiologia'' 167/168.127-142. *Fisheries Research Services [FRS]. (e.d.). Zooplankton and Climate Change – the Calanus Story. Sótt 26. október 2013 af http://www.scotland.gov.uk/Uploads/Documents/ME02Zooplankton.pdf *Fiskifréttir. (2010, 10. nóvember). Rauðáta gegn offitu og sykursýki. Viðskiptablaðið. Sótt 28. október 2013 af https://web.archive.org/web/20160305002105/http://www.sax.is/?gluggi=frett&id=21871 * Gislason, A., Gaard, E., Debes, H., & Falkenhaug, T. (2008). „Abundance, feeding and reproduction of Calanus finmarchicus in the Irminger Sea and on the northern Mid-Atlantic Ridge in June“. ''Deep-Sea Research Part Ii-Topical Studies in Oceanography'', 55(1-2), 72-82. *Hreiðar Þór Valtýsson. (2011). Krabbaflær. Vistey – Biodiversity in Arctic Waters. sótt 26. október 2013 af http://www.vistey.is/is/krabbadyr/krabbaflaer {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019144530/https://www.vistey.is/is/krabbadyr/krabbaflaer |date=2021-10-19 }} *Jónína Þ. Jóhannsdóttir, Hugrún Lísa Heimisdóttir, Friðbjörn Möller og Rannveig Björnsdóttir. (2010, mars). Tilraunarræktun náttúrulegs dýrasvifs og gæði dvalareggja. Sótt 7. nóvember 2013 af http://www.matis.is/media/matis/utgafa/02-10-Dyrasvif.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045547/http://www.matis.is/media/matis/utgafa/02-10-Dyrasvif.pdf |date=2016-03-05 }} * MacGill - Deperment of Geography. (e.d.). Calanus finmarchius. Sótt 29. október 2013 af http://www.geog.mcgill.ca/climatechange/ReportsMap/Calanus%20finmarchicus.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319143646/http://www.geog.mcgill.ca/climatechange/ReportsMap/Calanus%20finmarchicus.pdf |date=2014-03-19 }} *Marshall, S.M. & Orr, A.P. 1972. ''The biology of a marine copepod''. Springer Verlag, Berlin. Bls.195. [[Flokkur:Krabbaflær]] ajpvnio81jcotiwv5yqcbr58m8xt1pp 0 115234 1985086 1954596 2026-11-04T17:15:30Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1985086 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | nafn = Frans | mynd = Portrait of Pope Francis (2021) FXD.jpg | titill= [[File:Insigne Francisci.svg|Skjaldarmerki Frans páfa|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =[[19. apríl]] [[2013]] | stjórnartíð_end =[[21. apríl]] [[2025]] | forveri = [[Benedikt 16.]] | eftirmaður = [[Leó 14.]] | myndatexti1 = Frans árið 2021. | myndastærð = 250px | fæddur = {{fæðingardagur|1936|12|17}} | fæðingarstaður = [[Búenos Aíres]], [[Argentína|Argentínu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2025|4|21|1936|12|17}} | dánarstaður = [[Domus Sanctae Marthae]], [[Vatíkanið|Vatíkaninu]] | þjóderni = [[Argentína|Argentínskur]] | ríkisfang = [[Vatíkanið]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = FirmaPapaFrancisco.svg }} '''Frans''' ([[latína]]: ''Franciscus''; skírður '''Jorge Mario Bergoglio''' '''[[Jesúítareglan|SJ]]'''; [[17. desember]] [[1936]] – [[21. apríl]] [[2025]]) var [[páfi]] [[rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2013 til 2025. Hann var áður biskup í [[Búenos Aíres]] í [[Argentína|Argentínu]] og var fyrsti páfinn í yfir 1200 ár sem ekki kemur frá [[Evrópa|Evrópu]]. Hann valdi sér páfanafnið Frans til heiðurs [[Frans frá Assisí]]. ==Æviágrip== Jorge Bergoglio var af [[Ítalía|ítölskum]] ættum, en faðir hans hafði flutt til [[Argentína|Argentínu]] snemma á 20. öld.<ref>{{Vefheimild|titill= Nýr páfi er frá Argentínu |dags= 13. mars 2013 |skoðað= 23. apríl 2025 |útgefandi=[[mbl.is]]|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2013/03/13/nyr_pafi_er_fra_argentinu/}}</ref> Bergoglio fæddist í [[Búenos Aíres]] og vann í stuttan tíma sem efnafræðingur og dyravörður í næturklúbbi áður en hann hóf guðfræðinám. Hann átti við erfiða heilsu að glíma frá unga aldri eftir að annað [[lunga]]ð var fjarlægt úr honum vegna sýkingar.<ref name=blöndal/> Hann varð kaþólskur prestur árið 1969 og var héraðsforingi [[Jesúítareglan|Jesúítareglunnar]] í Argentínu frá 1973 til 1979. Bergoglio var leiðtogi argentínskra Jesúíta á tíma [[Skítuga stríðið|skítuga stríðsins]] í Argentínu þar sem herforingjastjórn landsins lét um 30.000 stjórnarandstæðinga sína „hverfa“. Gerðir hans í skítuga stríðinu reyndust í seinni tíð viðkvæmt málefni og Bergoglio sætti ásökunum um að hafa ekki gert nóg til að vernda presta undir sinni umsjá gegn ofríki herstjórnarinnar. Sér í lagi var umdeilt að Bergoglio vísaði árið 1976 tveimur prestum úr Jesúítareglunni fyrir „óhefðbundnar skoðanir“ rétt áður en herforingjastjórnin lét ræna þeim og myrða þá.<ref name=blöndal/> Eftir kjör Bergoglio til páfa árið 2013 sagði argentínski Nóbelsverðlaunahafinn [[Adolfo Pérez Esquivel]] að Bergoglio hefði skort hugrekki sem aðrir biskupar sýndu með því að styðja mannréttindabaráttuna á tíma einræðisins, en tók jafnframt fram að Bergoglio hefði aldrei verið bandamaður herforingjastjórnarinnar og að hann hefði gert það sem hann gat miðað við aldur sinn á þessum tíma.<ref>{{cite web|url=http://www.infonews.com/2013/03/14/politica-65343-bergoglio-no-fue-complice-directo-de-la-dictadura-pero-no-tuvo-el-coraje-para-acompanar-nuestra-lucha.php|title=Bergoglio no fue cómplice directo de la dictadura pero no tuvo el coraje para acompañar nuestra lucha|work=InfoNews|date=March 14, 2013|access-date=október 23, 2020|archive-date=júlí 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712223252/http://www.infonews.com/2013/03/14/politica-65343-bergoglio-no-fue-complice-directo-de-la-dictadura-pero-no-tuvo-el-coraje-para-acompanar-nuestra-lucha.php|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.elmundo.es/america/2013/03/14/argentina/1363278494.html El Nobel de la Paz Pérez Esquivel defiende al Papa durante la dictadura]. elmundo.es. 14. mars 2013.</ref> Bergoglio varð erkibiskup Búenos Aíres árið 1998 og var útnefndur [[kardináli]] árið 2001 af [[Jóhannes Páll 2.|Jóhannesi Pál 2.]] páfa. Sem kardináli var Bergoglio þekktur fyrir nægjusemi, bjó á fábrotinn máta og nýtti sér almenningssamgöngur frekar en einkabifreið.<ref name=blöndal>{{Tímarit.is|6041901|Málsvari lítilmagnans í páfastól|útgáfudagsetning=15. mars 2013|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Karl Blöndal|blaðsíða=26-27}}</ref> Bergoglio átti lengi í erjum við forsetahjónin [[Néstor Kirchner|Néstor]] og [[Cristina Fernández de Kirchner|Cristinu Kirchner]], sem hann gagnrýndi fyrir að leyfa fátækt að aukast í landinu. Árið 2004 deildi Bergoglio á „athyglissýki og upphrópunaryfirlýsingar“ stjórnarinnar. Samband hans við stjórnina var sérlega stirt í aðdraganda þess að lög voru sett sem heimiluðu [[hjónaband samkynhneigðra]] í landinu.<ref>{{Vefheimild|titill= Hver er Frans páfi? |dags= 15. mars 2013 |skoðað= 25. apríl 2025 |útgefandi=[[RÚV]]|url=https://nyr.ruv.is/oflokka-eldra-efni/hver-er-frans-pafi}}</ref> Þegar [[Benedikt 16.]] sagði af sér þann 28. febrúar 2013 var Bergoglio kjörinn eftirmaður hans þann 13. mars. Frans var ætíð rómaður fyrir hógværð sína, áherslu á miskunnsemi Guðs, baráttu gegn fátækt og stuðning við samræður á milli mismunandi trúarhópa. Nálgun hans á páfastól þótti alþýðlegri og óformlegri en hjá forverum hans. Til dæmis dvaldi hann í gestahíbýlunum í [[Domus Sanctae Marthae]] frekar en í páfaíbúðunum þar sem forverar hans bjuggu. Hann hélt auk þess upp á einfaldari og látlausari klæðaburð. Hann talaði fyrir því að kristnar kirkjur eigi að vera opnari og velkomnari. Hann studdi hvorki óheftan [[Kapítalismi|kapítalisma]],<ref name=dv>{{Tímarit.is|6424890|Kapítalisminn er „ný tegund ógnarstjórnar“|útgáfudagsetning=3. desember 2013|blað=''[[DV]]''|blaðsíða=18|höfundur=Jón Bjarki Magnússon}}</ref> [[Marxismi|marxisma]] né marxískar túlkanir á [[frelsunarguðfræði]]. Frans hélt sig við hefðbundin kaþólsk viðhorf gagnvart [[Fóstureyðing|fóstureyðingum]],<ref>{{Vefheimild|titill=Páfi líkir þungunarrofi við leigumorð|url=https://www.ruv.is/frett/pafi-likir-thungunarrofi-vid-leigumord|ár=2018|mánuður=10. október|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=13. október|útgefandi=RÚV}}</ref> samfélagskennslu, réttindum kvenna innan kirkjunnar og skírlífi presta. Hann sagði þó að það væri ekki hans hlutverk að dæma samkynhneigt fólk sem þjónar guði.<ref name=dv/> Í október 2020 lýsti hann jafnframt yfir stuðningi við staðfesta samvist samkynhneigðra.<ref>{{Vefheimild|titill=Páfi fylgjandi staðfestri samvist samkynhneigðra |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/10/21/pafi_fylgjandi_stadfestri_samvist_samkynhneigdra/|ár=2020|mánuður=21. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=23. október|útgefandi=mbl.is}}</ref> Í desember 2023 veitti Frans kaþólskum prestum heimild til að blessa samkynja pör svo lengi sem greinamunur væri gerður á því og á eiginlegum hjónavígslum.<ref>{{Vefheimild|titill=Páfi leyfir prestum að blessa samkynhneigða – Ekki gifta samt|dags=18. desember 2023|skoðað=19. desember 2023|útgefandi=''[[DV]]''|url=https://www.dv.is/frettir/2023/12/18/pafi-leyfir-prestum-ad-blessa-samkynhneigda-ekki-gifta-samt/|höfundur=Kristinn H. Guðnason}}</ref> Frans var andsnúinnn [[Neyslusamfélag|neysluhyggju]], óábyrgri uppbyggingu og talaði fyrir því að hert væri á losun [[Gróðurhúsalofttegund|gróðurhúsalofttegunda]]. Frans lagði sitt af mörkum til að koma á endurreistu stjórnmálasambandi milli [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Kúba|Kúbu]]. Frá því hann gaf út ritið ''Amoris Laetitia'' (íslenska: „Gleði ástarinnar“) árið 2016 sætti Frans æ opinskárri gagnrýni af hálfu íhaldssamra kaþólikka. Í ritinu sagði Frans að kaþólskum prestum bæri að sýna fráskildu fólki meiri skilning og kærleik.<ref>{{Vefheimild|titill=Páfinn sýnir fráskildum skilning|url=http://www.vb.is/frettir/pafinn-synir-fraskildum-skilning/126770|ár=2016|mánuður=8. apríl|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=2. maí|útgefandi=''[[Viðskiptablaðið]]''}}</ref> Árið 2017 gagnrýndi Frans ónefnda „svikara“ sem hann sagði standa í vegi umbótum sínum innan stofnana kirkjunnar.<ref name=heimildin>{{Vefheimild|titill= Barátta Frans páfa gegn íhaldsöflum innan kirkjunnar |dags= 21. apríl 2025 |skoðað= 23. apríl 2025 |útgefandi=''[[Heimildin]]''|url=https://heimildin.is/grein/24392/baratta-frans-pafa-gegn-ihaldsoflum-innan-kirkjunnar/|höfundur=Clément Melki}}</ref> Árið 2019 gekk hópur 19 íhaldssamra biskupa svo langt að hvetja til þess að Frans yrði fordæmdur fyrir [[villutrú]].<ref>{{Vefheimild|titill=Conservatives want Catholic bishops to denounce pope as heretic|höfundur=Philip Pullella|url=https://www.reuters.com/article/us-pope-heresy/conservatives-want-catholic-bishops-to-declare-pope-a-heretic-idUSKCN1S73KE|ár=2019|mánuður=1. maí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=2. maí|útgefandi=''[[Reuters]]''|tungumál= enska}}</ref> Frans rak árið 2023 bandaríska biskupinn [[Joseph Strickland]], sem hafði gagnrýnt páfann án afláts fyrir meinta linkind gagnvart fóstureyðingum og of mikið umburðarlyndi gagnvart samkynhneigðum og fráskildu fólki. Næsta ár [[Bannfæring|bannfærði]] Frans ítalska biskupinn [[Carlo Maria Vigano]], sem hafði sakað páfann um villutrú og harðstjórn, fyrir að hafna yfirvaldi páfa.<ref name=heimildin/> Frans lést þann 21. apríl árið 2025, annan í [[Páskar|páskum]]. Hann hafði glímt við erfið veikindi síðustu mánuði lífs síns og hafði dvalið á sjúkrahúsi vegna meðferðar við [[Berkjubólga|berkjubólgu]] í 38 daga skömmu fyrir andlát sitt.<ref>{{Vefheimild|titill= Frans páfi er látinn |dags= 21. apríl 2025 |skoðað= 21. apríl 2025 |útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|url=https://www.visir.is/g/20252716863d/frans-pafi-er-latinn|höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}</ref> Dánarorsök hans var [[heilablóðfall]] sem leiddi til þess að hann fór í [[hjartastopp]].<ref>{{Vefheimild|titill= Greint frá dánar­or­sök páfans |dags= 21. apríl 2025 |skoðað= 29. apríl 2025 |útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|url=https://www.visir.is/g/20252717077d/greint-fra-danarorsok-pafans|höfundur=Magnús Jochum Pálsson}}</ref> Útför hans fór fram þann 26. apríl og var sótt af rúmlega 250 þúsund manns.<ref>{{Vefheimild|titill= Yfir 250 þúsund manns við útför páfa |dags= 26. mars 2013 |skoðað= 29. apríl 2025 |útgefandi=[[mbl.is]]|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/04/26/yfir_250_thusund_manns_vid_utfor_pafa/}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Benedikt 16.]] | titill = [[Páfi]] | frá = [[13. mars]] [[2013]] | til = [[21. apríl]] [[2025]] | eftir = [[Leó 14.]]}} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{stubbur|æviágrip}} {{fd|1936|2025}} [[Flokkur:Argentínskir prestar]] [[Flokkur:Jesúítar]] [[Flokkur:Páfar 21. aldar]] 4unzvg7f3d7diizm09t3l4jw9o72lwf 1985131 1985086 2026-11-04T23:49:51Z TKSnaevarr 53243 1985131 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | nafn = Frans | mynd = Portrait of Pope Francis (2021) FXD.jpg | titill= [[File:Insigne Francisci.svg|Skjaldarmerki Frans páfa|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =[[19. apríl]] [[2013]] | stjórnartíð_end =[[21. apríl]] [[2025]] | forveri = [[Benedikt 16.]] | eftirmaður = [[Leó 14.]] | myndatexti1 = Frans árið 2021. | myndastærð = 250px | fæddur = {{fæðingardagur|1936|12|17}} | fæðingarstaður = [[Búenos Aíres]], [[Argentína|Argentínu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2025|4|21|1936|12|17}} | dánarstaður = [[Domus Sanctae Marthae]], [[Vatíkanið|Vatíkaninu]] | þjóderni = [[Argentína|Argentínskur]] | ríkisfang = [[Vatíkanið]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = FirmaPapaFrancisco.svg }} '''Frans''' ([[latína]]: ''Franciscus''; skírður '''Jorge Mario Bergoglio''' '''[[Jesúítareglan|SJ]]'''; [[17. desember]] [[1936]] – [[21. apríl]] [[2025]]) var [[páfi]] [[rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2013 til 2025. Hann var áður biskup í [[Búenos Aíres]] í [[Argentína|Argentínu]] og var fyrsti páfinn í yfir 1200 ár sem ekki kemur frá [[Evrópa|Evrópu]]. Hann valdi sér páfanafnið Frans til heiðurs [[Frans frá Assisí]]. ==Æviágrip== Jorge Bergoglio var af [[Ítalía|ítölskum]] ættum, en faðir hans hafði flutt til [[Argentína|Argentínu]] snemma á 20. öld.<ref>{{Vefheimild|titill= Nýr páfi er frá Argentínu |dags= 13. mars 2013 |skoðað= 23. apríl 2025 |útgefandi=[[mbl.is]]|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2013/03/13/nyr_pafi_er_fra_argentinu/}}</ref> Bergoglio fæddist í [[Búenos Aíres]] og vann í stuttan tíma sem efnafræðingur og dyravörður í næturklúbbi áður en hann hóf guðfræðinám. Hann átti við erfiða heilsu að glíma frá unga aldri eftir að annað [[lunga]]ð var fjarlægt úr honum vegna sýkingar.<ref name=blöndal/> Hann varð kaþólskur prestur árið 1969 og var héraðsforingi [[Jesúítareglan|Jesúítareglunnar]] í Argentínu frá 1973 til 1979. Bergoglio var leiðtogi argentínskra Jesúíta á tíma [[Skítuga stríðið|skítuga stríðsins]] í Argentínu þar sem herforingjastjórn landsins lét um 30.000 stjórnarandstæðinga sína „hverfa“. Gerðir hans í skítuga stríðinu reyndust í seinni tíð viðkvæmt málefni og Bergoglio sætti ásökunum um að hafa ekki gert nóg til að vernda presta undir sinni umsjá gegn ofríki herstjórnarinnar. Sér í lagi var umdeilt að Bergoglio vísaði árið 1976 tveimur prestum úr Jesúítareglunni fyrir „óhefðbundnar skoðanir“ rétt áður en herforingjastjórnin lét ræna þeim og myrða þá.<ref name=blöndal/> Eftir kjör Bergoglio til páfa árið 2013 sagði argentínski Nóbelsverðlaunahafinn [[Adolfo Pérez Esquivel]] að Bergoglio hefði skort hugrekki sem aðrir biskupar sýndu með því að styðja mannréttindabaráttuna á tíma einræðisins, en tók jafnframt fram að Bergoglio hefði aldrei verið bandamaður herforingjastjórnarinnar og að hann hefði gert það sem hann gat miðað við aldur sinn á þessum tíma.<ref>{{cite web|url=http://www.infonews.com/2013/03/14/politica-65343-bergoglio-no-fue-complice-directo-de-la-dictadura-pero-no-tuvo-el-coraje-para-acompanar-nuestra-lucha.php|title=Bergoglio no fue cómplice directo de la dictadura pero no tuvo el coraje para acompañar nuestra lucha|work=InfoNews|date=March 14, 2013|access-date=október 23, 2020|archive-date=júlí 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712223252/http://www.infonews.com/2013/03/14/politica-65343-bergoglio-no-fue-complice-directo-de-la-dictadura-pero-no-tuvo-el-coraje-para-acompanar-nuestra-lucha.php|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.elmundo.es/america/2013/03/14/argentina/1363278494.html El Nobel de la Paz Pérez Esquivel defiende al Papa durante la dictadura]. elmundo.es. 14. mars 2013.</ref> Bergoglio varð erkibiskup Búenos Aíres árið 1998 og var útnefndur [[kardináli]] árið 2001 af [[Jóhannes Páll 2.|Jóhannesi Pál 2.]] páfa. Sem kardináli var Bergoglio þekktur fyrir nægjusemi, bjó á fábrotinn máta og nýtti sér almenningssamgöngur frekar en einkabifreið.<ref name=blöndal>{{Tímarit.is|6041901|Málsvari lítilmagnans í páfastól|útgáfudagsetning=15. mars 2013|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Karl Blöndal|blaðsíða=26-27}}</ref> Bergoglio átti lengi í erjum við forsetahjónin [[Néstor Kirchner|Néstor]] og [[Cristina Fernández de Kirchner|Cristinu Kirchner]], sem hann gagnrýndi fyrir að leyfa fátækt að aukast í landinu. Árið 2004 deildi Bergoglio á „athyglissýki og upphrópunaryfirlýsingar“ stjórnarinnar. Samband hans við stjórnina var sérlega stirt í aðdraganda þess að lög voru sett sem heimiluðu [[hjónaband samkynhneigðra]] í landinu.<ref>{{Vefheimild|titill= Hver er Frans páfi? |dags= 15. mars 2013 |skoðað= 25. apríl 2025 |útgefandi=[[RÚV]]|url=https://nyr.ruv.is/oflokka-eldra-efni/hver-er-frans-pafi}}</ref> Þegar [[Benedikt 16.]] sagði af sér þann 28. febrúar 2013 var Bergoglio kjörinn eftirmaður hans þann 13. mars. Frans var ætíð rómaður fyrir hógværð sína, áherslu á miskunnsemi Guðs, baráttu gegn fátækt og stuðning við samræður á milli mismunandi trúarhópa. Nálgun hans á páfastól þótti alþýðlegri og óformlegri en hjá forverum hans. Til dæmis dvaldi hann í gestahíbýlunum í [[Domus Sanctae Marthae]] frekar en í páfaíbúðunum þar sem forverar hans bjuggu. Hann hélt auk þess upp á einfaldari og látlausari klæðaburð. Hann talaði fyrir því að kristnar kirkjur ættu að vera opnari og velkomnari. Hann studdi hvorki óheftan [[Kapítalismi|kapítalisma]],<ref name=dv>{{Tímarit.is|6424890|Kapítalisminn er „ný tegund ógnarstjórnar“|útgáfudagsetning=3. desember 2013|blað=''[[DV]]''|blaðsíða=18|höfundur=Jón Bjarki Magnússon}}</ref> [[Marxismi|marxisma]] né marxískar túlkanir á [[frelsunarguðfræði]]. Frans hélt sig við hefðbundin kaþólsk viðhorf gagnvart [[Fóstureyðing|fóstureyðingum]],<ref>{{Vefheimild|titill=Páfi líkir þungunarrofi við leigumorð|url=https://www.ruv.is/frett/pafi-likir-thungunarrofi-vid-leigumord|ár=2018|mánuður=10. október|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=13. október|útgefandi=RÚV}}</ref> samfélagskennslu, réttindum kvenna innan kirkjunnar og skírlífi presta. Hann sagði þó að það væri ekki sitt hlutverk að dæma samkynhneigt fólk sem þjónaði Guði.<ref name=dv/> Í október 2020 lýsti hann jafnframt yfir stuðningi við staðfesta samvist samkynhneigðra.<ref>{{Vefheimild|titill=Páfi fylgjandi staðfestri samvist samkynhneigðra |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/10/21/pafi_fylgjandi_stadfestri_samvist_samkynhneigdra/|ár=2020|mánuður=21. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=23. október|útgefandi=mbl.is}}</ref> Í desember 2023 veitti Frans kaþólskum prestum heimild til að blessa samkynja pör svo lengi sem greinamunur væri gerður á því og á eiginlegum hjónavígslum.<ref>{{Vefheimild|titill=Páfi leyfir prestum að blessa samkynhneigða – Ekki gifta samt|dags=18. desember 2023|skoðað=19. desember 2023|útgefandi=''[[DV]]''|url=https://www.dv.is/frettir/2023/12/18/pafi-leyfir-prestum-ad-blessa-samkynhneigda-ekki-gifta-samt/|höfundur=Kristinn H. Guðnason}}</ref> Frans var andsnúinnn [[Neyslusamfélag|neysluhyggju]], óábyrgri uppbyggingu og talaði fyrir því að hert væri á losun [[Gróðurhúsalofttegund|gróðurhúsalofttegunda]]. Frans lagði sitt af mörkum til að koma á endurreistu stjórnmálasambandi milli [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Kúba|Kúbu]]. Frá því hann gaf út ritið ''Amoris Laetitia'' (íslenska: „Gleði ástarinnar“) árið 2016 sætti Frans æ opinskárri gagnrýni af hálfu íhaldssamra kaþólikka. Í ritinu sagði Frans að kaþólskum prestum bæri að sýna fráskildu fólki meiri skilning og kærleik.<ref>{{Vefheimild|titill=Páfinn sýnir fráskildum skilning|url=http://www.vb.is/frettir/pafinn-synir-fraskildum-skilning/126770|ár=2016|mánuður=8. apríl|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=2. maí|útgefandi=''[[Viðskiptablaðið]]''}}</ref> Árið 2017 gagnrýndi Frans ónefnda „svikara“ sem hann sagði standa í vegi umbótum sínum innan stofnana kirkjunnar.<ref name=heimildin>{{Vefheimild|titill= Barátta Frans páfa gegn íhaldsöflum innan kirkjunnar |dags= 21. apríl 2025 |skoðað= 23. apríl 2025 |útgefandi=''[[Heimildin]]''|url=https://heimildin.is/grein/24392/baratta-frans-pafa-gegn-ihaldsoflum-innan-kirkjunnar/|höfundur=Clément Melki}}</ref> Árið 2019 gekk hópur 19 íhaldssamra biskupa svo langt að hvetja til þess að Frans yrði fordæmdur fyrir [[villutrú]].<ref>{{Vefheimild|titill=Conservatives want Catholic bishops to denounce pope as heretic|höfundur=Philip Pullella|url=https://www.reuters.com/article/us-pope-heresy/conservatives-want-catholic-bishops-to-declare-pope-a-heretic-idUSKCN1S73KE|ár=2019|mánuður=1. maí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=2. maí|útgefandi=''[[Reuters]]''|tungumál= enska}}</ref> Frans rak árið 2023 bandaríska biskupinn [[Joseph Strickland]], sem hafði gagnrýnt páfann án afláts fyrir meinta linkind gagnvart fóstureyðingum og of mikið umburðarlyndi gagnvart samkynhneigðum og fráskildu fólki. Næsta ár [[Bannfæring|bannfærði]] Frans ítalska biskupinn [[Carlo Maria Vigano]], sem hafði sakað páfann um villutrú og harðstjórn, fyrir að hafna yfirvaldi páfa.<ref name=heimildin/> Frans lést þann 21. apríl árið 2025, annan í [[Páskar|páskum]]. Hann hafði glímt við erfið veikindi síðustu mánuði lífs síns og hafði dvalið á sjúkrahúsi vegna meðferðar við [[Berkjubólga|berkjubólgu]] í 38 daga skömmu fyrir andlát sitt.<ref>{{Vefheimild|titill= Frans páfi er látinn |dags= 21. apríl 2025 |skoðað= 21. apríl 2025 |útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|url=https://www.visir.is/g/20252716863d/frans-pafi-er-latinn|höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}</ref> Dánarorsök hans var [[heilablóðfall]] sem leiddi til þess að hann fór í [[hjartastopp]].<ref>{{Vefheimild|titill= Greint frá dánar­or­sök páfans |dags= 21. apríl 2025 |skoðað= 29. apríl 2025 |útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|url=https://www.visir.is/g/20252717077d/greint-fra-danarorsok-pafans|höfundur=Magnús Jochum Pálsson}}</ref> Útför hans fór fram þann 26. apríl og var sótt af rúmlega 250 þúsund manns.<ref>{{Vefheimild|titill= Yfir 250 þúsund manns við útför páfa |dags= 26. mars 2013 |skoðað= 29. apríl 2025 |útgefandi=[[mbl.is]]|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/04/26/yfir_250_thusund_manns_vid_utfor_pafa/}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Benedikt 16.]] | titill = [[Páfi]] | frá = [[13. mars]] [[2013]] | til = [[21. apríl]] [[2025]] | eftir = [[Leó 14.]]}} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{stubbur|æviágrip}} {{fd|1936|2025}} [[Flokkur:Argentínskir prestar]] [[Flokkur:Jesúítar]] [[Flokkur:Páfar 21. aldar]] t25ry4r6s317htli4ecuphhxu7uillh 0 115545 1985168 1921783 2026-11-05T08:00:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985168 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Wall Street Sign NYC.jpg|thumb|Wall Street í New York-borg]] '''Áhættubréf''' (hávaxtaskuldabréf eða ruslskuldabréf) er [[skuldabréf]] sem [[Lánshæfismatsfyritæki|lánshæfismatsfyrirtæki]] meta í lágum fjárfestingarflokki. Þessi skuldabréf hafa meiri áhættu á vanskilum en gefa hærri ávöxtun en venjuleg skuldabréf til að vega upp á móti aukinni áhættu. == Bakgrunnur áhættubréfa == Til eru margar gerðir [[Skuldabréf|Skuldabréfa]] sem virka á misjafnan hátt. Þegar einstaklingar taka [[lán]] fá þeir skjal í hendurnar sem staðfestir að lán hafi verið tekið með samþykki um að lánið verði greitt til baka að fullu. Skuldabréf eru til dæmis gefin út þegar fólk tekur íbúðarlán. Þar kemur fram hversu hátt lánið er, hvað miklir vextir eru á láninu og hversu langur afborgunartíminn er. Einnig eru til [[ríkisskuldabréf]]. Ríkið gefur út bréfin og eru þar með að fá lánaðan pening hjá þeim sem kaupa þau. Slík bréf, líkt og önnur skuldabréf, bera vexti, hafa lánstíma og ákveðna lánsupphæð. Þannig virka kaup á ríkisskuldabréfum í raun eins og góð sparnaðarleið sem stendur einstaklingum, fyrirtækjum og jafnvel öðrum ríkjum til boða. Þeir sem fjárfesta í ríkisskuldabréfum lána því í raun ríkinu einhverja ákveðna upphæð og ávaxta hana yfir ákveðinn tíma. Einnig er hægt að kaupa bréf hjá sumum fyrirtækjum sem, líkt og ríkið, lofar að borga umrædda upphæð til baka eftir ákveðin tíma, auk þess sem bréfið hefur ávaxtað. Geta fyrirtækisins til að standa við loforð sitt veltur á [[lánshæfiseinkunn]]/áhættumati bréfsins. Hvort fyrirtækið standi í skilum við bréfhafa fer eftir því hvort það hafi tök á að borga skuld sína til baka.<ref>[http://www.attavitinn.is/peningar/ordabokin/skuldabref í Áttavitinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130217035154/http://www.attavitinn.is/peningar/ordabokin/skuldabref |date=2013-02-17 }}. Skoðað 15. mars 2013.</ref><ref>[http://www.m5.is/?gluggi=frodleikur#S í M5 – Miðpunktur Atvinnulífsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117173524/http://www.m5.is/?gluggi=frodleikur#S |date=2013-01-17 }}. Skoðað 15. mars 2013.</ref> Matsfyrirtækið [[Moody's]], ásamt fleirum, sér meðal annars um að meta fjárfestingar á borð við skuldabréf. Þá er vanskilahætta fyrirtækja ákvörðuð með einhvers konar lánshæfiskerfi. Ef útgefandi skuldabréfs borgar ekki á tilskildum tíma hefur það áhrif á lánshæfiseinkunn skuldabréfsins þar sem kerfið er byggt á einmitt þessari áhættu. Lánshæfiseinkunn skuldabréfa eru frá skalanum AAA en það eru bréf sem munu ólíklega fara í vanskil, til „D“ fyrir þau sem munu pottþétt gera það. Áhættubréf, stundum kölluð ruslbréf, hafa einkunnina BB eða lægra. Áhættubréf draga nafn sitt af því hversu mikil áhætta getur skapast ef verslað er með slík bréf. Sökum mikillar vanskilahættu teljast viðskipti með áhættubréf til [[spákaupmennska|spákaupmennsku]]. Flestir fjárfestar vilja síður kaupa slík bréf en þar sem bréf þessi hafa mjög háa vexti getur það reynst ágætlega. Þrátt fyrir vanskil geta áhættubréf mögulega haldið verðmæti sínu.<ref>[http://news.morningstar.com/classroom2/course.asp?docId=5401&page=2&CN=COM í Morning Star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130415102701/http://news.morningstar.com/classroom2/course.asp?docId=5401&page=2&CN=COM |date=2013-04-15 }}. Skoðað 12. mars 2013.</ref><ref>[http://www.moneycrashers.com/high-yield-junk-bonds/ í Money Crashers]. Skoðað 15. mars 2013.</ref> == Saga áhættubréfa == Áhættubréf urðu vinsælasta fjárfestingin á Wall Street á níunda áratugnum. Þrátt fyrir að áhættubréf hafi verið til lengi þá var það ekki fyrr en um byrjun 9. áratugarins sem þau urðu gríðarlega vinsæl. Og ekki lengi, því eins og sagan segir okkur, þá eru endurteknar bólur og hrun með þessar tegundir bréfa. Aðrar bólur fyrir utan bóluna á 8. áratugnum áttu sér stað á árabilunum 1912 – 1919 og aftur nokkrum árum seinna frá 1928 – 1931. Bólan á áttunda áratugnum var þó sú stærsta, hafði mikil áhirf og lifði lengst, frá 1977 en hrundi tólf árum seinna, árið 1989. Þá má rekja áhættubréf aftur um hundruði ára, allt til 17. aldarinnar.<ref>[http://money.howstuffworks.com/personal-finance/financial-planning/junk-bond1.htm í How Stuff Works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404073409/http://money.howstuffworks.com/personal-finance/financial-planning/junk-bond1.htm |date=2013-04-04 }}. Skoðað 15. mars 2013.</ref> === Michael Milken === [[Mynd:Michael Milken 1.jpg|thumb|Michael Milken]] Michael Miklen vann fyrir fjárfestingarbankann Drexel Burnham Lambert og hann var fljótur að átta sig á gríðarlegum fjárhagsmöguleikum sem kom með rise í áhættubréfum á níunda áratugnum. Hann trúði statt og stöðugt að ávinningur áhættubréfa var meiri en líkurnar á vanskilum og með því að ráðleggja bréfaútgefundum (bond issuers) og fjárfestum að nýta sér þau til fulls, gerði hann bréfin gríðarlega vinsæl. Milken varð einn af ríkustu mönnum í heimi vegna brasks síns með áhættubréf. Hann var dæmdur í tíu ára fangelsi fyrir innherjaviðskipti og verðbréfafalsanir og þurfti að borga háar skuldir. Milken fékk þá einnig lífstíðarbann frá verðbréfaviðskiptum og hefur síðan þá snúið sér að lyfjarannsóknum og hefur verið kallaður „Maðurinn sem breytti lækningum“.<ref>[http://money.howstuffworks.com/personal-finance/financial-planning/junk-bond1.htm í How Stuff Works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404073409/http://money.howstuffworks.com/personal-finance/financial-planning/junk-bond1.htm |date=2013-04-04 }}. Skoðað 15. mars 2013.</ref> == Áhætta og aðrir mikilvægir þættir == Þegar kemur að því að fjárfesta í áhættubréfum er mikilvægt að gera sér grein fyrir þeirri áhættu sem slíkri fjárfestingu fylgir, sér í lagi ef [[vanskil]] eiga sér stað en þá stendur skuldabréfaútgefandinn ekki í skilum og þú færð peningana þína aldrei aftur. Einnig er mikilvægt að átta sig á því hvað verið er að fara út í vegna þess að áhættubréf eru flókin fyrirbæri sem krefjast sérlega góðrar kunnáttu, einkum þekkingu á sértækri lánshæfni. Þess vegna eru [[stofnanafjárfestir|stofnanafjárfestar]] ráðandi á markaðnum, umfram almenna fjárfesta þrátt fyrir að einstaka auðjöfrar og áhugasamir einstaklingar fjárfesti beint í áhættubréfum. Eini möguleikinn fyrir almenning til að fjárfesta í áhættubréfum er í gegnum svokallaða áhættuskuldabréfasjóði. Með því getur fólk verið öruggt um að það séu sérfræðingar, sem hugsa vel um fjárfestinguna þína sem fylgjast með breytingum á virði áhættubréfa allan liðlangan daginn. Annar kostur áhættuskuldabréfasjóða er sá að fólk dregur úr áhættunni sem það tekur með því að dreifa fjárfestingunum sínum á margar ólíkar fjárfestingar. Auk þessa er brýnt að fylgjast vel með dreifni ávöxtunar á milli áhættuskuldabréfa og bandarískra ríkisskuldabréfa. Ef litið er til sögunnar eru áhættuskuldabréf með 4-6% hærri ávöxtun en bandarísk ríkisskuldabréf. Ef ávöxtunin fer undir 4% er óskynsamlegt að fjárfesta í áhættuskuldabréfinu.<ref>[http://www.investopedia.com/articles/02/052202.asp#axzz2NRe0YgLV“ í Investopedia]. Skoðað 19. mars 2013.</ref> [[Fátækt]] hagkerfi og hækkandi [[vextir]] geta dregið úr ávöxtun skuldabréfa, ef vextir hækka þá lækkar verð skuldabréfa. Áhættuskuldabréf fylgja vanalega langtíma vöxtum.<ref>[http://www.investopedia.com/articles/bonds/05/junkbondrisk.asp#axzz2NRdd9Op4“ í Investopedia]. Skoðað 19. mars 2013.</ref> Að lokum er mikilvægt að skoða vel grunnvaxtaálag áhættuskuldabréfa. Upplýsingar um það er að finna á netsíðum lánshæfismatsfyrirtækja á borð við [[Moody's]] og [[Standard's and Poor's]].<ref>[http://www.investopedia.com/articles/02/052202.asp#axzz2NRe0YgLV“ í Investopedia]. Skoðað 19. mars 2013.</ref> === Lánshæfismat === Áðurnefnd fyrirtæki, Moody's og Standard's and Poor's hafa sérstakan hátt á því hvernig þau meta áhættu áhættubréfa en öllum skuldabréfum er skipt í tvo flokka eftir lánshæfi þeirra: Fjárfestingarflokkur og áhættubréf. Fyrirtæki sem eru örugg fjárfesting hafa hátt lánshæfismat á meðan áhættusöm fyrirtæki hafa lágt lánshæfismat. {| class="wikitable" |- ! Moody/'s !! Standard and Poor/'s !! Flokkur !! Áhætta |- | Aaa || AAA || Fjárfesting || Minnsta áhætta |- | Aa || AA || Fjárfesting || Lítil áhætta |- | A || A || Fjárfesting || Lítil áhætta |- | Baa || BBB || Fjárfesting || Meðaláhætta |- | Ba, B || BB, B || Áhætta/Rusl || Mikil áhætta |- | Caa/Ca/C || CCC/CC/C || Áhætta/Rusl || Mest áhætta |- | C || D || Áhætta/Rusl || Í vanskilum |} Hér má sjá töflu sem sýnir mismunandi lánshæfismat á skuldabréfum. Skuldabréf í fjárfestingaflokki eru gefin út af lánveitendum sem teljast áhættulitlir eða með meðaláhættu. Skuldabréfin fá þá einkunnina AAA til BBB. Ávöxtun þessara skuldabréfa er yfirleitt ekki mikil en hættan á því að lántakandinn lendi í vanskilum á vaxtagreiðslum lánveitanda er mun minni. Áhættubréf veita skuldabréfahöfum mun hærri ávöxtun vegna þess að lántakendur hafa yfirleitt enga aðra kosti. Lánshæfismat þeirra er lágt og gerir þeim erfiðara að afla fjár með ódýrum hætti. Áhættubréfum er yfirleitt gefin einkunnin BB/BA eða lægri.<ref>[http://www.investopedia.com/articles/02/052202.asp#axzz2NRe0YgLV“ í Investopedia]. Skoðað 19. mars 2013.</ref> === Flokkun áhættubréfa === Áhættubréf er hægt að flokka í tvennt. Annars vegar eru það „fallnir englar“ og hins vegar eru það „rísandi stjörnur“. Fallinn engill er skuldabréf sem áður hefur verið örugg fjárfesting með lítilli sem enginni áhættu en hefur síðan fallið niður í stöðu áhættubréfs vegna lélegs/lágs lánshæfismats fyrirtækisins sem gaf út skuldabréfin. Rísandi stjörnur eru aftur á móti andstæða fallinna engla, skuldabréf frá útgáfufyrirtækjum sem eru með vaxandi/aukið lánshæfismat. Rísandi stjörnur geta verið metnar sem áhættubréf en seinna meir þróast yfir í fjárfestingarflokk.<ref>[http://www.investopedia.com/articles/02/052202.asp#axzz2NRe0YgLV“ í Investopedia]. Skoðað 19. mars 2013.</ref> == Kostir og gallar == === Kostir áhættubréfa === # Hærra hlutfall af tekjum. Sumum þykir þetta góð leið til að fá hærri ávöxtun af föstum tekjum. # Verðmæti bréfsins getur hækkað. Ef óvissa ríkir um að eitthvert tiltekið fyrirtæki sé að fá þá lánshæfiseinkunn sem það á skilið og muni gera það gott í framtíðinni, gæti það reynst góð fjárfesting. # Hafa forgang fram yfir hlutabréf í gjaldþrotaskiptum. Margir halda því fram að kaup á áhættubréfum sé slæmt, því ef fyrirtækið sem um ræðir fer í vanskil þá mun bréfið verða verðlaust. Það sem fólk áttar sig ekki á er að kaup á áhættubréfum er mun öruggara en að kaupa hlutabréf hjá sama fyrirtæki. Ef svo óheppilega vill til að fyrirtækið fer í vanskil þá er enn þá möguleiki á að fá greitt úr þrotabúinu þar sem bréfhafar skuldabréfa hafa forgang yfir þá sem eiga hlutabréf í gjaldþrotaskiptum. # Tekjur gera verið mun traustari en af hlutabréfum. Tekjur sem skapast af skuldabréfum verða stöðugar, það er að segja ef umrætt fyrirtæki fer ekki í vanskil. # Áhættubréf í fyrirtækjum sem þrífast á samdrætti gæti verið vanmetið. Sum fyrirtæki þrífast í raun í kreppu, slík fyrirtæki eru oft metin áhættusöm. Í sannleika sagt þurfa þessi fyrirtæki ekki að vera neitt áhættumeiri en mikilsmetin fyrirtæki sem þrífast vel í þenslu. === Gallar áhættubréfa === # Mikil vanskilahætta. Áhættubréf eru gefin út þegar líkur á vanskilum eru talin hærri en hjá samskonar fyrirtækjum. Áhættufælnir fjárfestar forðast áhættubréf eins og heitan eldinn því vanskil getur þýtt að þeir tapi allri fjárfestingunni. # Minna flæði. Margir fjárfestar eru tregir að festa kaup á áhættubréfum þar sem erfitt getur verið að endurselja þau sökum slæms orðspors. # Verðlag verður fyrir áhrifum af breytingum á lánshæfiseinkunn. Líkt og bætt lánshæfi fyrirtækja getur hækkað verð á skuldabréfum getur lækkandi lánshæfi að sama skapi þýtt að verðmæti skuldabréfa hríðfalli. # Verðlag verður fyrir áhrifum af vöxtum. Öll skuldabréf verða fyrir áhrifum af breyttum vöxtum. Núgildandi bréf munu falla í verði ef vextir hækka og á móti verða verðmætari ef vextir lækka. # Verð getur lækkað samhliða samdrætti. Þegar kreppir að hafa fjárfestar tilhneigingu til að framkvæma áhættuminni fjárfestingar með hluti eins og fé, gull eða örugg skuldabréf (investment-grade bonds). Þegar hagkerfið fer á hliðina geta áhættubréf átt erfitt uppdráttar þar sem þau eru þegar álitin áhættusöm og geta orðið enn áhættumeiri í slíkum aðstæðum. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = High-yield debt | mánuðurskoðað = 20. mars | árskoðað = 2013}} [[Flokkur:Hagfræði]] [[Flokkur:Viðskiptafræði]] ps5c5z6lz94ge9610y004fxjp3da5ha 0 115661 1985166 1832613 2026-11-05T07:15:08Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985166 wikitext text/x-wiki '''Vilborg Arna Gissurardóttir''' (f. 1980) er íslenskur ævintýramaður og [[pólfari]], [[ferðamálafræði]]ngur að mennt. Hún hóf göngu sína að [[Suðurpóllinn|Suðurpólnum]] um miðjan nóvember [[2012]], eins síns liðs, og komst þangað [[17. janúar]] [[2013]] eftir 60 daga göngu.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/oflokka-eldra-efni/vilborg-arna-komst-a-sudurpolinn|title=Vilborg Arna komst á Suðurpólinn|date=2013-01-18|website=www.ruv.is|access-date=2023-10-10}}</ref> Árið 2017 komst Vilborg á hátind [[Mount Everest|Everest-fjall]]s fyrst íslenskra kvenna.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/05/21/vilborg_a_toppi_veraldar/|title=Vilborg á toppi veraldar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2023-10-10}}</ref> == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20130425053040/http://www.vilborg.is/ Heimasíða Vilborgar Örnu] [[Flokkur:Íslenskir heimskautafarar]] [[Flokkur:Íslenskir fjallgöngumenn]] {{f|1980}} {{Stubbur}} [[Flokkur:Íslenskar konur]] 34fwplewcheid6x3tmtmlhv4bu2pel3 0 120141 1985139 1956005 2026-11-05T01:16:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985139 wikitext text/x-wiki {{Samtök |nafn= Samtökin '78 |stofnað= {{start date and age|1978|5|9}} |forseti= Bjarndís Helga Tómasdóttir |varaforseti= Hrönn Svansdóttir |framkvæmdastjóri= Daníel E. Arnarsson |heimilisfang= Suðurgata 3, 101 Reykjavík |netfang= skrifstofa@samtokin78.is |vefsida= [https://samtokin78.is/ www.samtokin78.is] |merki=Samtokin-78 isl Portorate RGB.png}} '''Samtökin '78''' eru hagsmunasamtök [[hinsegin]] fólks á [[Ísland|Íslandi]]. Þau voru upphaflega sett á laggirnar árið [[1978]] sem umræðuvettvangur fyrir [[Samkynhneigð|samkynhneigða]] og jafnframt sem vettvangur til að vinna að réttindum þeirra, en ná nú yfir réttindi alls hinsegin fólks.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://otila.is/samfelagid/samtok-hinsegin-folks-a-islandi/samtokin-78/|title=Samtökin '78|website=Hinsegin frá Ö til A|language=is|access-date=2025-06-03}}</ref> Þau beita sér fyrir því að efla opinbera umræðu um hinsegin fólk og berjast gegn [[Fordómar|fordómum]] og [[mismunun]] af hvaða toga sem er. Þetta gera þau meðal annars með því að standa fyrir fræðslu og vitundarvakningu í þjóðfélaginu, halda ráðstefnur og viðburði, og gefa út fræðsluefni.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://samtokin78.is/|title=Forsíða|website=Samtökin '78|language=is|access-date=2025-06-03}}</ref> Þá beita Samtökin '78 sér einnig fyrir lagalegum réttindum hinsegin fólks og fylgjast grannt með framgangi laga og reglugerða sem varða málefni þeirra. Þau hafa verið drifkrafturinn að baki mörgum mikilvægum lagabreytingum á Íslandi sem hafa bætt réttindi hinsegin fólks til muna. Þar má nefna lögleiðingu [[Hjónaband samkynhneigðra|samkynhneigðra hjónabanda]] og réttindi [[Trans fólk|trans fólks]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/erindi/135/135-2745.pdf|titill=Umsögn um frumvarp um breytingu á lögum um staðfesta samvist, nr. 87/1996, með síðari breytingum.|útgefandi=Alþingi|mánuður=13.maí|ár=2008}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://samtokin78.is/starfsemin/lagaleg-rettindi/|title=Lagaleg réttindi|website=Samtökin '78|language=is|access-date=2025-06-03}}</ref> Auk þess veita Samtökin '78 einstaklingum og fjölskyldum innan hinsegin samfélagsins stuðning og ráðgjöf. Þau veita ókeypis ráðgjöf og bjóða upp á vettvang fyrir fólk að hittast og miðla reynslu sinni. Þau gegna því lykilhlutverki í að skapa samheldni og styðja við velferð hinsegin fólks á Íslandi.<ref name=":1" /> == Saga == === 1970-1979 === Samtökin '78 voru stofnuð þann [[9. maí]] 1978 í [[Reykjavík]]. [[Hörður Torfason]] var meginaflið á bak við stofnun félagsins en hann boðaði sjálfur stofnfundinn í maí 1978. Nafn félagsins var myndað að fyrirmynd danskra samtaka samkynhneigðra, ''Forbundet af 1948''.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://svonafolk.is/1970-1979/|title=1970 – 1979 – Svona fólk|language=|access-date=2025-06-13}}</ref> Að honum meðtöldum sátu alls 12 karlmenn stofnfund félagsins þ. á m. Heimir Guðmundsson, Þórhallur Tryggvason og [[Guðni Baldursson]].<ref>{{Greinarheimild||höfundur=Þóra Kristín Ásgeirsdóttir|grein=Þrjátíu Ára Stríðið|titill=30 ára afmælisrit Samtakanna '78|útgefandi=Samtökin '78|ár=2008|blaðsíðutal=26-27|ISBN=}}</ref> Guðni Baldursson var kjörinn fyrsti formaður Samtakanna '78 á fundinum og gegndi hann því embætti á árunum 1978–1986.<ref>https://gayiceland.is/2017/gudni-baldursson-memoriam/</ref> Samtökin leigðu pósthólf sem þau nýttu sér til að senda pólitísk fréttabréf til félagsmanna sinna, sem voru u.þ.b. 20 karlmenn á sínum tíma.<ref name=":2" /> Samtökin fóru mjög leynt með starfsemi sína í upphafi. Þau merktu til dæmis öll fundargögn stjórnarmanna með sérstöku félaganúmeri svo auðvelt væri að rekja hvernig sem gögnum kynni að leka í fjölmiðla.<ref name=":2" /> Ragnhildur Sverrisdóttir markaði tímamót í sögu samtakanna. Hún gekk í þau árið 1979, ári eftir stofnum þeirra, og varð fyrsta konan sem settist í stjórn samtakanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/eldra-folk-vill-ekki-urfa-a-hrokklast-aftur-inn-i-skapinn/|title=Eldra fólk vill ekki þurfa að hrökklast aftur inn í skápinn|website=Fréttablaðið|archive-url=https://vefsafn.is/is/20211026212148/https://www.frettabladid.is/lifid/eldra-folk-vill-ekki-urfa-a-hrokklast-aftur-inn-i-skapinn/|archive-date=26.10.2021|access-date=2025-06-13}}{{cbignore}}</ref> ==== Umfjöllun um samkynhneigð í fjölmiðlum og baráttan fyrir sjálfsmynd ==== Á fyrstu árum Samtakanna '78 kom upp alvarlegt ágreiningsmál er félagið hugðist auglýsa félagsfund í [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], á einu rásinni sem þá var til. Auglýsingin átti að hljóða svo: „Lesbíur, hommar! Munið félagsfundinn í kvöld!“ Útvarpsstjórnendur neituðu hins vegar að birta auglýsinguna á þeim forsendum að orðin „hommar“ og „lesbíur“ stríddu gegn „almennum smekk og velsæmi.“<ref name=":5">{{Timarit|7299653|Hreinleiki og vald|blað=Samtökin '78 - Samtakafréttir|höfundur=Þorvaldur Kristinsson|blaðsíða=9|útgáfudagsetning=01.12.1999}}</ref> Þessi afstaða útvarpsins var kveikjan að mikilvægri deilu um sjálfsmynd og orðfæri. Samkynhneigðir einstaklingar höfðu sjálfir valið sér þessi heiti, „hommi“ og „lesbía“, sem gegndu lykilhlutverki í nýrri sjálfsvitund þeirra og réttindabaráttu. Þau voru þeim tömust og komu innan frá, öfugt við eldri og oft niðrandi hugtök.<ref name=":5" /> Samtökin '78 túlkuðu afstöðu Ríkisútvarpsins sem neitun valdhafa á að viðurkenna homma og lesbíur sem fullgildan þjóðfélagshóp. Þessi afstaða var talin stinga í stúf við þær hugmyndir sem voru ríkjandi um íslenskan „hreinleika“ og ógnaði glansmyndinni af þjóðinni og menningu hennar. Í raun voru orðin „hommar“ og „lesbíur“ skilgreind sem „óhreinindi“ í huga þeirra sem sátu í valdastólum og ögruðu hefðbundnum hugmyndum.<ref name=":5" /> Það var ekki fyrr en með útbreiðslu [[Alnæmi|eyðni]] (AIDS) að ísinn var brotinn. Sjúkdómurinn neyddi þjóðfélagið til að horfast í augu við og ræða opinberlega um tilvist samkynhneigðra, sem leiddi til þess að umræðan um stöðu homma og lesbía komst loks í sviðsljósið, utan við þær „hreinu“ skorður sem áður höfðu verið settar.<ref name=":5" /> Þessi deila um orðfæri stóð þó yfir lengi. Það var ekki fyrr en á árunum 1991-1992 sem breyting varð á. Þegar nýr starfsmaður hóf störf hjá Ríkisútvarpinu á auglýsingadeild, á sama tíma og málfarsráðunautur, sem áður hafði bannað notkun orðanna, var fjarverandi vegna veikinda, gafst tækifæri til að koma á breytingum. Yfirmaður auglýsingadeildarinnar, Baldur Jónasson, féllst á að leyfa auglýsingu með orðunum „lesbíur“ og „hommar“. <ref>{{Cite web|url=https://svonafolk.is/hommi-og-lesbia-a-ruv-i-fyrsta-sinn/|title=HOMMI OG LESBÍA Á RÚV Í FYRSTA SINN – Svona fólk|language=|access-date=2025-06-13}}</ref> {{Tilvitnun|Lesbíur, hommar, munið fjölskyldukaffið á sunnudaginn.|Gerður G. Bjarklind (Fyrsta slíka auglýsingin)}} === 1980-1989 === Þann [[13. júlí]] [[1980]] héldu Samtökin '78 sitt fyrsta opinbera ball á skemmtistaðnum Manhattan í [[Kópavogur|Kópavogi]]. Viðburðurinn vakti mikla athygli og var talinn einstaklega vel heppnaður, þrátt fyrir að lögreglan hafi þurft að slíta honum klukkan eitt um nótt þar sem gleymst hafði að sækja um framlengingarleyfi fyrir skemmtunina. Ballið var þá einstætt á Íslandi og laðaði að sér fólk á öllum aldri. Guðni Baldursson lýsir í afmælisriti Samtakanna '78 hvernig einn félagi, fæddur árið 1909, klæddist gömlum samkvæmisfötum frá millistríðsárunum og flutti eigin revíusöngva, sem bætti við stemningu kvöldsins.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://svonafolk.is/1980-1989/|title=1980 – 1989 – Svona fólk|language=|access-date=2025-06-13}}</ref> Í kjölfar skemmtunarinnar kom upp ágreiningur innan samtakanna. Einhverjir höfðu gert samkomulag við tímaritið ''Samúel'' um birtingu mynda frá ballinu, og birtust þær myndir snemma árs [[1982]]. Þetta reyndist vera viðkvæmt mál þar sem margir félagsmenn voru ekki tilbúnir til að birta opinberlega myndir af sér á samkomu samkynhneigðra. Deilurnar vegna myndbirtingarinnar bárust í fjölmiðla og leiddu að lokum til þess að tveimur félagsmönnum var vísað úr Samtökunum '78.<ref name=":3" /> „Úr felum“ var fyrsta prentútgáfan um málefni samkynhneigðra sem dreift var opinberlega á Íslandi, af Samtökunum '78 árið [[1981]].<ref name=":3" /><ref>{{Timarit|2467641|Úr felum — nýtt blað Samtakanna 78|blað=Dagblaðið Vísir|blaðsíða=5|útgáfudagsetning=09.10.1982}}</ref> {{Tilvitnun|Við lesbíur og hommar á Íslandi viljum miðla þekkingu á málefnum okkar til alls samfélagsins, svo að það öðlist skilning á þeim – og á því, að við erum eðlilegur hluti af samfélaginu.|Samtökin '78 í fyrsta tölublaði útgáfunnar}} Árið [[1982]] skipulögðu Samtökin '78 sín fyrstu [[mótmæli]]. Megintilgangurinn var að vekja athygli á og mótmæla því misrétti sem hommar og lesbíur máttu sæta á Íslandi. Slík opinber framkoma krafðist þá mikils hugrekkis, enda fólst í henni að opinbera samkynhneigð sína á almennum vettvangi á tímum þegar það var enn mjög viðkvæmt.<ref name=":3" /> [[Lana Kolbrún Eddudóttir]] var fyrsta konan til að gegna formennsku í Samtökunum ʼ78, árin [[1989]]<nowiki/>-1990.<ref>{{Cite web|url=https://svonafolk.is/lana-2/|title=LANA – Svona fólk|language=|access-date=2025-06-15}}</ref> === 1990-1999 === [[Margrét Pála Ólafsdóttir]] markaði nýtt tímabil þegar hún tók við formennsku Samtakanna '78 árið [[1993]]. Hún efldi sýnileika samtakanna verulega, færði baráttuna meira út á við, tók virkan þátt í umræðum í fjölmiðlum, rökræddi opinberlega við fulltrúa [[Kristni|kristilegra]] hópa og skipulagði borgarafund á [[Hótel Borg]].<ref name=":4">{{Cite web|url=https://svonafolk.is/1990-1999/|title=1990 – 1999 – Svona fólk|language=|access-date=2025-06-13}}</ref> Árið 1999 héldu Samtökin '78 Hinsegin helgi í lok júní sem markaði mikil tímamót. Augljóst var að hugarfarsbreyting hafði átt sér stað í samfélaginu, en um 1.500 manns mættu á útitónleika á [[Ingólfstorg|Ingólfstorgi]], og voru flestir þeirra [[Gagnkynhneigð|gagnkynhneigðir]]. Auk tónleika var boðið upp á málþing, dansleiki og ýmsar aðrar skemmtanir til að minnast [[Stonewall-uppþotin|Stonewall-uppþotanna]]. Í kjölfarið voru menn farnir að ræða möguleikann á að ganga niður [[Laugavegur|Laugaveginn]].<ref name=":4" /> === 21. öld === Samtökin '78 einbeittu sér lengi vel eingöngu að málefnum samkynhneigðra en undir lok 20. aldar urðu mikil straumhvörf. Árið 1993 sagði hópur félagsmanna sig úr samtökunum eftir að aðalfundur hafnaði tillögu um að veita tvíkynhneigðum aðild. Þessi hópur stofnaði þá „Félagið – réttindafélag tvíkynhneigðra og samkynhneigðra“, en félagið lognaðist út af árið [[2007]] þegar Samtökin '78 ákváðu loks að opna fyrir aðild tvíkynhneigðs fólks. Árið [[2010]] samþykkti aðalfundur Samtakanna '78 að veita trans fólki aðild að félaginu og í framhaldi var undirskrift Samtakanna ’78 breytt úr „félag lesbía og homma á Íslandi“ í „félag hinsegin fólks á Íslandi“, til að styrkja samstöðu félagsmanna og gera fólki kleift að finna sér stað á eigin forsendum.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://otila.is/grunnurinn/hinsegin/|title=Hinsegin|website=Hinsegin frá Ö til A|language=is|access-date=2025-06-13}}</ref> Árið 2016 olli aðildarumsókn [[BDSM á Íslandi|BDSM-samtakanna]] miklum deilum innan Samtakanna '78. Í mars það ár var haldinn aðalfundur þar sem aðildin var samþykkt, en sá fundur var síðar dæmdur ógildur og endurtekinn.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016492552d/stora-bdsm-malid-getum-vid-ekki-vid-unnt-folki-thess-sama-og-vid-bordumst-sjalf-fyrir-til-handa-okkur-|title=Stóra BDSM-málið: „Getum við ekki við unnt fólki þess sama og við börðumst sjálf fyrir til handa okkur?“ - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2016-11-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-13}}</ref> Í september sama ár var haldinn nýr aðalfundur þar sem aðildin var aftur samþykkt með 179 atkvæðum gegn 127, en þrír skiluðu auðu.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016492453d/bdsm-faer-adild-ad-samtokunum-78|title=BDSM fær aðild að Samtökunum '78 - Vísir|last=þorkelsdóttir|first=nína hjördís|date=2016-11-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-13}}</ref> Þrátt fyrir þessa niðurstöðu varð hún þess valdandi að mikið af eldri kynslóð samkynhneigðra sagði skilið við Samtökin '78, þar á meðal stofnandinn Hörður Torfason og nokkrir fyrrverandi formenn, eins og [[Þorvaldur Kristinsson]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/samtokin-78-skuldi-tveimur-kynslodum-afsokun/|title=Samtökin '78 skuldi tveimur kynslóðum afsökun - RÚV.is|date=2019-10-29|website=RÚV|access-date=2025-06-13}}</ref> Þann [[27. júní]] 2021 var [[Jóhanna Sigurðardóttir]] sæmd heiðursmerki Samtakanna '78 fyrir baráttu fyrir réttindum hinsegin fólks, en hún var fyrsti opinberlega samkynhneigði forsætisráðherra í heiminum og fyrsta konan til að gegna því embætti á Íslandi.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2021-06-27-johanna-sigurdardottir-saemd-heidursmerki-samtakanna-78/|title=Jóhanna Sigurðardóttir sæmd heiðursmerki Samtakanna '78 - RÚV.is|date=2021-06-27|website=RÚV|access-date=2025-06-14}}</ref> ==== Regnbogamessa í Fríkirkjunni ==== Þann 27. júní 2010 stóðu Samtökin '78 fyrir Regnbogamessu í [[Fríkirkjan í Reykjavík|Fríkirkjunni í Reykjavík]] til að fagna gildistöku nýrra einhjúskaparlaga sem heimiluðu [[hjónaband]] óháð [[kynhneigð]].<ref name=":6">{{Timarit|6374766|Jóhanna gekk að eiga Jónínu|blað=Dagblaðið Vísir|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|blaðsíða=9|útgáfudagsetning=28.06.2010}}</ref> Jóhanna Sigurðardóttir, þáverandi [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]], og [[Jónína Leósdóttir]], sem höfðu áður verið í [[Samvist|staðfestri samvist]], gengu í hjónaband sama dag og lögin tóku gildi og nýttu sér þar með hin nýfengnu réttindi. Jóhanna sendi kveðju á messuna þar sem hún óskaði þjóðinni til hamingju með þessi tímamót í mannréttindabaráttu samkynhneigðra. [[Ragna Árnadóttir]], þáverandi [[Dómsmálaráðherra Íslands|dómsmálaráðherra]], flutti einnig ávarp og sagði lagabreytingarnar fela í sér brýna réttarbót í málefnum samkynhneigðra.<ref name=":6"/> Við athöfnina voru mannréttindaverðlaun Samtakanna '78 veitt til nærri 100 [[Prestur|presta]] og [[Guðfræði|guðfræðinga]] [[Íslenska þjóðkirkjan|Þjóðkirkjunnar]] og fríkirkna fyrir stuðning þeirra. Einnig hlutu þau [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] og Þorvaldur Kristinsson verðlaunin fyrir framlag sitt til réttindabaráttu hinsegin fólks.<ref>{{Vefheimild|url=https://gamli.samtokin78.is/wp-content/uploads/2018/11/arsskyrsla_2010-2011_web.pdf|titill=Afmælishátíð 27. Júní - Starfsskýrsla 2010 - 2011|útgefandi=Samtökin '78|mánuður=11. mars|ár=2011}}</ref> ==== „Samviskufrelsi“ presta þjóðkirkjunnar ==== Árið 2015 olli svokallað „samviskufrelsi“ presta innan Þjóðkirkjunnar miklum deilum.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2015896362d/samtokin-78-vilja-fara-i-mal-vegna-kirkjunnar|title=Samtökin 78 vilja fara í mál vegna kirkjunnar - Vísir|last=Sigurbjörnsson|first=Kristjana Björg Guðbrandsdóttir,Stefán Rafn|date=2015-09-24|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-14}}</ref> [[Andrés Ingi Jónsson]] spurði ráðuneytið um rétt presta til að neita samkynhneigðum um vígslu.<ref name=":8" /><ref name=":9">{{Vefheimild|url=https://samtokin78.is/wp-content/uploads/2020/05/arsskyrsla_2015-2016_web.pdf|titill=„Samviskufrelsi“ presta þjóðkirkjunnar - Starfsskýrsla 2015-2016|útgefandi=Samtökin '78|mánuður=5. mars|ár=2016}}</ref> Biskupsstofa svaraði að prestar þyrftu ekki að gifta pör gegn vilja sínum, þó engar reglur bönnuðu mismunun. Samtökin '78 og lögfræðingar þeirra kölluðu þetta mismunun og vísuðu í dóm [[Mannréttindadómstóll Evrópu|Mannréttindadómstóls Evrópu]]. Þau hótuðu málsókn.<ref name=":9" /><ref name=":8" /> Í kjölfarið, árið 2016, afneituðu ráðherra og biskup „samviskufrelsinu“ og árið 2020 bað biskup, [[Agnes M. Sigurðardóttir]], formlega afsökunar á fordómum kirkjunnar gagnvart hinsegin fólki.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20201999229d/afsokunarbeidni-thjodkirkjunnar-hefur-mikla-thydingu|title=Afsökunarbeiðni Þjóðkirkjunnar hefur mikla þýðingu - Vísir|last=Sigurðardóttir|first=Elísabet Inga|date=2020-08-08|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-14}}</ref><ref name=":9" /> ==== Hýryrði ==== Í ágúst 2015 efndu Samtökin '78 til nýyrðasamkeppni sem bar heitið Hýryrði 2015.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20151565957d/samtokin-78-efna-til-nyyrdasamkeppni-i-hinsegin-ordafordanum|title=Samtökin '78 efna til nýyrðasamkeppni í hinsegin orðaforðanum - Vísir|last=Pálsson|first=Stefán Árni|date=2015-05-08|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-14}}</ref> Markmiðið var að íslenska hinsegin orðaforða. Almenningi var boðið að senda inn tillögur að orðum í fjórum flokkum: kynhneigð, kynvitund, kyntjáning og ókyngreind frændsemisorð. Yfir 300 tillögur bárust í samkeppnina. Niðurstöður voru kynntar opinberlega þann [[16. nóvember]] 2015, á [[Dagur íslenskrar tungu|degi íslenskrar tungu]]. Dómnefnd valdi 13 orð sem þóttu skara fram úr. Þessi orð voru hugsuð sem tillögur til umræðu, enda var lögð áhersla á að notendur sjálfir ættu að samþykkja orðin.<ref name=":7">{{Cite web|url=https://samtokin78.is/buridh-mitt-er-vifguma-hyryrdhi-2015/|title=Burið mitt er vífguma - hýryrði 2015|last=Arnarsson|first=Daníel|date=2015-11-17|website=Samtökin '78|language=is|access-date=2025-06-14}}</ref> Til dæmis voru orðin, í flokknum kyntjáning, sem voru valin fyrir enska hugtakið „androgynous“: ''Dulkynja'' og ''Vífguma''. Fyrir ókyngreind frændsemisorð voru: ''Kærast'' (fyrir kærasti/kærasta) og ''Bur'' (fyrir sonur/dóttir) kynnt. Í flokki kynhneigðar voru tillögur á borð við ''Eikynhneigður'' og ''Ókynhneigður'' ræddar fyrir „asexual“. Í flokki kynvitundar voru myndaðar tillögur með viðskeytinu „-gerva“, sem vísar í [[kyngervi]] og [[Kyn (málfræði)|kynbeygist]] ekki, til dæmis ''Tvígerva'' (e. bigender) og ''Flæðigerva'' (e. genderfluid).<ref name=":7" /> Keppnin hefur síðan þá verið haldin árlega. == Hagsmunafélög == Mörg önnur hinsegin félagasamtök eiga aðild að Samtökunum '78 og má þess vegna kalla félagið regnhlífarsamtök fyrir önnur félagasamtök sem tengjast hinsegin baráttu, menningu og starfi. Hagsmunafélögin eru 12 talsins og eru þau öll sjálfstætt starfandi.<ref>{{Cite web|url=https://samtokin78.is/um-samtokin-78/hagsmunafelog/|title=Hagsmunafélög|website=Samtökin '78|language=is-IS|access-date=2019-04-11}}</ref> *[[Ásar á Íslandi]] – Félag eikynhneigðra á Íslandi *[[BDSM á Íslandi]] – Stuðnings­- og fræðslufélag fólks með BDSM­-hneigðir *[[Félag hinsegin foreldra]] *[[Intersex Ísland]] – Samtök fyrir einstaklinga með [[Ódæmigerð kyneinkenni|ódæmigerð kyneinkenni (e. intersex)]], fjölskyldur þeirra og aðra aðstandendur *[[Íþróttafélagið Styrmir]] – Íslenskt íþróttafélag fyrir hinsegin fólk *[[HIN – Hinsegin Norðurland]] – Samtök sem beita sér fyrir réttindum og sýnileika hinsegin fólks á landsbyggðinni *[[Hinsegin Austurland]] *[[Hinsegin dagar]] – Reykjavík Pride * [[Hinsegin kórinn]] – Kór hinsegin fólks í Reykjavík og nágrenni *[[Q – Félag hinsegin stúdenta]] – Félag sem beitir sér í réttindabaráttu hinsegin fólks innan sem og utan háskólasamfélagsins *[[Trans Ísland]] – Stuðnings- og baráttusamtök fyrir trans fólk á Íslandi *[[Trans vinir]] – Hagsmunasamtök foreldra og aðstandenda trans barna og ungmenna á Íslandi == Þjónusta og innra starf == === Fræðsla === Samtökin '78 bjóða upp á fræðslu um hinseginleika. Fræðarar Samtakanna ’78 er hópur af þjálfuðu starfsfólki og verktökum. Fræðslan stuðlar að upplýstri umræðu og þekkingu á málefnum hinsegin fólks. Samtökin '78 bjóða upp á fjölbreytta fræðslu fyrir öll skólastig, kennara, heilbrigðisstarfsfólk og fyrirtæki. Gert er ráð fyrir að um 15.500 manns hafi hlotið fræðslu frá Samtökunum '78 árið 2023.<ref>{{Vefheimild|url=https://k3r6k4a9.rocketcdn.me/wp-content/uploads/2024/03/S78-arsskyrsla-2023-2.pdf|titill=Ársskýrsla Samtakanna '78 2023-2024|ár=2024}}</ref> === Ráðgjöf === Samtökin '78 bjóða upp á ókeypis ráðgjöf fyrir hinsegin fólk og aðstandendur þess. Ráðgjafar félagsins eru allir fagmenntaðir og bjóða þeir m.a. upp á félagsráðgjöf, sálfræðiráðgjöf og lögfræðiráðgjöf.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://samtokin78.is/starfsemin/|title=Starfsemin|website=Samtökin '78|language=is|access-date=2025-12-03}}</ref> Árið 2024 höfðu 1435 ráðgjafatímar átt sér stað hjá Samtökunum '78.<ref name=":10" /> === Stuðningshópar === Samtökin '78 bjóða upp á ýmsa stuðningshópa fyrir hinsegin fólk og aðstandendur þar sem fólk getur komið og deilt reynslu og ráðum meðal jafningja. Stuðningshópum er stýrt af fagmenntuðum ráðgjöfum Samtakanna '78.<ref>{{Cite web|url=https://samtokin78.is/starfsemin/studningshopar/|title=Stuðningshópar|website=Samtökin '78|language=is|access-date=2023-02-20}}</ref> == Formenn Samtakanna '78 == Formenn samtakanna frá upphafi eru: * [[Guðni Baldursson]] (1978-86) * [[Þorvaldur Kristinsson]] (1986-1989) * [[Lana Kolbrún Eddudóttir]] (1989-1990) * [[Guðrún Gísladóttir (form. Samtakanna 78)|Guðrún Gísladóttir]] (1990-1991) * [[Þorvaldur Kristinsson]] (1991-1993) * [[Lana Kolbrún Eddudóttir]] (1993-1994) * [[Margrét Pála Ólafsdóttir]] (1994-1997) * [[Percy Stefánsson]] (1997) * [[Margrét Pála Ólafsdóttir]] (1997-1999) * [[Matthías Matthíasson]] (1999-2000) * [[Þorvaldur Kristinsson]] (2000-2005) * [[Hrafnhildur Gunnarsdóttir]] (2005-2007) * [[Frosti Jónsson]] (2007-2010) * [[Svanfríður Lárusdóttir]] (2010-2011) * [[Guðmundur Helgason]] (2011-2013) * [[Anna Pála Sverrisdóttir]] (2013-2014) * [[Hilmar Hildarson Magnúsarson]] (2014-2016) * [[María Helga Guðmundsdóttir]] (2016-2019) * [[Þorbjörg Þorvaldsdóttir]] (2019-2022) * [[Álfur Birkir Bjarnason]] (2022-2024) * [[Bjarndís Helga Tómasdóttir]] (2024-) == Tenglar == * [https://www.samtokin78.is/ Vefur Samtakanna 78] *[https://web.archive.org/web/20260402114711/https://hinsegindagar.is/ Vefur Hinsegin daga] * [https://otila.is/ Fræðsluvefurinn Hinsegin frá Ö til A] == Tilvísanir == {{reflist}} {{s|1978}} [[Flokkur:Íslensk hinseginfélög]] [[Flokkur:Hinsegin saga]] [[Flokkur:Stofnað 1978]] 3bj8gk409nt3wrn7465jb5y4lcopq4m 0 125633 1985144 1981167 2026-11-05T02:10:50Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985144 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Silja Bára R. Ómarsdóttir | búseta = | mynd = | myndastærð = | myndatexti = | alt = | titill = Rektor Háskóla Íslands | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 23. apríl 1971 | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Rektor [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] og prófessor í stjórnmálafræði við skólann | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = Lewis & Clark College, Suður-Kaliforníuháskóli. | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = www.siljabara.is }} '''Silja Bára R. Ómarsdóttir''' (f. [[23. apríl]] [[1971]]) er íslenskur alþjóðastjórnmálafræðingur og [[prófessor]] við [[stjórnmálafræði]]deild [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Hún var kjörin rektor Háskóla Íslands 27. mars 2025 og tók við embætti 1. júlí 2025. Rannsóknir hennar beinast einkum að utanríkisstefnu Íslands, femínískri öryggis- og alþjóðamálafræði, og norðurslóðamálum. Hún er þekkt fyrir störf sín að jafnréttismálum, mannréttindamálum og í Stjórnlagaráði.<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/frettir/silja_bara_kjorin_rektor_haskola_islands|title=Silja Bára kjörin rektor Háskóla Íslands|website=Háskóli Íslands|language=is|access-date=2025-03-28}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Æska og menntun == Silja ólst upp í Ólafsfirði, Akureyri og Reykjavík. Hún lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|Menntaskólanum við Hamrahlíð]] árið 1990, BA-gráðu í alþjóðasamskiptum frá [https://lclark.edu/ Lewis & Clark College] árið 1995, meistaraprófi frá [[Suður-Kaliforníuháskóli|University of Southern California]] árið 1998 og doktorsprófi frá University College Cork árið 2018. == Starfsferill == '''Fræðilegur ferill''' Silja hefur starfað við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] frá árinu 2005, fyrst sem aðjúnkt og síðar sem prófessor. Hún gegndi stöðu forstöðumanns Alþjóðamálastofnunar HÍ á árunum 2006–2008<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/starfsfolk/sbo|title=Silja Bára R. Ómarsdóttir - Prófessor|website=Háskóli Íslands|language=is|access-date=2025-06-23}}</ref>. Árið 2023 tók hún við stöðu ritstjóra hins virta fræðirits ''Scandinavian Political Studies''<ref>{{Cite web|url=https://onlinelibrary.wiley.com/page/journal/14679477/homepage/editorialboard.html|title=Scandinavian Political Studies|website=Wiley Online Library|language=en|access-date=2025-06-23}}</ref>. Hún hefur verið virk í kennslu og leiðbeiningu á sviði stjórnmálafræði og alþjóðasamskipta auk þess að hafa umsjón með námsbraut í alþjóðasamskiptum. '''Rannsóknir og birtingar''' Rannsóknir Silju hafa sérstaklega rannsakað um áhrif kynjasjónarmiða í utanríkis- og öryggisstefnu, málefni norðurslóða og kyn- og frjósemisréttindi<ref>{{Cite web|url=https://iris.rais.is/is/persons/silja-b%C3%A1ra-r-%C3%B3marsd%C3%B3ttir|title=Silja Bára R. Ómarsdóttir|website=iris.rais.is|language=is-IS|access-date=2025-06-23}}</ref>. Hún hefur birt fjölda vísindagreina, bókarkafla og ritstýrt ýmsum fræðiritum, þar á meðal ''Íðorðasafni í alþjóðastjórnmálum og stjórnmálafræði'' (2021). Doktorsritgerð hennar um mótun þjóðaröryggisstefnu Íslands hlaut viðurkenningu frá írsku samtökunum Political Studies Association of Ireland árið 2019. '''Opinber og samfélagsleg störf''' Silja var kjörin fulltrúi á [[Stjórnlagaþing á Íslandi 2011|stjórnlagaþing]] árið 2010 og veitt formennsku einni af þremur nefndum Stjórnlagaþings<ref>{{Cite web|url=https://stjornlagarad.is/fulltruar/fulltrui/item32944/Silja_Bara_Omarsdottir/index.html|title=Þingfulltrúar - Silja Bára Ómarsdóttir|website=stjornlagarad.is|access-date=2025-06-23}}</ref>. Hún gegndi stöðu formanns Jafnréttisráðs Íslands á árunum 2019–2021 og sat í stjórn [[Rauði krossinn|Rauða krossins]] á Íslandi frá 2018-2025. Hún var kjörin formaður árið 2022<ref>{{Cite web|url=https://www.raudikrossinn.is/um-okkur/frettir-og-utgefid-efni/frettayfirlit/almennar-frettir/silja-bara-r-omarsdottir-nyr-formadur-rauda-krossins-a-islandi/|title=Silja Bára R. Ómarsdóttir nýr formaður Rauða krossins á Íslandi|last=Vettvangur|website=Rauði krossinn á Íslandi|language=is|access-date=2025-06-23}}</ref> og gengdi því embætti þar til hún lét af stjórnarsetu 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.raudikrossinn.is/um-okkur/frettir-og-utgefid-efni/frettayfirlit/almennar-frettir/sigridur-tekur-vid-formennsku-af-silju-baru/|title=Sigríður tekur við formennsku af Silju Báru|last=Vettvangur|website=Rauði krossinn á Íslandi|language=is|access-date=2025-06-23}}</ref> '''Rektor Háskóla Íslands''' Þann 27. mars 2025 var Silja kjörin rektor Háskóla Íslands og hlaut hún 50,7% atkvæða í seinni umferð kosninganna. Hún er önnur konan í sögu skólans til að gegna embætti rektors og tekur formlega við embættinu þann 1. júlí 2025 af [[Jón Atli Benediktsson|Jóni Atla Benediktssyni]].<ref>{{Cite web|url=https://hi.is/frettir/silja_bara_kjorin_rektor_haskola_islands|title=Silja Bára kjörin rektor Háskóla Íslands|website=Háskóli Íslands|language=is|access-date=2025-06-23}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20250515144908/https://uni.hi.is/sbo/ Heimasíða Silju Báru] ==Tilvísanir== <references/> {{Rektorar Háskóla Íslands}} {{stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálafræðingar]] {{f|1971}} [[Flokkur:Íslenskar konur]] [[Flokkur:Kjörnir fulltrúar á Stjórnlagaþing á Íslandi 2011]] [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Rektorar Háskóla Íslands]] jcjrqabdl0osqa7hwdgjn9atmn22bjq 0 126857 1985066 1724618 2026-11-04T15:10:19Z TKSnaevarr 53243 1985066 wikitext text/x-wiki [[Mynd:GuyRitchiebyKathyHutchins.jpg|thumb|right|Guy Ritchie árið 2018.]] '''Guy Stuart Ritchie''' (f. [[10. september]] [[1968]]) er enskur kvikmyndaleikstjóri sem er þekktastur fyrir harðsoðnar og gamansamar glæpamyndir. Hann sló fyrst í gegn með ''[[Með húð og hári]]'' (''Lock, Stock and Two Smoking Barrels'') árið 1998 og fylgdi henni eftir með ''[[Snatch]]'' árið 2000. Næstu tvær myndir, ''[[Frá sér numin]]'' (''Swept Away'' - 2002) og ''[[Revolver (kvikmynd)|Revolver]]'' (2005) gengu ekki eins vel og glæpamyndin ''[[RocknRolla]]'' (2008) fékk dræmar viðtökur. Hann leikstýrði tveimur nýjum myndum um [[Sherlock Holmes]], ''[[Sherlock Holmes (kvikmynd frá 2009)|Sherlock Holmes]]'' (2009) og ''[[Sherlock Holmes: Skuggaleikur|Skuggaleikur]]'' (2011) sem báðar gengu vel í kvikmyndahúsum. Hann giftist bandarísku söngkonunni [[Madonna|Madonnu]] árið 2000 en þau skildu átta árum síðar. {{stubbur}} {{DEFAULTSORT:Ritchie, Guy}} [[Flokkur:Breskir kvikmyndaleikstjórar]] {{f|1968}} aszqgpue1d8fednjfiqxvt9tnqmdx8n 0 130266 1985186 1961110 2026-11-05T09:46:34Z LeonardRandomise4 49549 Uppfært til ársins 2026. 1985186 wikitext text/x-wiki [[Mynd:APEC_Russia_2012.jpg|thumb|right|Hópmynd af leiðtogum APEC-ríkjanna frá fundi ráðsins í Vladivostok árið 2012]] '''Efnahagssamstarf Asíu- og Kyrrahafsríkjanna''' ([[enska]]: ''Asia-Pacific Economic Cooperation'', skammstafað '''APEC''') er samræðuvettvangur 21 ríkis við [[Kyrrahafsjaðar]]inn um [[viðskiptafrelsi]]. APEC var stofnað í [[Ástralía|Ástralíu]] árið [[1989]] til að bregðast við auknum viðskiptatengslum milli ríkjanna á svæðinu og vegna ótta við að [[Japan]] yrði efnahagslega ráðandi afl í heimshlutanum. Hlutverk APEC er meðal annars að skapa nýja markaði fyrir hrávöru og landbúnaðarvörur utan Evrópu. APEC heldur árlega fund efnahagsleiðtoga aðildarríkjanna þar sem stjórnarleiðtogar þeirra allra hittast, nema í tilviki [[Lýðveldið Kína|Lýðveldisins Kína]] þar sem ráðherrafulltrúi mætir sem fulltrúi „kínverska Taípei“. Í dag eru samtökin með höfuðstöðvar í [[Singapúr]]. == Meðlimir samtaka == Efnahagssamvinna Asíu og Kyrrahafs hefur samtals 21 aðildarríki hagkerfa, jafnvel þótt aðeins 12 þeirra séu stofnaðilar<ref>{{Cite web|url=https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies|title=Member Economies|website=APEC|language=en|access-date=2023-11-20|archive-date=2018-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928160451/http://apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies|url-status=dead}}</ref>: {| class="wikitable" |+ !Hagkerfi aðildarríkja: !Meðlimur síðan: |- |{{flag|Ástralía}} |1989 |- |{{flag|Brúnei}} |1989 |- |{{flag|Kanada}} |1989 |- |{{flag|Indónesía}} |1989 |- |{{flag|Japan}} |1989 |- |{{flag|Suður-Kórea}} |1989 |- |{{flag|Malasía}} |1989 |- |{{flag|Nýja-Sjáland}} |1989 |- |{{flag|Filippseyjar}} |1989 |- |{{flag|Singapúr}} |1989 |- |{{flag|Taíland}} |1989 |- |{{flag|Bandaríkin}} |1989 |- |{{flag|Kína}}<ref>Á aðeins við um meginlandið, 2 sérstök stjórnsýslusvæði þess: [[Hong Kong]] og [[Makaó]], eru talin aðskilin hagkerfi.</ref> |1991 |- |{{flag|Hong Kong}}<ref>Þegar við sameinuðumst fyrst var það enn nýlenda Stóra-Bretlands en sneri aftur til [[Kína]] sem sérstakt stjórnsýslusvæði árið 1997.</ref> |1991 |- |{{flag|Taívan}}<ref>Vegna pólitískra ástæðna við Kína heitir það "Kínverska Taipei", ekki Taívan.</ref> |1991 |- |{{flag|Mexíkó}} |1993 |- |{{flag|Papúa Nýja-Gínea}} |1993 |- |{{flag|Síle}} |1994 |- |{{flag|Perú}} |1998 |- |{{flag|Rússland}} |1998 |- |{{flag|Víetnam}} |1998 |} == Efnahagslegir fundir == Einu sinni á ári mun efnahagssamvinna Asíu-Kyrrahafs halda efnahagsfund þar sem leiðtogar aðildarríkjanna safnast saman til að ræða til að bæta fjármálaviðskipti innan svæðisins, gestgjafalandið ákvað á hverju ári meðal meðlima<ref>{{Cite web|url=https://www.apec.org/about-us/about-apec/history|title=History|website=APEC|language=en|access-date=2023-11-20|archive-date=2019-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History|url-status=dead}}</ref>: {| class="wikitable" |+ !# !Dagsetning fundar: !Staðsetning hagkerfis: !Borg: |- |1. sæti |6.–7. nóvember 1989 |{{flag|Ástralía}} |[[Canberra]] |- |2. sæti |29.–31. júlí 1990 |{{flag|Singapúr}} |Singapúr |- |3. sæti |12.–14. nóvember 1991 |{{flag|Suður-Kórea}} |[[Seúl]] |- |4. sæti |10.–11. september 1992 |{{flag|Taíland}} |[[Bangkok]] |- |5. sæti |19.–20. nóvember 1993 |{{flag|Bandaríkin}} |Blake-eyja |- |6. sæti |15.–16. nóvember 1994 |{{flag|Indónesía}} |Bogor |- |7. sæti |18.–19. nóvember 1995 |{{flag|Japan}} |[[Osaka]] |- |8. sæti |24.–25. nóvember 1996 |{{flag|Filippseyjar}} |[[Maníla|Manila]]/Subic |- |9. sæti |24.–25. nóvember 1997 |{{flag|Kanada}} |[[Vancouver]] |- |10. sæti |17.–18. nóvember 1998 |{{flag|Malasía}} |[[Kúala Lúmpúr]] |- |11. sæti |12.–13. september 1999 |{{flag|Nýja-Sjáland}} |[[Auckland]] |- |12. sæti |15.–16. nóvember 2000 |{{flag|Brúnei}} |[[Bandar Seri Begawan]] |- |13. sæti |20.–21. október 2001 |{{flag|Kína}} |[[Sjanghæ]] |- |14. sæti |26.–27. október 2002 |{{flag|Mexíkó}} |Los Cabos |- |15. sæti |20.–21. október 2003 |{{flag|Taíland}} |[[Bangkok]] |- |16. sæti |20.–21. nóvember 2004 |{{flag|Síle}} |[[Santíagó]] |- |17. sæti |18.–19. nóvember 2005 |{{flag|Suður-Kórea}} |[[Busan]] |- |18. sæti |18.–19. nóvember 2006 |{{flag|Víetnam}} |[[Hanoí|Hanoi]] |- |19. sæti |8.–9. september 2007 |{{flag|Ástralía}} |[[Sydney]] |- |20. sæti |22.–23. nóvember 2008 |{{flag|Perú}} |[[Líma]] |- |21. sæti |14.–15. nóvember 2009 |{{flag|Singapúr}} |Singapúr |- |22. sæti |13.–14. nóvember 2010 |{{flag|Japan}} |[[Yokohama]] |- |23. sæti |12.–13. nóvember 2011 |{{flag|Bandaríkin}} |[[Honolulu]] |- |24. sæti |9.–10. september 2012 |{{flag|Rússland}} |[[Vladívostok]] |- |25. sæti |5.–7. október 2013 |{{flag|Indónesía}} |[[Balí]] |- |26. sæti |10.–11. nóvember 2014 |{{flag|Kína}} |[[Peking]] |- |27. sæti |18.–19. nóvember 2015 |{{flag|Filippseyjar}} |Pasay |- |28. sæti |19.–20. nóvember 2016 |{{flag|Perú}} |[[Líma]] |- |29. sæti |10.–11. nóvember 2017 |{{flag|Víetnam}} |Da Nang |- |30. sæti |17.–18. nóvember 2018 |{{flag|Papúa Nýja-Gínea}} |[[Port Moresby]] |- |<s>31. sæti</s> |16.–17. nóvember 2019 ''(felld niður)'' |{{flag|Síle}} |[[Santíagó]] |- |31. sæti |20 nóvember 2020 |{{flag|Malasía}} |[[Kúala Lúmpúr]] (mætt nánast) |- |32. sæti |16. júlí og 12. nóvember 2021 |{{flag|Nýja-Sjáland}} |[[Auckland]] (mætt nánast) |- |33. sæti |18.–19. nóvember 2022 |{{flag|Taíland}} |[[Bangkok]] |- |34. sæti |15.–17. nóvember 2023 |{{flag|Bandaríkin}} |[[San Francisco]] |- |35. sæti |10.–16. nóvember 2024 |{{flag|Perú}} |Cusco |- |36. sæti |31. október – 1. nóvember 2025 |{{flag|Suður-Kórea}} |Gyeongju |- |37. sæti |18.–19. nóvember 2026 |{{flag|Kína}} |[[Shenzhen]] |} == Tilvísanir == <references /> {{stubbur}} {{APEC}} [[Flokkur:Efnahagslíf Asíu]] [[Flokkur:Efnahagslíf Ameríku]] [[Flokkur:Efnahagsbandalög]] 2cehrf3tur3wll6l3680q1aazvdvwj1 0 130500 1985070 1983882 2026-11-04T15:18:38Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985070 wikitext text/x-wiki '''Jón Þorkelsson forni''' (16. apríl 1859 – 10. febrúar 1924) var forstöðumaður [[Landsskjalasafn]]s (Þjóðskjalasafns) til dauðadags 1924. Hann var stundum nefndur Jón Þorkelsson '''yngri''' til aðgreiningar frá [[Jón Þorkelsson (f. 1822)|Jóni Þorkelsssyni '''rektor''']] (1822-1904) <ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3314814 Í minningu afreksmanns, Lesbók Morgunblaðsins, 18. september 1999]</ref>. Hann notaði skáldaheitið '''Fornólfur'''. Hann var fæddur árið 1859 í Ásum í [[Skaftártunga|Skaftártungu]], varð stúdent úr [[latínuskólinn|latínuskólanum]] í [[Reykjavík]] [[1882]] og lauk kandídatsprófi í norrænum fræðum frá [[Hafnarháskóli|Hafnarháskóla]] árið [[1886]] og doktorsprófi þaðan árið [[1888]]. Hann var ljóðskáld og gaf ljóð sín út undir nafninu Fornólfur. Árið 1923 kom út [[Vísnakver Fornólfs]]. Sonur Jóns forna var Guðbrandur Jónsson prófessor og bókavörður við Landsbókasafnið. ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3314814 Í minningu afreksmanns, Lesbók Morgunblaðsins, 18. september 1999] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000519300 Guðbrandur Jónsson prófessor bókavörður við Landsbókasafnið] * [https://web.archive.org/web/20240916055028/http://baekur.is/bok/d8b4cd5a-8206-4848-9218-bb9ac27470b0/Visnakver Vísnakver Fornólfs (baekur.is] {{fd|1859|1924}} [[Flokkur:Íslensk skáld]] [[Flokkur:Þjóðskjalaverðir]] 93vhrp2suenaseib3jhycgwy5ris0hl 0 131138 1985192 1985005 2026-11-05T11:10:34Z TKSnaevarr 53243 /* Nóvember */ 1985192 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndiflóð varð í Trishuli-fljóti]] vegna jökulshruns á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 1.400 létust og um 5.000 eru týndir. * [[28. ágúst]] - [[Hákon krónprins]] varð [[Hákon 8.]], konungur Noregs, eftir andlát föðurs síns [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haralds 8.]] * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla]] um áframhaldandi aðildarviðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]] fór fram. Þeim var hafnað. * [[31. ágúst]] - Síðustu kvöldfréttir [[Sýn]]ar, áður [[Stöð 2]], voru fluttar. Þær höfðu gengið í tæp 40 ár. ===September=== * [[1. september]]: ** Duane Davis var dæmdur sekur fyrir morðið á rapparanum [[Tupac Shakur]] sem gerðist 30 árum fyrr. ** Einstaklingar máttu [[blóðgjöf|gefa blóð]] óháð [[kyn]]i eða [[kynhneigð]] á Íslandi. * [[3. september]] - [[Hútar]] gerðu áhlaup á svæði sem stjórnað var af stjórnarher [[Jemen]]s og brutu þar með vopnahlé. * [[5. september]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árás á þrjú írönsk olíuskip við [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]]. * [[13. september]] - Þingkosningar voru haldnar í Svíþjóð. Jafnaðarmannaflokkurinn með [[Magdalena Andersson]] í forystu var hlutskarpastur. * [[14. september]] - Fyrstu ráðherrar [[Skotland]]s, [[Norður-Írland]]s og [[Wales]] undirrituðu sameiginlega yfirlýsingu um sjálfsákvörðunarrétt þjóðanna í [[Cardiff]]. * [[15. september]] - Fyrsta [[vindorka|vindorkuvirkjunin]] var opnuð á Íslandi við Vaðöldu nálægt [[Sultartangavirkjun]]. * [[16. september]] - [[Hashim Thaçi]], fyrrum forseti Kósovó, var dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi. * [[17. september]] - ''[[Leopardus tilcayo]]'', fyrsta nýja kattategundin sem fundist hafði í yfir 100 ár, fannst í [[Bólivía|Bólivíu]]. * [[22. september]] - Varnarsamningur var gerður milli Bandaríkjanna, Grænlands og Danmerkur. * [[23. september]] - [[Þjóðfrelsishreyfing Tígra]] hóf árásir í norður-Eþíópíu. * [[27. september]] - [[Aleksandar Vučić]], forseti Serbíu, sagði af sér. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar voru haldnar í [[Bosnía og Hersegóvína|Bosníu-Hersegóvínu]]. * [[7. október]]-[[8. október]] - Rússland gerði árásir á fjölbýlishús í [[Kýiv]] og á strætisvagna í [[Kramatorsk]]. 55 létust í árásunum. * [[12. október]] - [[Hútar]] í Jemen gerðu árás á flugvöllinn í [[Ríad]], höfuðborg Sádi-Arabíu, í annað sinn á nokkrum dögum. 20 létust. * [[19. október]]: ** Franska ríkisstjórnin kom saman á neyðarfundi vegna mótmæla og óeirða. Þau hófust þegar námsmenn mótmæltu bágum kjörum. Forsætisráðherra landsins veitti borgarstjórum leyfi til útgöngubanns í borgum. ** Kjósendur í [[Alberta]] í Kanada kusu gegn því að haldin yrði bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla um sjálfstæði fylkisins. 76% voru á móti henni. * [[Borgarastyrjöldin í Súdan (2023–)|Borgarastyrjöldin í Súdan]]: Yfir 220 létust á markaði í [[Suður-Súdan]] í drónaárás sem súdanski stjórnarherinn (SAF) var grunaður um. * [[25. október]]: **[[Luiz Inácio Lula da Silva]] var endurkjörinn [[forseti Brasilíu]]. Hann sigraði hægri frambjóðandann [[Flavio Bolsonaro]]. ** Í serbnesku þingkosningunum vann listi stúdenta sigur á flokki [[Aleksandar Vučić]], forsætisráðherra landsins. * [[27. október]] - Þingkosningar í Ísrael: [[Benjamín Netanjahú]], forsætisráðherra landsins tapaði meirihluta sínum á þingi. [[Gadi Eisenkot]], leiðtogi stjórnarandstöðunnar, náði hins vegar ekki að mynda meirihluta. * [[28. október]] - Tvær hraðlestir skullu saman suður af [[Toledo]] á Spáni. Nálægt 70 létust. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - [[Miðkjörtímabilskosningar í Bandaríkjunum|Miðkjörtímabilskosningar]] voru haldnar í Bandaríkjunum þar sem [[Demókrataflokkurinn]] vann meirihluta sæta á [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeild]] og í [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeild]] þingsins. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. * [[29. nóvember]] - Þingkosningarnar verða haldnar á Spáni. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]). * [[5. mars]] - [[António Lobo Antunes]], portúgalskur rithöfundur (f. [[1942]]). * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]]: ** [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). ** [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], jemenskur stjórnmálamaður (f. [[1945]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]). **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). * [[26. ágúst]] - [[Eyvindur P. Eiríksson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1935]]). * [[27. ágúst]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbneskur hershöfðingi (f. [[1942]]). * [[28. ágúst]] - [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (f. [[1937]]). * [[31. ágúst]] - [[Sigríður Þorvaldsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1941]]). * [[2. september]] - [[Gloria Steinem]], bandarískur femínisti, blaðamaður og pólitískur aktívisti (f. [[1934]]). * [[16. september]] - [[Karl Th. Birgisson]], ritstjóri, útvarpsmaður og rithöfundur (f. [[1963]]). * [[30. september]] - [[Margaret Hamilton]], bandarískur tölvunarfræðingur (f. [[1936]]). * [[1. október]] - [[Conrad Thomas Lant]], enskur tónlistarmaður ([[Venom]]) (f. [[1963]]). * [[3. október]] - [[Dennis Hastert]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1942]]). * [[15. október]] - [[Bo Johansson]], sænskur knattspyrnuþjálfari (f. [[1942]]). * [[28. október]] - [[Patrick Stewart]], enskur leikari (f. [[1940]]). ==Nóbelsverðlaunin== * [[Bókmenntaverðlaun Nóbels|Bókmenntir]]: [[Anne Carson]]. * [[Nóbelsverðlaunin í efnafræði|Efnafræði]]: [[Henri B. Kagan]] og [[Kenso Soai]]. * [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði|Eðlisfræði]]: [[Francis Halzen]]. * [[Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði|Lífeðlis- og læknisfræði]]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] og [[Georg Nagel]]. *[[Friðarverðlaun Nóbels]]: [[Navanethem Pillay]]. [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] 5uroa6pnrk6nwlzw5o6phqarsthpdo0 0 131631 1985172 1901464 2026-11-05T08:37:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985172 wikitext text/x-wiki '''Ólafur Olavius''' (Ólafur Ólafsson; [[1741]] – [[10. september]] [[1788]]) var [[rithöfundur]], útgefandi og fræðimaður. Hann var lengstum búsettur í [[Danmörk]]u. Ólafur fæddist á Eyri í Seyðisfirði í [[Norður-Ísafjarðarsýsla|Norður-Ísafjarðarsýslu]]. Hann var Ólafsson en latíníseraði nafn sitt að lærðra manna sið þeirra tíma. Olavius brautskráðist úr [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]] og réðst til læknanáms hjá [[Bjarni Pálsson|Bjarna Pálssyni]], landlækni 1762. Hann hóf háskólanám í [[Kaupmannahöfn]] 1765 og brautskráðist með bakkalárpróf í [[heimspeki]] árið 1768. Ólafur skrifaði einkum rit og bæklinga á sviði athafnalífs til þess að hvetja Íslendinga til aukins framtaks. Merkasta rit hans er ''Oeconomisk Reise igiennem de nordvestlige, nordlige, og nordostlige Kanter af Island'' (1780), þar sem atvinnuháttum Íslendinga á seinni hluta 18. aldar var lýst. Ólafur var meðal stofnenda [[Lærdómslistafélagið|Lærdómslistafélagsins]]. Hann stofnaði [[Hrappseyjarprentsmiðja|prentsmiðjuna í Hrappsey]] á [[Breiðafjörður|Breiðafirð]]i sem var fyrsta prentsmiðja á landinu sem lagði áherslu á útgáfu á veraldlegum bókmenntum. Ingibjörg, systir Olaviusar, var amma [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]] forseta. == Tenglar == * [https://baekur.is/search?facetBook=&facetAuthor=&facetVolume=&facetFromTo=&searchType=AUTHOR&titleSearchText=olaus+olavius&authorSearchText=%C3%93lafur+%C3%93lafsson+Olavius+%28+1741-1788+%29&keywordSearchText=&searchText=%C3%93lafur+%C3%93lafsson+Olavius+%28+1741-1788+%29 Bækur Ólafs Olavius] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á ''baekur.is'' {{Stubbur|æviágrip|Ísland}} [[Flokkur:Íslenskir fræðimenn]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] {{fd|1741|1788}} fpgtj0e0s2gkg9qot4abtnu7go4muym 0 132386 1985120 1780054 2026-11-04T20:28:00Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985120 wikitext text/x-wiki '''Naumhyggjulífsstíll''' er um það að einfalda líf þitt sem mest á þann hátt sem þér hentar. Það eru til margar tegundir naumhyggju. Naumhyggja hefur margar byrtingamyndir og getur verið allt frá því að losa sig við veraldlega hluti, sem og að aðhyllast naumhyggjulega fagurfræði í innanhús hönnun og tísku,<ref>{{Cite web |url=http://trendnet.is/elisabetgunnars/minimaliskt-i-desember/ |title=Geymd eintak |access-date=2016-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208094742/http://trendnet.is/elisabetgunnars/minimaliskt-i-desember/ |archive-date=2015-12-08 |url-status=dead}}</ref> út í það að vera grænkeri(e.[[Grænmetishyggja|vegan]]),einfalda uppskriftir í matargerð (elda með sem fæstum hráefnum). Naumhyggju<nowiki/>[[fagurfræði]] birtist einnig í listum svo sem leikhúsverkum og jafnvel er til tónlistastefna sem kennir sig við naumhyggju. Naumhyggjulífsstíll er frjálst val einstaklingsins og er þar með frábrugðið því að þurfa að lifa við fátækt. Naumhyggjulífsstíll er ekki einungis fagurfræðilegur heldur má tengja hann huglægum einfaldleika. [[Jóga]] og önnur andleg líkamsrækt er partur af þessum lífsstíl. Það sem einkennir naumhyggju er að þeir eyða oft meiri tíma með sjálfum sér. Þeir eiga færri veraldlegar eignir og auka þá lífsgæðin í formi tíma, þar sem að minni eyðsla þýðir meiri peninga.