Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 950 1985258 1984035 2026-11-06T10:17:59Z Torfifagri 33930 1985258 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Megas | mynd = megas_DSC07085_NY.jpg | mynd_texti = Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík 2011 | fæðingarnafn = Magnús Þór Jónsson | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1945|4|7}} | fæðingarstaður = [[Reykjavík]], Ísland | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2026|7|6|1945|4|7}} | starf = Tónlistarmaður, lagahöfundur, textahöfundur, söngvari | ár = 1972-2026 | maki = | stefna = [[Popptónlist|Popp]], [[Rokktónlist|Rokk]], [[Þjóðlagatónlist]] | hljóðfæri = Gítar | útgefandi = | vefsíða = }} '''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''. Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]]. Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið „Gamli sorrí Gráni“ fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]]. Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta.<ref>{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899|title=Magnús Þór Jónsson - Megas|website=Ísmús}}</ref> Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Fyrsta nótnaheftið innihélt lögin „Dauði Snorra Sturlusonar“, „Jón Sigurðsson & sjálfstæðisbarátta Íslendinga“, „Með gati“, „Ófelía“, „Ragnheiður biskupsdóttir“, „Silfur Egils“, „Um óheppilega fundvísi Ingólfs Arnarsonar“, „Um skáldið Jónas“, „Um grimman dauða Jóns Arasonar“ og „Vertu mér samferða inní blómalandið, amma“. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans. Megas var oft á tíðum umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann var um tíma í sambandi við ungan taílenskan [[kynsegin]] mann sem heimsótti hann til Íslands. Hann samdi til hans ástarlögin „Fílahirðirinn frá Súrín“ og „Tvær stjörnur“ en samband þeirra stóð stutt.<ref>{{cite web|url=https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/|title=Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“|website=Heimildin|date=16. apríl 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/|title=Litlir sætir strákar|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=16.11.2022}}</ref> Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu „Litla ljót“ sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur-|title=Kominn tími til að hann sé opin­beraður|website=Vísir|date=26. nóvember 2021|author=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Eftir andlát hans fór af stað umræða um að honum hefði verið [[slaufun|slaufað]] af [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], en starfsfólk þar neitaði því alfarið.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262907959d/sar-reidir-ruvar-ar-hafna-thvi-ad-megasi-hafi-verid-slaufad|title=Sár­reiðir Rúvar-ar hafna því að Megasi hafi verið slaufað|author=Jakob Bjarnar|date=10. júlí 2026|website=Vísir}}</ref> Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: „Spáðu í mig“, „Tvær stjörnur“, „Reykjavíkurnætur“ og „Fatlafól“. <ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu|title=Andlát: Megas|website=Mbl.is|access-date=7. júlí 2026}}</ref> Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum. Þeirra á meðal eru [[Bubbi Morthens]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]]. Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[listamannalaun]] (1977) og [[heiðurslaun listamanna]] (2004 til dauðadags) og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] (2000) fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn|title=Megas er látinn|website=Vísir.is|date=7. júlí 2026|author=Eiður Þór Árnason}}</ref> == Tónlist == === Breiðskífur === *1972 - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]'' *1975 - ''[[Millilending]]'' *1976 - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]'' *1977 - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna) *1978 - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]'' *1986 - ''[[Í góðri trú]]'' *1987 - ''[[Loftmynd (hljómplata)|Loftmynd]]'' *1988 - ''[[Höfuðlausnir]]'' *1988 - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba) *1990 - ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]'' *1992 - ''[[Þrír blóðdropar]]'' *1996 - ''[[Til hamingju með fallið]]'' *1997 - ''[[Fláa veröld]]'' *2000 - ''[[Svanasöngur á leiði]]'' *2001 - ''[[Far ... þinn veg]]'' *2002 - ''[[Englaryk í tímaglasi]]'' *2005 - ''[[Hús datt]]'' (með Súkkat) *2007 - ''[[Frágangur]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2007 - ''[[Hold er mold (hljómplata)|Hold er mold]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2008 - ''[[Á morgun]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2011 - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' (ásamt Senuþjófunum) *2011 - ''[[Aðför að lögum]]'' (ásamt Strengjum) *2017 - ''[[Ósómaljóð]]'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]]) === Tónleikaplötur === *1979 - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' - tónleikar í [[Menntask%C3%B3linn_vi%C3%B0_Hamrahl%C3%AD%C3%B0|MH]] (með Sjálfsmorðssveitinni) *1994 - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í MH (með Nýdönsk) *2006 - ''[[Greinilegur púls]]'' - upptaka frá 1991 *2006 - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]'' - upptaka frá 2001 *2009 - ''[[Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' - tvöföld tónleikaplata (ásamt Senuþjófum) === Safnplötur === *1993 - ''[[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]]'' *2002 - ''[[Megas 1972–2002]]'' *2002 - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]'' *2012 - ''[[Megas raular lögin sín]]'' *2020 - ''[[Syngdu eitthvað gamalt!]]'' === Safnkassar === *1986 - ''[[Megas allur]]'' - safnkassi með öllum plötum Megasar fram til 1986, ásamt tveimur plötum með óútgefnu efni og efni af plötum með öðrum listamönnum === Aðrar hljómplötur === *2001 - ''[[Haugbrot]]'' - hljómorð (Megas les úr verkum sínum við undirleik) *2013 - ''[[Jeppi á fjalli]]'' - lög úr samnefndu leikriti === Smáskífur === *1975 - ''[[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]'' == Bækur == *1968 - ''[[Megas I]]'', ljóðabók, endurútg. 1973 *1968 - ''[[Megas II]]'', ljóðabók, endurútg. 1973 *1973 - ''[[Megas III]]'', ljóðabók]] *1985 - ''[[Þríhyrningur með afar hvössu horni]], myndasaga'' *1990 - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *1991 - ''[[Textar]]'' *1994 - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]'' *2009/2010 - ''Megas I-III Pjáturútgáfa'' (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð) *2010 - ''[[Dagur kvennanna: nóvella í fjórum hlutum]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *2012 - ''[[Megas: Textar 1966-2011]]'' *2017 - ''[[Geitungabúið mitt : (ekki er allt sem sýnist þó sjáist)]]'', ljóðabók == Leikrit == *1974 - [[Áfram_stelpur|Ertu nú ánægð kerling?]] (tvö lög; ''Ég á mig sjálf'' og ''Heilræðavísur handa miðaldra húsfrúm'') *1985 - [[Litla_hryllingsbúðin_(söngleikur)|Litla Hryllingsbúðin]] (þýðing söngtexta) *1986 - Rauðhóla Rannsí (þýðing leikverks) *1986 - Blóðbræður (þýðing leikverks) *1995 - Í djúpi daganna (þýðing leikverks) *1996 - Gefin fyrir drama þessi dama (frumsamið) *2007 - Lífið - notkunarreglur (frumsamin lög við texta Þorvaldar Þorsteinssonar) *2013 - Jeppi á fjalli (frumsamin lög og textar) == Kvikmyndir og sjónvarp == *1977 - [[Ólafur_liljurós|Ballaðan um Ólaf Liljurós]] (aðalhlutverk) *1980 - [[Hrafn_Gunnlaugsson#Verk|Vandarhögg]] (eitt lag; Orfeus og Evridís) *1983 - [[Nýtt líf]] (tónlistarráðgjöf) *1991 - [[Valdimar_%C3%96rn_Flygenring#Kvikmyndir_og_sj%C3%B3nvarps%C3%BE%C3%A6ttir|Ókunn dufl]] (eitt lag; Dufl) *1992 - [[Svo á jörðu sem á himni]] (aukahlutverk) *2001 - [[Villiljós]] (aukahlutverk) *2023 - [[Afsakið meðanað ég æli]] (heimildamynd) == Plötur annars tónlistarfólks með lögum Megasar == *1997 - ''Megasarlög'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - ýmsir flytjendur *2006 - ''Magga Stína syngur Megas'' *2023 - ''Magga Stína ... live'' Þá hafa ýmis frumsamin lög og textar Megasar verið gefin út á plötum annarra listamanna. Má þar nefna [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarus]], [[Bubbi Morthens|Bubba Morthens]], [[Súkkat_(hljómsveit)|Súkkati]], [[Hera_Hjartardóttir|Heru]] og GRM. Einnig hafa fjölmörg lög Megasar verið flutt af öðrum listamönnum og birst á hinum ýmsu safnplötum í gegnum tíðina. == Bækur um Megas == *2001 - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl]]'' - ýmsir höfundar *2015 - ''[[(Esenis tesenis tera) Viðrini veit ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar]]'' - Óttar Guðmundsson [[Flokkur:Megas]] {{fd|1945|2026}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == * Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík. * Jónatan Garðarsson. 2002. „Megas 1972-2002“. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík. * Óttar Guðmundsson. 2015. ''(Esenis tesenis tera) Viðrini tel ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar''. Skrudda. c8to6uom6qubxoidl9m10vx8lr5rvtd 0 5829 1985243 1984525 2026-11-05T22:59:21Z Kent Wang 121274 Bæta við upplýsingakassa með mynd úr Wikigögnum og myndatexta; Myndasafni þýddu úr portúgölsku bætt við 1985243 wikitext text/x-wiki {{Byggð | name = Évora | image_skyline = {{#property:P18}} | image_caption = [[:pt:Templo romano de Évora|Rómverska hofið í Évora]], með [[:pt:Sé Catedral de Évora|dómkirkju Évora]] (til hægri í bakgrunni) og [[:pt:Palácio dos Duques de Cadaval (Évora)#Igreja de São João Evangelista|São João Evangelista-kirkjuna]] (til vinstri) | subdivision_type = Land | subdivision_name = [[Portúgal]] }} [[Mynd:Praça de Giraldo, Evora (10250693386) (cropped).jpg|thumb|Evora.]] [[Mynd:LocalEvora.svg|thumb|Staðsetning Évóruhéraðs.]] '''Évora''' er [[borg]] í samnefndu [[hérað]]i í austurhluta [[Portúgal]]. Íbúar voru tæpir 54.000 árið 2021. Hún er staðsett í [[Alentejo]] í suðurhluta Portúgal og stendur hún í 300 metra hæð yfir sjávarmáli. Hún er [[höfuðborg]], og jafnframt stærsta borg, [[Alto Alentejo]]-héraðs. Miðbærinn er á heimsminjaskrá [[UNESCO]]. Rómverskar rústir eru þar. == Myndasafn == <gallery mode="packed"> File:Views from Igreja de São Francisco (Évora) 47.jpg|[[:pt:Igreja de São Francisco (Évora)|Útsýni yfir Évora frá São Francisco-kirkjunni]] File:Main facade of Sé Catedral de Évora 98.jpg|[[:pt:Sé Catedral de Évora|Dómkirkjan í Évora]] File:Praça do Giraldo 72.jpg|[[:pt:Praça do Giraldo|Praça do Giraldo, aðaltorg Évora]] File:Facade of Igreja de São Francisco (Évora) 34.jpg|[[:pt:Igreja de São Francisco (Évora)|São Francisco-kirkjan]] File:Capela dos Ossos 50.jpg|[[:pt:Capela dos Ossos|Innan úr beinakapellunni í São Francisco-kirkjunni]] File:Paços de Évora 61.jpg|[[:pt:Paço Real de Évora|Konungshöllin í Évora]] File:Coreto de Évora 58.jpg|Tónlistarskáli í almenningsgarðinum File:EvoraUniversityCourtyard.jpg|[[:pt:Universidade de Évora|Húsagarður Háskólans í Évora]] File:Interior of Igreja dos Lóios 81.jpg|[[:pt:Palácio dos Duques de Cadaval (Évora)#Igreja de São João Evangelista|Innan úr São João Evangelista-kirkjunni (Lóios-kirkjunni), skreyttri azulejo-flísum]] File:EvoraWalls1.jpg|Borgarmúrar </gallery> {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Portúgal]] 0t4u02vrncq345ig3tagsuiwrs78l6s 0 6455 1985234 1975216 2026-11-05T16:26:02Z Berserkur 10188 1985234 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild |nafn=National Basketball Association |mynd = [[Mynd:National Basketball Association logo.svg|105px]] |Íþrótt=[[Körfubolti]] |Stofnuð=[[1946]] (sem BAA)<br>[[1949]] (sem NBA) |Fjöldi liða=30 |Land=[[Mynd:Flag of the United States.svg|21px]] [[Bandaríkin]] [[Mynd:Flag of Canada.svg|21px]] [[Kanada]] |Meistarar=[[New York Knicks]] (3. titill) |Sigursælast= [[Boston Celtics]] (18 titlar) |Heimasíða=[https://www.nba.com/ www.NBA.com] }} '''National Basketball Association''', sem í daglegu tali kallast '''NBA''', er atvinnumannadeild [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] í Bandaríkjunum sem samanstendur af 30 liðum. Deildin byrjar í október og er til apríl. Frá miðjum apríl til byrjun júní er úrslitakeppni og úrslit. Deildin stendur einnig fyrir [[Bikarkeppni NBA]], sem fyrst var spiluð árið 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.nba.com/news/nba-cup-101|title=Emirates NBA Cup: Everything you need to know|website=NBA.com|language=en|access-date=2025-01-29}}</ref> == Saga == Deildin varð til árið 1949 þegar [[Basketball Association of America]] og [[National Basketball League (Bandaríkin)|National Basketball League]] sameinuðust til að stofna nýja deild sem myndi bera heitið National Basketball Association.<ref>{{cite news |author1=Glenn Gaff |title=Cage peace: Form 18-team league |url=https://www.newspapers.com/article/star-tribune-cage-peace-form-18-team-le/149924180/ |access-date=23 June 2024 |work=[[Star Tribune]] |date=4 August 1949 |page=20 |via=[[Newspapers.com]]}}{{open access}}</ref><ref>{{cite news |title=Pro hoop war comes to end |url=https://www.newspapers.com/article/the-spokesman-review-pro-hoop-war-comes/149924952/ |access-date=23 June 2024 |work=[[The Spokesman-Review]] |agency=[[Associated Press]] |date=4 August 1949 |page=13 |via=[[Newspapers.com]]}}{{open access}}</ref> Nokkrum árum seinna fór NBA deildin að telja sögu BAA sem sína eigin og telur því meistara þeirra meðal sinna.<ref>{{cite web |title=NBA's bogus birthday sweeps Syracuse's contributions under the confetti (Editorial Board Opinion, Video) |url=https://www.syracuse.com/opinion/2021/11/nbas-bogus-birthday-sweeps-syracuses-contributions-under-the-confetti-editorial-board-opinion-video.html |website=syracuse |access-date=December 30, 2021 |date=November 28, 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sports/2022/01/21/nba-history-nbl-baa/|title=How the NBA’s 75th anniversary sweeps away its early history|author1=Curtis Harris|date=21 January 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=23 June 2024}}</ref> Árið 1976 sameinaðist [[American Basketball Association]] (ABA) við NBA og gengu fjögur ABA lið við það inn í deildina; [[Brooklyn Nets|New York Nets]], [[Denver Nuggets]], [[Indiana Pacers]] og [[San Antonio Spurs]].