<ref><nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=AhJc8wtQbxQ</nowiki></ref> == Saga == === Listasaga === Naumhyggja í listum hefst eftir [[seinni heimsstyrjöldin]]a og var naumhyggjuhefðin sterkust í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] á árunum 1960 og 1970. Naumhyggja í listum kom sem svar geng [[Abstraktlist|abstrakt]] expessionisma og brúaði bilið yfir í post minimaliska listhefð. ==== Tónlist ==== Orðið var fyrst notað í ensku 1913 til að lýsa málverki eftir rússneska listmálarann [[Kasimir Malevich]] en málverkið var svartur ferhyrningur á hvítum stiga. Hugtakið minimalisk tónlist var fyrst kynnt af [[Michael Nyman]], en naumhyggjutónlist er form listrænnar tónlistar sem nýtir takmarkað eða í lágmarki tónlistarefni. Naumhyggjutónlist er oft töluð um sem "systems music" sem lýsir sér í fáum tónum sem að þróast hægt á löngu tímabili. Tónlistarhefðin getur líka lýst sér þannig að hún er skrifuð með mjög fáum nótum, skrifuð fyrir fá eða jafnvel bara eitt hljóðfæri, upptökur af árnið, eða ein og sama nótan spiluð í langan tíma og tónlist sem að hægt er að nota allskyns hluti til að framkvæma hljóðin svo lengi sem þau falla á milli c og g-dúr. Dæmi er um að naumhyggjutónlist sé gerð á þann hátt að einungis séu spilaðar ein eða tvær nótur á mínútu. Þessi tegund af tónlist er oft notuð til að lýsa skáldsögum eða málverkum í naumhyggjustíl. ==== Hönnun og byggingarlist ==== Hönnun og [[byggingarlist]] í naumhyggjustíl er mikið til innblásin af japanskri hönnun. Ludwig Maes van der Roh var fyrstur til að koma með orðatiltækið „minna er meira“ eða á ensku “less is more”. Hann notaði þennan frasa til að lýsa hönnuninni sinni og [[fagurfræði]]. naumhyggja í hönnun og byggingalist varð vinsæl í Bretlandi seint á áttunda áratugnum þegar arkitektar og fatahönnuðir unnu saman og notuðu hvíta hluti, kalt ljós, stór rími með fáum hlutum og húsgögnum. Hugmynd einfaldleikans finnst í mörgum menningum og er sérlega þekkt í heimspeki Japana um [[Zenbúddhatrú|Zen]]. Það hafði áhrif á vestur heiminn sér í lagi hugmyndir Zen heimspekinnar um einfaldleika að breiða út boðskapinn um frelsi og grunn lífsins. ==== Bókmenntir ==== Naumhyggja í bókmenntum byggir á sparsama notkun orða, en einbeiting rithöfundar er á yfirborðskennda lýsingu sögunnar. Rithöfundar þessa stíls sneiða hjá ofnotkun lýsngarorða til þess að virkja ímyndunarafl lesenda þannig að þeir taki virkan þátt í að skapa sjálfir skáldsögu í kringum orð rithöfundarins. Þessi stíll á jafnt við um skáldsögu rithöfunda og [[ljóðskáld]]. Naumhyggju ljóðahefð er oft innblásin af ljóðaformi japana nefnt Haiku. == Hugmyndafræði == === Neysluhyggja === [[Neysluhyggja]] er hugtak sem varð til í [[Félagsvísindi|félags- og hugvísindum]]. Neysluhyggja er hugmyndafræði um tilhneigingu fólks til að kaupa endalaust meira af vörum og þjónustu. Í stjórnmálum er hugtakið neysluhyggja oft nátengd kapítalisma. Tilgangur kapitalísks hagkerfis er að auka [[Hagvöxtur|hagvöxt]], að fjármagnið skipti um hendur frá neytendum til seljenda. === Naumhyggja === Naumhyggja hefur verið þekkt fyrirbæri lengi. Upp úr 1970 var orðið naumhyggja komin í orðræðu þeirra sem þótti nóg um óhóf og kaupæði. Í raun eru engar reglur þegar talað er um naumhyggjulífsstíl, allir geta orðið naumhyggjufólk, það þarf ekki að ganga í neinn hóp, klúbb eða samtök og það er enginn foringi eða formaður sem stjórnar, nema þú sjálf. Naumhyggjan snýst um það að hafa eins lítinn farangur í lífinu og hægt er að komast af með, þá ert átt við bæði veraldlegan og andlegan farangur. Naumhyggja snýst um að eiga færri hluti og halda aðeins í það sem hefur eitthvað tilfinninga- eða notagildi. Það breytir því þó ekki að naumhyggjufólk kaupir oft og tíðum ekki færri gjafir en aðrir heldur kýs frekar að verja peningunum í upplifun frekar en hluti. Þessi lífsstíll getur hjálpað fólki að einbeita sér og nýta tímann sinn betur. Einfaldleiki er lykilorðið og snýst lífsstíllin um að eyða ekki orku í óþarfa. Því getur oft verið auðveldara að stjórna lífi sínu. === Trúarleg og Andleg === Margir menningarheimar og [[trúarbrögð]] boða ágæti þess að lifa naumhyggjulífsstíl. Meðal fyrstu þekktu dæmunum um boðun lífsstílsins má finna á Indlandi og í Búddisma, einnig má finna dæmi um einfaldari lífsstíl í Biblíunni, þá má helst nefna [[Jóhannes skírari|Jóhannes skírara]] en Jesús sjálfur tók þátt í þessum lífsstíl. Í [https://www.biblegateway.com/passage/?search=Mark+6%3A8&version=ESV Markúsar guðspjalli 6:8-9] segir hann lærisveinum sínum að fylgja sér og taka ekkert með nema göngustaf, þeir skulu ekki taka neitt brauð, burðarpoka né peninga á beltum sér en að klæðast sandölum og aðeins einum kufli. Einfaldan lífsstíl má rekja langt aftur til Asíu ([[Konfúsíus]], [[Búddhismi|Búddha]] og [[Zaraþústra]]) og jafnvel til heimspekinga í [[Grikkland]]i, þar má nefna [[Díogenes hundingi|Diogenes frá Sinópíu]]. Um aldirnar hafa Kristnir rétttrúnaðar söfnuðir lifað eftir naumhyggju hugsjónum, svo sem Amish, Shakers, Menónítar ofl. [[Jean-Jacques Rousseau]] lofaði hugmyndafræðina um einfaldari lífsstíl í skrifum sínum og þá sér í lagi [https://ebooks.adelaide.edu.au/r/rousseau/jean_jacques/arts/ ''Rætt um listina og vísindin''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211081036/https://ebooks.adelaide.edu.au/r/rousseau/jean_jacques/arts/ |date=2017-02-11 }} (1750) og [http://legacy.fordham.edu/halsall/mod/Rousseau-inequality2.asp ''Rætt um ójöfnuð''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160118141314/http://legacy.fordham.edu/halsall/mod/Rousseau-inequality2.asp |date=2016-01-18 }} (1754). == Pólitík og aðgerðasinnar. == Aðgerðir naumhyggjusinna fela aðallega í sér lífsstílsbreytingar en einnig fræðslu. Fræðslan fer fram að miklu leyti á netinu, í formi youtube rása, blogga og og annara nýfjölmiðla. === Umbúðalausi dagurinn á Íslandi === Umbúðalausi dagurinn snýst aðalega gagnvart verslunum, að verslanir reyni að lágmaka umbúðir utan um matvæli eða hætti því allveg. Þann 14. nóvember 2015 var haldinn umbúðalausidagurinn á íslandi. Ætlunin var að senda verslunum og framleiðendum skýr skilaboð og skilja óþarfa umbúðir eftir í verslunum. Margar verslanir sýndu þessu átaki áhuga með því að setja upp flokkunartunnur við kassana.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2015/11/7/hvetur-almenning-til-thess-ad-taka-mat-ur-umbudum-og-skilja-eftir-i-verslunum/ |title=Geymd eintak |access-date=2016-01-26 |archive-date=2016-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108235039/http://www.dv.is/frettir/2015/11/7/hvetur-almenning-til-thess-ad-taka-mat-ur-umbudum-og-skilja-eftir-i-verslunum/ |url-status=dead }}</ref> === Breyttu um búð === ''Breyttu um búð'' eða ''Shift your shopping'', vinna að því að beina eyðslu neytenda frá stærri keðjunum og netrisum að minni verslunum sem styðja einkarekna starfsemi og samfélagsrekna starfsemi sem leið til að berjast geng neyslumenningu. Jafnvel einhverjir talsmenn sjálfsæðra fyrirtækja, viðurkenna það að Svartur föstudagur brjálæðið geri lítið sem ekkert fyrir sjálfstæðan rekstur verslana. === Fjölnota febrúar === Fjölnota febrúar vill hvetja sem flesta til að nota fjölnota burðarpoka í febrúar i hvert sinn sem farið er að versla, sama í hvernig verslun farið er. Þeir hvetja til að nota fjölnotapoka í staðin fyrir plastpoka. Þeir hvetja líka til að dregið sé úr notkun á einnota umbúðum í mat og drykk eins og kaffimálum, diskum og hnífapörum eins og hægt er.<ref>https://graenifroskurinn.wordpress.com/2016/01/25/fjolnota-i-februar-2016/</ref> === Kauplausi dagurinn === ''Buy Nothing Day'', eða kauplaus dagur er dagur til mótmæla gegn neysluhyggju. Í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] er Buy Nothing Day haldin föstudaginn eftir þakkargjörð samhliða ''Black Friday'' (föstudagurinn eftir þakkargjörð, þegar verslanir bjóða upp á stórkostlegar útsölur). Í öðrum löndum er bnd haldinn á laugardaginn eftir þakkagjörðardag bandaríkjanna, sem er jafnframt seinasti laugardagur Nóvembers mánaðar.<ref name=":0">http://www.theguardian.com/technology/2000/nov/24/internetnews.internationalnews </ref> Buy Nothing Day var fyrst stofnaður í [[Vancouver]] af listamanninum Ted Dave og í framhaldi af því kynnt af tímaritinu Adbusters ,sem er staðsett í [[Kanada]]. Fyrsti Buy Nothing Dagurinn var skipulagður í [[Kanada]] í September árið 1992 „sem dagur fyrir samfélög að skoða ofur-neyslu vandan“. Árið 1997 var dagurinn færður á föstudaginn eftir þakkargjörðarhátíð Bandaríkjamanna til að vera haldinn samhliða Black Friday, sem er einn af tíu fjölmennustu verslunar dögum í Bandaríkjunum. Árið 2000 voru auglýsingar á vegum Adbusters tímaritinu til að kynna Buy Nothing Day, neitað af öllum fjölmiðlum í Bandaríkjunum fyrir utan [[CNN]]. Brátt byrjuðu þó herferðir að birtast í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Bretland]]i, [[Ísrael]], [[Austurríki]], [[Þýskaland]]i, [[Nýja-Sjáland|Nýja Sjálandi]], [[Japan]], [[Holland]]i, [[Frakkland]]i, [[Noregur|Noregi]] og [[Svíþjóð]]. Yfir 65 þjóða taka nú þátt. ==== Gagnrýni ==== Gagnrýnendur dagsins benda á það að þátttakendur versli þó daginn eftir Buy Nothing Day, en sem svar við því segir tímaritið Adbusters að hreyfingin snúist ekki um það að breyta venjum sínum í einn dag“ heldur „um varanlegar lífsstílsbreytingar með það að markmiði að stuðla að minni neyslu og minni úrgang“ Aðrar herferðir, sem og ''shift your shoppin''g (breyttu um búð), vinna að því að beina eyðslu neytenda frá stærri keðjunum og netrisum að minni verslunum sem styðja einkarekna starfsemi og samfélagsrekna starfsemi sem leið til að berjast geng neyslumenningu. Jafnvel einhvrjir talsmenn sjálfsæðra fyrirtækja, viðurkenna það að Black Friday brjálæðið geri lítið sem ekkert fyrir sjálfstæðan rekstur. ==== Aðgerðir ==== Tímaritið Adbusters<ref>{{cite web |url=https://www.adbusters.org/bnd/ |title=Geymd eintak |access-date=2016-03-16 |archive-date=2016-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316205708/http://www.adbusters.org/bnd/ |url-status=dead }}</ref> hefur nýlega endurnefnt atburðin „Occupy Xmas“ eftir Occupy hreyfingunni. Buy Nothing Day byrjaði sem hluti af herferð Adbusters sem nefnist Buy Nothing Cistmas campaign. Lauren Bercovitch framleiðslustjóri Adbusters opinberlega tekið meginreglur Occupy Xmas hreyfingarinnar, hún talar fyrir „ einhverju jafn auðveldu og að kaupa af nærsvæðum -styrkja innlent hagkerfi- eða að gera jólagjafirnar sínar sjálfur” Áður fyrr hafði aðal boðskapur occupy xmas að kaupa ekkert fyrir jólin en occupy Christmas kallaði á stuðning local hagkerfis og stuðning við listamenn, og skapara við jólainnkaupin. * Wildcat General Strike var nafnið á herferð sem var notuð fyrir Kauplausa daginn árið 2009 þar sem þátttakendur, áamt því að kaupa ekkert á 24 klukkustundum, slökktu á ljósum, sjónvörpum, tölvum og öðrum óþörfum raftækjum. Þeir ferðuðust ekki um á bílum og slökktu einnig á símunum sínum frá sólar upprás til sólseturs. * Kreditkorta klipp: Þáttakendur standa í verslunar miðstöð, verslunarkeðju eða verslun með skæri og plaköt sem auglýsa aðstoð til þeirra sem vilja komast undan hækkandi skuldum með snöggum hætti * Zombie- ganga: Þátttakendur eða „uppvakningar“ ráfa um verslunarmiðstöðvar eða aðra staði sem hafa að geyma mikla neyslumenningu með líflaust augnaráð. * Náttúruganga á kauplausadeginum: Í stað þess að fagna neysluhyggju með verslunarleiðangri fagna þátttakendur jörðinni og náttúru. * Vetrarkápu skiptin: Í vertrarkápuskiptunum er safnað saman úlpum og er hverjum sem er vekomið að gefa og sömuleiðis er hjverjum sem er velkomið að taka eina úlpu. Þessi herferð sem byrja‘i í Rhode Island hefur nú dreift sér til annara ríkja sem og Kentucky, Utah og Oregon. === '68 kynslóðin === Uppreisn æskulýðsins eða 68 byltingin var uppreisn gegn neyslusamfélaginu eða kapitalískri hugsun. Uppreisnin fól meðal annars að byggja naumhyggnara samfélag, [[Aðgerðasinni|Aðgerðasinnar]] fluttu í kommúnur þar sem meðlimir trúðu á einfaldari lífsstíl, þar sem matur var oftar en ekki ræktaður af íbúum, föt handgerð og lítið sem ekkert keyptar inn vörumerktar vörur. Það sem einkenndi '68 byltinguna er meðal annars það að aðgerðasinnar (aktivistar) komu fram á leikrænni hátt en áður hafði þekkst. === Ruslarar === Ruslari er sá [[Aðgerðasinni|aðgerðarsinni]] sem í stað þess að versla sér til matar rænir mat úr ruslagámum kjörbúða. Hugmyndin bak við lífsstíl Ruslara er sú að kjörbúðir henda á hverjum degi fullkomlega góðum mat sem ekki er lengur hægt að selja, maturinn er oftar en ekki merktur sem útrunnin þó að raunlíftími hans sé lengri. Aðgerðin að kafa eftir rusli eru mótmæli þeirra gegn neysluhyggjunni með því að nýta það sem aðrir henda.Með aðgerðum sínum hafa Ruslarar vakið athygli á gríðarlegri eyðslu kjörbúða. Hjá flestum þeirra er þetta naumhyggjulífsstíll meðan aðrir gera þetta af nauðsyn.<ref>http://www.pressan.is/Frettir/Lesafrett/ruslarar-lifa-a-mat-ur-ruslagamum-hopur-folks-a-islandi-lifir-a-thvi-sem-stormarkadir-henda{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> === No waste === Þeir sem stunda svokallaðan no waste lífsstíl eða lífsstíl án úrgangs hafa breytt lífi sínu á þann hátt að þeir framleiða ekkert rusl sem fer í ruslagáma og síðan á urðunarstað. Þess í stað endurvinna þeir, molta og endurnýta. í stað þess að kaupa ný föt, kaupa þeir einungis notuð föt, í stað plastpoka nota þeir fjölnota taupoka og reyna eftir fremsta megni að nota ekkert plast heldur finna þess í stað endurvinnanlegar vörur eða vörur sem má molta. Með þessari lífsstílsbreytingu vonast þeir eftir því að minnka áhrif sín á hlínun jarðar og offramleyðslu óendurnýtanlegs úrgangs, en einnig hafa breytingarnar naumhyggin gildi svo sem að draga úr drasli á heimili sínu og nær umhverfi. Aðgerðarsinnar sem aðhyllast þennan lífsstíl tala líka um bætt lífsgæði vegna þess hve mikil eiturefni geta fylgt plasti, teflon og ýmsum hreynsivörum sem þeir hafa útilokað.<ref>{{cite web |url=http://www.trashisfortossers.com/p/about.html |title=Geymd eintak |access-date=2016-03-16 |archive-date=2016-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160318003908/http://www.trashisfortossers.com/p/about.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.mindbodygreen.com/0-16168/i-havent-made-any-trash-in-2-years-heres-what-my-life-is-like.html </ref> == lífsstíll == === Mataræði === Naumhyggjumataræði snýst um hófsemi og aga, bæði við eldamennskuna sjálfa og við neyslu matarins. Uppskriftir eru einfaldar og uppistaðan eru fá innihaldsefni í hverri uppskrift. === [[Tíska]] === Naumhyggja er töluvert notað hugtak í heimi tískunnar. Það hefur sýnt sig að tískan fer í hringi og venjan hefur verið að á eftir óhófi kemur naumhyggja. Á stríðstímun hefur skortur á efnum rekið tískuheimin í átt að naumhyggju. Mátti sjá það á því að klæðnaður varð efnisminni og kjólar og pils styttust.<ref><nowiki>http://vefir.nams.is/fatahonnun/pdf/11_saga_tiskunnar.pdf</nowiki></ref> Ákveðin snið einkenna fatnað þeirra sem aðhyllast naumhyggjulífsstíl í dag. Þetta eru bein og einföld snið, látlaus fatnaður án alls auka smáatriða, oftar en ekki svört eða hvít. Sumir hafa gengið svo langt að eiga bara eitt sett af alklæðnaði ganga alltaf í því sama. Gallabuxur og bolur er algengur fatnaður sérstaklega hjá karlmönnum. Það sem oft fullkomnar naumhyggjufatastíl, getur verið fylgihlutir sem þurfa ekki að vera svo áberandi, en eru þýðingarmikilir fyrir þann sem ber hann.<ref><nowiki>http://trendnet.is/elisabetgunnars/minimaliskt-i-desember/</nowiki></ref> ==== Skandinavísk hönnun ==== Vinsældir [[Norræn hönnun|skandinavískrar]] hönnunar, þar með talin íslensk hönnun, hafa farið vaxandi undanfarin ár, þá sér í lagi vegna þess hve einföld og notadrjúg hún er. Hönnunin byggist á naumhyggju<nowiki/>[[hugmyndafræði]] og fagurfræði, þar sem notast er við einföld form og efnivið.<ref>http://vefir.nams.is/fatahonnun/pdf/9_islensk_honnun.pdf </ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Lífsstíll]] [[Flokkur:Menning]] [[Flokkur:Félagsfræði]] mt8l03gqd31q0acp3myblfyqvovwoo3 0 133014 1985151 1918962 2026-11-05T03:19:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985151 wikitext text/x-wiki {{Rithöfundur | nafn = Stanisław Lem | mynd = St_Lem_resize.jpg | myndastærð = 200px | myndalýsing = | dulnefni = | fæðingardagur = {{Fæðingardagur|1921|9|12}} | fæðingarstaður = [[Lwów]], [[Pólland|Póllandi]] (nú [[Úkraína]]) | dauðadagur = [[27. mars]] [[2006]] (84 ára) | dauðastaður = [[Kraków]], [[Pólland]] | starf = Rithöfundur | þjóðerni = [[Pólland|Pólskur]] | virkur = 1946–2005 | tegund = [[Vísindaskáldsskapur]]<br />[[heimspeki]]<br />[[háðsádeila]], | umfangsefni = | stefna = | frumraun = | undiráhrifumfrá =[[Fjodor Dostojevskíj]],<ref name="metapress">http://mesharpe.metapress.com/app/home/contribution.asp?referrer=parent&backto=issue,6,8;journal,176,184;linkingpublicationresults,1:110922,1</ref> [[Cyprian Norwid]], <br>[[Stanisław Witkiewicz]] | varáhrifavaldur = | undirskrift = | vefsíða = [http://www.lem.pl/] | neðanmálsgreinar = giftur Barbara Leśniak (1953–2006; áttu 1 barn) }} '''Stanisław Herman Lem''' ([[12. september]] [[1921]] - [[27. mars]] [[2006]]) var pólskur rithöfundur, ljóðskáld og heimspekingur. Hann er þekktastur fyrir vísindaskáldsögur sínar, sem voru þýddar á 41 tungumál og seldar í 27 milljónum eintaka. Árið [[1977]] var hann gerður að heiðursborgara Kraków. == Verk == === Ritverk === * ''Człowiek z Marsa'' (1946) * ''Szpital przemienienia'' (1948) / ''Hospital of the Transfiguration'' (1988) * ''Astronauci'' (1951) * ''Obłok Magellana'' / ''The Cloud of Magellan'' (1955) * ''Sezam'' (1955) * ''Czas nieutracony'' (1955) * ''Dialogi'' (1957) * ''Inwazja z Aldebarana'' (1959) * ''Śledztwo'' (1959) / ''The Investigation'' (1974) * ''Eden'' (1959) / ''Eden'' (1989) * ''Powrót z gwiazd'' (1961) / ''Return from the Stars'' (1980) * ''Solaris'' (1961) ** [[Solaris (roman)|Solaris]] (þýtt á sænsku úr þýsku [[Sven Christer Swahn]], Bernce, 1973) ** Solaris (þýtt á sænsku úr pólsku, [[Johan Malm]], Bromberg, 1984) ** Solaris (þýtt á norsku úr þýsku 1974) * ''Pamiętnik znaleziony w wannie'' (1961) ** Memoarer funna i ett badkar (þýtt á sænsku, [[Martin von Zweigbergk]], Alba, 1980) * ''Summa Technologiae'' (1964) * ''Niezwyciężony'' (1964) / ''The Invincible'' (1973) ** Segraren (þýtt á sænsku, [[Strachil Peev]], Hedenlans, 1972). Ny uppl. Bromberg, 1987 * ''Cyberiada'' (1965) / ''The Cyberiad'' (1974) ** Cyberiaden (þýtt á sænsku, Martin von Zweigbergk, Alba, 1979) ** Kyberiaden (þýtt á norsku 1981) * ''Głos Pana'' (1968) / ''His Master's Voice'' (1983) * ''Fantastyka i futurologia'' (1970) / ''Fantasy and Futurology I and II'' * ''Dzienniki gwiazdowe'' (1957) / ''The Star Diaries'' (1976); ''The Memories of a Space Traveller'' (1982) ** Stjärndagböckerna (þýtt á sænsku, Martin von Zweigbergk, Alba, 1983) * ''Ze wspomnień Ijona Tichego; Kongres futurologiczny'' (1971) ** Den stora framtidskongressen: ur Ijon Tichys minnen (þýtt á sænsku, Sven Christer Swahn, Bernce, 1978) * ''Opowieści o pilocie Pirxie'' (1968) ** Rymdpiloten Pirx (þýtt á sænsku, Martin von Zweigbergk, Bromberg, 1983) * ''Wielkość urojona'' (1973) / ''Imaginary Magnitude'' (1984) * ''Rozprawy i szkice'' (1974) * ''Wysoki zamek'' (1966) ** Det höga slottet: boken om min barndom (þýtt á sænsku, [[Mira Teeman]], Bernce, 1977) * ''Katar'' (1975) ** Snuvan (þýtt á sænsku, Johan Malm, Alba, 1981) ** Høysnue (þýtt á norsku 1978) * ''Mortal Engines'' (1977) * ''Wizja lokalna'' (1981) / ''Observation on the Spot'' (1982) * ''Doskonała próżnia'' (1983) ** [[Det perfekta tomrummet]] (þýtt á sænsku, [[Kjell Rehnström]], Bernce, 1975) * ''Fiasko'' (1987) ** [[Fiasko (roman)|Fiasko]] (þýtt á sænsku, Martin von Zweigbergk, Bromberg, 1987) * ''Pokój na Ziemi'' (1987) ** [[Fred på jorden]] (þýtt á sænsku, Martin von Zweigbergk, Bromberg, 1985) === Kvikmyndir og sjónvarp === * ''Der Schweigende Stern'' / ''First Spaceship on Venus'' ([[Östtyskland]] og [[Polen]], [[1959]]) * ''Przekładaniec'' / ''Layer Cake'' / ''Roly Poly'' af [[Andrzej Wajda]] ([[1968]]) * ''IKARIE-XB1'' / ''White Planet'' ([[Tékkóslóvakíu]], 1968-70) * ''Un si joli village'' af [[Étienne Périer]] ([[Frankrike]], 1973) * ''The Investigation'' af [[Marek Piestrak]] ([[1973]]) * ''[[Solaris (1972)|Solaris]]'' af [[Andrej Tarkovskij]] ([[Sovjét]] og [[Japan]], [[1971]]) * ''Szpital przemienienia'' / ''Hospital of the Transfiguration'' af [[Edward Żebrowski]] (Pólland, [[1979]]) * ''Test pilota Pirxa'' / ''Test Pilot Pirx'' af Marek Piestrak (Pólland og Sovjét, 1979) * ''Victim of the Brain'' af [[Piet Hoenderos]] ([[Holland]], 1988) * ''Marianengraben'' regissör [[Achim Bornhak]], skrifað af Lem oog [[Mathias Dinter]] (Þýskaland, 1994) * ''[[Solaris (2002)]]'' af [[Steven Soderbergh]], (USA, [[2002]]) ==Tilvísanir== <references/> == Ytri tenglar == * [http://www.lem.pl/ Opinber heimasíða Lem] * [https://web.archive.org/web/20120502071944/http://www.wired.com/wired/archive/10.12/solaris.html tímaritið "Wired" um Lem og Solaris] * [http://www.themodernword.com/scriptorium/lem.html Lem hjá "The Modern Word" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030717101701/http://themodernword.com/scriptorium/lem.html |date=2003-07-17 }} * [http://www.svd.se/dynamiskt/kultur/did_12220253.asp Stanislaw Lem död, Svenska Dagbladet 27 mars 2006] {{Stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Lem, Stanisław}} [[Flokkur:Pólskir rithöfundar]] {{fd|1921|2006}} g1y4jfipkbnetkr4ce3zxsx7f19rav1 0 133103 1985184 1955236 2026-11-05T09:32:13Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985184 wikitext text/x-wiki {{Fjall}}[[Mynd:Þríhyrningur (1).jpg|thumbnail|Þríhyrningur.]] '''Þríhyrningur''' er fjall í nágrenni [[Hvolsvöllur|Hvolsvallar]] í [[Rangárvallasýsla|Rangárvallasýslu]]. Það er samsett úr [[móberg]]smyndun og blasir víða við af [[Suðurland]]sundirlendinu. Fjallið myndast á stuttri gossprungu við eldgos undir jökli, líklega við lok síðasta jökulskeiðs (fyrir ~12.000 árum). Það gæti hins vegar verið eldra en aldursgreining hefur ekki verið gerð. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=71417 Hversu gamall er Þríhyrningur í Fljótshlíð og hvernig myndaðist hann?] Vísindavefur. Skoðað 1. október, 2016.</ref> Fjallið er nefnt eftir þremur toppum á fjallinu, tveir þeirra eru kleifir flestum en sá þriðji, hæsti (675 m.y.s.) er eingöngu kleifur mjög vönum einstaklingum.<ref>[https://gonguleidir.is/gonguleidir/thrihyrningur-2/ Gönguleiðir - Þríhyrningur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327183450/http://gonguleidir.is/gonguleidir/thrihyrningur-2/ |date=2016-03-27 }} Gönguleiðir.is. Skoðað 14. mars, 2016.</ref> ==Heimild== Ari Trausti Guðmundsson, Pétur Þorleifsson: Íslensk fjöll. Gönguleiðir á 151 tind. Reykjavík (Mál og Menning) 2004. ==Tilvísanir== [[Flokkur:Fjöll á Íslandi]] [[Flokkur:Rangárvallasýsla]] quye0brmtj8s7rrh7bd4dxto7y9jkag 0 133811 1985176 1876775 2026-11-05T08:54:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985176 wikitext text/x-wiki {{Fjall}} '''Úlfarsfell''' er lágt [[fjall]] á mörkum [[Reykjavík]]ur og [[Mosfellssveit]]ar og er það 296 metra hátt. [[Skógrækt]] hefur verið í hlíðum fjallsins og hefur [[Skógræktarfélag Mosfellsbæjar]] umsjón með ræktuninni.<ref>[http://gonguleidir.is/gonguleidir/ulfarsfell-fra-nordri/ Úlfarsfell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428212734/http://gonguleidir.is/gonguleidir/ulfarsfell-fra-nordri/ |date=2016-04-28 }} Gönguleiðir. Skoðað 20. apríl, 2016.</ref> Úlfarsfell er nefnt í fornu skjali, [[Hítardalsbók]] frá 1367 og í [[Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns]] 1704. Nafnið er vafalítið dregið af mannsnafninu [[Úlfar (mannsnafn)|Úlfar]], samanber Úlfarsá, en fjórir eru nefndir með því nafni í [[Landnáma|Landnámu]].<ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=58078 Hvaðan dregur Úlfarsfell nafn sitt?] Vísindavefur. Skoðað 20. apríl, 2016.</ref> == Tenglar == * [http://internet.is/skogmos/default.html Skógræktarfélag Mosfellsbæjar] == Heimildir == {{reflist}} {{stubbur|landafræði|Ísland}} [[Flokkur:Fjöll á Íslandi]] [[Flokkur:Mosfellsbær]] fuayk7wcnydb426tjh73wyf12wrkzvx 0 137812 1985127 1917158 2026-11-04T22:31:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985127 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki| |nafn='''Primera Air''' |merki=| |gerð=Einkahlutafélag| |hafði flug=| |stofnað=2003 undir nafninu JetX| |staðsetning=[[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]] |lykilmenn=Hrafn Thorgeirsson (CEO), Andri Már Ingólfsson (Forseti og eigandi)| |starfsemi=Flugfélag|starfsmenn=300|vefur=[https://primeraair.com primeraair.com]}} '''Primera Air''' (áður '''JetX''') var danskt flugfélag í eigu Primera Travel Group (sem á meðal annars Solresor, Bravo Tours, Lomamatkat, Heimsferðir og Solia) og meginmarkmið fyrirtækisins var að bjóða upp á flugþjónustu í tómstundaflugi og leiguflugi. Fyrirtækið hafði vaxið stöðugt á síðastliðnum árum og bauð upp á flug frá [[Skandinavía|Skandinavíu]] til yfir 70 áfangastaða í [[Miðjarðarhafið|Miðjarðarhafi]], [[Austurlönd nær|Austurlöndum nær]], [[Asía|Asíu]], [[Karíbahaf|Karíbahafi]] og Atlantshafi. Árið 2009 stofnaði Primera Air dótturfélagið Primera Air Scandinavia með dönsku rekstrarleyfi.<ref>{{Cite web |url=http://www.primeraair.com/component/option,com_frontpage/Itemid,1/ |title=Welcome to Primera Air {{!}} info@primeraair.com {{!}} primeraair.com<!-- Bot generated title --> |access-date=2017-05-03 |archive-date=2010-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401135411/http://www.primeraair.com/component/option,com_frontpage/Itemid,1/ |url-status=dead }}</ref> Þann 2. október 2018 lýsti flugfélagið yfir gjaldþroti og hætti allri starfsemi.<ref>{{fréttaheimild|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2018/10/01/akvordun_tekin_i_ljosi_thungbaerra_afalla/|titill=Ákvörðun tek­in í ljósi þung­bærra áfalla|dagsetning=2. október 2018|útgefandi=mbl.is}}</ref> == Saga fyrirtækisins == Flugfélagið var stofnað árið 2003 undir nafninu ''JetX'' á [[Ísland|Íslandi]] og starfaði samkvæmt íslensku flugrekandaskírteini. Árið 2008 tók Primera Travel Group flugfélagið eignarhaldi og endurnefndi það Primera Air ásamt því að skipa Jón Karl Ólafsson nýjan forstjóra Primera Air Scandinavia, sem var með höfuðstöðvar sínar í [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk|Danmörku]].<ref>{{cite web |url=http://www.primeragroup.com/news/news/2008/02/25/Jon-Karl-Olafsson-new-CEO-of-Primera-Air/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223043204/http://www.primeragroup.com/news/news/2008/02/25/Jon-Karl-Olafsson-new-CEO-of-Primera-Air/ |url-status=dead }}</ref> Velgengni Primera Travel Group í Danmörku, Svíþjóð og á Íslandi ýtti undir frekari útbreiðslu og vöxt á árunum sem á eftir komu; í júlí 2014 flaug Primera Air með 155.000 farþega í 1006 flugferðum þar sem meðalsætisnýting var 91%.<ref>{{cite web |url=http://www.primeragroup.com/news/news/2014/08/08/July-2014-was-a-record-month-for-Primera-Air-/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808114200/http://www.primeragroup.com/news/news/2014/08/08/July-2014-was-a-record-month-for-Primera-Air-/ |url-status=dead }}</ref> Í ágúst 2014 tilkynnti Primera Air um stofnun nýs flugfélags – Primera Air Nordic – í [[Lettland|Lettlandi]] sem átti að starfa samhliða Primera Air Scandinavia. Á sama tíma var ný netstjórnunarmiðstöð opnuð í [[Ríga]] sem átti að sjá um allan starfsrekstur flugfélagsins og einblína á áframhaldandi þróun eins og verið hafði á árunum á undan og að markaðssetja fyrirtækið utan Skandinavíu. Gott viðskiptaumhverfi, hæft vinnuafl og miklar gæðakröfur voru aðalástæðurnar fyrir flutningi stjórnstöðvarinnar. Enn meiri áhersla var lögð á flutninginn með skipun framkvæmdastjórans Hrafns Þorgeirssonar í stöðu nýs forstjóra yfir bæði Primera Air Scandinavia og Primera Air Nordic.<ref>{{cite web |url=https://primeraair.com/about-us/corporate-info/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606180405/https://primeraair.com/about-us/corporate-info/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.primeragroup.com/news/news/2014/08/22/Primera-Air-Nordic-A-new-airline-in-Latvia-founded/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808114034/http://www.primeragroup.com/news/news/2014/08/22/Primera-Air-Nordic-A-new-airline-in-Latvia-founded/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.delfi.lv/bizness/transports-logistika/primera-air-riga-veido-lidojumu-vadibas-centru-bet-tiesos-lidojumus-no-latvijas-paslaik-neplano.d?id=44887546</ref> Endurskipulagningin og sameining fyrirtækjanna hafði jákvæð áhrif. Árið 2015 var Primera Air með átta flugvélar í notkun með veltu upp á 250 milljónir Bandaríkjadala og þénaði yfir 5,2 milljónir evra í heildartekjur fyrir skatt (EBITDA). Fyrstu átta mánuði ársins 2016 þénaði flugfélagið 4 milljónir evra og áætlað var að upphæðin yrði 7,6 milljónir í enda ársins. Í dag er Primera Air danskt-lettneskt flugfélag með íslenska eigendur.<ref>{{cite web |url=http://www.primeragroup.com/news/news/2015/02/06/Primera-Air-operates-two-aircrafts-in-Paris-summer-2015/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913231119/http://www.primeragroup.com/news/news/2015/02/06/Primera-Air-operates-two-aircrafts-in-Paris-summer-2015/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.db.lv/razosana/transports-logistika/biznesa-parcelsana-uz-latviju-palidz-sasniegt-rekordaugstus-raditajus-455085</ref><ref>http://www.check-in.dk/primera-air-fortsaetter-ekspansion/</ref> == Viðskiptalíkan == Í upphafi sá Primera Air um leiguflug fyrir stóra ferðaheildsala í Skandinavíu en smám saman fór fyrirtækið að selja aukasæti sem miða sem giltu eingöngu fyrir flug (e. flight-only) í sumu föstu leiguflugi árið 2013. Áframhaldandi velgengni gerði Primera Air kleift að auka bæði fjölda flugleiða og tíðni þeirra og þar með varð til blandað viðskiptalíkan fyrir leiguflug/áætlunarflug. Í dag er stærsti hluti flugferða hjá Primera Air í áætlunarflugi þótt sumar flugferðir sameini farþega í leiguflugi og hefðbundna farþega. Fyrirtækið sér einnig um aðskildar flugferðir sem eru eingöngu leiguflug.<ref>http://www.check-in.dk/primera-air-fortsaetter-ekspansion/</ref><ref>{{cite web |url=https://primeraair.com/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171103230632/https://primeraair.com/ |url-status=dead }}</ref> Primera Air hefur einnig tilkynnt um aukna tíðni flugferða til vinsælustu áfangastaðanna í suðurhluta.<ref>http://www.check-in.dk/primera-air-udvider-aalborg-lufthavn/</ref> == Áfangastaðir == [[Mynd:OY-PSE_B737-8Q8-W_Primera_Scan_LPA_23JAN00_(4379579693).jpg|thumb|Boeing 737-800 frá Primera Air við akstur á Gran Canaria-flugvellinum]] Almennt hélt Primera Air úti flugferðum fram og til baka frá flugstöðvum sínum í Skandinavíu til vinsælla ferðamannastaða við Miðjarðarhafsströnd Evrópu, [[Kanaríeyjar|Kanaríeyja]], [[Asóreyjar|Asóreyja]], [[Madeiraeyjar|Madeira]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] og [[Tyrkland|Tyrklands]], auk leiguflugs næstum hvert sem er. Flugfélagið hélt úti árstíðabundnum sumar- og vetraráfangastöðum.<ref>{{cite web |url=https://primeraair.com/plan-trip/route-map/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170206194737/https://primeraair.com/plan-trip/route-map/ |url-status=dead }}</ref> Síðla árs 2014 hóf Primera Air áætlunarflug frá Íslandi til tíu nýrra vetrar- og sumaráfangastaða, La Palma, [[Tenerife]], [[Alicante]], [[Salzburg]], [[Málaga|Malaga]], [[Majorka]] og [[Barcelona]], [[Bologna]], [[Krít (eyja)|Krítar]] og Bodrum.<ref>{{cite web |url=http://www.primeragroup.com/news/news/2014/11/20/Primera-Air-launches-10-new-destinations-in-direct-flight-from-Iceland-this-winter-and-next-summer/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808113848/http://www.primeragroup.com/news/news/2014/11/20/Primera-Air-launches-10-new-destinations-in-direct-flight-from-Iceland-this-winter-and-next-summer/ |url-status=dead }}</ref> 26. október 2014 hóf Primera Air vikulegt flug frá [[Gautaborg]] og [[Malmö]] til Al Maktoum flugvallar í [[Dúbaí|Dubai]] og [[Tenerife]], og frá [[Helsinki]] til [[Fuerteventura]] og Las Palmas. 16. nóvember bauð flugfélagið upp á nýja flugleið frá [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavík]] til [[John F. Kennedy International Airport|JFK]] í [[New York-borg|New York]] eftir að hafa fengið leyfi til að fljúga til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Síðar sama ár bauð flugfélagið upp á fjórar nýjar vikulegar flugleiðir: [[Álaborg]] - [[Gran Canaria|Las Palmas]], [[Kastrupflugvöllur|Kaupmannahöfn]] - [[Billund]] - Lanzarote, [[Árósar]] - [[Tenerífe|Tenerife]] og [[Álaborg]] - [[Fuerteventura]].<ref>{{Cite web |url=https://worldairlinenews.com/2014/12/07/primera-air-continues-to-expand-from-scandinavia-and-iceland/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224053058/https://worldairlinenews.com/2014/12/07/primera-air-continues-to-expand-from-scandinavia-and-iceland/ |url-status=dead }}</ref> Árið 2015 skrifaði Primera Air undir samning að andvirði 30 milljón evra við nokkrar af stærstu ferðaskrifstofum [[Frakkland|Frakklands]] um að taka að sér flugferðir með tveimur flugvélum frá [[Paris-Charles de Gaulle-flugvöllur|Charles de Gaulle-flugvelli]] til vinsælla ferðamannastaða yfir sumartímann.<ref>{{cite web |url=http://www.primeragroup.com/news/news/2015/02/06/Primera-Air-operates-two-aircrafts-in-Paris-summer-2015/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913231119/http://www.primeragroup.com/news/news/2015/02/06/Primera-Air-operates-two-aircrafts-in-Paris-summer-2015/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://travelnews.lv/?m_id=18276&i_id=5&pub_id=91503&Primera-Air-paplasina-darbibu-no-Parizes |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224133154/http://travelnews.lv/?m_id=18276&i_id=5&pub_id=91503&Primera-Air-paplasina-darbibu-no-Parizes |archive-date=2017-02-24 |url-status=dead}}</ref> Í febrúar 2016 bættust [[Dubrovnik]] og [[Pula]] í Króatíu við úrval áfangastaða.<ref>{{Cite web |url=http://www.total-croatia-news.com/travel/2554-the-swedes-are-coming-primera-air-to-pula-and-dubrovnik |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224211502/http://www.total-croatia-news.com/travel/2554-the-swedes-are-coming-primera-air-to-pula-and-dubrovnik |url-status=dead }}</ref> Í byrjun maí 2016 hóf flugfélagið reglulegt flug frá [[Billund]] til [[Nice]] og [[Feneyjar|Feneyjum]].<ref>http://www.anna.aero/2016/05/09/primera-air-begins-billund-trio/</ref><ref>http://www.ch-aviation.com/portal/news/50060-primera-air-scandinavia-to-start-scheduled-stockholm-flights</ref> Stuttu síðar hófust flugferðir til [[Antalya]]. Síðar sama ár tilkynnti Primera Air að það hygðist auka tíðni ferða til þeirra áfangastaða sem í boði voru ásamt því að bæta við nýjum ([[Mílanó]] og [[Róm]]) frá [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] yfir sumarið 2017.<ref>{{cite web |url=http://ttgnordic.com/primera-air-to-expand-in-stockholm-arlanda/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224052833/http://ttgnordic.com/primera-air-to-expand-in-stockholm-arlanda/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ttgnordic.com/primera-air-to-expand-in-stockholm-arlanda/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-05-03 |archive-date=2017-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224052833/http://ttgnordic.com/primera-air-to-expand-in-stockholm-arlanda/ |url-status=dead }}</ref> Áætlun fyrir sumarið 2017 innihélt flug til Kalamata, Ponta Delgada og [[Madeiraeyjar|Madeira]].<ref>http://www.tornosnews.gr/en/transport/airlines/17989-primera-air-plans-new-charter-route-to-kalamata-in-summer-2017.html</ref> == Flugfloti == [[Mynd:OY-PSF_(15270224995).jpg|thumb|Primera Air Boeing 737-700]] [[Mynd:OY-PSC_B737-86NW_Primera_LPA_02FEB11_(6414932729).jpg|thumb|Primera Air Boeing 737-800]] Flugfloti Primera Air Scandinavia samanstóð af eftirfarandi flugvélum (frá og með janúar 2017):<ref>{{cite journal|title=Global Airline Guide 2016 (Part One)|journal=Airliner World|issue=October 2016|page=13|accessdate=14 October 2016}}</ref> {{Toccolours}} {| class="toccolours" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse:collapse; margin:auto" |+ '''Primera Air''' !Flugvélar ! style="width:50px;" |Í flugflotanum !Pantanir !Farþegar !Athugasemdir |- |[[Boeing 737|Boeing 737-700]] | align="center" |2 | align="center" |0 | align="center" |148 | align="center" | |- |[[Boeing 737|Boeing 737-800]] | align="center" |7 | align="center" |1 | align="center" |189 | align="center" | |- | align="center" |'''Total''' | align="center" |'''9''' | align="center" |'''1''' | align="center" | | |} == Flugatvik == * Þann 10. júlí 2009 var Boeing 737-700 vél frá Primera Air með skráningarnúmerið TF-JXG í flugi PF-362 frá Zakynthos í ([[Grikkland|Grikklandi]]) til [[Dyflinn|Dublin]] á ([[Írland|Írlandi]]) með 153 farþega og sex áhafnarmeðlimi innanborðs fylgt af tveimur ítölskum orrustuvélum til Fiumicino-flugvallar í Róm á (Ítalíu) eftir að áhöfnin óskaði eftir neyðarlendingu vegna tæknilegs vanda. Primera Air sagði að áhöfnin hafi fengið ábendingu um að frambarðið á vængjunum væri ekki í réttri stöðu. Vegna þessarar ábendingar ákvað áhöfnin að víkja af leið og reyna lendingu á flugvelli sem biði upp á nógu langa flugbraut til að hægt væri að lenda með frambarðið í uppréttri stöðu, og varð Fiumicino fyrir valinu. [[Napólí]] kom ekki til greina vegna landslagsins í kringum flugvöllinn og lengdar flugbrautarinnar. Flugvélin lenti heilu og höldnu á flugbraut 16L og neyðarástandi var aflýst 19 mínútum eftir lendingu.<ref>https://theaviationist.com/2009/07/11/an-italian-typhoon-intercepts-a-primera-air-b-737/</ref> * 28. febrúar 2016 þurfti Boeing 737-800 vél frá Primera Air á leið frá Tenerife til Stokkhólms að nauðlenda í Nantes, Frakklandi þegar upp kom vandamál í hreyfli. Samkvæmt skýrslu flugstjórans heyrði áhöfnin óvenjulegt hljóð koma frá einum hreyflinum sem síðar kviknaði í. Farþegi um borð sagðist einnig hafa séð eld koma út úr einum hreyflinum. Flugvélin var með 169 farþega um borð og lenti heilu og höldnu á flugvellinum í Nantes, þar sem hann var næstur, og allir farþegar og áhafnarmeðlimir fengu þar hótelgistingu fyrir nóttina. Samkvæmt talsmanni Primera Air eru „tæknisérfræðingar okkar ásamt framleiðanda vélarinnar, CFM, að rannsaka orsökina fyrir tæknibiluninni. [...] Við viljum þakka flugliðum okkar fyrir fagmannleg viðbrögð í fluginu og góða frammistöðu“.<ref>http://www.dailymail.co.uk/travel/travel_news/article-3469361/I-thought-die-end-Passenger-s-horror-looking-window-engine-spewing-fire-plane-makes-emergency-landing-France.html</ref><ref>http://airflightdisaster.com/index.php/primera-air-nordic-plane-makes-emergency-landing-in-france/</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Utanaðkomandi tenglar == * [http://www.primeraair.com Opinber síða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713190306/http://www.primeraair.com/ |date=2009-07-13 }} [[Flokkur:Dönsk flugfélög]] [[Flokkur:Íslensk flugfélög]] 6bcmf0nyixc15wni7kgyfw8uxaejlzg 0 140797 1985088 1832794 2026-11-04T17:16:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985088 wikitext text/x-wiki '''Landvernd''' eru frjáls félagasamtök sem standa vörð um íslenska náttúru. Samtökin taka þátt í stefnumótun, fræðslu og ákvarðnatöku í málum sem snerta t.d. [[landnotkun]], [[auðlind]]ir og [[umhverfi]] á Íslandi. Félagsmenn Landverndar eru rúmlega 6.000 en 40 félög eiga aðild að samtökunum.<ref>{{vefheimild|url=http://landvernd.is/Um-Landvernd/Hvad-er-Landvernd|titill=Hvað er Landvernd|mánuðurskoðað=29. september|árskoðað=2023}}</ref> '''Markmið Landverndar eru:'''<ref>{{Cite web|url=https://landvernd.is/log-landverndar/|title=Lög Landverndar, regluverk og markmið samtakanna|date=2012-05-17|website=Landvernd|language=is|access-date=2023-09-29}}</ref> * Verndun náttúru og umhverfis Íslands á landi, í legi og í lofti svo þeim verði sem minnst spillt, okkur og komandi kynslóðum til handa. * Endurreisn spilltrar náttúru, náttúrugæða og umhverfis með þeim hætti er hæfir sem best náttúrulegum aðstæðum og búsetu í landinu. * Sjálfbær umgengni þjóðarinnar heima við og á hnattræna vísu, sem byggir á öflugri umhverfisvitund, þekkingu og verndarvilja. * Virk þátttaka Íslendinga í alþjóðasamstarfi um umhverfismál, þar sem þekkingu og reynslu er miðlað og leitað leiða til úrbóta. == Stefnumál Landverndar == Helstu stefnumál samtakanna eru náttúruvernd, loftslagsmál og sjálfbært samfélag.<ref>{{Cite web|url=https://landvernd.is/stefna-landverndar-2019-2021/|title=Stefna Landverndar 2019-2021|date=2019-10-03|website=Landvernd|language=is|access-date=2021-11-22}}</ref> === Sjálfbært samfélag === Sjálfbær þróun er þróun sem mætir þörfum nútímans án þess að skerða möguleika komandi kynslóða á að mæta þörfum sínum. Á tímum sem nú er sjaldan ef nokkurn tímann jafn mikilvægt að fræða almenning um það hvernig hægt er að byggja upp sjálfbær samfélög út um allt land. Landvernd vill að dregið sé úr sóun og að Íslendingar verði meðvitaðir um eigið fótspor á kostnað annarra. Samtökin vilja vekja fólk til vitundar um neyslu svo að það endurhugsi framtíðina.<ref>{{Cite web|url=https://landvernd.is/stefna-landverndar-2019-2021/|title=Stefna Landverndar 2019-2021|date=2019-10-03|website=Landvernd|language=is|access-date=2023-09-29}}</ref> === Loftslagsmál === Landvernd vill að Ísland verði kolefnishlutlaust ríki sem allra fyrst. Samtökin telja einnig að ganga megi lengra og borga til baka kolefnisskuldir með því að binda kolefni umfram kolefnishlutleysi (net negative emissions).[https://landvernd.is/loftslagsmal/] „Við þurfum að endurhugsa hvernig við sem mannkyn ætlum að lifa lífinu. Við þurfum að sleppa því sem er óþarfi og minnka neyslu, henda minna og sóa minna. Við þurfum að gera minna af því sem veldur mikilli losun gróðurhúsalofttegunda. Það þarf að hætta að nota jarðefnaeldsneyti eins og kol, og olíu... Það þarf að draga úr mengandi iðnaði, eins og stóriðju og fyrirtæki þurfa að framleiða mat og vörur á þann hátt að það skaði ekki lofthjúpinn og náttúruna“.<ref>{{Citation|title=Loftslagsbreytingar og valdefling - örfræðsla Skóla á grænni grein|url=https://www.youtube.com/watch?v=iQ7FTecjlu0|language=is-IS|access-date=2023-09-29}}</ref> === Náttúruvernd === Meginrökin fyrir verndun stórra svæða er hin einstaka náttúra Íslands. Náttúran er leiksvið kvikrar landmótunar, elds og íss og verðmætra vistkerfa. Þá eru hér stór lítt snortin víðerni og stórbrotið landslag. Allt eru þetta verðmæti sem er afar brýnt að vernda. Íslendingar eru vörslumenn um 42% víðerna Evrópu og má finna villtustu prósent víðerna hér á landi. Nú þegar er búið að raska um helmingi af virkjanlegum háhitasvæðum á landinu og fjöldinn allur af vatnsaflsvirkjunum hefur verið reistur eða er í byggingu, ekki síst á hálendinu eða í jaðri þess. Beint og óbeint tjón á náttúru Íslands vegna þessa er mikið og að stórum hluta óafturkræft. Lög um náttúruvernd kveða á um að vernda Íslenska náttúru. Landvernd krefst þess að þessum lögum sé fylgt.<ref>{{Cite web|url=https://landvernd.is/af-hverju-natturuvernd/|title=Af hverju náttúruvernd?|date=2019-12-02|website=Landvernd|language=is|access-date=2023-09-29}}</ref> „Hálendið er í alla staði verðmætara villt en virkjað“. - '''Snorri Baldursson, fyrrum formaður Landverndar''' == Skólar á grænni grein == Landvernd hefur umsjón með ''Skólum á grænni grein'' sem er alþjóðlegt umhverfismenntaverkefni. Skólar á grænni grein eru stærsta innleiðingartæki menntunar til sjálfbærni í heiminum í dag. Menntun til sjálfbærni eykur færni og hæfni nemenda til að greina stöðu mála í umhverfi sínu og hafa áhrif. 200 skólar á Íslandi taka þátt í verkefninu en á heimsvísu má finna verkefnið í 67 löndum víðsvegar um heim. Verkefnið menntar nemendur í sjálfbærni og umhverfisvernd og byggir það á lýðræðismenntun og getu til aðgerða.<ref>{{Cite web|url=https://landvernd.is/hvaderlandvernd/|title=Hvað er Landvernd? - Verndaðu náttúruna með Landvernd|website=Landvernd|language=is|access-date=2023-09-29}}</ref> === Markmið Grænfánans<ref>{{Cite web|url=https://menntuntilsjalfbaerni.is/graenfaninn/|title=Grænfáninn|website=Menntun til sjálfbærni|language=is|access-date=2023-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230930084735/https://menntuntilsjalfbaerni.is/graenfaninn/|archive-date=2023-09-30|url-status=dead}}</ref> === * efla menntun til sjálfbærni og styðja skólana við að framfylgja tilmælum heimsmarkmiða og aðalnámskrár þar um. * veita nemendum menntun, hæfni og getu til aðgerða til að takast á við málefni sjálfbærrar þróunar. * skólinn gefi nemendum tækifæri til þess að vera virkir í umhverfis- og sjálfbærnimálum, vinna með eigin hugmyndir og hafa áhrif á samfélag sitt.   * efla nemendalýðræði, gagnrýna hugsun, hnattræna vitund, sköpun og samfélagskennd. * minnka vistspor skólans, nemenda og starfsfólks með viðeigandi aðgerðum. == Sagan == Landvernd var stofnuð árið 1969. Í hálfa öld hafa samtökin staðið vörð um íslenska náttúru, verið virkur þátttakandi í stefnumótun, fræðslu og upplýstri ákvarðanatöku í málum er varða landnotkun, auðlindir og umhverfið. [[Guðmundur Ingi Guðbrandsson]] [[Umhverfis- og auðlindaráðherra Íslands|umhverfis- og auðlindaráðherra]] var framkvæmdastjóri Landverndar frá 2011 til 2017.<ref name="mbl">{{fréttaheimild|url=http://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/11/30/skiptir_miklu_mali_ad_vera_fyrstur/|titill=Skipt­ir miklu máli að vera fyrst­ur|útgefandi=[[Morgunblaðið]]|dagsetning=30. nóvember 2017}}</ref> Tryggvi Felixson var formaður til ársins 2023. == Tenglar == * [http://landvernd.is Heimasíða Landverndar] == Heimildir == {{reflist}} {{stubbur}} {{s|1969}} [[Flokkur:Íslensk félagasamtök]] [[Flokkur:Náttúruvernd á Íslandi]] dqfcy9b1ak9wqja4lhvpji6yavc09zn 0 144065 1985114 1928001 2026-11-04T18:41:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985114 wikitext text/x-wiki [[Mynd:TINI 2021 01.png|alt=TINI|thumb|Martina Stoessel, 2021]] '''Martina Stoessel''' (Martina Alejandra Stoessel Muzlera<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8526412/tini-things-to-know-argentine-singer|title=7 Things You Should Know About Argentine Pop Star TINI|website=Billboard|access-date=2020-02-19}}</ref>)(fædd 21. mars 1997 í [[Buenos Aires]], Argentínu) er argentínsk leikkona og söngkona. Hún er betur þekkt sem ''Tini'' en það er sviðsnafnið hennar. Stoessel er þekkt fyrir leik sinn í rómönsku þáttaséríunni [[Violetta]] (2012-2015) framleidd af [[Disney Channel Latin America]]. Þar lék hún Violetta Castillo, sem er ungur táningur sem elskar að dansa og syngja<ref>{{Cite web|url=http://www.tinistoessel.com/|title=TINI Official {{!}} Martina Stoessel Music, Videos & Tour Info|website=www.tinistoessel.com|access-date=2020-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216133846/http://www.tinistoessel.com/|archive-date=2017-02-16|url-status=dead}}</ref>. Stoessel gaf út sína fyrstu plötu árið 2016 sem hét einfaldlega Tini. Hún fór í tónleikaferðalag árið 2017 til 2018 sem hét [[Got Me Started Tour]]. Árið 2018 gaf hún út sína aðra plötu sem heitir ,,[[Quiero Volver]]". Með Quiero Volver plötunni kom næsta tónleikaferðalag Quiero Volver Tour sem byrjaði árið 2019 í Argentinu og endaði árið 2020 í Evrópu. Hún þurfti að stytta tónleikaferðalagið útaf [[COVID-19|Kórónuveirufaraldrinum]]. Í desember árið 2020 gaf TINI síðan út sína þriðju plötu ,,TINI TINI TINI". Þann 29. apríl 2021 gaf TINI út lagið Miénteme (isl: Ljúgðu af mér) ásamt söngkonunni [[María Becerra]]. Það lag var fyrsta lag þeirra beggja til þess að ná toppinum á ''Billboard Argentina Hot 100.'' Lagið hefur vakið mikila vinsælda síðan það hefur verið gefið út og í júni 2021 náði það í efstu 50 sætin yfir mest spiluðu lögin í heiminum, á Spotify. TINI og Maria er fyrstu argentísku söngvararnir til þess að ná þessum vinsældum<ref>{{Cite web|url=https://offstage.com.br/mienteme-tini-celebra-sua-primeira-entrada-no-top-50-global-do-spotify/|title=“Miénteme”: TINI celebra sua primeira entrada no Top 50 Global do Spotify|access-date=2021-12-14|archive-date=2021-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214192302/https://offstage.com.br/mienteme-tini-celebra-sua-primeira-entrada-no-top-50-global-do-spotify/|url-status=dead}}</ref>. == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Argentínskir leikarar]] [[Flokkur:Argentínskir tónlistarmenn]] pf05onplf44je2v068dxhsin0z8jcwr 0 147468 1985056 1970492 2026-11-04T14:24:39Z Berserkur 10188 1985056 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |mynd= [[File:Arnór Sigurðsson 2018 vs Roma.jpg|250px]] |nafn= Arnór Sigurðsson |fullt nafn= Arnór Sigurðsson |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1999|5|15}} |fæðingarbær=[[Akranes]] |fæðingarland=Ísland |hæð= 1,77 m |staða= Miðjumaður |núverandi lið= Kalamata F.C. |númer= 17 |ár í yngri flokkum= |yngriflokkalið= [[ÍA]] |ár1=2015-2016 |ár2=2017-2018 |ár3=2018- |ár4=2021-2022 |ár5=2022-2023 |ár6=2023-2025 |ár7=2025-2026 |ár8=2026- |lið1=[[ÍA]] |lið2= [[IFK Norrköping]] |lið3=[[CSKA Moskva]] |lið4=[[Venezia FC]] (lán) |lið5=[[IFK Norrköping]] |lið6=[[Blackburn Rovers]] |lið7=[[Malmö FF]] |lið8=Kalamata F.C. |leikir (mörk)1=7 (0) |leikir (mörk)2= 25 (3) |leikir (mörk)3= 66 (11) |leikir (mörk)4=8 (0) |leikir (mörk)5=17 (9) |leikir (mörk)6= 12 (4) |leikir (mörk)7= 17 (1) |leikir (mörk)8= 4 (1) |landsliðsár=2015-2016<br>2017<br>2018-<br>2018- |landslið=Ísland U17<br> Ísland U19<br>Ísland U21<br>[[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ísland]] |landsliðsleikir (mörk)=15 (1)<br>5 (0)<br>5 (1)<br>39 (2) |mfuppfært= jan 2025 |lluppfært= nóv 2022 }} '''Arnór Sigurðsson''' (fæddur [[15. maí]] [[1999]]) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir gríska liðið Kalamata F.C. og íslenska landsliðið. Arnór er alinn upp hjá [[ÍA]]. Árið 2017 hélt hann til [[IFK Norrköping]] í Svíþjóð en ári síðar hélt hann til CSKA Moskvu og gerði 5 ára samning við liðið. Hann skoraði gegn [[AS Roma]] og [[Real Madrid]] í [[Meistaradeild Evrópu]] veturinn 2018 og varð þriðji Íslendingurinn til að skora í þeirri deild. Hann sneri aftur til Norrköping árið 2022 og var valinn leikmaður tímabilsins af aðdáendum það ár. Arnór skoraði fyrsta landsliðsmark sitt í 2-0 sigri gegn Andorra haustið 2019. [[Flokkur:Íslenskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:fólk fætt árið 1999]] 5qfxum3as1ncf8t1hp0hkp1igzxdzq1 0 150439 1985026 1974071 2026-11-04T12:17:42Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 5 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985026 wikitext text/x-wiki {{Samtök |nafn= Hinsegin dagar í Reykjavík |stofnað= {{start date and age|1999|6|28}} |forseti= Helga Haraldsdóttir |netfang= pride@hinsegindagar.is |vefsida= [https://hinsegindagar.is/ www.hinsegindagar.is] |merki=Reykjavik Pride.jpg|alt=Frá Hinsegin dögum 2019}} '''Hinsegin dagar''' ([[enska]]: ''Reykjavik Pride'') er [[hinsegin]] menningar-, mannréttinda- og margbreytileikahátíð sem haldin hefur verið í [[Reykjavík]] árlega frá árinu [[1999]]. == Sagan == Fyrstu hinsegin hátíðahöldin í Reykjavík, Hinsegin helgi, voru haldin árið 1999 með dagskrá á Ingólfstorgi af [[Samtökin '78|Samtökunum '78]]. Þangað komu um 1.500 gestir til að minnast [[Stonewall-uppþotin|uppreisnarinnar á Stonewall]] 30 árum áður.<ref>{{Cite web|url=https://hinsegindagar.is/velkomin-a-hinsegin-daga-2019/|title=Velkomin á Hinsegin daga 2019|website=Hinsegin dagar - Reykjavik Pride|language=is-IS|access-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212205502/https://hinsegindagar.is/velkomin-a-hinsegin-daga-2019/|archive-date=2020-02-12|url-status=dead}}</ref> [[Heimir Már Pétursson]] hafði síðan forgöngu um að ári síðar, í ágúst 2000, var farið í fyrstu Pride Parade-gönguna í Reykjavík, sem hlaut hið íslenska nafn gleðiganga og var hluti af þriggja daga hátíðarhöldum Hinsegin daga í Reykjavík. Hinsegin dagar höfðu þá verið stofnaðir sem sjálfstætt óháð félag undir forystu Heimis og Þorvaldar Kristinssonar. Áður höfðu þó verið farnar göngur í Reykjavík þar sem krafist var jafnréttis, svokallaðar frelsisgöngur homma og lesbía árin 1993 og 1994.<ref>{{Cite web|url=https://hinsegindagar.is/um-hinsegin-daga/|title=Um Hinsegin daga|website=Hinsegin dagar - Reykjavik Pride|language=is-IS|access-date=2019-04-08|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408164258/https://hinsegindagar.is/um-hinsegin-daga/|url-status=dead}}</ref> Hin fyrsta gleðiganga í Reykjavík gekk vonum framar en Heimir og Þorvaldur hafa lýst því í viðtölum að allt að 12.000 gestir hafi þá mætt í miðborgina.<ref>{{Cite web|url=https://hinsegindagar.is/thetta-er-okkar-hjartans-mal/|title=“Þetta er okkar hjartansmál”|website=Hinsegin dagar - Reykjavik Pride|language=is-IS|access-date=2029-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212205130/https://hinsegindagar.is/thetta-er-okkar-hjartans-mal/|archive-date=2020-02-12|url-status=dead}}</ref> Frá þeim tíma hafa Hinsegin dagar í Reykjavík verið haldnir árlega í borginni, dagskrá hátíðarinnar lengst og viðburðum fjölgað. Hinsegin dagar eru í dag stærsta árlega hátíð landsins en um og yfir 100.000 gestir hafa sótt miðborgina á undanförnum árum þegar gleðigangan fer fram og Hinsegin dagar ná hámarki.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/08/11/metthatttaka_i_gledigongunni/|title=Metþátttaka í gleðigöngunni í ár|website=www.mbl.is|access-date=2019-04-08}}</ref> == Forsvarsfólk Hinsegin daga í Reykjavík == * Helga Haraldsdóttir, formaður Hinsegin daga frá árinu 2023<ref>{{Cite web|url=https://hinsegindagar.is/ny-stjorn-kjorin/|title=Ný stjórn kjörin - Hinsegin dagar|last=Vefstjóri|date=2024-11-25|language=is-IS|access-date=2025-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617043657/https://hinsegindagar.is/ny-stjorn-kjorin/|archive-date=2025-06-17|url-status=dead}}</ref> * Gunnlaugur Bragi Björnsson, formaður Hinsegin daga 2021-2023<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212190262d/gunn-laugur-bragi-tekur-aftur-vid-for-mennsku-hin-segin-daga|title=Gunn­laugur Bragi tekur aftur við for­mennsku Hin­segin daga - Vísir|last=Ísleifsson|first=Atli|date=2021-01-12|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-13}}</ref> * Ásgeir Helgi Magnússon, formaður Hinsegin daga 2020-2021 *Vilhjálmur Ingi Vilhjálmsson, formaður Hinsegin daga 2020 * Gunnlaugur Bragi Björnsson, formaður Hinsegin daga 2018-2020 * Eva María Þórarinsdóttir Lange, formaður Hinsegin daga 2012-2018 * Heimir Már Pétursson, framkvæmdastjóri Hinsegin daga 1999-2011 * Þorvaldur Kristinsson, forseti Hinsegin daga 1999-2012 == Dagsetningar == === Næsta hátíð === * 6-11. ágúst 2024<ref>{{Cite web|url=https://hinsegindagar.is|title=Hinsegin dagar - Menning, mannréttindi og margbreytileiki!|language=is-IS|access-date=2024-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224030643/https://hinsegindagar.is/|archive-date=2024-02-24|url-status=dead}}</ref> === Fyrri hátíðir === * 8-13. ágúst 2023 * 2-7. ágúst 2022 * 3-8. ágúst 2021 (hluti dagskrár féll niður vegna heimsfaraldurs [[COVID-19]], þ.m.t. Gleðiganga Hinsegin daga) *2-9. ágúst 2020 (dagskrá féll að miklu leyti niður vegna heimsfaraldurs COVID-19) *8-17. ágúst 2019 (20 ára afmælishátíð) * 7-12. ágúst 2018 * 8-13. ágúst 2017 * 9-14. ágúst 2016 * 4-9. ágúst 2015 * 5-10. ágúst 2014 * 6-11. ágúst 2013 * 7-12. ágúst 2012 * 4-7. ágúst 2011 * 5-8. ágúst 2010 * 6-9. ágúst 2009 * 6-10. ágúst 2008 * 9-12. ágúst 2007 * 10-13. ágúst 2006 * 4-7. ágúst 2005 * 6-7. ágúst 2004 * 8-9. ágúst 2003 * 9-10. ágúst 2002 * 10-11. ágúst 2001 * 11-12. ágúst 2000 * 24-27. júní 1999 == Tengt efni == * [[Gleðiganga]] == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20260402114711/https://hinsegindagar.is/ Hinsegin dagar í Reykjavík] * [https://epoa.eu EPOA - evrópusamtök Pride hátíða] * [https://interpride.org InterPride - alþjóðasamtök Pride hátíða] * [https://www.samtokin78.is Samtökin '78 - samtök hinsegin fólks á Íslandi] * [https://hinsegindagar.is/fraedsla-og-frodleikur/saga-pride-hatida/ Saga Pride hátíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190408164621/https://hinsegindagar.is/fraedsla-og-frodleikur/saga-pride-hatida/ |date=2019-04-08 }} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Hátíðir á Íslandi]] [[Flokkur:Hinsegin]] qo5sl1z6wsgs6410hj4fwjpt805lsp5 0 151854 1985062 1979537 2026-11-04T14:56:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 6 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985062 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Jóhanna Einarsdóttir | búseta = | mynd = KRI johanna einarsdottir 171130 001.jpg | myndastærð = 350px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 11. nóvember 1952 | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor í menntunarfræðum ungra barna við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Jóhanna Einarsdóttir''' (f. 11. nóvember 1952) er [[prófessor]] í menntunarfræðum ungra barna við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. == Menntun og viðurkenningar == Jóhanna lauk kennaraprófi fá Kennaraskóla Íslands árið 1973 og stúdentsprófi frá sama skóla ári síðar. Þá lauk hún B.S. prófi í kennslufræðum frá University of Illinois 1976 og meistarprófi í menntunarfræðum frá sama skóla 1977. Hún lauk doktorsprófi í menntunarfræðum ungra barna frá University of Illinois árið 2000. Jóhanna hefur tekið þátt í mótun íslensks menntakerfis um árabil sem stjórnandi, kennari, rannsakandi og sem ráðgjafi við stefnumótun.<ref>Jóhanna Einarsdóttir. Prófessor í menntunarfræðum ungra barna. (e.d.). Menntun. Sótt 14. júní 2019 af: https://uni.hi.is/joein/menntun-og-storf/menntun/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303211124/https://uni.hi.is/joein/menntun-og-storf/menntun/ |date=2020-03-03 }}</ref> Jóhanna var fyrst Íslendinga til að ljúka [[Doktorsgráða|doktorsprófi]] í menntunarfræðum ungra barna og hefur verið eini prófessorinn á því sviði á Íslandi síðan 2006.<ref>Illinois. College of Education. (2018). Education Innovator in Iceland. Sótt 14. júní 2019 af: https://education.illinois.edu/about/news-events/news/article/2018/05/14/education-innovator-in-iceland</ref> Hún er brautryðjandi á sviði rannsókna í menntunarfræðum ungra barna, bæði hérlendis og á Norðurlöndunum.<ref name="Heiðursdoktorsnafnbót">{{vefheimild|url=https://www.hi.is/frettir/johanna_einarsdottir_saemd_heidursdoktorsnafnbot|titill=Jóhanna Einarsdóttir sæmd heiðursdoktorsnafnbót|höfundur=Háskóli Íslands. (2017). Sótt 14. júní 2019}}</ref><ref>Vísindavefurinn. (e.d.). Hvað hefur vísindamaðurinn Jóhanna Einarsdóttir rannsakað? Sótt 14. júní 2019 af: https://www.visindavefur.is/svar.php?id=74986</ref> Hún var sæmd heiðursdoktorsnafnbót við Háskólann í Oulu í Finnlandi árið 2017 fyrir vísindaframlag á sviði bernskurannsókna menntunarfræða ungra barna og [[siðfræði]] rannsókna með ungum börnum.<ref name="Heiðursdoktorsnafnbót" /> Árið 2018 hlaut Jóhanna viðurkenningu frá University of Illinois fyrir framlag sitt til rannsókna á menntun ungra barna. Viðurkenningin (distinguished alumni award) er veitt fyrrverandi nemendum skólans sem skarað hafa fram úr á sínu fræðasviði á alþjóðavettvangi.<ref>Háskóli Íslands. (2018). Hlýtur viðurkenningu fyrir framlag á sviði menntunar ungra barna. Sótt 14. júní 2019 af: https://www.hi.is/frettir/hlytur_vidurkenningu_fyrir_framlag_a_svidi_menntunar_ungra_barna</ref> == Stjórnun og forysta == Jóhanna byggði upp og var stjórnandi Framhaldsdeildar [[Fósturskóli Íslands|Fósturskóla Íslands]] í 10 ár. Þegar leikskólakennaranámið fluttist formlega á háskólastig og Fósturskólinn sameinaðist [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraháskóla Íslands]] um áramót 1997–1998 var hún ráðin yfirmaður þess náms og stýrði því mótun háskólanáms fyrir leikskólakennara.<ref>Jóhanna Einarsdóttir. Prófessor í menntunarfræðum ungra barna. (e.d.). Starfsferill. Sótt 14. júní 2019 af: https://uni.hi.is/joein/menntun-og-storf/starfsferill/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202191654/https://uni.hi.is/joein/menntun-og-storf/starfsferill/ |date=2022-12-02 }}</ref> Árið 2007 stóð hún fyrir stofnun fyrstu rannsóknarstofunnar við Kennaraháskólann, samkvæmt nýju skipulagi rannsókna, ''Rannsóknarstofu í menntunarfræðum ungra barna'' (RannUng) og stýrði þeirri stofu um árabil.<ref name="Heiðursdoktorsnafnbót" /> Rannsóknarstofunni hefur orðið vettvangur fyrir rannsóknir og þróunarstarf í leikskólum landsins sem og fyrir unga rannsakendur, meistara- og doktorsnema til að vinna í samstarfi við reyndara fólk.<ref name="Starfsemi">{{vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/ufiles/93/933e274b8f/Sk%C3%BDrsla_forsetaMVS%2012.6.2018.pdf|titill=Menntavísindasvið. Starfsemi 2013-2018}}</ref> Jóhanna var forseti [[Menntavísindasvið Háskóla Íslands|Menntavísindasviðs Háskóla Íslands]] 2013-2018.<ref>Jóhanna Einarsdóttir. Prófessor í menntunarfræðum ungra barna. (e.d.). Forsíða. Sótt 14. júní 2019 af: https://uni.hi.is/joein/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303211036/https://uni.hi.is/joein/ |date=2020-03-03 }}</ref><ref>Mbl.is. (2013, 16. maí). Tveir nýir forsetar fræðasviða hjá HÍ. Sótt 14. júní 2019 af: https://www.mbl.is/frettir/innlent/2013/05/16/tveir_nyir_forsetar_fraedasvida_hja_hi/</ref> Í hennar tíð var unnið að viðamiklum endurbótum á kennaranáminu í kjölfar úttektar á náminu og sameiningu Kennaraháskólans og Háskóla Íslands. Markmiðið með breytingum var að bæta námið og gera það eftirsóknarverðara fyrir tilvonandi nemendur. Sem lið í þeim breytingum má nefna flutning íþróttakennaranámsins til Reykjavíkur og breytta deildaskiptingu sem hafði í för með sér mun fjölbreyttara kennaranám.<ref name="Starfsemi" /> == Kennsla == Jóhanna hefur réttindi til kennslu á öllum skólastigum. Hún starfaði sem æfingakennari við Æfinga- og tilraunaskóla Kennaraháskólans í 10 ár og var þar í forystu um nýbreytni og þróunarstarf með yngstu árgöngunum þar sem lýðræði í skólastarfi, skapandi starf og áhersla á styrkleika nemenda var í fyrirrúmi. Hún hefur kennt kennaranemum með stuttum hléum allt frá árinu 1977. Sem prófessor við Menntavísindasvið hefur hún staðið fyrir nýbreytni í kennsluháttum og samstarfi við erlenda háskóla. Sem dæmi má nefna námskeið fyrir doktorsnema í menntunarfræðum ungra barna á Norðurlöndunum sem var haldið með styrk frá Nord Forsk og sameiginlegt námskeið með Gautaborgarháskóla fyrir meistaranema. Jóhanna hefur verið gestakennari við erlenda háskóla. Sem dæmi má nefna, Charles Sturt háskóla í Ástralíu, Oulu háskóla í Finnlandi og University of Strathclyde í Skotlandi.<ref>Jóhanna Einarsdóttir. Prófessor í menntunarfræðum ungra barna. (e.d.). Kennslustörf. Sótt 14. júní 2019 af: https://uni.hi.is/joein/menntun-og-storf/kennslustorf/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202185431/https://uni.hi.is/joein/menntun-og-storf/kennslustorf/ |date=2022-12-02 }}</ref> == Stefnumótun == Jóhanna hefur unnið að stefnumótum í menntamálum um árabil. Hún hefur verið þátttakandi í stefnumótun fyrir kennaranám í um fjóra áratugi og stýrt ýmsum nefndum og ráðum þar að lútandi, m.a. Vísindaráði Kennaraháskólans sem mótaði stefnu um rannsóknir við skólann. Hún hefur tekið þátt í stefnumótun í menntamálum hjá ríki og sveitarfélögum. Hún vann að stefnumótun menntamálaráðuneytisins í málefnum sex ára barna þegar sá aldurshópur var fluttur yfir til grunnskólans (Forskólanefnd). Hún tók þátt í vinnu við Aðalnámskrá grunnskóla árið 1989 og Aðalnámskrá leikskóla árið 2011.<ref>Jóhanna Einarsdóttir. Prófessor í menntunarfræðum ungra barna. (e.d.). Nefndir og stjórnir. Sótt 7. júní 2019 af: https://uni.hi.is/joein/anna%C3%B0/nefndir-og-storf/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190751/https://uni.hi.is/joein/anna%C3%B0/nefndir-og-storf/ |date=2022-12-02 }}</ref> Nú stýrir hún nefnd menntamálaráðuneytisins um stefnumótun í menntun barna með annað móðurmál en íslensku.<ref>Stjórnarráð Íslands. (e.d.). Verkefnastjórn starfshóps um nemendur með annað móðurmál en íslensku. Sótt 7. júní 2019 af: https://www.stjornarradid.is/raduneyti/nefndir/nanar-um-nefnd/?itemid=41b8d637-2866-11e9-942f-005056bc4d74</ref> == Rannsóknir == Rannsóknir Jóhönnu hafa einkum beinst að menntun yngstu barnanna, tengslum skólastiganna, kennurum yngstu barnanna og menntun leikskólakennara. Hún hefur ásamt samstarfsfólki innan Rannsóknarstofu í menntunarfræðum ungra barna, (RannUng) tekið þátt í fjölmörgum rannsóknum í samstarfi við innlenda og erlenda aðila.<ref>Google Scholar Profile. Johanna Einarsdottir, professor. Sótt júní 2019 af: https://scholar.google.com/citations?user=FJ2LiTsAAAAJ&hl=en</ref> Hún hefur birt niðurstöður rannsókna sinna í bæði íslenskum og erlendum fagtímaritum og má benda á nokkrar sem mikið hefur verið vitnað í. Þar má nefna greinina [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13502930701321477?casa_token=drS6p0dss70AAAAA:tMbBwTjPQAZ1r80Hdx0J4YXUQLM_Lh_UoOsZeCLOUcZuGp-S6hnXs0Xx56AH7rBp4PQW-C86CYQvN1U „Research with children: Methodological and ethical challenges“] sem birtist í ''European Early Childhood Education Research Journal'' árið 2007. Einnig hefur mikið verið vitnað í greinina [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03004430500131320?casa_token=E1kqFfWsxvMAAAAA:CG86KV3iZOsbcLLWtF5IVU7vPsiK9lYIv56_mflcbww4VYrEnOr2UsghP_AE6VTkAdzDPhA5oAFVBw „Playschool in pictures: Children’s photographs as a research method“] sem birtist í ''Early Child Development and Care'' árið 2005. Einnig má nefna greinina [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03004430802666999 „Making meaning: Children’s perspectives expressed through drawings“] sem birtist í ''Early Child Development and Care'', árið 2009 sem hún vann í samstarfi við Sue Dockett og Bob Perry við Charles Sturt háskólann í Ástralíu. Þessar framangreindu greinar fjalla á gagnrýninn hátt um aðferðir og aðferðafræði í rannsóknum með ungum börnum. Aðrar ritsmíðar sem vakið hafa athygli eru greinar um rannsóknir í íslenskum leikskólum, t.d. greinin [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0883035508000888 „Children‘s and parents‘ perspectives on the purposes of playschool in Iceland“], sem birtist í tímaritinu ''International Journal of Educational Research'', árið 2008. Einnig hefur Jóhanna skrifað um norræna leikskóla og ber þar hæst bókin ''Nordic Childhoods and Early Education: Philosophy, Research, Policy and Practice in Denmark, Finland, Iceland, Norway, and Sweden'', sem hún ritstýrði í samstarfi við dr. Judith Wagner. Sú bók var eitt fyrsta fræðirit um Norrænar leikskólarannsóknir. Jóhanna hefur ritstýrt átta fræðibókum og þremur sérheftum virtra fræðirita á sínu sérsviði.<ref>EECERA. (e.d.). Trustees. Board of Trustees. Sótt 7. júní 2019 af: https://www.eecera.org/about/trustees/</ref> Jóhanna er í stjórn [https://www.eecera.org/# ''European Early Childhood Education Research Association'']. == Alþjóðlegt samstarf == Jóhanna hefur tekið þátt í umfangsmiklu alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi. Hér verða tekin nokkur dæmi: *''Enhancing Transition Practices in Early Childhood Education'' (TRAP). Erasmus + verkefni 2018-2020. *''Politics of belonging: Promoting children's inclusion in education settings across borders 2018-2022''. Um er að ræða alþjóðlega rannsókn sem hófst 2018 og er unnin með styrk frá Nord Forsk. Samstarfsaðilar eru Háskólinn í Stavanger, Zuyd Háskólinn í Hollandi, Linneus háskóli og Oulu háskóli. *''Values Education in Nordic Preschools: Basis of Education for Tomorrow''. Um er að ræða norræna rannsókn sem hófst 2012 og er unnin með styrk frá Nord Forsk. Samstarfsaðilar eru Háskólinn í Stavanger, Háskólinn í Árósum, Linneus háskóli og Oulu háskóli. *''Pedagogy of Educational Transitions''. Um er að ræða samstarfsverkefni þriggja háskóla í Evrópu og Charles Sturt háskóla í Ástralíu og Waikato háskóla á Nýja Sjálandi. Unnið með styrk frá Evrópuráðinu (Marie Curie). Verkefnið hófst 2012. *''Early Years Transition Programme''. Rannsóknarverkefni með rannsakendum frá átta Evrópskum háskólum styrkt af Evrópuráðinu. *''Children tell of their Wellbeing''. Rannsóknarverkefni við Háskólann í Oulu unnið með styrk frá finnska rannsóknarráðinu. Jóhanna var ráðgjafi í verkefninu sem hófst 2010 og því meðleiðbeindi doktorsnema í verkefninu. *''Meistring of Forskolelærarrolla i eit arbeidsfelt med lekmannspreg''. Rannsóknarverkefni við Háskólann í Volda og Háskólann í Osló sem hófst 2010. Jóhanna var ráðgjafi í verkefninu.<ref>Jóhanna Einarsdóttir. Prófessor í menntunarfræðum ungra barna. (e.d.). Research Grants. Sótt 7. júní 2019 af: https://uni.hi.is/joein/en/rannsoknir-2/rannsoknarstyrkir/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303211013/https://uni.hi.is/joein/en/rannsoknir-2/rannsoknarstyrkir/ |date=2020-03-03 }}</ref> *''"BE-CHILD - Build a more inclusive society supporting ECEC educators for the development of socio emotional competences in pre-school children"'' Erasmus verkefni sem hófst 2019. == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1952]] au2zhxevngf92v6004ptkivijfmg35c 0 153216 1985053 1982575 2026-11-04T14:22:47Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1985053 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Lázaro Cárdenas | mynd = | myndatexti1 = Cárdenas í forsetaembætti á 4. áratugnum. | titill= Forseti Mexíkó | stjórnartíð_start = 1. desember 1934 | stjórnartíð_end = 30. nóvember 1940 | forveri = [[Abelardo L. Rodríguez]] | eftirmaður = [[Manuel Ávila Camacho]] | fæðingarnafn = Lázaro Cárdenas del Río | fæddur = [[21. maí]] [[1895]] | fæðingarstaður = [[Jiquilpan]], [[Michoacán]], [[Mexíkó]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1970|10|19|1895|5|21}} | dánarstaður = [[Mexíkóborg]], [[Mexíkó]] | stjórnmálaflokkur = [[Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn|Flokkur mexíkósku byltingarinnar]] (PNR) | starf = Herforingi, stjórnmálamaður | maki = {{gifting|[[Amalia Solórzano]]|1932}} | börn = [[Cuauhtémoc Cárdenas]]<br />Alicia Cárdenas<ref>{{cite news|url=https://www.elfinanciero.com.mx/espectaculos/2024/07/18/como-fue-la-boda-de-alicia-hija-del-expresidente-lazaro-cardenas-y-el-actor-abel-salazar/|title=Así fue la 'peculiar' boda de Alicia, hija del expresidente Lázaro Cárdenas, con el actor Abel Salazar|publisher=El Financiero|date=July 18, 2024}}</ref> | undirskrift = Signature of Lázaro Cárdenas.svg }} '''Lázaro Cárdenas del Río''' (21. maí 1895 – 19. október 1970) var [[mexíkó]]skur hershöfðingi og byltingarmaður sem var [[forseti Mexíkó]] frá 1934 til 1940. Cárdenas hefur verið hrósað fyrir að takast að uppfylla fyrirheit [[Mexíkóska byltingin|mexíkósku byltingarinnar]] um jöfnuð og samfélagsréttlæti á forsetatíð sinni en hefur einnig verið gagnrýndur fyrir gerræðislega stjórnarhætti og [[Lýðhyggja|lýðhyggju]].<ref>Alan Knight, "Lázaro Cárdenas" í ''Encyclopedia of Latin American History and Culture'', 1. bindi, bls. 555. New York: Charles Scribner's Sons 1996.</ref> Samkvæmt fjölmörgum skoðanakönnunum er Cárdenas vinsælasti forseti Mexíkó á 20. öldinni.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Marti Batres Guadarrama|titill=Lázaro Cárdenas, el presidente del pueblo |url=http://www.jornada.com.mx/2005/10/20/index.php?section=politica&article=028a2pol |mánuðurskoðað=31. júlí|árskoðað=2019|útgefandi=''La Jornada''|tungumál=spænska}}</ref><ref>{{Vefheimild|höfundur=Rodrigo Ayala |titill=Quién fue Lázaro Cárdenas y cuáles fueron sus aportaciones |url=https://culturacolectiva.com/historia/quien-fue-lazaro-cardenas-y-cuales-fueron-sus-aportaciones/ |útgefandi=Cultura Colectiva |mánuðurskoðað=31. júlí|árskoðað=2019|tungumál=spænska}}</ref><ref>{{Vefheimild|höfundur=Carlos Velazquez|titill=Lázaro Cárdenas, el presidente más popular que ha tenido México |url=http://www.sinaloadossier.com.mx/index.php/columnistas/carlos-velazquez/597-lazaro-cardenas-el-presidente-mas-popular-que-ha-tenido-mexico-.html |útgefandi=Sinaloa Dossier |mánuðurskoðað=31. júlí|árskoðað=2019|tungumál=spænska}}</ref> ==Æviágrip== Lázaro Cárdenas fæddist þann 21. maí árið 1895. Hann var elstur átta barna verslunarhjóna í [[Jiquilpan]] í [[Mexíkó]]. Hann lauk skólagöngu sinni þegar hann var ellefu ára þar sem engir framhaldsskólar voru í heimahéraði hans. Lázaro las hins vegar mikið og hóf að rita blaðagreinar þegar hann var 16 ára gamall. Átján ára gamall gekk hann í lið með byltingarmönnum í [[Mexíkóska byltingin|mexíkósku byltingunni]] og vann sér skjótan frama. Cárdenas varð hershöfðingi í byltingarhernum og var árið 1928 settur fylkisstjóri í heimafylki sínu, [[Michoacán]].<ref name=tíminn1970>{{Vefheimild|titill=Cardenas - einn mesti leiðtogi er rómanska Ameríka hefur átt|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3687671|útgefandi=''[[Tíminn]]''|ár=1970|mánuður=10. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=31. júlí}}</ref> Árið 1929 tók Cárdenas þátt í stofnun [[Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn|Þjóðlega byltingarflokksins]] (spænska: ''Partido Nacional Revolucionario'' eða PNR). Cárdenas var fylkisstjóri í Michoacán til ársins 1931, en þá varð hann innanríkisráðherra í ríkisstjórn [[Pascual Ortiz Rubio|Pascuals Ortiz Rubio]] forseta. Hann varð hermálaráðherra tveimur árum síðar. Cárdenas var kjörinn formaður PNR árið 1930 og árið 1934 var hann kjörinn forseti Mexíkó.<ref name=tíminn1970/> Forsetatíð Cárdenas var tími róttækra umbóta í stjórkerfi og samfélagi Mexíkó. Cárdenas beitti sér fyrir aukinni alþýðumenntun og fyrir róttækum jarðeignarumbótum. Cárdenas hafði hug á að taka upp [[Samyrkjubúskapur|samyrkjubúskap]] í Mexíkó en fór að ósk bænda um að halda sig við sjálfseignarbúskap. Cárdenas lét skipta um 45 milljónum ekra af landi á milli smábænda á forsetatíð sinni. Hann lét einnig setja rekstur og eignarhald verksmiðja í hendur verkamanna.<ref name=tíminn1970/> Árið 1938 lét Cárdenas [[Þjóðnýting|þjóðnýta]] [[Olía|olíufyrirtæki]] í eigu Bandaríkjamanna í Mexíkó. Hann afhenti öll mannvirki olíufélaganna nýstofnuðu ríkisfyrirtæki, Petroleos Mexicanos eða [[Pemex]].<ref>{{Vefheimild|titill=Mexiko: Land í olíuvímu|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3300322|útgefandi=''[[Morgunblaðið|Lesbók Morgunblaðsins]]''|ár=1970|mánuður=27. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=31. júlí}}</ref> Þjóðnýtingin var mjög umdeild í Bandaríkjunum og leiddi til hernaðaræsings gegn Mexíkó en ólíkt forverum sínum ákvað [[Franklin D. Roosevelt]] Bandaríkjaforseti að beita ekki hervaldi til að ná fram vilja Bandaríkjanna í Mexíkó. Cárdenas lét einnig þjóðnýta erlend [[járnbraut]]arfélög í Mexíkó og aðrar eignir erlendra auðmanna.<ref name=tíminn1970/> Cárdenas studdi lýðveldisstjórn [[Spánn|Spánar]] í [[Spænska borgarastyrjöldin|spænsku borgarastyrjöldinni]] og lét senda vopn og birgðir til lýðveldishersins.<ref>Matesanz, José Antonio. "Casa de España", í ''Encyclopedia of Mexico'', 1. bindi, bls. 205. Chicago: Fitzroy and Dearborn 1997.</ref> Stuðningur Mexíkó nægði þó ekki til að koma í veg fyrir að [[falangistar]] undir stjórn [[Francisco Franco]] tækju völdin á Spáni. Eftir borgarastyrjöldina veitti stjórn Cárdenas fjölda spænskra flóttamanna hæli í Mexíkó. Árið 1936 veitti Cárdenas [[Lev Trotskíj]] einnig pólitískt hæli í Mexíkó, ekki síst til að bægja frá sér ásökunum um að hann væri [[Stalínismi|stalínisti]].<ref>Gunther, John. ''Inside Latin America'' (1941), bls. 84.</ref> Á forsetatíð sinni lifði Cárdenas á fábrotinn máta og bjó aldrei í forsetahöllinni í [[Mexíkóborg]]. Hann ferðaðist mikið um Mexíkó og lagði sig fram við að rækta náið samband við almenning. Hann stofnaði sér í lagi til náinna sambanda við stéttarfélög bænda og verkamanna og eftirlét þeim veruleg áhrif í ríkisstjórn sinni. Cárdenas kom því einnig til leiðar að áframhaldandi banni var viðhaldið í stjórnarskrá Mexíkó gegn því að forseti landsins mætti bjóða sig fram til endurkjörs. Cárdenas reyndi ekki að halda völdum eftir að kjörtímabili hans lauk árið 1940 og dró sig að mestu til hlés eftir forsetatíð sína. Hann var hermálaráðherra á stjórnarárum eftirmanns síns, [[Manuel Ávila Camacho|Manuels Ávila Camacho]], en á þeim tíma gekk Mexíkó inn í [[seinni heimsstyrjöldin]]a og sendi hermenn til vesturvígstöðvanna til hjálpar [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamönnum]].<ref name=tíminn1970/> Eftir forsetatíð sína tjáði Cárdenas sig sjaldan um ríkismálefni en lagði stundum orð í bagga þegar kom að utanríkismálum. Hann lýsti meðal annars yfir stuðningi við [[Byltingin á Kúbu|byltinguna á Kúbu]] og fordæmdi tilraunir til að koma [[Fidel Castro]] frá völdum. Hann gagnrýndi einnig Bandaríkin opinskátt fyrir [[Víetnamstríðið]] og fór fyrir sérstakri nefnd til að tala máli lýðræðisstjórnar [[Gvatemala]] eftir [[valdaránið í Gvatemala 1954]].<ref>{{Vefheimild|titill=Alda óvildar í garð USA rís um alla rómönsku Ameríku vegna Guatemala|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2767569|útgefandi=''[[Þjóðviljinn]]''|ár=1954|mánuður=26. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=31. júlí}}</ref> Vegna þessara ummæla hans naut hann virðingar meðal [[Kommúnismi|kommúnista]] þrátt fyrir að telja sjálfan sig ekki einn þeirra og var meðal annars útnefndur forseti svokallaðs heimsfriðarráðs árið 1969.<ref name=tíminn1970/> Sonur Cárdenas, [[Cuauhtémoc Cárdenas]], var einnig þekktur mexíkóskur stjórnmálamaður og var m. a. borgarstjóri Mexíkóborgar frá 1997 til 1999. Cuauhtémoc hefur þrisvar boðið sig fram til forseta Mexíkó og talið er að hann hefði náð kjöri árið 1988 ef ríkisstjórnin hefði ekki beitt kosningasvikum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.nytimes.com/2004/03/09/world/ex-president-in-mexico-casts-new-light-on-rigged-1988-election.html?_r=0}|titill=Ex-President in Mexico Casts new Light on Rigged 1988 Election|útgefandi=''The New York Times''}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Mexíkó| frá=[[1. desember]] [[1934]]| til=[[30. nóvember]] [[1940]]| fyrir=[[Abelardo L. Rodríguez]]| eftir=[[Manuel Ávila Camacho]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Mexíkó}} {{DEFAULTSORT:Cárdenas, Lázaro}} {{fd|1895|1970}} [[Flokkur:Forsetar Mexíkó]] [[Flokkur:Mexíkóskir byltingarmenn]] [[Flokkur:Mexíkóskir herforingjar]] 89acp8bh3ygxmg7raspha8yza4ewlmy 1985055 1985053 2026-11-04T14:24:36Z TKSnaevarr 53243 1985055 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Lázaro Cárdenas | mynd = | myndatexti1 = Cárdenas í forsetaembætti á 4. áratugnum. | titill= Forseti Mexíkó | stjórnartíð_start = 1. desember 1934 | stjórnartíð_end = 30. nóvember 1940 | forveri = [[Abelardo L. Rodríguez]] | eftirmaður = [[Manuel Ávila Camacho]] | fæðingarnafn = Lázaro Cárdenas del Río | fæddur = [[21. maí]] [[1895]] | fæðingarstaður = [[Jiquilpan]], [[Michoacán]], [[Mexíkó]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1970|10|19|1895|5|21}} | dánarstaður = [[Mexíkóborg]], [[Mexíkó]] | stjórnmálaflokkur = [[Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn|Flokkur mexíkósku byltingarinnar]] (PNR) | starf = Herforingi, stjórnmálamaður | maki = {{gifting|[[Amalia Solórzano]]|1932}} | börn = [[Cuauhtémoc Cárdenas]]<br />Alicia Cárdenas<ref>{{cite news|url=https://www.elfinanciero.com.mx/espectaculos/2024/07/18/como-fue-la-boda-de-alicia-hija-del-expresidente-lazaro-cardenas-y-el-actor-abel-salazar/|title=Así fue la 'peculiar' boda de Alicia, hija del expresidente Lázaro Cárdenas, con el actor Abel Salazar|publisher=El Financiero|date=July 18, 2024}}</ref> | undirskrift = Signature of Lázaro Cárdenas.svg }} '''Lázaro Cárdenas del Río''' (21. maí 1895 – 19. október 1970) var [[mexíkó]]skur hershöfðingi og byltingarmaður sem var [[forseti Mexíkó]] frá 1934 til 1940. Cárdenas hefur verið hrósað fyrir að takast að uppfylla fyrirheit [[Mexíkóska byltingin|mexíkósku byltingarinnar]] um jöfnuð og samfélagsréttlæti á forsetatíð sinni en hefur einnig verið gagnrýndur fyrir gerræðislega stjórnarhætti og [[Lýðhyggja|lýðhyggju]].<ref>Alan Knight, "Lázaro Cárdenas" í ''Encyclopedia of Latin American History and Culture'', 1. bindi, bls. 555. New York: Charles Scribner's Sons 1996.</ref> Samkvæmt fjölmörgum skoðanakönnunum er Cárdenas vinsælasti forseti Mexíkó á 20. öldinni.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Marti Batres Guadarrama|titill=Lázaro Cárdenas, el presidente del pueblo |url=http://www.jornada.com.mx/2005/10/20/index.php?section=politica&article=028a2pol |mánuðurskoðað=31. júlí|árskoðað=2019|útgefandi=''La Jornada''|tungumál=spænska}}</ref><ref>{{Vefheimild|höfundur=Rodrigo Ayala |titill=Quién fue Lázaro Cárdenas y cuáles fueron sus aportaciones |url=https://culturacolectiva.com/historia/quien-fue-lazaro-cardenas-y-cuales-fueron-sus-aportaciones/ |útgefandi=Cultura Colectiva |mánuðurskoðað=31. júlí|árskoðað=2019|tungumál=spænska}}</ref><ref>{{Vefheimild|höfundur=Carlos Velazquez|titill=Lázaro Cárdenas, el presidente más popular que ha tenido México |url=http://www.sinaloadossier.com.mx/index.php/columnistas/carlos-velazquez/597-lazaro-cardenas-el-presidente-mas-popular-que-ha-tenido-mexico-.html |útgefandi=Sinaloa Dossier |mánuðurskoðað=31. júlí|árskoðað=2019|tungumál=spænska}}</ref> ==Æviágrip== Lázaro Cárdenas fæddist þann 21. maí árið 1895. Hann var elstur átta barna verslunarhjóna í [[Jiquilpan]] í [[Mexíkó]]. Hann lauk skólagöngu sinni þegar hann var ellefu ára þar sem engir framhaldsskólar voru í heimahéraði hans. Lázaro las hins vegar mikið og hóf að rita blaðagreinar þegar hann var 16 ára gamall. Átján ára gamall gekk hann í lið með byltingarmönnum í [[Mexíkóska byltingin|mexíkósku byltingunni]] og vann sér skjótan frama. Cárdenas varð hershöfðingi í byltingarhernum og var árið 1928 settur fylkisstjóri í heimafylki sínu, [[Michoacán]].<ref name=tíminn1970>{{Vefheimild|titill=Cardenas - einn mesti leiðtogi er rómanska Ameríka hefur átt|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3687671|útgefandi=''[[Tíminn]]''|ár=1970|mánuður=10. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=31. júlí}}</ref> Árið 1929 tók Cárdenas þátt í stofnun [[Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn|Þjóðlega byltingarflokksins]] (spænska: ''Partido Nacional Revolucionario'' eða PNR). Cárdenas var fylkisstjóri í Michoacán til ársins 1931, en þá varð hann innanríkisráðherra í ríkisstjórn [[Pascual Ortiz Rubio|Pascuals Ortiz Rubio]] forseta. Hann varð hermálaráðherra tveimur árum síðar. Cárdenas var kjörinn formaður PNR árið 1930 og árið 1934 var hann kjörinn forseti Mexíkó.<ref name=tíminn1970/> Forsetatíð Cárdenas var tími róttækra umbóta í stjórkerfi og samfélagi Mexíkó. Cárdenas beitti sér fyrir aukinni alþýðumenntun og fyrir róttækum jarðeignarumbótum. Cárdenas hafði hug á að taka upp [[Samyrkjubúskapur|samyrkjubúskap]] í Mexíkó en fór að ósk bænda um að halda sig við sjálfseignarbúskap. Cárdenas lét skipta um 45 milljónum ekra af landi á milli smábænda á forsetatíð sinni. Hann lét einnig setja rekstur og eignarhald verksmiðja í hendur verkamanna.<ref name=tíminn1970/> Árið 1938 lét Cárdenas [[Þjóðnýting|þjóðnýta]] [[Olía|olíufyrirtæki]] í eigu Bandaríkjamanna í Mexíkó. Hann afhenti öll mannvirki olíufélaganna nýstofnuðu ríkisfyrirtæki, Petroleos Mexicanos eða [[Pemex]].<ref>{{Vefheimild|titill=Mexiko: Land í olíuvímu|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3300322|útgefandi=''[[Morgunblaðið|Lesbók Morgunblaðsins]]''|ár=1970|mánuður=27. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=31. júlí}}</ref> Þjóðnýtingin var mjög umdeild í Bandaríkjunum og leiddi til hernaðaræsings gegn Mexíkó en ólíkt forverum sínum ákvað [[Franklin D. Roosevelt]] Bandaríkjaforseti að beita ekki hervaldi til að ná fram vilja Bandaríkjanna í Mexíkó. Cárdenas lét einnig þjóðnýta erlend [[járnbraut]]arfélög í Mexíkó og aðrar eignir erlendra auðmanna.<ref name=tíminn1970/> Cárdenas studdi lýðveldisstjórn [[Spánn|Spánar]] í [[Spænska borgarastyrjöldin|spænsku borgarastyrjöldinni]] og lét senda vopn og birgðir til lýðveldishersins.<ref>Matesanz, José Antonio. "Casa de España", í ''Encyclopedia of Mexico'', 1. bindi, bls. 205. Chicago: Fitzroy and Dearborn 1997.</ref> Stuðningur Mexíkó nægði þó ekki til að koma í veg fyrir að [[falangistar]] undir stjórn [[Francisco Franco]] tækju völdin á Spáni. Eftir borgarastyrjöldina veitti stjórn Cárdenas fjölda spænskra flóttamanna hæli í Mexíkó. Árið 1936 veitti Cárdenas [[Lev Trotskíj]] einnig pólitískt hæli í Mexíkó, ekki síst til að bægja frá sér ásökunum um að hann væri [[Stalínismi|stalínisti]].<ref>Gunther, John. ''Inside Latin America'' (1941), bls. 84.</ref> Á forsetatíð sinni lifði Cárdenas á fábrotinn máta og bjó aldrei í forsetahöllinni í [[Mexíkóborg]]. Hann ferðaðist mikið um Mexíkó og lagði sig fram við að rækta náið samband við almenning. Hann stofnaði sér í lagi til náinna sambanda við stéttarfélög bænda og verkamanna og eftirlét þeim veruleg áhrif í ríkisstjórn sinni. Cárdenas kom því einnig til leiðar að áframhaldandi banni var viðhaldið í stjórnarskrá Mexíkó gegn því að forseti landsins mætti bjóða sig fram til endurkjörs. Cárdenas reyndi ekki að halda völdum eftir að kjörtímabili hans lauk árið 1940 og dró sig að mestu til hlés eftir forsetatíð sína. Hann var hermálaráðherra á stjórnarárum eftirmanns síns, [[Manuel Ávila Camacho|Manuels Ávila Camacho]], en á þeim tíma gekk Mexíkó inn í [[seinni heimsstyrjöldin]]a og sendi hermenn til vesturvígstöðvanna til hjálpar [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamönnum]].<ref name=tíminn1970/> Eftir forsetatíð sína tjáði Cárdenas sig sjaldan um ríkismálefni en lagði stundum orð í bagga þegar kom að utanríkismálum. Hann lýsti meðal annars yfir stuðningi við [[Byltingin á Kúbu|byltinguna á Kúbu]] og fordæmdi tilraunir til að koma [[Fidel Castro]] frá völdum. Hann gagnrýndi einnig Bandaríkin opinskátt fyrir [[Víetnamstríðið]] og fór fyrir sérstakri nefnd til að tala máli lýðræðisstjórnar [[Gvatemala]] eftir [[valdaránið í Gvatemala 1954]].<ref>{{Vefheimild|titill=Alda óvildar í garð USA rís um alla rómönsku Ameríku vegna Guatemala|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2767569|útgefandi=''[[Þjóðviljinn]]''|ár=1954|mánuður=26. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=31. júlí}}</ref> Vegna þessara ummæla hans naut hann virðingar meðal [[Kommúnismi|kommúnista]] þrátt fyrir að telja sjálfan sig ekki einn þeirra og var meðal annars útnefndur forseti svokallaðs heimsfriðarráðs árið 1969.<ref name=tíminn1970/> Sonur Cárdenas, [[Cuauhtémoc Cárdenas]], var einnig þekktur mexíkóskur stjórnmálamaður og var m. a. borgarstjóri Mexíkóborgar frá 1997 til 1999. Cuauhtémoc bauð sig þrisvar fram til forseta Mexíkó og talið er að hann hefði náð kjöri árið 1988 ef ríkisstjórnin hefði ekki beitt kosningasvikum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.nytimes.com/2004/03/09/world/ex-president-in-mexico-casts-new-light-on-rigged-1988-election.html?_r=0}|titill=Ex-President in Mexico Casts new Light on Rigged 1988 Election|útgefandi=''The New York Times''}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Mexíkó| frá=[[1. desember]] [[1934]]| til=[[30. nóvember]] [[1940]]| fyrir=[[Abelardo L. Rodríguez]]| eftir=[[Manuel Ávila Camacho]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Mexíkó}} {{DEFAULTSORT:Cárdenas, Lázaro}} {{fd|1895|1970}} [[Flokkur:Forsetar Mexíkó]] [[Flokkur:Mexíkóskir byltingarmenn]] [[Flokkur:Mexíkóskir herforingjar]] 3fnmtd360xanpmh14bikvv9sdb0lrbv 0 153367 1985153 1956565 2026-11-05T03:37:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 3 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985153 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Steinunn Helga Lárusdóttir | búseta = | mynd = Steinunn H. Lárusdottir.jpg | myndastærð = 180px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 12. mars 1949 | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor emerita í menntastjórnun við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Steinunn Helga Lárusdóttir''' (f. 12. mars 1949) er [[prófessor]] emerita í menntastjórnun við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].<ref name="SteinunnHelga">{{vefheimild|url=http://uni.hi.is/shl/|titill=Steinunn Helga Lárusdóttir. Prófessor. Steinunn Helga.|mánuðurskoðað=5. ágúst|árskoðað=2019}}</ref> == Menntun og starfsferill == Steinunn Helga lauk prófi frá Kvennaskólanum í Reykjavík og stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík. Þá lauk hún kennaraprófi frá Kennaraháskóla Íslands árið 1975, M.Ed.-prófi í menntastjórnun frá Háskólanum í Illinois, Urbana-Champaign árið 1982 og doktorsprófi í stjórnun menntastofnana frá Lundúnaháskóla 2008.<ref>Steinunn Helga Lárusdóttir. Prófessor. [https://uni.hi.is/shl/um-mig/menntun/ Menntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241202194006/https://uni.hi.is/shl/um-mig/menntun/ |date=2024-12-02 }}. Sótt 5. ágúst 2019.</ref> Doktorsritgerð hennar, ''“Leadership, values and gender: a study of Icelandic head teachers”''<ref>Skrá um doktorsritgerðir. [https://doktor.landsbokasafn.is/detail/1925 Steinunn Helga Lárusdóttir]. Sótt 5. ágúst 2019.</ref> fjallar um gildi skólastjóra og áhrif sem þau hafa á athafnir þeirra, einkum í erfiðum aðstæðum.<ref>Lárusdóttir, S. H. (2014). [https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1741143213510499 Educational leadership and market values: A study of school principals in Iceland]. Educational Management Administration & Leadership, 42(4S), 83-103.</ref> Fyrir ritgerðina hlaut Steinunn Helga önnur verðlaun í ritgerðarsamkeppni BELMAS samtakanna ([https://www.belmas.org.uk/ The British Educational Leadership, Management and Administration Society]), árið 2009. Steinunn Helga hefur gegnt ýmsum störfum, innan og utan háskólasamfélagsins. Á árunum 1984-1988 vann hún hjá Ríkisútvarpinu við dagskrárgerð og beinar útsendingar, svo sem við fjölfræðaþáttinn Torgið, þættina Fræðasvið og fræðastörf, Málið og meðferð þess, Konur og ný tækni. Hún flutti einnig pistla um menntamál. Steinunn Helga var skólastýra Æfingaskóla Kennaraháskólans 1989-1998. Hún nam matsfræði við Lundúnaháskóla 1997-1998 og hélt í kjölfarið fjölda námskeiða og fyrirlestra um sjálfsmat skóla víða um land og í Finnlandi og Tékklandi. Hún var verkefnisstjóri í mati á skólastarfi við Fræðslumiðstöð Reykjavíkur árið 1998.<ref> Steinunn Helga Lárusdóttir. Prófessor. [https://uni.hi.is/shl/um-mig/starfsreynsla/ Starfsferill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241202195108/https://uni.hi.is/shl/um-mig/starfsreynsla/ |date=2024-12-02 }}. Sótt 5. ágúst 2019.</ref> == Rannsóknir == Rannsóknir Steinunnar Helgu hafa einkum beinst að skólastjórnun, jafnrétti í skólastarfi og kyngervi.<ref>Vísindavefurinn. (2018). [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=76695 Hvaða rannsóknir hefur Steinunn Helga Lárusdóttir stundað?] Sótt 5. ágúst 2019.</ref> Hún hefur skrifað fjölda greina sem birst hafa í íslenskum og erlendum ritum.<ref>Steinunn Helga Lárusdóttir. Prófessor. [https://uni.hi.is/shl/fr%c3%a6%c3%b0astorf/ritaskra/ Ritaskrá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250709214256/https://uni.hi.is/shl/fr%C3%A6%C3%B0astorf/ritaskra/ |date=2025-07-09 }}. Sótt 5. ágúst 2019.</ref> Hún hefur, ásamt Berki Hansen og Ólafi H. Jóhannssyni, rannsakað störf skólastjóra við grunnskóla í aldarfjórðung. Þessar rannsóknir veita meðal annars innsýn í það hvernig skólastjórar í grunnskólum verja tíma sínum og hvernig þeir vildu verja honum.<ref name="Grunnskólastjórar">{{vefheimild|url=https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2877|titill=Börkur Hansen og Steinunn H. Lárusdóttir. (2018). Grunnskólastjórar á öndverðri 21. öld: Hlutverk og gildi. Tímarit um uppeldi og menntun / Icelandic Journal of Education, 27(2), 111−133.}}</ref><ref>Börkur Hansen og Steinunn H. Lárusdóttir (2014). Stjórnun og skipulag. Í Gerður G. Óskarsdóttir (ritstjóri), Starfshættir í grunnskólum við upphaf 21. aldar. (bls. 87-112) Reykjavík: Háskólaútgáfan.</ref> Síðasta rannsóknin af þessum toga var gerð árið 2017 og þá var einnig könnuð afstaða skólastjóra til mikilvægra gilda sem tengjast skólastarfi.<ref name="Grunnskólastjórar" /> Á síðustu árum hefur Steinunn Helga kannað viðhorf millistjórnenda (deildarstjóra, fagstjóra og fleiri) til starfs síns og áherslu skólastjóra og deildarstjóra við grunnskóla á kennslufræðilega forystu. Greinar um þessar rannsóknir hafa birst bæði á Íslandi og erlendis.<ref>Lárusdóttir, S. H. & O´Connor, E. (2017). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/03323315.2017.1333444?journalCode=ries20 Distributed leadership and middle leadership practice in schools: a disconnect?] Irish Educational Studies.</ref><ref>Börkur Hansen og Steinunn H. Lárusdóttir. (2016). [http://netla.hi.is/greinar/2016/ryn/06_ryn_arsrit_2016.pdf Störf deildarstjóra í grunnskólum - verkefni og áherslur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805234417/http://netla.hi.is/greinar/2016/ryn/06_ryn_arsrit_2016.pdf |date=2019-08-05 }}. Netla-Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref><ref>Hansen, B. & Lárusdóttir, S. H. (2015). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00313831.2014.965788?journalCode=csje20 Instructional leadership in compulsory schools in Iceland and the role of school principals]. Scandinavian Journal of Educational Research, 59(5), 583-603.</ref> Steinunn Helga hefur einnig rannsakað kynjajafnrétti í skólum. Hún rannsakaði viðhorf kennara og stjórnenda til kynjajafnréttis, meðal annars á Menntavísindasviði og skrifaði um það tvær greinar ásamt Guðnýju Guðbjörnsdóttur.<ref>Guðný Guðbjörnsdóttir og Steinunn H. Lárusdóttir, (2017). [http://netla.hi.is/greinar/2017/ryn/17.pdf Hvernig er tekið á fræðslu um kynjajafnrétti í skólum? Athugun á viðhorfum, þekkingu og áhuga skólastjóra þriggja skólastiga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805234415/http://netla.hi.is/greinar/2017/ryn/17.pdf |date=2019-08-05 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref><ref>Guðný Guðbjörnsdóttir og Steinunn H. Lárusdóttir. (2012). [http://netla.hi.is/menntakvika2012/006.pdf “Þotulið” og “setulið” Kynjajafnrétti og kennaramenntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805234417/http://netla.hi.is/menntakvika2012/006.pdf |date=2019-08-05 }}. Netla-Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref> Á árunum eftir hrun kannaði hún áhrif efnahagskreppunnar á skóla í tveim sveitarfélögum ásamt samstarfsfólki sínu í ''Rannsóknarstofu í menntastjórnun, nýsköpun og mati á skólastarfi''.<ref>Steinunn H. Lárusdóttir, Anna Kristín Sigurðardóttir, Arna H. Jónsdóttir, Börkur Hansen og Guðný Guðbjörnsdóttir. (2015). [http://netla.hi.is/greinar/2015/ryn/004.pdf Efnahagshrunið og skólastarf í Reykjavík] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805234413/http://netla.hi.is/greinar/2015/ryn/004.pdf |date=2019-08-05 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref><ref>Sigurlína Davíðsdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir, Anna Kristín, Sigurðardóttir, Arna H. Jónsdóttir, Börkur Hansen, Ólafur H. Jóhannsson og Steinunn H. Lárusdóttir. (2012). [http://netla.hi.is/menntakvika2012/014.pdf Efnahagshrunið og skólastarf í tveimur íslenskum sveitarfélögum: Skólakreppa?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805234414/http://netla.hi.is/menntakvika2012/014.pdf |date=2019-08-05 }} Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref> == Ýmis störf og verkefni == Steinunn Helga var formaður FUM, Félags um menntarannsóknir í fjögur ár<ref>[https://www.facebook.com/felagummenntarannsoknir/ Félag um menntarannsóknir]. Sótt 5. ágúst 2019.</ref> og skipulagði m. a. tvær ráðstefnur með erlendum fyrirlesurum á því tímabili.<ref name="heimsóknir">{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/shl/fr%c3%a6%c3%b0astorf/heimsoknir-og-samstarf-vi%c3%b0-erlenda-fr%c3%a6%c3%b0imenn/|titill=Steinunn Helga Lárusdóttir. Prófessor. Heimsóknir og samstarf við erlenda fræðimenn|mánuðurskoðað=5. ágúst|árskoðað=2019}}</ref> Hún stofnaði [http://menntavisindastofnun.hi.is/node/296 Rannsóknarstofu í menntastjórnun, nýsköpun og mati á skólastarfi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805234419/http://menntavisindastofnun.hi.is/node/296 |date=2019-08-05 }}<ref>Menntavísindastofnun. [http://menntavisindastofnun.hi.is/rannsoknarstofa_stofnud Rannsóknarstofa stofnuð] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805234732/http://menntavisindastofnun.hi.is/rannsoknarstofa_stofnud |date=2019-08-05 }}. Sótt 5. ágúst 2019.</ref>, sat í stjórn stofunnar frá upphafi og gegndi formennsku 2013-2017.<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/menntavisindasvid/rannsoknarstofur Rannsóknarstofur]. Sótt 5. ágúst 2019.</ref> Steinunn Helga sat einnig í stjórn Rannsóknarstofu um jafnrétti, kyngervi og menntun frá stofnun hennar 2010-2015.<ref>Rannsóknarstofa um jafnrétti, kyngervi og menntun (RannKYN). [http://menntavisindastofnun.hi.is/rannkyn/stjorn Stjórn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805234423/http://menntavisindastofnun.hi.is/rannkyn/stjorn |date=2019-08-05 }}. Sótt 5. ágúst 2019.</ref> Steinunn Helga hefur tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi fræðimanna og starfenda, skipulagt ráðstefnur og haft forgöngu um heimsóknir fjölda erlendra fræðimanna til landsins. Hún var í stjórn og gegndi einnig formennsku í ENIRDELM samtökunum, [http://enirdelm.si/ ''European Network for Improving Research and Development in Educational Leadership and Management''].<ref name="heimsóknir" /> Hún var í kennsluráði Menntavísindasviðs Háskóla Íslands,<ref>Háskóli Íslands. Kennslumiðstöð. (2014). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/12334/frettabladkennslumidstodvar2014vefur.compressed.pdf?sequence=1 Fréttir af fræðasviðum Háskóla Íslands. Háskóli Íslands Menntavísindasvið]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Fréttablað Kennslumiðstöðvar, 3(1), bls. 35. Sótt 5. ágúst 2019.</ref> fastanefnd Menntavísindasviðs um meistaranám,<ref>Háskóli Íslands. (2015). [https://www.hi.is/frettir/skipan_i_starfsnefndir_vid_mvs Skipan í starfsnefndir við MVS]. Sótt 5. ágúst 2019.</ref> varabrautarstjóri á námsbraut um Menntastjórnun og matsfræði og í jafnréttisnefnd KHÍ 2005-2008, síðar Menntavísindasviði Háskóla Íslands.<ref>Vísindavefurinn. (2018). [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=76695 Hvaða rannsóknir hefur Steinunn Helga Lárusdóttir stundað?] Sótt 5. ágúst 2019.</ref><ref name="SteinunnHelga" /> == Æska og einkalíf == Foreldrar Steinunnar Helgu voru Vilborg Stefánsdóttir, húsmóðir, frá Litla-Hvammi í Mýrdal (1921-2009) og Lárus Jónsson, bókari, (1918-1988). Fósturfaðir Steinunnar Helgu var Jón Kjartansson, alþingismaður og sýslumaður í Vestur-Skaftafellssýslum. Steinunn Helga ólst upp í Mýrdal en flutti til Reykjavíkur á unglingsárum. Steinunn Helga á eina dóttur. == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1949]] [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] 85vyz3kjp16m78a5lelr6av88699pv2 0 153509 1985034 1930049 2026-11-04T13:03:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985034 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hrútey (0878).jpg|thumb|Horft yfir Hrútey.]] '''Hrútey''' er [[fólkvangur]] við [[Blönduós]] sem friðuð var árið [[1975]]. Eyjan stendur í miðri [[Blanda|Blöndu]]. Blönduóshreppur keypti eyjuna árið [[1923]] af bænum Klifum og friðaði fyrir beit árið [[1933]]. [[Skógrækt]] hófst þar árið [[1942]] og árið [[2003]] lýsti [[Skógræktin]] yfir opnum skógi þar. [[Birki]] og [[stafafura]] eru algeng tré. Göngubrú er út í eyna (núverandi brú er frá 1988). Hrútey er friðuð 20. apríl til 20. júní vegna fuglavarps. ==Tenglar== *[https://gonguleidir.is/listing/hrutey/ Gönguleiðir.is - Hrútey] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *[http://www.skog.is/hrutey-vie-bloenduosbae/ Hrútey við Blönduósbæ - Skog.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190816042111/http://www.skog.is/hrutey-vie-bloenduosbae/ |date=2019-08-16 }} {{fólkvangar}} [[Flokkur:Skógar á Íslandi]] [[Flokkur:Blönduós]] [[Flokkur:Íslenskar eyjar]] tb7rzw97ymq19llwftj7qrlik5t5cb3 0 153580 1985185 1876835 2026-11-05T09:40:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985185 wikitext text/x-wiki {{Fjall}} '''Þórólfsfell''' er 574 metra [[móberg]]sfjall austan við [[Fljótshlíð]] og norður af [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökli]]. Fjallið er nefnt eftir Þórólfi Asksyni sem getið er um í [[Landnáma|Landnámu]]. Mögugilshellir er í vestanverðu fjallinu en þar má finna [[blágrýti]]. Þegar Eyjafjallajökull gaus árið 2010 var komið fyrir myndavélabúnaði á fjallinu. ==Tenglar== *[https://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_thorolfsfell.htm Nat.is Þórólfsfell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818003619/https://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_thorolfsfell.htm |date=2019-08-18 }} *[https://web.archive.org/web/20190818003616/https://gonguleidir.is/listing/thorolfsfell/ Gönguleiðir - Þórólfsfell] [[Flokkur:Fjöll á Íslandi]] [[Flokkur:Fljótshlíð]] 0iriy8n4a53r1piwtjbtpr95t7rfgzg 0 153692 1985164 1876803 2026-11-05T06:46:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985164 wikitext text/x-wiki {{Fjall}}[[Mynd:20190622 Valahnukur 1663 (48460272842).jpg|thumb|Útsýni frá Valahnúk.]] '''Valahnúkur''' er fjall í [[Þórsmörk]] á Suðurlandi. Það er 458 metra hátt og er vinsælt göngufjall. ==Tenglar== *[https://web.archive.org/web/20190823173245/https://gonguleidir.is/listing/valahnukur/ Gönguleiðir.is - Valahnúkur] [[Flokkur:Fjöll á Íslandi]] [[Flokkur:Þórsmörk]] 2k38mztx2ags9mtu9cst8cjpn9jtsji 0 153762 1985156 1981176 2026-11-05T04:22:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 3 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985156 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Svanborg Rannveig Jónsdóttir | búseta = | mynd = Svanborg Rannveig.jpg | myndastærð = 250px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 7. febrúar 1953 | fæðingarstaður = Fljót í Skagafirði | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor í listum og skapandi starfi við Menntavísindasvið [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Svanborg Rannveig Jónsdóttir''' (f. 7. febrúar 1953) er [[prófessor]] í listum og skapandi starfi við Menntavísindasvið [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. == Einkalíf == Svanborg er fædd í Fljótum í Skagafirði og er næst yngst 10 barna Jóns Einarssonar [[vélstjóri|vélstjóra]] (1917-2010) frá Siglufirði og Önnu Halldórsdóttur saumakonu og húsmóður (1913-1978) frá Ísafirði. Systkini Svanborgar eru Svanfríður (f. 1955) [[hjúkrunarfræðingur]] og hótelrekandi, Einar (1951) bókari, Ólöf Jónsdóttir (1950) bókari, Lovísa (1949) bókari, Gunnar (1947) vélvirkja- og bifvélavirkjameistari, Þórelfur leikskólakennari (1945-2015), Margrét grunnskólakennari (1944), Halldór Friðgeir (1941) vélvirki og Svana bankastarfsmaður og húsmóðir (1939). Svanborg er gift Valdimari Jóhannssyni (1951) [[bóndi|bónda]] og eiga þau fimm börn. Börn þeirra eru Jóhann (1974) vélsmíðameistari, Bryndís (1978) [[kennari|grunnskólakennari]] Anna Sigríður (1981) [[náttúrufræðingur]], Jón Einar (1983) húsasmíðameistari og kennari og Auður Gróa (1990) [[sálfræðingur]].<ref>Svanborg Rannveig Jónsdóttir. [https://uni.hi.is/svanjons/en/um-mig/ About myself] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181043/https://uni.hi.is/svanjons/en/um-mig/ |date=2019-08-27 }}. Sótt 27. ágúst 2019</ref> == Ferill == Svanborg lauk [[landspróf|landsprófi]] frá [[Flensborgarskóli|Flensborg]] í Hafnarfirði, stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Sund|Menntaskólanum við Tjörnina]] 1973 og kennaraprófi frá [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraháskóla Íslands]] 1978. Hún lauk diplómu í smíðakennslu við Kennaraháskólann 2001 og MA í menntunarfræðum frá Félagsvísindasvið Háskóla Íslands 2005. Svanborg lauk doktorsnámi í uppeldis- og kennslufræði frá Menntavísindasviði Háskóla Íslands 2011<ref name="ferilskrá">{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/svanjons/um-mig/ferilskra/|titill=Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. Ferilskrá|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2019}}</ref> og snerist rannsókn hennar um nýsköpunarkennslu í íslenskum grunnskólum.<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/taekifaeri_i_hindrunum Tækifæri í hindrunum]. Sótt 27. ágúst 2019</ref> Heiti ritgerðarinnar er "The location of innovation education in Icelandic compulsory schools"<ref>Skemman. [https://skemman.is/handle/1946/10748 Lokaverkefni (Doktors)].Sótt 31. ágúst 2019.</ref>. == Kennsla == Svanborg starfaði frá hausti 1978 sem grunnskólakennari til 2006. Svanborg innleiddi nýsköpunarmennt<ref>Svanborg R. Jónsdóttir. (2004). [http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm Nýsköpun í grunnskóla. Skapandi skóli í tengslum við raunveruleikann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181042/http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref> í Gnúpverjaskóla (síðar Brautarholts- og Gnúpverjaskóli og Þjórsárskóli frá 2004) og hefur verið virkur þátttakandi í þróun þess námssviðs á Íslandi. Svanborg var stundakennari við Kennaraháskólann og síðar HÍ Menntavísindasvið frá 2006 til 2011, [[lektor]] frá 2012, [[dósent]] frá 2015 og prófessor 2019. Hún hefur kennt ýmis námskeið í uppeldis- og menntunarfræðum með áherslu á nýsköpun, sköpun og listræna nálgun í námi og kennslu. Hún hefur m.a. kennt á endurmenntunarnámskeiðum fyrir starfandi kennara frá 2003 og verið með kynningar, fræðslu og kennslu um nýsköpunarmennt víða á Íslandi og erlendis fyrir kennara, skólastjórnendur, kennaranema, stjórnmálasamtök, almenning og félagasamtök.<ref name="ferilskrá" /> == Rannsóknir == Rannsóknir Svanborgar hafa einkum snúist um nýsköpunar- og frumkvöðlamennt, skapandi skólastarf, breytingastarf, sameiginlega getu kennara til breytinga, starfstengda sjálfsrýni í kennslu og kennaramenntun (self-study of teaching and teacher education practice S-STTEP) og leiðsögn meistaranema.<ref>Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. [https://uni.hi.is/svanjons/ritaskra/ Ritaskrá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210072744/https://uni.hi.is/svanjons/ritaskra/ |date=2025-02-10 }}. Sótt 27. ágúst 2019</ref> Svanborg hefur stýrt tveimur rannsóknarhópum RASKA 1 og RASKA 2<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/hinn_skapandi_thattur_i_nami Hinn skapandi þáttur í námi]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> sem voru starfandi kennarar sem unnu starfendarannsóknir á eigin starfi þar sem athyglinni var beint að sköpun í námi og kennslu. RASKA 1 (RAnnsókn á SKApandi skólastarfi) fór fram árin 2013-2015. Rannsóknin<ref>Svanborg R. Jónsdóttir. (2017).[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1871187117300275 Narratives of creativity: How eight teachers on four school levels integrate creativity into teaching and learning].Thinking Skills and Creativity, 24, 127-139.</ref> náði til þriggja kennara á Menntavísindasviði og fimm íslensku- og stærðfræðikennara í leik-, grunn- og framhaldsskólum. Kennararnir gerðu úttekt á kennslu sinni og skoðuðu hvernig þeir gætu eflt hinn skapandi þátt í framkvæmd skólastarfsins. RASKA2 hópurinn samanstóð af átta list- og verkgreinakennara á þremur skólastigum, grunn-, framhaldsskóla og háskólastigi, sem rýndu í eigin starfshætti til að greina hvernig þeir unnu að því að efla sköpun í námi nemenda sinna. Rannsóknin fór fram árin 2016-2018. === Samstarf í rannsóknum === *Sameiginleg hópleiðsögn meistaranema. Rannsóknir á þróun hópleiðsagnar meistaranema ásamt Karen Rut Gísladóttur og Hafdísi Guðjónsdóttur. Rannsóknirnar eru hluti af stöðugri þróun í starfi kennara í kennaramenntun þar sem beitt er aðferðum starfstengdrar sjálfsrýni (e. self-study) til að skilja þróun kennslunnar og til að bæta leiðsögnina. Nokkrir ritrýndir bókarkaflar og greinar hafa verið birtar um afrakstur rannsóknanna m.a. greinin [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17425964.2015.1013026 ''Using Self-study to develop a third space for collaborative supervision of master´s projects in teacher education''] í tímaritinu Studying Teacher Education: A Journal of Self-Study of Teacher Education Practices, og greinin [https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881?fbclid=IwAR1QrXIaGXI-ThNvwPQIQpDi7uA7Da3GGupCSY7y6kuR8AUqeK-8AUMC1M4 ''Að vinna meistaraprófsverkefni í námssamfélagi nemenda og leiðbeinenda''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181039/https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881%3Ffbclid%3DIwAR1QrXIaGXI-ThNvwPQIQpDi7uA7Da3GGupCSY7y6kuR8AUqeK-8AUMC1M4 |date=2019-08-27 }} í tímaritinu Tímarit um uppeldi og menntun. *''SAM-GETA (CTE – Collective teacher efficacy in a changing world)''. Rannsókn í íslenskum skólum frá 2010 – 2016. Rannsóknin samGETA<ref>[https://skrif.hi.is/samgeta/ SamGETA. Trú kennara á sameiginlegri getu kennarahópsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827182546/https://skrif.hi.is/samgeta/ |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> gekk út á að skoða hlutverk og getu kennara til að takast á við ný og ómótuð námskrársvið s.s. vísindi og tækni í samfélaginu, menntun til sjálfbærni, nýsköpunarmennt og notkun upplýsingatækni til náms og starfa. *Rannsókn á þróun kennaranámskeiðs um kennslu í skóla án aðgreiningar ásamt Karen Rut Gísladóttur og Hafdísi Guðjónsdóttur. Niðurstöður hafa verið birtar í nokkrum bókarköflum og ritrýndum greinum.<ref>Bank Street Occasional Paper Series. (2015). [https://educate.bankstreet.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://www.google.com/&httpsredir=1&article=1005&context=occasional-paper-series Creating meaningful learning opportunities Online]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> *RASKA 1 og RASKA 2 samstarfsrannsókn kennara í hefðbundnum kennslugreinum á fjórum skólastigum um sköpun í skólastarfi 2013-2015 og list- og verkgreinakennurum 2016-2018. *Rannsókn á þróun NFM á Fljótsdalshéraði með Rósu Gunnarsdóttur, niðurstöður m.a. birtar í bókinni [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 ''The road to independence: Emancipatory pedagogy'']. *''Leikum, lærum, lifum'', á vegum RannUng<ref>[http://menntavisindastofnun.hi.is/rannung RannUng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181047/http://menntavisindastofnun.hi.is/rannung |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref>, starfendarannsókn hóps rannsakenda af Menntavísindaasviði með skólafólki á vettvangi um innleiðingu grunnþátta menntunar. Niðurstöður birtar í bókinni [http://haskolautgafan.hi.is/leikum_laerum_lifum ''Leikum lærum lifum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181052/http://haskolautgafan.hi.is/leikum_laerum_lifum |date=2019-08-27 }}. *Rannsókn á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt á framhaldsskólastigi í samstarfi við Nýsköpunarmiðstöð, Mennta- og menningarmálaráðuneyti og Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti - skýrsla 2013.<ref>Svanborg R. Jónsdóttir. (2013). [http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf Staða nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar á framhaldsskólastigi á Íslandi og mat á þörf skóla og vinnumarkaðar fyrir fólk með slíka menntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181038/http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf |date=2019-08-27 }}. Nýsköpunarmiðstöð Íslands.</ref> Tvær greinar, 2013<ref>Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Gunnar E. Finnbogason og Jóhanna Karlsdóttir. (2013). [http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf Rætur nýsköpunarog frumkvöðlamenntar í íslenskum námskrám og skólamálaumræðu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. Sérrit 2013 – Fagið og fræðin.</ref> og 2014<ref>Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Jóhanna Karlsdóttir og Gunnar E. Finnbogason. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf Að uppfæra Ísland. Sýn stjórnenda íslenskra framhaldsskóla á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt og framkvæmd námssviðsins í námskrárfræðilegu ljósi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181045/http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref> voru skrifaðar um grundvöll nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar og niðurstöður rannsóknarinnar í samstarfi við Meyvant Þórólfsson, Gunnar E Finnbogason og Jóhönnu Karlsdóttur. *Þáttaka í rannsókninni ''Vilji og veruleiki''.<ref>Kennaraháskóli Íslands. (2007). [http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125094920/http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf |date=2021-01-25 }}.</ref> Frá 2005-2007 vann rannsóknarhópur við Kennaraháskóla Íslands að rannsókn á námi og kennslu í náttúru-vísindum og tækni í íslenskum skólum. == Félagsstörf og forysta == Svanborg var formaður Ungmennafélags Gnúpverja 1987-89 og tók þátt í starfsemi þjálfunarsamtakanna Jóru um fimm ára bil og sat í stjórn samtakanna í tvö ár. Hún var skólastjóri Gnúpverjaskóla 1991-1992, í stjórn Kennarafélags Suðurlands 1995-1997<ref>Kennarasamband Íslands. (2016). [http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%C3%B3rnir-ks Gamlar stjórnir KS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181039/http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%25C3%25B3rnir-ks |date=2019-08-27 }} {{Cite web |url=http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%25C3%25B3rnir-ks |title=Geymd eintak |access-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827181039/http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%25C3%25B3rnir-ks |archive-date=2019-08-27 |url-status=bot: unknown}}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> og sat í stjórn Félags íslenskra smíðakennara um tveggja ára skeið. Árið 2005 stóð hún að stofnun félags kennara og áhugafólks um nýsköpunarmennt FÍKNF (Félags íslenskra kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt) – nú FLINK (Félag kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt). Hún var formaður félagsins til 2010. Svanborg stóð að stofnun félags doktorsnema við Menntavísindasvið 2007 og var formaður stjórnar frá stofnun til 2010. Svanborg var ritstjóri Netlu (ritrýnt veftímarit um uppeldi og menntun) ásamt Torfa Hjartarsyni og Robert Berman 2012-2014.<ref>Netal. [https://netla.hi.is/?page_id=3996#toggle-id-6 Ritstjórn Netlu frá upphafi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191025002925/http://netla.hi.is/?page_id=3996#toggle-id-6 |date=2019-10-25 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> Hún stóð fyrir stofnun Rannsóknarstofu um skapandi skólastarf (RASK<ref>[http://menntavisindastofnun.hi.is/rask/forsida Rannsóknarstofa um skapandi skólastarf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181051/http://menntavisindastofnun.hi.is/rask/forsida |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref>) á Menntavísindasviði 2012 og hefur stýrt henni síðan. Svanborg hefur mótað og stýrt kjörsviðinu Nýsköpunarmennt og margbreytileiki<ref>Háskóli Íslands. [https://ugla.hi.is/kennsluskra/index.php?tab=skoli&chapter=content&id=39353 Kjörsvið: Nýsköpunarmennt og margbreytileiki].</ref> í Deild menntunar og margbreytileika á Menntavísindasviði og stjórnar þeim námskeiðum sem tilheyra nýsköpunarmennt á því kjörsviði. Svanborg stýrði Evrópuverkefninu ''PEAT-EU'' (Practical Entrepreneurial Assessment Tool for Europe) 2016-2018.<ref>Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. [https://uni.hi.is/svanjons/ Heim] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Sótt 27. ágúst 2019</ref> == Samstarf og þátttaka í alþjóðlegum verkefnum == Svanborg hefur verið í samstarfi við ýmsa aðila í menntun m.a. gegnum Evrópuverkefni. Svanborg tók þátt í Evrópuverkefninu MakEY<ref>[https://makeyproject.wordpress.com/2017/03/06/first-blog-post/ MakEY]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref>. Verkefnið snerist um börn og notkun stafrænna miðla - heimafyrir og í nýsköpunarsmiðjum eða gerverum (e. makerspaces). Menntavísindasvið Háskóla Íslands tók þátt í MakEY<ref>MakEY. [https://makeyproject.eu/projects/iceland/ Iceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181046/https://makeyproject.eu/projects/iceland/ |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> (Makerspaces in the early years: Enhancing digital literacy and creativity). Verkefnið var samstarfsverkefni fjölmargra háskóla og stofnana innan Evrópu og utan, undir forystu Sheffield University í Bretlandi. Nokkrar íslenskar stofnanir tóku þátt í verkefninu ásamt Menntavísindasviði HÍ (HA, Nýsköpunarmiðstöð Íslands og RG Menntaráðgjöf/INNOENT). Svanborg stýrði Evrópuverkefninu''PEAT-EU'' (Practical Entrepreneurial Assessment Tool for Europe) sem snerist um að þróa námsmat í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt. Samstarfsaðilar voru frá Spáni, Wales, Svíþjóð og Íslandi. Verkefnið hófst í október 2016 og lauk í október 2018. Afurðir verkefnisins eru birtar á síðunni Entre Assess.<ref>[http://entreassess.com/ Entre Assess. Erasmus+]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> Hún var einnig fulltrúi Háskóla Íslands, Menntavísindasviðs í verkefninu ''Find your inner inventor'' (2016-2019) sem var samstarf við pólska og tékkneska háskóla. Svanborg var fulltrúi Menntavísindasviðs í evrópska samstarfsverkefninu ADEPTT<ref>[http://www.foster-inclusion.eu/pdf/ADEPTT_Training_model_EN.pdf ADEPTT TRAINING MODEL eng]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Project Number: 2011-1-ES1-LEO05-36404. Project funded by the European Commission through the Spanish NA, OAPEE. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> sem snerist um að þróa [https://leonewel.files.wordpress.com/2013/07/adeptt-guide-version-2.pdf kennslulíkan]/námskeið fyrir kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt. Löndin sem áttu fulltrúa í verkefninu eru: [[Spánn]], [[Portúgal]], Flanders, [[Þýskaland]], [[Wales]], [[Noregur]] og [[Ísland]]. Verkefninu lauk í nóvember 2013. == Námsefni == Svanborg hefur komið að og skrifað námsefni í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt ásamt Rósu Gunnarsdóttur og Erni Daníel Jónssyni: 2007 [https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ ''Tíra – skapandi hugsun, hagnýt nálgun''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181041/https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ |date=2019-08-27 }}, gefin út af Iðnú, Hún var einnig ráðgjafi fyrir þýðingar á útgáfu Námsgagnastofnunar á námsefninu: [https://mms.is/namsefni/nyskopunarmennt-handbok-kennara ''Komdu með í uppfinningaferð: Nýsköpunarmennt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/https://mms.is/namsefni/nyskopunarmennt-handbok-kennara |date=2019-08-27 }} – æfingar'' 2010 og útgáfu Menntamálastofnunar 2018: [https://mms.is/namsefni?title=N%C3%BDsk%C3%B6pun+og+frumkv%C3%B6%C3%B0lafr%C3%A6%C3%B0i+&level=All&category=All&type=All&year=All&sort_by=title&sort_order=ASC&view_as=on ''Næsta stig, Nýsköpun og frumkvöðlafræði fyrir 7-10 bekk og Vertu þinn eigin yfirmaður, Nýsköpun og frumkvöðlafræði fyrir 5-7 bekk'']. Bókin [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 ''The road to independence: Emancipatory pedagogy''] sem Svanborg skrifaði ásamt Rósu Gunnarsdóttur er hugsuð sem kennslubók um eflandi kennslufræði nýsköpunarmenntar, fyrir kennara og aðra áhugasama um námssviðið. == Helstu ritverk == === Doktorsritgerð === Jónsdóttir, S. R. (2011). The location of innovation education in Icelandic compulsory schools. Unpublished Ph.D. thesis. University of Iceland, Reykjavík. === Greinar === *Jónsdóttir, S. R., & Macdonald, A. (2019). [https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JSBED-08-2018-0251/full/html The feasibility of innovation and entrepreneurial education in middle schools]. Journal of Small Business and Enterprise Development, 26(2), 255-272. *Svanborg R Jónsdóttir, Hafdís Guðjónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2018). [https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705161142/https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881 |date=2019-07-05 }} Að vinna meistaraprófsverkefni í námssamfélagi nemenda og leiðbeinenda]. Tímarit um uppeldi og menntun. 27(2), 2018, 201−223. *Svanborg R. Jónsdóttir. (2018). [http://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/07.pdfExchanging curriculum ideas for 21st century education: Australian ‘technologies’ and Icelandic ‘innovation education’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181056/http://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/07.pdfExchanging/ |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Svanborg R Jónsdóttir. (2017). [https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.02.008 Narratives of creativity: How eight teachers on four school levels integrate creativity into teaching and learning]. Thinking Skills and Creativity, 24, bls 127–139. *Sara M. Ólafsdóttir, & Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). [http://netla.hi.is/greinar/2016/alm/01_alm_arsrit_2016.pdf Nýsköpunarmennt í leikskólastarfi: Hugmyndir barna um hönnun leikskólalóðar]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222205509/http://netla.hi.is/greinar/2016/alm/01_alm_arsrit_2016.pdf |date=2018-12-22 }} Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Jónsdóttir, S. R, Guðjónsdóttir, H. & Gísladóttir, K. R. (2015). Using Self-study to develop a third space for collaborative super vision of master´s projects in teacher education. Studying Teacher Education: A Journal of Self-Study of Teacher Education Practices, 11(1), 32-48. *Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Jóhanna Karlsdóttir og Gunnar E. Finnbogason. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf Að uppfæra Ísland - Sýn stjórnenda íslenskra framhaldsskóla á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt og framkvæmd námssviðsins í námskrárfræðilegu ljósi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181045/http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Svanborg R. Jónsdóttir and Julie Davis. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/alm/002.pdf Designing for a childhood focusing on conservation and sustainability: The Lone Pine Child and Family Centre project in Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129014820/https://netla.hi.is/greinar/2014/alm/002.pdf |date=2020-11-29 }}. Ritstýrð grein. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Gunnar E. Finnbogason og Jóhanna Karlsdóttir. (2013). [http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf Rætur nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar í íslenskum námskrám og skólamálaumræðu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun: Sérrit 2013 – Fagið og fræðin. *Hafdís Guðjónsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2012). [http://netla.hi.is/menntakvika2012/008.pdf Háskólakennarar rýna í starf sitt: Þróun framhaldsnámskeiðs í kennaramenntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181047/http://netla.hi.is/menntakvika2012/008.pdf |date=2019-08-27 }}. Ráðstefnurit Netlu – Menntakvika 2012. *Jónsdóttir, S., Page, T., Thorsteinsson, G., & Nicolescu, A. (2008). An investigation into the development of innovation education as a new subject in secondary school education Cognition, Brain, Behavior. An Interdisciplinary Journal, 12(4). *Jónsdóttir, S. R. (2007a). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/8021/Fyrirmyndarverkefni%20-%20Analysis%20of%20Entrepreneurship.pdf?sequence=1 Analysis of entrepreneurship education in vocational education and training in Iceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230609144314/https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/8021/Fyrirmyndarverkefni%20-%20Analysis%20of%20Entrepreneurship.pdf?sequence=1 |date=2023-06-09 }}. Reykjavík: Leonardo National Agency, Iceland. *Jónsdóttir, S. R. (2007b). [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5016311 Nýsköpunarmennt í íslenskum grunnskólum. Uppeldi og menntun,] 16(1), 53-71. *Jónsdóttir, S. R. (2008c). Two sides of the same coin: Innovation education and entrepreneurial education in Iceland. Bulletin of Institute of Vocational and Technical Education(5), 109-118. *Jónsdóttir, S. R. (2004). [http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm Nýsköpun í grunnskóla. Skapandi skóli í tengslum við raunveruleikann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181042/http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm |date=2019-08-27 }} [Innovation education in a compulsory school. A creative school in connection with real life]. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. === Bækur === *Svanborg R Jónsdóttir og Rósa Gunnarsdóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 The road to independence: Emancipatory pedagogy]. Ritstjóri bókaflokks Bharath Sriraman. Rotterdam: Sense. *Rósa Gunnarsdóttir, Örn Daníel Jónsson og Svanborg R. Jónsdóttir. (2007). [https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ Tíra – skapandi hugsun, hagnýt nálgun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181041/https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ |date=2019-08-27 }}. Reykjavík: Iðnú. === Bókakaflar === *Hafdís Guðjónsdóttir, Svanborg R. Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789811034299#aboutBook Collaborative supervision: Using core reflection to understand our supervison of master´s projects]. Í R. Brandenburg, K. Glasswell, M. Jones & J. Ryan (Ritstj.), Reflective theory and practice in teacher education (bls. 237-255). Signapore: Springer. *Svanborg R Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789463008693 Developing teachers´professional identities: Weaving the tapestry of professional working theory]. Í M. Dalmau, H. Guðjónsdóttir & D. Tidwell (Ritstj.), Taking a fresh look at education: Framing professional learning in education through self-study (bls. 149-168). Rotterdam: Sense. *Ragnarsdóttir, H., & Jónsdóttir, S. R. (2017). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/15443/Antologi_Vem-f%c3%a5r-vara-med_webb.pdf?sequence=1 Kreativitet i mångkulturella kontexter i Island: Fall från Reykjavik]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Í K. Windell, E. Peurell & G. Myrberg (ritstj.), Vem får vara med? Perspektiv på inkludering och integration i kulturlivet i de nordiska länderna (pp. 1888-204). Stockholm: Myndigheten för kulturanalys. *Hafdís Guðjónsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). [https://www.researchgate.net/publication/311558223_Emancipatory_pedagogy_for_inclusive_practices_enacting_self-study_as_methodology Emancipatory pedagogy for inclusive practices, enacting self-study as methodology]. Í D. Garbett & A. Ovens (Ritstj.) Enacting self-study as methodology for professional inquiry (bls. 299-304). Aukland: Self-Study of Teacher Education Practices (S-STEP). *Svanborg R. Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2016). [https://www.researchgate.net/publication/311557912_Strengthening_teacher_identity_through_development_of_professional_working_theory Strengthening teacher identity through development of professional working theory]. Í D. Garbett & A. Ovens (Ritstj.) Enacting self-study as methodology for professional inquiry (bls. 449-454). Aukland: Self-Study of Teacher Education Practices (S-STEP). *Lena Sólborg Valgarðsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). Leikur og sköpun – samstarfsrannsókn. 5. Kafli. Kristín Karlsdóttir og Anna Magnea Hreinsdóttir (ritstjórar). (2016). Leikum, lærum, lifum: Námssvið leikskóla og grunnþættir menntunar (bls. 95-122). Reykjavík: RannUng og Háskólaútgáfan. *Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). Sköpun í skólastarfi. 4. Kafli. Kristín Karlsdóttir og Anna Magnea Hreinsdóttir (ritstjórar). (2016). Leikum, lærum, lifum: Námssvið leikskóla og grunnþættir menntunar (bls 77–94). Reykjavík: RannUng og Háskólaútgáfan. *Guðjónsdóttir H., Gísladóttir K. R., Jónsdóttir S. R. (2014). [https://www.researchgate.net/publication/266394979_Collaborative_supervision_of_master's_projects_A_self-study_by_three_university-based_teacher_educators Collaborative supervision of master‘s projects: A self-study by three university-based teacher educators. Changing Practices for Changing Times: Past, Present and Future Possibilities for Self-Study Research]. Proceedings of The Tenth International Conference on Self-Study of Teacher Education Practices, Herstmonceux Castle, East Sussex, Uk, 2-7 August 2014. Dawn Garbett and Alan Ovens (Eds.). *Svanborg R. Jónsdóttir og Allyson Macdonald. (2013). Pedagogy and settings in innovation education. In L. V. Shavinina (Ed.), [https://www.routledge.com/The-Routledge-International-Handbook-of-Innovation-Education-1st-Edition/Shavinina/p/book/9780415682213 The Routledge international handbook of innovation education] (pp. 273-287). London: Routledge. *Guðjónsdóttir, H., & Jónsdóttir, S. R. (2012). Preparing teachers for teaching a diverse group of learners in a changing world. In J. R. Young, L. B. Erickson & S. Pinnegar (Eds.), The Ninth International Conference on Self-Study of Teacher Education Practices. Extending Inquiry Communities: Illuminating Teacher Education Through Self-Study (pp. 151-154). Herstmonceux Castle, East Sussex, England: Self-Study of Teacher Education Practices. === Skýrslur === *Svanborg R Jónsdóttir. (2018). [http://menntavisindastofnun.hi.is/sites/menntavisindastofnun.hi.is/files/2018.08.23._fva_fenu_verkefni_landsbyggdarvina_framtidin_er_nuna_saga_og_ferli_.pdfSkýrsla um verkefni Landsbyggðarvina: Framtíðin er núna!]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *Svanborg R. Jónsdóttir. (2013). [http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf Staða nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar á framhaldsskólastigi á Íslandi og mat á þörf skóla og vinnumarkaðar fyrir fólk með slíka menntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181038/http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf |date=2019-08-27 }}. Reykjavík: Nýsköpunarmiðstöð Íslands. *Svanborg R. Jónsdóttir og Allyson Macdonald. (2013). [https://skemman.is/bitstream/1946/26435/1/nyskopunar-_og_frumkvodlamennt_grunnskolinn_austan_vatna.pdf Nýsköpunar- og frumkvöðlamennt: Grunnskólinn austan Vatna]. Reykjavík: SamGETA og Menntavísindastofnun. *Svanborg var meðhöfundur í [https://web.archive.org/web/20250210072744/https://uni.hi.is/svanjons/ritaskra/ níu skýrslum] í verkefninu [http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf ''Vilja og veruleika''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125094920/http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf |date=2021-01-25 }} um náttúrufræði og tæknimenntun á Íslandi. *Chappell, K., Craft, A., Jonsdottir, S., & Clack, J. (2008). [https://pdfs.semanticscholar.org/cd1d/648aabb0731bf0cdd6301e0f5e016f72359b.pdf ''Aspire South West'']. Report to Qualifications and Curriculum Authority. == Heimildir == {{reflist}} {{f|1953}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Tjörnina]] r5tjh2nj1mh9szlrz8bw2m6g8lteikm 0 154205 1985143 1933589 2026-11-05T02:01:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 5 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985143 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Sigrún Aðalbjarnardóttir | búseta = | mynd = Sigrun Adalbjarnardottir Iceland.jpg | myndastærð = 270px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor emerítus við Menntavísindasvið [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Sigrún Aðalbjarnardóttir''' er [[prófessor]] emerítus við Menntavísindasvið [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] (frá 1. ágúst 2019). Rannsóknir hennar beinast að margvíslegum þroska barna og ungmenna, líðan þeirra, námsgengi og áhættuhegðun. Jafnframt beinast þær að því hvernig hlúa megi að þroska og velferð barna og ungmenna heima og heiman.<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/starfsfolk/sa Sigrún Aðalbjarnardóttir. Prófessor emeritus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814212011/https://www.hi.is/starfsfolk/sa |date=2020-08-14 }}. Sótt 20. september 2019.</ref> == Ferill == Sigrún lauk kennaraprófi frá [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskóla Íslands]] 1969 og stúdentsprófi frá sama skóla ári síðar. Hún lauk BA-prófi í [[uppeldisfræði]] frá Háskóla Íslands 1983 og bæði meistaraprófi 1984 og [[Doktorsgráða|doktorsprófi]] 1988 frá [[Harvard University]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], Graduate School of Education í deildinni Human Development and Psychology.<ref>Háskóli Íslands. [http://uni.hi.is/sa/ Sigrún Aðalbjarnardóttir. Ferilskrá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920151910/https://uni.hi.is/sa/ |date=2019-09-20 }}. Sótt 19. september 2019.</ref><ref>Morgunblaðið. (2002, 18. október). [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/693395/ Nám og störf Sigrúnar]. Sótt 19. september 2019.</ref> Árin 1970-1976 var Sigrún grunnskólakennari við Breiðholtsskóla í Reykjavík og árið 1976 -1977 við Hamarsskóla í Vestmannaeyjum. Hún var námskrár- og námsefnishöfundur í samfélagsfræðum á vegum menntamálaráðuneytisins, skólarannsóknardeildar árin 1973-1983.<ref>Loftur Guttormsson (ritstj.) (2013). Sögukennsluskammdegið. Reykjavík: Háskólaútgáfan.</ref> Sigrún varð [[lektor]] í uppeldisfræði 1989 við Félagsvísindadeild Háskóla Íslands<ref>Árbók Háskóla Íslands. Háskólaárið 1988-1989. [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pubId=588 Breytingar á starfsliði háskólaárið 1988-1989 samkvæmt gerðabókum háskólaráðs (bls. 195)]. Sótt 19. september 2019.</ref> og [[dósent]] sama ár.<ref>Árbók Háskóla Íslands. Háskólaárið 1989-1991. [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pubId=588 Breytingar á starfsliði háskólaárið 1989-1991 samkvæmt gerðabókum háskólaráðs (bls. 135)]. Sótt 19. september 2019.</ref> Hún hefur verið prófessor í uppeldis- og menntunarfræði við Háskóla Íslands frá 1. janúar 1994.<ref>Árbók Háskóla Íslands. Háskólaárið 1991-1994. [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pubId=588 Breytingar á starfshögum kennara háskólaárin 1991-1994 (bls. 166)]. Sótt 19. september 2019.</ref> Sigrún hefur verið gistivísindamaður mörg misseri við Harvard University, Graduate School of Education og Fulbright gistivísindamaður þar í eitt ár. Þá hefur hún verið gestaprófessor við University of Fribourg, [[Sviss]].<ref name="starfsferill">{{Vefheimild|url=http://uni.hi.is/sa/starfsferill/|titill=Sigrún Aðalbjarnardóttir, prófessor í uppeldis- og menntunarfræði. Starfsferill| skoðað-dags = 19. september 2019}}</ref> == Kennsla == Kennsla Sigrúnar hefur aðallega verið á sviði þroskasálfræði, áhættuhegðunar og seiglu ungs fólks auk borgaravitundar þess í lýðræðisþjóðfélagi.<ref>Sigrún Aðalbjarnardóttir, prófessor í uppeldis- og menntunarfræði. [http://uni.hi.is/sa/namskei%c3%b0/ Námskeið] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920151947/http://uni.hi.is/sa/namskei%c3%b0/ |date=2019-09-20 }}. Sótt 19. september 2019.</ref> Hún hefur jafnframt verið leiðbeinandi í fjölmörgum lokaverkefnum nemenda á háskólastigi í grunnnámi, framhaldsnámi og doktorsnámi og átt sæti í doktorsnefndum.<ref>Sigrún Aðalbjarnardóttir, prófessor í uppeldis- og menntunarfræði. [https://uni.hi.is/sa/ Heim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920151910/https://uni.hi.is/sa/ |date=2019-09-20 }}. Sótt 19. september 2019.</ref> == Rannsóknir == Rannsóknir Sigrúnar spanna vítt svið innan uppeldis- og menntunarfræði og [[þroskasálfræði]].<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=7_BO1AYAAAAJ&hl=en&oi=ao Google Scholar. Sigrun Adalbjarnardottir]. Sótt 19. september 2019.</ref> Þær miða að því að auka þekkingu og skilning á þroska og velferð barna og ungmenna og hvernig megi styrkja þau bæði heima fyrir og í skóla- og frístundastarfi. Rannsóknir hennar hafa einkum skipst í fjóra þætti sem skarast. Fyrstu rannsóknir Sigrúnar beindust að félagsþroska og samskiptahæfni grunnskólabarna og hvernig sú hæfni þróast með aldri (grunnrannsókn). Í framhaldi kannaði hún hvort í skólastarfi mætti efla félagsþroska og samskiptahæfni nemenda með markvissu starfi kennara (hagnýt rannsókn). Þetta skólaþróunarverkefni: Hlúð að félags- og tilfinningaþroska nemenda fólst í námskeiðahaldi á ársgrundvelli fyrir kennara, námsefnisgerð fyrir nemendur og kennara<ref>Menntamálastofnun. [https://mms.is/namsefni?title=samvera&level=All&category=All&type=All&year=All&sort_by=title&view_as=o Námsefnið Samvera]. Sótt 19. september 2019.</ref> og mati á starfinu. Annað rannsóknarverkefni Sigrúnar „Uppeldis- og menntasýn kennara og skólastjórnenda“ spratt upp úr skólaþróunarverkefninu. Í því skyni að efla kennara í starfi skoðaði hún starfsþróun kennaranna sem tóku þátt í verkefninu og ígrunduðu starf sitt markvisst. Með lífssögunálgun dró hún fram sýn þeirra á uppeldi og menntun og beindi athyglinni að gildum þeirra, markmiðum og kennsluaðferðum. Í bókinni ''Virðing og umhyggja – Ákall 21. aldar''<ref>Sjá undir: Nokkur helstu ritverk.</ref> greinir Sigrún frá þessum rannsóknum og skólaþróunarverkefnum sem hafa staðið um árabil. Áhugi á velferð barna og ungmenna leiddi Sigrúnu að þriðja rannsóknarverkefninu sem gengur undir heitinu: ''Samskipti, áhættuhegðun og styrkleikar ungs fólks: Langtímarannsókn''. Þar beinir hún athyglinni m.a. að því hvernig uppeldisaðferðir foreldra á fyrri hluta unglingsára (14 ára) tengjast ýmsum sviðum þroska þeirra, líðan og hegðun fram á þrítugsaldur (22 ára). Um er að ræða samskiptahæfni þeirra, sjálfstraust, trú á eigin sjálfstjórn og líðan (kvíði, depurð). Einnig námsgengi unga fólksins (námsárangur, brotthvarfi frá námi) og áhættuhegðun, einkum vímuefnaneysla þess.<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/seigla_ungs_folks Seigla ungs fólks. Sigrún Aðalbjarnardóttir, prófessor í uppeldis- og menntunarfræði]. Sótt 19. september 2019.</ref><ref>Mbl.is. (1998, 13. september). [https://www.mbl.is/frettir/innlent/1998/09/13/uppeldishaettir_geta_haft_ahrif_a_vimuefnaneyslu/ Minni vímuefnaneysla með leiðandi uppeldi]. Sótt 19. september 2019.</ref> Sigrún hefur einnig með lífssögulegri nálgun dregið fram raddir ungmennanna í langtímarannsókninni um samskipti þeirra við þá sem þeim eru nákomnir (foreldrar, vinir, sambúðarfólk) og um viðhorf þeirra til eigin vímuefnaneyslu og annarra frá því að þau voru unglingar þar til þau eru komin á fertugsaldur. Jafnframt hefur hún dregið fram uppeldissýn unga fólksins og samskipti við börn sín þegar þau eru orðin foreldrar og komin á fertugsaldur. Í bókinni: ''Lífssögur ungs fólks – Samskipti, áhættuhegðun, styrkleikar''<ref>Háskóli Íslands. (2019). [https://www.hi.is/vidburdir/akall_samtidar_og_framtidar_velferd_ungs_folks Ákall samtíðar og framtíðar. Velferð ungs fólks]. Sótt 19. september 2019.</ref> greinir Sigrún frá niðurstöðum langtímarannsóknarinnar.<ref>Háskóli Íslands. (2019). [https://www.hi.is/frettir/ny_bok_um_samskipti_ahaettuhegdun_og_styrkleika_ungs_folks Ný bók um samskipti, áhættuhegðun og styrkleika ungs fólks]. Sótt 19. september 2019.</ref> Í fjórða rannsóknarverkefninu sem Sigrún stendur að: ''Borgaravitund ungs fólks í lýðræðisþjóðfélagi'' er viðfangsefnið að afla þekkingar og skilnings á borgaravitund ungs fólks í grunn- og framhaldsskóla. Þar er unga fólkinu gefin rödd með því m.a. að leita eftir hugmyndum þess um lýðræði, viðhorfi til mannréttinda, einkum kvenna og innflytjenda og þeim áhrifum sem unga fólkið vill hafa í samfélaginu.<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/ungu_folki_gefin_rodd Ungu fólki gefin rödd. Sigrún Aðalbjarnardóttir, prófessor við uppeldis- og menntunarfræðideild]. Sótt 19. september 2019.</ref><ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/ungu_folki_umhugad_um_taekifaeri_innflytjenda Ungu fólki umhugað um tækifæri innflytjenda. Sigrún Aðalbjarnardóttir, prófessor við uppeldis- og menntunarfræðideild]. Sótt 19. september 2019.</ref> Auk bóka hefur Sigrún birt niðurstöður þessara viðamiklu rannsókna í fjölmörgum ritstýrðum innlendum og virtum erlendum vísindatímaritum; einnig í ritum fyrir fagfólk á vettvangi.<ref>Háskóli Íslands. [http://uni.hi.is/sa/ritaskra/ Ritaskrá Sigrúnar Aðalbjarnardóttur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920151910/http://uni.hi.is/sa/ritaskra/ |date=2019-09-20 }}. Sótt 19. september 2019.</ref> Hún hefur flutt fyrirlestra um rannsóknir sínar á fjölda innlendra og alþjóðlegra ráðstefna og í boðsfyrirlestrum við erlendar háskólastofnanir.<ref>Háskóli Íslands. Sigrún Aðalbjarnardóttir. [http://uni.hi.is/sa/fyrirlestrar/ Fyrirlestrar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920151917/http://uni.hi.is/sa/fyrirlestrar/ |date=2019-09-20 }}. Sótt 19. september, 2019.</ref> Sigrún hefur staðið að þessum rannsóknum með samstarfsfólki sínu hér á landi á rannsóknastofunni ''Lífshættir barna og ungmenna''.<ref>Háskóli Íslands. Rannsóknarstofan Lífshættir barna og ungmenna. [http://www.rlbu.hi.is/ Lífshættir barna og ungmenna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920152513/http://www.rlbu.hi.is/ |date=2019-09-20 }}. Sótt 19. september 2019.</ref> Einnig með fræðimönnum bæði við Harvard University, Graduate School of Education (HGSE)<ref>Sjá dæmi undir: Nokkur helstu ritverk, Selman, R. L. & Adalbjarnardottir, S. (2003).</ref> og í evrópska netsamvinnunetverkefninu: Children's Identity and Citizenship in Europe (CiCe).<ref>Sjá dæmi undir: Nokkur helstu ritverk, Ross, A., Issa, T, Philippou, S., & Aðalbjarnardóttir, S. (2012).</ref> == Ýmis störf og verkefni == Sigrún hefur gengt ýmsum trúnaðarstörfum innan Háskóla Íslands og utan. Hún hefur m.a. verið formaður vísindanefndar háskólaráðs og formaður vísindanefndar ríkisháskóla.<ref>Vísindavefurinn. (2018). [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=76376 Hvað hefur vísindamaðurinn Sigrún Aðalbjarnardóttir rannsakað?] Sótt 19. september 2019.</ref> Á vegum Félagsvísindadeildar gegndi hún ýmsum trúnaðarstörfum. Hún sat m.a. í stjórn Félagsvísindastofnunar og var formaður vísindanefndar deildarinnar.<ref name="starfsferill" /> Á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytisins sat Sigrún í nefnd um frumvarp um opinberan stuðning við vísindarannsóknir. Einnig sat hún í stjórn Rannsóknasjóðs Íslands ([[Rannís]]) og þegar Vísinda- og tækniráð Íslands var sett á fót var hún varamaður í ráðinu og í vísindanefnd þess.<ref name="starfsferill" /> Einnig sat hún í starfshópi á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytisins um grunnþætti í menntun þar sem áhersla var lögð á lýðræði og mannréttindi.<ref>Mennta- og menningarmálaráðuneytið. (2010). [https://www.stjornarradid.is/media/menntamalaraduneyti-media/media/mrn-pdf-namskrar/grunntattir_i_menntun_juli2010.pdf Grunnþættir í menntun]. Sótt 19. september 2019.</ref> Sigrún hefur ásamt samstarfsfólki sínu staðið að uppbyggingu náms í uppeldis- og menntunarfræði, m.a. að fjölbreyttu framhaldsnámi, bæði innan Félagsvísindadeildar og síðar við Menntavísindasvið.<ref>Sigrún Aðalbjarnardóttir. (2015). Uppeldis- og menntunarfræði 40 ára háskólagrein á Íslandi: Framhaldsnám við Félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Uppeldi og menntun, 24(2), 135- 146.</ref> Þá hefur hún verið starfað ötullega að símenntun starfandi kennara og haldið fjölmörg námskeið í því skyni. == Viðurkenningar == Sigrún hefur hlotið ýmsar viðurkenningar fyrir vísindastörf sín, meðal annars frá Háskóla Íslands fyrir „lofsvert framlag til rannsókna” árið 2004.<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/haskolinn/vidurkenningar_til_starfsmanna Viðurkenningar til starfsmanna. Yfirlit yfir handhafa viðurkenninga – 2004]. Sótt 19. september 2019.</ref> Einnig fyrir „vel unnin fræðistörf og gagnlegar rannsóknir í þágu foreldra og barna” árið 2005 frá „Saman hópnum“, sem eru samtök fjölmargra aðila, félaga og stofnana sem vinna að velferð barna og ungmenna.<ref>Mbl.is. (2005, 8. júní). [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1021770/ Fiktið byrjar oft á sumrin]. Sótt 19. september 2019.</ref> Þá hlaut hún „Riddarakross [[Hin íslenska fálkaorða|hinnar íslensku fálkaorðu]] fyrir störf í þágu uppeldisvísinda og menntunar“ árið 2012.<ref>RÚV. (2012, 1. janúar). [https://www.ruv.is/frett/ellefu-saemdir-falkaordu Ellefu sæmdir fálkaorðu]. Sótt 19. september 2019.</ref> == Einkalíf == Foreldrar Sigrúnar eru Guðrún Benediktsdóttir kennari og bóndi og Aðalbjörn Benediktsson héraðsráðunautur og bóndi. Sigrún er gift Þórólfi Ólafssyni tannlækni. Þau eiga tvo syni Aðalbjörn og Þórólf Rúnar og þrjú barnabörn.<ref>Mbl.is (2002, 8. desember). [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/703000/ Uppeldið skiptir miklu máli]. Sótt 19. september 2019.</ref> == Nokkur helstu ritverk == === Bækur === *Sigrún Aðalbjarnardóttir. (2019). [https://www.forlagid.is/vara/lifssoegur-ungs-folks/ ''Lífssögur ungs fólks – Samskipti, áhættuhegðun, styrkleikar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125235441/https://www.forlagid.is/vara/lifssoegur-ungs-folks/ |date=2021-01-25 }}. Reykjavík: Háskólaútgáfan. *Sigrún Aðalbjarnardóttir. (2007). [http://www.rlbu.hi.is/virding_og_umhyggja_akall_21_aldar ''Virðing og umhyggja – Ákall 21. aldar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920151933/http://www.rlbu.hi.is/virding_og_umhyggja_akall_21_aldar |date=2019-09-20 }}. Reykjavík: Heimskringla, Háskólaforlag Máls og menningar. *Sigrún Aðalbjarnardóttir. (2011). ''Borgaravitund ungs fólks í lýðræðisþjóðfélagi''. Reykjavík: Rannsóknasetrið Lífshættir barna og ungmenna - Félagsvísindastofnun og Menntavísindastofnun Háskóla Íslands. *Sigrún Aðalbjarnardóttir, Andrea G. Dorfadóttir, Þórólfur R. Þórólfsson og Kristín L. Garðarsdóttir. (2003). ''Vímuefnaneysla og viðhorf – Ungu fólki í Reykjavík fylgt eftir frá 14 ára til 22 ára aldurs''. Reykjavík: Félagsvísindastofnun og Háskólaútgáfan. === Bókakaflar === *Adalbjarnardottir, S. & Hardardóttir, E. (2018). Students‘ attitudes towards immigrants rights: The role of democratic classroom discussions. In H. Hanna Ragnarsdóttir & S. C. Lefever (Eds.), ''Iceland studies on diversity and social justice in education'' (pp. 130-155). UK: Cambridge Scholars Publishing. *Sigrún Aðalbjarnardóttir (2016). Seigla ungmenna – Þróun og staða þekkingar. Í Guðrún Kristjánsdóttir, Sigrún Aðalbjarnardóttir og Sóley S. Bender (ritstj.), ''Ungt fólk – Tekist á við tilveruna'' (bls. 161-184). Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag. *Ragný Þóra Guðjohnsen og Sigrún Aðalbjarnardóttir. (2016). Uppeldisaðferðir foreldra og viðhorf ungmenna til virkrar borgaralegrar þátttöku fólks. Í Guðrún Kristjánsdóttir, Sigrún Aðalbjarnardóttir og Sóley S. Bender (ritstj.), ''Ungt fólk – Tekist á við tilveruna'' (bls. 265-286). Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag. *Ross, A., Issa, T, Philippou, S., & Aðalbjarnardóttir, S. (2012). Moving borders, crossing boundaries: young people’s identities in a time of change 3: Constructing identities in European islands: Cyprus and Iceland. In P. Cunningham (Ed.), Creating communities: Local, national, and global (pp. 480-496). London: CiCe publication. *Adalbjarnardottir, S. (2010). Passion and purpose: Teacher professional development and student social and civic growth. In T. Lovat, R. Toomey, & N. Clement, (Eds.), International research handbook on values education and student wellbeing (pp. 737-764). New York: Springer. *Adalbjarnardottir, S. (2007). Iceland. In J.J. Arnett & R. Silbereisen (Eds.), Routledge International Encyclopedia of Adolescence (pp. 425-441). London: Routledge. *Selman, R. L., & Adalbjarnardottir, S. (2003). Lessons from Iceland. In R. L. Selman (author), The promotion of social awareness: Powerful lessons from the partnership of developmental theory and classroom practice (pp. 113-169). N.Y.C., N.Y. Russell Sage. === Greinar === *Ragný Þóra Guðjohnsen og Sigrún Aðalbjarnardóttir. (2017). [http://www.irpa.is/article/view/a.2017.13.2.6/pdf Viðhorf ungs fólks til pólitískrar þátttöku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920151912/http://www.irpa.is/article/view/a.2017.13.2.6/pdf |date=2019-09-20 }}. ''Stjórnmál & stjórnsýsla, 13''(2), 287-310. *Gestsdottir, S., Geldhof, J., Paus, T., Freund, A.M., Adalbjarnardottir, S, Lerner, J.V., & Lerner, R.M. (2015). [https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0165025414542712 Self-regulation processes among youth in four western cultures: Is there an adolescent-specific structure of the Selection-Optimization-Compensation (SOC) model?] ''International Journal of Behavioral Development, 39''(4) 346–358. *Sigrún Aðalbjarnardóttir. (2015). [http://netla.hi.is/greinar/2015/alm/005.pdf Ákall og áskoranir: Vegsemd og virðing í skólastarfi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920151912/http://netla.hi.is/greinar/2015/alm/005.pdf |date=2019-09-20 }}. ''Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun''. *Blondal, K. S., & Adalbjarnardottir, S. (2014). [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jomf.12125/pdf Parenting in relation to school dropout through student engagement: A longitudinal study]. ''Journal of Marriage and Family, 76'', 778-795. *Margrét A. Markúsdóttir og Sigrún Aðalbjarnardóttir. (2013). [https://ojs.hi.is/uppmennt/article/view/1973 Viðhorf ungmenna til mannréttinda innflytjenda og móttöku flóttamanna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920151911/https://ojs.hi.is/uppmennt/article/view/1973 |date=2019-09-20 }}. ''Uppeldi og menntun, 22'', 77-100. *Adalbjarnardottir, S. & Runarsdottir, E. M. (2006). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1207/s15430421tip4502_10 A leader’s experiences of intercultural education in an elementary school: Changes and challenges]. In V. Collinson (Ed.), Theme issue: Learning, teaching, leading: A global perspective, ''Theory Into Practice, 45''(2), 177-186. *Adalbjarnardottir, S. (2002). [https://www.researchgate.net/publication/11368306_Adolescent_Psychosocial_Maturity_and_Alcohol_Use_Quantitative_and_Qualitative_Analysis_of_Longitudinal_Data Adolescent psychosocial maturity and alcohol use: Quantitative and qualitative analysis of longitudinal data]. ''Adolescence, 37'', 19-53. *Adalbjarnardottir, S. & Hafsteinsson, L.G. (2001). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1532-7795.00018 Parenting styles and adolescent substance use: A longitudinal study]. ''Journal of Research on Adolesence, 11'', 401-423. *Adalbjarnardottir, S. & Rafnsson F.D. (2001). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11255935 Perceived control in adolescent substance use: Concurrent and longitudinal analyses]. ''Psychology of Addictive Behaviors, 15'', 25-32. *Selman, R. L. & Adalbjarnardottir, S. (2000). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1207/S1532480XADS0401_4 A developmental method to analyze the personal meaning adolescents make of risk and relationship: The case of “drinking.”] ''Applied Developmental Science, 4'', 47-65. == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] 2zy8sa7vmyq72q6ymcysyb44wjosiu0 4 154362 1985050 1984696 2026-11-04T14:17:41Z TKSnaevarr 53243 1985050 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Foto oficial de Luiz Inácio Lula da Silva (estreita).jpg|200px|right|alt=Luiz Inácio Lula da Silva|Luiz Inácio Lula da Silva]] * [[3. nóvember]]: '''[[Demókrataflokkurinn]]''' vinnur meirihluta bæði á [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeild]] og [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] í [[Miðkjörtímabilskosningar í Bandaríkjunum|miðkjörtímabilskosningum í Bandaríkjunum]]. * [[25. október]]: ** '''[[Luiz Inácio Lula da Silva]]''' (''sjá mynd'') er endurkjörinn [[forseti Brasilíu]]. ** Pólitísk mótmælahreyfing stúdenta sigrar ríkisstjórn '''[[Aleksandar Vučić|Aleksandars Vučić]]''' í þingkosningum í [[Serbía|Serbíu]]. * [[8. október]]: Kanadíski rithöfundurinn '''[[Anne Carson]]''' hlýtur [[Nóbelsverðlaunin í bókmenntum]]. '''Yfirstandandi:''' [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Patrick Stewart]] (28. október) &nbsp;• [[Dennis Hastert]] (3. október) b7i8eea2yolqdkowxz6j83a2zflh3m6 0 155152 1985125 1948032 2026-11-04T21:29:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985125 wikitext text/x-wiki '''PISA-könnun''' er alþjóðleg könnun á vegum [[Efnahags- og framfarastofnunin|Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD)]] sem mælir lesskilning 15 ára nemenda og [[læsi]] þeirra á [[stærðfræði]] og [[náttúruvísindi]]. PISA er skammstöfun á Programme for International Student Assessment. PISA er lögð fyrir á þriggja ára fresti. Tilgangur PISA-könnunar er að mæla hvort nemendur sem eru við að ljúka skyldunámi hafi þekkingu og færni sem nýtist þeim. Í könnuninni er reynt að meta hvort nemendur geti yfirfært þar sem þeir læra á ný viðfangsefni og aðstæður. Niðurstöður úr PISA sýna hvernig nemendur í einu þáttökulandi standa sig í alþjóðlegum samanburði og hver þróun er því PISA-kannanir eru gerðar með reglulegu millibili. == Heimildir == * [https://mms.is/allt-um-pisa Allt um PISA (íslenskt vefsetur Menntamálastofnunar um PISA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204131651/https://mms.is/allt-um-pisa |date=2019-12-04 }} * [http://www.oecd.org/pisa/ Vefsetur OECD um PISA (á ensku)] * [https://web.archive.org/web/20191204131730/https://mms.is/sites/mms.is/files/pisa_2018_helstu_island.pdf Pisa 2018, Helstu niðurstöður á Íslandi] * [http://netla.hi.is/?p=4734 Alþjóðlegar menntakannanir (sérrit Netlu 2019)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204131841/http://netla.hi.is/%3Fp%3D4734/ |date=2019-12-04 }} [[Flokkur:Menntun]] [[Flokkur:Nám]] kzz1t3c9ifylnk6jshmw1x0kj4f8qap 0 156244 1985033 1983097 2026-11-04T12:46:07Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985033 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Hrafnhildur Hanna Ragnarsdóttir | búseta = | mynd = Hrafnhildur.jpg | myndastærð = 250px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 1948 | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor emerita í þroska- og uppeldisvísindum við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Hrafnhildur (Hanna) Ragnarsdóttir''' (f. 1948)<ref>Kvennasögusafn Íslands. [https://kvennasogusafn.is/index.php?page=alias-2 Íslenski kvendoktorar 1990] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20101117190025/http://kvennasogusafn.is/index.php?page%3Dalias%2D2 |date=2010-11-17 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> er [[prófessor]] emerita í þroska- og uppeldisvísindum við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Helstu áherslur Hrafnhildar í kennslu og rannsóknum eru annars vegar málþroski barna á mörkum leik- og grunnskóla (fjögra til átta ára), tengsl hans við vitsmuna- og félagsþroska, máluppeldi og þróun læsis og námsárangurs. Og hins vegar þróun máls og málnotkunar eins og hún birtist í frásögnum og álitsgerðum í ritmáli og talmál eftir að fyrsta málþroskaskeiði lýkur, eða frá miðstigi fram á fullorðinsár.<ref name="Google Scholar">{{vefheimild|url=https://scholar.google.com/citations?user=3A82xbkAAAAJ&hl=en&oi=ao|titill=Google Scholar. Hrafnhildur Ragnarsdóttir}}</ref> == Menntun == Hrafnhildur lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] 1968. Sama ár fékk hún styrk frá Macalester College, St. Paul, [[Minnesota]] þar sem hún lagði stund á [[bókmenntir]] og [[heimspeki]]. Á árunum 1969-76 stundaði hún nám við Université d´Aix-Marseille með styrk frá franska ríkinu og lauk Licence-ès-lettres 1973 og Maîtrise de Psychologie 1974. Hún lauk síðar Diplôme d´Études Approfondies (1985) og doktorsprófi í [[sálfræði]] og uppeldisvísindum frá sama skóla 1990.<ref name="Hrafnhildur">{{vefheimild|url=https://www.hi.is/starfsfolk/hragnars|titill=Háskóli Íslands. Hrafnhildur Hanna Ragnarsdóttir. Prófessor emeritus í þroska- og sálmálvísindum|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2020}}</ref><ref>Skrá um doktorsritgerðir. [https://doktor.landsbokasafn.is/detail/660 Hrafnhildur Ragnarsdóttir]. Titill doktorsritgerðar: Système Patronymique et construction des relations des relations de parenté chez les enfants islandais. Thèse de doctorat (nouveau régime), Université d´Aix-Marseille. 300 bls. + viðaukar. Sótt 5. mars 2020.</ref> == Starfsferill == Hrafnhildur störf við [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraháskóla Íslands]] (síðar Háskóla Íslands) 1974, fyrst sem stundakennari en síðar [[lektor]] (frá 1976), [[dósent]] og loks prófessor í þroska- og uppeldisvísindum frá 1990 til starfsloka 2018.<ref name="ferilskrá">{{vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/cv/c34ffbf511fa.pdf|titill=Háskóli Íslands. Hrafnhildur Hanna Ragnarsdóttir. Prófessor emeritus í þroska- og sálmálvísindum. Ferilskrá.|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2020}}</ref> Hrafnhildur hefur gegnt fjölda stjórnunar- og trúnaðarstarfa innan skólans og utan, einkum í tengslum við rannsóknir. M.a. var Hún var m.a. aðstoðarrektor 1991-92, fyrsti deildarforseti framhaldsnáms við KHÍ og fyrsti forstöðumaður Rannsóknarstofnunar KHÍ 1991-96. Hún var kjörin fulltrúi kennara í skólaráði KHÍ og síðar Menntavísindasviðs HÍ,<ref name="ferilskrá" /> formaður uppeldisskorar og fagráða í sálfræði og máli og samskiptum. Eftir samruna KHÍ og HÍ 2007 stofnaði hún ásamt fleirum Rannsóknarstofu um þroska, mál og læsi barna og unglinga og hefur verið forstöðumaður hennar síðan.<ref>Rannsóknarstofa um þroska, mál og læsi barna og unglinga. [http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/um_stofuna Um stofuna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017130009/http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/um_stofuna |date=2015-10-17 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> == Rannsóknatengd nefndar- og stjórnunarstörf == Hrafnhildur sat í stjórn Vísindaráðs fyrir hug- og félagsvísindi 1991-94 og síðar í stjórnum Vísindasjóðs og Rannsóknasjóðs [[Rannís|RANNÍS]] (fyrir hug- og félagsvísindi) 2002-07. Hún var fulltrúi Íslands í fastanefnd ''European Science Foundation'' um félagsvísindi (ESF-SCSS) 2004-07 sem og í stjórnum norræna vísindasjóðsins (NOS-HS) 2003-07 og ERANETsins ''´NORFACE´ (New Opportunities for Research Funding Collaboration in the Social Sciences)'' sem styrkt var af EU 2004-09 (varaformaður 2004). Hún hefur verið fulltrúi Íslands í framkvæmdastjórnum þriggja evrópskra rannsóknarneta á vegum EU: COST A8: ''Concerted Research Action on Learning Disorders as a Barrier to Human Development'' (1995-99), COST IS0207: ''The European Research Network on Learning to Write Effectively'' (ERN-LWE) (2008-11)<ref>[http://www.cost-lwe.eu/ European Research Network on Learning to Write Effectively] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202165749/http://www.cost-lwe.eu/ |date=2020-02-02 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> (Financial Rapporteur 2010-11) og ''European Literacy Network'' (ELN) frá 2014.<ref>[https://www.is1401eln.eu/en/ Eln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626042619/https://www.is1401eln.eu/en/ |date=2019-06-26 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> Auk þess að beita sér fyrir auknu samstarfi fræðimanna á sviði máls og læsis í Evrópu hafa öll þessi fræðimannanet lagt sérstaka áherslu á rannsóknarþjálfun, hreyfanleika og menntunartækifæri fyrir doktorsnema og unga fræðimenn.<ref name="ferilskrá" /> == Rannsóknir == === Helstu áherslur === *Langtímaþróun máls og málnotkunar, einkum orðaforða, málfræði og orðræðu í samfelldu máli (frásagnir, álitsgerðir), bæði í ritmáli og talmáli. Einstaklingsmunur, orsakir hans og tengsl við ílag og uppeldisaðstæður. *Tengsl málþroska við aðra þroskaþætti, einkum vit- og félagsþroska. Þessir þroskaþættir eru samofnir lesskilningi og ritunarfærni og saman mynda þeir undirstöðu námsárangurs og eru lykillinn að velgengni í skóla og samfélagi. *Mál og málnotkun eru mjög aðstæðubundin. Af því leiðir mikilvægi þess að beita mismunandi aðferðum við rannsóknir á máli og málþroska. Hrafnhildur hefur notað upptökur af máli barna við eðlilegar aðstæður og athuganir við staðlaðar og hálfstaðlaðar aðstæður; langsniðs- og þversniðsrannsóknir; samanburð á málþroska barna sem læra ólík tungumál o.fl.<ref name="Google Scholar" /> === Nokkur rannsóknarverkefni sem Hrafnhildur hefur stýrt === * Þroski leik- og grunnskólabarna: Sjálfsstjórn, málþroski og læsi á aldrinum 4 til 8 ára. Víðtæk langsniðsrannsókn þar sem fylgst var árlega í þrjú ár með rúmlega 270 börnum, fæddum árin 2004 og 2006. Megintilgangur rannsóknarinnar var afla þekkingar á þremur lykilsviðum þroska, málþroska (orðaforði, málfræði, frásagnarhæfni, orðhluta- og hljóðkerfisvitund), læsi (stafaþekking, umskráning, stafsetning, lesskilningur, ritun) og sjálfstjórn meðal íslenskra barna á aldrinum fjögurra til átta ára og kanna hvernig þau tengjast innbyrðis og spá fyrir um námsgengi. Styrkt af Rannís og Rannsóknasjóði HÍ.<ref>Rannsóknarstofa um þroska, mál og læsi barna og unglinga. [http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/throski_leik_og_grunnskolabarna_sjalfsstjorn_malthroski_og_laesi_a_aldrinum_4 Þroski leik- og grunnskólabarna: Sjálfsstjórn, málþroski og læsi á aldrinum 4 til 8 ára] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20150302231540/http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/throski_leik_og_grunnskolabarna_sjalfsstjorn_malthroski_og_laesi_a_aldrinum_4 |date=2015-03-02 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Steinunn Gestsdóttir og Freyja Birgisdóttir. (2009). Þroski leik- og grunnskólabarna: Sjálfstjórn, málþroski og læsi 4ra - 8 ára íslenskra barna. Kynning og fyrstu niðurstöður úr nýrri rannsókn. Í Gunnar Þór Jóhannesson og Helga Björnsdóttir (ritstjórar), Ráðstefnurit Þjóðarspegils Félagsvísindadeildar HÍ, bls. 645-657, Reykjavík: Félagsvísindastofun HÍ.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2015). [http://netla.hi.is/greinar/2015/ryn/007.pdf Málþroski leikskólabarna: Þróun orðaforða, málfræði og hlustunarskilnings milli fjögra og fimm ára aldurs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812144927/http://netla.hi.is/greinar/2015/ryn/007.pdf |date=2020-08-12 }}. ''Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun''. Sótt 5. mars 2020.</ref> * Málþroski barna frá 4 til 9 ára og tengsl við árangur á samræmdum prófum í 4. bekk. Framhaldsrannsókn Hrafnhildar þar sem áfram er fylgst með málþroska og námsárangri yngri barnanna í þroskarannsókninni. Styrkt af Rannsóknarsjóði HÍ.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2018). [http://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/15.pdf Orðaforði íslenskra barna frá 4 til 8 ára aldurs: Langtímarannsókn á vaxtarhraða og stöðugleika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129012353/https://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/15.pdf |date=2020-11-29 }}. ''Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun''. Sótt 5. mars 2020.</ref> * Mál í notkun: Tal- og ritmál barna, unglinga og fullorðinna. Rannsókn á máli og málnotkun (orðaforða, málfræði, setningagerð, samloðun, textabygging, afstaða höfundar o.fl.) 80 einstaklinga í fjórum aldurshópum: 11, 14, 17 ára og fullorðnir (aldur 26 - 40 ára) eins og hún birtist í tveimur ólíkum textategundum, frásögnum og álitsgerðum, og í talmáli samanborið við ritmál. Rannsóknin var liður í sjö landa samanburðarrannsókn ''Developing literacy in different contexts and different languages'', sem styrkt var af The Spencer Foundation og [[Rannís]].<ref>Rannsóknarstofa um þroska, mál og læsi barna og unglinga. [http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/mal_i_notkun_tal_og_ritmal_barna_unglinga_og_fullordinna Mál í notkun – tal – og ritmál barna, unglinga og fullorðinna] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20150302231505/http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/mal_i_notkun_tal_og_ritmal_barna_unglinga_og_fullordinna |date=2015-03-02 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2012). Development of written and spoken narratives and expositories in Icelandic. Í M. Torrance, Alamargot, D. o.fl. (ritstj.), Learning to write effectively: Current Trends in European Research, bls. 243-248. Bingley: Emerald Group Publishing Ltd.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir og Sven Strömqvist. (2005). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378216604001948 The development of generic maður/man for the construction of discourse stance in Icelandic and Swedish]. Journal of Pragmatics, 37:143-155.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Melina Aparici, Dalia Cahana-Amitay, Janet van Hell, og Anne Viguié. (2002). [https://www.ingentaconnect.com/content/jbp/wll/2001/00000005/00000001/art00004?crawler=true Verbal structure and content in written discourse. Expository and narrative texts]. Written Language and Literacy, 5(1):95-126.</ref><ref>Berman, Ruth, Hrafnhildur Ragnarsdóttir og Sven Strömqvist (2002). [https://www.ingentaconnect.com/content/jbp/wll/2002/00000005/00000002/art00005?crawler=true&mimetype=application/pdf Discourse stance]. Written Language and Literacy, 5(2):255-289.</ref><ref>Strömqvist, Sven, Victoria Johanson, og Hrafnhildur Ragnarsdóttir(2002). [https://www.ingentaconnect.com/content/jbp/wll/2001/00000005/00000001/art00002?crawler=true Towards a crosslinguistic comparison of lexical quanta in speech and writing]. Written Language and Literacy 5(1):45-93.</ref> Framhaldsrannsókn á íslenska hlutanum hefur notið styrkja frá Rannís og Rannsóknarsjóði HÍ.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2007). [https://timarit.is/page/5209267#page/n138/mode/2up Þróun frásagna og álitsgerða frá miðbernsku til fullorðinsára: Lengd texta og tengingar setninga]. Uppeldi og menntun, 16(2):139-159.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2011). [https://timarit.is/page/5610662#page/n74/mode/2up Textagerð barna, unglinga og fullorðinna: Samanburður á orðaforða í rit- og talmálstextum, frásögnum og álitsgerðum]. Uppeldi og menntun, 20(1), 75-98.</ref> *Hvar eru íslensk börn stödd í málþroska á mörkum leik- og grunnskóla (3/4 til 8/9 ára) og hversu breitt bil spannar einstaklingsmunur? Eldri rannsóknir, styrktar af RANNÍS, NOS-HS, rannsóknasjóði KHÍ og HÍ o.fl.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (2000). Barnets sprog ved 5 til 8-års alderen. Í R. Heilä-Ylikallio (ritstj.), Aspekter på skolstarten i Norden, bls. 88-107. Lund: Studentlitteratur.</ref> M.a.: # Hvernig læra börn merkingu orða og hugtaka um fjölskylduvensl? Áhrif mismunandi málupplýsinga á skilning 3 til 8 ára íslenskra og danskra barna á orðum og hugtökum um fjölskylduvensl.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir (1999). The acquisition of kinship concepts. Í P. Broeder og J. Murre (ritstj.), Language and thought in Development. Cross-Linguistic Studies, bls. 73-94. Tübingen: Gunter Narr Verlag.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (1999). "Bráðum verður pabbi ég, ég verð pabbi og mamma verður mamma hans pabba". Í Helgi Skúli Kjartansson, Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Kristín Indriðadóttir og Ólafur Proppé) (ritstjórar), Steinar í vörðu, bls. 187-209. Reykjavík: Rannsóknarstofnun Kennaraháskóla Íslands.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (1994).[https://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000537777 “Hann afi minn er búinn að flytja sér aðra mömmu.”Hvernig læra börn hugtök um fjölskylduvensl?] Uppeldi og menntun. Tímarit Kennaraháskóla Íslands, 3:9-28.</ref> # Hvernig læra börn íslenska málfræði? Hver eru áhrif misflókinna beygingarmynstra norrænna mála á tileinkun þátíðarbeyginga frá 4 til 8 ára aldurs.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (1998). Að læra þátíð sagna Í Baldur Sigurðsson, Sigurður Konráðsson og Örnólfur Thorsson (ritstj.), Greinar á sama meiði, bls. 255-276. Reykjavík: Rannsóknarstofnun Kennaraháskóla Íslands.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Hanne Gram Simonsen og Kim Plunkett. (1999). [https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/26290/Ragnarsdottiretal1999.pdf%3Fsequence%3D1 The acquisition of past tense morphology in Icelandic and Norwegian Children: An Experimental Study]. Journal of Child Language, 26(3):577-618.</ref><ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Simonsen, H. G. og Bleses, D. (1998). Experimental evidence on the acquisition of past tense inflection in Danish, Icelandic and Norwegian children. Paper presented at the Papers in First Language Acquisition. Odense Working Papers in Language and Communication.</ref><ref>Bleses, D., Basböll, H., & Vach, W. (2012). Is Danish difficult to acquire? Evidence from Nordic past-tense studies. Language and Cognitive Processes, 26(8), 1193-1231.</ref> # Hvar eru börn stödd í frásagnarhæfni um það bil sem þau hefja skólagöngu?<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (2004). [https://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000843627 Málþroski barna við upphaf skólagöngu: Sögubygging og samloðun í frásögnum 165 fimm ára barna − almenn einkenni og einstaklingsmunur]. Uppeldi og menntun, 13(2): 9-31.</ref> * Samanburður á frásagnarhæfni 3, 5, 7, 9, 12 og 15 ára og fullorðinna.<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (1992). Episodic structure and interclausal connectives in Icelandic children's narratives. Í R. Söderbergh, (ritstj.), Berättelser för och av barn. Colloquium Paedolinguisticum Lundensis 1991. Lund University: Department of Linguistics. Paper no 8:33-45.</ref> * Gagnabanki HR um íslenskt mál. Hljóðupptökur og tölvuskráð gögn. # Gagnabankinn Íslenskt barnamál. Sextíu og fimm hljóðupptökur af máli þriggja barna (og foreldra þeirra), sem fylgt var eftir frá tveggja til sex ára aldurs í sjálfsprottnum samræðum barnanna við foreldra og vini á heimilum þeirra. Alls um 90 klukkustundir. Allir textarnir tölvuskráðir skv. CHAT kerfi í CHILDES.<ref>MacWhinney, B. (2019). [https://talkbank.org/manuals/CHAT.pdf Tools for analyzing talk. Part 1: The CHAT Transcription Format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218212625/https://talkbank.org/manuals/CHAT.pdf |date=2020-02-18 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref><ref>Kari Corpus. [https://childes.talkbank.org/access/Scandinavian/Icelandic/Kari.html Hrafnhildur Ragnarsdóttir]. Sótt 5. mars 2020.</ref> # Yfir 1000 sögur, sem mæltar af munni fram af sögumönnum á aldrinum þriggja ára til fullorðinna auk 300 skrifaðra. Sögurnar eru samdir útfrá tveimur kveikjum og tölvuskráðar skv. CHAT kerfi í CHILDES. # 320 rit- og talmálstextar 11, 14, 17 ára og fullorðinna (Spencer-verkefnið). Hljóðupptökur af töluðum textum og Scriptlog útgáfa af þeim rituðu. Allir textarnir tölvuskráðir skv. CHAT kerfi í CHILDES.<ref>Rannsóknarstofnun um þroska, mál og læsi barna og unglinga. [http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/rannsoknir Rannsóknir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017054222/http://menntavisindastofnun.hi.is/throski_mal_og_laesi/rannsoknir |date=2015-10-17 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> === Alþjóðleg rannsóknarsamvinna === Hrafnhildur hefur frá upphafi ferils síns verið virk í alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi fræðimanna á sviði þroska, máls og læsis.<ref>Háskóli Íslands. (2018). [https://www.hi.is/frettir/althjodlegt_samstarf_stendur_upp_ur_a_ferlinum Aljóðlegt samstarf stendur upp úr á ferlinum]. Sótt 5. mars 2020.</ref> Hún tók þátt í alþjóðlegri rannsókn á frásagnarhæfni barna undir stjórn Ruth Berman og Dan Slobin í ''Berkeley Cross-linguistic Language Acquisition Project'' á níunda áratugnum. Hún hefur verið aðili að CHILDES barnamálsbankanum í Carnegie-Mellon háskóla og ''International Association for the Study of Child Language'' (IASCL) frá 1993 og var kosin í framkvæmdastjórn IASCL fyrir árin 2014-20.<ref name="Hrafnhildur" /> Á tíunda áratug síðustu aldar tók Hrafnhildur þátt í að hleypa af stokkunum átaki í samanburðarrannsóknum á máltöku norrænna barna. Hún var annar af tveimur stjórnendum ''Nordic Language Acquisition Research Initiativ''e (styrkt af NorFA 1992-96) og skipulagði m.a. alþjóðlega ráðstefnu í Reykjavík ''Learning to talk about time and space'' (1994), og einnig rannsóknarverkefnisins ''Language Acquisition: A Scandinavian Perspective'',<ref>Strömqvist, Sven, Hrafnhildur Ragnarsdóttir o.fl. (1995). [https://doi.org/10.1017/S0332586500003085 The Inter-Nordic Study of Language Acquisition]. Nordic Journal of Linguistics. Vol. 18: p. 3-29.</ref> sem styrkt var af NOS-H 1994-96. Hún var annar stjórnandi ''European Summer School: The crosslinguistic study of language acquisition: an integrated approach'' fyrir evrópska doktorsnema og „post-docs“ sem styrkt var af NorFa og EU 1999 og stóð ásamt fleirum að alþjóðlegri ráðstefnu ''Language and Cognition in Language Acquisition'' í Odense sama ár. Þá var hún aðili var samstarfsverkefni fimm þjóða, ''Språkutveckling och läsinlärning'', sem styrkt var af NOS-S frá 1998-2001 og tengdist Evrópuverkefninu COST A8 (sjá hér að framan). Frá aldamótum hefur Hrafnhildur verið íslenskur verkefnisstjóri í sjö landa rannsóknarverkefni styrkt af The Spencer Foundation ''„Development of literacy in different contexts and different languages“'', sem auk sjálfrar rannsóknarinnar (sjá nánar í kafla um rannsóknarverkefni) hefur skipulagt fjölda vinnustofa og ráðstefna og hefur sterk tengsl við evrópsku fræðimannanetin um málnotkun, ritun og læsi sem nefnd voru hér að framan. Hún er einnig aðili að fjölþjóðlegum rannsóknarhópi sem hefur þróað aðferð til að meta málþroska tvítyngdra barna í báðum málum þess með sama mælitækinu, ''Multilingual Assessment Instrument for Narratives'' (MAIN), sem Hrafnhildur hefur þýtt á íslensku.<ref name="ferilskrá" /> Hrafnhildur hefur verið gestafræðimaður við fjölmarga háskóla í Evrópu og Bandaríkjunum, oftast við Harvard Graduate School of Education en einnig við háskólana í Berkeley, Gautaborg, Kaupmannahöfn, New Mexico, Osló, Oxford, Sorbonne og Stanford. Hún hefur haldið fyrirlestra um rannsóknir sínar á ótal innlendum og erlendum ráðstefnum og málþingum<ref name="Ritaskrá">{{vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/ritaskra/c34ffbf511fa.pdf|titill=Háskóli Íslands. Hrafnhildur Hanna Ragnarsdóttir. Prófessor emeritus í þroska- og sálmálvísindum. Ritaskrá|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2020}}</ref> og skipulagt alþjóðlegar ráðstefnur um barnamálsrannsóknir og læsi, s.s. ''Learning to talk about time and space'' (Reykjavík 1994), ''Language and Cognition in Language Acquisition'' (Odense, 1997), ''Reading, writing and language development in the school years'' (Varmalandi, 1999). Við starfslok Hrafnhildar efndi Rannsóknarstofa um þroska, mál og læsi til ráðstefnu henni til heiðurs: ''Byggjum brýr og eflum læsi frá leikskóla til unglingsára.''<ref>Háskóli Íslands. (2018). [https://www.hi.is/vidburdir/byggjum_bryr_og_eflum_laesi_fra_leikskola_til_unglingsara Byggjum brýr og eflum læsi frá leikskóla til unglingsára]. Sótt 5. mars 2020.</ref> Ráðstefnan var sérstaklega var ætluð kennurum og öðru áhugafólki um málþroska og læsi á öllum skólastigum. == Annað samstarf == Hrafnhildur hefur tekið þátt í þróunarverkefnum í leik- og grunnskólum um málþroska og læsi og haldið fjölmarga fyrirlestra fyrir foreldra, kennara og annað fagfólk á öllum skólastigum um niðurstöður rannsókna sinna á máli og læsi íslenskra barna og unglinga.<ref name="Ritaskrá" /> Til dæmis tók hún virkan þátt í verkefninu ''„Bók í hönd og þér halda engin bönd“'' sem fyrst var þróað í Reykjanesbæ<ref>Leikskólinn Tjarnarsel. [http://www.tjarnarsel.is/152-tjarnarsel.leikskolinn.is/or%C3%B0aspjall%20-%20efla%20or%C3%B0afor%C3%B0a%20og%20hlutsunarskilning%20barna.pdf Orðaspjall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230402074755/https://tjarnarsel.is/152-tjarnarsel.leikskolinn.is/or%C3%B0aspjall%20-%20efla%20or%C3%B0afor%C3%B0a%20og%20hlutsunarskilning%20barna.pdf |date=2023-04-02 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref><ref>Reykjanesbær. (2019). [https://www.reykjanesbaer.is/is/stjornsysla/rnb/frettir/bok-i-hond-og-ther-halda-engin-bond-1 Bók í hönd og þér halda engin bönd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191015210839/https://www.reykjanesbaer.is/is/stjornsysla/rnb/frettir/bok-i-hond-og-ther-halda-engin-bond-1 |date=2019-10-15 }}. Sótt 5. mars 2020.</ref> og var í stýrihóp og rannsóknarhóp þróunarverkefnisins ''„Okkar mál: Samstarf um menningu, mál og læsi í Fellahverfi“'' sem hlaut hvatningarverðlaun skóla- og tómstundaráðs Reykjavíkurborgar 2013<ref>[http://tungumalatorg.is/okkarmal/123-2/markmi%C3%B0-verkefnisins/ Okkar mál. Samstarf um mál og læsi í Fellahverfi. Markmi]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}ð. Sótt 5. mars 2020.</ref> og ''Orðsporið'', viðurkenningu [[Félag leikskólakennara|Félags leikskólakennara]], 2014.<ref>Mbl.is. (2014, 6. febrúar). [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/02/06/okkar_mal_fekk_ordsporid/ Okkar mál fékk Orðsporið]. Sótt 5. mars 2020.</ref> Hún hefur einnig verið í samstarfi við ''Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra'' og við ''Málefli'', hagmunasamtök í þágu barna með tal- og málþroskafrávik<ref>[http://www.malefli.is/ Málefli. Hagsmunasamtök í þágu barna og ungmenna með tal- og málsþroskaröskun.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804043931/https://www.malefli.is/ |date=2020-08-04 }} Sótt 5. mars 2020.</ref> og samdi ásamt fleirum skýrslu um stöðu barna og ungmenna með tal- og málþroskaröskun fyrir Mennta- og menningarmálaráðuneytið (2012).<ref>Hrafnhildur Ragnarsdóttir, Jóhanna Einarsdóttir, Marta Gall Jörgensen og Þóra Sæunn Úlfsdóttir. (2012). [http://www.althingi.is/altext/140/s/pdf/1088.pdf Skýrsla um stöðu barna og ungmenna með tal- og málþroskaröskun]. Unnið fyrir Mennta- og menningarmálaráðuneytið. Menntavísindasvið Háskóla Íslands og Rannsóknarstofa um þroska, mál og læsi. Sótt 5. mars 2020.</ref> == Æska og einkalíf == Foreldrar Hrafnhildar eru Ragnar Á. Magnússon, lögg. endursk. (1917-1988) og Svanlaug I. Gunnlaugsdóttir, húsmóðir (1920-1978). Hrafnhildur er gift Pétri Gunnarssyni rithöfundi og eiga þau tvo syni<ref>Mbl.is. (2001, 3. febrúar). [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/587132/ Mynd af heiminum]. Sótt 5. mars 2020.</ref>: [[Dagur Kári|Dag Kára]] kvikmyndaleikstjóra<ref>Mbl.is. (2003, 2. febrúar). [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/712162/ Reyni að skapa minn eigin heim]. Sótt 5. mars 2020.</ref> og Gunnar Þorra bókmenntafræðing og þýðanda.<ref>Morgunblaðið. (2009, 4. október). [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5264077 Hógværðin jaðrar við dramb]. Sótt 5. mars 2020.</ref> == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1948]] [[Flokkur:Íslenskar konur]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] [[Flokkur:Íslenskir sálfræðingar]] [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] g8h2llszbw4yqzztcyno7cb4wrep420 0 157211 1985157 1876723 2026-11-05T04:30:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985157 wikitext text/x-wiki {{Fjall}} '''Sveinstindur''' er 1090 metra hátt fjall í Vestur-Skaftafellssýslu, við syðri enda [[Langisjór|Langasjós]]. Tindurinn er vinsæll til uppgöngu og er víðsýnt þaðan. Tindurinn er nefndur eftir [[Sveinn Pálsson (f. 1762)|Sveini Pálssyni]] lækni og ferðafrömuði sem er talinn hafa gengið fyrstur á hann. [[Þorvaldur Thoroddsen]] náttúrfræðingur gaf tindinum nafn en Þorvaldur rannsakaði svæðið í lok 19. aldar. <ref>{{Cite web |url=https://gonguleidir.is/listing/sveinstindur/ |title=Gönguleiðir.is, Sveinstindur |access-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814014139/https://gonguleidir.is/listing/sveinstindur/ |archive-date=2020-08-14 |url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== [[Flokkur:Fjöll á Íslandi]] [[Flokkur: Vatnajökulsþjóðgarður]] mj09e2rwfwj1hew97sm8haropo5hwr8 0 157731 1985119 1938567 2026-11-04T20:11:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985119 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Protest against police violence - Justice for George Floyd, May 26, 2020 11.jpg|thumb|right|Friðsamleg mótmæli í Minneapolis þann 26. maí 2020.]] [[Mynd:A man stands on a burned out car on Thursday morning as fires burn behind him in the Lake St area of Minneapolis, Minnesota (49945886467).jpg|thumb|right|Eftirmálar uppþota í Minneapolis þann 28. maí 2020.]] [[Mynd:Minneapolis Police Department’s 3rd Precinct 2020-05-28.jpg|thumb|right|Höfuðstöðvar þriðja lögreglusvæðisins í Minneapolis brenna þann 28. maí.]] '''Mótmælin í Bandaríkjunum''', stundum kölluð '''George Floyd-mótmælin''' eða '''tvíburaborgamótmælin''', eru mótmæli sem hófust á stórborgarsvæðinu [[Minneapolis-Saint Paul]] í [[Minnesota]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Mótmælin hófust þann 26. maí árið 2020 eftir að [[Svartir Bandaríkjamenn|bandarískur blökkumaður]] að nafni [[George Floyd]] var myrtur í haldi lögreglumanna daginn áður. Mótmælin, sem beinast gegn kynþáttabundnu lögregluofbeldi í Bandaríkjunum, hafa breiðst út til annarra bandarískra borga og til annarra landa. Sumir mótmælendurnir á þriðja lögreglusvæði [[Minneapolis]]<ref name=ABC7>{{cite web|title=Violent protests rock Minneapolis for 2nd straight night over in-custody death|url=https://abc7.com/6216662/|last=AP|date=May 28, 2020|website=ABC7 Los Angeles|language=en|access-date=May 28, 2020|archive-date=júní 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601144050/https://abc7.com/minneapolis-police-station-torched-amid-george-floyd-protest/6218926//|url-status=dead}}</ref> lentu í átökum við lögregluþjóna, sem beittu [[táragas]]i og skutu gúmmíkúlum til að brjóta upp mótmælin.<ref>{{cite web |last1=Jimenez |first1=Omar |last2=Chavez |first2=Nicole |last3=Hanna |first3=Jason |title=As heated protests over George Floyd's death continue, Minnesota governor warns of 'extremely dangerous situation' |url=https://www.cnn.com/2020/05/27/us/minneapolis-protests-george-floyd/index.html |website=CNN |date=May 28, 2020}}</ref><ref>{{cite web |last1=DeMarche |first1=Edmund |title=Deadly shooting near George Floyd protest as looting, arson grip Minneapolis |url=https://www.foxnews.com/us/armed-citizens-guard-stores-amid-looting-in-minneapolis-report |quote=Some protesters skirmished with officers, who fired rubber bullets and tear gas in a repeat of Tuesday night's confrontation.|website=Fox News |date=May 28, 2020}}</ref> Þann 27. maí var einn maður skotinn til bana við veðsölu og rúðurnar á höfuðstöðvum þriðja lögreglusvæðisins voru mölvaðar. Jafnframt var farið ránshendi yfir verslunarmiðstöð og ráðist var á aðrar byggingar og kveikt í þeim. Að minnsta kosti þrettán manns hafa látist í mótmælunum. Þann 28. maí lýsti borgarstjóri Minneapolis, [[Jacob Frey]], yfir neyðarástandi og fylkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]], kallaði til 500 hermenn úr þjóðvarðliði fylkisins.<ref>{{cite web|title=George Floyd death: Protesters enter Minneapolis police station, set fires|url=https://abc7.com/6216662/|last=Sullivan|first=Tim|last2=Forliti|first2=Amy|date=May 28, 2020|website=ABC7 Los Angeles|language=en|access-date=May 29, 2020|archive-date=júní 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601144050/https://abc7.com/minneapolis-police-station-torched-amid-george-floyd-protest/6218926//|url-status=dead}}</ref> Fleiri fyrirtæki í tvíburaborgunum hafa orðið fyrir skemmdum og ránum. Lögreglumenn í höfuðstöðvum þriðja lögreglusvæðisins reyndu að halda aftur af mótmælendum með táragasi en kl. um 11 að kvöldi komust mótmælendur inn í bygginguna og kveiktu í henni. Þá hafði byggingin verið tæmd.<ref>{{cite web|title=Angry crowds set fire to Minneapolis police station as George Floyd protest turns violent|url=https://www.nydailynews.com/news/national/ny-george-floyd-protests-minneapolis-napa-auto-parts-bad-looks-20200529-ibhkytxef5cutga7wuuyqxfpj4-story.html|last1=Wilkinson|first1=Joseph|date=May 29, 2020|website=New York Daily News|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> Bæði Walz og Frey skipuðu útgöngubann vegna mótmælanna. [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti fullvissaði Walz um að [[bandaríski herinn]] myndi koma lögreglunni til aðstoðar ef þess þyrfti.<ref name=":2">{{Cite news|last1=Romm|first1=Tony|last2=Chiu|first2=Allyson|date=May 29, 2020|title=Twitter flags Trump for ‘glorifying violence’ after he says Minneapolis looting will lead to ‘shooting’|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2020/05/29/trump-minneapolis-twitter-protest/|access-date=May 29, 2020}}</ref> Morguninn 28. mars handtóku lögreglumenn í Minneapolis Omar Jimenez (sem er svartur), fréttamann hjá [[CNN]], ásamt tökuliði hans á meðan fréttir voru fluttar af mótmælunum. Hann sagði lögreglumönnunum að þeir væru fréttamenn og bauðst til þess að færa sig lengra í burtu en lögreglumennirnir handtóku Jimenez og félaga hans engu að síður. Þeim var sleppt síðar sama dag. Walz bað CNN afsökunar og sagði opinberlega að Jiminez og tökulið hans hefðu aðeins verið að vinna sitt verk og hefðu hagað sér innan réttinda sinna. Hvítur fréttamaður frá CNN sem hafði unnið um eina húsaröð í burtu tók fram að hann hefði ekki verið áreittur af lögreglu, aðeins spurður hver hann væri.<ref name="GuardArrest">{{cite news|publisher=Guardian|title=Black CNN reporter arrested on air at protests over George Floyd killing|accessdate=May 20, 2020|date=May 29, 2020|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/may/29/black-cnn-reporter-arrested-on-air-minneapolis-protests-george-floyd-killing|author=staff}}</ref> ==Samstöðumótmæli== Samstöðumótmæli fóru fram í rúmlega 140 borgum í Bandaríkjunum,<ref name="NYTInterP" /> þar á meðal [[Oakland]], [[New York-borg]], [[Chicago]] og [[Denver]].<ref name= "GuardianProtests">{{cite news|publisher=Guardian|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/may/28/george-floyd-minnesota-governor-national-guard-protests|title=George Floyd killing: fires erupt in Minneapolis as US rocked by third night of protests|date=May 29, 2020|accessdate=May 29, 2020|author1=Chris McGreal|author2= Peter Beaumont|author3= Maanvi Singh|author4=Mario Koran}}</ref> Sum mótmælin fóru friðsamlega fram en til ofbeldis kom á öðrum þeirra. Þjóðvarðliðið var kallað á vettvang í 24 af 50 fylkjum Bandaríkjanna.<ref name="NYTMayhem" /> Rúmlega 500 manns voru handteknir á einum samstöðumótmælum í [[Los Angeles]]. Hlutar mótmælanna í Los Angeles fóru friðsamlega fram en aðrar samkomur þar enduðu í ofbeldi.<ref name="KTLA">{{cite news|publisher=KTLA|url=https://ktla.com/news/local-news/3rd-night-of-downtown-l-a-protests-over-george-floyds-death-ends-with-officers-hurt-declaration-of-unlawful-assembly/|accessdate=May 31, 2020|title=More than 500 arrested in chaotic night of protests in downtown L.A. over killing of George Floyd|author1=Kristina Bravo|author2=Erin Myers|author3=Marissa Wenzke|archive-date=maí 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200530160006/https://ktla.com/news/local-news/3rd-night-of-downtown-l-a-protests-over-george-floyds-death-ends-with-officers-hurt-declaration-of-unlawful-assembly/|url-status=dead}}</ref> Í [[Newark]] í [[New Jersey]] mótmæltu um 12.000 manns um helgina 31. maí en engar skemmdir voru unnar á verslunum og enginn var handtekinn. Samtökin Newark Community Street Team, sem voru stofnuð árið 2014, unnu að því að koma í veg fyrir ofbeldi og hvetja til friðsamlegra mótmæla. Borgarleiðtogar Newark sögðu að ungir bandarískir blökkumenn meðal mótmælendanna væru ástæðan fyrir því að mótmælin fóru friðsamlega fram. Friðsamleg mótmæli fóru einnig fram í [[Camden]] í New Jersey og [[Flint]] í [[Michigan]].<ref name="NYTNewark">{{cite news|title=How a City Once Consumed by Civil Unrest Has Kept Protests Peaceful|author1=Tracey Tully|author2=Keving Armstrong|url=https://www.nytimes.com/2020/06/01/nyregion/newark-peaceful-protests-george-floyd.html?action=click&module=Spotlight&pgtype=Homepage|date=June 1, 2020|accessdate=June 1, 2020}}</ref> Í nokkrum borgum gengu lögreglumenn til liðs við mótmælendurna. Í [[Ferguson]] í [[Missouri]] krupu lögregluþjónar á kné sér í níu mínútur og uppskáru húrrahróp frá mannfjöldanum. Lögreglustjóri í Flint og lögregluþjónar í Camden tóku einnig þátt í mótmælunum.<ref name="ForbesPolice">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/lisettevoytko/2020/05/31/in-some-cities-police-officers-joined-protesters-marching-against-brutality/?fbclid=IwAR3CAVWqPUItwj_HqpDjNcAyNIQ5Z79T2ziF160tHOfXHphqbT560TRMFBE#4328b2375edb|publisher=Forbes|accessdate=June 1, 2020|title=In Some Cities, Police Officers Joined Protesters Marching Against Brutality|date=May 31, 2020|author=Lisette Voykto}}</ref> Mótmælendur fyrir utan [[Hvíta húsið]], aðsetur [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseta]] í [[Washington (borg)|Washington]], kröfðust afsagnar Trumps forseta.<ref name="NWWhiteHouse">{{cite news|title=White House Locked Down as Police Scuffle With Protesters Demanding Trump Resignation|url=https://www.newsweek.com/white-house-lockdown-due-george-floyd-protests-outside-gates-1507533?fbclid=IwAR1tmbbaF_QiyH2w2Rx3yr26vxoQob-qTkUadMv_AO5WFUZ9F5MrNgZU8G0|accessdate=May 31, 2020|date=May 29, 2020|author=Jeffrey Martin|publisher=Newsweek}}</ref><ref name="NYTMayhem">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/06/01/us/george-floyd-protests-live-updates.html?action=click&module=Spotlight&pgtype=Homepage|publisher=New York Times|date=June 1, 2020|accessdate=June 1, 2020|title=Live Updates on George Floyd Protests: Overnight Mayhem Follows Peaceful Rallies}}</ref> Sumir þeirra hentu flöskum að húsinu. Leyniþjónustumenn fóru með Trump forseta í öryggisbirgi í Hvíta húsinu.<ref name="NYTTrump">{{cite news|title=As Protests and Violence Spill Over, Trump Shrinks Back|url=https://www.nytimes.com/2020/05/31/us/politics/trump-protests-george-floyd.html|author=Peter Baker|author2=Maggie Haberman|publisher=New York Times|date=June 1, 2020|accessdate=June 1, 2020}}</ref> Mótmæli hafa einnig farið fram utan Bandaríkjanna, meðal annars í [[London|Lundúnum]], [[Toronto]], [[Beijing]], [[Berlín]] og [[Addis Ababa]]. Sumir alþjóðlegir mótmælendur sögðust vilja styðja George Floyd en einnig beina athygli að kynþáttafordómum lögreglu í eigin löndum.<ref name="France">{{cite news|publisher=France 24|title=Protesters gather worldwide to show solidarity with George Floyd|date=May 31, 2020|accessdate=May 31, 2020|url=https://www.france24.com/en/20200531-protesters-gather-internationally-to-show-solidarity-with-george-floyd|author=}}</ref> Í Toronto minntust mótmælendurnir dauða Regis Korchinski-Paquet, blökkukonu sem féll út af svölunum á íbúð sinni á meðan lögreglumenn voru heima hjá henni. Lundúnabúar mótmæltu fyrir utan Grenfell Tower, þar sem margir blökkumenn og Arabar höfðu látist í [[Bruninn í Grenfell Tower|bruna]] árið 2017. [[París]]arbúar minntust Adama Traoré, blökkumanns sem var drepinn í haldi franskra lögreglumanna árið 2016. Ástralar minntust Davids Dungay, [[Frumbyggjar Ástralíu|ástralsks frumbyggja]] sem lést í haldi lögreglu. Líkt og Floyd sagði Dungay einnig „Ég get ekki andað“ margsinnis áður en hann dó.<ref name="NYTInterP" /> Sumir mótmælendur hafa krafist hertra andrasískra laga í eigin löndum.<ref name="NYTInterP">{{cite news|accessdate=June 1, 2020|date=June 1, 2020|publisher=New York Times|title=Global Anger Grows Over George Floyd’s Death in Minneapolis|url=https://www.nytimes.com/2020/06/01/world/asia/george-floyd-protest-global.html?action=click&module=Spotlight&pgtype=Homepage|author=Javier C. Hernández| author2=Benjamin Mueller}}</ref> Bent hefur verið á Floyd-mótmælin og viðbrögð við þeim sem dæmi um rýrnun á forystuhlutverki Bandaríkjanna á alþjóðasviðinu. Franski blaðamaðurinn Pierre Haski sagði þann 1. júní: „Beijing hefði ekki getað vonast eftir betri gjöf. Landið sem kennir Kína um allt sem aflaga fer í heiminum birtist nú á forsíðum blaða vegna óeirða í borgum sínum.“<ref name="NYTInterP" /> ===Á Íslandi=== Á [[Austurvöllur|Austurvelli]] í [[Reykjavík]] mótmæltu um 3.500 til 5.000 manns þann 4. júní.<ref name="reykjavik.monitor">{{cite web|url=https://icelandmonitor.mbl.is/news/politics_and_society/2020/06/04/thousands_protest_in_austurvollur/|title=Thousands Protest in Austurvöllur|lang=en|date=4 June 2020|trans_title=Þúsundir Manna Mótmæla á Austurvelli|website=Iceland Monitor}}</ref> Á [[Ísafjörður|Ísafirði]] mótmæltu um 100 manns.<ref name="ísafjörður.ruv">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2020/06/03/um-hundrad-manns-syndu-samstodu-a-isafirdi|title=Um hundrað manns sýndu samstöðu á Ísafirði|date=3. júní 2020|website=RÚV|lang=is}}</ref> ===Göbb í tengslum við mótmælin=== Að minnsta kosti einn stuðningshópur hvítra kynþáttayfirburða, Identity Evropa, hefur villt á sér heimildir og þóst standa með mótmælendunum á [[X (samfélagsmiðill)|Twitter]]. Þeir sögðust vera meðlimir [[Antifa]]-hreyfingarinnar og hvöttu mótmælendur til að fara ránshendi um hverfi þar sem hvítir íbúar væru í meirihluta. Upp komst um gabbið og Twitter lét taka niður færslur þeirra fyrir að brjóta reglur um ofbeldi, ruslpósta og falska notendaaðganga.<ref name="BIImpostor">{{cite news|url=https://www.businessinsider.com/white-nationalist-identity-evropa-twitter-antifa-looting-2020-6?fbclid=IwAR2r4WZmQMPU7DVG0Uw18hOuGflwzGKg5HcE-d0KZ-BEisTIgon2Sd-35Qg|publisher=Business Insider|author=Aaron Holmes|title=An 'ANTIFA' Twitter account that called for looting 'white hoods' was actually run by white nationalist group Identity Evropa|date=June 2, 2020|accessdate=June 3, 2020}}</ref><ref name="NBCImpostor">{{cite news|publisher=NBC|title=White nationalist group posing as antifa called for violence on Twitter|url=https://www.nbcnews.com/tech/security/twitter-takes-down-washington-protest-disinformation-bot-behavior-n1221456?fbclid=IwAR3uRYrVJP6xS5R3miTpGmmiyxlN2sXSFJFRJKWPqF_yHPsujypTAWNATqM|date=June 1, 2020|accessdate=June 3, 2020|author1=Ben Collins|author2=Brandy Zadrozny|author3=Emmanuelle Saliba}}</ref> ==Dauðsföll== Þann 2. júní árið 2020 höfðu þrettán manns látist vegna mótmælanna: * Þann 27. maí var Calvin Horton Jr. skotinn til bana á mótmælum í Minneapolis í Minnesota. Verslunareigandi var handtekinn og lögreglan tilkynnti að hinn grunaði hefði hleypt af byssu sinni er hann sá mótmælendur fara ránshendi.<ref name="Death1">{{Cite web|url=https://www.startribune.com/man-shot-dead-outside-lake-street-pawnshop-during-unrest-is-identified/570865962/|title=Man shot dead outside Lake Street pawnshop during unrest is identified|website=Star Tribune|access-date=2020-06-03|archive-date=2020-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601152637/https://www.startribune.com/man-shot-dead-outside-lake-street-pawnshop-during-unrest-is-identified/570865962/|url-status=dead}}</ref> * Þann 29. maí var maður skotinn til bana í [[Detroit]] í [[Michigan]] nálægt mótmælunum.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/05/30/us/detroit-man-shot-protests/index.html|title=Man fatally shot during protests in Detroit|author1=Jennifer Henderson|author2 =Madeline Holcombe|website=CNN}}</ref> * Þann 30. maí var lögreglumaður að nafni David Patrick Underwood skotinn til bana fyrir utan dómshús af árásarmönnum á bíl. Annar vörður særðist einnig.<ref>{{Cite web|title=Federal Protective Service Officer Fatally Shot in Oakland Identified|url=https://www.officer.com/command-hq/news/21140344/federal-protective-service-officer-fatally-shot-in-oakland-identified|last=Whiting|first=Sam|date=June 1, 2020|website=www.officer.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601144246/https://www.officer.com/command-hq/news/21140344/federal-protective-service-officer-fatally-shot-in-oakland-identified|archive-date=June 1, 2020|access-date=June 1, 2020}}</ref> Bandaríska heimavarnarráðuneytið skilgreindi skotárásina sem innanlandshryðjuverk. [[Bandaríska alríkislögreglan]] hóf rannsókn en hefur ekki fundið árásarmanninn.<ref>{{cite news|url=https://www.mercurynews.com/2020/05/31/federal-protection-services-officer-killed-in-oakland-drive-by-shooting-identified/|title=Federal Protection Services officer killed in Oakland drive-by shooting identified|last=Debolt|first=David|date=June 1, 2020|work=The Mercury News|accessdate=June 1, 2020}}</ref> * Þann 30. maí lést maður eftir að hafa orðið fyrir flutningabíl FedEx sem var að keyra í burt frá mótmælendum.<ref>{{Cite web|title=Man dragged by FedEx truck dies during night of George Floyd protests in St. Louis|url=https://www.mercurynews.com/man-dragged-by-fedex-truck-dies-during-night-of-george-floyd-protests-in-st-louis|last=Sanders|first=Nicole|date=May 31, 2020|website=The Mercury News|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> * Þann 30. maí var mótmælandinn James Scurlock skotinn til bana fyrir utan bar í [[Omaha]] í [[Nebraska]].<ref name=":4">{{Cite web|title=Omaha Police investigate Saturday night shooting death of protester|url=https://www.3newsnow.com/news/local-news/omaha-police-investigate-saturday-night-shooting-death-of-protester|last=Meadows|first=Danielle|date=May 31, 2020|website=3 News Now KMTV|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=May 31, 2020}}</ref> Eigandi barsins var grunaður um skotárásina.<ref name=":4" /> * Þann 30. maí var maður drepinn og fimm aðrir særðust í nokkrum atvikum nálægt mótmælum í [[Chicago]] í [[Illinois]].<ref>{{Cite web|title=1 Dead, at Least 5 Wounded in Shootings in Downtown Chicago Saturday Night|url=https://www.nbcchicago.com/news/local/1-dead-at-least-3-wounded-in-shootings-in-river-north-loop-saturday-night/2281022/|last=|first=|date=|website=NBC Chicago|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> * Þann 31. maí voru tveir skotnir til bana nærri mótmælum í [[Indianapolis]] í [[Indiana]].<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/us/indianapolis-riot-george-floyd-death-protest-demonstration-downtown-shooting-police-investigation|title=Indianapolis riots leave 2 dead after 'multiple shootings' reported downtown, buildings damaged|first=Travis|last=Fedschun|date=May 31, 2020|website=Fox News}}</ref> * Þann 1. júní var maður drepinn í [[Louisville]] í [[Kentucky]] þegar lögreglumenn og þjóðvarðliðar hófu skothríð á mannfjöldann. Lögreglumennirnir sögðust hafa hleypt af eftir að skotið var á þá úr mannfjöldanum. Hinn látni hafði hins vegar ekki verið þátttakandi í mótmælunum. Rannsókn á dauða hans er hafin.<ref name="CNN Kentucky man dead">{{cite web|url=https://edition.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protests-06-01-20/h_8551077f7c15d238735f04f508d138fe|title=Man dead in Kentucky after authorities fired at crowd as they cleared parking lot|website=[[CNN]]|last1=Burnside|first1=Tina|last2=Henderson|first2=Jennifer|date=June 1, 2020|accessdate=June 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601135118/https://edition.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protests-06-01-20/h_8551077f7c15d238735f04f508d138fe|archive-date=júní 1, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=One dead in Louisville after police and National Guard 'return fire' on crowd|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/one-dead-louisville-after-police-national-guard-return-fire-protesters-n1220831|website=NBC News|language=en|access-date=June 1, 2020}}</ref> * Þann 1. júní voru tveir skotnir til bana í Davenport í Iowa í óeirðum um nótt. Einn lögreglumaður særðist einnig í skotárás.<ref name="auto3">{{Cite web|url=https://www.desmoinesregister.com/story/news/crime-and-courts/2020/06/01/davenport-iowa-rioting-two-people-shot-dead-police-officers-ambushed/5306484002/|title=2 people dead after rioting in Davenport; police officer shot after being 'ambushed'|first=Philip|last=Joens|website=Des Moines Register}}</ref> ==Kórónaveirufaraldurinn== {{aðalgrein|Kórónaveirufaraldur 2019-2020}} Mótmælin hófust vorið 2020, stuttu eftir að dauðsföll vegna yfirstandandi [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldar]] í Bandaríkjunum voru orðin 100.000 talsins.<ref name="NYTMask">{{cite news|publisher=New York Times|accessdate=May 31, 2020|url=https://www.nytimes.com/2020/05/29/opinion/george-floyd-protests-minneapolis.html|title=America Is a Tinderbox|date=May 29, 2020|author=Michelle Goldberg}}</ref> Faraldurinn hafði þegar haft þungbærari áhrif á svarta og þeldökka Bandaríkjamenn en á hvíta. Sérfræðingar sögðust óttast að mótmælendurnir kynnu að dreifa veirunni sín á milli.<ref name="CNNMask">{{cite news|url=https://www.cnn.com/2020/05/30/us/george-floyd-protests-coronavirus-masks/index.html|author=Ray Sanchez|publisher=CNN|date=May 30, 2020|accessdate=May 31, 2020|title=As a pandemic and protests over George Floyd's death collide, officials stress: Wear a mask}}</ref> Efnahagslega áhrif faraldursins voru jafnframt þau að atvinnuleysi náði áður óþekktum hæðum á skömmum tíma en í byrjun júní 2020 höfðu 42,6 milljónir Bandaríkjamanna sótt um atvinnuleysisbætur frá því faraldurinn hófst<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/2020/06/04/us-unemployment-rate-numbers-claims-this-week-total-job-losses-june-4-2020-benefits-claims/|title=Over 42.6 million Americans have filed for unemployment during the coronavirus pandemic|website=Fortune|language=en|access-date=2020-06-04}}</ref>. Atvinnuleysi er jafnan meira meðal svartra og lagðist einnig þyngra á þá en hvíta Bandaríkjamenn vegna faraldursins.<ref>{{Cite web|url=https://qz.com/1863793/a-quick-guide-to-unemployment-rates-by-race-in-major-us-cities/|title=A quick guide to unemployment rates, by race, in major US cities|last=Cheng|first=Michelle|website=Quartz|language=en|access-date=2020-06-04}}</ref> [[Andrew Cuomo]], fylkisstjóri New York, sagði á laugardaginn 30. maí: „Þið hafið rétt til að mótmæla. Guð blessi Bandaríkin. Þið hafið ekki rétt til að smita annað fólk. Þið hafið ekki rétt á að haga ykkur þannig að þið stofnið lýðheilsu í hættu. ... Þið megið hafa skoðun en það eru líka til staðreyndir, og það er rangt hjá ykkur að bera ekki grímur.“<ref name="CNNMask" /> ==Viðbrögð Tims Walz== [[Tim Walz]], [[Fylkisstjóri (Bandaríkin)|fylkisstjóri]] [[Minnesota]], sagðist vilja sjá breytingar: „Það er tími fyrir endurbyggingu. Endurbyggjum borgina, endurbyggjum réttarkerfið okkar og endurbyggjum sambandið milli lögreglunnar og þeirra sem hún á að vernda. Dauði George Floyd ætti að leiða til réttlætis og kerfisbreytinga, en ekki til frekari dauða og eyðileggingar.“<ref name= "GuardianProtests">{{cite news|publisher=Guardian|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/may/28/george-floyd-minnesota-governor-national-guard-protests|title=George Floyd killing: fires erupt in Minneapolis as US rocked by third night of protests|date=May 29, 2020|accessdate=May 29, 2020|author1=Chris McGreal|author2= Peter Beaumont|author3= Maanvi Singh|author4=Mario Koran}}</ref> ==Viðbrögð Donalds Trump== [[Mynd:President Trump Visits St. John's Episcopal Church (49963649028).jpg|thumb|right|Donald Trump Bandaríkjaforseti heldur á lofti Biblíu fyrir framan kirkju heilags Jóhannesar í Washington, D.C. eftir að hafa sent lögreglu til að tvístra mótmælendum.]] [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti lýsti yfir samúð með George Floyd og fjölskyldu hans en kallaði mótmælendurna einnig „bófa“ (e. ''thugs'') og sagði um þá „Þegar ránin byrja, þá hefst skothríðin“ (e. ''When the looting starts, the shooting starts'') á [[X (samfélagsmiðill)|Twitter]]-síðu sinni. Twitter faldi færsluna þar sem hún þótti brjóta gegn reglum samfélagsmiðilsins um að vegsama ofbeldi.<ref name="GuardianProtests"></ref> Trump kenndi „veikburða“ borgar- og fylkisstjórum úr [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokknum]] um mótmælin og lagði jafnframt áherslu á hlutverk [[Antifa]], sem hann sagðist ætla að skilgreina sem [[hryðjuverk]]ahóp.<ref name="NYTTrump" /> Öldungadeildarþingmaðurinn [[Tim Scott]] frá [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]], sem er svartur og flokksbróðir Trumps í [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokknum]], sagði ummæli forsetans „ekki uppbyggjandi“.<ref name="NYTTrump" /> Þann 1. júní tilkynnti Trump borgar- og fylkisstjórnum þar sem mótmælin voru í gangi að þær yrðu að binda endi á óeirðirnar, ella myndi hann senda herinn til þess að gera það. Lögunum sem heimila Trump að gera þetta, uppreisnarlögunum frá árinu 1807, var síðast beitt við [[óeirðirnar í Los Angeles]] sem hófust vegna handtöku [[Rodney King]] árið 1992.<ref name="NPRIAct">{{cite news|accessdate=June 2, 2020|title=What Is The Insurrection Act That Trump Is Threatening To Invoke?|publisher=NPR|author=Domenico Montenaro|url=https://www.npr.org/2020/06/01/867467714/what-is-the-insurrection-act-that-trump-is-threatening-to-invoke|date=June 1, 2020|lang=en}}</ref> Þann 1. júní, klukkan tæplega sjö að morgni, þegar fólki hafði verið bannað að fara út á götur, beittu lögreglumenn og leyniþjónustumenn piparúða, táragasi og reyksprengjum gegn mótmælendum nálægt Hvíta húsinu. Þetta var gert til þess að hrekja mótmælendurna frá biskupakirkju heilags Jóhannesar í Washington. Eftir að mótmælendurnir voru á brott gekk Trump forseti að kirkjunni, hélt [[Biblía|Biblíu]] á lofti og lét taka mynd af sér. Biskupinn Mariann E. Budde, leiðtogi biskupakirkjunnar í Washington-borg, sagði að Trump hefði ekki farið með neinar bænir né talað um George Floyd.<ref name="NYTChurch">{{cite news|title=Protesters Dispersed With Tear Gas So Trump Could Pose at Church|publisher=New York Times|date=June 1, 2020|accessdate=June 2, 2020|url=https://www.nytimes.com/2020/06/01/us/politics/trump-st-johns-church-bible.html?action=click&module=RelatedLinks&pgtype=Article|author=Katie Rogers}}</ref> Næsta dag gagnrýndu nokkrir Demókratar og tveir Repúblikanar Trump fyrir uppátækið. [[Ben Sasse]], öldungadeildarþingmaður Repúblikana í [[Nebraska]], sagði: „Við eigum stjórnarskrárvarinn grundvallarrétt til þess að mótmæla og ég er á móti því að brjóta upp friðsamlega mótmælasamkomu til að halda myndatöku þar sem orð Guðs eru notuð sem pólitískur leikmunur.“<ref name="NYTBipart">{{cite news|title=Trump's Response to Protests Draws Bipartisan Rebuke in Congress|publisher=The New York Times|accessdate=June 2, 2020|date=June 2, 2020|url=https://www.nytimes.com/2020/06/02/us/politics/trump-congress-protesters-tear-gas.html?action=click&module=Top%20Stories&pgtype=Homepage|author=Catie Edmondson|lang=en|trans_title=Viðbrögð Donalds Trumps við Mótmæli Orsakar Ávítur á Tveggja Aðila á Þinginu}}</ref> ==Mannréttindarannsóknir í Minnesota== Þann 2. júní 2020 sagði Walz fylkisstjóri að mannréttindaráðuneyti Minnesota myndi rannsaka starfshætti lögreglunnar í fylkinu. Walz sagði: „Með rannsókninni verður litið á stefnur, aðferðir og meðferðir lögreglunnar síðustu tíu ár til að áætla hvort deildin hafi beitt kerfisbundinni kynþáttamismunun gagnvart þeldökku fólki.“<ref name="NBCMin" /> Mannréttindafulltrúinn Rebecca Lucero sagði að ráðuneytið myndi fá rannsóknarskýrsluna eftir „nokkra mánuði“.<ref name="NBCMin">{{cite news|title=State of Minnesota files civil rights charge against Minneapolis Police Department|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/state-minnesota-files-civil-rights-charge-against-minneapolis-police-department-n1222476?fbclid=IwAR1dvr39ehesZgE9wTmtOagAymRnEbyqeIUzWlxIemoTYVL9G6oDth0bjW8|publisher=NBC News|date=June 2, 2020|accessdate=June 2, 2020|author=David K. Li}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:2020]] [[Flokkur:Mótmæli í Bandaríkjunum]] eucshnne066wdj8qf34pf82wibp54kp 0 159864 1985116 1863206 2026-11-04T19:12:38Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985116 wikitext text/x-wiki '''Menntamálastofnun''' er íslensk stjórnsýslustofnun sem sett var á laggirnar 2015. Hún sinnir þeim verkefnum sem tvær fyrri stofnanir sáu áður um, '''Námsgagnastofnun''' og '''Námsmatsstofnun''', auk nokkurra annarra verkefna sem heyrðu beint undir [[Mennta- og menningarmálaráðuneyti Íslands|Mennta- og menningarmálaráðuneytið]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2015/07/01/menntamalastofnun_komid_a_laggirnar/|title=Menntamálastofnun komið á laggirnar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-11-03}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1570193/|title=Mun ekki standa í samkeppni við fyrirtæki|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-11-03|url-access=subscription}}</ref> Stofnunin sér grunnskólum fyrir námsgögnum, sér um [[samræmd próf]] og aðgangspróf til [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]], og er með eftirlit um skólakerfið.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://mms.is/um-menntamalastofnun|title=Um Menntamálastofnun {{!}} Menntamálastofnun|website=mms.is|language=is|access-date=2020-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130013017/https://mms.is/um-menntamalastofnun|archive-date=2020-11-30|url-status=dead}}</ref> Hún viðurkennir einkaskóla og gefur út leyfisbréf til kennara.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20202018937d|title=Menntamálastofnun fimm ára - Vísir|website=visir.is|access-date=2020-11-03}}</ref> Stofnunin heyrir undir [[Mennta- og menningarmálaráðuneyti Íslands|Mennta- og menningarmálaráðuneytið]].<ref name=":0" /> Fjárlög til stofnunarinnar 2016 voru tæpar 800 milljónir króna.<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1569238/|title=Engin stjórn yfir nýrri stofnun|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-11-03|url-access=subscription}}</ref> Við stofnun Menntamálastofnunar voru Námsgagnastofnun og Námsmatsstofnun lagðar niður.<ref name=":1" /> Menntamálastofnunar tók svo við eigum, réttindum og skyldum þeirra.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/2015091.html|title=91/2015: Lög um Menntamálastofnun|website=Alþingi|language=is|access-date=2020-11-03}}</ref> == Saga == === Námsgagnastofnun === Námsgagnastofnun varð til 1980 við sameiningu Ríkisútgáfu námsbóka og Fræðslumyndasafns ríkisins og sá um að gefa út kennsluefni fyrir grunnskóla endugjaldslaust.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1035879/|title=Námsgagnastofnun 25 ára|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-11-03|url-access=subscription}}</ref> Árið 1990 voru um 250 bókatitlar gefnir út á ári, þar af 100 nýir.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/57460/|title=Námsgagnastofnun 10 ára: Um 250 bókatitlar gefnir út árlega|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-11-03}}</ref> Árið 2006 var 800.000 eintökum dreift til skóla, sem gerði stofnunina að einu stærsta útgáfufyrirtæki landsins.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1098135/|title=Útgáfufyrirtækið sem allir Íslendingar nota|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-11-03|url-access=subscription}}</ref> Stofnunin gerði allt sitt efni sjálf til 1999 þegar hún byrjaði að bjóða sum verk út.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/510534/|title=Námsgagnastofnun býður út gerð námsefnis|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-11-03}}</ref> === Námsmatsstofnun === Námsmatsstofnun sá um prófagerð, [[samræmd próf]] og námsmat. Stofnunin hét upphaflega Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála og var sett á laggirnar 1993 en nafninu var breytt árið 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/569161/|title=Námsmatsstofnun annist prófagerð|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-11-03|url-access=subscription}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://mms.is/ Heimasíða] [[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]] [[Flokkur:Menntun]] [[Flokkur:Stofnað 2015]] {{stubbur}} 56ihex6f3k6uid0ygasgjdmac7annvl 0 161332 1985111 1703956 2026-11-04T18:32:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985111 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Hertha BSC vs. West Ham United 20190731 (117).jpg|225px|thumb|right|Manuel Pellegrini árið 2019.]] '''Manuel Luis Pellegrini Ripamonti''' (fæddur [[16. september]] árið [[1953]] í [[Santiago]] í [[Síle]]) er [[Síle|síleskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnustjóri]] og fyrrverandi leikmaður. Hann lék fyrir síleska félagið [[Universidad de Chile]] á árunum 1973 til 1986​ og gerðist þjálfari hjá félaginu árið 1988. Síðan þá hefur hann verið knattspyrnustjóri hjá nokkrum liðum, meðal annars hjá [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] á árunum (2009-10) og enska [[Premier League]] liðinu [[Manchester City F.C.|Manchester City]] (2013-16). Hann er núna knattspyrnustjóri hjá spænska félaginu [[Real Betis]].<ref>{{Cite web |url=https://en.realbetisbalompie.es/news/latest_news/manuel-pellegrini-will-be-real-betis-head-coach-next-season-24403 |title=Manuel Pellegrini will be Real Betis head coach next season |access-date=2021-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128041407/https://en.realbetisbalompie.es/news/latest_news/manuel-pellegrini-will-be-real-betis-head-coach-next-season-24403 |archive-date=2021-01-28 |url-status=dead}}</ref> == Heimildir == * [https://www.transfermarkt.com/-/profil/trainer/1558 Manuel Pellegrini], transfermarkt.com [[Flokkur:Síleskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Síleskir knattspyrnustjórar]] 5xqk252v2msbi6l11ufas8q8w185fwb 0 166254 1985115 1921654 2026-11-04T18:48:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985115 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = 2011-05-19 Stropharia rugosoannulata Farl. ex Murrill 183478.jpg | image_caption = | image_width = 200px | colour = lightblue | regnum = [[Svepparíki]] (''Fungi'') | divisio = [[Kólfsveppir]] (''Basidiomycota'') | classis = [[Agaricomycetes]] | subclassis = [[Homobasidiomycetidae]] | ordo = [[Kempubálkur]] (''Agaricales'') | familia = [[Blínuætt]] (''Strophariaceae'') | genus = ''[[Stropharia]]'' | species = '''''S. rugosoannulata''''' | binomial = ''Stropharia rugosoannulata'' | binomial_authority = [[William Gibson Farlow|Farlow]] ex [[William Alphonso Murrill|Murrill]] (1922)<ref name = "col42153400">Farl. ex Murrill (1922) , In: <i>Mycologia</i> 14(3):139.</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Geophila rugosoannulata'' <small>([[William Gilson Farlow|Farl.]] ex [[William Alphonso Murrill|Murrill]]) [[Robert Kühner|Kühner]] & [[Henri Romagnesi|Romagn.]] (1953)</small><br/> |''Naematoloma rugosoannulatum'' <small>([[William Gilson Farlow|Farl.]] ex [[William Alphonso Murrill|Murrill]]) [[Seiya Ito|S. Ito]] (1959)</small><br/> |''Psilocybe rugosoannulata'' <small>([[William Gilson Farlow|Farl.]] ex [[William Alphonso Murrill|Murrill]]) [[Machiel Noordeloos|Noordel.]] (1995)</small> |''Stropharia bulbosa lutea'' <small>([[Tsuguo Hongo|Hongo]]) [[Tsuguo Hongo|Hongo]], 1965</small> |''Stropharia rugosoannulatum'' <small>([[William Gilson Farlow|Farl.]] ex [[William Alphonso Murrill|Murrill]]) [[Seiya Ito|S. Ito]], 1959</small> |''Stropharia rugosoannulatum luteum'' <small>([[Tsuguo Hongo|Hongo]]) [[Seiya Ito|S. Ito]], 1959</small> |''Stropharia rugosoannulatum rugosoannulatum'' <small>([[William Gilson Farlow|Farl.]] ex [[William Alphonso Murrill|Murrill]]) [[Seiya Ito|S. Ito]], 1959</small> |''Stropharia ferrii lutea'' <small>[[Tsuguo Hongo|Hongo]], 1952</small> |''Stropharia ferrei luteum'' <small>([[Tsuguo Hongo|Hongo]]) [[Tsuguo Hongo|Hongo]], 1952</small> |''Stropharia rugosoannulata lutea'' <small>[[Tsuguo Hongo|Hongo]], 1952</small> |''Stropharia ferrei'' <small>([[Giacopo Bresàdola|Bres.]]) [[Rolf Singer|Singer]], 1951</small> |''Stropharia ferrei ferrei'' <small>([[Giacopo Bresàdola|Bres.]]) [[Rolf Singer|Singer]], 1951</small> |''Stropharia ferrii ferrii'' <small>[[Giacopo Bresàdola|Bres.]], 1926</small> |''Stropharia ferrii'' <small>[[Giacopo Bresàdola|Bres.]], 1926</small> |''Stropharia rugosoannulata rugosoannulata'' <small>[[William Gilson Farlow|Farl.]] ex [[William Alphonso Murrill|Murrill]], 1922</small> |''Stropharia rugosoannulata rugosoannulata'' <small>[[William Gilson Farlow|Farl.]] ex [[William Alphonso Murrill|Murrill]], 1922</small> }} }} '''Matblína'''<ref>{{Bókaheimild|titill=Sveppabókin|höfundur=Helgi Hallgrímsson|útgefandi=Skrudda|ár=2010|bls=271|Undirtitill=Íslenskir sveppir og sveppafræði|ISBN=978-9979-655-71-8}}</ref> ([[fræðiheiti]] ''Stropharia rugosoannulata''<ref name = "COL">{{cite web|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/stropharia+rugosoannulata/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 42153400|accessdate= 2019-11-11|archive-date= 2022-01-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20220109223422/http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/stropharia%20rugosoannulata/match/1|url-status= dead}}</ref>) er tegund [[ætisveppir|matsveppa]] sem eru ræktaðir víða um heim til matar. Aðal ræktunarefnið er viðarkurl og hálmur. Hann myndar sérstakar frumur sem stinga og lama [[þráðormar|þráðorma]] sem hann svo nærist á.<ref>{{cite journal |author1=Hong Luo |author2=Xuan Li |author3=Guohong Li |author4=Yanbo Pan |author5=Keqin Zhang |name-list-style=amp |year=2006 |title=Acanthocytes of Stropharia rugosoannulata Function as a Nematode-Attacking Device |url=https://archive.org/details/sim_applied-and-environmental-microbiology_2006-04_72_4/page/2982 |journal=Appl. Environ. Microbiol. |volume=72 |issue=4 |doi=10.1128/AEM.72.4.2982-2987.2006 |pages=2982–7 |pmc=1449000 |pmid=16598005}}</ref> <gallery> File:2011-05-19 Stropharia rugosoannulata Farl. ex Murrill 183479.jpg File:Kulturträuschling Stropharia rugosoannulata.jpg File:Stropharia Rugosoannulata 2.jpg File:Stropharia Rugosoannulata 3.jpg File:Stropharia Rugosoannulata 4.jpg File:Stropharia Rugosoannulata 5.jpg </gallery> == Útbreiðsla == Stropharia rugosoannulata var upphaflega lýst í Norður-Ameríku 1922, en hefur breiðst út með ræktun og viðarkurli víða um heim.<ref>''Paul Stamets - Growing Gourmet and Medicinal Mushrooms'' (1996, {{ISBN|1-58008-175-4}}) bls 335</ref> Hann finnst nú einnig í Skandinavíu.<ref>{{Cite web|url=https://artsdatabanken.no/Taxon/_/55336|title=Stropharia rugosoannulata - Artsdatabanken|website=artsdatabanken.no|access-date=2022-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111091719/https://artsdatabanken.no/Taxon/_/55336|archive-date=2022-01-11|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://artfakta.se/|title=Artfakta från SLU Artdatabanken|website=artfakta.se|language=sv|access-date=2022-01-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://laji.fi/sv/taxon/MX.236429|title=jättekragskivling - Stropharia rugosoannulata {{!}} Översikt {{!}} Finlands Artdatacenter|website=laji.fi|language=fi|access-date=2022-01-09}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Stropharia rugosoannulata}} {{Wikilífverur|Stropharia rugosoannulata}} {{Stubbur|sveppir}} [[Flokkur:Strophariaceae]] [[Flokkur:Ætisveppir]] gf5mq3tbellkfejo5fwngaqutb9avt4 0 166271 1985162 1921773 2026-11-05T06:17:38Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985162 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Stropharia pseudocyanea 111101w.JPG | image_caption = | image_width = 200px | colour = lightblue | regnum = [[Svepparíki]] (''Fungi'') | divisio = [[Kólfsveppir]] (''Basidiomycota'') | classis = [[Agaricomycetes]] | subclassis = [[Homobasidiomycetidae]] | ordo = [[Kempubálkur]] (''Agaricales'') | familia = [[Blínuætt]] (''Strophariaceae'') | genus = ''[[Stropharia]]'' | species = '''''S. pseudocyanea''''' | binomial = ''Stropharia pseudocyanea'' | binomial_authority = ([[Jean Baptiste Desmazières|Desm.]]) [[Andrew Price Morgan|Morgan]], 1908<ref>Morgan (1908) , In: J. Mycol. 14:74</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Stropharia pseudocyanea ochrocyanea'' <small>([[Marcel Bon|Bon]]) [[Pierre Roux|P. Roux]], 2008</small> |''Stropharia procera'' <small>([[Hanns Kreisel|Kreisel]]) [[Marco E. Contu|Contu]], 2000</small> |''Stropharia pseudocyanea ochrocyanea'' <small>([[Marcel Bon|Bon]]) [[Machiel Evert Nordeloos|Noordel.]], 1999</small> |''Stropharia pseudocyanea pseudocyanea'' <small>([[Jean Baptiste Desmazières|Desm.]]) [[Machiel Evert Nordeloos|Noordel.]], 1995</small> |''Stropharia pseudocyanea virginea'' <small>([[Jakob Emanuel Lange|J. E. Lange]]) [[Régis Courtecuisse|Courtec.]], 1986</small> |''Stropharia albocyanea procera'' <small>[[Hanns Kreisel|Kreisel]], 1979</small> |''Stropharia ochrocyanea'' <small>[[Marcel Bon|Bon]], 1972</small> |''Stropharia albocyanea virginea'' <small>[[Jakob Emanuel Lange|J. E. Lange]], 1923</small> |''Stropharia pseudocyanea pseudocyanea'' <small>([[Jean Baptiste Desmazières|Desm.]]) [[Andrew Price Morgan|Morgan]], 1908</small> |''Stropharia pseudocyanea pseudocyanea'' <small>([[Jean Baptiste Desmazières|Desm.]]) [[Andrew Price Morgan|Morgan]], 1908</small> |''Stropharia worthingtonii'' <small>([[Elias Fries|Fr.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]], 1898</small> |''Stropharia albocyaneus'' <small>([[Elias Fries|Fr.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]], 1898</small> |''Stropharia worthingtonii'' <small>([[Elias Fries|Fr.]]) [[Pier Andrea Saccardo|Sacc.]], 1887</small> |''Stropharia aeruginosa albocyanea'' <small>([[Elias Fries|Fr.]]) [[Lucien Quélet|Quél.]], 1886</small> |''Stropharia worthingtonii'' <small>[[Elias Fries|Fr.]], 1874</small> |''Stropharia albocyanea albocyanea'' <small>([[Elias Fries|Fr.]]) [[Lucien Quélet|Quél.]], 1872</small> |''Stropharia albocyanea'' <small>([[Elias Fries|Fr.]]) [[Lucien Quélet|Quél.]], 1872</small> |''Stropharia albocyaneus'' <small>[[Elias Fries|Fr.]], 1838</small> |''Stropharia pseudocyaneus'' <small>[[Jean Baptiste Desmazières|Desm.]], 1823</small> |''Agaricus pseudocyaneus'' [[Jean Baptiste Desmazières|Desm.]] (1823) }} }} '''Túnblína'''<ref>{{Bókaheimild|titill=Sveppabókin|höfundur=Helgi Hallgrímsson|útgefandi=Skrudda|ár=2010|bls=272|Undirtitill=Íslenskir sveppir og sveppafræði|ISBN=978-9979-655-71-8}}</ref> ([[fræðiheiti]] ''Stropharia pseudocyanea''<ref name = "COL">{{cite web|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/stropharia+pseudocyanea/match/1/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 42153400|accessdate= 2019-11-11|archive-date= 2022-01-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20220110224925/http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/stropharia+pseudocyanea/match/1/match/1|url-status= dead}}</ref>) er tegund [[Stropharia|blínusveppa]]<ref name="dyn">[http://www.dyntaxa.se/taxon/info/6076 Dyntaxa Pepparkragskivling]</ref> sem finnst í Evrópu og Norður-Ameríku.<ref>{{Cite web|url=https://artsdatabanken.no/Taxon/Stropharia%20pseudocyanea/55335|title=Stropharia pseudocyanea - Artsdatabanken|website=artsdatabanken.no|access-date=2022-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110224927/https://artsdatabanken.no/Taxon/Stropharia%20pseudocyanea/55335|archive-date=2022-01-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://artfakta.se/artbestamning/taxon/stropharia-pseudocyanea-6076|title=Stropharia pseudocyanea í SLU Artdatabanken|website=artfakta.se|language=sv|access-date=2022-01-09}}</ref> Tegundin er ekki talin æt. <gallery> Fairy ring and fairy clubs at Hopetoun House - geograph.org.uk - 1568127.jpg Stropharia pseudocyanea (Desm.) Morgan 177742.jpg Stropharia pseudocyanea 128409.jpg Stropharia pseudocyanea 380028.jpg Stropharia pseudocyanea 563711.jpg Verdigris agaric - geograph.org.uk - 578039.jpg </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Stropharia pseudocyanea}} {{Wikilífverur|Stropharia pseudocyanea}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Strophariaceae]] [[Flokkur:Sveppir á Íslandi]] jrp85madjqkwghugamg3f82bjg6b2ek 0 166273 1985128 1741663 2026-11-04T22:36:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985128 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = | image_caption = | image_width = 200px | colour = lightblue | regnum = [[Svepparíki]] (''Fungi'') | divisio = [[Kólfsveppir]] (''Basidiomycota'') | classis = [[Agaricomycetes]] | subclassis = [[Homobasidiomycetidae]] | ordo = [[Kempubálkur]] (''Agaricales'') | familia = [[Blínuætt]] (''Strophariaceae'') | genus = ''[[Protostropharia]]'' | species = '''''P. islandica''''' | binomial = ''Protostropharia islandica'' | binomial_authority = ([[Ilkka Kytövuori|Kytöv.]]) [[Scott Alan Redhead|Redhead]], 2014 | synonyms = *''Stropharia islandica'' <small>[[Ilkka Kytövuori|Kytöv.]] (1999)</small> }} '''Protostropharia islandica'''<ref>{{Cite web|url=https://artsdatabanken.no/taxon/Protostropharia%20islandica/213017|title=Protostropharia islandica - Artsdatabanken|website=artsdatabanken.no|access-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110230949/https://artsdatabanken.no/taxon/Protostropharia%20islandica/213017|archive-date=2022-01-10|url-status=dead}}</ref> er tegund [[Sveppur|blínusveppa]]<ref>{{Cite web|url=https://artfakta.se/artbestamning/taxon/stropharia-islandica-239053|title=Stropharia islandica í SLU Artdatabanken|website=artfakta.se|language=sv|access-date=2022-01-09}}</ref> sem er einlend á Íslandi og fannst fyrst 1999.<ref>{{Bókaheimild|titill=Sveppabókin|höfundur=Helgi Hallgrímsson|útgefandi=Skrudda|ár=2010|bls=272|Undirtitill=Íslenskir sveppir og sveppafræði|ISBN=978-9979-655-71-8}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Protostropharia islandica}} {{Wikilífverur|Protostropharia islandica}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Strophariaceae]] [[Flokkur:Tegundir nefndar eftir Íslandi]] [[Flokkur:Sveppir á Íslandi]] ssbqvwzug1w75967r67svgrzh1fxi24 0 168484 1985060 1970808 2026-11-04T14:29:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985060 wikitext text/x-wiki {{Persóna |nafn=Jeanne Barret |mynd=Jeanne Barret.jpg |alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> |myndatexti=Mynd af Jeanne Barret í sjómannsfötum frá 1817 (eftir dauða hennar). |fæðingarnafn=<!-- only use if different from name --> |fæðingardagur=27. júlí 1740 |fæðingarstaður=[[La Comelle]], [[Búrgúndí]], [[Frakkland]]i |dauðadagur={{Dánardagur og aldur|1807|8|5|1740|7|27|df=y}} |dauðastaður=[[Saint-Antoine de Breuilh]], [[Dordogne]], [[Frakkland]]i |þjóðerni=Frönsk |starf=[[Ráðskona]], [[herbergisþjónn]], [[grasafræði]]ngur, kráareigandi |virkur= |maki=Jean Dubernat (1774–1807) |þekktur_fyrir=Hnattsiglingu }} '''Jeanne Barret''' (Baré eða Baret, fædd Barer; 27. júlí 1740 - 5. ágúst 1807) var þátttakandi í leiðangri [[Louis Antoine de Bougainville]] á skipunum ''[[La Boudeuse]]'' og ''[[Étoile]]'' árin 1766-1769. Barret er almennt álitin fyrsta konan sem lauk [[Hnattsigling|siglingu umhverfis hnöttinn]].<ref>{{Citation|last=Dunmore|first=John|title=Monsieur Baret: First Woman Around the World|year=2002|publisher=Heritage Press|isbn=978-0-908708-54-3}}</ref><ref>{{Citation|last=Ridley|first=Glynis|title=The Discovery of Jeanne Baret|year=2010|publisher=Crown Publisher New York|isbn=978-0-307-46352-4}}</ref> Jeanne Barret gekk til liðs við leiðangurinn [[Kyngervi|dulbúin sem karlmaður]] og kallaði sig Jean Barret. Hún skráði sig sem [[herbergisþjónn]] og aðstoðarmaður náttúrufræðingsins [[Philibert Commerçon]] skömmu áður en skip Bougainvilles sigldu frá Frakklandi. Samkvæmt frásögn Bougainvilles var Barett sjálf fær [[grasafræði]]ngur. == Æskuár == Jeanne Barret fæddist 27. júlí 1740 í þorpinu [[La Comelle]] í héraðinu [[Búrgúndí]] í [[Frakkland]]i. Skírn hennar er skráð í kirkjubækur þar sem hún er skráð skilgetið afkvæmi Jean Baret og Jeanne Pochard. Faðir hennar var daglaunamaður og virðist hafa verið ólæs, þar sem hann skrifaði ekki undir í sóknarskrá.<ref>Dunmore, p. 12</ref><ref>Ridley, p. 13</ref> Lítið er vitað um æsku Barret eða unglingsár. Hún sagði Bougainville síðar að hún hefði verið munaðarlaus og misst arf sinn í málaferlum áður en hún tók að dulbúa sig sem karlmaður. Móðir hennar lést 15 mánuðum eftir að Jeanne fæddist og faðir hennar þegar hún var 15 ára.<ref>Clode, Danielle (2020) [https://www.panmacmillan.com.au/9781760784959/in-search-of-the-woman-who-sailed-the-world/ ''In Search of the Woman who Sailed the World''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200730170206/https://www.panmacmillan.com.au/9781760784959/in-search-of-the-woman-who-sailed-the-world/ |date=2020-07-30 }}, Pan Macmillan, Sydney pp. 21, 27</ref> Sagnfræðingar eru sammála um að sum atriði ævisögunnar sem hún sagði Bougainville hafi verið uppspuni til að vernda Commerçon frá því að teljast meðsekur henni í að dulbúast.<ref name="Dunmore, p 15">Dunmore, p. 15</ref><ref>Ridley, p. 162</ref> Búrgúndí var á þessum tíma eitt af vanþróuðustu héruðum Frakklands hvað varðar stöðu bænda og líklegt er að fjölskylda Barret hafi verið mjög fátæk.<ref>Dunmore, pp. 11–14</ref><ref>Ridley, pp. 14–16</ref> Ein af ráðgátunum varðandi líf Barret er hvar hún aflaði sér grunnmenntunar, þar sem undirskrift hennar á seinni tíma skjölum sýnir að hún var læs og skrifandi. Einn af ævisöguriturum hennar, Glynis Ridley, bendir á að móðir hennar gæti hafa verið [[Húgenottar|húgenotti]]. Húgenottar gerðu meiri kröfur um læsi en tíðkaðist meðal bænda á þeim tíma.<ref>Ridley, pp. 36–38</ref> Annar ævisagnahöfundur, John Dunmore, stingur upp á að hún hafi fengið kennslu hjá sóknarprestinum eða verið styrkt til náms af aðalsfjölskyldu í héraðinu.<ref name="Dunmore, p 15">Dunmore, p. 15</ref> [[Danielle Clode]] bendir aftur á að Jeanne hafi ekki kvittað fyrir andlát föður síns í sóknarskrána (eða fæðingu guðsonar síns árið 1756).<ref>Clode p. 36</ref> Fyrsta undirskriftin sem vitað er um er frá 1764, sem bendir til þess að Commerçon hafi kennt henni að skrifa, kannski til að hún gæti aðstoðað hann við vinnu sína. Hún skrifaði nafnið sitt alltaf „Barret“.<ref>Clode p. 38</ref> == Samband við Commerçon == Einhvern tíma á milli 1760 og 1764 vann Barret sem [[ráðskona]] hjá Commerçon, sem hafði sest að í [[Toulon-sur-Arroux]], um 20 km sunnan við La Comelle, eftir brúðkaup sitt árið 1760. Eiginkona Commerçon, sem var systir sóknarprestsins þar, lést skömmu eftir að hún eignaðist son í apríl 1762, og líklega tók Barret við stjórn heimilisins á þeim tíma, ef ekki fyrr.<ref>Dunmore, pp. 27–28</ref><ref>Ridley, pp. 38–389</ref> Það er líka augljóst að Barret og Commerçon áttu í ástarsambandi, þar sem Barret varð ófrísk árið 1764. Frönsk lög á þeim tíma kröfðust þess að konur sem urðu ófrískar utan hjónabands fengju „þungunarvottorð“ þar sem þær gátu nefnt föður ófædds barns síns á nafn. Þungunarvottorð Barret frá ágúst 1764 er til. Það var lagt fram í bæ í 30 km fjarlægð og undirritað af tveimur vitnum sem höfðu líka ferðast langan veg. Hún neitaði að nefna föður barns síns, en sagnfræðingar efast ekki um að það hafi verið Commerçon og að hann hafi einnig ráðstafað lögfræðingnum og vitnum fyrir hennar hönd.<ref>Dunmore, p. 29</ref><ref>Ridley, pp. 40–41</ref> Skömmu síðar fluttu Barret og Commerçon til [[París]]ar þar sem hún var áfram í hlutverki ráðskonu hans. Barret breytti nafni sínu í „Jeanne de Bonnefoy“ á þessu tímabili.<ref>Dunmore, pp. 29–30</ref><ref>Ridley, p. 68</ref> Barnið, sem fæddist í desember 1764, fékk nafnið Jean-Pierre Baret. Barret gaf barnið til munaðarleysingjaspítalans í París. Honum var komið fyrir hjá fósturmóður en lést sumarið 1765.<ref>Dunmore, pp. 31–32</ref><ref>Ridley, pp. 51–56</ref> Commerçon hafði skilið skilgetinn son sinn eftir í umsjá mágs síns í Toulon-sur-Arroux og hitti hann aldrei aftur meðan hann lifði. Árið 1765 var Commerçon boðið að taka þátt í leiðangri Bougainvilles. Hann hikaði við að samþykkja vegna þess að hann var oft við slæma heilsu. Barret hjúkraði honum, auk þess að reka heimili hans og stjórna söfnum hans og skjölum.<ref>Dunmore, pp. 32, 36</ref><ref>Ridley, p. 57</ref> Staða hans gerði ráð fyrir þjóni sem fengi greitt úr opinberum sjóðum, en konur voru stranglega bannaðar á frönskum herskipum á þessum tíma.<ref>Ridley, p. 59</ref> Á einhverjum tímapunkti varð sú hugmynd til að Barret myndi dulbúa sig sem karlmaður svo hún gæti fylgt Commerçon. Til að forðast grunsemdir átti hún að verða þátttakandi í leiðangrinum áður en skipið sigldi og þykjast ekki þekkja Commerçon. Áður en Commerçon yfirgaf París skrifaði hann erfðaskrá þar sem hann arfleiddi „Jeanne Baret, þekkt sem de Bonnefoi, ráðskonu mína“ að 600 pundum ásamt launum sem hann skuldaði henni og húsgögnum í íbúð þeirra í París.<ref>Dunmore, p. 43</ref><ref>Ridley, pp. 66–67</ref> Þannig að þótt sagan sem Barret sagði Bougainville til að útskýra nærveru hennar um borð í skipinu hafi átt að tryggja að enginn grunur félli á Commerçon, eru til nægar heimildir um fyrra samband þeirra, og það er mjög ólíklegt að Commerçon hafi ekki tekið þátt í samsærinu. == Í leiðangri Bougainvilles == Barret og Commerçon gengu til liðs við Bougainville-leiðangurinn í höfninni í [[Rochefort]] seint í desember 1766. Þeim var falið að sigla á birgðaskipinu ''Étoile''. Vegna mikils magns af búnaði sem Commerçon tók með í ferðina lét skipstjóri skipsins, François Chenard de la Giraudais, Commerçon og „aðstoðarmann“ hans fá stóru káetuna sína á skipinu.<ref>Ridley, p. 71</ref> Þetta gaf Barret meira næði en hún hefði annars haft um borð í fjölmennu skipi. Skipstjórakáetan var með einkasalerni þannig að hún þurfti ekki að deila skipsklósetti með öðrum meðlimum áhafnarinnar. Til viðbótar við útgefna frásögn Bougainville, er saga Barret sögð í þremur öðrum persónulegum heimildum um leiðangurinn: dagbók sem Commerçon og Pierre Duclos-Guyot héldu sameiginlega; dagbók [[Karl Heinrich von Nassau-Siegen|furstans af Nassau-Siegen]], sem var farþegi á ''Boudeuse''; og endurminningum François Vivès, sem var læknirinn á ''Étoile''.<ref>Ridley, p. 4</ref> Vivès hefur mest að segja um Barret, en endurminningar hans eru óáreiðanlegar af því þeir Commerçon voru ósáttir alla ferðina og frásögn hans, sem er að stórum hluta endurskrifuð eftir á, er full af dylgjum og illkvittnum athugasemdum um bæði Commerçon og Barret.<ref>Dunmore, pp. 53, 56</ref><ref>Ridley, p. 5</ref> Commerçon þjáðist illa af bæði sjóveiki og þrálátu sári á fæti í upphafi ferðarinnar, og Barret eyddi líklega mestu af tíma sínum í að sinna honum. Fyrir utan athöfnina „[[miðbaugsskírn]]“, sem Commerçon lýsti í smáatriðum í endurminningum sínum, var lítið fyrir grasafræðing að gera þar til ''Étoile'' kom til [[Montevídeó]].<ref>Dunmore, pp. 55–67</ref> Þar lögðu þau af stað í leiðangur um slétturnar og fjöllin í kring. Fótur Commerçon var enn að angra hann og Barret virðist hafa framkvæmt mest af hinni eiginlegu vinnu með birgðir og sýni.<ref>Dunmore, p. 72</ref> Í [[Rio de Janeiro]], mun hættulegri stað þar sem prestur ''Étoile'' var myrtur í landi skömmu eftir komu þeirra, var Commerçon fastur á skipinu meðan fóturinn greri, en hann og Barret söfnuðu þó sýnum af blómstrandi klifurjurt sem hann nefndi ''[[Bougainvillea]]''.<ref>Dunmore, pp. 72–78</ref> Eftir aðra heimsókn til Montevídeó var næsta tækifæri þeirra til að safna plöntum í [[Patagónía|Patagóníu]] meðan skipin biðu eftir hagstæðri vindátt til að komast gegnum [[Magellansund]]. Hér fylgdi Barret Commerçon í erfiðum ferðum yfir illfært landslag og varð þekkt fyrir hugrekki og styrk.<ref name="NLA">{{Citation|last=Forster|first=Honore|title=Voyaging Through Strange Seas: Four Women Travellers in the Pacific|date=January 2000|url=http://www.nla.gov.au/pub/nlanews/2000/jan00/story-1.pdf|periodical=[[NLA News]]|access-date=21 August 2007|archive-date=16 ágúst 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816140630/https://webarchive.nla.gov.au/awa/20120119224400/http://pandora.nla.gov.au/pan/131760/20120120-0944/www.nla.gov.au/pub/nlanews/2000/jan00/story-1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>Dunmore, pp. 84–87</ref> Commerçon, sem var enn í vandræðum vegna meiðsla á fæti, kallaði Barret „burðardýrið“ í þessum ferðum. Fyrir utan handavinnuna við að safna plöntum, steinum og skeljum, hjálpaði Barret Commerçon að flokka og skrá sýnishorn og athugasemdir næstu vikurnar, meðan skipin sigldu til Kyrrahafsins. Í frásögnum frá leiðangrinum fer tvennum sögum af því hvenær kyn Barret uppgötvaðist fyrst. Samkvæmt Bougainville hafði heyrst orðrómur um að Barret væri kona í nokkurn tíma, en kyn hennar var ekki staðfest fyrr en leiðangurinn kom til [[Tahítí]] í apríl 1768. Um leið og hún og Commerçon lentu á ströndinni umkringdu innfæddir Barret og hrópuðu að hún væri kona. Það þurfti að flytja hana aftur út í skipið til að vernda hana fyrir æstum Tahítíbúum. Bougainville skráði þetta atvik í dagbók sína nokkrum vikum eftir að það gerðist, þegar hann fékk tækifæri til að heimsækja ''Étoile'' og tala við Barret í eigin persónu.<ref>Dunmore, pp. 100–101</ref><ref name="Anne">{{Cite book|url=https://archive.org/details/aphroditesisland00salm/page/92|title=Aphrodite's Island|last=Salmond|first=Anne|date=2010|publisher=University of California Press|isbn=9780520261143|location=Berkeley|pages=[https://archive.org/details/aphroditesisland00salm/page/92 92, 103, 113, 116]|url-access=registration}}</ref> Í frásögn sinni segir Vivès frá miklum vangaveltum um kyn Barret snemma í ferðinni og fullyrðir að Barret hafi haldið því fram að hún væri [[geldingur]] þegar La Giraudais bar það upp á hana (dagbók hans hefur ekki varðveist).<ref>Dunmore, p. 59</ref><ref>Ridley, pp. 82–84</ref> Frásögn Bougainvilles um afhjúpun Barret á Tahítí er ekki studd öðrum heimildum um leiðangurinn, þó að Vivès lýsi svipuðu atviki þar sem Tahítíbúinn [[Ahu-toru]] kallaði Barret konu um borð í skipinu. Vivès lýsir öðru atviki á [[Nýja-Írland]]i um miðjan júlí þar sem Barret var gripin að óvörum, svipt klæðum og „skoðuð“ af hópi annarra þjóna í leiðangrinum. Duclos-Guyot og Nassau-Siegen segja líka frá því að kyn Barret hafi uppgötvast á Nýja-Írlandi, en án þess að nefna smáatriði.<ref>Dunmore, pp. 136–138</ref> Ahu-toru ferðaðist til Frakklands með leiðangrinum og var síðar yfirheyrður um Barret. Fræðimenn telja nú að Ahu-toru hafi haldið að Barret væri [[klæðskiptingur]] eða ''mahu''.<ref>Dunmore, pp. 96–100</ref><ref>Ridley, pp. 165–169</ref> Hins vegar sögðu aðrir innfæddir á Tahítí frá konu í leiðangri Bougainvilles í síðari heimsóknum til eyjarinnar, meðal annars þegar [[James Cook]] kom þangað árið 1769 og [[Domingo de Bonechea]] árið 1772, sem bendir til þess að þeir hafi vitað kyn hennar þegar hún heimsótti eyjuna.<ref name="Salmond">[[Anne Salmond]], ''Aphrodite's Island'', pp. 164, 255–256</ref> Eftir ferðina yfir Kyrrahaf kom matarskortur upp í leiðangrinum. Eftir stutt birgðastopp í [[Hollensku Austur-Indíur|Hollensku Austur-Indíum]] (nú Indónesíu) náðu skipin í lengra stopp á eyjunni [[Máritíus]] í Indlandshafi. Eyjan var þá þekkt sem Isle de France og var mikilvæg frönsk verslunarhöfn. Commerçon varð ánægður þegar hann komst að því að gamall vinur hans og samstarfsmaður, grasafræðingurinn [[Pierre Poivre]], var landstjóri á eyjunni, og þau Barret urðu eftir sem gestir hans. Líklega hvatti Bougainville til þessa fyrirkomulags, þar sem það losaði hann við það vandamál að vera með ólöglega konu um borð í leiðangrinum sínum.<ref>Dunmore, pp. 102, 158–164</ref><ref>Ridley, pp. 205–210</ref> Á Máritíus hélt Barret áfram að starfa sem aðstoðarmaður og ráðskona Commerçon. Hún fylgdi honum líklega í plöntusöfnun á [[Madagaskar]] og [[Réunion|Bourbon-eyju]] árin 1770-1772. Commerçon glímdi áfram við alvarleg heilsufarsvandamál og lést á Máritíus í febrúar 1773. Fjárráð hans á eyjunni höfðu minnkað og vinur hans, Poivre, var snúinn aftur til Parísar. Barret virðist hins vegar hafa komið sér fyrir sjálf og eignaðist hús í [[Port Louis]], höfuðborg Máritíus, árið 1770.<ref>Clode, p. 257</ref> == Seinni æviár == Eftir andlát Commerçon rak Barret krá í Port Louis. Hún var sektuð um 50 pund fyrir að selja áfengi á sunnudegi árið 1773.<ref>Clode p. 274</ref> Þann 17. maí 1774 giftist hún Jean Dubernat, yfirmanni í franska hernum, sem var þar líklega á leið heim til Frakklands.<ref>Dunmore, pp. 180–182</ref><ref>Ridley, pp. 231–232</ref> Jeanne lagði þó nokkurn heimanmund til hjónabandsins, líklega út af kránni og kannski öðrum viðskiptum sem hún stóð í á eyjunni.<ref>Clode, p. 289</ref> Það eru engar heimildir um það nákvæmlega hvenær Barret og eiginmaður hennar komu til Frakklands og þar með hvenær hnattsiglingu hennar lauk. Líklegast var það einhvern tíma árið 1775. Í apríl 1776 fékk hún peninga sem hún átti að fá samkvæmt erfðaskrá Commerçon, eftir að hafa sótt málið beint til dómsmálaráðherra.<ref>Dunmore, pp. 182–185</ref><ref>Ridley, pp. 235–236</ref> Eftir það settust þau Dubernat að í heimabæ hans, [[Saint-Aulaye]], [[Dordogne]], þar sem þau keyptu eign með fjármunum Jeanne og bjuggu þar ásamt systkinabörnum hennar.<ref>Clode p. 376</ref> Árið 1785 fékk Barret lífeyri upp á 200 pund á ári frá franska flotamálaráðuneytinu. Skjalið sem veitti henni lífeyrinn lýsir þeirri virðingu sem hún naut á þeim tíma:<blockquote>Jeanne Barré sigldi um hnöttinn í dulargervi á einu skipanna sem voru undir stjórn de Bougainville. Hún helgaði sig einkum aðstoð við hr. de Commerson, lækni og grasafræðing, og deildi af miklu hugrekki störfum og áhættum þess fræðimanns. Hegðun hennar var til fyrirmyndar og hr. de Bougainville vísar til þess eins og vera ber ... Hans hátign hefur náðarsamlegast veitt þessari einstöku konu lífeyri upp á tvö hundruð pund á ári úr sjóði fyrir uppgjafarhermenn og þessi lífeyrir skal greiddur frá og með 1. janúar 1785.<ref>Dunmore, pp. 185–186</ref></blockquote>Jeanne Barret lést í Saint-Aulaye 5. ágúst 1807, 67 ára að aldri.<ref>Dunmore, p. 188</ref><ref>Ridley, p. 241</ref> == Eftirmæli == [[Mynd:Solanum_baretiae_composite_figure.jpeg|thumb|''Solanum baretiae'']] Commerçon nefndi margar af plöntunum sem hann safnaði eftir vinum og kunningjum. Eina þeirra, háan runna með dökkgrænum laufum og hvítum blómum sem hann fann á Madagaskar, nefndi hann ''Baretia bonafidia''. Nafn Commerçon fyrir ættkvíslina var hins vegar ekki skráð þar sem hún hafði þegar verið nefnd þegar skýrslur hans komu til Parísar. Hún er nú þekkt sem ''[[Turraea]]''.<ref name="Knapp">Sandra Knapp, [https://www.nature.com/nature/journal/v470/n7332/full/470036a.html The plantswoman who dressed as a boy], ''[[Nature]]'' '''470''', 36–37 (3 February 2011).</ref><ref>Dunmore, p. 168</ref><ref>Ridley, pp. 219–220</ref> Meira en sjötíu tegundir eru nefndar eftir Commerçon, en aðeins ein, ''[[Solanum baretiae]]'', eftir Barret.<ref>{{Cite journal|last=Tepe|first=Eric J.|last2=Ridley|first2=Glynis|last3=Bohs|first3=Lynn|year=2012|title=A new species of Solanum named for Jeanne Baret, an overlooked contributor to the history of botany|url=https://archive.org/details/pubmed-PMC3254248|journal=PhytoKeys|issue=8|pages=37–47|doi=10.3897/phytokeys.8.2101|pmc=3254248|pmid=22287929}}</ref> Í [[Grasagarður New York-borgar|grasagarði New York-borgar]] er plöntutegund sem er eignuð Commerçon, en talið er að Barret hafi safnað með honum, í jurtasafninu þeirra.<ref>{{Cite web|url=https://www.nybg.org/blogs/science-talk/2014/03/the-amazing-feat-of-jeanne-baret/|title=The Amazing Feat of Jeanne Baret|last=Kiernan|first=Elizabeth|date=12 March 2014|website=Science Talk—NYBG blog|publisher=New York Botanical Garden|access-date=2 September 2018}}</ref> Árið 2018 nefndi [[Alþjóðasamband stjarnfræðinga]] [[Baret Montes|fjallgarð]] á [[Plútó (dvergreikistjarna)|Plútó]] eftir henni.<ref>{{Cite web|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/15751;jsessionid=216EECBB2C4276A8B52B00DC46E5D80A|title=Gazetteer of Planetary Nomenclature|last=IAU|access-date=26 March 2021}}</ref> Í mörg ár var dagbók Bougainvilles, sem var vinsæl metsölubók á sínum tíma, eina almennt þekkta uppspretta vitneskju um Barret. Nútímafræðimenn hafa dregið fram frekari heimildir um líf hennar, en mikið af þessum nýju upplýsingum var lítt þekkt og ekki aðgengilegt almenningi, sérstaklega utan Frakklands. Fyrsta ævisaga Barret á ensku, eftir John Dunmore, kom út árið 2002 og þá aðeins á Nýja-Sjálandi. Aðrar greinar birtust í fræðitímaritum.<ref>{{Citation|last=Schiebinger|first=Londa|title=Jeanne Baret: the first woman to circumnavigate the globe|volume=27|issue=1|pages=22–25|year=2003|postscript=.|periodical=Endeavour|doi=10.1016/S0160-9327(03)00018-8|pmid=12642142}}</ref> Ævisaga Barret eftir Glynis Ridley frá 2010, ''The Discovery of Jeanne Baret'', vakti almenna athygli á henni og átti þátt í að leiðrétta ýmsan misskilning um líf hennar.<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2010/12/26/132265308/a-female-explorer-discovered-on-the-high-seas|title="A Female Explorer Discovered On The High Seas"|date=26 December 2010|website=NPR|access-date=12 September 2021}}</ref> Ævisagan hefur verið harðlega gagnrýnd fyrir að reiða sig á ósennilegar getgátur sem eru ekki studdar af heimildum.<ref name="Knapp" /><ref>[https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704034804576025743375892716 "Incredible Voyage"], [[The Wall Street Journal]], 24 January 2011</ref> Nýlegar rannsóknir<ref>Maguet, Nicolle, and Sophie Miquel. 2019. "De l'océan Indien aux rives de la Dordogne: le retour de Jeanne Barret après son tour du monde. Jeanne Barret et Jean Dubernat, propriétés et familles en Dordogne et en Gironde." Cahier des Amis de Sainte-Foy 114 (1):15–42.</ref><ref>Miquel, Sophie. 2017. "Les testaments de Jeanne Barret, première femme à fair le tour de la terre, et de son époux périgordin Jean Dubernat." Bulletin de la Société Historique et Archéologique du Périgord 144:771-82</ref> franskra vísindamanna hafa gefið nánari upplýsingar um líf Jeanne Barret, eins og til dæmis ný ævisaga eftir Danielle Clode, ''In Search of the Woman who Sailed the World'', gefin út árið 2020. Þann 27. júlí 2020 fagnaði Google 280 ára afmæli hennar með [[Google Doodle]]-mynd sem var helguð Barret.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/doodles/jeanne-barets-280th-birthday|title=Jeanne Baret's 280th Birthday|date=27 July 2020|website=Google}}</ref> Jeanne Barret er nefnd í skáldsögu [[Amitav Ghosh]] frá 2008 ''Sea of Poppies'': Persóna í bókinni, Paulette Lambert, nefnir „Philippe og Jeanne Commerson“ sem frænda sinn og frænku.<ref>Amitav Ghosh: ''Sea of Poppies''. John Murray 2009 [2008], p. 262.</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Barret, Jeanne}} [[Flokkur:Franskir grasafræðingar]] [[Flokkur:Franskir landkönnuðir]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1807]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1740]] o4tjm5ob4l8ce82oq730n6kw2yhni9v 0 171775 1985071 1791203 2026-11-04T15:40:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985071 wikitext text/x-wiki '''Kappreiðar''' er [[Hestamennska|hestamennsku]] íþrótt tveggja eða fleiri [[Hestur|hesta]] sem eru riðnir af einum eða fleiri [[Knapi|knöpum]] (eða stundum án knapa) yfir ákveðna fjarlægð í keppni. Það er ein af elstu íþróttum heims, þar sem grunnforsenda þess að finna út hver af tveimur eða fleiri hestum sé fljótari á ákveðnri braut eða yfir ákveðna fjarlægð, hefur haldist óbreytt síðan á [[Klassísk fornöld|klassískum fornöldum]].<ref name=EB>{{cite web |title=Horse racing |url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/272329/horse-racing |access-date=6 May 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131221033444/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/272329/horse-racing |archive-date= 21 December 2013 }}</ref> Kappreiðar eru breytilegar og margar þjóðir hafa þróað þeirra eigin [[Hefð|hefðir]] í íþróttinni. Meðal útfærslna er að takmarka kappreiðarnar við ákveðnar tegundir, fara yfir hindranir, mismunandi vegalengdir, mismunandi yfirborð brautar og mismunandi [[gangtegundir]]. Í sumum kappreiðum fá hestarnir mismunandi þyngdir til að sýna mun í getu, það ferli kallast [[forgjöf]].<ref>{{Cite web|url=https://officialhorsepicks.com/horse-racing-terms/|title=Horse Racing Terms|date=2020-04-10|website=Official Horse Picks|access-date=2020-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411182911/https://officialhorsepicks.com/horse-racing-terms/|archive-date=2020-04-11|url-status=dead}}</ref> Þó að hestar séu stundum riðnir í íþróttaskyni, þá er stór hluti af áhuga á íþróttinni og fjármunum hennar í [[Fjárhættuspil|fjárhættuspilum]] sem tengjast þeim.<ref name=GamblingImpactStudy>Campbell, ''National Gambling Impact Study Commission Final Report'', p. 111</ref> Sú starfsemi aflaði 2019 á heimsvísu 115 milljarða bandaríkjadala.