<ref>{{Cite web|url=https://www.si.com/nba/nets/news/this-day-in-history-aba-new-york-nets-merge-to-nba-01j0k9322xzm|title=This Day in History: ABA Nets Merge to NBA|date=2024-06-17|website=Brooklyn Nets On SI|language=en-US|access-date=2025-01-29}}</ref> ===Íslendingar í NBA=== [[Pétur Guðmundsson]] var fyrsti Íslendingurinn til að leika í NBA þegar hann gekk til liðs við [[Portland Trail Blazers]] árið 1981. Hann lék seinna með [[Los Angeles Lakers]] og [[San Antonio Spurs]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20151201382d/asgeir-og-petur-teknir-inn-i-heidursholl-isi|title=Ásgeir og Pétur teknir inn í Heiðurshöll ÍSÍ|author=Óskar Ófeigur Jónsson|date=2015-03-01|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2024-10-27}}</ref> [[Jón Arnór Stefánsson]] var á mála hjá [[Dallas Mavericks]] á árunum 2003 til 2004 en kom ekki við sögu í neinum deildarleikjum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212123577d/madurinn-sem-fekk-jon-arnor-til-dallas-rekinn-fra-dallas-mavericks|title=Maðurinn sem fékk Jón Arnór til Dallas rekinn frá Dallas Mavericks|author=Óskar Ófeigur Jónsson|date=2021-06-18|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-06}}</ref> [[Ragnar Nathanaelsson]] æfði með Dallas sumarið 2016 fyrir en komst ekki á samning.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016699146d/raggi-nat-aefir-med-dallas-mavericks-aetladi-fyrst-ekki-ad-trua-thessu-|title=Raggi Nat æfir með Dallas Mavericks: „Ætlaði fyrst ekki að trúa þessu“|author=Tómas Þór Þórðarson|date=2016-08-06|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2026-05-06}}</ref> Árið 2018 reyndi [[Tryggvi Hlinason]] fyrir sér í nýliðavali NBA en var ekki valinn. Hann lék það sumar með [[Toronto Raptors]] í sumardeild NBA.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20181910439d/toronto-valdi-tryggva-i-sumardeildina|title=Toronto valdi Tryggva í sumardeildina|author=Ástrós Ýr Eggertsdóttir|date=2018-06-29|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2026-05-06}}</ref> [[Jón Axel Guðmundsson]] reyndi einnig fyrir sér í nýliðavalinu árið 2020<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2020-11-17-jon-axel-i-nylidavali-nba-a-morgun/|title=Jón Axel í nýliðavali NBA á morgun|author=[[Einar Örn Jónsson]]|date=2020-11-17|website=[[RÚV]]|access-date=2026-05-06}}</ref> án árangurs en lék seinna með [[Phoenix Suns]] í sumardeildinni.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212143963d/jon-axel-hitti-afram-illa-i-tapi-phoenix-suns-i-sumardeild-nba-i-nott|title=Jón Axel hitti áfram illa í tapi Phoenix Suns í Sumardeild NBA í nótt |author=Óskar Ófeigur Jónsson|date=2021-08-17|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2026-05-06}}</ref> == Lið == Í NBA-deildinni leika nú 30 lið, þar af 29 staðsett í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og eitt í [[Kanada]]. [[Boston Celtics]] er sigursælasta lið deildarinnar en það hefur unnið meistaratitilinn 18 sinnum.<ref>{{Cite web|url=https://www.nba.com/news/most-championships-nba-history|title=Which NBA teams have the most championships?|website=NBA.com|language=en|access-date=2025-01-29}}</ref> [[New York Knicks]] lék gegn [[San Antonio Spurs]] í úrslitunum árið 2026 og unnu Knicks sinn 3. titil. ===Nýliðaval=== [[Nýliðaval NBA]] fer fram árlega í deildinni. Lið fá valrétt út frá ákveðnum viðmiðum og geta þau selt valréttinn öðrum liðum. === Austurdeildin === {| class="wikitable" | bgcolor="#1D428A" align="center" colspan="6"|'''<font style="color:#ffffff !important;">Austurdeildin</font>''' |- ! width=25|Riðill ! width=160|Lið ! width=160|Borg, Fylki ! width=150|Heimavöllur ! width=20|Stofnað |- ! rowspan="5" | Atlantshafs | ''[[Boston Celtics]]'' | [[Boston]], [[Massachusetts]] | [[TD Garden]] | 1946 |- | ''[[Brooklyn Nets]]'' | [[Brooklyn]], [[New York-fylki|New York]] | [[Barclays Center]] | 1967 |- | ''[[New York Knicks]]'' | [[New York City|New York]], [[New York-fylki|New York]] | [[Madison Square Garden]] | 1946 |- | ''[[Philadelphia 76ers]]'' | [[Philadelphia]], [[Pennsylvania]] | [[Wells Fargo Center]] | 1939 |- | ''[[Toronto Raptors]]'' | [[Toronto]], [[Ontario]], [[Kanada]] | [[Scotiabank Arena]] | 1995 |- ! rowspan="5" | Miðju | ''[[Chicago Bulls]]'' | [[Chicago]], [[Illinois]] | [[United Center]] | 1966 |- | ''[[Cleveland Cavaliers]] '' | [[Cleveland, Ohio|Cleveland]], [[Ohio]] | [[Rocket Mortgage FieldHouse]] | 1970 |- |''[[Detroit Pistons]]'' |[[Detroit]], [[Michigan]] | [[Little Caesars Arena]] | 1941 |- | ''[[Indiana Pacers]]'' | [[Indianapolis]], [[Indiana (fylki)|Indiana]] | [[Bankers Life Fieldhouse]] | 1967 |- | ''[[Milwaukee Bucks]]'' | [[Milwaukee]], [[Wisconsin]] | [[Fiserv Forum]] | 1968 |- ! rowspan="5" | Suðaustur | ''[[Atlanta Hawks]]'' | [[Atlanta]], [[Georgía]] | [[State Farm Arena]] | 1946 |- | ''[[Charlotte Hornets]]'' | [[Charlotte (Norður-Karólína)|Charlotte]], [[Norður-Karólína]] | [[Spectrum Center]] | 2004 |- | ''[[Miami Heat]]'' | [[Miami]], [[Flórída]] | [[American Airlines Arena]] | 1988 |- | ''[[Orlando Magic]]'' | [[Orlando]], [[Flórída]] | [[Amway Center]] | 1989 |- | ''[[Washington Wizards]]'' | [[Washington (borg)|Washington]] | [[Capital One Arena]] | 1961 |} === Vesturdeildin === {| class="wikitable" | bgcolor="#C8102E" align="center" colspan="6"|'''<font style="color:#ffffff;">Vesturdeildin</font>''' |- ! width=25|Riðill ! width=160|Lið ! width=160|Borg, Fylki ! width=150|Heimavöllur ! width=20|Stofnað |- ! rowspan="5" | Suðvestur | ''[[San Antonio Spurs]]'' | [[San Antonio]], [[Texas]] | [[AT&T Center]] | 1967 |- | ''[[Houston Rockets]]'' | [[Houston]], [[Texas]] | [[Toyota Center (Houston)|Toyota Center]] | 1967 |- | ''[[Memphis Grizzlies]]'' | [[Memphis]], [[Tennessee]] | [[FedExForum]] | 1995 |- | ''[[New Orleans Pelicans]]'' | [[New Orleans]], [[Louisiana]] | [[Smoothie King Center]] | 1988 |- | ''[[Dallas Mavericks]]'' | [[Dallas]], [[Texas]] | [[American Airlines Center]] | 1980 |- ! rowspan="5" | Norðvestur | ''[[Denver Nuggets]]'' | [[Denver]], [[Colorado]] | [[Pepsi Center]] | 1967 |- | ''[[Minnesota Timberwolves]]'' | [[Minneapolis]], [[Minnesota]] | [[Target Center]] | 1989 |- | ''[[Oklahoma City Thunder]]'' | [[Oklahoma City]], [[Oklahoma]] | [[Chesapeake Energy Arena]] | 1967 |- | ''[[Portland Trail Blazers]]'' | [[Portland (Oregon)|Portland]], [[Oregon]] | [[Moda Center]] | 1970 |- | ''[[Utah Jazz]]'' | [[Salt Lake City]], [[Utah]] | [[Vivint Arena]] | 1974 |- ! rowspan="5" | Kyrrahafs | ''[[Golden State Warriors]]'' | [[San Francisco]], [[Kalifornía]] | [[Chase Center]] | 1946 |- | ''[[Los Angeles Clippers]]'' | [[Los Angeles]], [[Kalifornía]] | [[Crypto.com Arena]] | 1970 |- | ''[[Los Angeles Lakers]]'' | [[Los Angeles]], [[Kalifornía]] | [[Crypto.com Arena]] | 1946 |- | ''[[Phoenix