<ref>{{Cite web|url=https://www.ifhaonline.org/resources/Annual_Report_2019.pdf|title=Annual Report 2019|date=2019|publisher=International Federation of Horseracing Authorities|access-date=2022-05-11}}</ref> == Saga == Kappreiðar hafa langa og sérstaka sögu og hafa verið iðkaðar í menningarsamfélögum um allan heim frá fornu fari. Fornleifa skrár gefa til kynna að kappreiðar áttu sér stað í [[Grikkland hið forna|Grikklandi til forna]], [[Rómaveldi|Róm til forna]], [[Babýlon]], Sýrlandi og [[Egyptaland|Egyptalandi]]. Þær hafa einnig sess í goðsögum, eins og keppni hesta guðsins [[Óðinn|Óðins]] og risans [[Hrungnir]] í [[Norræn goðafræði|norrænu goðasögunum]]. == Heimildir == *{{Wpheimild|tungumál=en|titill=Horse racing|mánuðurskoðað=9. janúar|árskoðað=2023}} <references/> {{stubbur|íþrótt}} [[Flokkur:Kappreiðar]] aaflq5vc476mol4wyenwg0huoqm48dc 0 178536 1985163 1952859 2026-11-05T06:21:22Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985163 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Timezones2008 UTC-8 gray.png|thumb|300px|Kort af UTC−08:00]] '''UTC−08:00''' er tímabelti þar sem klukkan er 8 tímum á eftir [[UTC]]. Það er tímabeltið fyrir eftirfarandi tíma: * [[Kyrrahafstími]] (PT/PST) ==Staðartími (Vetur á norðurhveli)== Byggðir: [[Vancouver]], [[Viktoría (Breska Kólumbía)|Viktoría]], [[Seattle]], [[Portland (Oregon)|Portland]], [[San Francisco]], [[Los Angeles]], [[San Diego]], [[Sacramento]], [[Las Vegas]], [[Tíjúana]] ===Norður-Ameríka=== * {{fáni|Kanada}} ([[Kyrrahafstími]])<ref>{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/library/abbreviations/timezones/na/pst.html|title=North American time zones: PST – Pacific Standard Time|publisher=Time and Date|access-date=28 September 2012}}</ref> ** [[Breska-Kólumbía]] * {{fáni|Mexíkó}} ** [[Baja California (fylki)|Baja California]]<ref name=cenam>{{cite web|url=https://www.cenam.mx/hora_oficial/|title=Hora Oficial en los Estados Unidos Mexicanos|date=11 November 2010|publisher=Centro Nacional de Metrologîa|language=es|access-date=14 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120703145630/http://www.cenam.mx/hora_oficial/|archive-date=3 júlí 2012|url-status=dead}}</ref> * {{fáni|Bandaríkin}} (Kyrrahafstími)<ref name=statoidus>{{cite web|url=https://www.statoids.com/tus.html|title=Time Zones of the United States|publisher=Statoids|access-date=25 August 2012}}</ref> ** [[Idaho]] ** [[Kalifornía]] ** [[Nevada]]<ref>{{Cite web|title=Current Local Time in West Wendover, Nevada, USA|url=https://www.timeanddate.com/worldclock/usa/west-wendover|access-date=2020-07-02|website=Time and Date|language=en}}</ref> ** [[Oregon]] ** [[Washington (fylki)|Washington]] == Sumartími (Norðurhvel)== Byggðir: [[Anchorage]] ===Norður-Ameríka=== * {{fáni|Bandaríkin}} ([[Alaskatími]]) **[[Alaska]] ==Staðartími (Allt árið)== Byggðir: [[Adamstown]] ===Eyjaálfa=== ====Kyrrahafið==== * {{fáni|Frakkland}} **[[Clipperton-eyja]]<ref>{{Cite web|title=Current Local Time in Clipperton Island, Clipperton Island|url=https://www.timeanddate.com/worldclock/clipperton-island/clipperton-island|access-date=2020-07-02|website=Time and Date|language=en}}</ref> * {{fáni|Bretland}} **[[Pitcairn]]<ref>{{Cite web|title=Current Local Time in Adamstown, Pitcairn Islands|url=https://www.timeanddate.com/worldclock/pitcairn/adamstown|access-date=2020-07-02|website=Time and Date|language=en}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Tímabelti}} {{DEFAULTSORT:Utc mínus 08:00}} [[Flokkur:Tímabelti]] 84oc8ap29xux9xkfe3wm8w85epk0cy8 0 182622 1985051 1880972 2026-11-04T14:19:56Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985051 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tuborg_Brugsen_20191124_125249_(ubt).jpg|thumb|250x250dp| Jólabjór Tuborg hfrue frá árinu 1981 verið mest seldi jólabjór Danmerkur og er hann fjórði mest seldi bjórinn í Danmörku. <ref>{{Cite news|url=https://nyheder.tv2.dk/business/2012-11-02-top-10-her-er-de-mest-solgte-julebryg|title=Top 10: Her er de mest solgte julebryg|last=Sune Jørgensen|date=2. november 2012|work=[[TV 2]]}}</ref> Árið 1990 kynnti Tuborg J-daginn sinn.]] Frá því um miðjan níunda áratuginn hefur sá dagur ársins sem jólabjór Tuborg er settur í sölu verið nefndur '''J-dagurinn'''. <ref name="dagens">{{Cite news|url=https://www.dagens.dk/livsstil/j-dag|title=J-dag|last=|date=4. marts 2020|work=[[Dagens.dk]]}}</ref> == J-dagar == === J-dagur Tuborg === Árið [[1990]] kynnti Tuborg J-daginn til sögunnar með það að markmiði að vekja athygli á því að jólabjór brugghússins væri kominn í sölu. Hugmyndin var sótt í P-dag sem er sambærilegur viðburður í tengslum við kynningu á páskabruggi fyrirtækisins. <ref>{{Cite news|url=https://www.sn.dk/danmark/overblik-j-dag-betyder-typisk-oel-smagsproever-i-tusindvis/|title=OVERBLIK: J-dag betyder typisk øl-smagsprøver i tusindvis|last=|date=1. november 2020|work=[[Sjællandske Medier]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101180448/https://www.sn.dk/danmark/overblik-j-dag-betyder-typisk-oel-smagsproever-i-tusindvis/|archive-date=2023-11-01|access-date=2024-10-06|url-status=dead}}</ref> Á árunum 1990-1998 var dagurinn haldinn á öðrum miðvikudegi nóvembermánaðar og sala á bjórnum sett af stað kl. 23:59. Árið [[1999]] var J-dagur Tuborg færður yfir á fyrsta föstudag í nóvember kl 20.59. <ref>{{Cite news|url=https://carlsbergdanmark.dk/newsroom/island-og-rumaenien-er-med-nar-danmark-og-tuborg-fejrer-j-dag-pa-fredag/|title=Island og Rumænien er med når Danmark og Tuborg fejrer J-Dag på fredag|last=Jacob Bulow Hansen|date=1. november 2017|work=[[Carlsberg]]|access-date=1. november 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101151852/https://carlsbergdanmark.dk/newsroom/island-og-rumaenien-er-med-nar-danmark-og-tuborg-fejrer-j-dag-pa-fredag/|archive-date=1. november 2023}}</ref>{{Collapse top|title=Fyrri J-dagar Tuborg}} {| width=100% |valign=top| * 1990: 14. nóvember * 1991: 13. nóvember * 1992: 11. nóvember * 1993: 10. nóvember * 1994: 9. nóvember * 1995: 8. nóvember * 1996: 13. nóvember * 1997: 12. nóvember * 1998: 11. nóvember * 1999: 5. nóvember * 2000: 3. nóvember * 2001: 9. nóvember * 2002: 1. nóvember * 2003: 7. nóvember * 2004: 5. nóvember * 2005: 4. nóvember * 2006: 3. nóvember |valign=top| * 2007: 2. nóvember * 2008: 7. nóvember * 2009: 30. oktober * 2010: 5. nóvember * 2011: 4. nóvember * 2012: 2. nóvember * 2013: 1. nóvember * 2014: 7. nóvember * 2015: 6. nóvember * 2016: 4. nóvember * 2017: 3. nóvember * 2018: 2. nóvember * 2019: 1. nóvember * 2020: 6. nóvember (aflýst vegna [[COVID-19]]) * 2021: 5. nóvember * 2022: 4. nóvember * 2023: 3. nóvember |} {{Collapse bottom}} == Heimildir == {{Reflist}} [[Flokkur:Bjór]] m2eutyf31qhf39x16y0v1q0qyj4xr1c 0 182773 1985122 1984625 2026-11-04T20:45:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985122 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök |nafn = Nihon Hidankyō<br>{{nobold|日本被団協}} |bakgrunnslitur = |mynd = |stofnun={{start date and age|1956|10|8}} |gerð=Óháð samtök, mannréttindasamtök |staða= |markmið=Afnám kjarnavopna |höfuðstöðvar= {{JPN}} [[Shibadaimon]], [[Minato]], [[Tókýó]] |titill_leiðtoga = Formaður |nafn_leiðtoga = [[Sueichi Kido]] |verðlaun = [[Friðarverðlaun Nóbels]] (2024) |vefsíða= {{URL|ne.jp/asahi/hidankyo/nihon}} }} '''Nihon gensuibaku higaisha dantai kyōgi-kai''' ([[japanska]]: 日本原水爆被害者団体協議会), gjarnan stytt í '''Nihon Hidankyō''' (japanska: 日本被団協), eða í lauslegri þýðingu ''Japanssamband samtaka eftirlifenda atóm- og vetnissprengja'', eru samtök sem stofnuð voru árið 1956 af fólki sem lifði af [[kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki]] (''[[hibakusha]]'') í þeim tilgangi að þrýsta á japönsk stjórnvöld að bæta stuðning við fórnarlömbin og hvetja erlendar ríkisstjórnir til að leggja niður [[kjarnavopn]].<ref>{{cite web|url=http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|title=Welcome to HIDANKYO|publisher=Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferers Organization (Nihon Hidankyo) website|accessdate=2007-08-31|archive-date=2023-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907193450/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|url-status=dead}}</ref> Samtökin hafa meðal annars safnað saman þúsundum vitnisburða, gefið út ályktanir og áköll og sent árlegar sendinefndir til ýmissa alþjóðastofnana, þar á meðal [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]], til að hvetja til afnáms kjarnavopna.<ref name="NobelPrizeorg-2024">{{Cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024 - Press release|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/press-release/ |date=2024-10-11 |access-date=2024-10-11 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> Samtökin hlutu [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 2024 fyrir „baráttu sína fyrir kjarnorkuvopnalausum heimi og fyrir að sýna með eigin vitnisburði hvers vegna aldrei megi beita kjarnavopnum aftur“.<ref name="NobelPrizeorg-2024" /><ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/world/nobel-peace-prize-awarded-to-the-japanese-organisation-nihon-hidankyo-of-survivors-of-the-world-war-ii-atomic-bombings/cid/2054712|title=Nobel Peace Prize awarded to the Japanese organisation Nihon Hidankyo of survivors of the World War II atomic bombings|publisher=telegraphindia}}</ref> == Saga == Nihon Hidankyo eru landssamtök sem stofnuð voru af hópum fólks sem lifði af [[kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki]] í hverju héraði Japans, sem kallað er [[hibakusha]] á japönsku.<ref name="西日本新聞me">{{Cite web |title=被団協機能不全に 「はっちゃん」の努力 原爆を背負って(42) |url=https://www.nishinippon.co.jp/item/n/630110/ |access-date=2024-10-11 |website=西日本新聞me |language=ja}}</ref> Sprenging [[Castle Bravo]]-vetnissprengjunnar, sem Bandaríkjamenn sprengdu í tilraunaskyni á [[Bikini-hringrif]]inu árið 1954, olli alvarlegum geislunarheilkennum á íbúum hringrifanna í grenndinni og á 23 skipverjum á japanska veiðiskipinu ''[[Daigo Fukuryū Maru]]''. Þetta leiddi til stofnunar [[Japanska ráðið gegn atóm- og vetnissprengjum|Japanska ráðsins gegn atóm- og vetnissprengjum]] í Hiroshima næsta ár.<ref>{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９５５ ９月 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26316 |access-date=2024-10-11 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110174133/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26316 |archive-date=2024-11-10 |url-status=dead}}</ref> Fólk sem hafði lifað af kjarnorkuárásirnar stofnaði í kjölfarið samtökin Nihon Hidankyo með stuðningi hreyfingarinnar á öðru ársþingi ráðsins í Nagasaki.<ref>{{Cite web |title=日本被団協 |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html |access-date=2024-10-11 |website=www.ne.jp |archive-date=2022-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127054440/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html |url-status=dead }}</ref> Samheldni hreyfingarinnar var hins vegar hætt komin þegar ráðið tók virkan þátt í [[Anpo-mótmælin|mótmælum]] gegn [[Öryggissáttmáli Japans og Bandaríkjanna|öryggissáttmála Japans og Bandaríkjanna]] ásamt [[Sósíalistaflokkurinn (Japan)|japanska Sósíalistaflokknum]] árið 1959.<ref>{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９５９ ３月 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26262 |access-date=2024-10-11 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110174131/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26262 |archive-date=2024-11-10 |url-status=dead}}</ref> Margir stuðningsmenn sögðu sig úr ráðinu og stofnuðu ný samtök með stuðningi [[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Japan)|Frjálslynda lýðræðisflokksins]]. Þessi nýju samtök voru leidd af Masatoshi Matsushita, leiðtoga hins andkommúníska [[Lýðræðislegi sósíalistaflokkurinn (Japan)|Lýðræðislega sósíalistaflokks]].<ref>{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９６１ １１月 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26246 |access-date=2024-10-11 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004033017/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26246 |archive-date=2023-10-04 |url-status=dead}}</ref> Þegar Sovétríkin hófu kjarnorkutilraunir á ný árið 1961 neitaði kommúnistaarmur ráðsins að fordæma þær, sem skapaði mikla spennu innan samtakanna.<ref>{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９６１ ９月 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26244 |access-date=2024-10-11 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702005256/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26244 |archive-date=2023-07-02 |url-status=dead}}</ref> Þetta leiddi til frekari klofnings innan hreyfingarinnar þar sem hópur tengdur Sósíalistaflokknum stofnaði nýtt ráð sem fordæmdi allar kjarnorkutilraunir án tillits til þess hvaða ríki gerði þær.<ref>{{Cite web |last=peace-forum20 |date=2020-05-01 |title=原水禁とは - 原水禁 |url=http://gensuikin.peace-forum.com/about_gensuikin/ |access-date=2024-10-11 |website=原水禁 - 核と人類は共存できない}}</ref> Flokkadrættir innan hreyfingarinnar gegn kjarnavopnum leiddu jafnframt til þess að klofningar urðu milli eftirlifenda kjarnorkuárásanna í tilteknum landshlutum, til dæmis í Hiroshima, þar sem samnefnd ráð urðu til sem hvert um sig nutu stuðnings sósíalista og kommúnista.<ref name="西日本新聞me" /> Landssamtökin sjálf ákváðu að tengja sig ekki við neinar stjórnmálahreyfingar árið 1965, eftir að hreyfingin hafði orðið æ flokkspólitískari.<ref name="西日本新聞me" /> == Starfsemi == Í dag fæst Nihon Hidankyo meðal annars við eftirfarandi starfsemi:<ref>{{Cite web |title=日本被団協 |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html |access-date=2024-10-11 |website=www.ne.jp |archive-date=2024-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101212140/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html |url-status=dead }}</ref> * Áköll eftir afnámi kjarnavopna og kröfur um bætur frá hinu opinbera, * Bænaskrár til japönsku ríkisstjórnarinnar, Sameinuðu þjóðanna og erlendra stjórna, * Förgun kjarnorkuvopna, stofnun alþjóðasáttmála um afkjarnavopnun, skipulagningu alþjóðlegra ráðstefna, setningu laga gegn kjarnorku og eflingu á hjálp við eftirlifendur árásanna, * Vitundarvakningu um veruleika kjarnorkuárásanna bæði innanlands og á alþjóðavettvangi, * Rannsóknir, útgáfu, sýningar og samkomur um tjón kjarnorkusprengja, * Ráðgjöf og stuðning fyrir eftirlifendur sprengjuárásanna. == Lykilfólk == [[Mynd:Jørgen Watne Frydnes awarding Terumi Tanaka, Shigemitsu Tanaka, and Toshiyuki Mimaki at 2024 Nobel Peace Prize Ceremony 8 (cropped).jpg|thumb|right|[[Terumi Tanaka]], [[Shigemitsu Tanaka]] og [[Toshiyuki Mimaki]] taka við [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlaunum Nóbels]] fyrir hönd Nihon Hidankyo árið 2024.]] === Núverandi meðlimir<ref>{{Cite web |title=welcome to HIDANKYO in Japanese |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about1-01.html |access-date=2024-10-11 |website=www.ne.jp |archive-date=2026-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260825034823/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about1-01.html |url-status=dead }}</ref> === ==== Meðformenn: ==== * [[Terumi Tanaka]]: Varð fyrir geislun 3,2 km frá miðju sprengingarinnar í Nagasaki þegar hann var 13 ára; tók við embætti þann 14. júní 2017<ref>{{Cite web |last=長崎新聞 |date=2018-06-15 |title=被団協 代表委員に田中重光氏 総会で選出 故谷口氏の後任 ｜ 長崎新聞 |url=https://nordot.app/380181374566712417 |access-date=2024-10-11 |website=長崎新聞 |language=ja-JP |archive-date=2025-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109172329/https://nordot.app/380181374566712417 |url-status=dead }}</ref> * [[Shigemitsu Tanaka]]: Varð fyrir geislun 6 km frá miðju sprengingarinnar í Nagasaki þegar hann var 4 ára;<ref>{{Cite web |title=長崎の声 - 広島・長崎の記憶～被爆者からのメッセージ - 朝日新聞社 |url=https://www.asahi.com/hibakusha/nagasaki/n01-00021j.html |access-date=2024-10-11 |website=www.asahi.com}}</ref> tók við embætti þann 14. júní 2018<ref>{{Cite web |last=長崎新聞 |date=2018-06-15 |title=被団協 代表委員に田中重光氏 総会で選出 故谷口氏の後任 ｜ 長崎新聞 |url=https://nordot.app/380181374566712417 |access-date=2024-10-11 |website=長崎新聞 |language=ja-JP |archive-date=2025-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109172329/https://nordot.app/380181374566712417 |url-status=dead }}</ref> * [[Toshiyuki Mimaki]]: Varð fyrir geislun á heimili sínu í Hiroshima þegar hann var 3 ára;<ref>{{Cite web |title=広島の声 - 広島・長崎の記憶～被爆者からのメッセージ - 朝日新聞社 |url=https://www.asahi.com/hibakusha/hiroshima/h02-00003j.html |access-date=2024-10-11 |website=www.asahi.com}}</ref> tók við embætti þann 9. júní 2022<ref>{{Cite web |date=2022-06-09 |title=日本被団協の代表委員に箕牧さん 大きな壁に挑む新たな「顔」：朝日新聞デジタル |url=https://www.asahi.com/articles/ASQ696WVMQ67PITB00M.html |access-date=2024-10-11 |website=朝日新聞デジタル |language=ja}}</ref> ==== Aðalritari: ==== * [[Sueichi Kido]]: Varð fyrir geislun í Nagasaki þegar hann var 5 ára; tók við embætti þann 7. júní 2017<ref>{{Cite web |date=2022-06-09 |title=日本被団協の代表委員に箕牧さん 大きな壁に挑む新たな「顔」：朝日新聞デジタル |url=https://www.asahi.com/articles/ASQ696WVMQ67PITB00M.html |access-date=2024-10-11 |website=朝日新聞デジタル |language=ja}}</ref> === Fyrrum meðlimir === * [[Sumiteru Taniguchi]]: Slasaðist illa 1,8 km frá miðju sprengingarinnar í Nagasaki þegar hann var 16 ára; meðformaður samtakanna til dauðadags 20. ágúst 2017<ref>{{Cite web |publisher=[[BBC]] |title=Nagasaki atomic bomb survivor Sumiteru Taniguchi dies at 88 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41094741.amp|access-date=2024-10-11|date=2017-08-30}}</ref> * [[Sunao Tsuboi]]: Slasaðist illa 1,5 km frá miðju sprengingarinnar í Hiroshima þegar hann var 20 ára; meðformaður samtakanna til dauðadags 24. október 2021<ref>{{Cite web |date=2021-10-27|title=Sunao Tsuboi: Campaigning Hiroshima survivor dies aged 96|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-59060950.amp |access-date=2024-10-11 |publisher=[[BBC]]}}</ref> * [[Mikiso Iwasa]]: Slasaðist illa 1,2 km frá miðju sprengingarinnar í Hiroshima þegar hann var 16 ára; meðformaður samtakanna til dauðadags 7. september 2020.<ref>{{Cite web|title=Anti-nuclear crusader Mikiso Iwasa dies at the age of 91|url=https://www.asahi.com/sp/ajw/articles/13717777|access-date=2024-10-11|publisher=[[The Asahi Shimbun]]|date=2020-09-25}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Viðurkenningar== *2003: [[Seán MacBride-friðarverðlaunin]]<ref>[https://ipb.org/sean-macbride-peace-prize/ Seán MacBride Peace Prize - IPB]</ref> *2010: [[Man of Peace|Verðlaun fyrir félagslega aðgerðastefnu]] frá heimsþingi friðarverðlaunahafa Nóbels<ref>{{Cite web |date=2024-10-11 |title=Japanese atomic bomb survivor organisation Nihon Hidankyo wins Nobel Peace Prize: All you need to know |url=https://indianexpress.com/article/what-is/nobel-peace-prize-goes-to-japanese-organization-nihon-hidankyo-9615409/ |access-date=2024-10-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> *2024: [[Friðarverðlaun Nóbels]]<ref name="NobelPrizeorg-2024" /> Áður en Nihon Hidankyo unnu friðarverðlaun Nóbels árið 2024 höfðu þau verið tilnefnd árin 1985, 1994 og 2015 af [[Alþjóðafriðarskrifstofan|Alþjóðafriðarskrifstofunni]] í Sviss.<ref>[http://www.japantimes.co.jp/opinion/2015/08/01/commentary/atomic-bomb-survivors-nominated-nobel-prize/#.Vdtc7yWqqkp Atomic bomb survivors nominated for Nobel prize | The Japan Times]. They were awarded the Nobel Peace Price in 2024. </ref> ==Tengt efni== * [[ICAN]] * [[Sáttmálinn um bann við kjarnavopnum]] ==Tilvísanir== <references/> {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{s|1956}} [[Flokkur:Japönsk félagasamtök]] [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] [[Flokkur:Hreyfingar gegn kjarnorkuvopnum]] 4j3eq6prbv8qjg1aaugtmmjoifpng9q 0 183913 1985090 1983746 2026-11-04T17:21:07Z Þorkell T. 93503 1985090 wikitext text/x-wiki {{Þingkosningar |election_name=''Næstu Alþingiskosningar'' |country=Ísland |type=parliamentary |ongoing=yes |previous_election=[[Alþingiskosningar 2024|2024]] |next_election= |outgoing_members=[[Kjörnir alþingismenn 2024|Fráfarandi þingmenn]] |elected_members=|seats_for_election=63 sæti á [[Alþingi]] |majority_seats=32 |turnout= |election_date=Í síðasti lagi 2. desember 2028 |results_sec=Úrslit kosninganna |party1=[[Samfylkingin]] |party_leader1=[[Kristrún Frostadóttir]] |percentage1=20,8 |current_seats1=15 |last_election1=15 |party2= [[Sjálfstæðisflokkurinn]] |party_leader2=[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] |percentage2=19,4 |current_seats2=14 |last_election2=14 |party3=[[Viðreisn]] |party_leader3=[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] |percentage3=15,8 |current_seats3=10 |last_election3=11 |party4=[[Flokkur fólksins]] |party_leader4=[[Inga Sæland]] |percentage4=13,8 |current_seats4=9 |last_election4=10 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] |party_leader5=[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] |percentage5=12,1 |current_seats5=8 |last_election5=8 |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] |party_leader6=[[Lilja Alfreðsdóttir]] |percentage6=7,8 |current_seats6=5 |last_election6=5 |map= |map_size= |map_caption= |title=ríkisstjórn |before_election= [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|Kristrún Frostadóttir I]]<br>{{LB|S}}&nbsp;{{LB|C}}&nbsp;{{LB|F}} |before_image=File:Kristrún Frostadóttir 2021.jpg |posttitle=Ný ríkisstjórn |after_election= |after_image= }} '''Næstu Alþingiskosningar''' fara fram í síðasta lagi [[2. desember]] [[2028]].<ref>{{Cite web|url=https://kosningasaga.wordpress.com/althingiskosningar/|title=Alþingiskosningar|date=2011-05-20|website=kosningasaga|language=is-IS|access-date=2025-09-21}}</ref> Óvíst er hvort þær fari fram að hausti til eins og hefur verið í öllum [[Alþingiskosningar|Alþingiskosningunum]] síðan [[Alþingiskosningar 2016|2016]] eða hvort þær verði aftur að vori til eins og venjan var áður. Núverandi ríkisstjórn [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|Kristrúnar Frostadóttur]] samanstendur af [[Samfylkingin|Samfylkingunni]], [[Viðreisn]] og [[Flokkur fólksins|Flokki Fólksins]]. == Yfirlit == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Merki og stafur ! rowspan="2" |Flokkur ! colspan="2" rowspan="2" |Formaður ! colspan="2" |Úrslit [[Alþingiskosningar 2024|2024]] ! rowspan="2" |Breytingar á kjörtímabilinu |- !Fylgi !Þingsæti |- | [[Mynd:Samfylkingin.png|frameless|75x75dp]] |'''S''' |[[Samfylkingin]] |[[Mynd:Kristrún_Frostadóttir_2021.jpg|75x75dp]] |[[Kristrún Frostadóttir]] |20,8% |{{Composition bar|15|63|{{Flokkslitur|Samfylkingin}}}} | |- |[[Mynd:Merki sjalfstaedisflokksins.svg|frameless|75x75dp]] |'''D''' |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Mynd:Guðrún Hafsteinsdóttir 2025.jpg|frameless|75x75dp]] |[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] |19,4% |{{Composition bar|14|63|{{Flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}}}} | |- |[[Mynd:Viðreisn_2024.png|75x75dp]] |'''C''' |[[Viðreisn]] |[[Mynd:Þorgerður_Katrín_Gunnarsdóttir_2021.jpg|75x75dp]] |[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín]] [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Gunnarsdóttir]] |15,8% |{{Composition bar|11|63|{{Flokkslitur|Viðreisn}}}} |{{Lækkun}}[[Jón Gnarr|JGnarr]] verður óháður | |- style="height:3.9em" |[[Mynd:Flokkur_fólksins_2024.svg|75x75dp]] |'''F''' |[[Flokkur fólksins]] |[[Mynd:Inga Sæland 2025.jpg|frameless|75x75dp]] |[[Inga Sæland]] |13,8% |{{Composition bar|10|63|{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}}} |{{Lækkun}}[[Guðmundur Ingi Kristinsson|GIK]] verður óháður |- |[[Mynd:Logo-midfl.png|frameless|75x75dp]] |'''M''' |[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] |[[Mynd:Sigmundur Davíð Gunnlaugsson in Denmark 2023 (cropped).jpg|frameless|64x64dp]] |[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundur Davíð]] [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Gunnlaugsson]] |12,1% |{{Composition bar|8|63|{{Flokkslitur|Miðflokkurinn (Ísland)}}}} | |- |[[Mynd:Merki_Framsoknar_(2021).svg|75x75dp]] |'''B''' |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Mynd:Lilja Alfreðsdóttir 2021.jpg|frameless|75x75dp]] |[[Lilja Alfreðsdóttir]] |7,8% |{{Composition bar|5|63|{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}} | |- |[[Mynd:Icelandic_Socialist_Party.svg|75x75dp]] |'''J''' |[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur]] [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Íslands]] | colspan="2" |[[Jón Ferdínand Estherarson]] |4,0% |{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)}}}} ! rowspan="3" | |- |[[Mynd:Píratar.png|75x75dp]] |'''P''' |[[Píratar]] | colspan="2" |[[Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns]] |3,0% |{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Píratar}}}} |- |[[Mynd:Vinstri_Græn_Logo_(2021).png|frameless|75x75dp]] |'''V''' |[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrihreyfingin -]] [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|grænt framboð]] |[[Mynd:Rósa Björk Brynjólfsdóttir 2017.jpg|75x75dp]] |[[Rósa Björk Brynjólfsdóttir]] |2,3% |{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Vinstrihreyfingin – grænt framboð}}}} |} === (B) Framsóknarflokkurinn === [[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurði Inga Jóhannssyni]] leiddi [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokkinn]] í síðustu kosningunum í gegnum mikið tap þar sem að flokkurinn missti átta þingmenn og hlaut 7,8% atkvæða. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] gagnrýndi [[Guðni Ágústsson]] fyrrum formaður og ráðherra til margra ára flokkinn harkalega og sagði ekkert markavert koma frá Sigurði Inga.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/438712|title=Guðni segir að forystan þurfi að koma Framsókn af líknardeild - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-03-13|website=RÚV|access-date=2025-09-02}}</ref> Lítil ánægja meðal landsmanna reyndist með málþófi stjórnarandstöðunnar gegn breytinga á veiðigjöldum í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] og reyndist óánægja með stjórnarandstöðuna vera 65% samkvæmt könnunum.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/449448|title=Stjórnarandstaðan aldrei óvinsælli - RÚV.is|last=Eyjólfsson|first=Magnús Geir|date=2025-07-25|website=RÚV|access-date=2025-09-02}}</ref> Umræður voru innan flokksins um að fá nýjan formann, þrátt fyrir að [[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurður Ingi]] hafði lýst yfir að hann vilji halda áfram sem formaður í [[desember]] [[2024]], þó fyrir að fylgi flokksins hafi verið í sögulegu lágmarki og mældist oft undir fimm prósentum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252673857d/sjalf-staedis-menn-raeda-seinkun-en-fram-sokn-skodar-ad-flyta|title=Sjálf­stæðis­menn ræða seinkun en Fram­sókn skoðar að flýta - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2025-11-01|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242660508d/aetlar-ad-vera-formadur-i-stjornarandstodu|title=Ætlar að vera for­maður í stjórnar­and­stöðu - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2024-06-12|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-11}}</ref> [[Lilja Alfreðsdóttir]] varaformaður flokksins lýsti yfir í [[janúar]] [[2025]] að hún hefði áhuga á formannsframboði, þrátt fyrir að vera ekki þingmaður.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252682102d/lilja-uti-lokar-ekki-formannsframbod-og-vill-flyta-flokks-thingi|title=Lilja úti­lokar ekki formannsframboð og vill flýta flokks­þingi - Vísir|last=Pétursson|first=Heimir Már|date=2025-01-30|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] tilkynnti afsögn sína sem formaður flokksins á miðstjórnarfundi flokksins þann [[18. október]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/10/18/sigurdur_ingi_bydur_sig_ekki_aftur_fram/|title=Sigurður Ingi býður sig ekki aftur fram|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-10-18}}</ref> Hann hætti sem formaður eftir tíu ára setu, og á landsfundi flokksins þann [[15. febrúar]] [[2026]] var varaformaðurinn og fyrrum ráðherrann [[Lilja Alfreðsdóttir]] kjörin næsti formaður flokksins, í formannsslag á móti þingflokksformanninum [[Ingibjörg Ólöf Isaksen|Ingibjörgu Isaksen]]. Í formannsbaráttunni var mikil áhersla lögð á að [[Lilja Alfreðsdóttir|Lilja]] væri ekki þingmaður en hún datt út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/02/15/lilja_nyr_formadur_framsoknarflokksins/|title=Lilja nýr formaður Framsóknarflokksins|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262832944d/-thetta-er-svo-litid-o-venju-legt-eg-er-ekki-a-thingi-|title=„Þetta er svo­lítið ó­venju­legt, ég er ekki á þingi“ - Vísir|last=Másson|first=Agnar Már|date=2026-01-23|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref> === (C) Viðreisn === [[Viðreisn]] hefur setið í ríkisstjórn frá [[Alþingiskosningar 2024|2024]] með [[Samfylkingin|Samfylkingunni]] og [[Flokkur fólksins|Flokki fólksins]]. [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] er enn formaður flokksins og gegnir nú embætti [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|utanríkisráðherra]]. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] vakti frammistaða [[Hanna Katrín Friðriksson|Hönnu Katrínar Friðriksdóttur]], atvinnuvegaráðherra í [[Kastljós|Kastljósi]] mikla athygli í umræðum um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2025/03/27/frammistada-honnu-katrinar-kastljosi-gaerkvoldi-vekur-athygli-annad-eins-hefur-ekki-sest-haa-herrans-tid/|title=Frammistaða Hönnu Katrínar í Kastljósi í gærkvöldi vekur athygli - „Annað eins hefur ekki sést í háa herrans tíð“|date=2025-03-27|website=DV|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín]] var gagnrýnd í [[júní]] [[2025]] þegar að hún kallaði [[Donald Trump]], Bandaríkjaforseta „heillandi" eftir fund þeirra á leiðtogafundi [[Atlantshafsbandalagið|NATO]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252743566d/tok-i-spadann-a-trump-hann-er-nu-heillandi-karlinn-|title=Tók í spaðann á Trump: „Hann er nú heillandi, karlinn“ - Vísir|last=Jósefsdóttir|first=Sólrún Dögg|date=2025-06-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Sem utanríkisráðherra sagði hún sumarið [[2025]] að Íslendingar vildu fá aðildarviðræður við [[Evrópusambandið|ESB]] í kjölfar stöðunnar í heimsmálununum, þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi planað þjóðaratkvæðagreiðslu.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/07/17/segir_islendinga_vilja_adildarvidraedur_vid_esb/|title=Segir Íslendinga vilja aðildarviðræður við ESB|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> [[Guðbrandur Einarsson]], þingmaður flokksins í Suðurkjördæmi sagði af sér þingmennsku í [[janúar]] [[2026]] eftir að komst í ljós að hann hafði reynt að kaupa vændi fjórtán árum áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262829501d/segir-af-ser-thing-mennsku-vegna-til-raunar-til-vaendiskaupa|title=Segir af sér þing­mennsku vegna til­raunar til vændiskaupa - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2026-01-16|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref> Fylgi flokksins hefur aðeins lækkað frá síðustu kosningunum. === (D) Sjálfstæðisflokkurinn === [[Sjálfstæðisflokkurinn]] hlaut 19,4% atkvæða í síðustu kosningunum og var ekki með í nýrri ríkisstjórn. [[6. janúar]] [[2025]], einungis mánuði eftir kosningarnar, lýsti [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]], fyrrverandi forsætisráðherra og formaður flokksins til sextán ára, því yfir að hann ætlaði að hætta sem formaður flokksins og sem þingmaður og fóru fram [[Formannskosningar Sjálfstæðisflokksins|formannskosningar í byrjun mars 2025]] á landsfundi flokksins þar sem [[Guðrún Hafsteinsdóttir]] var kjörin formaður í formannsslag gegn [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir|Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur]]. Í febrúar 2025 lenti flokkurinn í uppistöðum um þingflokksherbergi við Samfylkinguna, þar sem að Samfylkingin hafði stærri þingflokk og að þingflokksherbergi Sjálfstæðisflokksins sem að flokkurinn hafði haft í áratugi væri stærra, sem að endaði á að Samfylkingin fékk herbergið.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/02/13/sjalfstaedisflokkurinn_missir_thingflokksherbergid/|title=Sjálfstæðisflokkurinn missir þingflokksherbergið|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Það vakti athygli í [[febrúar]] [[2025]] þegar þingmaðurinn [[Jón Pétur Zimsen]] lýsti því yfir að áfastir tappar dragi úr lífsvilja.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252691309d/a-fastir-tappar-dragi-ur-lifs-vilja|title=Á­fastir tappar dragi úr lífs­vilja - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-02-20|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] hækkaði eftir kjör [[Guðrún Hafsteinsdóttir|Guðrúnar Hafsteinsdóttur]] sem formanns en dalaði mikið stuttu eftir það. Í [[apríl]] [[2025]] komu upp kenningar um að Sjálfstæðisflokkurinn væri á bak við umdeildra ''„Exit"'' auglýsinga [[Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi|Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi]], sem voru framleiddar af eiginmanni þingflokksformanns flokksins, [[Hildur Sverrisdóttir|Hildar Sverrisdóttur]].<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2025/04/30/eiginmadur-thingflokksformanns-sjalfstaedisflokks-bak-vid-umdeildu-exit-auglysinguna/|title=Eiginmaður þingflokksformanns Sjálfstæðisflokks á bak við umdeildu EXIT-auglýsinguna|date=2025-04-30|website=DV|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] stóð stjórnarandstaðan fyrir málþófi gegn breytingum á veiðigjöldum, sem að frestaði þinglokum um vikur. Samkvæmt könnunum söguðust 65% landsmanna styðja ekki stjórnarandstöðuna.<ref name=":1" /> [[Jón Steinar Gunnlaugsson]] fyrrum hæstaréttardómari og mikilvægur meðlimur í flokknum til margra ára kallaði málþófið skrípalæti og sagði minnihlutann þurfa að sætta sig við að stjórna ekki, því það væri lýðræðið.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252747074d/minni-hluti-verdi-ad-saetta-sig-vid-ad-hann-se-ekki-vid-vold|title=Minni­hluti verði að sætta sig við að hann sé ekki við völd - Vísir|last=Sigurðsson|first=Lovísa Arnardóttir,Bjarki|date=2025-03-07|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Í [[ágúst]] [[2025]] sagði þingflokksformaðurinn [[Hildur Sverrisdóttir]] af sér vegna innanflokksátaka þar sem að hún var yfirlýstur stuðningsmaður [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir|Áslaugar Örnu]], og var [[Ólafur Adolfsson]] valinn til að taka við.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252768837d/olafur-ordinn-nyr-thing-flokks-for-madur-sjalf-staedis-flokksins|title=Ólafur orðinn nýr þing­flokks­for­maður Sjálf­stæðis­flokksins - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2025-08-30|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Fylgi flokksins hefur lækkað mikið. === (F) Flokkur fólksins === [[Flokkur fólksins]] hefur setið í ríkisstjórn frá [[Alþingiskosningar 2024|2024]] með [[Samfylkingin|Samfylkingunni]] og [[Viðreisn]]. [[Inga Sæland]] er enn formaður flokksins og gegnir nú embætti [[Félags- og húsnæðismálaráðherra Íslands|félagsmálaráðherra]]. Nokkur umdeild mál innan flokksins komu upp á kjörtímabilinu. [[Inga Sæland]] hlaut athygli í [[janúar]] [[2025]] þegar komst upp um að hún hefði hringt reið í skólameistara [[Borgarholtsskóli|Borgarholtsskóla]], skóla barnabarns síns og kvartað um týnd skópör og bent á valdastöðu sína í því samhengi.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252680862d/rad-herra-hringdi-i-skola-stjora-vegna-tynds-skopars|title=Ráð­herra hringdi í skóla­stjóra vegna týnds skópars - Vísir|last=Daðason|first=Jakob Bjarnar,Kolbeinn Tumi|date=2025-01-27|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Það hlaut mikla athygli þegar kom í ljós að flokkurinn væri skráður sem félagasamtök í stað stjórnmálaflokks og einnig vakti athygli þegar [[Sigurjón Þórðarson]], þingmaður flokksins, lagði til að endurskoða ætti styrki til [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]] eftir neikvæða umfjöllun blaðsins um flokkinn.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252684641d/vill-endur-skoda-styrki-til-morgun-bladsins-eftir-um-fjollun-um-flokk-folksins|title=Vill endur­skoða styrki til Morgun­blaðsins eftir um­fjöllun um Flokk fólksins - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-05-02|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252677991d/flokkur-folksins-fengid-240-milljonir-thratt-fyrir-ranga-skraningu|title=Flokkur fólksins fengið 240 milljónir þrátt fyrir ranga skráningu - Vísir|last=Gísladóttir|first=Hólmfríður|date=2025-01-21|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-02}}</ref> Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] sagði [[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]], [[Mennta- og barnamálaráðherra Íslands|mennta- og barnamálaráðherra]] af sér embætti eftir að í ljós kom að þegar hún var 23 ára gömul átti hún barn með 16 ára dreng, eftir minna en þrjá mánuði í embætti.<ref>{{Cite web|url=https://heimildin.is/grein/24210/|title=Ásthildur Lóa lýsir barnungum barnsföður sínum sem eltihrelli|last=Kjartansson|first=Aðalsteinn|date=2025-03-21|website=Heimildin|access-date=2025-12-29}}</ref> Fréttastofa [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpsins]] var gagnrýnd mikið fyrir að hafa fyrst upplýst um málið.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252707602d/ruv-leid-rettir-um-fjollun-um-mal-ast-hildar-lou|title=RÚV leið­réttir um­fjöllun um mál Ást­hildar Lóu - Vísir|last=Ragnarsson|first=Rafn Ágúst|date=2025-03-28|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Þá tók þingflokksformaðurinn [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] við ráðuneytinu. Hann vakti mikla athygli á fyrstu dögum hans í embættinu í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] þegar að hann átti í vandræðum með að lesa upp ræðu á ensku á opnunarsamkomu leiðtogafundar um menntamál, og var sakaður um að kunna ekki ensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252706454d/-fall-er-farar-heill-|title=„Fall er farar­heill“ - Vísir|last=Jónsdóttir|first=Jón Þór Stefánsson,Hallgerður Kolbrún E.|date=2025-03-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Í [[desember]] [[2025]] ákvað [[Guðmundur Ingi Kristinsson|Guðmundur Ingi]] að víkja Ársæli Guðmundssyni, skólameistara [[Borgarholtsskóli|Borgarholtsskóla]] úr starfi.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/03/skolameistara_borgarholtsskola_vikid/|title=Skólameistara Borgarholtsskóla vikið|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Margir gagnrýndu þetta og voru kenningar um að ágreiningur Ársæls og Ingu Sæland fyrr á árinu hafi verið uppspretta atviksins, þrátt fyrir að [[Guðmundur Ingi Kristinsson|Guðmundur Ingi]] hafi neitað því.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/04/arsaell_um_simtalid_hun_var_ekki_i_neinu_jafnvaegi/|title=Ársæll um símtalið: „Hún var ekki í neinu jafnvægi“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/04/sakar_ingu_um_hefndarhug/|title=Sakar Ingu um hefndarhug|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Einnig í [[desember]] [[2025]] var gagnrýnt þegar að [[Eyjólfur Ármannsson]] [[Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra Íslands|samgönguráðherra]] breytti forgangsröðun jarðganga og setti ný göng á Vestfjörðum ofar skipulagi um [[Fjarðarheiðargöng]] á [[Austurland|Austurlandi]]. Bæjarfulltrúar í [[Múlaþing|Múlaþingi]] lýstu því yfir að talað væri um að [[Austurland]] myndi kljúfa sig frá [[Ísland|Íslandi]], vegna málsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252814859d/aetla-ad-berja-i-bordid-austur-riki-er-ansi-oft-buid-ad-heyrast-i-min-eyru-|title=Ætla að berja í borðið: „Austur­ríki er ansi oft búið að heyrast í mín eyru“ - Vísir|last=Þorláksson|first=Tómas Arnar|date=2025-09-12|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Fylgi flokksins hefur dalað mikið frá síðustu kosningum og í [[desember]] [[2025]] mældist flokkurinn utan þings í fyrsta sinn á kjörtímabilinu.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/22/fylgi_flokks_folksins_maelist_undir_5_prosent/|title=Fylgi Flokks fólksins mælist undir 5%|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> === (J) Sósíalistaflokkur Íslands === [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur Íslands]] bauð fram í annað sinn í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]]. Þá var [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] borgarfulltrúi kosin nýr leiðtogi flokksins. Þrátt fyrir gott gengi í könnunum náði flokkurinn ekki manni inn í kosningunum. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, það eru [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur Íslands]], [[Píratar]] og [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]], hefur verið rædd.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2024-12-02-margt-vitlausara-en-ad-vinstri-flokkarnir-ihugi-sameiningu-429940|title=„Margt vitlausara“ en að vinstri flokkarnir íhugi sameiningu - RÚV.is|last=Sigurþórsdóttir|first=Sunna Karen|date=2024-12-02|website=RÚV|access-date=2025-01-11}}</ref> Mikil innanflokksátök áttu sér stað í flokknum í upphafi árs [[2025]]. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson]], stofnandi, fyrrverandi leiðtogi og formaður framkvæmdastjórnar flokksins, sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi af forseta ungra Sósíalista.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252700265d/lysir-of-riki-og-and-legu-of-beldi-gunnars-smara|title=Lýsir of­ríki og and­legu of­beldi Gunnars Smára - Vísir|last=Pálsson|first=Magnús Jochum|date=2025-12-03|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}</ref> Í [[apríl]] [[2025]] sagði [[Sólveig Anna Jónsdóttir]], formaður [[Efling stéttarfélag|Eflingar]], sig úr flokknum vegna „yfirgengilega bilaðrar stemningar".<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/442134|title=Sólveig Anna segir sig úr Sósíalistaflokknum - RÚV.is|last=Markúsdóttir|first=Erla María|date=2025-04-23|website=RÚV|access-date=2025-05-26}}</ref> Þann [[25. maí]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson|Gunnar Smári]] kosinn úr stjórn flokksins og var [[Sæþór Benjamín Randalsson]] kosinn formaður framkvæmdastjórnar í hans stað.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252731030d/segir-sonnu-ekki-hafa-verid-hafnad|title=Segir Sönnu ekki hafa verið hafnað - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2025-05-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}</ref> Daginn eftir sagði [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]], leiðtogi flokksins, af sér sem leiðtogi, þrátt fyrir að hafa verið kosinn leiðtogi áfram af nýrri stjórn daginn áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/444716|title=Sanna hætt sem pólitískur leiðtogi Sósíalistaflokksins - RÚV.is|last=Sigurðsson|first=Grétar Þór|date=2025-05-26|website=RÚV|access-date=2025-05-26}}</ref> Í [[júní]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson|Gunnar Smári]] sakaður af nýrri stjórn um að hafa tæmt sjóði flokksins og að reka nýja stjórn úr húsnæði flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252744584d/sagdur-hafa-taemt-sjodi-flokksins-og-rekur-nyja-stjorn-ur-hus-naedinu|title=Sagður hafa tæmt sjóði flokksins og rekur nýja stjórn úr hús­næðinu - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-06-27|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> [[Sæþór Benjamín Randalsson|Sæþór Benjamín]] var gagnrýndur í [[desember]] [[2025]] fyrir að hafa sagt [[Xi Jinping]] æðsta leiðtoga [[Kína]] vera „besta leiðtoga jarðar" og fyrir að hafa varið [[Kim Jong-un]] einræðisherra [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] og [[Vladímír Pútín|Vladímír Putin]] forseta [[Rússland|Rússlands]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252818256d/sosial-istar-lita-til-hardstjornarrikja-sem-fyrir-mynda|title=Sósíal­istar líta til harðstjórnarríkja sem fyrir­mynda - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-12-29|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Hann hafði áður verið sakaður um kynferðisleg samskipti við 16 ára dreng á hinsegin stefnumótamiðlinum Grindr.<ref>{{Cite web|url=https://mannlif.is/greinar/einkalif-saethors/|title=Einkalíf Sæþórs|date=2025-05-29|website=mannlif.is|language=en|access-date=2025-12-29}}</ref> Í [[desember]] [[2025]] sagði [[Sanna Magdalena Mörtudóttir|Sanna Magdalena]] sig úr flokknum og stofnaði framboðið ''Vor til vinstri'' til að bjóða fram í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|borgarstjórnarkosningunum 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458088|title=Kristrún nýtur mests trausts en flestir vantreysta Guðmundi Inga - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-05|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref> === (M) Miðflokkurinn === [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] hefur setið í stjórnarandstöðu frá árinu [[2017]] og er [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] enn formaður. Í [[apríl]] [[2025]] vakti athygli þegar [[Snorri Másson]], þingmaður flokksins, gangrýndi kennslu um kynjafræði í skólum og kallaði hana pólitíska.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252710606d/-kynjafraedi-er-politisk-i-edli-sinu-|title=„Kynjafræði er pólitísk í eðli sínu“ - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-05-04|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Lítil ánægja meðal landsmanna reyndist með málþófi stjórnarandstöðunnar gegn breytinga á veiðigjöldum í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] og reyndist óánægja með stjórnarandstöðuna vera 65% samkvæmt könnunum.<ref name=":1" /> Í [[september]] [[2025]] vakti það athygli þegar að [[Snorri Másson]] lýsti yfir andstöðu yfir hinsegin fólki í [[Kastljós|Kastljósi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252769972d/sott-ad-snorra-vegna-fram-komu-hans-og-forn-eskju-legra-skodana|title=Sótt að Snorra vegna fram­komu hans og forn­eskju­legra skoðana - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Fjölmargir gagnrýndu Snorra þar á meðal [[Guðrún Karls Helgudóttir]] biskup Íslands, [[Hanna Katrín Friðriksson]] atvinnuvegaráðherra Viðreisnar, [[Dagur B. Eggertsson]] þingmaður Samfylkingarinnar og [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] oddviti [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] og fyrrum [[borgarstjóri Reykjavíkur]], sem að lagði fram tillögu um að Reykjavík myndi formlega harma orð Snorra í yfirlýsingu.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252770409d/-borgar-stjorn-stendur-med-trans-folki-og-hin-segin-sam-fe-laginu-ollu-|title=„Borgar­stjórn stendur með trans fólki og hin­segin sam­fé­laginu öllu“ - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252770262d/biskup-laetur-ruv-heyra-thad-vegna-um-raedunnar-i-gaer|title=Biskup lætur Rúv heyra það vegna um­ræðunnar í gær - Vísir|last=Sæberg|first=Árni|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> [[Snorri Másson|Snorri]] var síðan kjörinn varaformaður flokksins í [[október]] [[2025]] í varaformannsslag við þingkonuna [[Ingibjörg Davíðsdóttir|Ingibjörgu Davíðsdóttur]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/455934|title=Snorri Másson er nýr varaformaður Miðflokksins - RÚV.is|last=Andrésdóttir|first=Iðunn|date=2025-10-12|website=RÚV|access-date=2025-10-18}}</ref> Fylgi flokksins aukst verulega í lok árs [[2025]] og lýsti [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundur Davíð]] stefnu flokksins að fá „gamla góða Ísland, bara betra" í viðtali í [[desember]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252822256d/-gamla-goda-is-land-bara-betra-|title=„Gamla góða Ís­land, bara betra“ - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-12-28|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> === (P) Píratar === [[Píratar]] duttu út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]]. Óljóst er því hvort flokkurinn bjóði aftur fram. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, þ.e. [[Píratar|Pírata]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], hefur verið rædd.<ref name=":0" /> Á aðalfundi flokksins í [[september]] [[2025]] var samþykkt að flokkurinn skyldi taka upp embætti formanns og varaformanns. Annar aðalfundur verður haldinn seinna um haustið til að kjósa í embættin.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252778092d/piratar-taka-upp-for-mannsem-baetti|title=Píratar taka upp for­mannsem­bætti - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-09-20|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-21}}</ref> Í lok [[nóvember]] [[2025]] var kynsegin varaborgarfulltrúinn [[Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns]] kjörið sem fyrsti formaður flokksins, í formannsslag við borgarfulltrúann [[Alexandra Briem|Alexöndru Briem]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/460133|title=Oktavía er fyrsti formaður Pírata - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-29|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref> Áður hafði oddviti flokksins í [[Reykjavík]], [[Dóra Björt Guðjónsdóttir]] lýst yfir framboði en dró það til baka tveimur vikum fyrir formannskosningarnar vegna óeiningar innan flokksins um hugmyndir hennar, og gekk svo til liðs við [[Samfylkingin|Samfylkinguna]] í [[desember]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252802211d/dora-bjort-haett-vid-formannsframbodid|title=Dóra Björt hætt við formannsframboðið - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-12-11|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/461707|title=Dóra Björt fer úr Pírötum í Samfylkinguna - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-12-16|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref> === (S) Samfylkingin === [[Samfylkingin]] hlaut stórsigur í [[Alþingiskosningar 2024|kosningunum 2024]] og hlaut flest atkvæði allra flokka. Eftir kosningar myndaði flokkurinn ríkisstjórn með [[Flokkur fólksins|Flokki fólksins]] og [[Viðreisn]], þar sem [[Kristrún Frostadóttir]], formaður [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]], tók við embætti [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]]. Fylgi flokksins hafði eykst mikið og í [[febrúar]] [[2025]] áskotnaðist flokknum borgarstjórastóllinn þegar [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] gekk í embættið. Flokkur bætti á sig um tólf til fimmtán prósentum í könnunum frá síðustu kosningunum um sumarið [[2025]] eftir umdeilt málþóf stjórnarandstöðunnar um breytingar um veiðigjöld.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/07/01/fylgi_samfylkingar_ekki_verid_meira_i_16_ar/|title=Fylgi Samfylkingar ekki verið meira í 16 ár|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Fylgi flokksins mældist áfram hátt um haustið [[2025]] og traust til [[Kristrún Frostadóttir|Kristrúnar]] í embætti [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]] mældist 60% í könnun í [[nóvember]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458088|title=Kristrún nýtur mests trausts en flestir vantreysta Guðmundi Inga - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-05|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref> [[Kristrún Frostadóttir|Kristrún]] hlaut gagnrýni í [[febrúar]] [[2026]] vegna vaxandi verðbólgu, eftir að [[Ásgeir Jónsson]] seðlabankastjóri hafði sagst ekki hika við það að hækka vexti.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2026/02/05/kristrun_grautful_en_aetlar_ekki_ad_breyta_um_kurs/|title=Kristrún grautfúl en ætlar ekki að breyta um kúrs|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref> === (V) Vinstri hreyfingin – grænt framboð === [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]] duttu út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]] eftir sjö ára setu í ríkisstjórn. [[Svandís Svavarsdóttir]] er enn formaður flokksins. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, það eru [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] og [[Píratar]], hefur verið rædd.<ref name=":0" /> Í [[maí]] [[2025]] lýsti [[Svandís Svavarsdóttir|Svandís]] því yfir að flokkurinn myndi starfa áfram og að hann byði fram í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|sveitarstjórnarkosningunum 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252731091d/-vid-erum-klar-i-batana-og-med-sterka-inn-vidi-|title=„Við erum klár í bátana og með sterka inn­viði“ - Vísir|last=Pálsson|first=Magnús Jochum|date=2025-05-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}</ref> [[Svandís Svavarsdóttir|Svandís]] tilkynnti í [[desember]] [[2025]] að hún myndi ekki sækjast eftir endurkjöri sem formaður flokksins á næsta landsfundi flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/12/svandis_gefur_ekki_aftur_kost_a_ser/|title=Svandís Svavarsdóttir gefur ekki aftur kost á sér|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Þá hafði frammistaða [[Stefán Pálsson|Stefáns Pálssonar]] varaborgarfulltrúa flokksins í ''[[Silfur Egils|Silfrinu]]'' vakt mikla athygli og var talað um hann sem mögulegan arftaka flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252817029d/studnings-yfir-lysing-ossurar-eins-og-koss-daudans|title=Stuðnings­yfir­lýsing Össurar eins og koss dauðans - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-12-13|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Nýr formaður flokksins verður kjörinn á landsfundi í upphaf [[Mars (mánuður)|mars]] [[2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262844515d/i-hugar-al-var-lega-for-manns-fram-bod-hja-vinstri-graenum|title=Í­hugar al­var­lega for­manns­fram­boð hjá Vinstri grænum - Vísir|last=Erlingsdóttir|first=Margrét Helga|date=2026-02-17|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref> Fylgi flokksins hefur aðeins eykst frá síðustu kosningum. == Skoðanakannanir == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! style="width:150px;" rowspan="2"| Fyrirtæki ! style="width:135px;" rowspan="2"| Síðasti dagur framkvæmda ! style="width:35px;" rowspan="2"| Úrtak ! style="width:30px;" rowspan="2"| Svarhlutfall ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Samfylkingin|S]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sjálfstæðisflokkurinn|D]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Viðreisn|C]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Flokkur fólksins|F]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Miðflokkurinn (Ísland)|M]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Framsóknarflokkurinn|B]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|J]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Píratar|P]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]] ! style="width:30px;" rowspan="2"| Aðrir ! style="width:30px;" rowspan="2"| Forskot |- ! style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Viðreisn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Flokkur fólksins}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Miðflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Píratar}};"| ! style="background:{{flokkslitur|VG}};"| |- |[https://www.gallup.is/frettir/midflokkur-i-sokn/ Gallup] |1. nóvember 2026 |12.906 |38,5 |style="background:#F6CDCF;"|'''29,2''' |24,9 |10,0 |3,9 |17,2 |6,1 |2,8 |2,2 |3,5 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,3 |- |[https://www.visir.is/g/20262952620d/sjalfstaedisflokkur-tapar-fylgi-a-medan-fylgi-hinna-haggast-ekki Maskína] |7. október 2026 |1.791 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''28,6''' |21,9 |11,4 |4,6 |13,4 |7,9 |4,1 |3,3 |4,8 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 6,7 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-09-29-forskot-samfylkingarinnar-a-sjalfstaedisflokkinn-eykst-488371 Gallup] |28. september 2026 |10.485 |38,6 |style="background:#F6CDCF;"|'''30,8''' |24,7 |10,6 |4,0 |15,0 |5,9 |2,4 |2,7 |3,7 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 6,1 |- |[https://www.visir.is/g/20262938275d/fylgi-haggast-varla-eftir-at-kvaeda-greidslu Maskína] |14. september 2026 |4.544 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''27,5''' |25,0 |11,9 |4,3 |13,0 |7,5 |3,0 |3,3 |4,5 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,5 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-09-01-samfylkingin-staekkar-en-vidreisn-minnkar-485813 Gallup] |31. ágúst 2026 |13.836 |40,2 |style="background:#F6CDCF;"|'''29,6''' |26,8 |9,7 |4,8 |15,6 |5,5 |2,4 |1,9 |3,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,8 |- ! !29. ágúst 2026 ! colspan="13" |[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla um að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið]] fer fram og er tillögunni naumlega hafnað. |- |[https://www.visir.is/g/20262923931d/sam-fylkingin-aftur-staerst-en-rikis-stjornin-stendur-i-stad Maskína] |11. ágúst 2026 |3.172 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''26,2''' |25,1 |11,5 |5,2 |12,7 |7,8 |3,9 |3,5 |4,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,1 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-04-samfylkingin-eykur-forskotid-litillega-482958 Gallup] |3. ágúst 2026 |13.167 |37,2 |style="background:#F6CDCF;"|'''27,9''' |25,4 |11,4 |5,2 |14,6 |5,8 |3,2 |2,2 |3,9 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,5 |- |[https://www.visir.is/g/20262912056d/sjalfstaedisflokkur-maelist-staerstur-i-fyrsta-sinn-fra-kosningum Maskína] |8. júlí 2026 |963 |– |24,4 |style="background:#C6ECFB;"|'''25,0''' |12,7 |5,9 |13,4 |6,6 |4,0 |3,1 |4,9 |– | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 0,6 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-07-01-bilid-minnkar-milli-samfylkingarinnar-og-sjalfstaedisflokksins-480049 Gallup] |30. júní 2026 |12.102 |38,5 |style="background:#F6CDCF;"|'''26,2''' |24,9 |11,4 |4,6 |15,1 |5,3 |4,3 |3,0 |5,0 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,3 |- |[https://www.visir.is/g/20262901108d/sjalf-staedis-flokkur-a-flugi-og-rikis-stjornin-aldrei-maelst-med-minna-fylgi Maskína] |11. júní 2026 |1.700 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''25,2''' |22,7 |12,4 |4,1 |14,2 |8,5 |3,9 |3,5 |5,4 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,5 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-01-flokkur-folksins-maelist-utan-things-476896 Gallup] |31. maí 2026 |12.979 |40,8 |style="background:#F6CDCF;"|'''28,4''' |23,5 |10,6 |4,0 |17,6 |6,7 |2,6 |1,9 |4,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,9 |- ! !16. maí 2026 ! colspan="13" |[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitastjórnarkosningar]] fara fram þar sem að [[Sjálfstæðisflokkurinn]] vann sigur og myndaði meirihluta í 27 sveitarfélögum. |- |[https://www.visir.is/g/20262886714d/sjalfstaedisflokkurinn-enn-a-flugi Maskína] |12. maí 2026 |2.810 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''25,3''' |19,8 |14,4 |4,7 |15,0 |7,8 |3,7 |4,1 |5,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 5,5 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-01-rikisstjornarmeirihlutinn-fallinn-og-vg-naer-inn-manni-474089 Gallup] |29. apríl 2026 |10.484 |40,4 |style="background:#F6CDCF;"|'''28,5''' |21,4 |10,6 |5,2 |18,9 |5,4 |2,3 |2,1 |5,1 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 7,1 |- |[https://www.visir.is/g/20262871996d/samfylking-og-sjalfstaedisflokkur-haekka-flugid Maskína] |16. apríl 2026 |1.786 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''27,7''' |18,1 |12,8 |5,8 |16,4 |7,2 |3,0 |4,7 |4,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,6 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-02-framsokn-maelist-ekki-med-mann-a-thingi-471619 Gallup] |31. mars 2026 |10.746 |42,3 |style="background:#F6CDCF;"|'''30,0''' |19,5 |10,0 |5,8 |20,6 |4,7 |1,9 |2,8 |4,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,4 |- |[https://www.visir.is/g/20262859852d/fylgi-samfylkingar-ekki-verid-minna-i-eitt-ar Maskína] |19. mars 2026 |2.617 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''25,5''' |16,1 |14,0 |5,8 |18,4 |7,1 |3,5 |5,0 |4,4 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 7,1 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-03-studningur-vid-rikisstjornina-minnkar-468519 Gallup] |1. mars 2026 |9.958 |44,3 |style="background:#F6CDCF;"|'''28,5''' |18,1 |10,9 |5,8 |20,3 |6,6 |2,5 |2,7 |4,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 8,2 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-25-piratar-naedu-a-thing-en-flokkur-folksins-dytti-ut-467932 Maskína] |24. febrúar 2026 |1.993 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''27,2''' |16,2 |13,4 |4,8 |19,0 |7,0 |3,1 |5,2 |4,1 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 8,2 |- |[https://www.visir.is/g/20262848925d/tvofalt-fleiri-karlar-en-konur-kjosa-midflokkinn Prósent] |16. febrúar 2026 |3.900 |50 |style="background:#F6CDCF;"|'''30,1''' |13,7 |13,5 |7,7 |19,6 |5,9 |2,4 |3,6 |3,3 |0,2 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 10.5 |- ! !15. febrúar 2026 ! colspan="13" |[[Lilja Alfreðsdóttir]] tekur við sem formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] af [[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurði Inga Jóhannssyni]]. |- |[https://www.visir.is/g/20262838042d/litlar-breytingar-a-fylgi-flokkanna Gallup] |1. febrúar 2026 |9.713 |43,6 |style="background:#F6CDCF;"|'''31,2''' |17,1 |11,3 |5,3 |20,8 |5,4 |1,9 |3,4 |3,1 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 10,4 |- |[https://www.visir.is/g/20262832055d/midflokkurinn-nalgast-samfylkingu Maskína] |13. janúar 2026 |886 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''27,0''' |13,5 |14,1 |4,3 |22,2 |7,1 |4,1 |4,1 |3,7 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,8 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-29-midflokkurinn-nalgast-22-fylgi-og-vidreisn-tapar-mestu-462495 Gallup] |28. desember 2025 |9.091 |43,4 |style="background:#F6CDCF;"|'''30,9''' |16,8 |10,9 |5,5 |21,7 |5,2 |1,6 |3,4 |3,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,2 |- |[https://www.visir.is/g/20252820991d/ny-konnun-maskinu-vaeri-alveg-ny-stada-i-islenskum-stjornmalum- Maskína] |17. desember 2025 |1.892 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''28,9''' |15,1 |13,3 |4,8 |19,2 |6,6 |3,1 |4,7 |4,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,7 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-01-midflokkurinn-med-naerri-20-prosenta-fylgi-460314 Gallup] |30. nóvember 2025 |10.332 |41,8 |style="background:#F6CDCF;"|'''31,1''' |16,5 |12,8 |5,2 |19,5 |5,6 |2,3 |3,3 |3,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 11,6 |- |[https://www.visir.is/g/20252806182d/midflokkur-skakar-sjalfstaedisflokknum-stormerkileg-nidur-stada- Maskína] |18. nóvember 2025 |1.742 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''29,1''' |15,3 |13,5 |5,6 |17,3 |6,6 |2,8 |4,9 |4,8 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 11,8 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-11-03-midflokkurinn-nartar-i-haela-sjalfstaedisflokks-457964 Gallup] |2. nóvember 2025 |11.225 |46,5 |style="background:#F6CDCF;"|'''31,9''' |17,6 |13,5 |5,9 |16,3 |5,5 |2,3 |3,9 |2,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 14,3 |- |[https://www.visir.is/g/20252792336d/mid-flokkurinn-rykur-upp Maskína] |15. október 2025 |1.765 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''29,4''' |15,9 |16,1 |6,3 |13,8 |6,5 |3,0 |4,9 |4,0 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,3 |- |[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/10/10/flestir_myndu_kjosa_samfylkinguna/ Prósent] |30. september 2025 |2.000 |50 |style="background:#F6CDCF;"|'''32,0''' |18,3 |14,4 |7,6 |9,9 |7,1 |2,7 |5,2 |2,1 |0,7<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,7 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-10-01-framsokn-baetir-vid-sig-454987 Gallup] |30. september 2025 |10.887 |43,1 |style="background:#F6CDCF;"|'''34,0''' |19,5 |12,6 |6,9 |11,8 |5,8 |2,1 |2,9 |3,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 14,5 |- |[https://www.visir.is/g/20252779350d/fagnar-thvi-ad-sja-pirata-maelast-a-thingi-og-uti-lokar-ekki-formannsframbod Maskína] |23. september 2025 |– |– |style="background:#F6CDCF;"|'''31,9''' |18,6 |14,3 |6,3 |9,1 |6,3 |3,5 |5,8 |4,1 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,3 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-09-01-fylgi-framsoknarflokksins-naer-enn-nyjum-laegdum-452352 Gallup] |31. ágúst 2025 |10.055 |44,5 |style="background:#F6CDCF;"|'''34,6''' |19,7 |12,9 |7,4 |10,7 |4,5 |1,9 |3,5 |3,7 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 14,9 |- |[https://www.visir.is/g/20252764933d/gjor-o-likt-gengi-fra-kosningum Maskína] |21. ágúst 2025 |– |– |style="background:#F6CDCF;"|'''31,6''' |18,6 |16,1 |6,3 |9,6 |6,3 |2,6 |4,5 |4,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,0 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-08-01-samfylkingin-baetir-enn-vid-sig-og-hefur-ekki-maelst-staerri-450049 Gallup] |31. júlí 2025 | 11.541 | 43,6 |style="background:#F6CDCF;"|'''34,7''' |18,7 |14,6 |6,7 |10,5 |4,9 |2,4 |3,5 |3,4 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 16,0 |- |[https://www.visir.is/g/20252754650d/stada-sjalfstaedisflokksins-versnar-eftir-thinglok Maskína] |23. júlí 2025 | 1.855 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''31,2''' |18,0 |16,2 |6,6 |9,9 |6,8 |2,9 |5,0 |3,4 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,2 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-07-01-samfylkingin-ekki-maelst-med-meira-fylgi-sidan-2009-447411 Gallup] |30. júní 2025 |– |– |style="background:#F6CDCF;"|'''31,8''' |20,6 |13,7 |6,5 |10,7 |5,6 |3,3 |4,1 |3,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 11,2 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-06-26-samfylkingin-baetir-enn-vid-sig-milli-manada-447033 Maskína] |26. júní 2025 |876 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''28,1''' |17,3 |15,3 |6,6 |13,0 |7,0 |4,4 |4,6 |3,7 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 10,8 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-06-02-samfylkingin-yfir-30-en-framsokn-aldrei-minni-445196 Gallup] |1. júní 2025 |11.521 |44,9 |style="background:#F6CDCF;"|'''30,7''' |21,7 |14,4 |7,5 |9,1 |5,5 |3,5 |3,3 |3,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,0 |- |[https://www.visir.is/g/20252730107d/litil-hreyfing-a-fylgi-stjorn-mala-flokkanna Maskína] |22. maí 2025 |1.962 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''27,4''' |18,9 |16,8 |7,2 |9,7 |6,8 |5,0 |4,6 |3,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 8,5 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-05-03-samfylkingin-a-flugi-maelist-med-29-442774 Gallup] |30. apríl 2025 |10.005 |46,7 |style="background:#F6CDCF;"|'''29,4''' |22,3 |13,9 |7,4 |8,9 |6,1 |4,7 |3,2 |3,3 |0,7<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 7,1 |- |[https://maskina.is/fylgi-flokka-a-althingi/ Maskína] |22. apríl 2025 |1.453 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''26,2''' |20,9 |15,8 |7,9 |10,3 |7,2 |4,9 |3,9 |2,9 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 5,3 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-04-01-samfylkingin-baetir-vid-sig-og-maelist-staerst-i-ollum-kjordaemum-440481 Gallup] |31. mars 2025 |10.324 |47,5 |style="background:#F6CDCF;"|'''27,0''' |22,4 |14,6 |7,7 |9,3 |5,7 |5,4 |4,0 |3,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,6 |- |[https://www.visir.is/g/20252706568d/sjalf-staedis-flokkur-skakar-sam-fylkingu Maskína] |19. mars 2025 |1.899 |– |23,3 | style="background:#C6ECFB;"| '''24,3''' |14,8 |8,5 |10,9 |6,8 |4,9 |3,1 |3,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 1,0 |- ! !2. mars 2025 ! colspan="13" |[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] tekur við sem formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] af [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarna Benediktssyni]]. |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-03-03-samfylkingin-tekur-stokk-i-nyjum-thjodarpulsi-437990 Gallup] |2. mars 2025 |9.652 |47,2 | style="background:#F6CDCF;"| '''26,0''' |21,5 |14,1 |8,3 |10,1 |6,3 |6,2 |3,6 |3,1 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,5 |- |[https://www.visir.is/g/20252694075d/flokkur-folksins-a-nidurleid Maskína] |26. febrúar 2025 |– |– | style="background:#F6CDCF;"| '''21,9''' |21,4 |14,9 |9,1 |11,5 |7,3 |5,5 |3,2 |2,8 |2,5<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,4% - [[Ábyrg framtíð]] með 1,1%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,5 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-02-03-naerri-sjo-af-hverjum-tiu-stydja-rikisstjornina-434962 Gallup] |2. febrúar 2025 |10.908 |48,6 | style="background:#F6CDCF;"| '''21,7''' |20,5 |16,2 |10,6 |12,7 |6,7 |5,2 |3,5 |2,2 |0,8<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,1%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,2 |- |[https://www.visir.is/g/20252681625d/sjalfstaedisflokkur-baetir-mest-vid-sig-i-nyrri-konnun Maskína] |14. janúar 2025 |966 |– | style="background:#F6CDCF;"| '''22,2''' |19,3 |14,0 |12,9 |11,6 |7,2 |4,1 |3,6 |3,1 |1,9<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,4% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,5%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,9 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-01-02-litlar-breytingar-a-fylgi-eftir-kosningar-432130 Gallup] |1. janúar 2025 |3.460 |50,1 | style="background:#F6CDCF;"| '''21,4''' |20,1 |13,8 |13,1 |12,4 |6,3 |6,0 |3,1 |2,1 |1,6<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,6% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,3 |- |[https://www.visir.is/g/20242669675d/flokkur-folksins-dalar-eftir-kosningar Maskína] |19. desember 2024 |2.803 |– | style="background:#F6CDCF;"| '''23,1''' |16,3 |16,5 |10,6 |9,0 |8,4 |6,0 |5,2 |3,8 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 6,6 |- style="background:#E9E9E9;" |[[Alþingiskosningar 2024]] |30. nóv 2024 |– |– | style="background:#F6CDCF;"| '''20,8''' |19,4 |15,8 |13,8 |12,1 |7,8 |4,0 |3,0 |2,3 |1,0<ref name=":7">[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,0% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,4 |} {{röð|listi=[[Alþingiskosningar]]|fyrir=[[Alþingiskosningar 2024]]|eftir=''Alþingiskosningar 2032''}} == Tilvísanir == [[Flokkur:2028]] [[Flokkur:Alþingiskosningar]] tg0z4d9nbay0rzvjay4z8fiqctv2w0y 0 184534 1985165 1975529 2026-11-05T06:55:43Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985165 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213225054/https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|archive-date=2025-02-13|url-status=dead}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|Nútímabúskapur í Vatnahverfi.]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] voru félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. Þar var [[dómkirkja]] og erlendir kaupmenn komu þar við þegar þeir heimsóttu Grænland. Leifar eldri kirkna við bæina undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til þess að stórbændur hafi haft mikil völd og reist kirkjur á búum sínum. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir eða litlir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin, en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. [[Ívar Bárðarson]] nefnir í Grænlandslýsingu sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrímsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans, og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem norski rithöfundurinn [[Helge Ingstad]] taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''[[Einars þáttur Sokkasonar|Einars þætti Sokkasonar]]''.<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248|url=https://archive.org/details/landunderpolesta0000ings}}</ref><ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref> Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|Rústir af kirkjunni undir Höfða.]] Byggðin við Austurfjörð var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða, sem voru um 15 km frá í norðvestur. Þar var einnig lítil kirkja, kölluð „kirkjan undir Höfða“. Klumpur af brenndum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og hentugir til búskapar með fjölda húsdýra: nautgripi, sauðfé, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýndi að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt í hlíðum og á undirlendi við firðina eða innar í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inni í landi af 20% kjarr- og skóglendistegundum: [[ilmbjörk]], [[fjalldrapi|fjalldrapa]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðitegundum]]. Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minnkaði hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mikið, en jókst frá grasi. Eins mátti sjá að stór svæði höfðu brunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{cite journal|author1=Ledger, P. M.|author2=Edwards, K. J.|author3=Schofield, J. E.|year=2014|title=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change|journal=Journal of the North Atlantic|year=2014|volume=Special Volume 6|pages=29-46|doi=10.3721/037.002.sp605}}</ref> ==Brottflutningur== [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband væri við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{cite journal|title=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2012-03-06_109_10/page/3658|author1=Andrew J. Dugmore|author2=Thomas H. McGovern|author3=Orri Vesteinsson|author4=Jette Arneborg|author5=Richard Streeter|author6=Christian Keller|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2012|volume=109|number=10|pages=3658-3663|doi=10.1073/pnas.1115292109}}</ref> Haft er eftir Jette Arneborg, Grænlandssérfræðingi á [[Þjóðminjasafn Danmerkur|Danska þjóðminjasafninu]] í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=Aarhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] 7pynvy75c0rtqht3lfvmwj27gtwzh2t 0 185261 1985159 1977421 2026-11-05T05:06:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985159 wikitext text/x-wiki {{Söngvakeppni | ár = 1964 | mynd = ESC_1964_logo.png | mynd_stærð = 300px | úrslit = 21. mars 1964 | vettvangur = Tivolis Koncertsal Kaupmannahöfn í Danmörku | kynnar = Lotte Wæver | framkvæmdastjóri = Poul Leth Sørensen | sjónvarpsstöð = Danmarks Radio (DR) | vefsíða = eurovision.tv/event/copenhagen-1964 | þátttakendur = 16 | frumraun = {{Esc|Portúgal}} | löndum sem ekki taka þátt = {{Esc|Svíþjóð}} | kort = ESC 1964 Map.svg | kosningakerfi = Tíu dómarar frá hverju landi gefa þremur uppáhalds lögunum sínum stig (5, 3 og 1) | sigurvegari = {{Esc|Ítalía}} "Non ho l'età" | síðasta_ár = 1963 | næsta_ár = 1965 }} '''Söngvakeppni evrópskra sjónavarpsstöðva 1964''' var haldin í [[Kaupmannahöfn]] í [[Danmörk|Danmörku]] eftir sigur landsins í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1963|keppninni 1963]] með lagið "[[Dansevise]]" eftir [[Grethe og Jørgen Ingmann]]. Keppnin var skipulögð af [[Samband evrópskra sjónvarpsstöðva|Sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU)]] og [[DR|Danmarks Radio (DR)]]. Keppnin var haldin í Tivolis Koncertsal þann 21. mars 1964. Kynnir keppninnar var [[Lotte Wæver]]. Sextán lönd tóku þátt í keppninni. [[Portúgal]] þreytti frumraun sína þetta ár en [[Svíþjóð]] ákvað að taka ekki þátt. Sigurvegari kepnninnar var [[Ítalía]] með lagið "[[Non ho l'età]]", flutt af [[Gigliola Cinquetti]] og höfundar lags og texta voru [[Nicola Salerno]] og [[Mario Panzeri]]. Með sigrinum var Gigliola Cinquetti yngsti sigurvegari keppninnar fram að þessu. Met sem ekki var slegið fyrr en í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1986|keppninni 1986]].<ref>O'Connor, John Kennedy. The Eurovision Song Contest - The Official Celebration. Carlton Books, 2015. {{ISBN|978-1-78097-638-9}}. Bls. 32-33</ref> Framlagið hafði jafnfram eitt mest forskot sem sést hafði í keppninni fram að þessu. Það fékk næstum þrefalt fleiri stig en lagið sem hafnaði í öðru sæti. Keppnin þetta ár er önnur af tveimur sem ekki eru til upptökur af. Hin keppnin er [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1956|keppnin 1956]]. == Staðsetning == Vettvangur keppninnar var Tivolis Koncertsal (Tónleikasalur Tívolísins) í [[Kaupmannahöfn]], höfuðborg [[Danmörk|Danmerkur]]. Tónleikasalurinn er staðsettur í [[Tívolíið í Kaupmannahöfn|Tívolíinu í Kaupmannahöfn]]. [[Skemmtigarður|Skemmtigarðurinn]], sem heitir eftir [[Jardin de Tivoli]] í París, opnaði 15. ágúst 1843 og er næst elsti skemmtigarður í heimi, á eftir [[Dyrehavsbakken]] í [[Klampenborg]].<ref name="copenhagenet1">[https://www.copenhagenet.dk/cph-map/cph-tivoli.asp Tivoli – Tivoli Gardens Copenhagen – Copenhagen Portal – Tourist Guide]. Copenhagenet.dk. Sótt 15. ágúst 2011.</ref> Á keppninni voru 800 áhorfendur.<ref name=":0">{{Cite news |last=Brincourt |first=André |date=23 March 1964 |title=La Télévision par Andŕe Brincourt: Le Grand Prix Eurovision de la chanson à Gigliola Cinquetti (Italie) |trans-title=Television by Andŕe Brancourt: The Eurovision Song Contest to Gigliola Cinquetti (Italy) |language=fr |page=21 |work=[[Le Figaro]] |location=[[Paris]], France |issn=0182-5852}}</ref> == Þátttökuþjóðir == [[Svíþjóð]] tók ekki þátt í keppninni að þessu sinni vegna [[Verkfall|verkfalls]]. [[SVT|Sænska ríkissjónvarpið]] sýndi þó keppnina að lokum.<ref name="Melfest">{{cite book |last1=Thorsson |first1=Leif |last2=Verhage |first2=Martin |title=Melodifestivalen genom tiderna : de svenska uttagningarna och internationella finalerna |trans-title=Melodifestivalen through the ages: the Swedish selections and international final |date=2006 |publisher=Premium Publishing |location=Stockholm |isbn=91-89136-29-2 |language=sv |pages=48–49}}</ref> [[Portúgal]] tók þátt í fyrsta sinn og varð fyrsta þjóðin til að fá engin stig í keppninni í frumraun sinni. [[Þýskaland]], [[Sviss]] og [[Júgóslavía]] fengu sömuleiðis engin stig í fyrsta sinn. [[Holland]] var fyrsta landið til að senda keppanda sem ekki var af evrópskum uppruna, [[Anneke Grönloh]] en hún var af indóneskískum uppruna.<ref name=ESC1964/> [[Spánn]] ákvað að senda ítalsk-úrúgvæska tríóið [[Los TNT]], sem urðu þar með fyrsta framlag lands í keppninni sem hafði þrjá eða fleiri keppendur. Aðeins einn keppandi hafði keppt áður fyrir sama land í þessari keppni: [[Anita Traversi]] hafði keppt fyrir [[Sviss]] árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1960|1960]] og einnig hafði hún verið í bakröddum í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1956|keppninni 1956]], einnig fyrir Sviss. {| class="wikitable" |+Keppendur í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1964<ref>{{cite web |title=Copenhagen 1964 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/copenhagen-1964/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012035338/https://eurovision.tv/event/copenhagen-1964/participants |archive-date=12 October 2022 |access-date=15 June 2023 |publisher=European Broadcasting Union}}</ref><ref>{{cite book |last1=Roxburgh |first1=Gordon |title=Songs for Europe: The United Kingdom at the Eurovision Song Contest |date=2012 |publisher=[[Telos Publishing]] |location=Prestatyn |isbn=978-1-84583-065-6 |pages=348–358 |series=Volume One: The 1950s and 1960s}}</ref> !Land !Sjónvarpsstöð !Flytjendur !Lag !Tungumál !Lagahöfundar !Hljómsveitarstjóri |- |{{Esc|Austurríki}} |[[ORF]] |[[Udo Jürgens]] |"Warum nur, warum?" |[[Þýska]] |Udo Jürgens |Johannes Fehring |- |{{Esc|Belgía}} |RTB |[[Robert Cogoi]] |"Près de ma rivière" |[[Franska]] |Robert Cogoi |Henri Segers |- |{{Esc|Bretland}} |[[BBC]] |[[Matt Monro]] |"I Love the Little Things" |[[Enska]] |Tony Hatch |Harry Rabinowitz |- |{{Esc|Danmörk}} |[[DR]] |[[Bjørn Tidmand]] |"Sangen om dig" |[[Danska]] |Mogens Dam, Aksel V. Rasmussen |Kai Mortensen |- |{{Esc|Finnland}} |YLE |[[Lasse Mårtenson]] |"Laiskotellen" |[[Finnska]] |Lasse Mårtenson, Sauvo Puhtila |George de Godzinsky |- |{{Esc|Frakkland}} |RTF |[[Rachel]] |"Le Chant de Mallory" |[[Franska]] |Pierre Cour, André Popp |Franck Pourcel |- |{{Esc|Þýskaland}} |HR |[[Nora Nova]] |"Man gewöhnt sich so schnell an das Schöne" |[[Þýska]] |Rudi von der Dovenmühle, Nils Nobach |Willy Berking |- |{{Esc|Ítalía}} |RAI |[[Gigliola Cinquetti]] |"Non ho l'età" |[[Ítalska]] |Mario Panzeri, Nicola Salerno |Gianfranco Monaldi |- |{{Esc|Júgóslavía}} |JRT |[[Sabahudin Kurt]] |"Život je sklopio krug" <small>(Живот је склопио круг)</small> |[[Serbókróatíska|Serbó-króatíska]] |Srđan Matijević, Stevan Raičković |Radivoje Spasić |- |{{Esc|Lúxemborg}} |CLT |[[Hugues Aufray]] |"Dès que le printemps revient" |[[Franska]] |Hugues Aufray, Jacques Plante |Jacques Denjean |- |{{Esc|Mónakó}} |TMC |[[Romuald]] |"Où sont-elles passées" |[[Franska]] |Pierre Barouh, Francis Lai |Michel Colombier |- |{{Esc|Holland}} |NTS |[[Anneke Grönloh]] |"Jij bent mijn leven" |[[Hollenska]] |Ted Powder, René de Vos |Dolf van der Linden |- |{{Esc|Noregur}} |[[NRK]] |[[Arne Bendiksen]] |"Spiral" |[[Norska]] |Egil Hagen, Sigurd Jansen |Karsten Andersen |- |{{Esc|Portúgal}} |RTP |[[António Calvário]] |"Oração" |[[Portúgalska]] |Rogério Braçinha, João Nobre, Francisco Nicholson |Kai Mortensen |- |{{Esc|Spánn}} |TVE |[[Los TNT]] |"Caracola" |[[Spænska]] |Fina de Calderón |Rafael Ibarbia |- |{{Esc|Sviss}} |SRG SSR |[[Anita Traversi]] |"I miei pensieri" |[[Ítalska]] |Sanzio Chiesa, Giovanni Pelli |Fernando |} == Yfirlit keppninnar == Keppnin var haldin þann 21. mars 1964 og hófst klukkan 22:00 að staðartíma.<ref>{{Cite news |date=20 March 1964 |title=Rachel notre chance |trans-title=Rachel is our chance |page=18 |work=[[Le Figaro]] |location=[[Paris]], France |issn=0182-5852}}</ref> Eftir flutning svissneska framlagsins tróð maður sér upp á svið með borða í hönd sem á stóð "Sniðgöngum Franco & Salazar". Á meðan þessu stóð fengu sjónvarpsáhorfendur að sjá stigatöfluna þar til maðurinn hafði verið fjarlægður af sviðinu og keppnin gat haldið áfram.<ref>{{cite book |last=Tragaki |first=Dafni |date=2002 |title=Empire of Song: Europe and Nation in the Eurovision Song Contest |url=https://books.google.com/books?id=NiHHjmEZcGEC&q=boycott+Franco+and+salazar&pg=PA224 |publisher=Rowman & Littlefield|page=224|isbn=9780810888173 }}</ref><ref>{{cite news |title=Incident in Tivoli |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010836670:mpeg21:p006 |access-date=13 December 2024 |work=[[Het Parool]] |date=23 March 1964 |language=nl |location=[[Amsterdam]], Netherlands |page=6 |via=[[Delpher]]}}</ref> Atriðið í hléinu var balletsýning þar sem Solveig Østergaard, Niels Kehlet, Inge Olafsen og Mette Hønningen frá Konunglega danska balletnum. Dansinn samdi Niels Bjørn Larsen og dansað var við tónverkin "Columbine porka mazurka" og "Champagne Galop" eftir Hans Christian Lumbye. Áhorfendur fögnuð ákaft og í dágóða stund eftir flutning Gigliolu Cinquetti, en hún vann síðan með mesta forskot sem sést hafði í keppninni. Hún fékk næstum þrefalt fleiri stig heldur en lagið í öðru sæti og ólíklegt þykir að met hennar verði nokkurn tímann slegið með núverandi reglum, sem hafa verið í gildi síðan 1974. {| class="wikitable sortable" |+Úrslit söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1964 !Röð !Land !Flytjendur !Lag !Stig !Sæti |- |1 |{{Esc|Lúxemborg}} |Hugues Aufray |"Dès que lel printemps revient" |14 |4 |- |2 |{{Esc|Holland}} |Anneke Grönlog |"Jij bent mijn leven" |2 |10 |- |3 |{{Esc|Noregur}} |Arne Bendiksen |"Spiral" |6 |8 |- |4 |{{Esc|Danmörk}} |Bjørn Tidmand |"Sangen om dig" |4 |9 |- |5 |{{Esc|Finnland}} |Lasse Mårtenson |"Laiskotellen" |9 |7 |- |6 |{{Esc|Austurríki}} |Udo Jürgens |"Warum nur, warum?" |11 |6 |- |7 |{{Esc|Frakkland}} |Rachel |"Le Chant de Mallory" |14 |4 |- |8 |{{Esc|Bretland}} |Matt Monro |"I Love the Little Things" |17 |2 |- |9 |{{Esc|Þýskaland}} |Nora Nova |"Man gewöhnt sich so schnell an das Schöne" |0 |13 |- |10 |{{Esc|Mónakó}} |Romuald |"Où sont-elles passées" |15 |3 |- |11 |{{Esc|Portúgal}} |António Calvário |"Oração" |0 |13 |- style="background-color: gold;" |'''12''' |'''{{Esc|Ítalía}}''' |'''Gigliola Cinquetti''' |'''"Non ho l'età"''' |'''49''' |'''1''' |- |13 |{{Esc|Júgóslavía}} |Sabahudin Kurt |"Život je sklopio krug" |0 |13 |- |14 |{{Esc|Sviss}} |Anita Traversi |"I miei pensieri" |0 |13 |- |15 |{{Esc|Belgía}} |Robert Cogoi |"Près de ma rivière" |2 |10 |- |16 |{{Esc|Spánn}} |Los TNT |"Caracola" |1 |12 |} == Ítarleg úrslit == Hver sjónvarpsstöð setti saman tíu manna dómnefnd sem skipti þremur stigum á milli þriggja uppáhalds laga þeirra. Stigin voru síðan lögð saman og fyrsta, annað og þriðja sætið hlutu 5, 3 og 1 stig hvert í þessari röð. Ef eitt lag fékk öll stig dómnefndarinnar gat dómnefndin ákveðið að veita því lagi 9 stig. Ef aðeins tvö lög voru valin var hægt að gefa þeim 6 og 3 stig.<ref name="ESC1964">{{cite web|title=Eurovision Song Contest 1964|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=281|publisher=[[EBU]]|access-date=14 June 2012}}</ref> {| class="wikitable" |+Ítarleg úrslit kosninga ! {{vertical header}} ! {{vertical header|Stig}} ! {{vertical header|Lúxemborg}} ! {{vertical header|Holland}} ! {{vertical header|Noregur}} ! {{vertical header|Danmörk}} ! {{vertical header|Finnland}} ! {{vertical header|Austurríki}} ! {{vertical header|Frakkland}} ! {{vertical header|Bretland}} ! {{vertical header|Þýskaland}} ! {{vertical header|Mónakó}} ! {{vertical header|Portúgal}} ! {{vertical header|Ítalía}} ! {{vertical header|Júgóslavía}} ! {{vertical header|Sviss}} ! {{vertical header|Belgía}} ! {{vertical header|Spánn}} |- |Lúxemborg |14 | |3 | | | | |3 | |'''5''' | | |3 | | | | |- |Holland |2 | | | |1 | | | |1 | | | | | | | | |- |Noregur |6 | | | |'''5''' |1 | | | | | | | | | | | |- |Danmörk |4 | | |1 | | | | | | | | | | | | |3 |- |Finnland |9 | | |3 |3 | | | |3 | | | | | | | | |- |Austurríki |11 | | | | | | | | | | | |'''5''' | | |1 |'''5''' |- |Frakkland |14 |1 | | | | |3 | | | |'''5''' |3 | |1 | | |1 |- |Bretland |17 | |1 |'''5''' | |3 |1 |1 | |1 | | | | |'''5''' | | |- |Þýskaland |0 | | | | | | | | | | | | | | | | |- |Mónakó |15 |3 | | | | | |'''5''' | | | | | |3 |1 |3 | |- |Portúgal |0 | | | | | | | | | | | | | | | | |- style="background-color: gold;" |'''Ítalía''' |'''49''' |'''5''' |'''5''' | | |'''5''' |'''5''' | |'''5''' |3 |3 |'''5''' | |'''5''' |3 |'''5''' | |- |Júgóslavía |0 | | | | | | | | | | | | | | | | |- |Sviss |0 | | | | | | | | | | | | | | | | |- |Belgía |2 | | | | | | | | | |1 |1 | | | | | |- |Spánn |1 | | | | | | | | | | | |1 | | | | |} === 5 stig === Hér fyrir neðan er samantekt á öllum 5 stigum úrslitanna: {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Alls ! scope="col" | Keppendur ! scope="col" | Þjóð(ir) sem gáfu 5 stig |- ! scope="row" | 8 | '''{{Esc|Ítalía|y=1964}}''' | {{Esc|Austurríki|y=1964}}, {{Esc|Belgía|y=1964}}, {{Esc|Finnland|y=1964}}, {{Esc|Lúxemborg|y=1964}}, {{Esc|Holland|y=1964}}, {{Esc|Portúgal|y=1964}}, {{Esc|Bretland|y=1964}}, {{Esc|Júgóslavía|y=1964}} |- ! scope="row" rowspan="2" | 2 | {{Esc|Austurríki|y=1964}} | {{Esc|Ítalía|y=1964}}, {{Esc|Spánn|1945|y=1964}} |- | {{Esc|Bretland|y=1964}} | {{Esc|Noregur|y=1964}}, {{Esc|Sviss|y=1964}} |- ! scope="row" rowspan="4" | 1 | {{Esc|Frakkland|y=1964}} | {{Esc|Mónakó|y=1964}} |- | {{Esc|Lúxemborg|y=1964}} | {{Esc|Þýskaland|y=1964}} |- | {{Esc|Mónakó|y=1964}} | {{Esc|Frakkland|y=1964}} |- | {{Esc|Noregur|y=1964}} | {{Esc|Danmörk|y=1964}} |} == Útsending == Hver einasta sjónvarpsstöð sem átti keppanda í keppninni var skyldugur til að sýna keppnina á stöð sinni. Aðrar aðildarstöðvar EBU, sem ekki kepptu, máttu einnig sýna keppnina sem "óvirkir keppendur". Sjónvarpsstöðvar gátu sent þuli til að sýna keppnina á eigin tungumáli og til að koma á framfæri upplýsingum um flytjendur og lög til áhorfenda sinna. Engar opinberar áhorfstölur eru til um keppnina, svo vitað sé til. Áætlaðar áhorfstölur eru frá 100 til 150 milljónir áhorfenda. {| class="wikitable plainrowheaders" |- |+ Sjónvarpsstöðvar og þulir keppnislanda |- ! scope="col" | Land ! scope="col" | Sjónvarpsstöð ! scope="col" | Stöð(var) ! scope="col" | Þulur/þulir ! scope="col" | Heimild |- ! scope="row" | {{Esc|Austurríki}} | [[ORF (broadcaster)|ORF]] | [[ORF 1|ORF]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite news |title=Fernsehprogramm |trans-title=Television schedule |url=https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=blf&datum=19640314&seite=11 |access-date=14 July 2024 |work=Burgenland Freizeit |date=15 March 1964 |location=[[Wiener Neustadt]], Austria |page=11 |language=de |via=[[Austrian National Library]]}}</ref> |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | {{Esc|Belgía}} | [[RTBF|RTB]] | [[La Une|RTB]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" rowspan="2" | <ref>{{cite news |title=Télévision |trans-title=Television |url=https://uurl.kbr.be/1610379 |url-access=registration |date=21 March 1964 |work=[[Le Soir]] |location=[[Brussels]], Belgium |access-date=31 January 2025 |page=11 |language=fr |via=BelgicaPress}}</ref> |- | [[VRT (broadcaster)|BRT]] | [[VRT 1|BRT]] | {{N/A|}} |- ! scope="row" | {{Esc|Danmörk}} | [[DR (broadcaster)|DR]] | [[DR1|DR TV]], [[DR P1]], [[DR P3]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web |title=Alle tiders programoversigter – Lørdag den 21. marts 1964 |trans-title=All-time programme overviews – Saturday 21 March 1964 |url=https://www.dr.dk/alletidersprogramoversigter/?date=1964-03-21 |publisher=[[DR (broadcaster)|DR]] |language=da |access-date=17 March 2024}}</ref> |- ! scope="rowgroup" rowspan="3" | {{Esc|Finnland}} | rowspan="3" | [[Yle|YLE]] | {{lang|fi|[[Yle TV1|Suomen Televisio]]|i=unset}} | {{ill|Aarno Walli|fi}} | style="text-align:center" | <ref name="HS">{{cite news |title=Radio ja televisio |trans-title=Radio and television |url=https://nakoislehti.hs.fi/253dc691-d7ee-4965-9700-c36fb165e8a9 |access-date=7 November 2022 |work=[[Helsingin Sanomat]] |location=[[Helsinki]], Finland |date=21 March 1964 |pages=31 |language=fi |url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|last1=Pajala |first1=Mari |editor1-last=Badenoch |editor1-first=Alexander |editor2-last=Fickers |editor2-first=Andreas |editor3-last=Henrich-Franke |editor3-first=Christian |chapter=Intervision Song Contests and Finnish Television between East and West |title=Airy Curtains in the European Ether: Broadcasting and the Cold War |date=2013 |pages=215–270 |publisher=[[Nomos publishing house|Nomos]] |location=[[Baden-Baden]], Germany |doi=10.5771/9783845236070-215 |isbn=9783845236070 |quote=Walli was closely involved in YLE’s ESC productions; among other things he [...] provided the commentary for all the 1960s ESCs on Finnish television. |via=[[Academia.edu]]}}</ref> |- | {{lang|fi|{{ill|Yleisohjelma|fi|Yleisohjelma (Suomen Yleisradio)}}|i=unset}} | {{ill|Erkki Melakoski|fi}} | style="text-align:center" rowspan="2" | <ref name="HS" /> |- | {{lang|fi|Ruotsinkielinen ula-ohjelma|i=unset}} | {{N/A|}} |- ! scope="row" | {{Esc|Frakkland}} | [[Radiodiffusion-Télévision Française|RTF]] | [[TF1|RTF]], [[France Inter|Inter Jeunesse]] | [[Robert Beauvais]] | style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Aujourd'hui a la téle |trans-title=Today on TV |url=https://archives-aube.fr/ark:42751/1eddddf4ad6d6ab6a5a70050568bc001.fiche=arko_fiche_61d6ad5ba7180.moteur=arko_default_63d288b4cdd38 |access-date=16 September 2024 |work=L'Est éclair |date=21-22 March 1964 |location=[[Saint-André-les-Vergers]], France |page=2 |language=fr |via=[[Aube|Aube en Champagne]]}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Concours Eurovision de la chanson à Copenhague (catalog record) |url=http://inatheque.ina.fr/doc/TV-RADIO/PH_PHD89040130/inter-jeunesse-concours-eurovision-de-la-chanson-a-copenhague |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230729190220/http://inatheque.ina.fr/doc/TV-RADIO/PH_PHD89040130/inter-jeunesse-concours-eurovision-de-la-chanson-a-copenhague |archive-date=29 July 2023 |access-date=29 July 2023 |website=INAthèque |publisher=[[Institut national de l'audiovisuel]] |language=fr |id=PHD89040130}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2023 |orig-date=21 March 1964 |title=Concours Eurovision de la chanson à Copenhague |trans-title=Eurovision Song Contest in Copenhagen |url=https://www.inamediapro.com/notice/PHD89040130 |url-access=subscription |access-date=28 June 2023 |website=INA Mediapro |publisher=Inter Jeunesse |type=radio broadcast |via=[[Institut national de l'audiovisuel]]}}</ref> |- ! scope="row" | {{Esc|Þýskaland}} | [[ARD (broadcaster)|ARD]] | {{lang|de|[[Das Erste|Deutsches Fernsehen]]|i=unset}} | {{ill|Hermann Rockmann|de}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Fernseh-Programm |trans-title=Television programmes |work=[[Weser Kurier]] |date=21 March 1964 |location=[[Bremen]], West Germany |language=de}}</ref> |- ! scope="row" | {{Esc|Ítalía}} | [[RAI]] | {{lang|it|[[Rai 1|Programma Nazionale TV]]|i=unset}} | {{ill|Renato Tagliani|it|Renato Tagliani}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite magazine |title=TV {{!}} sabato 21 marzo |trans-title=TV {{!}} Saturday 21 March |url=http://www.radiocorriere.teche.rai.it/Download.aspx?data=1964{{!}}12{{!}}000{{!}}P |magazine=[[Radiocorriere TV]] |location=[[Turin]], Italy |date=15–21 March 1964 |volume=41 |issue=12 |pages=48–49 |access-date=24 January 2023 |language=it |via=[[Rai Teche]]}}</ref> |- ! scope="row" | {{Esc|Lúxemborg}} | [[RTL Group|CLT]] | {{lang|fr|[[RTL9|Télé-Luxembourg]]|i=unset}} | Robert Beauvais | style="text-align:center" | <ref name=":0" /><ref name="Luxemburger">{{cite news |title=Radio-Télévision |trans-title=Radio-Television |url=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/2bhgc1x89/pages/18 |access-date=27 December 2022 |work=[[Luxemburger Wort]] |location=[[Luxembourg City]], Luxembourg |date=21 March 1964 |language=de, fr |page=18 |via=[[National Library of Luxembourg]]}}</ref> |- ! scope="row" | {{Esc|Mónakó}} | colspan="2" | {{lang|fr|[[TMC (TV channel)|Télé Monte-Carlo]]|i=unset}} | Robert Beauvais | style="text-align:center" | <ref name=":0" /> |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | {{Esc|Holland}} | [[Nederlandse Televisie Stichting|NTS]] | [[NPO 1|NTS]] | [[Ageeth Scherphuis]] | style="text-align:center" | <ref name="Limburgs">{{cite news |title=Radio – Televisie |trans-title=Radio – Television |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010526018:mpeg21:p019 |access-date=27 December 2022 |work=[[Limburgs Dagblad]] |location=[[Heerlen]], Netherlands |date=21 March 1964 |language=nl |page=19 |via=[[Delpher]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Anneke en Ageeth al in Kopenhagen |trans-title=Anneke and Ageeth already in Copenhagen |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010372107:mpeg21:p001 |access-date=27 December 2022 |work=[[De Waarheid]] |location=[[Amsterdam]], Netherlands |date=19 March 1964 |language=nl |page=1 |via=[[Delpher]]}}</ref> |- | [[Dutch Radio Union|NRU]] | [[NPO Radio 1|Hilversum 2]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref name="Limburgs" /> |- ! scope="row" | {{Esc|Noregur}} | [[NRK]] | {{lang|no|[[NRK1|NRK Fjernsynet]]|i=unset}}, [[NRK P1|NRK]] | [[Odd Grythe]] | style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Se og Hør idag |trans-title=See and Hear today |url=https://www.nb.no/items/d550890126eb11eecf065a05ab6b2341?page=9 |access-date=27 December 2022 |work=[[Oppland Arbeiderblad]] |location=[[Oppland]], Norway |date=21 March 1964 |page=11 |language=no |via=[[National Library of Norway]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Melodi Grand Prix 1964 |url=https://www.nb.no/items/f8c2efabf7e8e6f9a19b7b9f5ed2c372?page=3 |access-date=28 December 2022 |work=[[Drammens Tidende|Tiden]] |location=[[Drammen]], Norway |date=21 March 1964 |page=3 |language=no |via=[[National Library of Norway]]}}</ref> |- ! scope="row" | {{Esc|Portúgal}} | [[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]] | [[RTP1|RTP]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Televisão – Hoje |trans-title=Television – Today |url=http://casacomum.org/cc/visualizador?pasta=06553.091.18830#!15 |access-date=27 December 2022 |work=[[Diário de Lisboa]] |location=[[Lisbon]], Portugal |date=21 March 1964 |page=15 |language=pt |via=Casa Comum |archive-date=27 desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227194105/http://casacomum.org/cc/visualizador?pasta=06553.091.18830#!15 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | {{Esc|Spánn}} | [[Televisión Española|TVE]] | [[La 1 (Spanish TV channel)|TVE]] | {{ill|Federico Gallo|es}} | style="text-align:center" | <ref name="Vanguardia">{{cite news |title=Radio y TV |trans-title=Radio and TV |language=es |url=https://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1964/03/21/pagina-44/32677523/pdf.html |access-date=27 December 2022 |work=[[La Vanguardia]] |location=[[Barcelona]], Spain |date=21 March 1964 |page=44 |url-access=subscription }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite news |title=Festival Eurovisión |url=https://w390w.gipuzkoa.net/WAS/CORP/DKPAtzokoPrentsaWEB/argitalpen/179902/data/-182649600000 |access-date=18 December 2024 |work=La Voz de España |date=19 March 1964 |page=9 |location=[[San Sebastián]], Spain |language=es |via=Koldo Mitxelena Cultural Center}}</ref> |- | [[Radio Nacional de España|RNE]] | [[Radio Nacional (Spanish radio station)|RNE]]{{efn|Deferred broadcast at 23:00 ([[Central European Time|CET]])<ref name="Vanguardia" />}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref name="Vanguardia" /> |- ! scope="rowgroup" rowspan="6" | {{Esc|Sviss}} | rowspan="6" | [[Swiss Broadcasting Corporation|SRG SSR]] | [[SRF 1|TV DRS]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref name="Schweiz">{{cite news |title=Radioprogramm / Fernsehprogramm |trans-title=Radio program / Television program |url=https://www.e-newspaperarchives.ch/?a=d&d=NZN19640321-03.1.19 |access-date=27 December 2022 |work=[[Neue Zürcher Nachrichten]] |page=19 |date=21 May 1964 |location=[[Zürich]], Switzerland |language=de |via=[[E-newspaperarchives.ch]] }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> |- | [[RTS 1 (Swiss TV channel)|TSR]] | Robert Burnier | style="text-align:center" | <ref>{{cite magazine |title=Programme TV |trans-title=TV programmes |url=https://www.scriptorium.ch/zoom/324892/view?page=15&p=verso&tool=info |access-date=27 December 2022 |magazine=[[TV8 (magazine)|Radio TV – Je vois tout]] |date=12 March 1964 |volume=42 |issue=11 |location=[[Lausanne]], Switzerland |pages=28–30 |language=fr |via=[[Scriptorium (website)|Scriptorium]]}}</ref> |- | [[RSI La 1|TSI]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref name="SwissItalian">{{cite news |title=radiotivù |trans-title=radio TV |url=https://www2.sbt.ti.ch/quotidiani-public-pdf/main_part.php?fullscreen=true&paper=gt&day=21&month=3&year=1964&page=3&papername=Gazzetta%20Ticinese&allpages=1,2,3,4,5,6 |access-date=3 July 2024 |work=Gazzetta Ticinese |date=21 March 1964 |location=[[Lugano]], Switzerland |page=3 |language=it |via=Sistema bibliotecario ticinese |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709170016/https://www2.sbt.ti.ch/quotidiani-public-pdf/main_part.php?fullscreen=true&paper=gt&day=21&month=3&year=1964&page=3&papername=Gazzetta%20Ticinese&allpages=1,2,3,4,5,6 |archive-date=9 júlí 2025 |url-status=dead}}</ref> |- | [[Radio SRF 1|Radio Beromünster]]{{efn|Delayed broadcast on 23 March at 20:00 ([[Central European Time|CET]])<ref name="Schweiz" />}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref name="Schweiz" /> |- | [[La Première (Switzerland)|Radio Sottens]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref name="Radio">{{cite magazine |title=Programmes radiophoniques |trans-title=Radio programmes |url=https://www.scriptorium.ch/zoom/324892/view?page=32&p=verso&tool=info&view=0,0,5941,4143 |access-date=27 December 2022 |magazine=[[TV8 (magazine)|Radio TV – Je vois tout]] |date=12 March 1964 |volume=42 |issue=11 |location=[[Lausanne]], Switzerland |pages=62–64 |language=fr |via=[[Scriptorium (website)|Scriptorium]]}}</ref> |- | [[RSI Rete Uno|Radio Monte Ceneri]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref name="SwissItalian" /> |- ! scope="row" | {{Esc|Bretland}} | [[BBC]] | [[BBC One|BBC TV]] | [[David Jacobs (broadcaster)|David Jacobs]] | style="text-align:center" | <ref name="Radio Times">{{cite magazine |title=Eurovision Song Contest Grand Prix 1964 |url=https://genome.ch.bbc.co.uk/8b8ea20a62fe453bb6f3c592b86635c6 |access-date=27 December 2022 |magazine=[[Radio Times]] |location=London, United Kingdom |date=21 March 1964 |via=[[BBC Genome Project]] |archive-date=27 desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227194059/https://genome.ch.bbc.co.uk/8b8ea20a62fe453bb6f3c592b86635c6 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="rowgroup" rowspan="3" | {{Esc|Júgóslavía}} | rowspan="3" | [[Yugoslav Radio Television|JRT]] | {{lang|sh|[[RTS 1 (Serbian TV channel)|Televizija Beograd]]|i=unset}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Радио Телевизија Београд |trans-title=Radio Television Belgrade |url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19640321{{!}}page:14 |access-date=25 May 2024 |work=[[Borba (newspaper)|Borba]] |date=21 March 1964 |location=[[Belgrade]], Yugoslavia |page=14 |language=sh-cyrl |via=[[Belgrade University Library]]}}</ref> |- | {{lang|sl|{{ill|TV SLO 1|sl|lt=Televizija Ljubljana}}|i=unset}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=RTV Ljubljana |url=https://www.dlib.si/listalnik/URN_NBN_SI_DOC-0DG7H784/8/index.html |access-date=28 October 2024 |work=[[Delo (newspaper)|Delo]] |date=21 March 1964 |page=8 |language=sl |location=[[Ljubljana]], Yugoslavia |via=[[Digital Library of Slovenia]] |archive-date=2 desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202150248/http://www.dlib.si/listalnik/URN_NBN_SI_DOC-0DG7H784/8/index.html |url-status=dead }}</ref> |- | {{lang|sh|[[HRT 1|Televizija Zagreb]]|i=unset}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Televizija |trans-title=Television |url=https://arhiv.slobodnadalmacija.hr/pvpages/pvpages/viewPage/?pv_page_id=241926&pv_issue_no=640321_A |access-date=27 December 2022 |work=[[Slobodna Dalmacija]] |date=21 March 1964 |page=8 |language=sh |location=[[Split, Croatia|Split]], Yugoslavia |url-access=subscription}}</ref> |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Sjónvarpsstöðvar og þulir landa sem kepptu ekki |- ! scope="col" | Land ! scope="col" | Sjónvarpsstöð ! scope="col" | Stöð(var) ! scope="col" | Þulur ! scope="col" | Heimild |- ! scope="row" | {{Esc|Írland}} | [[RTÉ|RÉ]] | {{lang|ga|[[RTÉ One|Telefís Éireann]]|i=unset}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=To-Day's TV Programmes |url=https://www.irishtimes.com/newspaper/archive/1963/0323/Pg006.html |access-date=19 December 2022 |newspaper=[[The Irish Times]] |date=21 March 1964 |page=8 |location=[[Dublin]], Ireland |url-access=subscription}}</ref> |- ! scope="row" | {{Esc|Malta|1964}} | [[Public Broadcasting Services|MBA]] | [[Television Malta|MTV]] | Victor Aquilina | style="text-align:center" | <ref>{{Cite news |date=16 March 1964 |title=Eurovision Song Contest on Saturday |work=[[Times of Malta]] |location=[[Birkirkara]], Malta |pages=12}}</ref> |- ! scope="row" | {{Esc|Hollensku Antillaeyjar}} | colspan="2" | [[TeleCuraçao]]{{efn|Delayed broadcast on 20 May 1964 at 21:15 ([[Atlantic Time Zone|ADT]])<ref name="Curaçao" />}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | <ref name="Curaçao">{{cite news |title=Radio–Televisie – woensdag – Telecuraçao |trans-title=Radio–Television – Wednesday – Telecuraçao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469961:mpeg21:p002 |access-date=17 July 2024 |work=[[Amigoe|Amigoe di Curaçao]] |date=20 May 1964 |location=[[Willemstad]], Curaçao |language=nl |page=2 |via=[[Delpher]]}}</ref> |- ! scope="row" | {{Esc|Svíþjóð}} | [[Sveriges Radio|SR]] | {{lang|sv|[[SVT1|Sveriges TV]]|i=unset}} | [[Sven Lindahl]] | style="text-align:center" | <ref name="Melfest" /><ref>{{cite news |title=TV ⬇ i dag |trans-title=TV ⬇ today |work=[[Svenska Dagbladet]] |date=21 March 1964 |location=[[Stockholm]], Sweden |page=25 |language=sv}}</ref> |} === Týndar upptökur === Líkt og með keppnina 1956, eru ekki til neinar heilar myndbandsupptökur af sjálfri keppninni. Einhverjir bútar úr keppninni eru til, þ.á.m. þegar Svend Pedersen tilkynnti sigurvegara keppninnar og þegar Gigliola Cinquetti endurtók sigurlagið.<ref>{{Cite web |title=Rare broadcast footage of Eurovision 1964 uncovered by Reddit user |url=https://escxtra.com/2021/12/14/rare-broadcast-footage-eurovision-1964/ |access-date=2024-03-21 |website=ESCXTRA.com |language=en-GB}}</ref> Um tíma voru sögusagnir um að franskar sjónvarpsstöðvar ættu alla keppnina til í sarpi sínum.<ref>{{Cite web |title=9ème Concours Eurovision de la Chanson 1964 (catalog record) |url=https://inatheque.ina.fr/doc/TV-RADIO/DA_CPF96003532/9eme-concours-eurovision-de-la-chanson-1964?rang=334 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501234401/https://inatheque.ina.fr/doc/TV-RADIO/DA_CPF96003532/9eme-concours-eurovision-de-la-chanson-1964?rang=334 |archive-date=1 May 2024 |access-date=14 December 2021 |id=CPF96003532 |website=INAthèque |publisher=[[Institut national de l'audiovisuel]] |language=fr }}</ref> Það reyndist þó ekki rétt.<ref>{{cite web |last1=ten Veen |first1=Renske |title=Lost in Copenhagen: French television archive INA confirms it does NOT possess a copy of missing Eurovision 1964 show |url=https://wiwibloggs.com/2021/07/31/french-television-archive-ina-does-not-have-eurovision-1964/266236/ |website=Wiwibloggs.com |date=31 July 2021 |publisher=[[Wiwibloggs]] |access-date=31 July 2021 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Lengi var því haldið fram að upptökurnar hefðu glatast í eldsvoða á áttunda áratugnum. Í viðtali árið 2019 fullyrti DR að útsendingin hefði aldrei verið tekin upp því ekki hafi verið neinar upptökuvélar á lausu í stúdíóinu á þeim tíma. Til eru hljóðupptökur af mest allri keppninni og eru þær aðgengilegar á netinu, fyrir utan síðustu mínúturnar. Eins eru til stuttar myndbandsupptökur og ljósmyndir víða í sörpum sjónvarpsstöðvanna. == Neðanmálsgreinar == <references group="lower-alpha"/> == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur: Söngvakeppnir evrópskra sjónvarpsstöðva eftir árum]] [[Flokkur:1964]] 5ss7177qwwi6g2s65bq27zxzgai3vxf 0 185922 1985193 1976774 2026-11-05T11:15:26Z TKSnaevarr 53243 1985193 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |flokksnafn_íslenska = Lýðveldisflokkur alþýðunnar |flokksnafn_formlegt = Cumhuriyet Halk Partisi |mynd = [[Mynd:CHP logo (2024, vertical red).svg|150px]] |fylgi = |litur = #ED1C24 |leiðtogi = [[Kemal Kılıçdaroğlu]] (starfandi, skipaður) |stofnandi = [[Kemal Atatürk]] |aðalritari = [[Selin Sayek Böke]] | þingflokksformaður = |stofnár = {{start date and age|1919|9|7}} (sem andspyrnuhreyfing)<br>{{start date and age|1923|9|9}} (sem stjórnmálaflokkur)<br>{{start date and age|1992|9|9}} (endurstofnaður í núverandi mynd) |höfuðstöðvar = Anadolu Bulvarı No: 12, [[Çankaya]], [[Ankara]] |félagatal = 1.900.000<ref>{{cite web|url=https://www.yargitaycb.gov.tr/icerik/1110|title=Cumhuriyet Halk Partisi|publisher=[[Türkiye Cumhuriyeti Yargıtay Başkanlığı – Yargıtay]]|access-date=10 January 2022|df=mdy-all|language=tr}}</ref> |hugmyndafræði ={{ubl|class=nowrap| |[[Sósíaldemókratismi|Jafnaðarstefna]]{{refn|<ref>{{cite web |access-date=8 May 2022 |archive-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702001416/http://partiiciegitim.chp.org.tr/dosyalar/mevzuat/CHP-Tuzuk.pdf |title=Cumhuriyet Halk Partisi – Parti İçi Eğitim Birimi |url=http://partiiciegitim.chp.org.tr/dosyalar/mevzuat/CHP-Tuzuk.pdf |url-status=live}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web |access-date=1 February 2022 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201135355/https://gjia.georgetown.edu/2020/08/06/the-republican-peoples-party-chp-is-complicit-in-the-erosion-of-democracy-in-turkey/ |date=6 August 2020 |language=en-US |title=The Republican People's Party (CHP) is Complicit in the Erosion of Democracy in Turkey |url=https://gjia.georgetown.edu/2020/08/06/the-republican-peoples-party-chp-is-complicit-in-the-erosion-of-democracy-in-turkey/ |url-status=live |website=Georgetown Journal of International Affairs}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref>}} |[[Kemalismi]]{{refn|<ref>{{cite book |author=Liza Mügge |date=2013 |editor1=Dirk Halm |editor2=Muhittin Öztürk |chapter=Brussels Calling: The European organisation of migrants from Turkey |page=167 |publisher=Routledge |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ppYM_NZJsJUC&pg=PA167 |title=Migration and Organized Civil Society: Rethinking National Policy|isbn=978-1-136-24650-0 }}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web |access-date=9 April 2023 |archive-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316113117/https://content.chp.org.tr/file/chp_tuzuk_10_03_2018.pdf |date=16 March 2019 |title=Chp Parti Tüzüğü |url=https://content.chp.org.tr/file/chp_tuzuk_10_03_2018.pdf |url-status=live}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --> Başlık 10: ''"Cumhuriyet Halk Partisi, programındaki anlamlarıyla Atatürkçülüğün "Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, Devrimcilik" ilkelerine bağlıdır."''</ref>}} |Stuðningur við Evrópusamstarf<ref>{{cite book |date=2012 |editor1=Alfred Stepan |editor2=Ahmet T. Kuru |chapter=The European Union and the Justice and Development Party |page=184, paragraph 2 |publisher=Columbia University Press |section-url=https://books.google.com/books?id=di6YdRMZMO0C&pg=PA184 |title=Democracy, Islam, and Secularism in Turkey}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref> }} |einkennislitur = Rauður {{Colorbox|#ED1C24}} |vettvangur1 = Sæti á tyrkneska þinginu |sæti1 = 45 |sæti1alls = 600 |vefsíða = {{URL|chp.org.tr}} |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = }} '''Lýðveldisflokkur alþýðunnar''' ([[tyrkneska]]: {{lang|tr|Cumhuriyet Halk Partisi}}, '''CHP''' er [[Tyrkland|tyrkneskur]] stjórnmálaflokkur sem kennir sig við [[Kemalismi|kemalisma]] og [[Sósíaldemókratismi|jafnaðarstefnu]].<ref name="gjia.georgetown.edu">{{Cite web|date=2020-08-06|title=The Republican People's Party (CHP) is Complicit in the Erosion of Democracy in Turkey|url=https://gjia.georgetown.edu/2020/08/06/the-republican-peoples-party-chp-is-complicit-in-the-erosion-of-democracy-in-turkey/|access-date=2022-02-01|website=Georgetown Journal of International Affairs|language=en-US}}</ref> Flokkurinn var stofnaður af [[Kemal Atatürk|Mústafa Kemal Atatürk]], fyrsta forseta og stofnanda tyrkneska lýðveldisins, og er elsti starfandi stjórnmálaflokkur í Tyrklandi. Flokkurinn hefur verið kallaður stofnflokkur Tyrklands nútímans.<ref>{{cite book|last=Ciddi|first=Sinan|title=Kemalism in Turkish Politics: The Republican People's Party, Secularism and Nationalism|publisher=Taylor & Francis|year=2009|isbn=978-0-415-47504-4}}</ref> Merki flokksins sýnir sex örvar, sem standa fyrir grundvallargildi kemalisma: [[Lýðveldi|lýðveldisstefnu]], [[Umbótastefna|umbótastefnu]], [[Veraldarhyggja|veraldarhyggju]], [[Lýðhyggja|lýðhyggju]], [[Þjóðernishyggja|þjóðernishyggju]] og [[Ríkishyggja|ríkishyggju]]. Flokkurinn er nú næststærsti flokkurinn á tyrkneska þinginu, á eftir [[Réttlætis- og þróunarflokkurinn|Réttlætis- og þróunarflokknum]], með 134 þingsæti. Flokkurinn rekur uppruna sinn til ýmissa andspyrnuhreyfinga sem stofnaðar voru á tíma [[Tyrkneska frelsisstríðið|tyrkneska frelsisstríðsins]]. Flestir meðlimir voru áður tengdir [[Sambands- og framfaraflokkurinn|Sambands- og framfaraflokknum]]. Flokkurinn sameinaðist undir forystu Mústafa Kemal Atatürk á landsþingi í [[Sivas]] árið 1919. Árið 1923 lýsti „Alþýðuflokkurinn“, sem bætti stuttu síðar orðinu „lýðveldi“ við nafn sitt, sig stjórnmálahreyfingu og lýsti um leið yfir stofnun lýðveldis í Tyrklandi með Atatürk sem fyrsta forseta sinn. Á tíma [[flokksræði]]s Atatürks í Tyrklandi framkvæmdi Lýðveldisflokkur alþýðunnar róttækar og víðtækar pólitískar, menningarlegar, samfélagslegar og efnahagslegar umbætur Atatürks í landinu. Eftir seinni heimsstyrjöldina heimilaði eftirmaður Atatürks, [[İsmet İnönü]], fjölflokkakosningar í landinu. Lýðveldisflokkur alþýðunnar lét friðsamlega af völdum eftir að hann tapaði þingkosningum árið 1950 og hóf þannig tímabil fjölflokkalýðræðis í Tyrklandi. Á árunum eftir [[valdaránið í Tyrklandi 1960]] færðist flokkurinn smám saman til vinstri, sér í lagi eftir að [[Bülent Ecevit]] varð formaður árið 1972. Lýðveldisflokkurinn var bannaður ásamt öllum öðrum stjórnmálaflokkum landsins eftir [[valdaránið í Tyrklandi 1980]]. CHP var endurstofnaður undir upprunalegu nafni sínu af [[Deniz Baykal]] þann 9. september 1992, með þátttöku meirihluta meðlima flokksins frá því fyrir bannið. Frá þingkosningum Tyrklands árið 2002 til ársins 2026 leiddi Lýðveldisflokkur alþýðunnar stjórnarandstöðu gegn ríkisstjórn [[Réttlætis- og þróunarflokkurinn|Réttlætis- og þróunarflokksins]] (AKP).<ref>{{Cite web|title=History of the CHP.|url=https://www.chp.org.tr/haberler/chp-tarihi|access-date=2021-09-18|website=chp.org.tr|language=Turkish|archive-date=18 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918005629/https://chp.org.tr/haberler/chp-tarihi|url-status=dead}}</ref> [[Özgür Özel]] varð formaður CHP þann 5. nóvember 2023. Í maí 2026 var forveri Özels, [[Kemal Kılıçdaroğlu]], endurskipaður formaður flokksins eftir umdeildan dómsúrskurð þar sem flokksþingið þar sem Özel hafði verið kjörinn var lýst ógilt. Özel sakaði flokksstjórn Kılıçdaroğlu um að breyta CHP í sýndarstjórnarandstöðu og stofnaði því [[Nýi flokkurinn|Nýja flokkinn]]. Meirihluti þingmanna CHP klauf sig úr flokknum og gekk til liðs við flokk Özels.<ref name=":4">{{Cite web |date=2026-05-21 |title=Kemal Kılıçdaroğlu'dan 'mutlak butlan' kararı sonrası ilk açıklama |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/cx21w07wkg9o |access-date=2026-06-10 |website=BBC News Türkçe |language=tr}}</ref> Eftir liðhlaupin varð Nýi flokkurinn stærsti stjórnarandstöðuflokkur Tyrklands.<ref name=":4" /> CHP er með aukaaðild að [[Flokkur evrópskra sósíalista|Flokki evrópskra sósíalista]]. Flokkurinn er jafnframt aðili að [[Alþjóðasamband jafnaðarmanna|Alþjóðasambandi jafnaðarmanna]] og [[Framfarabandalagið|Framfarabandalaginu]]. Margir stjórnmálamenn í CHP hafa lýst yfir stuðningi við réttindi [[Hinsegin|hinsegin fólks]] og [[Femínismi|femínistahreyfinguna]] í Tyrklandi. Flokkurinn er jákvæður gagnvart Evrópusamvinnu og styður aðild Tyrklands að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]]. == Gengi í kosningum == === Þingkosningar === <timeline> ImageSize = width:750 height:240 PlotArea = width:700 height:160 left:30 bottom:30 AlignBars = justify DateFormat = x.y Period = from:0 till:50 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = unit:year increment:5 start:0 Colors = id:SB value:rgb(0.88,0.10,0.19) legend:Sea_Battles PlotData = bar:% color:SB width:22 mark:(line,white) align:left fontsize:S bar:1950 from:start till:39.45 text:39.4 bar:1954 from:start till:35.36 text:35.3 bar:1957 from:start till:41.09 text:41.0 bar:1961 from:start till:36.74 text:36.7 bar:1965 from:start till:28.75 text:28.7 bar:1969 from:start till:27.37 text:27.3 bar:1973 from:start till:33.30 text:33.3 bar:1977 from:start till:41.38 text:41.3 bar:1995 from:start till:10.71 text:10.7 bar:1999 from:start till:8.71 text:8.71 bar:2002 from:start till:19.39 text:19.3 bar:2007 from:start till:20.88 text:20.8 bar:2011 from:start till:25.98 text:25.9 bar:2015 from:start till:25.32 text:25.3 bar:2018 from:start till:22.64 text:22.6 bar:2023 from:start till:25.33 text:25.3 </timeline> {|class="wikitable" style="font-size:97%; text-align:left;" |- | colspan="11" align="center" |Tyrkneska þingið |- ! rowspan="2"|Kosningar ! rowspan="2" |Leiðtogi ! colspan="4" |Atkvæði ! colspan="3"|Þingsæti ! rowspan="2"|Stjórnarþátttaka |- ! Atkvæði ! % ! ± pp ! Sæti ! Þingsæti ! +/– ! Sæti |- ! 1927 | rowspan="3" |[[Kemal Atatürk|Mústafa Kemal Atatürk]] | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | {{composition bar|335|335|hex=#ED1C24}} | {{stöðugt}} 0 | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1931 | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | {{composition bar|287|317|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 48 | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1935 | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | {{composition bar|401|428|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 114 | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1939 | rowspan="9" |[[İsmet İnönü]] | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | Óvíst | — | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1943 | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | Óvíst | — | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1946 | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | {{composition bar|397|503|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 73 | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1950 | 3.176.561 | 39,45 | {{hækkun}} 39,45 | {{lækkun}} 2. | {{composition bar|69|492|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 69 | {{lækkun}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1954 | 3.161.696 | 35.36 | {{lækkun}} 4,09 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|31|537|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 38 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1957 | 3.753.136 | 41,09 | {{hækkun}} 4,73 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|178|602|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 147 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1961 | 3.724.752 | 36,74 | {{lækkun}} 4,35 | {{hækkun}} 1. | {{composition bar|173|450|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 5 | {{hækkun}} 1. | {{já|Stjórnarsamstarf}} |- ! 1965 | 2.675.785 | 28,75 | {{lækkun}} 7,99 | {{lækkun}} 2. | {{composition bar|134|450|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 39 | {{lækkun}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1969 | 2.487.163 | 27,37 | {{lækkun}} 1,38 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|143|450|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 9 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1973 | rowspan="2" |[[Bülent Ecevit]] | 3.570.583 | 33,30 | {{hækkun}} 5,93 | {{hækkun}} 1. | {{composition bar|185|450|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 42 | {{hækkun}} 1. | {{já|Stjórnarsamstarf}} |- ! 1977 | 6.136.171 | 41,38 | {{hækkun}} 8,09 | {{stöðugt}} 1. | {{composition bar|213|450|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 28 | {{stöðugt}} 1. | {{já|Stjórnarsamstarf}} |- ! colspan="10" |'''Flokkur bannaður eftir valdaránið 1980.''' |- ! 1995 | rowspan="4" |[[Deniz Baykal]] | 3.011.076 | 10,71 | {{hækkun}} 10,71 | {{hækkun}} 5. | {{composition bar|49|550|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 49 | {{hækkun}} 5. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1999 | 2.716.094 | 8,71 | {{lækkun}} 2,00 | {{lækkun}} 6. | {{composition bar|0|550|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 8 | {{lækkun}} 6. | {{Utan þings}} |- ! 2002 | 6.113.352 | 19,39 | {{hækkun}} 10,68 | {{hækkun}} 2. | {{composition bar|178|550|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 178 | {{hækkun}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2007 | 7.317.808 | 20,88 | {{hækkun}} 1,50 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|112|550|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 66 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2011 | rowspan="5" |[[Kemal Kılıçdaroğlu]] | 11.155.972 | 25,98 | {{hækkun}} 5,10 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|135|550|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 23 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2015 | 11.518.139 | 24,95 | {{lækkun}} 1,03 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|132|550|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 3 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2015 | 12.111.812 | 25,32 | {{hækkun}} 0,37 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|134|550|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 2 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2018 | 11.348.899 | 22,64 | {{lækkun}} 2,68 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|146|600|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 12 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2023 | 13.655.909 | 25,33 | {{hækkun}} 2.69 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|169|600|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 23 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |} === Forsetakosningar === {|class="wikitable" style="text-align: center; border:none;width:100%" |- !colspan="7"|Gengi Lýðveldisflokks alþýðunnar (CHP) í forsetakosningum |- ! !! Kosningar !! Frambjóðandi !! Atkvæði !! % !! Sæti !! width=272px| Kort |- | style="background: #AAAAAA;"| || '''10. ágúst 2014''' || [[File:Ekmeleddin İhsanoğlu (1) (cropped).jpg|76px]]<hr>[[Ekmeleddin İhsanoğlu]]<br />Sameiginlegt framboð með [[Þjóðernissinnaði framtaksflokkurinn|MHP]] || 15.587.720 || 38,44% || {{nei|2.}} || [[File:2014 Turkish presidential election map.svg|270px]] |- | style="background: #ED1C24;"| || '''24. júní 2018''' || [[File:Muharrem İnce (cropped).jpg|76px]]<hr>[[Muharrem&nbsp;İnce]] || 15.340.321 || 30,64% || {{nei|2.}} || [[File:2018 Turkish presidential election map.svg|270px]] |- | style="background: #ED1C24;"| |'''14. maí 2023''' |[[File:Kemal Kılıçdaroğlu in March 2023 (cropped).png|Kemal Kılıçdaroğlu|76px]]<hr>[[Kemal Kılıçdaroğlu]] |24.595.178 {{small|(fyrri umferð)}}<br>25.504.724 {{small|(seinni umferð)}} |44,88% {{small|(fyrri umferð)}}<br>47,82% {{small|(seinni umferð)}} |{{nei|2.}} | [[File:2023 Turkish presidential election map.svg|270px]]<br>[[File:2023 Turkish presidential election map second round.svg|270px]] |} ==Tilvísanir== <references/> {{s|1919}} [[Flokkur:Jafnaðarflokkar]] [[Flokkur:Tyrkneskir stjórnmálaflokkar]] 4srjawdij539e3iaf1u863mlly3dt8h 0 186357 1985035 1982693 2026-11-04T13:20:21Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1985035 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | nafn = Leó 14. | mynd = Pope Leo XIV 3 (3x4 cropped).png | titill= [[File:Coat of arms of Leone XIV.svg|Skjaldarmerki Leós 14.|45px]]<br>[[Páfi]] | stjórnartíð_start = 8. maí 2025 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Frans páfi|Frans]] | eftirmaður = | myndatexti1 = Leó 14. árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1955|9|14}} | fæðingarstaður = [[Chicago]], [[Illinois]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | ríkisfang = [[Perú]]<br>[[Vatíkanið]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | háskóli = [[Villanova University]] (BS)<br>[[Catholic Theological Union]] (MDiv)<br>[[Angelicum]] (LCL, DCL) | undirskrift = Official signature of Pope Leo XIV.svg }} '''Leó 14.''' ([[latína]]: ''Leo XIV''; fæddur undir nafninu '''Robert Francis Prevost''' 14. september 1955), er núverandi [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]]. Hann var kjörinn páfi þann 8. maí árið 2025 í páfakjöri eftir andlát [[Frans páfi|Frans páfa]]. Leó er fyrsti páfinn frá [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og jafnframt fyrsti páfinn sem kenndur er við [[Ágústínusarregla|Ágústínusarregluna]]. ==Æviágrip== Robert Francis Prevost fæddist í [[Chicago]] í [[Illinois]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] þann 14. september árið 1955. Faðir hans var af [[Frakkland|frönskum]] og [[Ítalía|ítölskum]] ættum en móðir hans af [[Spánn|spænskum]]. Prevost nam [[stærðfræði]] og [[heimspeki]] við [[Villanova University|Villanova-háskóla]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]] og útskrifaðist með bakkalársgráðu árið 1977. Sama ár og hann útskrifaðist gekk hann í [[Ágústínusarregla|Ágústínusarregluna]] í [[Saint Louis]], sem var með starf í Chicago. Hann hóf [[guðfræði]]nám í kaþólskum skóla í Chicago og fór 27 ára gamall til [[Róm]]ar til að læra [[Kirkjuréttur|kirkjurétt]] við [[Angelicum]]-háskólann. Árið 1982 tók hann prestsvígslu í Róm.<ref name=vísir>{{Vefheimild|titill= Hvað vitum við um Leó páfa?|url=https://www.visir.is/g/20252723833d/hvad-vitum-vid-um-leo-pafa-|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=8. maí 2025|skoðað=8. maí 2025|höfundur=Jón Þór Stefánsson}}</ref> Prevost fór til [[Perú]] sem trúboði í fyrsta sinn árið 1984 á meðan hann vann að [[doktorsritgerð]] sinni. Hann varði ritgerð sína þremur árum síðar og var skipaður yfirmaður safnaðarins í Illinois. Hann sneri hins vegar brátt aftur til Perú og vann þar frá 1988 til 1999. Hann sneri aftur til Bandaríkjanna en fór aftur til Perú árið 2013 og var þar til ársins 2023.<ref name=vísir/> [[Frans páfi]] skipaði Prevost biskup borgarinnar [[Chiclayo]] árið 2014 og skipaði hann [[Kardináli|kardinála]] í byrjun ársins 2024.<ref name=ruv25>{{Vefheimild|titill= Leó XIV: Fyrsti páfinn frá Bandaríkjunum|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-05-08-leo-xiv-fyrsti-pafinn-fra-bandarikjunum-443266|útgefandi=[[RÚV]]|dags=8. maí 2025|skoðað=8. maí 2025|höfundur=Iðunn Andrésdóttir}}</ref> Á meðan Prevost var erkibiskup í Perú var hann sakaður um að hylma yfir ásakanir um kynferðislega misnotkun, sem biskupsdæmi hans hafnaði því að hafa gert.<ref>{{Vefheimild|titill= „Mjög góður maður, mjög hlédrægur“|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/05/08/mjog_godur_madur_mjog_hledraegur/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað=8. maí 2025}}</ref> Prevost hlaut perúskan ríkisborgararétt árið 2015.<ref>{{Vefheimild|titill= Bandaríkjamaður kjörinn páfi – Leó XIV.|url=https://vardberg.is/frettir/bandarikjamadur-kjorinn-pafi-leo-xiv/|útgefandi=[[Varðberg]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað= 11. maí 2025|höfundur=Björn Bjarnason}}</ref> Árið 2023 kallaði Frans páfi Prevost til Rómar og skipaði hann yfirmann í valnefnd biskupa og höfuðklerka. Í því embætti hafði Prevost umsjón með tilnefningum næstu kynslóðar biskupa.<ref>{{Vefheimild|titill= Fagnar reynslumiklum páfa|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/05/08/fagnar_reynslumiklum_pafa/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað=8. maí 2025}}</ref> Prevost vann með Frans að því að koma þremur konum í nefndina sem ákveður hvaða biskupstilnefningar eru sendar til páfa.<ref name=vísir/> Prevost varð jafnframt forseti ráðgjafanefndar páfa um málefni [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]], sem gerði honum kleift að stofna til tengsla við kaþólska kirkjuhöfðingja í álfunni.<ref name=ruv25/> Prevost var kjörinn páfi þann 8. maí árið 2025 eftir andlát Frans. Prevost varð þar með fyrsti [[Bandaríkin|bandaríski]] páfi kaþólsku kirkjunnar.<ref>{{Vefheimild|titill= Nýr páfi er frá Bandaríkjunum |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/05/08/nyr_pafi_er_fra_bandarikjunum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað=8. maí 2025}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Fyrsti páfinn frá Bandaríkjunum |url=https://heimildin.is/grein/24533/nyr-pafi-kjorinn/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags=8. maí 2025|skoðað=8. maí 2025|höfundur=Valur Grettisson}}</ref> Prevost valdi sér páfanafnið Leó, sem var síðast notað af [[Leó 13.]] páfa árið 1903. Nafnavalið þótti til marks um í hvaða fótspor Leó 14. hygðist feta, en Leó 13. var frægur fyrir baráttu fyrir ýmsum réttlætis- og jafnréttismálum.<ref name=vísir/> Leó var formlega vígður páfi þann 18. maí.<ref>{{Vefheimild|titill= Leó orðinn páfi|url=https://www.visir.is/g/20252727843d/leo-ordinn-pafi|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=18. maí 2025|skoðað=22. maí 2025|höfundur=Jón Ísak Ragnarsson}}</ref> Í fyrsta páfabréfi sínu, ''Magnifica Humanitas'' (''Hið stórfenglega mannkyn''), sem gefið var út 25. maí árið 2026, varaði Leó við uppgangi [[gervigreind]]ar og hvatti til þess að hægt yrði á þróun hennar.<ref>{{Vefheimild|titill= Páfi varaði við vopnvæðingu gervigreindar |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-05-25-pafi-varadi-vid-vopnvaedingu-gervigreindar-476350|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 25. maí 2026 |skoðað=26. maí 2026 |skoðað=8. maí 2025|höfundur=Þorgils Jónsson}}</ref> Hann sagði að varast bæri að vopnvæða gervigreindina og að hætta væri á að hún myndi leiða heiminn á braut endalausra stríðsátaka.<ref>{{Vefheimild|titill= Leó páfi XIV. varar við því að vitvélar geti leitt heiminn á braut endalausra stríðsátaka|url=https://vardberg.is/frettir/leo-pafi-xiv-varar-vid-thvi-ad-vitvelar-geti-leitt-heiminn-a-braut-endalausra-stridsataka/|útgefandi=[[Varðberg]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað= 11. maí 2025}}</ref> Þann 13. október 2026 var kunngert að Leó hefði greinst með lungnakrabbamein. Hann gekkst undir skurðaðgerð þar sem neðra blað hægri lunga hans var fjarlægt.<ref>{{Vefheimild|titill= Páfinn greindist með lungna­krabba­mein|url=https://www.visir.is/g/20262947978d/pafinn-greindist-med-lungna-krabba-mein|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 13. október 2026 |skoðað= 14. október 2026 |höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Frans páfi|Frans]] | titill = [[Páfi]] | frá = 8. maí 2025 | til = | eftir = Enn í embætti}} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{stubbur|æviágrip}} {{f|1955}} [[Flokkur:Páfar]] [[Flokkur:Páfar 21. aldar]] [[Flokkur:Bandarískir prestar]] [[Flokkur:Perúskir prestar]] 88sbz4ahq6x0rlgt6bb0jjiyueb8oc2 1985036 1985035 2026-11-04T13:20:47Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1985036 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | nafn = Leó 14. | mynd = Pope Leo XIV 3 (3x4 cropped).png | titill= [[File:Coat of arms of Leone XIV.svg|Skjaldarmerki Leós 14.|45px]]<br>[[Páfi]] | stjórnartíð_start = 8. maí 2025 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Frans páfi|Frans]] | eftirmaður = | myndatexti1 = Leó 14. árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1955|9|14}} | fæðingarstaður = [[Chicago]], [[Illinois]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | ríkisfang = [[Perú]]<br>[[Vatíkanið]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | háskóli = [[Villanova University]] (BS)<br>[[Catholic Theological Union]] (MDiv)<br>[[Angelicum]] (LCL, DCL) | undirskrift = Official signature of Pope Leo XIV.svg }} '''Leó 14.''' ([[latína]]: ''Leo XIV''; fæddur undir nafninu '''Robert Francis Prevost''' 14. september 1955), er núverandi [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]]. Hann var kjörinn páfi þann 8. maí árið 2025 í páfakjöri eftir andlát [[Frans páfi|Frans páfa]]. Leó er fyrsti páfinn frá [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og jafnframt fyrsti páfinn sem kenndur er við [[Ágústínusarregla|Ágústínusarregluna]]. ==Æviágrip== Robert Francis Prevost fæddist í [[Chicago]] í [[Illinois]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] þann 14. september árið 1955. Faðir hans var af [[Frakkland|frönskum]] og [[Ítalía|ítölskum]] ættum en móðir hans af [[Spánn|spænskum]]. Prevost nam [[stærðfræði]] og [[heimspeki]] við [[Villanova University|Villanova-háskóla]] í [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]] og útskrifaðist með bakkalársgráðu árið 1977. Sama ár og hann útskrifaðist gekk hann í [[Ágústínusarregla|Ágústínusarregluna]] í [[Saint Louis]], sem var með starf í Chicago. Hann hóf [[guðfræði]]nám í kaþólskum skóla í Chicago og fór 27 ára gamall til [[Róm]]ar til að læra [[Kirkjuréttur|kirkjurétt]] við [[Angelicum]]-háskólann. Árið 1982 tók hann prestsvígslu í Róm.<ref name=vísir>{{Vefheimild|titill= Hvað vitum við um Leó páfa?|url=https://www.visir.is/g/20252723833d/hvad-vitum-vid-um-leo-pafa-|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=8. maí 2025|skoðað=8. maí 2025|höfundur=Jón Þór Stefánsson}}</ref> Prevost fór til [[Perú]] sem trúboði í fyrsta sinn árið 1984 á meðan hann vann að [[doktorsritgerð]] sinni. Hann varði ritgerð sína þremur árum síðar og var skipaður yfirmaður safnaðarins í Illinois. Hann sneri hins vegar brátt aftur til Perú og vann þar frá 1988 til 1999. Hann sneri aftur til Bandaríkjanna en fór aftur til Perú árið 2013 og var þar til ársins 2023.<ref name=vísir/> [[Frans páfi]] skipaði Prevost biskup borgarinnar [[Chiclayo]] árið 2014 og skipaði hann [[Kardináli|kardinála]] í byrjun ársins 2024.<ref name=ruv25>{{Vefheimild|titill= Leó XIV: Fyrsti páfinn frá Bandaríkjunum|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-05-08-leo-xiv-fyrsti-pafinn-fra-bandarikjunum-443266|útgefandi=[[RÚV]]|dags=8. maí 2025|skoðað=8. maí 2025|höfundur=Iðunn Andrésdóttir}}</ref> Á meðan Prevost var erkibiskup í Perú var hann sakaður um að hylma yfir ásakanir um kynferðislega misnotkun, sem biskupsdæmi hans hafnaði því að hafa gert.<ref>{{Vefheimild|titill= „Mjög góður maður, mjög hlédrægur“|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/05/08/mjog_godur_madur_mjog_hledraegur/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað=8. maí 2025}}</ref> Prevost hlaut perúskan ríkisborgararétt árið 2015.<ref>{{Vefheimild|titill= Bandaríkjamaður kjörinn páfi – Leó XIV.|url=https://vardberg.is/frettir/bandarikjamadur-kjorinn-pafi-leo-xiv/|útgefandi=[[Varðberg]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað= 11. maí 2025|höfundur=Björn Bjarnason}}</ref> Árið 2023 kallaði Frans páfi Prevost til Rómar og skipaði hann yfirmann í valnefnd biskupa og höfuðklerka. Í því embætti hafði Prevost umsjón með tilnefningum næstu kynslóðar biskupa.<ref>{{Vefheimild|titill= Fagnar reynslumiklum páfa|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/05/08/fagnar_reynslumiklum_pafa/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað=8. maí 2025}}</ref> Prevost vann með Frans að því að koma þremur konum í nefndina sem ákveður hvaða biskupstilnefningar eru sendar til páfa.<ref name=vísir/> Hann varð jafnframt forseti ráðgjafanefndar páfa um málefni [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]], sem gerði honum kleift að stofna til tengsla við kaþólska kirkjuhöfðingja í álfunni.<ref name=ruv25/> Prevost var kjörinn páfi þann 8. maí árið 2025 eftir andlát Frans. Hann varð þar með fyrsti [[Bandaríkin|bandaríski]] páfi kaþólsku kirkjunnar.<ref>{{Vefheimild|titill= Nýr páfi er frá Bandaríkjunum |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/05/08/nyr_pafi_er_fra_bandarikjunum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað=8. maí 2025}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Fyrsti páfinn frá Bandaríkjunum |url=https://heimildin.is/grein/24533/nyr-pafi-kjorinn/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags=8. maí 2025|skoðað=8. maí 2025|höfundur=Valur Grettisson}}</ref> Prevost valdi sér páfanafnið Leó, sem var síðast notað af [[Leó 13.]] páfa árið 1903. Nafnavalið þótti til marks um í hvaða fótspor Leó 14. hygðist feta, en Leó 13. var frægur fyrir baráttu fyrir ýmsum réttlætis- og jafnréttismálum.<ref name=vísir/> Leó var formlega vígður páfi þann 18. maí.<ref>{{Vefheimild|titill= Leó orðinn páfi|url=https://www.visir.is/g/20252727843d/leo-ordinn-pafi|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=18. maí 2025|skoðað=22. maí 2025|höfundur=Jón Ísak Ragnarsson}}</ref> Í fyrsta páfabréfi sínu, ''Magnifica Humanitas'' (''Hið stórfenglega mannkyn''), sem gefið var út 25. maí árið 2026, varaði Leó við uppgangi [[gervigreind]]ar og hvatti til þess að hægt yrði á þróun hennar.<ref>{{Vefheimild|titill= Páfi varaði við vopnvæðingu gervigreindar |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-05-25-pafi-varadi-vid-vopnvaedingu-gervigreindar-476350|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 25. maí 2026 |skoðað=26. maí 2026 |skoðað=8. maí 2025|höfundur=Þorgils Jónsson}}</ref> Hann sagði að varast bæri að vopnvæða gervigreindina og að hætta væri á að hún myndi leiða heiminn á braut endalausra stríðsátaka.<ref>{{Vefheimild|titill= Leó páfi XIV. varar við því að vitvélar geti leitt heiminn á braut endalausra stríðsátaka|url=https://vardberg.is/frettir/leo-pafi-xiv-varar-vid-thvi-ad-vitvelar-geti-leitt-heiminn-a-braut-endalausra-stridsataka/|útgefandi=[[Varðberg]]|dags= 8. maí 2025 |skoðað= 11. maí 2025}}</ref> Þann 13. október 2026 var kunngert að Leó hefði greinst með lungnakrabbamein. Hann gekkst undir skurðaðgerð þar sem neðra blað hægri lunga hans var fjarlægt.<ref>{{Vefheimild|titill= Páfinn greindist með lungna­krabba­mein|url=https://www.visir.is/g/20262947978d/pafinn-greindist-med-lungna-krabba-mein|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 13. október 2026 |skoðað= 14. október 2026 |höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Frans páfi|Frans]] | titill = [[Páfi]] | frá = 8. maí 2025 | til = | eftir = Enn í embætti}} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{stubbur|æviágrip}} {{f|1955}} [[Flokkur:Páfar]] [[Flokkur:Páfar 21. aldar]] [[Flokkur:Bandarískir prestar]] [[Flokkur:Perúskir prestar]] 3076qb5x3zcdi1800tv3urrsvddz5oh 0 186550 1985148 1974267 2026-11-05T02:59:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985148 wikitext text/x-wiki {{Hreingera}} '''Slefsýki''' er sjúkdómur sem finnst í nýbornum [[Íslenska sauðkindin|lömbum]]. Sjúkdómurinn orsakast af smiti af [[Escherichia coli|E. coli]] bakteríum úr umhverfinu og er aðallega í þéttum stíum þar sem ekki er hægt að huga vel að hreinindum. Lömb sem að fá ekki brodd frá móður á fyrstu klukkutímum eru margfalt líklegri til þess að fá slefsýki. Framvinda sjúkdómsins er hröð og lömb deyja venjulega innan sólahrings eftir að einkenni koma fram. Dánartíðni sýktra lamba er mjög há. ==Einkenni== Lömb smituð af slefsýki verða slöpp og köld, þau hengja haus og eyrun lafa, hafa lítin áhuga á því að standa upp eða teygja sig. Slefsýki dregur nafnið sitt af einkennandi miklu slefi, þar sem lömbin hætta fljótlega að sjúga og kyngja. Þar sem bakterían leggst á meltingarfærin, skerðist starfsemi meltingafæranna og hættir svo alveg, en lömbin geta verið með eðlilegan saur eða niðurgang, og hætta alveg að hafa hægðir þegar meltingarstarfsemi hefur hætt. Lömbin verða oft uppþembd á kviði og því ekki tekið eftir því að þau eru orðin næringarsnauð, en ef hlustað er á [[Vinstur|vinstrað]] má heyra einkennandi ''skrölt'' sem orsakast af gas- og vökvafylltu vinstri. <ref>{{Cite web|url=https://www.mast.is/is/baendur/saudfjarraekt/slefsyki-i-lombum-1|title=Slefsýki í lömbum|last=Matvælastofnun|website=Matvælastofnun|language=is|access-date=2025-05-29}}</ref> ==Smit, forvarnir og meðhöndlun sjúkdóms== Smit berst þegar lömb sjúga óhreina spena eða sjúga óhreina ull í leit að spena. Einnig getur óhreinn undirburður orsakað sjúkdóminum. Mikilvægast er að huga að hreinlæti í fjárhúsum til þess að draga úr útbreyðslu e. coli bakteríunnar, t.d. með því að:<ref>{{Cite web|url=https://www.nadis.org.uk/disease-a-z/sheep/lambing/lambing-part-5-diseases-of-newborn-lambs/|title=NADIS Animal Health Skills - Lambing Part 5 Diseases of Newborn Lambs|website=www.nadis.org.uk|language=en|access-date=2025-05-29}}</ref> * Skipta reglulega um hálm þar sem hann er notaður sem undirstaða og skipt um hann um leið og að hann bleytist mikið. Eins á við um aðrar tegundir undirburðs. * Að stíur séu hreinsaðar og sótthreinsaðar þegar á er færð og áður en sú næsta er stíuð. * Tryggja að loftræstikerfi sé gott og það sé vel loftað út. * Bændur skulu stunda reglulegan handþvott og/eða nota einnota hanska. * Tryggja að spenar séu hreinir þegar lömb fara á, t.d. með því að þrífa spena með einnota þvottaklútum um leið og burði er lokið. * Helst að bíða með að marka þar til eftir fyrsta sólahring, þar sem mörkunin getur valdið vanlíðan í lömbum sem getur leitt til þess að þau hætti að drekka. * Að fylgjur séu teknar úr stíum eins snemma og hægt er. * Reglulega á að sjóða/sótthreinsa burðartól. Eldri lömb og kindur smitast ekki af sjúkdóminum þar sem magasýran inniheldur mótefni gegn bakteríunni. Nýfædd lömb skortir magasýru og því einnig mótefnin, og þá þrífst bakterían í meltingarfærunum og losa eiturefni sem sleppa svo í blóðið. Mikilvægast er því að koma meltingarstarfseminni í gang með því að tryggja að lömb fái brodd á fyrstu klukkutímum og í nóg og miklu magni. Tví- og þrílembingar eru því sérstaklega í hættu á smiti, sem og lömb þar sem mæður mjólka illa eða eru með júgurbólgu eða önnur vandamál. === Sýklaónæmi === Mikið hefur verið stundað að gefa lömbum sýklalyf, oft kölluð ''lambapilla,'' stuttu eftir burð sem fyrirbyggjandi meðferð gegn slefsýki, en með innleiðingu [https://www.althingi.is/lagas/153c/2022014.html reglugerðar Evrópusabandsins um dýralyf] þann 15. febrúar 2022 varð sú meðferð bönnuð. Miklar áhyggjur eru um vaxandi hlutföll sýklaónæmra baktería og farið hefur verið í herferð gegn ofnotkun sýklalyfja.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/medhondlun-vegna-slefsyki|title=Meðhöndlun vegna slefsýki|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2025-05-29}}</ref> Á íslandi hefur ekki tekist að innleiða þetta af neinni alvöru og enn eru dýralæknar að skrifa upp á lyfseðla fyrir bændur, en samkvæmt reglugerðum er það aðeins leyfilegt þar sem hópsmit hefur komið upp, eða við lambi sem er nú þegar smitað. Í kjölfar umræðunnar um sýklaónæmi bæði á Íslandi og úti í heimi, hafa menn farið að leita að öðrum valkostum til að koma í stað fyrirbyggjandi áhrifa lambapillunnar. T.a.m. er íslensk rannsókn frá 2013 sem sýndi fram á það að gefa ný bornum lömbum AB-mjók hafði markviss áhrif á tíðni slefsýkinar.<ref>{{Vefheimild|url=https://hdl.handle.net/1946/15564|titill=Slefsýki í unglömbum og mismunandi forvarnir|höfundur=Guðrún Hildur Gunnarsdóttir|mánuður=Maí|ár=2013}}</ref> Svipuð óformleg rannsókn frá [[LBHÍ]] sýndi fram á að fæðurbótaefni með góðgerlum og broddi dragi einnig úr smitum.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/faedubotarefni-sem-inniheldur-brodd-%E2%80%93-oformleg-athugun-a-virkni-gegn-slefsyki|title=Fæðubótarefni sem inniheldur brodd – óformleg athugun á virkni gegn slefsýki|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2025-05-29}}</ref> Einnig er í boð i bóluefni sem hefur verið nýtt í svínum til að verja gegn nokkrum tegundum, af E. coli sýklum, en engar rannsóknir hafa verið gerðar hér á landi til þess að sanna verkun þess á búfé.<ref>{{Cite web|url=https://www.rml.is/is/starfsemi/frettir/saudburdur-ad-hefjast|title=Sauðburður að hefjast|last=ehf|first=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|website=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|language=is|access-date=2025-05-29}}</ref> Fleiri rannsóknir á bóluefnum gegn E. coli fyrir sauðfé hafa verið framkvæmdar í heimnum, en niðurstöðut ekki almennt leitt til bóluefna sem að hafa endað á markaði.<ref>Wray, C., Sojka, W. J., & Morris, J. A. (1983). Use of "E. coli" K99 vaccines in ewes to passively protect lambs against experimental colibacillosis. ''Developments in biological standardization'', ''53'', 177–181.</ref> === Meðhöndlun smits === Næringarskorturinn og ofþornun í kjölfar sýkingarinnar er það sem veldur dauða hjá lömbunum, þar sem þau falla fljótt í dá og drepast svo ef að gripið er ekki inn í nóg nog snemma og bætt upp næringinn sem að þeim vantar. Oftast er sýkinginn greind of seint, þar sem lambið hefur þegar farið að þvorna upp og ekki næst að snúa við næringarskortinum en í þeim tilfellum sem hægt er að bjarga lambinu er því gefin sérstök næring í [[Magasonda|magasondu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.farmhealthonline.com/disease-management/sheep-diseases/watery-mouth-disease/|title=Farm Health Online – Animal Health and Welfare Knowledge Hub – Watery Mouth Disease|language=en-EN|access-date=2025-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250529224823/https://www.farmhealthonline.com/disease-management/sheep-diseases/watery-mouth-disease/|archive-date=2025-05-29|url-status=dead}}</ref> og sýklalyf til að drepa bakteríuna og koma á eðlilegri meltingarstarfsemi. <ref>{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/medhondlun-vegna-slefsyki|title=Meðhöndlun vegna slefsýki|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2025-05-29}}</ref> == Tilvísanir == [[Flokkur:búfjársjúkdómar]] qtc1uwbp37vf7cpgajeqe2oiakpz2xn 0 186774 1985084 1921427 2026-11-04T17:06:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985084 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Lady Circle | image = | motto = Friendship and Service | formation = 1936 (alþjóðlegt), Ísland 1988 | type = Alþjóðleg kvennasamtök | headquarters = Aðildarlönd í yfir 40 löndum | membership = Um 13.000 á heimsvísu, ~250 á Íslandi | language = Enska (alþjóðlegt), Íslenska | website = [https://ladiescircleinternational.org ladiescircleinternational.org] }} '''Lady Circle''' er alþjóðlegur kvenfélagsskapur fyrir konur á aldrinum 18 til 45 ára. Samtökin einblína á vinasambönd, leiðtogafærni, samfélagsábyrgð og góðgerðarmál. Lady Circle starfar í yfir 40 löndum og tilheyrir stærra neti samtaka sem kallast '''Round Table Family'''. == <ref>{{Cite web|url=https://ladiescircleinternational.org/history/|title=History – Ladies' Circle International|website=ladiescircleinternational.org|access-date=2025-06-24}}</ref>Tilgangur og gildi == Lady Circle stuðlar að: * Nýjum vináttusamböndum milli kvenna * Persónulegri og félagslegri þróun * Góðgerðastarfi og samfélagslegri virkni * Alþjóðlegum samskiptum og tengslaneti Starfsemin felur í sér reglulega félagsfundi, viðburði, styrktarverkefni og alþjóðlegt samstarf. Samtökin eru ekki trúarleg né pólitísk. == Alþjóðleg uppbygging == Samtökin heyra undir regnhlífarsamtökin '''Ladies' Circle International''' (LCI), sem samhæfir starfsemi aðildarlanda, heldur alþjóðaráðstefnur og stuðlar að samvinnu milli landa. == Lady Circle á Íslandi == {{Infobox organization | name = Ladies Circle Ísland | native_name = LCÍ | type = Kvenfélagssamtök | founded_date = 1988 | location = Ísland | membership = Um 250 | website = [https://ladiescircle.is ladiescircle.is] }} '''Ladies Circle Ísland''' (LCÍ) hefur starfað frá 1988 og er fullgildur aðili að Ladies’ Circle International. Ísland tilheyrir norræna svæðinu innan LCI og á virkan þátt í alþjóðastarfi samtakanna. === Starfsemi á Íslandi === Á Íslandi starfa um 15 deildir víðs vegar um landið. Félagar funda reglulega, skipuleggja styrktarverkefni og taka þátt í lands- og alþjóðaráðstefnum. Meðal dæma um verkefni má nefna: * Fjáröflun fyrir barnadeildir sjúkrahúsa * Fræðslu og vitundarátök um samfélagsmál * Samstarf við systurfélög Round Table á Íslandi<ref>{{Cite web|url=https://ladiescircle.is/index.php/um-lci/|title=Um LCÍ – Ladies Circle Ísland|language=en-US|access-date=2025-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250616053513/https://ladiescircle.is/index.php/um-lci/|archive-date=2025-06-16|url-status=dead}}</ref> == Tengd samtök == * [[Round Table (klúbbur)|Round Table]] – Ladies Circle er systurfélag Round Table, sem er fyrir karla á aldrinum 20 - 45 ára * Tangent Club – Fyrir fyrrverandi félaga Lady Circle (45 ára og eldri) * 41 Club – Fyrir fyrrverandi félaga Round Table == Ytri tenglar == * [https://ladiescircle.is Ladies Circle Ísland] * [https://ladiescircleinternational.org Ladies Circle International] == Heimildir == <references /> j4j61n2bb4ro69q4qt7a97k6qyebhoy 0 186800 1985194 1982425 2026-11-05T11:29:45Z Alvaldi 71791 1985194 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = JaVale McGee | image = 34McGee2010.jpg | image_size = | caption = McGee árið 2010 | position = Miðherji | height_cm = 213 | weight_kg = 122 | league = | team = | number = | birth_date = {{birth date and age|1988|1|19}} | birth_place = Flint, [[Michigan]], Bandaríkin | national_team = {{flagdeco|USA}} [[Bandaríska karlalandsliðið í körfuknattleik|Bandaríkin]] (2021) | college = Nevada (2006–2008) | draft_year = 2008 | draft_round = 1 | draft_pick = 18 | draft_team = [[Washington Wizards]] | career_start = 2008 | career_end = | years1 = 2008–2012 | team1 = [[Washington Wizards]] | years2 = 2011–2015 | team2 = [[Denver Nuggets]] | years3 = 2014–2015 | team3 = [[Philadelphia 76ers]] | years4 = 2015–2016 | team4 = [[Dallas Mavericks]] | years5 = 2016–2018 | team5 = [[Golden State Warriors]] | years6 = 2018–2020 | team6 = [[Los Angeles Lakers]] | years7 = 2020–2021 | team7 = [[Cleveland Cavaliers]] | years8 = 2021 | team8 = Denver Nuggets | years9 = 2021–2022 | team9 = [[Phoenix Suns]] | years10 = 2022–2023 | team10 = Dallas Mavericks | years11 = 2023–2024 | team11 = [[Sacramento Kings]] | years12 = 2025 | team12 = [[Vaqueros de Bayamón]] | years13 = 2025–2026 | team13 = [[Illawarra Hawks]] | years14 = 2026 | team14 = [[Beijing Ducks]] | years15 = 2026 | team15 = [[Shanghai Sharks]] | highlights = '''Landslið:''' *[[Sumarólympíuleikarnir|Ólympíumeistari]] (2021) '''Félagslið:''' * 3× [[NBA]] meistari (2017, 2018, 2020) *[[Baloncesto Superior Nacional|BSN]] meistari (2025) *Varnarmaður ársins í BSN (2025) | medal_templates = }} '''JaVale Lindy McGee''' (fæddur 19. janúar 1988) er bandarískur atvinnumaður í körfubolta. Eftir að hafa spilað háskólakörfubolta fyrir Nevada og var hann valinn af [[Washington Wizards]] í nýliðavali NBA árið 2008. Á 16 ára ferli í NBA hefur JaVale unnið NBA meistaratitilinn þrívegis; með [[Golden State Warriors]] árin 2017 og 2018 og með [[Los Angeles Lakers]] árið 2020.<ref>{{Cite news |date=2023-10-26 |title=Kings signing JaVale McGee, per sources: What role will he fill? |url=https://www.nytimes.com/athletic/4824058/2023/08/31/kings-javale-mcgee-signing/ |access-date=2025-06-26 |author1=Shams Charania|author2=Sam Amick|work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Árið 2021 vann hann til gullverðlauna með landsliði Bandaríkjanna á Ólympíuleikunum.<ref name="espn-2021"/> Móðir JaVale er fyrrum körfuknattleikskonan Pamela McGee sem vann gull með Bandaríkjunum á Ólympíuleikunum árið 1984.<ref name="espn-2021">{{Cite web|url=https://www.espn.com/olympics/story/_/id/31977111/pamela-javale-mcgee-become-first-mom-son-gold-medal-duo-olympics-history|title=Golden Child: Pamela and JaVale McGee become first mother and son to win Olympic golds|author=Ashton Edmunds |date=2021-08-07|website=ESPN.com|language=en|access-date=2025-06-26}}</ref> Árið 2025 varð hann [[Púertó Ríkó]]-meistari með [[Vaqueros de Bayamón]] er það lagði [[Leones de Ponce]] í úrslitum [[Baloncesto Superior Nacional]]-deildarinnar.<ref>{{cite news |title=¡Vaqueros Campeones! |url=https://www.bsnpr.com/vaqueros-campeones/ |access-date=13 August 2025 |work=bsnpr.com |date=11 August 2025 |language=es }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist|30em}} {{DEFAULTSORT:McGee, JaVale}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1988]] [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:CBA leikmenn]] [[Flokkur:NBA leikmenn]] [[Flokkur:Bandarískir Ólympíuverðlaunahafar]] 1hb1c4pduqsja7n41hz3qbkglojpwop 1985197 1985194 2026-11-05T11:33:03Z Alvaldi 71791 1985197 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = JaVale McGee | image = 34McGee2010.jpg | image_size = | caption = McGee árið 2010 | position = Miðherji | height_cm = 213 | weight_kg = 122 | league = | team = | number = | birth_date = {{birth date and age|1988|1|19}} | birth_place = Flint, [[Michigan]], Bandaríkin | national_team = {{flagdeco|USA}} [[Bandaríska karlalandsliðið í körfuknattleik|Bandaríkin]] (2021) | college = Nevada (2006–2008) | draft_year = 2008 | draft_round = 1 | draft_pick = 18 | draft_team = [[Washington Wizards]] | career_start = 2008 | career_end = | years1 = 2008–2012 | team1 = [[Washington Wizards]] | years2 = 2011–2015 | team2 = [[Denver Nuggets]] | years3 = 2014–2015 | team3 = [[Philadelphia 76ers]] | years4 = 2015–2016 | team4 = [[Dallas Mavericks]] | years5 = 2016–2018 | team5 = [[Golden State Warriors]] | years6 = 2018–2020 | team6 = [[Los Angeles Lakers]] | years7 = 2020–2021 | team7 = [[Cleveland Cavaliers]] | years8 = 2021 | team8 = Denver Nuggets | years9 = 2021–2022 | team9 = [[Phoenix Suns]] | years10 = 2022–2023 | team10 = Dallas Mavericks | years11 = 2023–2024 | team11 = [[Sacramento Kings]] | years12 = 2025 | team12 = [[Vaqueros de Bayamón]] | years13 = 2025–2026 | team13 = [[Illawarra Hawks]] | years14 = 2026 | team14 = [[Beijing Ducks]] | years15 = 2026 | team15 = [[Shanghai Sharks]] | highlights = '''Landslið:''' *[[Sumarólympíuleikarnir|Ólympíumeistari]] (2021) '''Félagslið:''' * 3× [[NBA]] meistari (2017, 2018, 2020) *[[Baloncesto Superior Nacional|BSN]] meistari (2025) *Varnarmaður ársins í BSN (2025) | medal_templates = }} '''JaVale Lindy McGee''' (fæddur 19. janúar 1988) er bandarískur atvinnumaður í körfubolta. Eftir að hafa spilað háskólakörfubolta fyrir Nevada og var hann valinn af [[Washington Wizards]] í nýliðavali NBA árið 2008. Á 16 ára ferli í NBA hefur JaVale unnið NBA meistaratitilinn þrívegis; með [[Golden State Warriors]] árin 2017 og 2018 og með [[Los Angeles Lakers]] árið 2020.<ref>{{Cite news |date=2023-10-26 |title=Kings signing JaVale McGee, per sources: What role will he fill? |url=https://www.nytimes.com/athletic/4824058/2023/08/31/kings-javale-mcgee-signing/ |access-date=2025-06-26 |author1=Shams Charania|author2=Sam Amick|work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Árið 2021 vann hann til gullverðlauna með landsliði Bandaríkjanna á Ólympíuleikunum.<ref name="espn-2021"/> Móðir JaVale er fyrrum körfuknattleikskonan Pamela McGee sem vann gull með Bandaríkjunum á Ólympíuleikunum árið 1984.<ref name="espn-2021">{{Cite web|url=https://www.espn.com/olympics/story/_/id/31977111/pamela-javale-mcgee-become-first-mom-son-gold-medal-duo-olympics-history|title=Golden Child: Pamela and JaVale McGee become first mother and son to win Olympic golds|author=Ashton Edmunds |date=2021-08-07|website=ESPN.com|language=en|access-date=2025-06-26}}</ref> Árið 2025 varð hann [[Púertó Ríkó]]-meistari með [[Vaqueros de Bayamón]] er það lagði [[Leones de Ponce]] í úrslitum [[Baloncesto Superior Nacional]]-deildarinnar.<ref>{{cite news |title=¡Vaqueros Campeones! |url=https://www.bsnpr.com/vaqueros-campeones/ |access-date=13 August 2025 |work=bsnpr.com |date=11 August 2025 |language=es }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Titlar og viðurkenningar== ===Titlar=== ====Félagslið==== *[[NBA]] meistari (3): 2017, 2018, 2020 *[[Baloncesto Superior Nacional|BSN]] meistari: 2025 ====Landslið==== *[[Ólympíuleikarnir]] **Gull: [[Sumarólympíuleikarnir 2021|2021]] ===Viðurkenningar=== *Varnarmaður ársins í BSN: 2025 == Tilvísanir == {{Reflist|30em}} {{DEFAULTSORT:McGee, JaVale}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1988]] [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:CBA leikmenn]] [[Flokkur:NBA leikmenn]] [[Flokkur:Bandarískir Ólympíuverðlaunahafar]] 0g77dq9rkw5zavx271b0pt7ozysgva9 0 187249 1985160 1926898 2026-11-05T05:35:27Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985160 wikitext text/x-wiki {{Plata | nafn = The Remix | gerð = Remix | flytjandi = [[Lady Gaga]] | kápa = Lady Gaga - The Remix.png | kápa_texti = Kápan á alþjóðlegu útgáfunni | rammi = yes | gefin_út = {{Udagur|2010|03|03}} | tekin_upp = 2007–2009 | stefna = * [[Raftónlist|Raf]] * [[danstónlist]] | lengd = 77:15 | útgefandi = * Streamline * KonLive * Cherrytree * [[Interscope Records|Interscope]] | upptökustjóri = {{collapsible list|title={{nobold|Ýmsir}}|hlist=true|[[Alphabeat]]|Chew Fu|Crookers|Deewaan|Frankmusik|Rob Fusari|Fernando Garibay|Guéna LG|Grum|[[Rodney Jerkins]]|Kaskade|Martin Kierszenbaum|Lady Gaga|Manhattan Clique|Monarchy|Passion Pit|[[Pet Shop Boys]]|Stuart Price|[[RedOne]]|[[Skrillex]]|The Sound of Arrows|[[Space Cowboy]]|Starsmith|Richard Vission|Yuksek}} | síðasti_titill = [[The Fame Monster]] | síðasta_ár = 2009 | næsti_titill = [[Born This Way]] | næsta_ár = 2011 }} '''''The Remix''''' er [[remix]]-plata bandarísku söngkonunnar [[Lady Gaga]]. Hún var fyrst gefin út í Japan 3. mars 2010 og inniheldur remix-útgáfur af lögum af fyrstu stúdíóplötu Gaga, ''[[The Fame]]'' (2008), og endurútgáfu hennar, ''[[The Fame Monster]]'' (2009).<ref name="umusicjap">{{cite web|url=http://www.universal-music.co.jp/u-pop/artist/lady_gaga/disco/uics1207.html|title=Lady Gaga: The Remix|publisher=[[Universal Music]] Japan|access-date=April 14, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222234254/http://www.universal-music.co.jp/u-pop/artist/lady_gaga/disco/uics1207.html|archive-date=February 22, 2011|df=mdy-all}}</ref> Gefnar voru út mismunandi gerðir af lagalistanum fyrir aðra markaði. Platan fékk misgóða dóma gagnrýnenda.<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/music/the-remix|title=Lady Gaga&nbsp;– The Remix|publisher=[[Metacritic]]|access-date=August 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20260111213834/http://www.metacritic.com/music/the-remix|archive-date=janúar 11, 2026|url-status=dead}}</ref> Hún fór á topp vinsældalista í Grikklandi og á Dance/Electronic Albums-lista ''[[Billboard]]'' í Bandaríkjunum. ''The Remix'' náði einnig topp-10 í Belgíu, Bretlandi, Írlandi, Japan, Kanada, Mexíkó og á [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] í Bandaríkjunum. Hún varð [[Söluviðurkenning fyrir tónlist|viðurkennd]] sem platína í Japan og Brasilíu og gull í Belgíu og Rússlandi. Á heimsvísu hefur platan selst í yfir 500.000 eintökum og er ein af söluhæstu remix-plötum allra tíma.<ref name="mtv">{{cite news|url=http://www.mtv.com/news/1643274/20100708/lady_gaga/|title=Lady Gaga Remix Album Due In The U.S. Next Month|last=Ziegbe|first=Mawuse|date=July 8, 2010|access-date=July 9, 2010|publisher=MTV News}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{dead link|date=June 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ==Lagalisti== {{Lagalisti | headline = ''The Remix'' {{nobold|– Lagalisti utan Bandaríkjanna og Japans}}<ref name="UK liner notes">{{cite AV media notes|title=The Remix|year=2010|author=Lady Gaga|publisher=Polydor Records|type=UK liner notes}}</ref> | title1 = Just Dance | note1 = Richard Vission Remix | length1 = 6:13 | title2 = Poker Face | note2 = LLG vs. GLG Radio Mix | length2 = 4:03 | title3 = LoveGame | note3 = Chew Fu Ghettohouse Fix) (ásamt [[Marilyn Manson]] | length3 = 5:21 | title4 = Eh, Eh (Nothing Else I Can Say) | note4 = Frankmusik „Cut Snare Edit“ Remix | length4 = 3:49 | title5 = Paparazzi | note5 = Stuart Price Remix | length5 = 3:21 | title6 = Boys Boys Boys | note6 = Manhattan Clique Remix | length6 = 6:37 | title7 = The Fame | note7 = Glam as You Remix | length7 = 3:57 | title8 = Bad Romance | note8 = Starsmith Remix | length8 = 4:57 | title9 = Telephone | note9 = ásamt [[Beyoncé]]) (Passion Pit Remix | length9 = 5:14 | title10 = Alejandro | note10 = Sound of Arrows Remix | length10 = 3:59 | title11 = Dance in the Dark | note11 = Monarchy 'Stylites' Remix | length11 = 6:10 | title12 = Just Dance | note12 = Deewaan Remix) (ásamt Ashking, Wedis, Lush & Young Thoro | length12 = 4:16 | title13 = LoveGame | note13 = Robots to Mars Remix | length13 = 3:12 | title14 = Eh, Eh (Nothing Else I Can Say) | note14 = [[Pet Shop Boys]] Remix | length14 = 2:49 | title15 = Poker Face | note15 = Live from the Cherrytree House | length15 = 3:39 | title16 = Bad Romance | note16 = Grum Remix | length16 = 4:53 | title17 = Telephone | note17 = ásamt Beyoncé) ([[Alphabeat]] Remix | length17 = 4:48 }} {{Lagalisti | headline = ''The Remix'' {{nobold|– Lagalisti í Bandaríkjunum}}<ref>{{cite AV media notes|title=The Remix|year=2010|author=Lady Gaga|publisher=Streamline Records, KonLive Distribution, Cherrytree Records, and Interscope Records|type=US liner notes}}</ref> | title1 = Just Dance | note1 = Richard Vission Remix | length1 = 6:13 | title2 = Poker Face | note2 = LLG vs. GLG Radio Mix | length2 = 4:03 | title3 = LoveGame | note3 = Chew Fu Ghettohouse Fix) (ásamt Marilyn Manson | length3 = 5:21 | title4 = Eh, Eh (Nothing Else I Can Say) | note4 = Frankmusik „Cut Snare Edit“ Remix | length4 = 3:49 | title5 = Paparazzi | note5 = Stuart Price Remix | length5 = 3:21 | title6 = The Fame | note6 = Glam as You Remix | length6 = 3:57 | title7 = Bad Romance | note7 = Starsmith Remix | length7 = 4:57 | title8 = Telephone | note8 = ásamt Beyoncé) (Passion Pit Remix | length8 = 5:14 | title9 = Alejandro | note9 = Sound of Arrows Remix | length9 = 3:59 | title10 = Dance in the Dark | note10 = Monarchy 'Stylites' Remix | length10 = 6:10 }} {{Track listing | headline = ''The Remix'' {{nobold|– Lagalisti í Japan}}<ref>{{cite AV media notes|title=The Remix|year=2010|author=Lady Gaga|publisher=Universal Music Japan|type=Japanese liner notes}}</ref> | title1 = Just Dance | note1 = [[Space Cowboy]] Remix | length1 = 5:02 | title2 = Just Dance | note2 = [[RedOne]] Remix | length2 = 4:18 | title3 = Poker Face | note3 = Space Cowboy Remix | length3 = 4:54 | title4 = Poker Face | note4 = LLG vs. GLG Radio Mix | length4 = 4:03 | title5 = Eh, Eh (Nothing Else I Can Say) | note5 = Electric Piano and Human Beat Box Version – ''[[The Cherrytree Sessions]]'' Version | length5 = 3:03 | title6 = Eh, Eh (Nothing Else I Can Say) | note6 = Pet Shop Boys Remix | length6 = 2:49 | title7 = LoveGame | note7 = Space Cowboy Remix | length7 = 3:21 | title8 = LoveGame | note8 = Chew Fu Ghettohouse Fix) (ásamt Marilyn Manson | length8 = 5:21 | title9 = Paparazzi | note9 = Yuksek Remix | length9 = 4:54 | title10 = Paparazzi | note10 = Stuart Price Remix | length10 = 3:21 | title11 = Bad Romance | note11 = [[Skrillex]] Remix | length11 = 4:24 | title12 = Bad Romance | note12 = Starsmith Remix | length12 = 4:57 | title13 = Bad Romance | note13 = Kaskade Remix | length13 = 4:22 | title14 = Telephone | note14 = ásamt Beyoncé) (Alphabeat Remix | length14 = 4:48 | title15 = Telephone | note15 = ásamt Beyoncé) (Passion Pit Remix | length15 = 5:14 | title16 = Telephone | note16 = ásamt Beyoncé) (Crookers Vocal Remix | length16 = 4:51 }} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Lady Gaga}} {{DEFAULTSORT:Remix, The}} [[Flokkur:Hljómplötur Lady Gaga]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2010]] ljgmtxb5m1msb4s20kx3lgj7p9pno2p 0 188947 1985121 1977817 2026-11-04T20:34:22Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985121 wikitext text/x-wiki '''Netútgáfan''' er útgáfufélag sem átti veg og vanda af því að gera [[íslenskar fornbókmenntir]] aðgengilegar á [[Veraldarvefurinn|veraldarvefnum]]. Stofnandi félagsins var Sæmundur Bjarnason, en einnig komu að verkinu börn hans, Bjarni Sæmundsson, Benedikt Sæmundsson og Hafdís Sæmundsdóttir.<ref>{{tímarit.is|3312850|Biblían á alnetið|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=1997-09-06|bls=20}}</ref><ref>{{tímarit.is|2952433|Íslendingar verða að gera bókmenntirnar aðgengilegar|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|dags=1997-03-17|bls=20}}</ref> Félagið gaf út ''[[Rafritið]]'' á árunum 1993 til 1996.<ref>{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/30th-anniversary-snerpa-isp-iceland-jon-ingi-ingimundarson-0ogze|author=Jón Ingi Ingimundarson|title=30th anniversary of Snerpa ISP in Iceland|website=LinkedIn|language=en|access-date=2025-12-16}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Tenglar== *[https://web.archive.org/web/20260906124635/https://www.snerpa.is/net/index.phtml Vefur Netútgáfunnar] [[Flokkur:Íslenskar vefsíður]] [[Flokkur:Íslenskar fornbókmenntir]] phbvym1gme7tlsdtfpix6h82pvn6e3n 0 189097 1985097 1975729 2026-11-04T17:51:48Z TKSnaevarr 53243 1985097 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Nigel Farage | mynd = Official portrait of Nigel Farage MP crop 2.jpg | myndatexti = Farage árið 2024. | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1964|4|3}} | fæðingarstaður = [[Farnborough]], [[Kent]], [[Bretland]]i | maki =Gráinne Hayes (g. 1988; sk. 1997)<br>Kirsten Mehr (g. 1999, skilin) | þjóðerni = [[Bretland|Breskur]] | börn = 4 | háskóli = [[Dulwich College]] | stjórnmálaflokkur = [[Umbótaflokkurinn (Bretland)|Umbótaflokkurinn]] (2019–)<br>[[Sjálfstæðisflokkurinn (Bretland)|Sjálfstæðisflokkurinn]] (1993–2018) | vefsíða = {{URL|nfarage.com}} }} '''Nigel Paul Farage''' (f. 3. apríl 1964) er [[Bretland|breskur]] stjórnmálamaður sem hefur verið þingmaður [[Clacton]]-kjördæmis og leiðtogi [[Umbótaflokkurinn|Umbótaflokksins]] síðan 2024, en hann var áður leiðtogi flokksins á árunum 2019 til 2021. Hann var leiðtogi [[Breski sjálfstæðisflokkurinn|Breska sjálfstæðisflokksins]] (UKIP) árin 2006–2009 og 2010–2016. Farage sat á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]] fyrir Suðaustur-England frá 1999 þar til [[Útganga Breta úr Evrópusambandinu|Bretland gekk úr Evrópusambandinu]] (ESB) árið 2020. Farage, sem hefur verið áberandi [[Evrópuandstaða|Evrópuandstæðingur]] frá því snemma á [[1991-2000|tíunda áratugnum]], var fyrst kjörinn á [[Evrópuþingið]] árið 1999. Árið 2004 varð hann forseti þinghópsins EFDD (Evrópa frelsis og beins lýðræðis). Farage var kjörinn leiðtogi UKIP árið 2006 og leiddi flokkinn í kosningum til Evrópuþingsins árið 2009, þar sem flokkurinn hlaut næstflest atkvæði í Bretlandi. Hann bauð sig fram án árangurs í Buckingham í [[Þingkosningar í Bretlandi 2010|þingkosningunum 2010]] áður en hann sneri aftur sem leiðtogi UKIP sama ár. Í [[Evrópuþingskosningar 2014|Evrópuþingskosningunum 2014]] vann UKIP flest þingsæti í Bretlandi en sigur flokksins setti þrýsting á [[David Cameron]] [[Forsætisráðherra Bretlands|forsætisráðherra]] um að boða til [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðild Bretlands að ESB 2016|þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild að ESB]] árið 2016.<ref name="Volkery, Carsten-2014">{{cite news |author=Carsten |first=Volkery |date=27 May 2014 |title=Lurching Right: UKIP Win Creates Pressure for Cameron and Europe |url=http://www.spiegel.de/international/europe/ukip-wins-big-in-britain-and-creates-challenge-for-cameron-and-europe-a-971968.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140528000403/http://www.spiegel.de/international/europe/ukip-wins-big-in-britain-and-creates-challenge-for-cameron-and-europe-a-971968.html |archive-date=28 May 2014 |work=Spiegel International |location=Hamborg}}</ref> Í [[Þingkosningar í Bretlandi 2015|þingkosningunum 2015]] náði Farage ekki kjöri í South Thanet. Eftir að útganga Bretlands úr ESB var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslunni sagði Farage af sér sem leiðtogi UKIP. Árið 2018 var hann meðstofnandi Brexit-flokksins (sem var endurnefndur Umbótaflokkurinn (''Reform UK'') árið 2021). Flokkurinn sótti fylgi til þeirra sem voru ósáttir við tafir ríkisstjórnar [[Theresa May|Theresu May]] á framkvæmd útgöngunnar og hlaut flest atkvæði í [[Evrópuþingskosningar 2019|Evrópuþingskosningunum 2019]], þar sem hann varð stærsti einstaki flokkurinn á þinginu. May tilkynnti afsögn sína nokkrum dögum síðar og við tók [[Boris Johnson]], en stjórn hans lauk útgöngunni formlega árið 2020 en Farage var gagnrýninn á framkvæmd hennar og krafðist aðkomu Umbótaflokksins að útgönguferlinu í ljósi mikils stuðnings við flokkinn.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/farage-krefst-saetis-vid-samningabordid|titill=Farage krefst sætis við samningaborðið|höfundur=Róbert Jóhannsson|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=27. maí|ár=2019}}</ref> Í [[Þingkosningar í Bretlandi 2024|þingkosningunum 2024]] varð Farage aftur leiðtogi Umbótaflokksins og sigraði í Clacton í þriðju tilraun sinni til að ná kjöri á breska þingið. Síðan þá hefur hann verið mjög áberandi í fjölmiðlum samhliða auknu fylgi Umbótaflokksins, en flokkurinn mældist með mest fylgi allra flokka á landsvísu í skoðanakönnunum stærstan hluta ársins 2025 og myndi fá hreinan meirihluta í breska þinginu ef niðurstöður kosninga verða með sama hætti.