Suns]]'' | [[Phoenix]], [[Arisóna]] | [[PHX Arena]] | 1968 |- | ''[[Sacramento Kings]]'' | [[Sacramento]], [[Kalifornía]] | [[Golden 1 Center]] | 1923 |} === Titlar === {| class="wikitable" |- !width=80|Lið !width=20|Titlar !width=250|Ár Meistaratitils |- | [[Boston Celtics]] || 18 || 1957, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969, 1974, 1976, 1981, 1984, 1986, 2008, 2024 |- | [[Los Angeles Lakers|Minneapolis/Los Angeles Lakers]] || 17 || 1949¹, 1950, 1952, 1953, 1954, 1972, 1980, 1982, 1985, 1987, 1988, 2000, 2001, 2002, 2009, 2010, 2020 |- | [[Golden State Warriors|Philadelphia/Golden State Warriors]] || 7|| 1947¹, 1956, 1975, 2015, 2017, 2018, 2022 |- | [[Chicago Bulls]] || 6 || 1991, 1992, 1993, 1996, 1997, 1998 |- | [[San Antonio Spurs]] || 5 || 1999, 2003, 2005, 2007, 2014 |- | [[Miami Heat]] || 3 || 2006, 2012, 2013 |- | [[Philadelphia 76ers|Syracuse Nationals/Philadelphia 76ers]] || 3 || 1955, 1967, 1983 |- | [[Detroit Pistons]] || 3 || 1989, 1990, 2004 |- | [[New York Knicks]] || 3 || 1970, 1973, 2026 |- | [[Houston Rockets]] || 2 || 1994, 1995 |- | [[Milwaukee Bucks]] || 2 || 1971, 2021 |- | [[Seattle SuperSonics]]/[[Oklahoma City Thunder]] || 2 || 1979, 2025 |- | [[Denver Nuggets]] || 1 || 2023 |- | [[Baltimore Bullets (1944–1954)|Baltimore Bullets]] || 1 || 1948¹ |- | [[Sacramento Kings|Rochester Royals/Sacramento Kings]] || 1 || 1951 |- | [[Atlanta Hawks|St. Louis/Atlanta Hawks]] || 1 || 1958 |- | [[Portland Trail Blazers]] || 1 || 1977 |- | [[Washington Wizards|Washington Bullets/Wizards]] || 1 || 1978 |- | [[Dallas Mavericks]] || 1 || 2011 |- | [[Cleveland Cavaliers]] || 1 || 2016 |- | [[Toronto Raptors]] || 1 || 2019 |} <small>''¹ NBA deildin var stofnuð 1949. Meistarartitlarnir 1947-1949 unnust í [[Basketball Association of America]].''</small> ==Tölfræði== ===50 stigahæstu leikmenn frá upphafi=== <small>''Uppfært síðast 5. nóvember 2026.''</small> #'''[[LeBron James]]''': 43.550 #[[Kareem Abdul-Jabbar]]: 38.387 #[[Karl Malone]]: 36.928 #[[Kobe Bryant]]: 33.643 #'''[[Kevin Durant]]''': 32.784 #[[Michael Jordan]]: 32.292 #[[Dirk Nowitzki]]: 31.560 #[[Wilt Chamberlain]]: 31.419 #'''[[James Harden]]''': 29.472 #[[Shaquille O'Neal]]: 28.596 #[[Carmelo Anthony]]: 28.289 #[[Moses Malone]]: 27.409 #[[Elvin Hayes]]: 27.313 #[[Russell Westbrook]]: 27.176 #[[Hakeem Olajuwon]]: 26.946 #'''[[DeMar DeRozan]]''': 26.775 #[[Oscar Robertson]]: 26.710 #'''[[Stephen Curry]]''': 26.708 #[[Dominique Wilkins]]: 26.668 #[[Tim Duncan]]: 26.496 #[[Paul Pierce]]: 26.397 #[[John Havlicek]]: 26.395 #[[Kevin Garnett]]: 26.071 #[[Vince Carter]]: 25.728 #[[Alex English]]: 25.613 #[[Reggie Miller]]: 25.279 #[[Jerry West]]: 25.192 #[[Patrick Ewing]]: 24.815 #[[Ray Allen]]: 24.505 #[[Allen Iverson]]: 24.368 #[[Charles Barkley]]: 23.757 #[[Robert Parish]]: 23.334 #[[Adrian Dantley]]: 23.177 #[[Dwyane Wade]]: 23.165 #[[Elgin Baylor]]: 23.149 #[[Chris Paul]]: 23.058 #'''[[Damian Lillard]]''': 22.739 #[[Clyde Drexler]]: 22.195 #[[Gary Payton]]: 21.813 #[[Larry Bird]]: 21.791 #'''[[Giannis Antetokounmpo]]''': 21.757 #[[Hal Greer]]: 21.586 #[[Walt Bellamy]]: 20.941 #[[Pau Gasol]]: 20.894 #[[Bob Pettit]]: 20.880 #[[David Robinson]]: 20.790 #[[George Gervin]]: 20.708 #[[LaMarcus Aldridge]]: 20.558 #[[Mitch Richmond]]: 20.515 #[[Joe Johnson]]: 20.407 ===Flestar stoðsendingar - Topp 10=== <small>''Uppfært síðast í nóv 2026.''