<ref>{{Cite news |last1=Savage |first1=Michael |last2=Clarke |first2=Seán |last3=Kirk |first3=Ashley |date=2025-10-02 |title=Could Nigel Farage really win the next election? Here's what the polls say |url=https://www.theguardian.com/politics/2025/oct/02/could-nigel-farage-really-win-the-next-election-heres-what-the-polls-say |access-date=2025-10-20 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/12/12/umbotaflokkurinn_ordinn_sa_staersti_i_bretlandi/|titill=Umbótaflokkurinn orðinn sá stærsti í Bretlandi|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> Farage sagði óvænt upp þingsæti sínu þann 7. júlí 2026 í kjölfar rannsókna á fjármálum hans og ásakana um að hann hefði ekki greint réttilega frá háum fjárframlögum sem hann hafði hlotið frá rafmyntamilljarðamæringnum Christopher Harborne. Farage boðaði þó að hann myndi aftur gefa kost á sér þegar efnt yrði til aukakosninga í Clacton-kjördæmi.<ref>{{Vefheimild|url=https://heimildin.is/grein/26875/farage-segir-af-ser-og-bidur-sig-aftur-fram|titill= Farage segir af sér og býður sig aftur fram |útgefandi=[[Heimildin]]|dags= 7. júlí 2026|skoðað= 7. júlí 2026}}</ref> Farage var aftur kjörinn í þingsæti sitt í aukakosningunum þann 13. ágúst 2026 með 63 prósentum atkvæða. [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]] og [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokkurinn]] sniðgengu aukakosningarnar og helsti mótframbjóðandi Farage var því grínframbjóðandinn [[Tunnufés greifi]] (e. ''Count Binface''), sem hlaut um fjórðung atkvæða.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/08/14/vanmatu_tunnufes_greifa_i_kosningum_gegn_farage/|titill= Vanmátu Tunnufés greifa í kosningum gegn Farage |útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 14. ágúst 2026|skoðað=16. ágúst 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{f|1964}} {{DEFAULTSORT:Farage, Nigel}} [[Flokkur:Breskir stjórnmálamenn]] [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] snucdffjc78vrwgbuw38n5b0ckinwfu 0 190746 1985080 1960827 2026-11-04T16:48:03Z Salvor 70 hvernig unnið var úr skýrslu Jóhönnu og saga Kristínar Svövu Tómasdóttur um Jóhönnu Knudsen 1985080 wikitext text/x-wiki '''Jóhanna Knudsen''' yfirhjúkrunarkona á [[Landspítali|Landsspítalanum]] og lögreglumaður við ungmennaeftirlit fæddist á Papósi í Lóni árið [[10. október]] [[1897]] og lést árið [[8. september]] [[1950]]. Hún lauk hjúkrunarprófi fá Ullevallssjúkrahúsinu í [[Ósló|Ósló]] [[1930]], var um tíma við geðveikranám á [[Kleppsspítali|Kleppi]] og vann á [[Vífilsstaðir|Vífilstöðum]]. Eftir heimkomuna úr námi var hún um skeið aðstoðarhjúkrunarkona á handlæknisdeild Landspítalans og þegar stofnað var vinnuhæli fyrir berklaveikt fólk að Reykjum í Ölfusi varð hún forstöðukona þar í eitt ár en sigldi þá til Papworth í Englandi og kynnti sér vinnuhæli þar.  Árið [[1934]] til ársloka [[1940]] var  hún hjúkrunarkona á Ísafjarðarsjúkrahúsi. Árið [[1939]] tók hún sér frí og er þá að reyna að koma upp barnaspítala í Reykjavík og sendi styrkumsókn til bæjarsjóðs og bauðst til að leggja fram húsið Hellusund 6 en styrkumsókn hennar var hafnað. <ref>[https://timarit.is/page/6825031?iabr=on Minningarorð Jóhanna Knudsen, Hjúkrunarkvennablaðið - 3. tölublað (01.10.1950)]</ref> Jóhanna Knudsen var stjórnandi ungmennaeftirlits lögreglunnar 1941-1945. Hún var ráðin  fyrir tilstilli [[Hermann Jónasson|Hermanns Jónassonar]] til að rannsaka siðferðisástand í Reykjavík og hóf þá rannsókn í mars 1941 og eftir tvo mánuði taldi hún sig hafa upplýsingar um yfir 500 konur og telpur sem voru í nánum kynnum við hermenn og á annað hundrað heimili sem væru gölluð til að ala upp börn. Í minnisbókum hennar eru skráð 826 nöfn og hún notaði oftast eina blaðsíðu til að fjalla um hverja konu. Hún skráði ýmsar persónuupplýsingar um konur og foreldra þeirra, útlit og klæðaburð og áfengisneyslu og samskipti við hermenn svo sem að hafa sótt böll þar sem hermenn voru. Hún sendi lögreglustjóra skýrslu um [[Ástandið]] og tillögur til úrbóta 17. maí 1941. Jóhanna fundaði með mörgum aðilum um skýrslu sína. Í júlí 1941 sendi [[Vilmundur Jónsson]] [[Embætti landlæknis|landlæknir]] dómsmálaráðuneytinu harðort bréf um „saurlifnað í Reykjavík og stúlkubörn á glapstigum“. Í lok júlí brást dómsmálaráðherra við og skipaði rannsóknarnefnd um siðferðismál. Í nefndinni sem kölluð er ástandsnefndin voru Benedikt Tómasson læknir, Broddi Jóhannesson sálfræðingur og séra [[Sigurbjörn Einarsson]] síðar [[Biskup Íslands|biskup]]. Í ágúst 1941 birti nefndin skýrslu sem vakti mikla athygli. Í þeirri skýrslu segir að lögreglan hafi skráð um 500 konur á aldrinum 12-60 sem teldust hafa mjög náin afskipti af setuliðinu og giskaði lögreglan á að um 20% bæjarkvenna umgengjust setuliðið meira að minna. [[Kristín Svava Tómasdóttir]] hefur skrifað ævisögu Jóhönnu Knudsen en titill hennar er [[Fröken Dúlla]] og kom bókin út [[2025]]. == Tilvísanir == <references/> {{fd|1897|1950}} [[Flokkur:Íslenskir hjúkrunarfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir lögreglumenn]] [[Flokkur:Ástandið]] brts51usjwvx50okz4yj8rd99u28crd 1985081 1985080 2026-11-04T16:50:50Z Salvor 70 setti inn heimild í grein Þórs Whitehead 1985081 wikitext text/x-wiki '''Jóhanna Knudsen''' yfirhjúkrunarkona á [[Landspítali|Landsspítalanum]] og lögreglumaður við ungmennaeftirlit fæddist á Papósi í Lóni árið [[10. október]] [[1897]] og lést árið [[8. september]] [[1950]]. Hún lauk hjúkrunarprófi fá Ullevallssjúkrahúsinu í [[Ósló|Ósló]] [[1930]], var um tíma við geðveikranám á [[Kleppsspítali|Kleppi]] og vann á [[Vífilsstaðir|Vífilstöðum]]. Eftir heimkomuna úr námi var hún um skeið aðstoðarhjúkrunarkona á handlæknisdeild Landspítalans og þegar stofnað var vinnuhæli fyrir berklaveikt fólk að Reykjum í Ölfusi varð hún forstöðukona þar í eitt ár en sigldi þá til Papworth í Englandi og kynnti sér vinnuhæli þar.  Árið [[1934]] til ársloka [[1940]] var  hún hjúkrunarkona á Ísafjarðarsjúkrahúsi. Árið [[1939]] tók hún sér frí og er þá að reyna að koma upp barnaspítala í Reykjavík og sendi styrkumsókn til bæjarsjóðs og bauðst til að leggja fram húsið Hellusund 6 en styrkumsókn hennar var hafnað. <ref>[https://timarit.is/page/6825031?iabr=on Minningarorð Jóhanna Knudsen, Hjúkrunarkvennablaðið - 3. tölublað (01.10.1950)]</ref> Jóhanna Knudsen var stjórnandi ungmennaeftirlits lögreglunnar 1941-1945. Hún var ráðin  fyrir tilstilli [[Hermann Jónasson|Hermanns Jónassonar]] til að rannsaka siðferðisástand í Reykjavík og hóf þá rannsókn í mars 1941 og eftir tvo mánuði taldi hún sig hafa upplýsingar um yfir 500 konur og telpur sem voru í nánum kynnum við hermenn og á annað hundrað heimili sem væru gölluð til að ala upp börn. Í minnisbókum hennar eru skráð 826 nöfn og hún notaði oftast eina blaðsíðu til að fjalla um hverja konu. Hún skráði ýmsar persónuupplýsingar um konur og foreldra þeirra, útlit og klæðaburð og áfengisneyslu og samskipti við hermenn svo sem að hafa sótt böll þar sem hermenn voru. Hún sendi lögreglustjóra skýrslu um [[Ástandið]] og tillögur til úrbóta 17. maí 1941. Jóhanna fundaði með mörgum aðilum um skýrslu sína. Í júlí 1941 sendi [[Vilmundur Jónsson]] [[Embætti landlæknis|landlæknir]] dómsmálaráðuneytinu harðort bréf um „saurlifnað í Reykjavík og stúlkubörn á glapstigum“. Í lok júlí brást dómsmálaráðherra við og skipaði rannsóknarnefnd um siðferðismál. Í nefndinni sem kölluð er ástandsnefndin voru Benedikt Tómasson læknir, Broddi Jóhannesson sálfræðingur og séra [[Sigurbjörn Einarsson]] síðar [[Biskup Íslands|biskup]]. Í ágúst 1941 birti nefndin skýrslu sem vakti mikla athygli. Í þeirri skýrslu segir að lögreglan hafi skráð um 500 konur á aldrinum 12-60 sem teldust hafa mjög náin afskipti af setuliðinu og giskaði lögreglan á að um 20% bæjarkvenna umgengjust setuliðið meira að minna.<ref>[https://timarit.is/page/7588574?iabr=on Þór Whitehead, Ástandið og yfirvöldin; Stríðið um konurnar 1940-1941, Saga - 2. tölublað (2013) Bl.s. 92-142]</ref> [[Kristín Svava Tómasdóttir]] hefur skrifað ævisögu Jóhönnu Knudsen en titill hennar er [[Fröken Dúlla]] og kom bókin út [[2025]]. == Tilvísanir == <references/> {{fd|1897|1950}} [[Flokkur:Íslenskir hjúkrunarfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir lögreglumenn]] [[Flokkur:Ástandið]] nryiassa6o6bbj1isoakvfxpnrvjfai 1985082 1985081 2026-11-04T16:55:18Z Salvor 70 bæta inn heimild 1985082 wikitext text/x-wiki '''Jóhanna Knudsen''' yfirhjúkrunarkona á [[Landspítali|Landsspítalanum]] og lögreglumaður við ungmennaeftirlit fæddist á Papósi í Lóni árið [[10. október]] [[1897]] og lést árið [[8. september]] [[1950]]. Hún lauk hjúkrunarprófi fá Ullevallssjúkrahúsinu í [[Ósló|Ósló]] [[1930]], var um tíma við geðveikranám á [[Kleppsspítali|Kleppi]] og vann á [[Vífilsstaðir|Vífilstöðum]]. Eftir heimkomuna úr námi var hún um skeið aðstoðarhjúkrunarkona á handlæknisdeild Landspítalans og þegar stofnað var vinnuhæli fyrir berklaveikt fólk að Reykjum í Ölfusi varð hún forstöðukona þar í eitt ár en sigldi þá til Papworth í Englandi og kynnti sér vinnuhæli þar.  Árið [[1934]] til ársloka [[1940]] var  hún hjúkrunarkona á Ísafjarðarsjúkrahúsi. Árið [[1939]] tók hún sér frí og er þá að reyna að koma upp barnaspítala í Reykjavík og sendi styrkumsókn til bæjarsjóðs og bauðst til að leggja fram húsið Hellusund 6 en styrkumsókn hennar var hafnað. <ref>[https://timarit.is/page/6825031?iabr=on Minningarorð Jóhanna Knudsen, Hjúkrunarkvennablaðið - 3. tölublað (01.10.1950)]</ref> Jóhanna Knudsen var stjórnandi ungmennaeftirlits lögreglunnar 1941-1945. Hún var ráðin  fyrir tilstilli [[Hermann Jónasson|Hermanns Jónassonar]] til að rannsaka siðferðisástand í Reykjavík og hóf þá rannsókn í mars 1941 og eftir tvo mánuði taldi hún sig hafa upplýsingar um yfir 500 konur og telpur sem voru í nánum kynnum við hermenn og á annað hundrað heimili sem væru gölluð til að ala upp börn. Í minnisbókum hennar eru skráð 826 nöfn og hún notaði oftast eina blaðsíðu til að fjalla um hverja konu. Hún skráði ýmsar persónuupplýsingar um konur og foreldra þeirra, útlit og klæðaburð og áfengisneyslu og samskipti við hermenn svo sem að hafa sótt böll þar sem hermenn voru. Hún sendi lögreglustjóra skýrslu um [[Ástandið]] og tillögur til úrbóta 17. maí 1941. Jóhanna fundaði með mörgum aðilum um skýrslu sína. Í júlí 1941 sendi [[Vilmundur Jónsson]] [[Embætti landlæknis|landlæknir]] dómsmálaráðuneytinu harðort bréf um „saurlifnað í Reykjavík og stúlkubörn á glapstigum“. Í lok júlí brást dómsmálaráðherra við og skipaði rannsóknarnefnd um siðferðismál. Í nefndinni sem kölluð er ástandsnefndin voru Benedikt Tómasson læknir, Broddi Jóhannesson sálfræðingur og séra [[Sigurbjörn Einarsson]] síðar [[Biskup Íslands|biskup]]. Í ágúst 1941 birti nefndin skýrslu sem vakti mikla athygli. Í þeirri skýrslu segir að lögreglan hafi skráð um 500 konur á aldrinum 12-60 sem teldust hafa mjög náin afskipti af setuliðinu og giskaði lögreglan á að um 20% bæjarkvenna umgengjust setuliðið meira að minna.<ref>[https://timarit.is/page/7588574?iabr=on Þór Whitehead, Ástandið og yfirvöldin; Stríðið um konurnar 1940-1941, Saga - 2. tölublað (2013) Bl.s. 92-142]</ref> [[Kristín Svava Tómasdóttir]] hefur skrifað ævisögu Jóhönnu Knudsen en titill hennar er [[Fröken Dúlla]] og kom bókin út [[2025]]. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2025-11-09-froken-dulla-ahugaverd-bok-sem-margir-hefdu-anaegju-af-ad-lesa-458342|titill=Bókmenntagagnrýni RÚV: Fröken Dúlla, áhugaverð bók|höfundur=Anna María Björnsdóttir|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2025}}</ref> == Tilvísanir == <references/> {{fd|1897|1950}} [[Flokkur:Íslenskir hjúkrunarfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir lögreglumenn]] [[Flokkur:Ástandið]] 7o0jzf5nost3shqj63hwm3mspj939zz 1985085 1985082 2026-11-04T17:08:54Z Salvor 70 /* Tilvísanir */ bæta inn heimild 1985085 wikitext text/x-wiki '''Jóhanna Knudsen''' yfirhjúkrunarkona á [[Landspítali|Landsspítalanum]] og lögreglumaður við ungmennaeftirlit fæddist á Papósi í Lóni árið [[10. október]] [[1897]] og lést árið [[8. september]] [[1950]]. Hún lauk hjúkrunarprófi fá Ullevallssjúkrahúsinu í [[Ósló|Ósló]] [[1930]], var um tíma við geðveikranám á [[Kleppsspítali|Kleppi]] og vann á [[Vífilsstaðir|Vífilstöðum]]. Eftir heimkomuna úr námi var hún um skeið aðstoðarhjúkrunarkona á handlæknisdeild Landspítalans og þegar stofnað var vinnuhæli fyrir berklaveikt fólk að Reykjum í Ölfusi varð hún forstöðukona þar í eitt ár en sigldi þá til Papworth í Englandi og kynnti sér vinnuhæli þar.  Árið [[1934]] til ársloka [[1940]] var  hún hjúkrunarkona á Ísafjarðarsjúkrahúsi. Árið [[1939]] tók hún sér frí og er þá að reyna að koma upp barnaspítala í Reykjavík og sendi styrkumsókn til bæjarsjóðs og bauðst til að leggja fram húsið Hellusund 6 en styrkumsókn hennar var hafnað. <ref>[https://timarit.is/page/6825031?iabr=on Minningarorð Jóhanna Knudsen, Hjúkrunarkvennablaðið - 3. tölublað (01.10.1950)]</ref> Jóhanna Knudsen var stjórnandi ungmennaeftirlits lögreglunnar 1941-1945. Hún var ráðin  fyrir tilstilli [[Hermann Jónasson|Hermanns Jónassonar]] til að rannsaka siðferðisástand í Reykjavík og hóf þá rannsókn í mars 1941 og eftir tvo mánuði taldi hún sig hafa upplýsingar um yfir 500 konur og telpur sem voru í nánum kynnum við hermenn og á annað hundrað heimili sem væru gölluð til að ala upp börn. Í minnisbókum hennar eru skráð 826 nöfn og hún notaði oftast eina blaðsíðu til að fjalla um hverja konu. Hún skráði ýmsar persónuupplýsingar um konur og foreldra þeirra, útlit og klæðaburð og áfengisneyslu og samskipti við hermenn svo sem að hafa sótt böll þar sem hermenn voru. Hún sendi lögreglustjóra skýrslu um [[Ástandið]] og tillögur til úrbóta 17. maí 1941. Jóhanna fundaði með mörgum aðilum um skýrslu sína. Í júlí 1941 sendi [[Vilmundur Jónsson]] [[Embætti landlæknis|landlæknir]] dómsmálaráðuneytinu harðort bréf um „saurlifnað í Reykjavík og stúlkubörn á glapstigum“. Í lok júlí brást dómsmálaráðherra við og skipaði rannsóknarnefnd um siðferðismál. Í nefndinni sem kölluð er ástandsnefndin voru Benedikt Tómasson læknir, Broddi Jóhannesson sálfræðingur og séra [[Sigurbjörn Einarsson]] síðar [[Biskup Íslands|biskup]]. Í ágúst 1941 birti nefndin skýrslu sem vakti mikla athygli. Í þeirri skýrslu segir að lögreglan hafi skráð um 500 konur á aldrinum 12-60 sem teldust hafa mjög náin afskipti af setuliðinu og giskaði lögreglan á að um 20% bæjarkvenna umgengjust setuliðið meira að minna.<ref>[https://timarit.is/page/7588574?iabr=on Þór Whitehead, Ástandið og yfirvöldin; Stríðið um konurnar 1940-1941, Saga - 2. tölublað (2013) Bl.s. 92-142]</ref> [[Kristín Svava Tómasdóttir]] hefur skrifað ævisögu Jóhönnu Knudsen en titill hennar er [[Fröken Dúlla]] og kom bókin út [[2025]]. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2025-11-09-froken-dulla-ahugaverd-bok-sem-margir-hefdu-anaegju-af-ad-lesa-458342|titill=Bókmenntagagnrýni RÚV: Fröken Dúlla, áhugaverð bók|höfundur=Anna María Björnsdóttir|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmin|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> == Tilvísanir == <references/> {{fd|1897|1950}} [[Flokkur:Íslenskir hjúkrunarfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir lögreglumenn]] [[Flokkur:Ástandið]] bv54fw7ra4c1dljcrlrosvr77srilw9 0 191086 1985169 1976391 2026-11-05T08:17:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985169 wikitext text/x-wiki {{Rómverskur keisari | Nafn = Írena | Titill = Austrómversk keisaraynja | image_name = Irene solidus sb 1599 (obverse).jpg | valdatími = 19. ágúst 797 – 31. október 802 | fæddur = 750–756 | fæðingarstaður = [[Aþena|Aþenu]], [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæminu]] | dáinn = [[9. ágúst]] [[803]] (47–53 ára)| dánarstaður = [[Lesbos]], [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæminu]] | forveri = [[Konstantínus 6.]] | eftirmaður = [[Níkefóros 1.]] | maki = [[Leó 4. keisari|Leó 4.]] | börn = [[Konstantínus 6.]] | }} '''Írena frá Aþenu''' ([[grískt letur]]: Εἰρήνη ἡ Ἀθηναία; {{circa}} 752 – 9. ágúst 803), einnig þekkt sem ''Írena Sarantapekhaína'' (grískt letur: Εἰρήνη Σαρανταπήχαινα), var [[Rómarkeisari|austrómversk keisaraynja]]. Hún var gift [[Leó 4. keisari|Leó 4]]., sem var keisari frá 775 til dauðadags árið 780. Eftir dauða Leós var Írena [[ríkisstjóri]] [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæmisins]] frá 780 til 790 á meðan sonur hennar, [[Konstantínus 6.]], var ómyndugur. Þegar Konstantínus lést árið 797 varð Írena sjálf ríkjandi keisaraynja frá 797 til 802.<ref>[http://www.roman-emperors.org/irene.htm Constantine IV and Irene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011108195522/http://www.roman-emperors.org/irene.htm |date=2001-11-08 }}, Encyclopedia of Roman Emperors</ref> Írena keisaraynja var fyrsta konan sem fór formlega með völd í austrómverska keisaradæminu. Hún átti meðal annars frumkvæði að því að kalla saman [[annað Níkeuþingið]] og fyrir því að stöðva [[helgimyndabrot]] tímabundið. Hún var einnig þekkt fyrir rausnarlega efnahagsstefnu sína og fyrir að vera sérlega vinsamleg gagnvart klaustrum. Hún naut ekki eins mikillar virðingar í Vestur-Evrópu. Bæði [[Leó 3. páfi]] og [[Karlamagnús]] Frankakeisari töldu það viðurstyggð að kona færi með pólitísk völd og neituðu báðir að viðurkenna vald hennar sem keisaraynju Býsansríkisins.<ref name="Bauer_391">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 391</ref> ==Æviágrip== ===Bakgrunnur=== Írena fæddist í Aþenu einhvern tímann á bilinu 750 til 755 og var af grísku aðalsættinni Sarantapekhos. Hún missti foreldra sína á barnsaldri. Frændi hennar, Konstantínos Sarantapekhos, var [[Patrísear|patrísei]] og mögulega herstjóri í Grikklandi undir lok 8. aldar. Írena giftist erfingjanum að keisarakrúnunni, [[Leó 4. keisari|Leó 4.]], þann 3. nóvember árið 769.<ref>Teofanes; Turtledove, Harry, red. & overs. (1982): [http://www.upenn.edu/pennpress/book/1938.html ''The Chronicle of Theophanes''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104182215/https://www.upenn.edu/pennpress/book/1938.html |date=2021-11-04 }}, University of Pennsylvania Press , bls 132</ref> [[Konstantínus 5.]] keisari hafði valið Írenu sem kvonfang fyrir son sinn og meðkeisara, [[Leó 4. keisari|Leó 4.]]. Hugsanlega var hún valin úr hópi álitlegra ungra kvenna sem var boðið til brúðarveislu, en þetta var algeng aðferð við val á kvonfangi allt fram á 10. öld. Óljóst er hví Írena varð fyrir valinu en flestir sagnfræðingar telja að hún hafi verið valin vegna fegurðar sinnar.<ref>Byers, Paula K. et al, red. (2003): „Irene of Athens“, ''Encyclopedia of World Biography'', 2. utg., '''8''', Gale, bls. 135</ref> === Keisarafrú === Eftir valið lét Konstantínus 5. flytja Írenu til Konstantínópel. Hún kom til borgarinnar 1. nóvember árið 769. Írena og Leó trúlofuðust formlega þann 3. nóvember í meyjarkirkjunni í Faros. Mánuði síðar, 17. nóvember, var Írena krýnd keisaraynja og gift Leó í kirkju Heilags Stefáns.<ref>Garland, Lynda (1998): ''Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium AD 527-1204'', Taylor and Francis, bls. 74</ref> Þann 14. janúar 771 fæddi Írena son, sem síðar átti eftir að verða keisari undir nafninu [[Konstantínus 6.]]. Þegar tengdafaðir Írenu, Konstantínus 5. keisari, fórst í hernaði gegn [[Búlgarar|Búlgörum]] í september 771 tók Leó við völdum, aðeins 25 ára gamall. Frænka Írenu var gift búlgarska konungnum [[Telerig]] í kringum 777, eftir að hann flúði til Konstantínópel og hlaut þar hæli.<ref>Herrin (2001), bls. 56, 70, 134.</ref> Þegar Írena og Leó giftust var Leó þegar veikur úr [[Berklar|berklum]] og þegar sonur þeirra fæddist gerði Konstanínus 5. sig líklegan til að skipa hálfbræður Leós, Níkefóros og Kristófer, undirkeisara sína. Árið 776 skipaði Leó hins vegar son sinn, Konstantínus 6., undirkeisara sinn og lýsti hann erfingja sinn. Stuttu eftir þetta var upplýst um samsæri gegn honum en Leó ákvað að taka samsærismennina ekki af lífi. Margir þeirra sem höfðu tekið þátt í samsærinu voru sendir í útlegð til [[Krímskagi|Krímskaga]].<ref>Bury, J.B. (2015): ''A History of the Later Roman Empire''. Cambridge University Press. ISBN 9781108083188, bls. 478</ref> Leó fór síðan að skipuleggja herför gegn Aröbum í Sýrlandi, sem hann taldi meiri ógn en Búlgarana.<ref name="Bauer_388">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', W.W. Norton, bls. 388</ref> Þegar Leó 4. varð eini keisari Býsansríkisins eftir dauða föður síns kom í ljós að aukinn ágreiningur var milli þeirra Írenu um trúmál. Leó studdi [[helgimyndabrot]] og leit á [[helgimynd]]ir sem jafngildi skurðgoðadýrkunar. Írena studdi hins vegar hefðbundna notkun helgimynda við trúarathafnir.<ref name="Miller_572">Miller, D.A. (2003): „Irene, Byzantine Empress“ í ''New Catholic Encyclopedia'', 2. útg., '''7''', Gale, bls. 572</ref> Þessi skoðanaágreiningur spillti sambandi keisarahjónanna. Í upphafi hélt Leó sig við hófsama stefnu varðandi helgimyndir en í ágúst 780 herti hann afstöðu sína þegar hópi fólks við hirðina var refsað fyrir að vegsama íkona og helgimyndir. Sagt er að Leó hafi fundið íkona meðal eigna Írenu og hafi þaðan í frá neitað að deila með henni hjónarúminu. Þau Írena eignuðust aðeins eitt barn, Konstantínus 5., sem bent hefur verið á þess til stuðnings að Írena hafi átt íkona. Einnig er hugsanlegt að Írena hafi með virkum hætti beitt sér gegn myndbrotsstefnu eiginmanns síns og haldið hlífiskildi yfir eigendum helgimynda.<ref>Garland (1998), bls. 74</ref> === Ríkisstjóri === [[Mynd:GoldSolidusIrene797-802Constantinople.jpg|thumb|right|Mynt slegin með mynd af Írenu, 797–802, Konstantínópel.]] Leó lést úr hita vegna berkla þann 8. september 780. Níu ára gamall sonur þeirra Írenu, Konstantínus, varð nýr keisari en Írena fór í reynd með völd sem [[ríkisstjóri]]. Nánast um leið og Írena komst til valda hófust samsæri til að gera Níkefóros, hálfbróður Leós, að keisara. Mörgum mislíkaði að kona væri í forystuhlutverki og Níkefóros leiddi því vopnaða uppreisn ásamt ýmsum áhrifamönnum. Uppreisnin var kveðin niður og þátttakendur í henni handteknir og gerðir útlægir. Níkefóros og bræður hans voru þvingaðir til að gera prestar, sem útilokaði þá úr erfðaröðinni að keisarakrúnunni.<ref name="Garland 1998, s. 75">Garland (1998), bls. 75</ref> Í febrúar 781 gerði Elpídíos, landstjóri Sikileyjar, uppreisn með það að markmiði að steypa Írenu af stóli og gera Níkefóros að ríkisstjóra fyrir Konstantínus 6.<ref name="Garland_76">Garland (1998), bls. 76</ref> Þegar Írena frétti af svikráðum Elpídósar kallaði hún hann til Konstantínópel en hann neitaði að hlýða. Til að þvinga hann til hlýðni lét hún handtaka eiginkonu og syni hans í höfuðborginni, pynta þau og fangelsa. Ári síðar sendi hún austrómverska flotann til Sikileyjar gegn Elpídíosi en Elpídíos flúði til Afríku og hlaut hæli hjá múslimskum Aröbum. Kalífi [[Abbasídaveldið|Abbasídaveldisins]], [[Al-Mahdi]], taldi það mikið veikleikamerki að kona skyldi fara með völd í austrómverska keisaradæminu og hleypti því af stað innrás í [[Anatólía|Anatólíu]]. Árið 782 sendi Írena [[Mikhael Lakhanodrakon]], hershöfðingja sem hafði þjónað Konstantínusi 5., til að stöðva her Araba við austanverð landamæri ríkisins.<ref name="Garland_77">Garland (1998), bls. 77</ref> Gagnsókn Lakhanodrakons heppnaðist vel en Tatzates, herstjóri umdæmisins Búkellaríon fyrir norðan, gerðist svikari og gekk í lið með árásarhernum ásamt mönnum sínum. Sumarið 782 réðst mikill her múslima inn í Anatólíu. Lakhanodrakon mætti Aröbunum á stað sem nefnist Darenos en var gersigraður og tapaði á bilinu 10.000 til 15.000 mönnum. Óvinaherinn náði alla leið upp að borgarmörkum Konstantínópel og bjó um sig í Krysopolís, hafnarbæ sem var andspænis höfuðborginni hinum megin við [[Sæviðarsund]]. Niðurstaðan varð mikil auðmýking fyrir Írenu, sem neyddist til að gera samkomulag um að greiða Aröbum árlega 70.000 til 90.000 dínara skatt í skiptum fyrir þriggja ára vopnahlé, auk þess að gefa þeim 10.000 silkikufla og útvega Aröbum birgðir fyrir ferðina heim. Mikhael Lakhanodrakon, sem hafði verið einn ofstækisfullasti helgimyndabrjóturinn í stjórnartíð Konstantínusar 5., var lækkaður í tign og Írena reyndi að losna við eldri hershöfðingjana úr æðstu stöðunum innan hersins.<ref>Hollingsworth, Paul A. (1991): „Lachanodrakon, Michael“, í: Kazhdan, Alexander: ''The Oxford Dictionary of Byzantium''. Oxford & New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. bls. 1168.</ref> === Samskipti við Frankaveldið === Írena hóf að leita sér að sterkum bandamönnum erlendis, ef til vill vegna ósigursins gegn Aröbum. Í kringum 781 reyndi hún að stofna til samskipta við [[Frankaríkið]] og [[Páfaríkið]] í Róm. Árið 782 gerði hún út sendiboða til [[Karlamagnús]]ar og lagði til að ríki þeirra byndust ættarböndum með því að ellefu ára gamall sonur hennar, Konstantínus 6., gengi að eiga eina af dætrum Frankakonungsins. Karlamagnús leit á ríki sitt sem jafnoka austrómverska ríkisins. Hann stýrði sjálfur Frankaríkinu og hafði látið krýna þriðja son sinn, Pípinn, konung Ítalíu, og fjórða son sinn, [[Lúðvík hinn frómi|Lúðvík fróma]], konung Akvitaníu. Karlamagnús hafði stillt sjálfum sér upp sem hinum eina sanna verndara páfans og kristnidómsins. Hann var án nokkurs vafa voldugasti konungur í Vestur-Evrópu og því hefði bandalag milli hans og Býsansríkisins skapað sameiginlega fylkingu gegn landvinningum múslima.<ref name="Bauer_388"/> Karlamagnús átti margar dætur og hann féllst því á að sú þriðja elsta, Hróðríður, skyldi trúlofast Konstantínusi. Hún var þá átta ára og þótt trúlofunin hafi verið samþykkt var hún áfram hjá föður sínum og Konstantínus hjá móður sinni.<ref name="Bauer_389">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 389</ref> Írena gekk svo langt að senda sendifulltrúa til að kenna franknesku prinsessunni grísku. Hjónaband Leós og Hróðríðar hefði getað farið fram þegar Hróðríður var komin á kynþroskaaldur, sem var lauslega skilgreindur á 8. öld. Konstantínus 6. hefði getað krafist þess að hún yrði send til hans árið 787, þegar hann var sextán ára og hún þrettán. Þetta var hins vegar ekki gert. Írena fannst staða sín þá orðin öruggari og taldi sig ekki lengur þurfa á bandalagi við Franka að halda. Hún rauf því trúlofunina, sem Karlamagnús leit á sem mestu svívirðingu. Aukin völd Frankaríkisins á Ítalíu voru þá farin að ógna þeim landsvæðum sem Býsansríkið réð enn yfir þar.<ref name="Bauer_389"/> Írena leit ekki á Karlamagnús sem konung hinnar kristnu Vestur-Evrópu, heldur taldi hún sjálfa sig fara með æðsta boðvaldið í hinum kristna heimi. Því rauf hún ekki aðeins trúlofunina, heldur neitaði hún að afsala sér völdum þegar sonur hennar var orðinn fullveðja.<ref name="Bauer_389"/> Þegar Írena var ríkisstjóri kallaði hún sig meðstjórnanda sonar síns og lét slá myntir með myndum af sér ásamt honum, þar sem Konstantínus var í öndvegi.<ref name="Garland 1998, s. 75"/> Eftir að staða hennar var orðin trygg kallaði Írena sig hins vegar keisaraynju og í krafti þess embættis kallaði hún saman kirkjuþing til þess að útkljá deilurnar um helgimyndirnar.<ref name="Bauer_389"/> === Endalok helgimyndabrota === [[Mynd:Iren and Constantin2.jpg|thumb|right|Veggmynd af Írenu og syni hennar, Konstantínusi, á sjöunda kirkjuþinginu.]] Þekktasta verk Írenu var að binda enda á [[helgimyndabrot]] og heimila notkun helgimynda við trúarathafnir á ný. Eftir að hún skipaði [[Tarasíos]], einn skjólstæðinga sinna og fyrrum ritara sinn, [[Patríarkatið í Konstantínópel|patríarka Konstantínópel]] árið 784 efndi hún til tvennra kirkjuþinga. Stuðningsmenn helgimyndabrota mótmæltu hinu fyrra, sem haldið var í Konstantínópel árið 786. Hið síðara var haldið í [[Níkea|Níkeu]] (sem nú er tyrkneska borgin [[İznik]]). Á því voru helgimyndabrot formlega afnumin og [[rétttrúnaðarkirkjan]] sameinaðist formlega vestrænu kirkjunni í Róm.<ref>Alexander (1915), bls. 423</ref> Þótt þannig hafi tekist að bæta samband Býsansríkisins við páfastólinn í Róm tókst Írenu ekki að koma í veg fyrir að stríð brytist út við Franka, sem lögðu undir sig [[Istría|Istríu]] og [[Benevento]] árið 788. Þrátt fyrir þessa ósigra naut Írena á tímabili nokkurrar velgengni í hernaðarmálum. Árið 782 lauk hershöfðingi hennar, Staurakíos, við að knésetja slavnesku þjóðirnar á Balkanskaga og lagði þannig grunn að útþensku austrómverska ríkisins á svæðinu. Á sama tíma þjörmuðu Arabar áfram að ríki hennar og árin 782 og 798 varð hún að fallast á skilmála sem kalífarnir [[Al-Mahdi]] og [[Harún Alrasjid]] settu henni. Þótt Leó 3. páfi hafi lagt blessun sína við niðurstöður kirkjuþingsins í Níkeu var Karlamagnús enn ekki sannfærður. Hann kallaði saman sína eigin kirkjunefnd til að skrifa andsvar við niðurstöðum Níkeuþingsins. Karlamagnús lét síðan senda svarið, ''Libri Carolini'', til páfans í Róm. Í augum Karlamagnúsar var Írena ekki bara kona og þar með valdaræningi, heldur jafnframt skurðgoðadýrkandi.<ref name="Bauer_391"/> === Keisaraynja === Á jóladag árið 800 krýndi [[Leó 3. páfi]] [[Karlamagnús]] „keisara Rómar“. Þar sem Írena var ríkisstjóri og kona færðu páfinn og Karlamagnús rök fyrir því að enginn réttmætur keisari væri á valdastól. Í ljósi kyns síns ætti Írena ekkert löglegt tilkall til keisarakrúnu austrómverska ríkisins.<ref name="Bauer_391"/> Karlamagnús gerði engu að síður ekki tilkall til keisarakrúnunnar í Konstantínópel og Austrómverska ríkið leit áfram á sig sem eina lögmæta arftaka og áframhald [[Rómaveldi]]s. Sögur ganga af því að Írena hafi íhugað að giftast Karlamagnúsi til að leysa úr ágreiningnum en samkvæmt [[Þeófanes]]i sagnaritara, sem er eina heimildin fyrir þessu, kom [[Aetíos]], einn stuðningsmanna Írenu við hirðina, í veg fyrir þetta. Þegar Konstantínus varð fullveðja varð hann fljótt óánægður með stjórnsemi móður sinnar. Þegar tilraun var gerð til að steypa Írenu af stóli barði hún hana niður með valdi og krafðist þaðan í frá að hollustueiðir væru svarnir henni einni. Óánægja með stjórn Írenu jókst og leiddi til vopnaðrar uppreisnar árið 790 þar sem hermenn frá héraðinu Armeníakon hylltu Konstantínus 6. sem eina réttmæta keisarann. Írena hafði gert allt til að halda í völdin í þrjú ár en nú neyddist hún loks til að eftirláta syni sínum stjórnina.<ref name="Bauer_390">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 390</ref> Konstantínus og Írena komu fyrst um sinn fram við hvert annað af virðingu eftir uppreisnina. Keisaraynjutign Írenu var staðfest árið 792 en valdabarátta milli stuðningsmanna mæðginanna hélt áfram. Konstantínus reyndist lélegur stjórnandi og þótti í senn veiklunda, grimmur og óhæfur.<ref name="Bauer_390"/> Árið 791 skipaði hann herför gegn Búlgörum sem afi hans hafði ráðgert en bað afgerandi ósigur, enda hafði hann enga reynslu úr hernaði. Konstantínus flúði aftur til Konstantínópel eftir að fjöldi hermanna hans hafði fallið í valinn. Hirðmennirnir í Konstantínópel gerðu sér grein fyrir því að þeir höfðu gert mistök með því að styðja Konstantínus og lögðu á ráðin um að setja frænda hans, Níkefóros, á valdastól. Konstantínus komst á snoðir um samsærið og brást við með því að láta handtaka alla fimm frændur sína. Þótt Níkefóros hafi sjálfur ekki verið með í ráðum lét Konstantínus blinda hann með því að stinga úr honum augum og lét skera tungurnar úr hinum fjórum frændunum.<ref name="Bauer_390"/> Eftir þetta kom fljótt aftur til átaka við Búlgara, sem hótuðu því að gera innrás í [[Þrakía|Þrakíu]] nema Konstantínus 6. greiddi þeim verndarskatt. Konstantínus svaraði Búlgörum í fyrstu með móðgandi bréfi en þegar búlgarski herinn sótti fram guggnaði hann. Konstantínus fundaði með [[Kardam|Kardam Búlgaríukonungi]] og féllst á að greiða verndarskattinn. Þessi auðmýking var kornið sem fyllti mælinn hjá austrómverska hernum. Írena fundaði með liðsforingjum úr hernum og lagði á ráðin um að losna við Konstantínus.<ref name="Bauer_390"/> Þegar keisarinn fór frá [[Paðreimur|paðreimi]] í júní 797 sá hann hallarverðina nálgast. Honum skildist strax að þeir ætluðu að leggja hendur á hann og tók því á rás gegnum höfuðborgina, niður að höfn og stökk um borð í eitt herskipið sitt. Skipstjórinn var fylgismaður Írenu og fór því með Konstantínus aftur upp í höllina, þar sem hann var lokaður inni í purpuraherberginu þar sem hann hafði fæðst.<ref name="Bauer_391"/> Stuðningsmenn Írenu blinduðu Konstantínus með því að stinga úr honum augum. Talið er að hann hafi látist úr sárunum stuttu síðar.<ref>{{cite book |last=Norwich |first=John Julius |date=1990 |title=Byzantium: The Early Centuries |location=London |publisher=Penguin Books |page=375 |isbn=0-14-011447-5}}</ref> Þótt oft sé fullyrt að Írena hafi notað titilinn ''basileus'' (keisari) fremur en basilissa (keisaraynja) eru aðeins þrjú staðfest dæmi um að hún hafi gert þetta: Á tveimur dómsskjölum sem hún undirritaði sem „keisari Rómverja“ og gullmynt með mynd af henni sem fannst á Sikiley með áletruðum titlinum ''basileus''. Á myntinni er letrið svo illa farið að óvíst er hvort titillinn hafi átt að vísa til Írenu. Hún notaði titilinn ''basilissa'' í öllum öðrum skjölum og myntum.<ref>James, Liz (2009): „Men, Women, Eunuchs: Gender, Sex, and Power“ í: Haldon, J., red.: ''A Social History of Byzantium'', ISBN 978-1-4051-3241-1, bls. 45-46</ref> === Fall frá völdum og andlát === [[Mynd:Sarcofago Irene d'Atene.jpg|thumb|right|Kista Írenu í Konstantínópel.]] Í desember 800 var Karlamagnús krýndur keisari í Róm af páfanum. Írena taldi krýninguna marklausa en hún var ekki í nógu sterkri stöðu til þess að halda á lofti eigin tilkalli til þess að vera verndari kristinnar trúar og siðmenningar. Stjórnartíð hennar hafði verið stormasöm og árið 802 leiddi fjármálaráðherra hennar, [[Níkefóros 1.|Níkefóros]], valdarán gegn henni. Hann lýsti sjálfan sig keisara og sendi Írenu í útlegð til eyjarinnar [[Lesbos]], þar sem hún gat verið í nánd við klaustrin sem hún hafði sjálf látið byggja.<ref name="Bauer_394">Bauer, Susan Wise (2010): ''The History of the Medieval World'', bls. 394</ref> Írena lést ári síðar. Um svipað leyti hafði Níkefóros samband við Karlamagnús til að ganga frá samningi um borgina [[Venezia]], sem var undir stjórn Býsansmanna. Í samningnum, ''Pax Nicephori'', lofaði Karlamagnús því að leggja ekki undir sig Venezia í skiptum fyrir greiðslu rausnarlegs verndarskatts. Samningurinn var á milli jafningja en Níkefóros neitaði, líkt og Írena, að ávarpa Karlamagnús sem keisara.<ref name="Bauer_394"/> Frænka Írenu, [[Þeófanó]] frá Aþenu, var árið 807 valin sem brúður fyrir son Níkefórosar og erfingja, [[Staurakíos]].<ref>Davids, Adelbert (2002): [https://books.google.no/books?id=Db9Z_BagLw8C&pg=PA209&lpg=PA209&dq=Theophano+of+Athens&source=bl&ots=g-3lCv0Cid&sig=tkrVgyxssQxpHCXdB0A91NHSTmE&hl=no&sa=X&ved=0ahUKEwjp4LjhtYHcAhULGCwKHRYaBegQ6AEINzAC#v=onepage&q=Irene&f=false ''The Empress Theophano: Byzantium and the West at the Turn of the First Millennium''], Cambridge University Press, bls. 112</ref> Barátta Írenu til þess að stöðva helgimyndabrot og til leyfa notkun helgimynda og stuðningur hennar við klaustur varð til þess að [[Theódór Studita]] lýsti henni eftir dauða hennar sem dýrlingi rétttrúnaðarkirkjunnar<ref>''Theodori Studitae Epistulae'', 2. bindi (Berlín, 1992).</ref> en hún hlaut þó aldrei formlega viðurkenningu sem slíkur.<ref>Halkin, F., red.(1988): ''Vita Irenes'', „La vie de l'impératrice Sainte Irène“, ''Analecta Bollandiana'', '''106''', bls. 5–27; sjá einnig Treadgold, W.T. (1982): „The Unpublished Saint's Life of the Empress Irene“, ''Byzantinische Forschungen'', '''7''', bls. 237–251.</ref> Nafn Írenu er ekki skráð í dýrlingabókinni ''Menaion'', né í öðrum bókum rétttrúnaðarkirkjunnar. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir = [[Konstantínus 6.]] | eftir = [[Níkefóros 1.]] | titill = [[Rómarkeisari|Keisaraynja austrómverska ríkisins]] | frá = 19. ágúst 797 | til = 31. október 802 }} {{Töfluendir}} {{Rómverskir keisarar}} [[Flokkur:Fólk fætt á 8. öld]] {{d|803}} [[Flokkur:Austrómverskir keisarar]] [[Flokkur:Austrómverskar keisaraynjur]] [[Flokkur:Ríkisstjórar]] 26won229t2ex2zw22laoyrmhmk17b2o 0 192037 1985203 1971732 2026-11-05T11:38:04Z TKSnaevarr 53243 1985203 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Lindsey Graham | mynd = U.S. Senator Lindsey Graham, Official Photo, 113th Congress.jpg | myndatexti1 = Graham árið 2013. | titill= [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildarþingmaður]] fyrir [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]] | stjórnartíð_start = 3. janúar 2003 | stjórnartíð_end = 11. júlí 2026 | forveri = [[Strom Thurmond]] | eftirmaður = [[Darline Graham]] | fæðingarnafn = Lindsey Olin Graham | fæddur = {{Fæðingardagur|1955|7|9}}<ref>{{cite web|url=https://bioguide.congress.gov/search/bio/G000359|title=GRAHAM, Lindsey O.|work=Biographical Directory of the United States Congress|accessdate=July 12, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712075334/https://bioguide.congress.gov/search/bio/G000359|archive-date=July 12, 2026|url-status=live}}</ref> | fæðingarstaður = [[Central, Suður Karólínu|Central]], [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2026|07|11|1955|07|09}} | dánarstaður = [[Washington, D.C.]], Bandaríkjunum. | stjórnmálaflokkur = [[Repúblikanaflokkurinn]] | vefsíða = {{ubl |{{URL|lgraham.senate.gov|Vefsíða öldungadeildar}} |{{URL|lindseygraham.com|Framboðssíða}}}} | undirskrift = Lindsey Graham Signature.svg }}'''Lindsey Olin Graham''' (9. júlí 1955 - 11. júlí 2026) var [[Bandaríkin|bandarískur]] stjórnmálamaður og lögfræðingur sem sat á [[Bandaríkjaþing|Bandaríkjaþingi]] frá 1995 til 2026 sem þingmaður [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikana]] frá [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]]. Frá 1995 til 2003 sat hann í [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|Fulltrúadeildinni]] en frá 2003 til dánardags í [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|Öldungadeildinni]]. Graham fæddist í Central, Suður-Karólínu. Hann útskrifaðist frá University of South Carolina með BA gráðu í sálfræði 1977 og lögfræði 1981. Hann starfaði fyrir herdómstól bandaríska flughersins frá 1982 til 1988 sem yfirsaksóknari í Evrópu. Graham starfaði svo sem lögmaður á eigin stofu þar hann náði kjöri til fulltrúadeildar ríkisþings Suður-Karólínu þar sem hann sat 1993 til 1995. Hann náði svo fyrst kjöri til fulltrúadeildar Bandaríkjaþings árið 1995 og sat í henni til 2003 sem þingmaður þriðja kjördæmis Suður-Karólínu. Í kosningunum 2002 náði hann kjöri til öldungadeildar Bandaríkjaþings sem annar af tveimur fulltrúum Suður-Karólínu þar og hlaut svo endurkjör 2008, 2014 og 2020. Hann hafði hlotið útnefningu Repúblikana sem frambjóðandi flokksins fyrir kosningarnar 2026 en lést áður en kosningarnar fóru fram. Graham var almennt talinn til svonefndra „hauka“ í bandarískum stjórnmálum en það eru þeir sem viljugastir eru til þess að beita hervaldi í utanríkisstefnu Bandaríkjanna. Hann var ötull stuðningsmaður hernaðaríhlutunar gegn stjórnvöldum í [[Íran]] og tilrauna til að bola klerkastjórninni þar frá völdum.<ref>{{Cite news |date=12 July 2026 |title=Top GOP Senator Lindsey Graham Dies at 71 After Sudden Illness, Office Announces |url=https://www.haaretz.com/us-news/2026-07-12/ty-article/top-gop-senator-lindsey-graham-dies-at-71-after-sudden-illness-office-announces/0000019f-54fa-d7c8-a3df-5ffe29530000 |access-date=12 July 2026 |work=Haaretz}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fortinsky |first=Sarah |date=2026-03-30 |title=Graham's views on Iran war come under attack from Republicans |url=https://thehill.com/homenews/senate/5805255-lindsey-graham-targets-iran-war/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331205848/https://thehill.com/homenews/senate/5805255-lindsey-graham-targets-iran-war/ |archive-date=March 31, 2026 |access-date=2026-07-02 |work=The Hill |language=en-US}}</ref> Hann var einnig ötull stuðningsmaður [[Ísrael|Ísraels]] og náins sambands þess við Bandaríkin.<ref>{{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20260313-lindsey-graham-a-devilish-warmonger-in-service-of-israel-and-defense-industry-at-americas-expense/|title=Lindsey Graham: A warmonger in the service of Israel and the defence industry|date=2026-03-13|website=Middle East Monitor|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525205552/https://www.middleeastmonitor.com/20260313-lindsey-graham-a-devilish-warmonger-in-service-of-israel-and-defense-industry-at-americas-expense/|archive-date=May 25, 2026|access-date=2026-07-02}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|url=https://nymag.com/intelligencer/2019/10/graham-prank-call-kurds-turkey-trump-zarrab.html|title=Lindsey Graham Said Syrian Kurds Were 'Threat' to Turkey in Prank Call|last=Levitz|first=Eric|date=2019-10-10|website=Intelligencer|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250724152550/https://nymag.com/intelligencer/2019/10/graham-prank-call-kurds-turkey-trump-zarrab.html|archive-date=July 24, 2025|access-date=2026-06-09}}</ref> Hann var einnig áberandi fyrir stuðning sinn við [[Úkraína|Úkraínu]] eftir að [[Innrás Rússa í Úkraínu|innrás Rússa]] hófst 2022. Graham sóttist í fyrstu eftir útnefningu Repúblikana fyrir [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2016|forsetakosningarnar 2016]] en féll frá því áður en forkosningarnar hófust.<ref name="Rappeport">{{Cite news |last=Rappeport |first=Alan |author-link=Alan Rappeport |date=June 21, 2015 |title=Lindsey Graham Announces Presidential Bid |url=https://www.nytimes.com/2015/06/02/us/politics/lindsey-graham-presidential-campaign.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117025411/https://www.nytimes.com/2015/06/02/us/politics/lindsey-graham-presidential-campaign.html |archive-date=November 17, 2020 |access-date=June 21, 2015 |work=The New York Times}}</ref> Hann var gagnrýninn á forsetaframboð [[Donald Trump]] 2016 en varð tryggur bandamaður hans eftir að hafa hitt hann árið 2017.<ref>{{Cite news |last=Hains |first=Tim |date=June 7, 2016 |title=Lindsey Graham Takes The Off-Ramp: "I'm Not Supporting Mr. Trump" |url=https://www.realclearpolitics.com/video/2016/06/07/lindsey_graham_takes_off-ramp_im_not_supporting_mr_trump.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327145953/https://www.realclearpolitics.com/video/2016/06/07/lindsey_graham_takes_off-ramp_im_not_supporting_mr_trump.html |archive-date=March 27, 2019 |access-date=November 17, 2020 |publisher=[[RealClearPolitics]] (citing NBC news)}}</ref><ref name="miller2018">{{Cite news |last=Miller |first=Lisa |author-link=Lisa Miller (journalist) |date=September 16, 2018 |title=The "Little Jerk" Once defined by his loathing for Trump, Lindsey Graham is now all-in for the president. Why? |url=https://nymag.com/intelligencer/2018/09/what-happened-to-lindsey-graham.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117025422/https://nymag.com/intelligencer/2018/09/what-happened-to-lindsey-graham.html |archive-date=November 17, 2020 |access-date=September 28, 2020 |work=[[New York (magazine)|New York]]}}</ref> Graham lést í embætti 11. júlí 2026 eftir óvænt og skyndileg veikindi, skömmu eftir 71 árs afmæli sitt.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-12-lindsey-graham-latinn-481187|titill=Lindsey Graham látinn|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=12. júlí|ár=2026}}</ref> ==Tilvísanir== <div class="references-small"></div> {{DEFAULTSORT:Graham, Lindsay}} [[Flokkur:Bandarískir fulltrúadeildarþingmenn]] [[Flokkur:Bandarískir öldungadeildarþingmenn]] [[Flokkur:Repúblikanar]] [[Flokkur:Frambjóðendur til embættis forseta Bandaríkjanna 2016]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 2026]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1955]] pnvxzsnv8ftg1ga6q8kk83jx26by763 0 192121 1985133 1977151 2026-11-04T23:56:49Z TKSnaevarr 53243 /* Páfakjörið */ 1985133 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Gregoríus 16. | mynd = Gregory XVI.jpg | myndastærð = 250px | titill= [[File:C o a Gregorio XVI.svg |Skjaldarmerki Gregoríusar 16.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =2. febrúar 1831 | stjórnartíð_end =1. júní 1846 | forveri = [[Píus 8.]] | eftirmaður = [[Píus 9.]] | myndatexti1 = Gregoríus 16. árið 1844. | fæddur = {{fæðingardagur|1765|9|18}} | fæðingarstaður = [[Belluno]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1846|7|1|1765|9|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Gregorius XVI signature.svg }} '''Gregoríus 16.''' ([[latína]]: ''Gregorius XVI''; fæddur undir nafninu '''Bartolomeo Alberto Cappellari '''; 18. september 1765 – 1. júní 1846) var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2. febrúar 1831 til dauðadags þann 1. júní 1846.{{sfn|Pham|2004|p=187}} Hann er síðasti páfinn sem hefur tekið sér páfanafnið „Gregoríus“, síðasti páfinn sem réði yfir [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] alla páfatíð sína og sá síðasti sem var ekki [[biskup]] þegar hann var kjörinn. == Æviágrip == === Bakgrunnur === Bartolomeo Alberto Cappellari fæddist í Belluno, sem þá tilheyrði [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]], og var af ítalskri lágaðalsætt. Foreldrar hans voru frá frá þorpinu Pesariis við [[Friuli]]. Faðir hans var lögmaður. Þegar Bartolomeo Cappellari var 18 ára gamall gekk hann í munkareglu [[Kamaldólensar|kamaldólensa]]<ref>Richard P. McBrien: ''Lives of the Popes'', HarperCollins, 2000, bls. 336.</ref> í klaustri þeirra, San Michele, í [[Murano]] nærri Feneyjum. === Prestur === Cappellari var vígður til prests árið 1787.<ref name="Toke">[http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm Toke, Leslie. „Pope Gregory XVI.“ The Catholic Encyclopedia] 7. bindi. New York: Robert Appleton Company, 1910. 20. nóv. 2015</ref> Sem munkur í kamaldólensku reglunni vakti hann mikla athygli fyrir þekkingu sína í guðfræði og málfræði og var fenginn til að kenna heimspeki og guðfræði við San Michele. Árið 1790 var Cappellari skipaður ritskoðandi (''censor librorum'') bæði fyrir regluna og fyrir Sant'Ufficio í Feneyjum. Árið 1795 fór hann til Rómar og árið 1799 birti hann ritdeilu til höfuðs ítölskum [[Jansenismi|jansenistum]] undir titlinum ''II Trionfo della Santa Sede''. Verkið var gefið út hjá nokkrum bókafélögum á Ítalíu og var þýtt á fleiri tungumál.{{sfn|McBrien|2000|p=337}} Árið 1800 varð Cappellari meðlimur í kaþólsku trúarakademíunni, sem [[Píus 7.]] páfi hafði stofnað, og skrifaði á vettvangi hennar ritverk um guðfræðileg og heimspekileg málefni. Árið 1805 varð hann [[ábóti]] í San Gregorio-klaustrinu á [[Caelushæð]] í Róm.{{Sfn|Pham|2004|p=322}} Þegar franski keisarinn [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] hertók Róm og tók Píus 7. páfa til fanga árið 1809 flúði Cappellari til Murano. Þaðan flutti hann ásamt fleiri munkum til [[Padúa]] árið 1814. Hann var kallaður aftur til Rómar eftir að Napóleon var endanlega sigraður og gerður erkidjákni í reglunni sinni. Hann varð einnig ráðgjafi hjá rannsóknarréttinum og var síðar gerður að yfirmanni hjá [[Stjórnardeild trúboðs]],{{sfn|Pham|2004|p=322}} sem hafði umsjón með öllu trúboðsstarfi utan Spánar. Honum var tvisvar boðið biskupsembætti en afþakkaði það í bæði skiptin. === Kardináli === Þann 21. mars 1825 skipaði [[Leó 12.]] páfi Cappellari [[Kardináli|kardinála]].{{sfn|McBrien|2000|p=335}} Stuttu eftir það var Cappellari falið að leiða samningaviðræður um sáttmála til að tryggja réttindi kaþólikka í [[Holland]]i. Hann hafði einnig milligöngu um friðarsamning milli [[Armensk-kaþólska kirkjan|armenskra kaþólikka]] og [[Tyrkjaveldi]]s. Hann fordæmdi [[Nóvemberuppreisnin|nóvemberuppreisnina í Póllandi]] því hann taldi hana grafa undan tilraunum [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulásar 1. Rússakeisara]] til að styðja málstað kaþólskra konungssinna í Frakklandi með því að neyða hann til að senda herafla sinn til Póllands. Cappellari ferðaðist aldrei utan Ítalíu og var aðallega kunnugur aðstæðum í Feneyjum og Róm. Hann talaði bæði ítölsku og latínu reiprennandi en engin önnur evrópsk mál og kunni illa að fóta sig á vettvangi evrópskra stjórnmála.<ref name="owen">[https://books.google.com/books?id=xtbLJZOKxx8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Singulari+Nos&source=bl&ots=-NiMTwLNwx&sig=LFTMJ0M5z-1cTIdbK7NME2T7whg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihvtST-aHJAhXL1B4KHe4BBxQ4ChDoAQhLMAk#v=onepage&q=Singulari%20Nos&f=false Chadwick, Owen. "Gregory XVI", ''A History of the Popes, 1830-1914''], Oxford University Press, 2003, ISBN 9780199262861</ref> === Páfakjörið === Þann 2. febrúar 1831, eftir langt páfakjör sem hafði varað í fimmtíu daga, var Cappellari óvænt kjörinn eftirmaður [[Píus 8.|Píusar 8.]] páfa. Hann þótti hafa mestan kjörþokka af þeim sem voru í boði. Þetta var eftir að [[Ferdinand 7. Spánarkonungur]] beitti neitunarvaldi gegn kjöri kardinálans [[Giacomo Giustiniani]]<ref name="Toke" /> og eftir að til þráteflis var komið milli stuðningsmanna kardinálanna [[Emmanuele De Gregorio]] og [[Bartolomeo Pacca eldri|Bartolomeo Pacca]] án þess að neinn hefði traustan meirihluta. Páfakjörið virtist ætla að dragast enn á langinn en kardinálarnir neyddust til að koma sér saman um páfaefni þegar hertoginn af Parma kom viðvörun til þeirra um að norðurhluti [[Páfaríkið|Páfaríkisins]] stæði á barmi uppreisnar.<ref name="owen" /> Kardinálarnir litu til Cappellari til að leysa úr þráteflinu en það tók þó allt að 83 atkvæðagreiðslur áður en hann hlaut tilskilinn fjölda atkvæða. Þegar Cappellari var kjörinn páfi var hann enn ekki biskup. Hann er enn þann dag í dag síðasti páfinn sem hefur náð kjöri án þess að hafa áður verið biskup. Hann var vígður biskup eftir páfakjörið af Bartolomeo Pacca kardinála, kardinálbiskup af Ostíu og Velletri og yfirprestur kardinálaráðsins,{{sfn|Pham|2004|p=322}} með aðstoð [[Pier Francesco Galleffi]] biskups Porto og Santa Rufina og [[Tommasso Arezzo]] biskups Sabina. Cappellari valdi sér páfanafnið Gregoríus 16. þar sem hann hafði verið ábóti San Gregario á Caelushæð í Róm í rúmlega tuttugu ár og til minningar um Gregoríus 15., stofnanda Stjórnardeildar trúboðs.<ref name="Toke" /> Hann hafði jafnframt verið í klaustrinu þaðan sem Gregoríus 1. páfi hafði sent trúboða til Englands árið 596. === Páfatíð === [[Mynd:Gregorio XVI nella processione del Corpus Domini.jpg|thumb|right|Gregoríus 16. leiðir göngu fyrir kvöldmáltíðarsakramentið á málverki eftir Ferdinando Cavalleri (1840).]] Stuttu fyrir páfakjör Gregoríusar hafði [[Búrbónar|Búrbónaættinni]] verið steypt af stóli í [[Júlíbyltingin|júlíbyltingunni]] í Frakklandi, sem var reiðarslag fyrir kaþólska einveldissinna þar í landi. Eitt það fyrsta sem nýja franska stjórnin gerði var að hertaka [[Ancona]], sem olli mikilli óvissu í Páfaríkinu og á Ítalíuskaga öllum. Ítalskir lýðveldissinnar gerðu uppreisn og oftar en einu sinni urðu austurrískir herir að skakka leikinn og berja niður rauðstakka lýðveldishreyfingarinnar, sem háðu skæruhernað.{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Forystan í Páfagarði frestaði fyrirhuguðum umbótum sínum eftir röð sprengjuárása og morðtilræða. Þegar kardinálinn [[Luigi Lambruschini]] var skipaður utanríkisráðherra páfastólsins í stað [[Tommaso Bernetti]] gerði það ekkert til að lægja öldurnar. Gregoríus 16. og Lambruschini kardináli voru á móti tækninýjungum eins og gasljósum og járnbrautum{{sfn|McBrien|2000|p=276}} því þeir töldu að þær myndu efla borgarastéttina og þannig auka kröfur um umbætur sem myndu grafa undan valdi páfans í Páfaríkinu. Gregoríus uppnefndi járnbrautir „helvítisbrautir“ eða ''chemins d'enfer'', sem var orðaleikur með franska heitið fyrir járnbraut, ''chemin de fer''.{{sfn|Pham|2004|p=20-21}} Páfaríkið kvað niður uppreisnir í [[Viterbo]] árið 1836, í [[Ravenna]] árið 1843 og í [[Rimini]] árið 1845 með fjöldaaftökum, refsivinnu og brottvísunum en tókst aldrei að bæta úr undirliggjandi spennu í ríkinu. Gregoríus 16. varði háum fjárhæðum í varnarmál, byggingarframkvæmdir og innviði og lét reisa minnisvarða til heiðurs Leó 12. páfa (sem var byggður af [[Giuseppe Fabris]] árið 1837).{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Hann studdi jafnframt vísindamenn á borð við [[Angelo Mai]], [[Giuseppe Mezzofanti]] og [[Gaetano Moroni]] en á heildina litið komu útgjöld hans sér illa fyrir fjárhag páfastóls. Árið 1839 gaf Gregoríus 16. út páfabréf þar sem hann fordæmdi þrælaverslunina frá Afríku til Ameríku, ''[[In supremo apostolatus]]''. Meðal annarra mikilvægra rita Gregoríusar má nefna ''Sollicitudo ecclesiarum'', þar sem hann staðfesti að þegar stjórnarskipti yrðu myndi kirkjan semja við ný stjórnvöld um útnefningu biskupa í laus biskupsembætti (1832);{{sfn|McBrien|2000|p=339}} ''[[Mirari Vos]]'', þar sem hann fordæmdi frjálslyndi og trúarlegt tómlæti (15. ágúst 1832); ''[[Quo graviora (1833)|Quo graviora]]'', um raunsæju stjórnarskrána í [[Rínarland]]inu (4. október 1833); ''[[Singulari Nos]]'', um kenningar [[Hugues Felicité Robert de Lamennais]] (25. júní 1834) og ''Commissum divinitus'' (17. maí 1835) um kirkjuna og ríkið.<ref>[http://www.papalencyclicals.net/Greg16/g16commi.htm Pope Gregory XVI. ''Commissum divinitus'', 17. maí 1835, Papal Encyclicals Online]</ref> ==Heimildir== * {{cite book|last=McBrien|first=Richard P.|title=Lives of the Popes|url=https://archive.org/details/livesofpopespont0000mcbr_b1x3|publisher=HarperCollins|date=2000}} * {{cite book|last=Pham|first=John-Peter|title=Heirs of the Fisherman|url=https://archive.org/details/heirsoffisherman00pham|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|date=2004|isbn=978-0-19-517834-0}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 8.]] | eftir = [[Píus 9.]] | frá = 2. febrúar 1831 | til = 1. júní 1846 }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1765|1846}} [[Flokkur:Páfar 19. aldar]] n2k12ywdi2gdyw9ifok74m0fv9612hi 0 192808 1985117 1981287 2026-11-04T19:32:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985117 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Les Micmacs (multilingual).svg|thumb|upright=1.35|Mi'kma'ki: hin sjö umdæmi Mikmak-fólksins. Það sem vantar er ''Taqamgug/Tagamuk'', áttunda svæðið sem nær yfir allt [[Nýfundnaland]]. Taqamgug var talið hluti af Onamag svæðinu fyrir 1800.]] [[Mynd: Birch Bark Canoe Making.jpg|thumb|Mikmak-menn frá Nýfundnalandi að smíða kanóa úr birkiberki.]]'''Mikmak''' þjóðflokkurinn (Mi'kmaq á bæði [[Enska|ensku]] og [[Franska|frönsku]], áður Micmac); eintala: Mi'kmaw, einnig L'nuk og áður Micmac)<ref>[https://www.native-languages.org/mikmaq.htm Native-Languages] Native-Languages.org</ref> eru frumbyggjar norðaustur [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Fyrir utan hluta af [[Maine]]-fylki í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] var heimasvæði þeirra [[Nova Scotia]], austurhluti [[New Brunswick]], [[Eyja Játvarðs prins|Prince Edwardeyja]], [[Nýfundnaland]] og Gaspé-skaginn í [[Québec|Quebec]] í [[Kanada]].<ref> Gallant, David Joseph (2008). [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/micmac-mikmaq "Mi'kmaq".] The Canadian Encyclopedia.</ref> Mikmak-þjóðin nefnir heimasvæði sitt ''Mi'kma'ki'' (eða ''Mi'gma'gi''); og það var en af fimm frumbyggjaþjóðum í Wabanaki-bandalaginu. Árið 2023 töldu 66.748 íbúar á svæðinu sig vera Mikmakka; þar á meðal 25.182 á Nýfundnalandi.<ref> Qalipu First Nation (2025) [ https://qalipu.ca/membership-database-contact-updates-underway/ "Programs and Services"] Qalipu.ca. May 29, 2025</ref> Samkvæmt manntalinu í Kanada árið 2021 höfðu 9.245 einstaklingar Mi'kmawi'simk að móðurmáli.<ref> Government of Canada, Statistics Canada (February 9, 2022). [https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E "Profile table, Census Profile, 2021 Census of Population – Canada".] www12.statcan.gc.ca.</ref> Tungumál Mikmakka var áður skrifað með sérstöku Mi'kmaw-myndletri en er nú skrifað með latnesku letri. Ríkisstjórnir bæði Bandaríkjanna og Kanada reyndu áratugum saman að útrýma tungumálum frumbyggja , ekki síst með því að þvinga börn í sérstaka heimavistaskóla. Undir merkjum aðlögunar, neyddu þessir skólar frumbyggjabörn til að hafna menningu sinni og tungumáli.<ref> MacDonald, David B.; Hudson, Graham (2012).[ https://www.jstor.org/stable/23320978 "The Genocide Question and Indian Residential Schools in Canada".] Canadian Journal of Political Science. 45 (2): 427–449. doi:10.1017/S000842391200039X. ISSN 0008-4239. JSTOR 23320978. S2CID 154633673.</ref> ==Menningarbrot == Lífshættir Mikmak stjórnuðust af árstíðum með fremur mildum sumrum og snjóþungum og köldum vetrum. Sumrin voru of svöl til þess að þeir gætu stundað ræktun í miklu mæli á [[Maís|maís]], [[Baun|baunum]] eða [[Kúrbítur|kúrbít]], öfugt við aðrar frumbyggjaþjóðir sem bjuggu sunnar heldur voru þeir [[Veiðimenn og safnarar|veiðimenn og safnarar]] og treystu á auðlindir skóga og sjávar. Hringrás árstíðana hófst þegar árnar lagði að hausti. Á haustin og veturna bjuggu Mikmak í litlum fjölskylduhópum og félagsleg samskipti voru í lágmarki. Í hlýrri mánuðum söfnuðust fjölskylduhóparnir hins vegar saman í stærri hópa. Haust, vetur og snemma vors dvöldu þeir inn í landi til að veiða [[Hreindýr|hreindýr]], [[Elgur|elgi]], [[Dádýr|dádýr]], [[Bjarndýr|birni]] og [[Bjór (nagdýr)|bjóra]]. En vor og sumar bjuggu þeir við stöndina og veiddu [[Lax|lax]] og aðra fiska, söfnuðu [[Skelfiskur|skelfiski]] og villtum jurtum og rótum. Á vorin töppuðu þeir hlynsafa og unnu [[hlynsíróp]] og á haustin tíndu þeir ber. Mikmak notuðu ýmsar aðferðir og tæki til að veiða villibráð og til að fiska. [[Spjót]], [[Bogfimi|bogar]] og [[Ör|örvar]] voru notuð til að veiða stærri dýr, en gildrur voru notaðar til að veiða [[kanínur]] og fugla. Mikmak notuðu öngla og net við fiskveiðar en einnig [[Þríforkur|þríforka]]. Skutlar voru notaðir til að veiða seli. Þegar Mikmak-þjóðin hóf viðskipti við Evrópubúa á 16. öld voru mörg þessara tækja aðlöguð nýrri tækni. Áður voru örvar- og spjótoddar gerðir úr beini eða steini og önglar úr beini en urðu nú gerðir úr járni.<ref>Ralph T. Pastore (1998).[https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/mikmaq-culture.php Traditional Mi'kmaq (Micmac) Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260915055433/https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/mikmaq-culture.php |date=2026-09-15 }}. The Newfoundland and Labrador Heritage Website</ref> En evrópskir innflytjendur tóku einnig upp tækni og lausnir sem frumbyggjarnir höfðu þróað. [[Snjóþrúgur]] voru mjög vel aðlagaðar að vetrarveðurfari með djúpum snjó og einstklega hentugar við veiðar að og til ferðalaga. [[Mynd:Mi'kmaq History Month (21626319089).jpg|thumb|alt=Birkikanóar frá Nova Scotia, ljósmynd frá lokum 19. aldar| Birkikanóar frá Nova Scotia, ljósmynd frá lokum 19. aldar]]Evrópumenn gerðu sér einnig fljótlega grein fyrir yfirburðum [[Kanó|birkikanóana]], sem voru léttir, báru tiltölulega mikið og var auðvelt að gera við. Mikmak-frumbyggjar gerðu margar mismunandi gerðir af kanóum, sumar þeirra til ferða á ám og vötnum, og stærri gerðir sem hægt var að fara lengri leiðir milli eyja og til fiskiróðra. Kanóar sem voru notaðir út á sjó voru um yfirleitt um 6 metrar á lengd eða allt að 9 metrar. Kanóar til nota á ám og vötnum voru minni, frá 2,7 metrum allt að 6 metrum. Þeir minnstu voru einungis fyrir einn einstakling. Trégrind var þakin birkiberki sem var saumaður saman með sinum en voru einnig gerðir úr skinni. Birkibörkur var einnig notaður til að búa til ýmis ílát og hirslur. Berkinum var flett af trénu og skorinn í rétt form og saumuð saman með mjóum grenirótum eða sinum til að búa til bolla, potta og skálar fyrir mat.<ref>Jasen S. Benwah. [https://www.benoitfirstnation.ca/mikmaq_article14_tools.html Mi’kmaq history and people : Tools and gear] </ref> [[Mynd:Mi'kmaq History Month (21813252835).jpg|thumb|alt=Sumar wigwams|Sumar wigwams]] Birkibörkur var einnig notaður til að þekja kúftar eða keilulaga vistarverur som voru kallaðar wigwams.<ref> René R. Gadacz. „Wigwam.” The Canadian Encyclopedia. Síðast uppfært 19. maí 2020. https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/wigwam.</ref> Mikmak-fólkið smíðaði ýmsar gerðir af bústöðum, algengasta var eins konar keilutjald sem var búið til með því að reisa grindverk úr stöngum sem voru bundnar saman efst og þekja það með skinnum eða birkiberki. Þessi tjöld voru létt og auðvelt að rúlla saman og flytja á nýjan stað. Þessi gerð hafði eitt eldstæði í miðju og rúmaði 10 til 12 manns. Aðrar gerðir gátu verið mun stærri og haft tvö eldstæði í sitt hvorum enda og rúmað 20 til 24 manns. Allur fatnaður Mikmak-frumbyggjanna var gerður úr skinnum. Hreindýra-, hjartar- og elgskinn voru notuð bæði í karla og kvenfatnað og einnig í skófatnað, mokkasínur. Á veturna bættust við yfirhafnir úr loðfeldi. Skinnklæðin voru oft skreytt með máluðu munstri. Skinnin voru saumuð saman með sinum úr hjartar- eða hreindýrum og til þess notað gatajárn og nálar úr beini. ===Tungumál og ritun=== [[Mynd:Mikmaq sample (ave Maria).jpg|thumb|alt=Maríubænin rituð með myndletri Mikmak| Maríubænin rituð með myndletri Mikmak]] [[Mynd:Fortress Louisbourg DSC02464 - Mi’kmaq Hieroglyph Prayer Book (8176694547).jpg|thumb|alt=Bænabók rituð með myndletri Mikmak frá miðri 18. öld|Bænabók rituð með myndletri Mikmak frá miðri 18. öld]] Tungumál Mikmak er hluti af [[Algonkínsk tungumál|Algonkísku málaættinni]] og er nefnt ''Mi'kmawi'simk'' af þeim sjálfum. Árið 2022 var tungumálið gert opinbert tungumál á Nova Scotia<ref> Nova Scotia, Premier’s Office, 17. Juli 2022 .[https://news.novascotia.ca/en/2022/07/17/mikmaw-language-legislation-proclaimed , Mi’kmaw Language Act]</ref> ásamt ensku og frönsku. Mikmak tungumálið var náskilt málunum nágrannafólksins [[Wolastoqey]] and [[Passamaquoddy]], en þau mál eru því sem næst útdauð, og er fjarskyld öðrum Algonkískum málum eins og [[Innu]] og mögulega [[Beótúk]]. Mikill munur er á hinum ýmsu Mikmak mállýskum, svo til dæmis eiga Mikmak í Quebec erfitt með að skilja þá sem tala Nova Scotia mállýsku. Mikil áhersla er nú lögð á að efla notkun tungumálsins enda hefur það lykilhlutverk í mótun nútíma sjálfsmyndar þeirra. Áður en Mikmak komust í kynni við Evrópumenn teiknuðu þeir tákn á birkibörk og leður sem skilaboð. Líklegt er að þetta táknkerfi hafi verið svipað því sem notað var af [[Abenaki]]<nowiki/>-þjóðinni í núverandi Maine-fylki.<ref> Thwaites, Ruben G. (1959). The Jesuit Relations and Allied Documents: Travel and Explorations of the Jesuit Missions in New France, 1610–1791 (Vol. 38 ed.). Cleveland: Burrows Bros. bls. 27.</ref> Kaþólski trúboðinn Chrestien Leclercq lærði tungumál Mikmak og 1678 þróaði á árunum 1675 til [[myndletur]] með yfir 5.000 til að auðvelda trúboðið.<ref> Schmidt, David L.; Marshall, Murdena (1995). Mi'kmaq Hieroglyphic Prayers: Readings in North America's First Indigenous Script. Halifax, Nova Scotia: Nimbus. bls. 6–7. ISBN 1-55109-069-4.</ref> Mikmak-fólkið tók mjög vel á móti þessu letri og það var notað í trúarritum og kennslubókum langt fram á 19. öld. Þar að auki í dagblaðinu ''Micmac Messenge'', sem var gefið út á máli Mikmak (og einnig á ensku) frá 1908 til 1942.<ref> Lnoi Patlias (Hrsg.): Sacred history in Micmac. Micmac Messenger, Restigouche, P.Q. 1921 ([https://archive.org/details/sacredhistoryinm00paci/page/n2/mode/1up Textarchiv – Internet Archive]).</ref> Tengsl þessara tákna við [[Bergrista|bergristur]] sem fundist hafa á svæði Mikmak er óljóst. Þessar bergristur eru einkum að finna á Nova Scotia og sumar líkjast myndtáknum, mannlegum verum, dýrum, húsum, tjöldum og kanóum, ristuð í bergið. Það er talið þessar klettaristur hafi verið gerðar af Mikmaki-fólki, enda hefur það búið á svæðinu í þúsundir ára.<ref>Cave, Beverley (2005). [https://memorial.scholaris.ca/items/3de2c06e-f46d-4dd4-bbde-149d8975f52e The Petroglyphs of Kejimkujik National Park, Nova Scotia: A Fresh Perspective on their Physical and Cultural Contexts](PDF) . Memorial University.</ref>  Erfitt er að tímasetja bergristurnar en þær eru taldar hafa verið gerðar á mjög löngum tíma fyrir komu Evrópumanna.<ref>Dawson, Joan (2022). Nova Scotia's Historic Inland Communities. Halifax, NS: Nimbus Publishing. pp. 8–12. ISBN 978-1-77471-062-3.</ref> Frá seinni hluta 19. aldar hefur mál Mikmak verið rituð með latnesku letri. ==Stjórnun== Sögulega séð einkenndust byggðir Mikmak af fjölskyldum sem bjuggu hver fyrir sig eða fleiri saman, allt eftir árstímum inn í landi eða meðfram ströndum og ám. Samfélagið byggðist a1 skyldleika og bandalögum fjölskyldna. Völd leiðtoga byggðust á virðingu fremur en styrk, og leiðtogahæfileikar snerust að mestu leyti um réttláta stjórnun á fiskveiðisvæðum og veiði. Mikmak nefndu það svæði þar sem þeir bjuggu Mi'kma'ki, og skiptu því í sjö byggðir. Hver byggð hafði valinn höfðingja og öldungaráð. Mikmak hafði náin tengsl við nágrannaþjóðir, þar á meðal Maliseet og Passamaquoddy. Ásamt þessu tveim og Penobscot einnig Abenaki þjóðflokkunum mynduðu þeir Wabanaki-bandalagið sem er enn virkt og hefur verið það að minnsta kosti frá komu Evrópubúa. [[Mynd:Wabanaki Confederacy (Anglicised Names).png|thumb|alt=Wabanaki bandalagið| Wabanaki bandalagið]] Sögulega stjórnaði það sem er kallað ''Aðalráð Mikmak'' (''Sante' Mawio'mi'' eða ''Mi'kmawey Mawio'mi'') málefnum þjóðflokksins. Óvíst er hvenær þetta ráð kom til sögunnar en það var löngu fyrir komu Evrópubúa. Á 17. og 18. öld gengdi ráðið mikilvægu hlutverki gagnvart nýlenduveldi Breta. Ráðið, ásamt sambærilegum ráðum Wolastoqiyik- (Maliseet) og Pasamaquoddy-þjóðanna gerðu fleiri samninga við bresku nýlendustjórnina á 18. öld sem kenndir eru við ''frið og vináttu'' (''Peace and Friendship Treaties''); sá fyrsti var undirritaður árið 1725 og sá síðasti árið 1779. Ráðið starfar enn þó að vald þess takmarkaðist mjög með kanadískum alríkislögum frá 1876, svo kölluð ''Indian Act'' (''Indíánalögin'')<ref> Leslie, John F. (2002). [https://canlii.ca/t/skf4 "The Indian Act: An Historical Perspective".] Canadian Parliamentary Review. 25 (2).</ref><ref> Hanson, Erin (2009). [https://indigenousfoundations.arts.ubc.ca/the_indian_act/ "The Indian Act".] Indigenous Foundations. University of British Columbia.</ref> Samkvæmt þessum lögum áttu frumbyggjar að mynda fulltrúakjörnar svæðisstjórnir að kanadískri fyrirmynd en án raunverulegs valds og hlutverk Aðalráðsins var takmarkað við andlega leiðsögn. Markmið laganna var að knýja fram aðlögun frumbyggja og koma á miðstýrðu alríkisvaldi yfir sjálfsmynd, menningu og stjórnarfari frumbyggjaþjóðanna. Löggjöfin takmarkaði grundvallar borgaraleg réttindi frumbyggja, bannaði andlegar og menningarlegar hátíðir og meinaði frumbyggjum að leita til lögfræðinga eða stofna stjórnmálasamtök án leyfis stjórnvalda. Lögin sköpuðu einnig forsendur fyrir því kirkjurekna kerfi heimavistaskóla sem skildi börn með valdi frá fjölskyldum sínum.<ref>Kory Wilson (2018). [https://opentextbc.ca/indigenizationfoundations/chapter/the-indian-act/ The Indian Act] . Pulling Together: Foundations Guide. Bccampus</ref> Hlutverk þessa skólakerfis var “siðmenntun” frumbyggja með því að einangra börn frumbyggja frá áhrifum eigin menningarheima og trúarbragða og samlagast þannig kanadískri og evrópskri menningu. Síðast skólinn í þessu skólakerfi lokaði 1997. Nú starfar Aðalráðið einkum að eflingu og varðveislu tungumáls og menningar Mikmak-fólksins. ===Trú og trúarboð=== Mikið er vitað um eldri efnislega menningu Mikmak-fólksins en minna um trúarhugmyndir. Það er vitað að það gerði ekki greinarmun á því sem var áþreifanlegt og náttúrulegt og því sem var yfirnáttúrulegt eða andlegt. Veröldin var öll lifandi, í dýrum, sólinni, árnum, tjám og steinum voru andar eða krafta. Sólin gegndi sérstöku hlutverki, en Mikmak-fólkið trúði því að alheimurinn allur væri gegnsýrður af anda sem nefndist ''mntu'' eða ''manitou''. Það var hin andlega vera ''Glooscap'' (eða ''Klu'skap''), sem kenndi fólkinu hvernig alheimurinn hefði orðið til og hvernig allt tengdist.<ref> Hornborg, A. (2008). Mi’Kmaq Landscapes: From Animism to Sacred Ecology. Burlington, VT: Ashgate Publishing, Ltd.</ref> [[Mynd:Group photo including Father Pacifique and Chief Peter Paul.jpg|thumb|alt=Kaþólskur prestur og hluti Mikmak safnaðarins í Shubenacadie á Nova Scotia1905|Kaþólskur prestur og hluti Mikmak safnaðarins í Shubenacadie á Nova Scotia1905]] Óvíst er hversu mikið Mikimak-menn kynntust kristni gegnum evrópska sjómenn á 16. öld. En það hafði mikla þýðingu fyrir frumbyggja Ameríku þegar [[Páll 3.|Páll 3. páfi]] lýsti því yfir 29. maí 1537 að frumbyggjar (sem voru í páfabréfinu kallaðir „Indíánar vesturs og suðurs“ - „''occidentales, et meridionales Indos''“) væru „''sannir menn''“ („''veros homines''“) og ætti því ekki að hneppa þá í þrældóm, heldur snúa þeim til [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólskrar trúar]].<ref>Joel S. Panzer: The Popes and Slavery (New York: Alba House, 1996), Textinn á ensku og latínu á bls. 79-81 "Sublimis Deus sic delexit humanum genus" (The exalted God loved the human race so much)</ref> [[Jesúítareglan|Jesúítar]] hófu trúboð meðal Mikmak 1610 og sama ár var fyrsti frumbygginn skírður. Það var höfðinginn (''sagamo'') og leiðtogi Aðalráðsins (Sante' Mawio'mi ), Henri Membertou. Hvað hann hét á sínu máli er óþekkt en hann var skírður í höfuðið á [[Hinrik 4. Frakkakonungur|Hinriki 4. Frakkakonungi]]. Taldi Membertou að með skírninni hefði hann gengið í bandalag við Frakklandskonung og stæði honum jafnfætis. <ref>Prins, Harald E. L. (1996). The Miʼkmaq: Resistance, Accommodation, and Cultural Survival. Harcourt Brace. pp. 35, 53. ISBN 978-0-03-053427-0.</ref> Samkvæmt söguhefð Mikmak-manna þýddi þessi skírn einnig að þeir urðu þegnar [[Vatíkanið|Vatikansins]] með staðfestingu svo kallaða ''Mikmaw-sáttmála'' (''Mi'kmaw Concordat'').<ref> Henderson, James (Sákéj) Youngblood (1997). The Míkmaw Concordat. Fernwood. ISBN 978-1-895686-80-7.</ref> En þó að engar skriflegar samtíma heimildir séu til um þennan sáttmála hefur þetta haft mikil áhrif á sjálfsmynd Mikmak-fólksins langt fram á 20. öld.<ref> Hornborg, A.-C. (2004). Ritual Practice as Power Play or Redemptive Hegemony: The Mi’kmaq Appropriation of Catholicism. Swedish Missiological Themes, Volume 92, issue 2, Bls. 169-193.</ref> En eins og raunin var með aðra frumbyggja kvörtuðu trúboðar yfir því því að hinir skírðu og afkomendur þeirra héldu fast í hefðir og hugmyndir þrátt fyrir að hafa tekið upp kaþólska trú.<ref> David Bigaouette (2026), Le missionnaire capucin Pacifique de Valigny, la quête d’une identité religieuse et les manifestations du pouvoir politique traditionnel des Mi’gmaq (1894–1943), Université de Montréal, Bls. 54–58.</ref> ==Sögubrot== Fornleifafundir og málsögulegar rannsóknir benda til þess að Mikmak-fólkið hafi komið til austurhluta Kanada úr norðri. Elstu fonleifafundir á svæðinu eru frá Nova Scotia og eru frá því því um það bil 9000 f.Kr.<ref> Christopher Ellis: [https://www.researchgate.net/publication/229022303_Understanding_Clovis_Fluted_Point_Variability_in_the_Northeast_A_Perspective_from_the_Debert_Site_Nova_Scotia Understanding “Clovis” Fluted Point Variability in the Northeast: A Perspective from the Debert Site, Nova Scotia], í: Canadian Journal of Archaeology / Journal Canadien d’Archéologie 28 (2004) 205–253.</ref> Á þessum árþúsundum hafa orðið miklar breytingar og sveiflur í veðurfari og samsvarandi gróður- og dýralífi. Þar að auki hefur verið mikið landsig á svæðinu. En forfeður Mikmak hafa aðlagað lifnaðarhætti að þessum breytingum. Menning þeirra hefur allan þennan tíma byggt á því þeir voru veiðimenn og safnara. En þeir höfðu einnig mikil viðskipti við nágrannaþjóðir, Mikimak stunduðu nánast enga ræktun en keyptu meðal annars maís frá Maliseet nágrönnum í vöruskiptum fyrir skinn. ===Norræn samskipti?=== Í [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] er sagt frá samskiptum norrænna manna og frumbyggja (sem nefndir voru [[Skrælingjar]] í sögunum) í norðaustur Norður-Ameríku. Engin vissa eru um úr hvaða þjóðflokkum þessir frumbyggjar komu en fimm eru taldir mögulegir. Fyrir utan Mikmak eru það [[Beótúk]], [[Innu]] og [[Wolastoqiyik]] og þar að auki [[Inúítar]]. Landlýsingar, en einkum lýsing á landsgæðum, í þessum tveimur sögum bend til þess að það svæði er nefnt [[Vínland]] hafi verið þar sem nú er nefnt New Brunswick, sérstaklega Fundy-flóa og Miramichi.<ref>Jordan Gill (2019). [https://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/vikings-new-brunswick-butternut-1.5335566 How an endangered tree may link Vikings to New Brunswick]. CBC News October 26, 2019</ref> Ef svo er þá hafa þeir Skrælingjar sem nefndir eru í sögunum annað hvort verið Mikmak- eða Maliseet-menn. ===Nýlendusaga=== Mikmak-fólkið var meðal fyrstu þjóðflokka frumbyggja í Norður-Ameríku til að eiga samskipti við Evrópubúa Mögulega fyrst við norræna landakönnuði og síðar við aðra landkönnuði, sjómenn og kaupmenn. ===Fyrstu kynni=== Nánari kynni við Evrópumenn í kringum aldamótin 1500 varð valdandi miklu félagslegu og menningarlegu umróti í samfélaginu, meðal annars fækkaði íbúum stórlega. Koma Evrópumanna olli miklu mannfalli hjá Mikmak-fólkinu vegna [[Bólusótt|bólusóttar]], [[Spænska veikin|spænsku veikinnar]], [[Berklar|berkla]], [[Sárasótt|sárasóttar]], [[Skarlatssótt|skarlatssóttar]], [[Kíghósti|kíghósta]], [[Mislingar|mislinga]] og annarra sjúkdóma eins og hjá öðrum frumbyggjum Ameríku.<ref> Andrew J Ghio (2018). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6166412/ Particle exposure and the historical loss of Native American lives to infections.] Published in final edited form as: Am J Respir Crit Care Med. 2017 Jun 15;195(12):1673. doi: 10.1164/rccm.201609-1810LE</ref>. Talið er að þessir sjúkdómar frá Evrópu hafi valdið því að allt að helmingur Mikmak-þjóðarinnar hafi fallið á tímabilinu frá því um 1500 til 1600. Tölur um mannfjölda eru afar óáreiðanlegar fram um miðja 19. öld; giskað hefur verið á að árið 1500 hafi að Mikmak-fólkið talið um um 30.000 einstaklinga en að um 1600 hafi þeir í hæsta lagi verið um 15.000 talsins.<ref> Alvin Finkel: Humans. The 300,000-Year Struggle for Equality, James Lorimer & Company, 2024, Bls. 33.</ref><ref>Sharon Malinowski: The Gale Encyclopedia of Native American Tribes, Bd. 1, 1998, Bls. 134.</ref> Í fyrstu voru samskiptin við Evrópumenn stopull, og helst þegar portúgalskir, baskneskir, enskir og franskir sjómenn komu í land til að afla vista. Þessir sjómenn söltuðu aflann úti á sjó og sigldu síðan beint til heimalandsins með hann. En um 1520 fóru þeir að koma sér upp verbúðum í landi til að þurrka [[Þorskur|þorsk]] í [[skreið]]. Á síðari hluta 16. aldar var þurrkun í skreið helsta aðferðin til auka geymsluþol aflans.<ref> Brasser, T.J. (1978). "Early Indian-European Contacts". In Trigger, Bruce G. (ed.). Handbook of North American Indians. Northeast. Vol. 15. Smithsonian Institution Press. Bls. 78–88.</ref>   Fljótlega fóru vöruskipti Evrópsku sjómannana og Mikmak vaxandi þar sem [[Loðskinn|loðskinnum]] var skipt fyrir vörur úr járni og öðrum málmum, hnífa, katla, pönnur, öngla og annað. Þessi vöruskipti breyttu félagslegum viðhorfum frumbyggjanna. Til að komast yfir evrópskar vörur fóru veiðimennirnir að verja stærra hluta ársins fjarri ströndinni við veiðar ä loðýrum. Samkeppni um veiðar á svæðisbundnum dýrum, til dæmis bjórum, vakti hugmyndir um yfirráðarétt andstætt hefðbundnum sameiginlegu nytjum. Þar að auki fækkaði fljótlega í loðdýrastofnunum sem einnig skapaði deilur og samkeppni. Franski landkönnuðurinn [[Jacques Cartier]] lýsti yfir yfirráðum Frakklandskonungs yfir landsvæðinu umhverfis suðurhluta [[Saint Lawrence-flói|Saint Lawrence-flóa]] og árós [[Saint Lawrence-fljót|Saint Lawrence-fljóts]] árið 1534.<ref>Seed, Patricia (1995). Ceremonies of Possession in Europe's Conquest of the New World: 1492–1640. Cambridge University Press. bls. 56.</ref> En franski konungurinn veitti nýlendunni lítinn áhuga næstu 60 árin. Þessi formlegu yfirráð höfðu ekki heldur nein áhrif á líf Mikmak á þessum árum. ===17. og 18. öld=== Árið 1604 var fyrsti nýlendubærinn á austurströnd Norður-Ameríku (norðan við [[Flórída|Flórida]]) stofnaður á Nova Scotia og var nefndur ''Acadia''. Bærinn var stofnaður að undirlagir Franskra yfirvalda og innflytjendur voru allir Frakkar. Gott samband varð milli Mikmak-fólks og íbúa Acadia og allnokkrir innflytjendur kvæntust Mikmak konum. Frönskumælandi íbúar svæðisins voru nefndir ''Acadiens'' (''Akadíumenn''). Árið 1620 lýsti [[Jakob 1. Englandskonungur|Jakob 1., konungur Skotlands, Englands og Írlands]], því yfir að öll strandlengjan frá Acadia til [[Chesapeake|Chesapeake-flóa]] skyldi teljast til Nýja-Englands og væri undir yfirráðum hans. Árið eftir, 1621, ákvað konungur að stofna skoska nýlendu á eyjunni og telja hana hluta af [[Skotland|Skotlandi]] og kalla hana „Nova Scotia“ („Nýja Skotland“). Fyrstu landnemarnir lögðu af stað frá Skotlandi árið 1622. Í meira en öld þar á eftir háðu Englendingar og Frakkar stríð um yfirráð meginlandis Norður-Ameríku. Stríð braust út milli Englands og Frakklands árið 1627, sem varð til þess að Frakkar endurreistu nýlenduna á Nova Scotia; skoskar og enskar hersveitir lögðu hana í eyði sama ár. Með friðasamningum 1631 var svæðinu hins vegar skilað til Frakklands. Næstu sjötíu og fimm árin voru sex styrjaldir háðar á hefðbundnu yfirráðasvæði Mikmak, þar sem þeir börðust ásamt Akadíumenn gegn Bretum um yfirráð yfir svæðinu. Í þessum stríðunum voru Mikmak-menn í bandalagi við þjóðflokka sem bjuggu vestan við þá (Abenaki, Penobscot, Passamaquoddy og Maliseet) og sem var nefnt Wabanaki-bandalagið. Bretland og Frakkland háðu fjögur stór nýlendustríð í norðausturhluta Norður-Ameríku á árunum 1689 til 1763 til að ná yfirráðum yfir landi, verslunarleiðum og sem hluti af baráttunni um heimsveldi. Þessi átök voru að mörgu leiti hluti af valdabaráttu ríkjanna í Evrópu. Fyrir utan herlið nýlendubúa og reglulegar hersveitir Breta og Frakka, börðust einnig bandamenn frumbyggja með báðum fylkingum. Mikmak-menn tóku þátt í þessum stríðum gegn Bretum, bæði sjálfstætt og í samstarfi við Acadia-borgara og her Frakka.<ref>Reid, John G.; Baker, Emerson W. (2008). "Amerindian Power in the Early Modern Northeast: A Reappraisal". Essays on Northeastern North America, Seventeenth and Eighteenth Centuries. University of Toronto Press. Bls. 129–152. doi:10.3138/9781442688032. ISBN 978-0-8020-9137-6. JSTOR 10.3138/9781442688032.12.</ref> Það var ekki fyrr en með Parísarsáttmálanum árið 1763 sem formleg yfirráð Bretlands yfir öllu landisvæði Mikmak var staðfest.<ref>Calloway, Colin G. (2007). The Scratch of a Pen: 1763 and the Transformation of North America. Oxford University Press. ISBN 978-0195331271.</ref> Mikmak-menn studdu einnig heri byltingarmanna í Bresku nýlendunum í Bandaríska frelsistríðinu.<ref>Lepore, Jill (1999). The Name of War: King Philip's War and the Origins of American Identity. Vintage Books. ISBN 978-0-375-70262-4.</ref> ===19. öld=== Fram að lok 18. aldar höfði Mikmak-fólkið að mest haldið áfram að lifa veiðimanna- og safnaralífi til sjálfsþurfta auk loðdýraveiða til sölu. Þeir höfðu fremur vinsamleg samskipti við franskar landnámsbyggðir enda voru innflytjendurnir fáir og bjuggu í þorpum. En þegar Frakkland missti yfirráðin á 18. öld urðu Mikmak-menn fljóttlega undir gagnvart fjölda Breskra (Englendinga, Íra, Skota og Walesbúa) innflytjenda. Þessir nýju innflytjendur tóku stóran hluta landsins eignarnámi án greiðslu og ráku Frakkana á brott með aðstoð Breskra nýlenduyfirvalda. Áhugi bresku innflytjendanna var í fyrstu ä loðskinnaveiði og skinnaviðskiptum en snérist seinna einnig að skógarhöggi og aðgangi að landi til landbúnaðar og annara auðlinda. Þegar landsvæði Mikmak-fólksins dróst saman og loðdýrastofnarnir minnkuðu mjög stóð það frammi fyrir gjörbreyttu efnahagsumhverfi og neyddist það til að finna aðrar leiðir til lífsviðurværis. Konur og börn dvöldu í auknum mæli í þorpunum, á meðan karlmenn unnu fjarri heimili um lengri eða skemmri tíma. Sumir karlanna héldu áfram að veiða með gildrum, en flestir fóru að vinna við skógarhögg – en einnig sem atvinnusjómenn.<ref> Ian M. Drummond, Gord McIntosh (2018). [ https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/economic-history-of-atlantic-canada Economic History of Atlantic Canada]. The Canadian Encyclopedia</ref> [[Mynd: Students at Blue Quills Residential School (15873685907).jpg|thumb|alt=Nemendur við Blue Quills heimavistarskólann 1940 | Nemendur við Blue Quills heimavistarskólann 1940]] Frá lokum 18. aldar hvöttu Kanadamenn af evrópskum uppruna frumbyggjaþjóðirnar til að aðlagast evrópskri menningu – sem nefnd var „kanadísk menning“. Gengið var út frá því að þetta væri hin „rétta“ menning, þar sem Kanadamenn af evrópskum uppruna töldu sig standa frumbyggjum framar hvað varðar tækni, stjórnmál og ekki síst menningu.<ref>[ https://wayback.archive-it.org/all/20080315013149/http://www.ainc-inac.gc.ca:80/ch/rcap/sg/sgm6_e.html "Report of the Royal Commission on Aboriginal Peoples Stage Three: Displacement and Assimilation".] Indian and Northern Affairs Canada. 1 part 1 chapter 6. Government of Canada. 26 August 1991. </ref> Kanadíska kerfið með heimavistarskólum fyrir frumbyggja (''Indian residential school system'') var stofnað á 19. öld og var ætlað að þvinga fram aðlögun frumbyggja að evrópsk-kanadísku samfélagi.<ref>[https://nctr.ca/exhibits/residential-school-timeline/ Residential School Timeline]. The National Centre for Truth and Reconciliation</ref> Skólasókn varð skylda árið 1894 og margir skólar voru byggðir langt frá samfélögum frumbyggja, til að takmarka samskipti við foreldra og samfélög. Síðast skólinn í þessu skólakerfi lokaði 1997. Árið 1857 voru sett ''Lög um hægfara siðmenntun'' (''The Gradual Civilization Act'') sem gerði kröfu til allra frumbyggja af karlkyni eldri en 21 árs að þeir kunni að lesa, skrifa og tala annað hvort ensku eða frönsku og taka upp nafn sem stjórnvöld samþykkja. ===20. og 21. öld=== Eftir lok síðari heimsstyrjaldarinnar tóku lög er vörðuðu frumbyggjaþjóðir Kanada smám saman að breytast. Bann við svo nefndar potlatch-hátíðum og sólardansinum var fellt úr gildi árið 1951. Stjórnvöld í einstökum fylkjum fóru að viðurkenna kosningarétt frumbyggja í fylkiskosningum. Árið 1960 fengu frumbyggjar kosningarétt í alríkiskosningum án þess að þurfa að afsala sér stöðu sinni sem „frumbyggjar“. Frá 1960 fór afstaða til frumbyggja mjög að breytast í Kanada og þá einnig réttindabarátta þeirra. Það hefur leitt til að sjálfsmynd, lagaleg staða og vegsemd þessara þjóðflokka hefur vaxið mjög. Meðal Mikmak-fólks hefur þetta leitt til endurvakningar á menningarhefðum og hátíðum og sérstaklega í sterku átaki við að auka kunnáttu og notkun á tungumáli þjóðarinnar.<ref>Tulk, Janice Esther (2008). [https://memorial.scholaris.ca/items/0c5f3902-74bd-4239-b579-16ac6bfaa09f "Our strength is ourselves" : identity, status, and cultural revitalization among the Mi'kmaq in Newfoundland]. Memorial University of Newfoundland</ref><ref>[ https://www.kinu.ca/programs/indigenous-languages-component Indigenous Languages Component]. Mi'kmaw Kina'matnewey</ref> ==Mikmak og Nýfundnaland== Það er umdeilt hversu lengi Mikmak hafa búið á Nýfundnalandi. Samkvæmt munnlegri hefð Mikmak þá hafa þeir búið þar í þúsundir ára. Flestir sagnfræðingar halda því fram að búseta þeirra á eyjunni hafi ekki orðið varanleg fyrr en á sjöunda áratug 18. aldar. Einstaka atriði í enskum og frönskum heimildum benda til þess að á 17. öld hafi Mikmak-menn stundað veiðar á suðvesturströnd Nýfundnalands. Frakkar, sem höfðu lengi stundað veiðar á miðum undan ströndum Nýfundnalands, áttu í samkeppni og vopnuðum átökum við Breta með hléum frá lokum 17. aldar og fram á þá 19. öld með stuðningi Mikmak og því hefur verið haldið fram að frönsk yfirvöld hafi flutt Mikmak-menn til eyjunnar sér til stuðnings gegn Bretum. Því hefur einnig verið haldið fram að Frakkar hafi greitt Mikmak-mönnum fyrir höfuðleður [[Beótúk]]<nowiki/>-manna. Fræðimenn nú á tímum telja þetta vara einungis þjóðsögu. Engar franskar heimildir gefa vísbendingu um slíkar greiðslur; hins vegar er ljóst að Beótúk forðuðust Mikmak-menn þegar þeim fjölgaði á eyjunni, rétt eins og þeir forðuðust evrópska landnema. Þegar Beótúk-fólkinu fækkaði færðu Mikmak-veiðimenn sig frá suðurhluta eyjunnar og fóru að veiða um alla eyjunna.<ref> Paul, Daniel N. We Were Not the Savages: A Mi'kmaq Perspective on the Collision between European and Native American Civilizations. Halifax: Fernwood Publishing, 2000.</ref> == Tilvísanir == <references/> ==Ítarefni== * Davis, Stephen A. (1998). Míkmaq: Peoples of the Maritimes. Nimbus Publishing. * Joe, Rita; Choyce, Lesley (2005). The Míkmaq Anthology. Nimbus Publishing. ISBN 1-895900-04-2. * Johnston, A.J.B.; Francis, Jesse (2013). Niꞌn na L'nu: The Miꞌkmaq of Prince Edward Island. Charlottetown: Acorn Press. ISBN 978-1-894838-93-1. * Magocsi, Paul Robert, ed. (1999). Encyclopedia of Canada's Peoples. Toronto: University of Toronto Press. * Prins, Harald E. L. (1996). The Míkmaq: Resistance, Accommodation, and Cultural Survival. Case Studies in Cultural Anthropology. Wadsworth. * Whitehead, Ruth Holmes (2004). The Old Man Told Us: Excerpts from Míkmaq History 1500–1950. Nimbus Publishing. ISBN 0-921054-83-1. * Peter Bakker, « The Mysterious Link Between Basque and Micmac Art », European Review of Native American Studies, vol. 5, no 1,‎ 1991, p. 21-24 [[Flokkur:Saga Kanada]] [[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]] oezwsj0gsiqnhpf55jtc70sk91oyv5i 0 193236 1985152 1983659 2026-11-05T03:28:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985152 wikitext text/x-wiki {{lagfæring|grein er skrifuð af þeirri persónu sem greinin fjallar og með aðstoð gervigreindar, er eins og auglýsing og gagnrýnislaust tínd til smáatriði og atriði sem eru ekki nógu markverð fyrir grein}} [[Mynd:Stefán Atli Gervigreindarklúbburinn.png|thumb|Stefán Atli á forsíðumynd Gervigreindarklúbbsins.]] '''Stefán Atli Rúnarsson''' er íslenskur fyrirlesari, ráðgjafi, frumkvöðull og hlaðvarpsstjórnandi. Hann starfar við fræðslu um hagnýta notkun [[gervigreind]]ar, heldur námskeið undir heitinu ChatGPT námskeið með Stefáni Atla og stýrir hlaðvarpinu ''[[Gervigreindarklúbburinn]]''.<ref name="um">[https://chatgptnamskeid.is/elementor-page-1050/ „Um Stefán Atla“]. ''ChatGPT námskeið með Stefáni Atla''. Sótt 19. október 2026.</ref><ref name="hladvarp">Ragna Gestsdóttir. [https://www.dv.is/fokus/2026/04/15/eg-er-ekki-ad-fara-ad-taka-yfir-heiminn-eg-er-til-ad-hjalpa „Ég er ekki að fara að taka yfir heiminn – ég er hér til að hjálpa“]. ''DV'', 15. apríl 2026.</ref> Hann er einn stofnenda tæknifyrirtækisins Eignaskanna.<ref name="eignaskanni">Helgi Steinar Gunnlaugsson. [https://vb.is/frettir/skannar-eignina-a-minutu/ „Skannar eignina á mínútu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260904030742/https://vb.is/frettir/skannar-eignina-a-minutu/ |date=2026-09-04 }}. ''Viðskiptablaðið'', 1. september 2026.</ref> == Fræðsla og ráðgjöf == Stefán hefur haldið námskeið og vinnustofur um notkun gervigreindar fyrir einstaklinga, fyrirtæki og félagasamtök. Samkvæmt eigin vef vinnur hann einnig við ráðgjöf um innleiðingu gervigreindar og greiningu vinnuferla.<ref name="um"/> Árið 2025 þróaði hann námsefni fyrir Félag eldri borgara í Reykjavík. Námskeiðin fjölluðu meðal annars um notkun [[ChatGPT]], textagerð og gerð mynda og tónlistar með gervigreind. Í umfjöllun ''DV'' í nóvember það ár kom fram að um 560 manns hefðu sótt námskeið félagsins um gervigreind og hátt í hundrað væru á biðlista. Þar kom einnig fram að Stefán hefði kennt á námskeiðum hjá Félagi eldri borgara í Garðabæ.<ref>Ragna Gestsdóttir. [https://www.dv.is/frettir/2025/11/12/mikill-ahugi-medal-eldri-borgara-a-gervigreind-stefan-atli-hefur-throad-namsefni-serstaklega-fyrir-felaga-feb „Mikill áhugi meðal eldri borgara á gervigreind – Stefán Atli hefur þróað námsefni sérstaklega fyrir félaga FEB“]. ''DV'', 12. nóvember 2025.</ref> == Ice Cold == Stefán hélt úti [[YouTube]]-rásinni [[Ice Cold (YouTube-rás)|Ice Cold]] ásamt [[Ingi Bauer|Inga Bauer]]. Þeir birtu þar myndbandsblogg og voru árið 2018 með vikulegar beinar útsendingar þar sem þeir spiluðu tölvuleikinn Fortnite.<ref>Benedikt Bóas Hinriksson. [https://varnish-22.visir.is/g/2018181128794/f/f/skodanir „Spila Fortnite í sólarhring til góðs“]. ''Vísir'', 29. nóvember 2018.</ref> == Gervigreindarklúbburinn == Stefán er umsjónarmaður hlaðvarpsins ''Gervigreindarklúbburinn'', þar sem rætt er um gervigreind og áhrif hennar á samfélag og atvinnulíf. Í apríl 2026 fjallaði ''DV'' um þátt þar sem Stefán átti samtal við ChatGPT. Þá höfðu þrjátíu þættir komið út og meðal gesta höfðu verið Einar Þorsteinsson og Ingibjörg Isaksen.<ref name="hladvarp"/> == Frumkvöðlastarf == Stefán stofnaði Eignaskanna ásamt Arnari Kjartanssyni og Steingrími Þór Ágústssyni. Tæknilausnin var tekin í notkun árið 2026 og nýtir gervigreind til að leggja mat á verðmæti fasteigna. Í umfjöllun ''Viðskiptablaðsins'' um verkefnið var greint frá bakgrunni Stefáns í markaðsmálum og miðlun.<ref name="eignaskanni"/> == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [https://chatgptnamskeid.is/ Vefur Stefáns Atla um gervigreindarnámskeið] k90sx2wlzyctwn1jjnyjiakgor9cclb 0 193290 1985049 1984257 2026-11-04T14:12:27Z Fyxi 84003 1985049 wikitext text/x-wiki [[Mynd:SverigesLän2007mKod.svg|thumb|175px|Lén Svíþjóðar]] '''Lén Svíþjóðar''' ([[sænska]]: ''Sveriges län'') eru stjórnsýslueiningar í [[Svíþjóð]] sem voru teknar upp árið 1634. Frá árinu 1998 hafa þau verið 21. Í hverju léni starfar lénsstjórn (''länsstyrelse'') undir stjórn landshöfðingja (''landshövding'') sem er skipaður af ríkisstjórninni. Að auki starfar þar svæðisráð (''region'') sem ber m.a. ábyrgð á [[Heilbrigðisþjónusta|heilbrigðisþjónustu]] og [[Almenningssamgöngur|almenningssamgöngum]]. == Listi == {| class="wikitable sortable" ! width=10% | ISO-kóði ! class="unsortable" | ! Lén ! Höfuðstaður ! width=15% | Land<br />(km{{sup|2}})<ref name="SCB-area">{{Cite web|url=https://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/sv/ssd/START__MI__MI0802/Areal2025/|title=Land- och vattenareal per den 1 januari efter region och arealtyp. År 2025–2026|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-01-29|access-date=2026-10-28|language=sv}}</ref> ! width=15% | Íbúar<br />(2025)<ref name="SCB-pop">{{Cite web|url=https://www.scb.se/hitta-statistik/sverige-i-siffror/manniskorna-i-sverige/befolkningstathet-i-sverige/|title=Befolkningstäthet i Sverige|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-03-03|access-date=2026-10-28|language=sv}}</ref> |- | align=center | SE-AB | align=center | [[Mynd:Stockholms läns vapen.svg|20px]] | [[Stokkhólmslén]]<br />''Stockholms län'' | [[Stokkhólmur]]<br />''Stockholm'' | align=right | {{nts|6547.9}} | align=right | {{nts|2486251}} |- | align=center | SE-C | align=center | [[Mynd:Uppsala län vapen b.svg|20px]] | [[Uppsalalén]]<br />''Uppsala län'' | [[Uppsalir]]<br />''Uppsala'' | align=right | {{nts|8230.5}} | align=right | {{nts|410575}} |- | align=center | SE-D | align=center | [[Mynd:Södermanlands vapen.svg|20px]] | [[Suðurmannalandslén]]<br />''Södermanlands län'' | [[Nyköping]] | align=right | {{nts|6096.7}} | align=right | {{nts|300440}} |- | align=center | SE-E | align=center | [[Mynd:Östergötland vapen.svg|20px]] | [[Austurgautlandslén]]<br />''Östergötlands län'' | [[Linköping]] | align=right | {{nts|10603.1}} | align=right | {{nts|472529}} |- | align=center | SE-F | align=center | [[Mynd:Jönköping läns vapen.svg|20px]] | [[Jönköpingslén]]<br />''Jönköpings län'' | [[Jönköping]] | align=right | {{nts|10480.2}} | align=right | {{nts|369722}} |- | align=center | SE-G | align=center | [[Mynd:Kronobergs läns vapen.svg|20px]] | [[Kronobergslén]]<br />''Kronobergs län'' | [[Växjö]] | align=right | {{nts|8458.0}} | align=right | {{nts|203121}} |- | align=center | SE-H | align=center | [[Mynd:Kalmars läns vapen.svg|20px]] | [[Kalmarlén]]<br />''Kalmar län'' | [[Kalmar]] | align=right | {{nts|11206.0}} | align=right | {{nts|245477}} |- | align=center | SE-I | align=center | [[Mynd:Gotlands vapen.svg|20px]] | [[Gotlandslén]]<br />''Gotlands län'' | [[Visby]] | align=right | {{nts|3150.2}} | align=right | {{nts|60852}} |- | align=center | SE-K | align=center | [[Mynd:Blekinges vapen.svg|20px]] | [[Blekingelén]]<br />''Blekinge län'' | [[Karlskrona]] | align=right | {{nts|2942.9}} | align=right | {{nts|156616}} |- | align=center | SE-M | align=center | [[Mynd:Skåne läns vapen.svg|20px]] | [[Skánslén]]<br />''Skåne län'' | [[Malmö]] | align=right | {{nts|11006.8}} | align=right | {{nts|1433083}} |- | align=center | SE-N | align=center | [[Mynd:Hallands vapen.svg|20px]] | [[Hallandslén]]<br />''Hallands län'' | [[Halmstad]] | align=right | {{nts|5450.9}} | align=right | {{nts|346090}} |- | align=center | SE-O | align=center | [[Mynd:Västra Götalands läns vapen.svg|20px]] | [[Vestur-Gautlandalén]]<br />''Västra Götalands län'' | [[Gautaborg]]<br />''Göteborg'' | align=right | {{nts|23914.1}} | align=right | {{nts|1777803}} |- | align=center | SE-S | align=center | [[Mynd:Värmlands vapen.svg|20px]] | [[Vermalandslén]]<br />''Värmlands län'' | [[Karlstad]] | align=right | {{nts|17613.4}} | align=right | {{nts|283037}} |- | align=center | SE-T | align=center | [[Mynd:Örebros läns vapen.svg|20px]] | [[Örebrolén]]<br />''Örebro län'' | [[Örebro]] | align=right | {{nts|8542.7}} | align=right | {{nts|308357}} |- | align=center | SE-U | align=center | [[Mynd:Västmanlands vapen.svg|20px]] | [[Vestmannalandslén]]<br />''Västmanlands län'' | [[Västerås]] | align=right | {{nts|5141.1}} | align=right | {{nts|280756}} |- | align=center | SE-W | align=center | [[Mynd:Dalarnas vapen.svg|20px]] | [[Dalalén]]<br />''Dalarnas län'' | [[Falun]] | align=right | {{nts|28172.3}} | align=right | {{nts|286043}} |- | align=center | SE-X | align=center | [[Mynd:Gävleborgs län vapen.svg|20px]] | [[Gävleborgarlén]]<br />''Gävleborgs län'' | [[Gävle]] | align=right | {{nts|18207.8}} | align=right | {{nts|283452}} |- | align=center | SE-Y | align=center | [[Mynd:Västernorrlands läns vapen.svg|20px]] | [[Vesturnorrlandslén]]<br />''Västernorrlands län'' | [[Härnösand]] | align=right | {{nts|21673.6}} | align=right | {{nts|240640}} |- | align=center | SE-Z | align=center | [[Mynd:Jämtlands läns vapen.svg|20px]] | [[Jamtalandslén]]<br />''Jämtlands län'' | [[Östersund]] | align=right | {{nts|49205.5}} | align=right | {{nts|132736}} |- | align=center | SE-AC | align=center | [[Mynd:Västerbottens läns vapen.svg|20px]] | [[Vesturbotnslén]]<br />''Västerbottens län'' | [[Umeå]] | align=right | {{nts|55013.0}} | align=right | {{nts|279028}} |- | align=center | SE-BD | align=center | [[Mynd:Norrbottens läns vapen.svg|20px]] | [[Norðurbotnslén]]<br />''Norrbottens län'' | [[Luleå]] | align=right | {{nts|97972.7}} | align=right | {{nts|248927}} |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.lansstyrelsen.se/ Lénsstjórnir] {{Lén Svíþjóðar}} [[Flokkur:Lén Svíþjóðar| ]] {{S|1634}} leo8nfmiupdheea0veltdaakirsxfbx 0 193295 1985048 1984195 2026-11-04T14:11:57Z Fyxi 84003 1985048 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Stokkhólmslén | nafn_í_eignarfalli = Stokkhólmsléns | nafn_á_frummáli = Stockholms län | tegund_byggðar = [[Lén Svíþjóðar|Lén]] | fáni = Stockholms län vapenflagga.svg | fáni_stærð = 80px | skjaldarmerki = Stockholm län vapen.svg | skjaldarmerki_stærð = 80px | viðurnefni = | kort = Stockholms län in Sweden-2.svg | kort_stærð = 150px | kort_texti = Staðsetning í Svíþjóð | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Svíþjóð}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Stokkhólmur]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1714 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="SCB-area">{{Cite web|url=https://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/sv/ssd/START__MI__MI0802/Areal2025/|title=Land- och vattenareal per den 1 januari efter region och arealtyp. År 2025–2026|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-01-29|access-date=2026-10-28|language=sv}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = | flatarmál_land_km2 = 6547,9 | mannfjöldi_neðan = <ref name="SCB-pop">{{Cite web|url=https://www.scb.se/hitta-statistik/sverige-i-siffror/manniskorna-i-sverige/befolkningstathet-i-sverige/|title=Befolkningstäthet i Sverige|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-03-03|access-date=2026-10-28|language=sv}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 2486251 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = SE-AB | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Stokkhólmslén''' ([[sænska]]: ''Stockholms län'') er [[Lén Svíþjóðar|lén]] í [[Svíþjóð]]. Í léninu búa 2.486.251 manns (2025) sem er meira en fimmtungur íbúafjöldi landsins.<ref name="SCB-pop" /> Höfuðborg landsins, [[Stokkhólmur]], er staðsett þar. Lénið á landamæri að [[Uppsalalén]]i og [[Suðurmannalandslén]]i. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í léninu eru 26. * [[Botkyrka (sveitarfélag)|Botkyrka]] * [[Danderyd (sveitarfélag)|Danderyd]] * [[Ekerö (sveitarfélag)|Ekerö]] * [[Haninge (sveitarfélag)|Haninge]] * [[Huddinge (sveitarfélag)|Huddinge]] * [[Järfälla (sveitarfélag)|Järfälla]] * [[Lidingö (sveitarfélag)|Lidingö]] * [[Nacka (sveitarfélag)|Nacka]] * [[Norrtälje (sveitarfélag)|Norrtälje]] * [[Nykvarn (sveitarfélag)|Nykvarn]] * [[Nynäshamn (sveitarfélag)|Nynäshamn]] * [[Salem (sveitarfélag)|Salem]] * [[Sigtuna (sveitarfélag)|Sigtuna]] * [[Sollentuna (sveitarfélag)|Sollentuna]] * [[Solna (sveitarfélag)|Solna]] * [[Stokkhólmur (sveitarfélag)|Stokkhólmur]] * [[Sundbyberg (sveitarfélag)|Sundbyberg]] * [[Södertälje (sveitarfélag)|Södertälje]] * [[Tyresö (sveitarfélag)|Tyresö]] * [[Täby (sveitarfélag)|Täby]] * [[Upplands-Bro (sveitarfélag)|Upplands-Bro]] * [[Upplands Väsby (sveitarfélag)|Upplands Väsby]] * [[Vallentuna (sveitarfélag)|Vallentuna]] * [[Vaxholm (sveitarfélag)|Vaxholm]] * [[Värmdö (sveitarfélag)|Värmdö]] * [[Österåker (sveitarfélag)|Österåker]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Lén Svíþjóðar}} {{Stubbur|Svíþjóð}} [[Flokkur:Lén Svíþjóðar]] {{s|1714}} 00htdhj0zwl0i84kzrqvbaa0abxy3f0 0 193297 1985047 1984197 2026-11-04T14:11:01Z Fyxi 84003 1985047 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Uppsalalén | nafn_í_eignarfalli = Uppsalaléns | nafn_á_frummáli = Uppsala län | tegund_byggðar = [[Lén Svíþjóðar|Lén]] | fáni = Uppsala län vapenflagga.svg | fáni_stærð = 80px | skjaldarmerki = Uppland vapen.svg | skjaldarmerki_stærð = 80px | viðurnefni = | kort = Uppsala län in Sweden-2.svg | kort_stærð = 150px | kort_texti = Staðsetning í Svíþjóð | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Svíþjóð}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Uppsalir]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1634 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="SCB-area">{{Cite web|url=https://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/sv/ssd/START__MI__MI0802/Areal2025/|title=Land- och vattenareal per den 1 januari efter region och arealtyp. År 2025–2026|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-01-29|access-date=2026-10-28|language=sv}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = | flatarmál_land_km2 = 8230,5 | mannfjöldi_neðan = <ref name="SCB-pop">{{Cite web|url=https://www.scb.se/hitta-statistik/sverige-i-siffror/manniskorna-i-sverige/befolkningstathet-i-sverige/|title=Befolkningstäthet i Sverige|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-03-03|access-date=2026-10-28|language=sv}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 410575 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = SE-C | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Uppsalalén''' ([[sænska]]: ''Uppsala län'') er [[Lén Svíþjóðar|lén]] í [[Svíþjóð]]. Það er 8.230,5 {{km2}} að stærð og var íbúafjöldinn 410.575 árið 2025.<ref name="SCB-pop" /> Höfuðstaður lénsins er [[Uppsalir]]. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í léninu eru 8. * [[Enköping (sveitarfélag)|Enköping]] * [[Heby (sveitarfélag)|Heby]] * [[Håbo (sveitarfélag)|Håbo]] * [[Knivsta (sveitarfélag)|Knivsta]] * [[Tierp (sveitarfélag)|Tierp]] * [[Uppsalir (sveitarfélag)|Uppsalir]] * [[Älvkarleby (sveitarfélag)|Älvkarleby]] * [[Östhammar (sveitarfélag)|Östhammar]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Lén Svíþjóðar}} {{Stubbur|Svíþjóð}} [[Flokkur:Lén Svíþjóðar]] {{s|1634}} 6k9m5veozezrkkjlo3ubqfmm1onh4bu 0 193319 1985180 1984576 2026-11-05T09:03:45Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.6) 1985180 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Ülle Madise | mynd = Visit of Ülle Madise to Latvia, 13 October 2026 - 03 (cropped).jpg | myndatexti1 = Ülle Madise árið 2026. | titill= Forseti Eistlands | stjórnartíð_start = 12. október 2026 | stjórnartíð_end = | forsætisráðherra = [[Kristen Michal]] | forveri = [[Alar Karis]] | eftirmaður = | fæddur= {{fæðingardagur og aldur|1974|12|11}} | fæðingarstaður = [[Tartu]], [[Eistland]]i | þjóðerni =[[Eistland|Eistneskur]] | stjórnmálaflokkur= Óflokksbundin | maki = Lauri Madise | háskóli = [[Háskólinn í Tartu]] ([[Legum Baccalaureus|LLB]]; [[Magister Legum|LLM]]) }} '''Ülle Madise''' (f. '''Anton'''; 11. desember 1974) er eistneskur lögspekingur og stjórnmálamaður sem er sjöundi forseti Eistlands frá 12. október 2026. Hún var áður réttarkanslari landsins frá 2015 til 2026 en lét af því embætti þegar hún tók við forsetaembættinu. == Menntun == Madise útskrifaðist frá Descartes-gagnfræðaskólanum í [[Tartu]] árið 1993. Árið 1998 útskrifaðist hún úr grunnámi (''cum laude'') frá lagadeild [[Háskólinn í Tartu|Háskólans í Tartu]].<ref name="etis">{{cite web |author=Eesti Teadusinfosüsteem |title=Eesti Teadusinfosüsteem |url=https://www.etis.ee/Portal/Persons/Display/437512cb-c960-4f0c-a903-cac971cbf384 |accessdate=18 September 2017 |website=etis.ee}}</ref> Árið 2001 varði hún mastersritgerð sína, sem var titluð „Trygging sveitarstjórna í stjórnarskrá Eistlands frá 1992“, við Háskólann í Tartu.<ref name=":3">{{Cite web |title=Ülle Madise CV, ETIS |url=https://www.etis.ee/CV/%C3%9Clle_Madise/est |access-date=2026-08-17 |website=www.etis.ee}}</ref> Madise var doktorsnemandi við Háskólann í Tartu frá 2001 til 2006. Árið 2007 varði hún doktorsritgerð sína, „Kosningar, stjórnmálaflokkar og árangur löggjafans í Eistlandi: Stofnanabundnar ákvarðanir frá endurheimt sjálfstæðis fram að upphafi stafræns lýðræðis“ við stjórnsýslustofnun [[Tækniháskólinn í Tallinn|Tækniháskólans í Tallinn]]. Hún útskrifaðist með doktorsgráðu í opinberri stjórnsýslu.<ref name=":3" /> == Æviágrip == Faðir Madise er [[Tõnu Anton]], fyrrum dómari við Hæstarétt Eistlands. Madise er jafnframt prófessor í stjórnlagarétti við Háskólann í Tartu.<ref>{{Cite web |title=Ülle Madise |url=https://aastakonverents.humanrightsestonia.ee/en/person/ulle-madise/ |access-date=2025-04-01 |website=Conference of Human Rights |language=en-US}}</ref> Í desember 2021 var Madise endurútnefnd til annars skipunartímabils sem réttarkanslari af eistneska þinginu (Riigikogu).<ref name=":0">Turovski, Marcus: [https://news.err.ee/1608436898/riigikogu-appoints-ulle-madise-for-second-justice-chancellor-term Riigikogu appoints Ülle Madise for second justice chancellor term.] ''ERR News.'' Retrieved 15 December 2021</ref><ref>{{Cite web |title=ÜLLE MADISE: Conference of Human Rights 2023 |url=https://aastakonverents2023.humanrightsestonia.ee/speaker/ulle-madise/ |access-date=1 April 2025 |website=Estonian Institute of Human Rights |language=en-US}}</ref> Í Eistlandi er embætti réttarkanslara ekki pólitískt skipað, heldur skipar þingið í það til sjö ára. Réttarkanslarinn á að vera „óháður leiðbeinandi í grundvallarreglum stjórnarskrár Eistlands og verndari einstakra mann- og samfélagsréttinda, mannlegrar reisnar og jafnréttis og [[réttarríki]]sins“.<ref name=":2" /> Frá árinu 2010 sat Madise í fimm ár í skólastjórn Listaháskóla Eistlands. Hún var meðlimur í nefnd [[Evrópuráðið|Evrópuráðsins]] gegn kynþáttahyggju og umburðarleysi, eistnesku ráði um siðareglur opinberra embættismanna og Evrópudeild [[Alþjóðasamtök umboðsmanna|Alþjóðasamtaka umboðsmanna]].<ref name=":1">{{Cite web |date=2024 |title=Chancellor of Justice Ülle Madise |url=https://www.oiguskantsler.ee/en/about-us/chancellor-justice-ulle-madise |access-date=1 April 2025 |website=Õiguskantsler |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912015450/https://www.oiguskantsler.ee/en/about-us/chancellor-justice-ulle-madise |archive-date=12 september 2026 |url-status=dead }}</ref> Sem réttarkanslari hefur Madise sett athugasemdir við fyrirhugaðar eftirlitsmyndavélar,<ref>{{Cite web |date=20 March 2025 |title=Õiguskantsler ja jurist kritiseerivad näotuvastusega kaameravõrgu plaani |url=https://www.err.ee/1609639252/oiguskantsler-ja-jurist-kritiseerivad-naotuvastusega-kaameravorgu-plaani |access-date=1 April 2025 |website=ERR news |language=et}}</ref> birtingu upplýsinga úr hleruðum símtölum fólks sem ekki hefur verið sakað um afbrot,<ref>{{Cite web |date=8 March 2025 |title=Justice chancellor hits out at media for publishing surveilled phone calls |url=https://news.err.ee/1609625459/justice-chancellor-hits-out-at-media-for-publishing-surveilled-phone-calls |access-date=1 April 2025 |website=ERR |language=en}}</ref> gripið inn í afhendingu stafrænna skilríkja,<ref>{{Cite web |last=Opiah |first=Abigail |date=19 June 2024 |title=Estonia's Chancellor of Justice halts digital ID card issuance at Selver stores |url=https://www.biometricupdate.com/202406/estonias-chancellor-of-justice-halts-digital-id-card-issuance-at-selver-stores |access-date=1 April 2025 |website=Biometric Update |language=en-US}}</ref> og kallað fyrirhugaðan bifreiðaskatt ólöglegan.<ref>{{Cite web |date=28 February 2025 |title=Justice chancellor: Estonia's car tax law unconstitutional |url=https://news.err.ee/1609617188/justice-chancellor-estonia-s-car-tax-law-unconstitutional |access-date=1 April 2025 |website=ERR |language=en}}</ref> Madise var kynnir tveggja útvarpsþátta um vísindi á eistnesku útvarpsstöðinni [[Radio Kuku]] frá 2009 til 2018. Hún horfir gjarnan á heimildarmyndir um náttúrulíf í frístundum sínum.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web |last=Viirpalu |first=Katrin |date=9 October 2024 |title=Ülle Madise: I need no theater to remind me life is nasty, brutish and short |url=https://news.err.ee/1609485520/ulle-madise-i-need-no-theater-to-remind-me-life-is-nasty-brutish-and-short |access-date=1 April 2025 |website=ERR news |language=en}}</ref> Þann 2. september 2026 kaus eistneska þingið Madise nýjan forseta Eistlands. Hún tók við af Alar Karis þann 12. október 2026.<ref>{{Cite web |date=2026-09-02 |title=Estonia elects new president |url=https://news.err.ee/1610126071/estonia-elects-new-president |access-date=2026-09-02 |website=ERR |language=en}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = Forseti Eistlands | frá = 12. október 2026 | til = | fyrir = [[Alar Karis]] | eftir = Enn í embætti }} {{töfluendir}} {{Forsetar Eistlands}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Madise, Ülle}} {{f|1974}} [[Flokkur:Forsetar Eistlands]] mmut6we0erdxbro0hv58z71ll4c1y9w 0 193364 1985029 1985009 2026-11-04T12:30:43Z Salvor 70 setja inn heimild 1985029 wikitext text/x-wiki '''Jóhannes Jónsson''' sem kallaður var '''Drauma-Jói''' var frægur fyrir draumgáfu og [[fjarskyggni]]. Hann var talinn geta í [[Svefn|svefni]] séð hluti sem voru týndir eða höfðu verið faldir. Jóhannes fæddist [[24. apríl]] [[1861]] á Sauðaneskoti skammt norður af [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]]. Drauma-Jói veiktist af [[taugaveiki]] tólf ára en upp frá því tók hann eftir að hann gat haft upp á týndum hlutum í draumi ef hann einbeitti sér að hugsa um þá áður en hann sofnaði. Hann veiktist aftur af taugaveiki á 15. ári og þá heyrðist hann syngja og tala upp út mókinu. Þegar hann var tvítugur var byrjar að spyrja hann út úr í svefni. [[Ágúst H. Bjarnason]] gerði á honum dularsálfræðitilraunir 1914 á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] til að komast að hvort Jóhannes byggi yfir fjarskyggnigáfu. Ágúst gaf út bók um rannsókn sína á Drauma-Jóa árið [[1915]].[[Bjarni Bjarnason (rithöfundur)|Bjarni Bjarnason]] rithöfundur hefur fjallað um Drauma-Jóa í fræðigrein og blaðaviðtali.<ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Bjarni M. Bjarnason, Drauma-Jói, rannsókn 3, Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 1. tölublað: Arfleifð Freuds 2021]</ref> <ref>[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on Draumar víkka út veruleikann] (Viðtal Krístín Heiða Kristinsdóttir við Bjarna Múla Bjarnason rithöfund, Morgunblaðið 13.06.2019)[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on]</ref> Margar skráðar sögur eru til um að Drauma-Jói hafi vísað á týnda hluti. <ref>[https://timarit.is/page/5094509?iabr=on Jakob Jónasson, Drauma-Jói, Morgunn - 1. tölublað 1943]</ref> Það voru hlutir eins og [[Kista|koffort]], [[axlabönd]], peningabuddur, [[Hnífur|hnífar]], [[nálhús]], [[Lyklakippa|lyklakippur]] og [[skæri]]. Einnig var hann talinn hafa farið draumförum á fjarlæga staði svo sem vísað á [[Hrútar|hrúta]] upp á heiði sem voru samanflæktir á [[Horn|hornum]], séð fólk á ferðalagi og skip á siglingu um haf, sagt til um skipakomur og farið draumfarir til Ameríku og lýst bæjum og bústofni hjá landnema þar. <ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Sveinn Víkingur, Þættir af fjarskyggnu fólki og forvitnu Morgunn - 1. tölublað 1970]</ref> == Tilvitnanir == jzcxam5ci4sp17ipd13dmb6qhv5uwl4 1985030 1985029 2026-11-04T12:35:04Z Salvor 70 1985030 wikitext text/x-wiki '''Jóhannes Jónsson''' sem kallaður var '''Drauma-Jói''' var frægur fyrir draumgáfu og [[fjarskyggni]]. Hann var talinn geta í [[Svefn|svefni]] séð hluti sem voru týndir eða höfðu verið faldir. Jóhannes fæddist [[24. apríl]] [[1861]] á Sauðaneskoti skammt norður af [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]]. Drauma-Jói veiktist af [[taugaveiki]] tólf ára en upp frá því tók hann eftir að hann gat haft upp á týndum hlutum í draumi ef hann einbeitti sér að hugsa um þá áður en hann sofnaði. Hann veiktist aftur af taugaveiki á 15. ári og þá heyrðist hann syngja og tala upp út mókinu. Þegar hann var tvítugur var byrjar að spyrja hann út úr í svefni. [[Ágúst H. Bjarnason]] gerði á honum dularsálfræðitilraunir 1914 á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] til að komast að hvort Jóhannes byggi yfir fjarskyggnigáfu. Ágúst gaf út bók um rannsókn sína á Drauma-Jóa árið [[1915]].[[Bjarni Bjarnason (rithöfundur)|Bjarni Bjarnason]] rithöfundur hefur fjallað um Drauma-Jóa í fræðigrein og blaðaviðtali.<ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Bjarni M. Bjarnason, Drauma-Jói, rannsókn 3, Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 1. tölublað: Arfleifð Freuds 2021]</ref> <ref>[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on Draumar víkka út veruleikann] (Viðtal Krístín Heiða Kristinsdóttir við Bjarna Múla Bjarnason rithöfund, Morgunblaðið 13.06.2019)[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on]</ref> Margar skráðar sögur eru til um að Drauma-Jói hafi vísað á týnda hluti. <ref>[https://timarit.is/page/5094509?iabr=on Jakob Jónasson, Drauma-Jói, Morgunn - 1. tölublað 1943]</ref> Það voru hlutir eins og [[Kista|koffort]], [[axlabönd]], peningabuddur, [[Hnífur|hnífar]], [[nálhús]], [[Lyklakippa|lyklakippur]] og [[skæri]]. Einnig var hann talinn hafa farið draumförum á fjarlæga staði svo sem vísað á [[Hrútar|hrúta]] upp á heiði sem voru samanflæktir á [[Horn|hornum]], séð fólk á ferðalagi og skip á siglingu um haf, sagt til um skipakomur og farið draumfarir til Ameríku og lýst bæjum og bústofni hjá landnema þar. <ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Sveinn Víkingur, Þættir af fjarskyggnu fólki og forvitnu Morgunn - 1. tölublað 1970]</ref> == Tilvitnanir == <references /> [[Flokkur:Dulspeki]] {{fd|1861}} ozhkok4z9vcuoqsk92kg7c7ab0hfd9r 1985031 1985030 2026-11-04T12:37:51Z Salvor 70 /* Tilvitnanir */ 1985031 wikitext text/x-wiki '''Jóhannes Jónsson''' sem kallaður var '''Drauma-Jói''' var frægur fyrir draumgáfu og [[fjarskyggni]]. Hann var talinn geta í [[Svefn|svefni]] séð hluti sem voru týndir eða höfðu verið faldir. Jóhannes fæddist [[24. apríl]] [[1861]] á Sauðaneskoti skammt norður af [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]]. Drauma-Jói veiktist af [[taugaveiki]] tólf ára en upp frá því tók hann eftir að hann gat haft upp á týndum hlutum í draumi ef hann einbeitti sér að hugsa um þá áður en hann sofnaði. Hann veiktist aftur af taugaveiki á 15. ári og þá heyrðist hann syngja og tala upp út mókinu. Þegar hann var tvítugur var byrjar að spyrja hann út úr í svefni. [[Ágúst H. Bjarnason]] gerði á honum dularsálfræðitilraunir 1914 á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] til að komast að hvort Jóhannes byggi yfir fjarskyggnigáfu. Ágúst gaf út bók um rannsókn sína á Drauma-Jóa árið [[1915]].[[Bjarni Bjarnason (rithöfundur)|Bjarni Bjarnason]] rithöfundur hefur fjallað um Drauma-Jóa í fræðigrein og blaðaviðtali.<ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Bjarni M. Bjarnason, Drauma-Jói, rannsókn 3, Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 1. tölublað: Arfleifð Freuds 2021]</ref> <ref>[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on Draumar víkka út veruleikann] (Viðtal Krístín Heiða Kristinsdóttir við Bjarna Múla Bjarnason rithöfund, Morgunblaðið 13.06.2019)[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on]</ref> Margar skráðar sögur eru til um að Drauma-Jói hafi vísað á týnda hluti. <ref>[https://timarit.is/page/5094509?iabr=on Jakob Jónasson, Drauma-Jói, Morgunn - 1. tölublað 1943]</ref> Það voru hlutir eins og [[Kista|koffort]], [[axlabönd]], peningabuddur, [[Hnífur|hnífar]], [[nálhús]], [[Lyklakippa|lyklakippur]] og [[skæri]]. Einnig var hann talinn hafa farið draumförum á fjarlæga staði svo sem vísað á [[Hrútar|hrúta]] upp á heiði sem voru samanflæktir á [[Horn|hornum]], séð fólk á ferðalagi og skip á siglingu um haf, sagt til um skipakomur og farið draumfarir til Ameríku og lýst bæjum og bústofni hjá landnema þar. <ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Sveinn Víkingur, Þættir af fjarskyggnu fólki og forvitnu Morgunn - 1. tölublað 1970]</ref> == Tilvitnanir == <references /> [[Flokkur:Dulspeki]] hvm03ot7fl4ocs1rsyp2s8xsjst70e6 1985032 1985031 2026-11-04T12:38:39Z Salvor 70 /* Tilvitnanir */ 1985032 wikitext text/x-wiki '''Jóhannes Jónsson''' sem kallaður var '''Drauma-Jói''' var frægur fyrir draumgáfu og [[fjarskyggni]]. Hann var talinn geta í [[Svefn|svefni]] séð hluti sem voru týndir eða höfðu verið faldir. Jóhannes fæddist [[24. apríl]] [[1861]] á Sauðaneskoti skammt norður af [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]]. Drauma-Jói veiktist af [[taugaveiki]] tólf ára en upp frá því tók hann eftir að hann gat haft upp á týndum hlutum í draumi ef hann einbeitti sér að hugsa um þá áður en hann sofnaði. Hann veiktist aftur af taugaveiki á 15. ári og þá heyrðist hann syngja og tala upp út mókinu. Þegar hann var tvítugur var byrjar að spyrja hann út úr í svefni. [[Ágúst H. Bjarnason]] gerði á honum dularsálfræðitilraunir 1914 á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] til að komast að hvort Jóhannes byggi yfir fjarskyggnigáfu. Ágúst gaf út bók um rannsókn sína á Drauma-Jóa árið [[1915]].[[Bjarni Bjarnason (rithöfundur)|Bjarni Bjarnason]] rithöfundur hefur fjallað um Drauma-Jóa í fræðigrein og blaðaviðtali.<ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Bjarni M. Bjarnason, Drauma-Jói, rannsókn 3, Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 1. tölublað: Arfleifð Freuds 2021]</ref> <ref>[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on Draumar víkka út veruleikann] (Viðtal Krístín Heiða Kristinsdóttir við Bjarna Múla Bjarnason rithöfund, Morgunblaðið 13.06.2019)[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on]</ref> Margar skráðar sögur eru til um að Drauma-Jói hafi vísað á týnda hluti. <ref>[https://timarit.is/page/5094509?iabr=on Jakob Jónasson, Drauma-Jói, Morgunn - 1. tölublað 1943]</ref> Það voru hlutir eins og [[Kista|koffort]], [[axlabönd]], peningabuddur, [[Hnífur|hnífar]], [[nálhús]], [[Lyklakippa|lyklakippur]] og [[skæri]]. Einnig var hann talinn hafa farið draumförum á fjarlæga staði svo sem vísað á [[Hrútar|hrúta]] upp á heiði sem voru samanflæktir á [[Horn|hornum]], séð fólk á ferðalagi og skip á siglingu um haf, sagt til um skipakomur og farið draumfarir til Ameríku og lýst bæjum og bústofni hjá landnema þar. <ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Sveinn Víkingur, Þættir af fjarskyggnu fólki og forvitnu Morgunn - 1. tölublað 1970]</ref> == Tilvitnanir == <references /> {{f|1861}} [[Flokkur:Dulspeki]] 5k13ugrxltct1bsed4eeinzsptzbvcg 1985043 1985032 2026-11-04T14:06:39Z Salvor 70 heimild sendibréf frá Drauma-Jóa 1985043 wikitext text/x-wiki '''Jóhannes Jónsson''' sem kallaður var '''Drauma-Jói''' var frægur fyrir draumgáfu og [[fjarskyggni]]. Hann var talinn geta í [[Svefn|svefni]] séð hluti sem voru týndir eða höfðu verið faldir. Jóhannes fæddist [[24. apríl]] [[1861]] á Sauðaneskoti skammt norður af [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]]. Drauma-Jói veiktist af [[taugaveiki]] tólf ára en upp frá því tók hann eftir að hann gat haft upp á týndum hlutum í draumi ef hann einbeitti sér að hugsa um þá áður en hann sofnaði. Hann veiktist aftur af taugaveiki á 15. ári og þá heyrðist hann syngja og tala upp út mókinu. Þegar hann var tvítugur var byrjar að spyrja hann út úr í svefni. [[Ágúst H. Bjarnason]] gerði á honum dularsálfræðitilraunir 1914 á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] til að komast að hvort Jóhannes byggi yfir fjarskyggnigáfu. Hann gaf út bók um rannsókn sína á Drauma-Jóa árið [[1915]] og var í bréfaskriftum við hann áratugum saman.<ref>[https://timarit.is/page/3272097?iabr=on Skemtilegt sendibrjef frá DRAUMA-JÓA  til Ágústs H. Bjarnasonar frá 5. júní 1936, Lesbók Morgunblaðsins - 29. tölublað (19.07.1936)]</ref> [[Bjarni Bjarnason (rithöfundur)|Bjarni Bjarnason]] rithöfundur hefur fjallað um Drauma-Jóa í fræðigrein og blaðaviðtali.<ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Bjarni M. Bjarnason, Drauma-Jói, rannsókn 3, Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 1. tölublað: Arfleifð Freuds 2021]</ref> <ref>[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on Draumar víkka út veruleikann] (Viðtal Krístín Heiða Kristinsdóttir við Bjarna Múla Bjarnason rithöfund, Morgunblaðið 13.06.2019)[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on]</ref> Margar skráðar sö vísað á týnda hluti. <ref>[https://timarit.is/page/5094509?iabr=on Jakob Jónasson, Drauma-Jói, Morgunn - 1. tölublað 1943]</ref> Það voru hlutir eins og [[Kista|koffort]], [[axlabönd]], peningabuddur, [[Hnífur|hnífar]], [[nálhús]], [[Lyklakippa|lyklakippur]] og [[skæri]]. Einnig var hann talinn hafa farið draumförum á fjarlæga staði svo sem vísað á [[Hrútar|hrúta]] upp á heiði sem voru samanflæktir á [[Horn|hornum]], séð fólk á ferðalagi og skip á siglingu um haf, sagt til um skipakomur og farið draumfarir til Ameríku og lýst bæjum og bústofni hjá landnema þar. <ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Sveinn Víkingur, Þættir af fjarskyggnu fólki og forvitnu Morgunn - 1. tölublað 1970]</ref> == Tilvitnanir == <references /> {{f|1861}} [[Flokkur:Dulspeki]] fasfxpef0lvqchz7a48em5mh8n1xo8r 1985045 1985043 2026-11-04T14:09:33Z Salvor 70 1985045 wikitext text/x-wiki '''Jóhannes Jónsson''' sem kallaður var '''Drauma-Jói''' var frægur fyrir draumgáfu og [[fjarskyggni]]. Hann var talinn geta í [[Svefn|svefni]] séð hluti sem voru týndir eða höfðu verið faldir. Jóhannes fæddist [[24. apríl]] [[1861]] á Sauðaneskoti skammt norður af [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]]. Drauma-Jói veiktist af [[taugaveiki]] tólf ára en upp frá því tók hann eftir að hann gat haft upp á týndum hlutum í draumi ef hann einbeitti sér að hugsa um þá áður en hann sofnaði. Hann veiktist aftur af taugaveiki á 15. ári og þá heyrðist hann syngja og tala upp út mókinu. Þegar hann var tvítugur var byrjar að spyrja hann út úr í svefni. [[Ágúst H. Bjarnason]] gerði á honum dularsálfræðitilraunir 1914 á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] til að komast að hvort Jóhannes byggi yfir fjarskyggnigáfu. Hann gaf út bók um rannsókn sína á Drauma-Jóa árið [[1915]] og var í bréfaskriftum við hann áratugum saman.<ref>[https://timarit.is/page/3272097?iabr=on Skemtilegt sendibrjef frá DRAUMA-JÓA  til Ágústs H. Bjarnasonar frá 5. júní 1936, Lesbók Morgunblaðsins - 29. tölublað (19.07.1936)]</ref> [[Bjarni Bjarnason (rithöfundur)|Bjarni Bjarnason]] rithöfundur hefur fjallað um Drauma-Jóa í fræðigrein og blaðaviðtali.<ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Bjarni M. Bjarnason, Drauma-Jói, rannsókn 3, Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 1. tölublað: Arfleifð Freuds 2021]</ref> <ref>[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on Draumar víkka út veruleikann] (Viðtal Krístín Heiða Kristinsdóttir við Bjarna Múla Bjarnason rithöfund, Morgunblaðið 13.06.2019)[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on]</ref> Margar skráðar sö vísað á týnda hluti. <ref>[https://timarit.is/page/5094509?iabr=on Jakob Jónasson, Drauma-Jói, Morgunn - 1. tölublað 1943]</ref> Það voru hlutir eins og [[Kista|koffort]], [[axlabönd]], peningabuddur, [[Hnífur|hnífar]], [[nálhús]], [[Lyklakippa|lyklakippur]] og [[skæri]]. Einnig var hann talinn hafa farið draumförum á fjarlæga staði svo sem vísað á [[Hrútar|hrúta]] upp á heiði sem voru samanflæktir á [[Horn|hornum]], séð fólk á ferðalagi og skip á siglingu um haf, sagt til um skipakomur og farið draumfarir til Ameríku og lýst bæjum og bústofni hjá landnema þar. <ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Sveinn Víkingur, Þættir af fjarskyggnu fólki og forvitnu Morgunn - 1. tölublað 1970]</ref> == Tilvitnanir == <references/> {{f|1861|1944}} [[Flokkur:Dulspeki]] eyiq8trv4v6qp5l457k07z2j3mj9t78 1985052 1985045 2026-11-04T14:21:37Z Salvor 70 1985052 wikitext text/x-wiki '''Jóhannes Jónsson''' eða '''Drauma-Jói''' var frægur fyrir draumgáfu og [[fjarskyggni]]. Hann var talinn geta í [[Svefn|svefni]] séð hluti sem voru týndir eða höfðu verið faldir. Jóhannes fæddist [[24. apríl]] [[1861]] á Sauðaneskoti skammt norður af [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]]. Drauma-Jói veiktist af [[taugaveiki]] tólf ára en upp frá því tók hann eftir að hann gat haft upp á týndum hlutum í draumi ef hann einbeitti sér að hugsa um þá áður en hann sofnaði. Hann veiktist aftur af taugaveiki á 15. ári og þá heyrðist hann syngja og tala upp út mókinu. Þegar hann var tvítugur var byrjar að spyrja hann út úr í svefni. [[Ágúst H. Bjarnason]] gerði á honum dularsálfræðitilraunir 1914 á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] til að komast að hvort Jóhannes byggi yfir fjarskyggnigáfu. Hann gaf út bók um rannsókn sína á Drauma-Jóa árið [[1915]] og var í bréfaskriftum við hann áratugum saman.<ref>[https://timarit.is/page/3272097?iabr=on Skemtilegt sendibrjef frá DRAUMA-JÓA  til Ágústs H. Bjarnasonar frá 5. júní 1936, Lesbók Morgunblaðsins - 29. tölublað (19.07.1936)]</ref> [[Bjarni Bjarnason (rithöfundur)|Bjarni Bjarnason]] rithöfundur hefur fjallað um Drauma-Jóa í fræðigrein og blaðaviðtali.<ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Bjarni M. Bjarnason, Drauma-Jói, rannsókn 3, Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 1. tölublað: Arfleifð Freuds 2021]</ref> <ref>[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on Draumar víkka út veruleikann] (Viðtal Krístín Heiða Kristinsdóttir við Bjarna Múla Bjarnason rithöfund, Morgunblaðið 13.06.2019)[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on]</ref> Margar skráðar sögur eru til um hve lúnkinn Drauma-Jói var að finna týnda hluti, fólk og fé. Fólk kom til hans sagði hvað væri týnt og hann lagðist til svefns og hann dreymdi hvar hlutirnir voru. <ref>[https://timarit.is/page/5094509?iabr=on Jakob Jónasson, Drauma-Jói, Morgunn - 1. tölublað 1943]</ref> Það voru hlutir eins og [[Kista|koffort]], [[axlabönd]], peningabuddur, [[Hnífur|hnífar]], [[nálhús]], [[Lyklakippa|lyklakippur]] og [[skæri]]. Einnig var hann talinn geta farið draumförum á fjarlæga staði svo sem fylgst með [[Hrútar|hrútum]] upp á heiði sem voru samanflæktir á [[Horn|hornum]], séð fólk á ferðalagi og skip á siglingu um haf, sagt til um skipakomur og farið draumfarir til Ameríku og lýst bæjum og bústofni hjá landnema þar. <ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Sveinn Víkingur, Þættir af fjarskyggnu fólki og forvitnu Morgunn - 1. tölublað 1970]</ref> == Tilvitnanir == <references/> {{fd|1861|1944}} [[Flokkur:Dulspeki]] 8o34jzehh7g4e6hm8yvtru2iv1egt0z 1985057 1985052 2026-11-04T14:25:36Z Salvor 70 snurfus, dánarár 1985057 wikitext text/x-wiki '''Jóhannes Jónsson''' (1861-1944) eða '''Drauma-Jói''' var frægur fyrir draumgáfu og [[fjarskyggni]]. Hann var talinn geta í [[Svefn|svefni]] séð hluti sem voru týndir eða höfðu verið faldir. Jóhannes fæddist [[24. apríl]] [[1861]] á Sauðaneskoti skammt norður af [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]]. Drauma-Jói veiktist af [[taugaveiki]] tólf ára en upp frá því tók hann eftir að hann gat haft upp á týndum hlutum í draumi ef hann einbeitti sér að hugsa um þá áður en hann sofnaði. Hann veiktist aftur af taugaveiki á 15. ári og þá heyrðist hann syngja og tala upp út mókinu. Þegar hann var tvítugur var byrjar að spyrja hann út úr í svefni. [[Ágúst H. Bjarnason]] gerði á honum dularsálfræðitilraunir 1914 á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] til að komast að hvort Jóhannes byggi yfir fjarskyggnigáfu. Hann gaf út bók um rannsókn sína á Drauma-Jóa árið [[1915]] og var í bréfaskriftum við hann áratugum saman.<ref>[https://timarit.is/page/3272097?iabr=on Skemtilegt sendibrjef frá DRAUMA-JÓA  til Ágústs H. Bjarnasonar frá 5. júní 1936, Lesbók Morgunblaðsins - 29. tölublað (19.07.1936)]</ref> [[Bjarni Bjarnason (rithöfundur)|Bjarni Bjarnason]] rithöfundur hefur fjallað um Drauma-Jóa í fræðigrein og blaðaviðtali.<ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Bjarni M. Bjarnason, Drauma-Jói, rannsókn 3, Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 1. tölublað: Arfleifð Freuds 2021]</ref> <ref>[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on Draumar víkka út veruleikann] (Viðtal Krístín Heiða Kristinsdóttir við Bjarna Múla Bjarnason rithöfund, Morgunblaðið 13.06.2019)[https://timarit.is/page/7125925?iabr=on]</ref> Margar skráðar sögur eru til um hve lúnkinn Drauma-Jói var að finna týnda hluti, fólk og fé. Fólk kom til hans sagði hvað væri týnt og hann lagðist til svefns og hann dreymdi hvar hlutirnir voru. <ref>[https://timarit.is/page/5094509?iabr=on Jakob Jónasson, Drauma-Jói, Morgunn - 1. tölublað 1943]</ref> Það voru hlutir eins og [[Kista|koffort]], [[axlabönd]], peningabuddur, [[Hnífur|hnífar]], [[nálhús]], [[Lyklakippa|lyklakippur]] og [[skæri]]. Einnig var hann talinn geta farið draumförum á fjarlæga staði svo sem fylgst með [[Hrútar|hrútum]] upp á heiði sem voru samanflæktir á [[Horn|hornum]], séð fólk á ferðalagi og skip á siglingu um haf, sagt til um skipakomur og farið draumfarir til Ameríku og lýst bæjum og bústofni hjá íslenskum landnema í Vesturheimi. <ref>[https://timarit.is/page/7885618?iabr=on Sveinn Víkingur, Þættir af fjarskyggnu fólki og forvitnu Morgunn - 1. tölublað 1970]</ref> == Tilvitnanir == <references/> {{fd|1861|1944}} [[Flokkur:Dulspeki]] b9vjnk42usv0s1lzjvzzcvw0btvhmtu 0 193366 1985044 2026-11-04T14:08:53Z Fyxi 84003 Ný síða 1985044 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Suðurmannalandslén | nafn_í_eignarfalli = Suðurmannalandsléns | nafn_á_frummáli = Södermanlands län | tegund_byggðar = [[Lén Svíþjóðar|Lén]] | fáni = Södermanlands län vapenflagga.svg | fáni_stærð = 80px | skjaldarmerki = Södermanland vapen.svg | skjaldarmerki_stærð = 80px | viðurnefni = | kort = Södermanlands län in Sweden-2.svg | kort_stærð = 150px | kort_texti = Staðsetning í Svíþjóð | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Svíþjóð}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Nyköping]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1634 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="SCB-area">{{Cite web|url=https://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/sv/ssd/START__MI__MI0802/Areal2025/|title=Land- och vattenareal per den 1 januari efter region och arealtyp. År 2025–2026|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-01-29|access-date=2026-11-04|language=sv}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = | flatarmál_land_km2 = 6.096,7 | mannfjöldi_neðan = <ref name="SCB-pop">{{Cite web|url=https://www.scb.se/hitta-statistik/sverige-i-siffror/manniskorna-i-sverige/befolkningstathet-i-sverige/|title=Befolkningstäthet i Sverige|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-03-03|access-date=2026-11-04|language=sv}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 300.440 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = SE-D | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Suðurmannalandslén''' ([[sænska]]: ''Södermanlands län'') er [[Lén Svíþjóðar|lén]] í [[Svíþjóð]]. Það er 6.096,7 {{km2}} að stærð og var íbúafjöldinn 300.440 árið 2025.<ref name="SCB-pop" /> Höfuðstaður lénsins er [[Nyköping]] en [[Eskilstuna]] er stærsti þéttbýlisstaðurinn. Lénið á landamæri að [[Austurgautlandslén]]i, [[Örebrolén]]i, [[Vestmannalandslén]]i, [[Uppsalalén]]i og [[Stokkhólmslén]]i. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í léninu eru 9. * [[Eskilstuna (sveitarfélag)|Eskilstuna]] * [[Flen (sveitarfélag)|Flen]] * [[Gnesta (sveitarfélag)|Gnesta]] * [[Katrineholm (sveitarfélag)|Katrineholm]] * [[Nyköping (sveitarfélag)|Nyköping]] * [[Oxelösund (sveitarfélag)|Oxelösund]] * [[Strängnäs (sveitarfélag)|Strängnäs]] * [[Trosa (sveitarfélag)|Trosa]] * [[Vingåker (sveitarfélag)|Vingåker]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Lén Svíþjóðar}} {{Stubbur|Svíþjóð}} [[Flokkur:Lén Svíþjóðar]] {{s|1634}} hqawxch16zjkoxzf74mdmxbmu0jnsup 0 193367 1985046 2026-11-04T14:09:37Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Suðurmannalandslén]] 1985046 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Suðurmannalandslén]] spnyy2178s3y4m1jzgqier1mi7yhcea 0 193368 1985058 2026-11-04T14:26:23Z Fyxi 84003 Ný síða 1985058 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Austurgautlandslén | nafn_í_eignarfalli = Austurgautlandsléns | nafn_á_frummáli = Östergötlands län | tegund_byggðar = [[Lén Svíþjóðar|Lén]] | fáni = Östergötlands län vapenflagga.svg | fáni_stærð = 80px | skjaldarmerki = Östergötland vapen.svg | skjaldarmerki_stærð = 80px | viðurnefni = | kort = Östergötlands län in Sweden-2.svg | kort_stærð = 150px | kort_texti = Staðsetning í Svíþjóð | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Svíþjóð}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Linköping]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1634 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="SCB-area">{{Cite web|url=https://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/sv/ssd/START__MI__MI0802/Areal2025/|title=Land- och vattenareal per den 1 januari efter region och arealtyp. År 2025–2026|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-01-29|access-date=2026-11-04|language=sv}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = | flatarmál_land_km2 = 10603,1 | mannfjöldi_neðan = <ref name="SCB-pop">{{Cite web|url=https://www.scb.se/hitta-statistik/sverige-i-siffror/manniskorna-i-sverige/befolkningstathet-i-sverige/|title=Befolkningstäthet i Sverige|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-03-03|access-date=2026-11-04|language=sv}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 472529 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = SE-E | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Austurgautlandslén''' ([[sænska]]: ''Östergötlands län'') er [[Lén Svíþjóðar|lén]] í suðausturhluta [[Svíþjóð]]ar. Það er 10.603,1 {{km2}} að stærð og var íbúafjöldinn 472.529 árið 2025.<ref name="SCB-pop" /> Höfuðstaðurinn og stærsta borgin er [[Linköping]]. Í vestri liggur það að stöðuvatninu [[Veitur (Svíþjóð)|Veitum]] (''Vättern''). == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í léninu eru 13. * [[Boxholm (sveitarfélag)|Boxholm]] * [[Finspång (sveitarfélag)|Finspång]] * [[Kinda (sveitarfélag)|Kinda]] * [[Linköping (sveitarfélag)|Linköping]] * [[Mjölby (sveitarfélag)|Mjölby]] * [[Motala (sveitarfélag)|Motala]] * [[Norrköping (sveitarfélag)|Norrköping]] * [[Söderköping (sveitarfélag)|Söderköping]] * [[Vadstena (sveitarfélag)|Vadstena]] * [[Valdemarsvik (sveitarfélag)|Valdemarsvik]] * [[Ydre (sveitarfélag)|Ydre]] * [[Åtvidaberg (sveitarfélag)|Åtvidaberg]] * [[Ödeshög (sveitarfélag)|Ödeshög]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Lén Svíþjóðar}} {{Stubbur|Svíþjóð}} [[Flokkur:Lén Svíþjóðar]] {{s|1634}} j2mxnd9336tkl4itrsd3f4aj8yhylb0 0 193369 1985059 2026-11-04T14:27:10Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Austurgautlandslén]] 1985059 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Austurgautlandslén]] fho7xkmck43fo5rnn7s6cg7menkgk43 0 193370 1985063 2026-11-04T14:57:06Z Fyxi 84003 Ný síða 1985063 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Jönköpingslén | nafn_í_eignarfalli = Jönköpingsléns | nafn_á_frummáli = Jönköpings län | tegund_byggðar = [[Lén Svíþjóðar|Lén]] | fáni = Jönköpings län vapenflagga.svg | fáni_stærð = 80px | skjaldarmerki = Jönköping län vapen.svg | skjaldarmerki_stærð = 80px | viðurnefni = | kort = Jönköpings län in Sweden-2.svg | kort_stærð = 150px | kort_texti = Staðsetning í Svíþjóð | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Svíþjóð}} | sæti_gerð = Höfuðstaður | sæti = [[Jönköping]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = 1639/1687 | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = <ref name="SCB-area">{{Cite web|url=https://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/sv/ssd/START__MI__MI0802/Areal2025/|title=Land- och vattenareal per den 1 januari efter region och arealtyp. År 2025–2026|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-01-29|access-date=2026-11-04|language=sv}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = | flatarmál_land_km2 = 10.480,2 | mannfjöldi_neðan = <ref name="SCB-pop">{{Cite web|url=https://www.scb.se/hitta-statistik/sverige-i-siffror/manniskorna-i-sverige/befolkningstathet-i-sverige/|title=Befolkningstäthet i Sverige|publisher=Statistikmyndigheten SCB|date=2026-03-03|access-date=2026-11-04|language=sv}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2025 | mannfjöldi_heild = 369.722 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Mið-Evróputími|CET]] | utc_hliðrun = +01:00 | tímabelti_sumartími = [[Sumartími Mið-Evrópu|CEST]] | utc_hliðrun_sumartími = +02:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | iso_kóði = SE-F | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Jönköpingslén''' ([[sænska]]: ''Jönköpings län'') er [[Lén Svíþjóðar|lén]] í suðurhluta [[Svíþjóð]]ar. Það er 10.480,2 {{km2}} að stærð og bjuggu 369.722 manns þar árið 2025.<ref name="SCB-pop" /> Höfuðstaður og stærsta borg lénsins er [[Jönköping]]. Lénið á landamæri að [[Hallandslén]]i, [[Vestur-Gautlandalén]]i, [[Austurgautlandslén]]i, [[Kalmarlén]]i og [[Kronobergslén]]i. == Sveitarfélög == Sveitarfélögin í léninu eru 13. * [[Aneby (sveitarfélag)|Aneby]] * [[Eksjö (sveitarfélag)|Eksjö]] * [[Gislaved (sveitarfélag)|Gislaved]] * [[Gnosjö (sveitarfélag)|Gnosjö]] * [[Habo (sveitarfélag)|Habo]] * [[Jönköping (sveitarfélag)|Jönköping]] * [[Mullsjö (sveitarfélag)|Mullsjö]] * [[Nässjö (sveitarfélag)|Nässjö]] * [[Sävsjö (sveitarfélag)|Sävsjö]] * [[Tranås (sveitarfélag)|Tranås]] * [[Vaggeryd (sveitarfélag)|Vaggeryd]] * [[Vetlanda (sveitarfélag)|Vetlanda]] * [[Värnamo (sveitarfélag)|Värnamo]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Lén Svíþjóðar}} {{Stubbur|Svíþjóð}} [[Flokkur:Lén Svíþjóðar]] {{s|1687}} 5hs839ezjpzksn2q6e94bqz9l6mc8wg 0 193371 1985064 2026-11-04T14:57:41Z Fyxi 84003 Tilvísun á [[Jönköpingslén]] 1985064 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Jönköpingslén]] 92oojd10r7fzayh0bxpknsd5hf2xffx 14 193372 1985065 2026-11-04T14:59:25Z Fyxi 84003 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Stofnað á 17. öld]] [[Flokkur:1687]]“ 1985065 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Stofnað á 17. öld]] [[Flokkur:1687]] e25z6d3v3ip64owgryy47r8rvugpvpy 0 193373 1985087 2026-11-04T17:15:38Z Salvor 70 Bjó til síðu með „'''Fröken Dúlla''' er [[ævisaga]] eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sem fjallar um ævi [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]].“ 1985087 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla''' er [[ævisaga]] eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sem fjallar um ævi [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. hfaruzb5o892pzmmdueuxafu6ot1lj0 1985089 1985087 2026-11-04T17:18:17Z Salvor 70 setja inn sjálfvirka ISBN skráningu á bók 1985089 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla''' er [[ævisaga]] eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sem fjallar um ævi [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfa árið 2025. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> j2j247yxiz4pc00t87kqhybyiygfh37 1985094 1985089 2026-11-04T17:44:42Z Salvor 70 bæta inn heimild 1985094 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla''' er [[ævisaga]] eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing sem fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið 2025. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á stríðsárunum og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan Hjúkrunarkonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> == Tilvísanir == 3wdgh6skxdshhg6i7mb7nlzyornps01 1985095 1985094 2026-11-04T17:47:26Z Salvor 70 bæta við heimild 1985095 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla''' er [[ævisaga]] eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing sem fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið 2025. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á stríðsárunum og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan Hjúkrunarkonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> {{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmin|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> == Tilvísanir == 3iwkzao13qlvi7dcgppiqkitguxc6f5 1985096 1985095 2026-11-04T17:48:30Z Salvor 70 typo 1985096 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla''' er [[ævisaga]] eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing sem fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið 2025. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á stríðsárunum og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan Hjúkrunarkonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> <ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmin|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> == Tilvísanir == 42rkcy13m7n80cy59tfhl3xsiyusg0n 1985098 1985096 2026-11-04T17:55:42Z Salvor 70 1985098 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla''' er [[ævisaga]] eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing sem fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið 2025. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á stríðsárunum og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan Hjúkrunarkonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Kristín Svava dregur upp flókna mynd af Jóhönnu og spyr hvað hefur mótað hana. Dúlla er saga umdeildrar konu en einnig samfélagsins sem mótaði skapaði hana, studdi hana og síðan fjarlægði sig frá henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmin|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> == Tilvísanir == 3212oel913va33q27no2cc2wkl4gu7v 1985100 1985098 2026-11-04T17:58:22Z Salvor 70 1985100 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla''' er [[ævisaga]] eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing sem fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið [[2025]]. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á [[Stríðsárin|stríðsárunum]] á tímum [[Ástandið|Ástandsins]] og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan Hjúkrunarkonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Kristín Svava dregur upp flókna mynd af Jóhönnu og spyr hvað hefur mótað hana. Dúlla er saga umdeildrar konu en einnig samfélagsins sem mótaði skapaði hana, studdi hana og síðan fjarlægði sig frá henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmina|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> == Tilvísanir == a5jgr0zj0dbs7i3flfthhhm1ksrp9m6 1985101 1985100 2026-11-04T18:05:15Z Salvor 70 bókmenntaverðlaun 1985101 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla''' er [[ævisaga]] eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing sem fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið [[2025]]. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á [[Stríðsárin|stríðsárunum]] á tímum [[Ástandið|Ástandsins]] og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan Hjúkrunarkonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Kristín Svava dregur upp flókna mynd af Jóhönnu og spyr hvað hefur mótað hana. Dúlla er saga umdeildrar konu en einnig samfélagsins sem mótaði skapaði hana, studdi hana og síðan fjarlægði sig frá henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmina|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Bókin Fröken Dúlla: ævisaga hlaut [[Íslensku bókmenntaverðlaunin]] árið 2025 í flokki fræðirita og rita almenns eðlis. <ref>[https://islit.is/islensku-bokmenntaverdlaunin-og-bloddropinn-2025-afhent/ Íslensku bókmenntaverðlaunin og Blóðdropinn 2025 afhent]</ref> == Tilvísanir == 35hvhl03a1vvei57jkmqu8unsjsihts 1985102 1985101 2026-11-04T18:10:50Z Salvor 70 Salvor færði [[Fröken Dúlla]] á [[Fröken Dúlla: ævisaga]]: réttur og nákvæmari titill 1985101 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla''' er [[ævisaga]] eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing sem fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið [[2025]]. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á [[Stríðsárin|stríðsárunum]] á tímum [[Ástandið|Ástandsins]] og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan Hjúkrunarkonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Kristín Svava dregur upp flókna mynd af Jóhönnu og spyr hvað hefur mótað hana. Dúlla er saga umdeildrar konu en einnig samfélagsins sem mótaði skapaði hana, studdi hana og síðan fjarlægði sig frá henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmina|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Bókin Fröken Dúlla: ævisaga hlaut [[Íslensku bókmenntaverðlaunin]] árið 2025 í flokki fræðirita og rita almenns eðlis. <ref>[https://islit.is/islensku-bokmenntaverdlaunin-og-bloddropinn-2025-afhent/ Íslensku bókmenntaverðlaunin og Blóðdropinn 2025 afhent]</ref> == Tilvísanir == 35hvhl03a1vvei57jkmqu8unsjsihts 1985105 1985102 2026-11-04T18:13:28Z Salvor 70 1985105 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla: ævisaga''' eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið [[2025]]. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á [[Stríðsárin|stríðsárunum]] á tímum [[Ástandið|Ástandsins]] og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan Hjúkrunarkonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Kristín Svava dregur upp flókna mynd af Jóhönnu og spyr hvað hefur mótað hana. Dúlla er saga umdeildrar konu en einnig samfélagsins sem mótaði skapaði hana, studdi hana og síðan fjarlægði sig frá henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmina|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Bókin Fröken Dúlla: ævisaga hlaut [[Íslensku bókmenntaverðlaunin]] árið 2025 í flokki fræðirita og rita almenns eðlis. <ref>[https://islit.is/islensku-bokmenntaverdlaunin-og-bloddropinn-2025-afhent/ Íslensku bókmenntaverðlaunin og Blóðdropinn 2025 afhent]</ref> == Tilvísanir == syqip18jiqj52498fkbdmvbnzkpfem1 1985107 1985105 2026-11-04T18:15:16Z Salvor 70 lagfæra orðalag 1985107 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla: ævisaga''' eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið [[2025]]. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á [[Stríðsárin|stríðsárunum]] á tímum [[Ástandið|Ástandsins]] og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan, Hjúkrunarkonan, Lögreglukonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Kristín Svava dregur upp flókna mynd af Jóhönnu og spyr hvað hefur mótað hana. Dúlla er saga umdeildrar konu en einnig samfélagsins sem mótaði skapaði hana, studdi hana og síðan fjarlægði sig frá henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmina|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Bókin Fröken Dúlla: ævisaga hlaut [[Íslensku bókmenntaverðlaunin]] árið 2025 í flokki fræðirita og rita almenns eðlis. <ref>[https://islit.is/islensku-bokmenntaverdlaunin-og-bloddropinn-2025-afhent/ Íslensku bókmenntaverðlaunin og Blóðdropinn 2025 afhent]</ref> == Tilvísanir == 6ssomgp0ntx1dmuxp0bdc6urjb107v3 1985108 1985107 2026-11-04T18:16:47Z Salvor 70 1985108 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla: ævisaga''' eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið [[2025]]. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á [[Stríðsárin|stríðsárunum]] á tímum [[Ástandið|Ástandsins]] og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan, Hjúkrunarkonan, Lögreglukonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Kristín Svava dregur upp flókna mynd af Jóhönnu og skoðar hvað hefur mótað hana og segir sögu umdeildrar konu en einnig samfélagsins sem mótaði skapaði hana, studdi hana og fjarlægði sig seinna frá henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmina|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Bókin Fröken Dúlla: ævisaga hlaut [[Íslensku bókmenntaverðlaunin]] árið 2025 í flokki fræðirita og rita almenns eðlis. <ref>[https://islit.is/islensku-bokmenntaverdlaunin-og-bloddropinn-2025-afhent/ Íslensku bókmenntaverðlaunin og Blóðdropinn 2025 afhent]</ref> == Tilvísanir == 68qauay9ip0yp4emss8axw3m73hysj3 1985109 1985108 2026-11-04T18:17:14Z Salvor 70 typo 1985109 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla: ævisaga''' eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið [[2025]]. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á [[Stríðsárin|stríðsárunum]] á tímum [[Ástandið|Ástandsins]] og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan, Hjúkrunarkonan, Lögreglukonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist íhaldssöm gildi svo sem þjóðernisstefnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Kristín Svava dregur upp flókna mynd af Jóhönnu og skoðar hvað hefur mótað hana og segir sögu umdeildrar konu en einnig samfélagsins sem mótaði og skapaði hana, studdi hana og fjarlægði sig seinna frá henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmina|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Bókin Fröken Dúlla: ævisaga hlaut [[Íslensku bókmenntaverðlaunin]] árið 2025 í flokki fræðirita og rita almenns eðlis. <ref>[https://islit.is/islensku-bokmenntaverdlaunin-og-bloddropinn-2025-afhent/ Íslensku bókmenntaverðlaunin og Blóðdropinn 2025 afhent]</ref> == Tilvísanir == cg99x4ai5qta4nwj85o01l8tazwmco7 1985112 1985109 2026-11-04T18:35:02Z Salvor 70 setti inn innri tengla, setti inn flokk 1985112 wikitext text/x-wiki '''Fröken Dúlla: ævisaga''' eftir [[Kristín Svava Tómasdóttir|Kristínu Svövu Tómasdóttur]] sagnfræðing fjallar um lífshlaup [[Jóhanna Knudsen|Jóhönnu Knudsen]] [[Hjúkrunarfræði|hjúkrunarfræðings]] og [[Lögreglumaður|lögreglumanns]]. Bókin kom út hjá Benedikt bókaútgáfu árið [[2025]]. <ref>{{Cite book|title=Fröken Dúlla: ævisaga|last=Kristín Svava Tómasdóttir|date=2025|publisher=Benedikt|isbn=978-9935-32-309-5|location=Reykjavík}}</ref> Jóhanna Knudsen stýrði „Ungmennaeftirliti lögreglunnar“ allharkalega á [[Stríðsárin|stríðsárunum]] á tímum [[Ástandið|Ástandsins]] og hefur framganga hennar verið fordæmd í mörgum ritum en Kristín Svava spyr „Hvernig varð þessi óþekkta hjúkrunarkona, sem hafði lítið sem ekkert látið til sín taka á opinberum vettvangi, slík lykilmanneskja í aðgerðum ríkisvaldsins vegna ástandsmálanna? Og hvað stýrði gjörðum hennar?“. Bókin er í sjö meginhlutum. Fyrsti og síðasti kaflinn bera yfirskriftina „Sögupersónan“ og kaflarnir fimm á milli fylgja eftir lífshlaupi Jóhönnu og nefnast Barnið, Reykjavíkurstúlkan, Hjúkrunarkonan, Lögreglukonan og Ritstjórinn. Höfundur dregur upp mynd af konu sem kemur úr borgaralegri fjölskyldu sem aðhyllist [[Íhaldsstefna|íhaldssöm]] gildi svo sem [[Þjóðernishyggja|þjóðernisstefnu]]. <ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-08-froken-dulla-tekst-einstaklega-vel-til-og-hrapar-aldrei-ad-alyktunum-466319|titill=Fröken Dúlla: Tekst einstaklega vel til og hrapar aldrei að ályktunum|höfundur=Soffía Auður Birgisdóttir|útgefandi=RÚV (bókmenntagagnrýni Víðsjár)|mánuður=febrúar|ár=2026|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Kristín Svava dregur upp flókna mynd af Jóhönnu og skoðar hvað hefur mótað hana og segir sögu umdeildrar konu en einnig samfélagsins sem mótaði og skapaði hana, studdi hana og fjarlægði sig seinna frá henni.<ref>{{Vefheimild|url=https://lestrarklefinn.is/2025/11/28/frokendullaogkonurnarsembaruskommina/|titill=Fröken Dúlla og konurnar sem báru skömmina|höfundur=Jana Hjörvar|útgefandi=Lestrarklefinn|mánuður=nóvember|ár=2025|mánuðurskoðað=nóvember|árskoðað=2026}}</ref> Bókin Fröken Dúlla: ævisaga hlaut [[Íslensku bókmenntaverðlaunin]] árið 2025 í flokki fræðirita og rita almenns eðlis. <ref>[https://islit.is/islensku-bokmenntaverdlaunin-og-bloddropinn-2025-afhent/ Íslensku bókmenntaverðlaunin og Blóðdropinn 2025 afhent]</ref> == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:Bókaárið 2025]] 6vd5aineaslnznrhcwfotn6lg0n5ejs 0 193374 1985092 2026-11-04T17:29:25Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Konungsríkið Júgóslavía]] 1985092 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Konungsríkið Júgóslavía]] lkhlvivpyvrfcvmeq6ocik7mqaq9oqg 0 193375 1985103 2026-11-04T18:10:50Z Salvor 70 Salvor færði [[Fröken Dúlla]] á [[Fröken Dúlla: ævisaga]]: réttur og nákvæmari titill 1985103 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Fröken Dúlla: ævisaga]] 1wyr1nwib36rpf8h3cm51f93jc2f8bw 14 193376 1985113 2026-11-04T18:37:27Z Salvor 70 Bjó til síðu með „[[Flokkur: 2025]] [[Flokkur:Bókaáratugurinn 2021-2030|2025]] [[Flokkur:Bækur gefnar út á 21. öld|2025]]“ 1985113 wikitext text/x-wiki [[Flokkur: 2025]] [[Flokkur:Bókaáratugurinn 2021-2030|2025]] [[Flokkur:Bækur gefnar út á 21. öld|2025]] r50u9rok2njzngrhvcbsmqc16jhgu4z 2 193377 1985136 2026-11-05T00:37:22Z Salvor 70 Bjó til síðu með „Wikimania experience Ég hef farið á eftirfarandi Wikimania ráðstefnur: * Frankfurt Þýskaland 2005 * Cambridge MA Bandaríkin 2006 * Haifa Ísrael 2011 * Mexico City Mexíkó 2015 * Montreal Kanada 2017 * Stockholm Svíþjóð 2019 * Paris Frakkland 2026“ 1985136 wikitext text/x-wiki Wikimania experience Ég hef farið á eftirfarandi Wikimania ráðstefnur: * Frankfurt Þýskaland 2005 * Cambridge MA Bandaríkin 2006 * Haifa Ísrael 2011 * Mexico City Mexíkó 2015 * Montreal Kanada 2017 * Stockholm Svíþjóð 2019 * Paris Frakkland 2026 987sczsk03u82xbcpdkzmaeo9012ca2 2 193378 1985138 2026-11-05T00:44:36Z Salvor 70 Bjó til síðu með „Hér er staðan eins og hún var í byrjun nóvember 2026. Stutt greining.“ 1985138 wikitext text/x-wiki Hér er staðan eins og hún var í byrjun nóvember 2026. Stutt greining. p8f36a9vt3ek2xjw9tk0wkt3i1o0qsf 0 193379 1985187 2026-11-05T10:29:12Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Mynd:Brad_Call_judges_an_electric_marble_sorter_(17182097775).jpg|thumb|Bandarískur menntaskólanemi útskýrir verkefni fyrir dómara í vísindakeppni.]] '''STEM-greinar''' eru fræðigreinar á sviði [[verkfræði]], [[stærðfræði]], [[tækni]] og [[náttúruvísinda]].<ref>{{cite web|url=https://hi.is/haskolinn/fraedasvid-og-deildir/verkfraedi-og-natturuvisindasvid/stem-greinar/hvad-eru-stem-greinar|title=Fjölbreytt háskólanám sem smíðar lykil að...“ 1985187 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Brad_Call_judges_an_electric_marble_sorter_(17182097775).jpg|thumb|Bandarískur menntaskólanemi útskýrir verkefni fyrir dómara í vísindakeppni.]] '''STEM-greinar''' eru fræðigreinar á sviði [[verkfræði]], [[stærðfræði]], [[tækni]] og [[náttúruvísinda]].<ref>{{cite web|url=https://hi.is/haskolinn/fraedasvid-og-deildir/verkfraedi-og-natturuvisindasvid/stem-greinar/hvad-eru-stem-greinar|title=Fjölbreytt háskólanám sem smíðar lykil að framtíðinni|website=Hi.is|access-date=5.11.2026}}</ref> Þessar greinar eru álitnar sérstaklega mikilvægar fyrir [[nýsköpun]] og þróun nýrrar tækni. Vegna þessa er oft lögð sérstök áhersla á þessi svið í [[menntastefna|menntastefnum]] og mótun námsframboðs í [[skóli|skólum]], og stefnu í innflytjendamálum, þegar sérstaklega er sóst eftir nemendum og starfsfólki með slíka menntun. Skammstöfunin kom fyrst fram í upphafi 10. áratugar 20. aldar.<ref>{{cite journal|title=New Program Encourages Careers in Science and Engineering|journal=Northeastern New York Section American Institute of Chemical Engineers Newsletter|volume=3|number=3|page=1|date=3. November 1991}}</ref> STEM-greinar eru skilgreindar á mismunandi hátt af mismunandi aðilum. [[National Science Foundation]] í Bandaríkjunum telur til dæmis með [[félagsvísindi|félagsvísindagreinar]] á borð við [[sálfræði]] og [[stjórnmálafræði]].<ref>{{cite report|url=https://sgp.fas.org/crs/misc/R42642.pdf|title=Science, Technology, Engineering, and Mathematics (STEM) Education: A Primer|author1=Heather B. Gonzalez|author2=Jeffrey J. Kuenzi|date=1. ágúst 2012|series=CRS Report for Congress|publisher=National Science Foundation}}</ref> Aðrar tengdar skammstafanir eru STEAM (vísindi, tækni, verkfræði, listir og stærðfræði), STREAM (vísindi, tækni, afþreying, listir og stærðfræði), HASS (hugvísindi, listir, félagsvísindi), SHAPE (félagsvísindi, hugvísindi, listir fyrir fólk og hagkerfi) og HEAL (heilbrigðisvísindi, menntavísindi, stjórnun og læsi). {{stubbur}} [[Flokkur:Menntastefna]] [[Flokkur:Vísindakennsla]] om9wsfjriojovkptkh92o8gv8uwkm7o 1985188 1985187 2026-11-05T10:29:28Z Akigka 183 1985188 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Brad_Call_judges_an_electric_marble_sorter_(17182097775).jpg|thumb|Bandarískur menntaskólanemi útskýrir verkefni fyrir dómara í vísindakeppni.]] '''STEM-greinar''' eru fræðigreinar á sviði [[verkfræði]], [[stærðfræði]], [[tækni]] og [[náttúruvísinda]].<ref>{{cite web|url=https://hi.is/haskolinn/fraedasvid-og-deildir/verkfraedi-og-natturuvisindasvid/stem-greinar/hvad-eru-stem-greinar|title=Fjölbreytt háskólanám sem smíðar lykil að framtíðinni|website=Hi.is|access-date=5.11.2026}}</ref> Þessar greinar eru álitnar sérstaklega mikilvægar fyrir [[nýsköpun]] og þróun nýrrar tækni. Vegna þessa er oft lögð sérstök áhersla á þessi svið í [[menntastefna|menntastefnum]] og mótun námsframboðs í [[skóli|skólum]], og stefnu í innflytjendamálum, þegar sérstaklega er sóst eftir nemendum og starfsfólki með slíka menntun. Skammstöfunin kom fyrst fram í upphafi 10. áratugar 20. aldar.<ref>{{cite journal|title=New Program Encourages Careers in Science and Engineering|journal=Northeastern New York Section American Institute of Chemical Engineers Newsletter|volume=3|number=3|page=1|date=3. November 1991}}</ref> STEM-greinar eru skilgreindar á mismunandi hátt af mismunandi aðilum. [[National Science Foundation]] í Bandaríkjunum telur til dæmis með [[félagsvísindi|félagsvísindagreinar]] á borð við [[sálfræði]] og [[stjórnmálafræði]].<ref>{{cite report|url=https://sgp.fas.org/crs/misc/R42642.pdf|title=Science, Technology, Engineering, and Mathematics (STEM) Education: A Primer|author1=Heather B. Gonzalez|author2=Jeffrey J. Kuenzi|date=1. ágúst 2012|series=CRS Report for Congress|publisher=National Science Foundation}}</ref> Aðrar tengdar skammstafanir eru STEAM (vísindi, tækni, verkfræði, listir og stærðfræði), STREAM (vísindi, tækni, afþreying, listir og stærðfræði), HASS (hugvísindi, listir, félagsvísindi), SHAPE (félagsvísindi, hugvísindi, listir fyrir fólk og hagkerfi) og HEAL (heilbrigðisvísindi, menntavísindi, stjórnun og læsi). == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Menntastefna]] [[Flokkur:Vísindakennsla]] gs3wuyq7kdl53sdlfdiyag5qr0jkuzr 1985189 1985188 2026-11-05T10:41:55Z Akigka 183 1985189 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Brad_Call_judges_an_electric_marble_sorter_(17182097775).jpg|thumb|Bandarískur menntaskólanemi útskýrir verkefni fyrir dómara í vísindakeppni.]] '''STEM-greinar''' eru fræðigreinar á sviði [[verkfræði]], [[stærðfræði]], [[tækni]] og [[náttúruvísinda]].<ref>{{cite web|url=https://hi.is/haskolinn/fraedasvid-og-deildir/verkfraedi-og-natturuvisindasvid/stem-greinar/hvad-eru-stem-greinar|title=Fjölbreytt háskólanám sem smíðar lykil að framtíðinni|website=Hi.is|access-date=5.11.2026}}</ref> Þessar greinar eru álitnar sérstaklega mikilvægar fyrir [[nýsköpun]] og þróun nýrrar tækni. Vegna þessa er oft lögð sérstök áhersla á þessi svið í [[menntastefna|menntastefnum]] og mótun námsframboðs í [[skóli|skólum]], og stefnu í innflytjendamálum, þegar sérstaklega er sóst eftir nemendum og starfsfólki með slíka menntun. Skammstöfunin kom fyrst fram í upphafi 10. áratugar 20. aldar.<ref>{{cite journal|title=New Program Encourages Careers in Science and Engineering|journal=Northeastern New York Section American Institute of Chemical Engineers Newsletter|volume=3|number=3|page=1|date=3. November 1991}}</ref> STEM-greinar eru skilgreindar á mismunandi hátt af mismunandi aðilum. [[National Science Foundation]] í Bandaríkjunum telur til dæmis með [[félagsvísindi|félagsvísindagreinar]] á borð við [[sálfræði]] og [[stjórnmálafræði]].<ref>{{cite report|url=https://sgp.fas.org/crs/misc/R42642.pdf|title=Science, Technology, Engineering, and Mathematics (STEM) Education: A Primer|author1=Heather B. Gonzalez|author2=Jeffrey J. Kuenzi|date=1. ágúst 2012|series=CRS Report for Congress|publisher=National Science Foundation}}</ref> Aðrar tengdar skammstafanir eru STEAM (vísindi, tækni, verkfræði, listir og stærðfræði),<ref>{{cite journal|author=Kashaka, Nyiramukama|year=2024|title=Arts Integration in Stem Education: A Path to Steam|journal=Eurasian Experiment Journal of Humanities and Social Sciences|volume=5|number=3|pages=49-52}}</ref> STREAM (vísindi, tækni, afþreying, listir og stærðfræði),<ref>{{cite web|url=https://www.stream-edu.org/about-stream|title=About STREAM|website=STREAM Education|access-date=5.11.2026}}</ref> HASS (hugvísindi, listir, félagsvísindi),<ref>{{cite book|author1=Gilbert, R.|author2=Tudball, L.|author3=Brett, P.|year=2019|title=Teaching humanities & social sciences|publisher=Cengage AU}}</ref> SHAPE (félagsvísindi, hugvísindi, listir fyrir fólk og hagkerfi)<ref>{{cite book|author=Fellingham, C.|year=2025|chapter=9: Scaling the impact of commercialisation of Social Science, Humanities and the Arts for People and the Economy through the ARC Accelerator|title=How to Scale Engagement and Impact in Universities|location=Cheltenham, UK|publisher=Edward Elgar Publishing|doi=10.4337/9781035337439.00014}}</ref> og HEAL (heilbrigðisvísindi, menntavísindi, stjórnun og læsi).<ref>{{cite journal|author1=Merritt T|author2=Patten E|author3=Vaterlaus M|title=Parents’ Perceptions of Their Sons Potentially Pursuing a Career in Health, Education, Administration, and Literacy (HEAL) Professions|journal=Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics|volume=125|number10|page=A111}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Menntastefna]] [[Flokkur:Vísindakennsla]] lyd8bruc8m3d6yie545uc6o3t149hcj 1985190 1985189 2026-11-05T10:42:07Z Akigka 183 1985190 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Brad_Call_judges_an_electric_marble_sorter_(17182097775).jpg|thumb|Bandarískur menntaskólanemi útskýrir verkefni fyrir dómara í vísindakeppni.]] '''STEM-greinar''' eru fræðigreinar á sviði [[verkfræði]], [[stærðfræði]], [[tækni]] og [[náttúruvísinda]].<ref>{{cite web|url=https://hi.is/haskolinn/fraedasvid-og-deildir/verkfraedi-og-natturuvisindasvid/stem-greinar/hvad-eru-stem-greinar|title=Fjölbreytt háskólanám sem smíðar lykil að framtíðinni|website=Hi.is|access-date=5.11.2026}}</ref> Þessar greinar eru álitnar sérstaklega mikilvægar fyrir [[nýsköpun]] og þróun nýrrar tækni. Vegna þessa er oft lögð sérstök áhersla á þessi svið í [[menntastefna|menntastefnum]] og mótun námsframboðs í [[skóli|skólum]], og stefnu í innflytjendamálum, þegar sérstaklega er sóst eftir nemendum og starfsfólki með slíka menntun. Skammstöfunin kom fyrst fram í upphafi 10. áratugar 20. aldar.<ref>{{cite journal|title=New Program Encourages Careers in Science and Engineering|journal=Northeastern New York Section American Institute of Chemical Engineers Newsletter|volume=3|number=3|page=1|date=3. November 1991}}</ref> STEM-greinar eru skilgreindar á mismunandi hátt af mismunandi aðilum. [[National Science Foundation]] í Bandaríkjunum telur til dæmis með [[félagsvísindi|félagsvísindagreinar]] á borð við [[sálfræði]] og [[stjórnmálafræði]].<ref>{{cite report|url=https://sgp.fas.org/crs/misc/R42642.pdf|title=Science, Technology, Engineering, and Mathematics (STEM) Education: A Primer|author1=Heather B. Gonzalez|author2=Jeffrey J. Kuenzi|date=1. ágúst 2012|series=CRS Report for Congress|publisher=National Science Foundation}}</ref> Aðrar tengdar skammstafanir eru STEAM (vísindi, tækni, verkfræði, listir og stærðfræði),<ref>{{cite journal|author=Kashaka, Nyiramukama|year=2024|title=Arts Integration in Stem Education: A Path to Steam|journal=Eurasian Experiment Journal of Humanities and Social Sciences|volume=5|number=3|pages=49-52}}</ref> STREAM (vísindi, tækni, afþreying, listir og stærðfræði),<ref>{{cite web|url=https://www.stream-edu.org/about-stream|title=About STREAM|website=STREAM Education|access-date=5.11.2026}}</ref> HASS (hugvísindi, listir, félagsvísindi),<ref>{{cite book|author1=Gilbert, R.|author2=Tudball, L.|author3=Brett, P.|year=2019|title=Teaching humanities & social sciences|publisher=Cengage AU}}</ref> SHAPE (félagsvísindi, hugvísindi, listir fyrir fólk og hagkerfi)<ref>{{cite book|author=Fellingham, C.|year=2025|chapter=9: Scaling the impact of commercialisation of Social Science, Humanities and the Arts for People and the Economy through the ARC Accelerator|title=How to Scale Engagement and Impact in Universities|location=Cheltenham, UK|publisher=Edward Elgar Publishing|doi=10.4337/9781035337439.00014}}</ref> og HEAL (heilbrigðisvísindi, menntavísindi, stjórnun og læsi).<ref>{{cite journal|author1=Merritt T|author2=Patten E|author3=Vaterlaus M|title=Parents’ Perceptions of Their Sons Potentially Pursuing a Career in Health, Education, Administration, and Literacy (HEAL) Professions|journal=Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics|volume=125|number=10|page=A111}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Menntastefna]] [[Flokkur:Vísindakennsla]] tds2rn9v0kppsrxy21nynfv4z7lym86 1985191 1985190 2026-11-05T10:43:57Z Akigka 183 1985191 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Brad_Call_judges_an_electric_marble_sorter_(17182097775).jpg|thumb|Bandarískur menntaskólanemi útskýrir verkefni fyrir dómara í vísindakeppni.]] '''STEM-greinar''' eru fræðigreinar á sviði [[verkfræði]], [[stærðfræði]], [[tækni]] og [[náttúruvísindi|náttúruvísinda]].<ref>{{cite web|url=https://hi.is/haskolinn/fraedasvid-og-deildir/verkfraedi-og-natturuvisindasvid/stem-greinar/hvad-eru-stem-greinar|title=Fjölbreytt háskólanám sem smíðar lykil að framtíðinni|website=Hi.is|access-date=5.11.2026}}</ref> Þessar greinar eru álitnar sérstaklega mikilvægar fyrir [[nýsköpun]] og þróun nýrrar tækni. Vegna þessa er oft lögð sérstök áhersla á þessi svið í [[menntastefna|menntastefnum]] og mótun námsframboðs í [[skóli|skólum]], og stefnu í innflytjendamálum, þegar sérstaklega er sóst eftir nemendum og starfsfólki með slíka menntun. Skammstöfunin kom fyrst fram í upphafi 10. áratugar 20. aldar.<ref>{{cite journal|title=New Program Encourages Careers in Science and Engineering|journal=Northeastern New York Section American Institute of Chemical Engineers Newsletter|volume=3|number=3|page=1|date=3. November 1991}}</ref> STEM-greinar eru skilgreindar á mismunandi hátt af mismunandi aðilum. [[National Science Foundation]] í Bandaríkjunum telur til dæmis með [[félagsvísindi|félagsvísindagreinar]] á borð við [[sálfræði]] og [[stjórnmálafræði]].<ref>{{cite report|url=https://sgp.fas.org/crs/misc/R42642.pdf|title=Science, Technology, Engineering, and Mathematics (STEM) Education: A Primer|author1=Heather B. Gonzalez|author2=Jeffrey J. Kuenzi|date=1. ágúst 2012|series=CRS Report for Congress|publisher=National Science Foundation}}</ref> Aðrar tengdar skammstafanir eru STEAM (vísindi, tækni, verkfræði, listir og stærðfræði),<ref>{{cite journal|author=Kashaka, Nyiramukama|year=2024|title=Arts Integration in Stem Education: A Path to Steam|journal=Eurasian Experiment Journal of Humanities and Social Sciences|volume=5|number=3|pages=49-52}}</ref> STREAM (vísindi, tækni, afþreying, listir og stærðfræði),<ref>{{cite web|url=https://www.stream-edu.org/about-stream|title=About STREAM|website=STREAM Education|access-date=5.11.2026}}</ref> HASS (hugvísindi, listir, félagsvísindi),<ref>{{cite book|author1=Gilbert, R.|author2=Tudball, L.|author3=Brett, P.|year=2019|title=Teaching humanities & social sciences|publisher=Cengage AU}}</ref> SHAPE (félagsvísindi, hugvísindi, listir fyrir fólk og hagkerfi)<ref>{{cite book|author=Fellingham, C.|year=2025|chapter=9: Scaling the impact of commercialisation of Social Science, Humanities and the Arts for People and the Economy through the ARC Accelerator|title=How to Scale Engagement and Impact in Universities|location=Cheltenham, UK|publisher=Edward Elgar Publishing|doi=10.4337/9781035337439.00014}}</ref> og HEAL (heilbrigðisvísindi, menntavísindi, stjórnun og læsi).<ref>{{cite journal|author1=Merritt T|author2=Patten E|author3=Vaterlaus M|title=Parents’ Perceptions of Their Sons Potentially Pursuing a Career in Health, Education, Administration, and Literacy (HEAL) Professions|journal=Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics|volume=125|number=10|page=A111}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Menntastefna]] [[Flokkur:Vísindakennsla]] o3md1ixpvzrm2vgebziw2knrd6myu64