</small> #[[John Stockton]]: 15.809 #[[Chris Paul]]: 12.545 #[[Jason Kidd]]: 12.091 #'''[[LeBron James]]''': 12.068 #[[Russell Westbrook]]: 10.351 #[[Steve Nash]]: 10.335 #[[Mark Jackson]]: 10.334 #[[Magic Johnson]]: 10.141 #[[Oscar Robertson]]: 9.887 #[[Isiah Thomas]]: 9.061 ===Flest fráköst - Topp 15=== <small>''Uppfært síðast í nóv. 2022.''</small> #[[Wilt Chamberlain]]: 23.924 #[[Bill Russell]]: 21.620 #[[Kareem Abdul-Jabbar]]: 17.440 #[[Elvin Hayes]]: 16.279 #[[Moses Malone]]: 16.212 #[[Tim Duncan]]: 15.091 #[[Karl Malone]]: 14.968 #[[Robert Parish]]: 14.715 #[[Kevin Garnett]]: 14.662 #[[Dwight Howard]]: 14.627 #[[Nate Thurmond]]: 14.464 #[[Walt Bellamy]]: 14.241 #[[Wes Unseld]]: 13.769 #[[Hakeem Olajuwon]]: 13.748 #[[Shaquille O'Neal]]: 13.099 ===Flestar þriggja stiga körfur=== <small>''Uppfært síðast í nóv. 2026.''</small> #'''[[Stephen Curry]]''': 4.275 #'''[[James Harden]]''': 3.411 #[[Ray Allen]]: 2.973 # '''[[Klay Thompson]]''': 2.930 #'''[[Damian Lillard]]''': 2.823 #'''[[LeBron James]]''': 2.642 #[[Reggie Miller]]: 2.560 #'''[[Paul George]]''': 2.473 #[[Kyle Korver]]: 2.450 #'''[[Kevin Durant]]''': 2.390 #[[Vince Carter]]: 2.290 #[[Jason Terry]]: 2.282 #'''[[Buddy Hield]]''': 2.209 #[[Kyle Lowry]]: 2.209 *<small>'''Feitletrað: Leikmenn sem enn spila'''</small> === Flestir leikir === <small>''Uppfært síðast í nóv. 2026.''</small> {| class="wikitable" |- !width=5|Röð !width=80|Leikmaður !width=10|Tímabil !width=20|Leikir |- | 2||'''[[LeBron James]]''' || 23 || 1.629 |- | 1|| [[Robert Parish]] || 21 || 1.611 |- | 3||[[Kareem Abdul-Jabbar]] || 20 || 1.560 |- | 4||[[Vince Carter]] || 22 || 1.541 |- | 5||[[Dirk Nowitzki]] || 21 || 1.522 |- | 6||[[John Stockton]] || 19 || 1.504 |- | 7||[[Karl Malone]] || 19 || 1.476 |- | 8||[[Kevin Garnett]] || 21 || 1.462 |- | 9||[[Kevin Willis]] || 21 || 1.424 |- | 10|| [[Jason Terry]] || 19 || 1.410 |- | 11||[[Tim Duncan]] || 19 || 1.392 |- | 12||[[Jason Kidd]] || 19 || 1.391 |- | 13||[[Reggie Miller]] || 18 || 1.389 |- | 14|| [[Clifford Robinson]] || 18 || 1.380 |- | 15||[[Chris Paul]]|| 21 || 1.370 |- |} === Flestar þrefaldar tvennur=== *''uppfært í nóv. 2026.'' {| class="wikitable" !colspan=3|Á leiktímabili |- !Númer !Nafn !Þrefaldar tvennur |- |1|| [[Russell Westbrook]] || 207 |- |2 || '''[[Nikola Jokic]]''' || 201 |- |3 || [[Oscar Robertson]] ||181 |- |4 || [[Magic Johnson]] || 138 |- |5 || '''[[LeBron James]]''' || 125 |- |6 || [[Jason Kidd]] || 107 |- |7 || '''[[Luka Doncic]]''' || 90 |- |8 || '''[[James Harden]]''' || 82 |- |9 || [[Wilt Chamberlain]] || 78 |- |10|| '''[[Domantas Sabonis]]''' || 69 |- |11 || [[Larry Bird]] || 59 |- |12 || '''[[Giannis Antetokounmpo]]''' || 58 |- |13|| [[Fat Lever]] || 43 |- |14 || [[Bob Cousy]] || 33 |- |14|| [[Ben Simmons]] || 33 |- |14|| '''[[Draymond Green]]''' || 33 |- |15|| [[Rajon Rondo]] || 32 |- |16 || [[John Havlicek]] || 31 |- |17 || [[Grant Hill]] || 29 |- |18|| [[Michael Jordan]] || 28 |- |19 || [[Elgin Baylor]] || 26 |- |20 || [[Clyde Drexler]] || 25 |} ===Sigursælustu þjálfarar=== *''Listinn er uppfærður eftir 2025-2026 tímabilið.'' Listi yfir þá þjálfara sem hafa sigrað 1.000 leiki eða fleiri í deildarkeppninni. {| class="wikitable" !rowspan="2"|Númer !rowspan="2"|Nafn !rowspan="2"|Fjöldi<br>tímabila !colspan=3|Deildarkeppni !rowspan="2"|Titlar !rowspan="2"|Þjálfari<br>ársins |- !Sigrar !Töp !Hlutfall |- |1 || [[Gregg Popovich]] || 29 || 1.390 || 824 || 62,8% || 5 || 3 |- |2 || [[Don Nelson]] || 31 || 1.335 || 1.063 || 55,6% || 0 || 3 |- |3 || [[Lenny Wilkens]] || 32 || 1.332 || 1.155 || 53,6% || 1 || 1 |- |4 || [[Jerry Sloan]] || 26 || 1.221 || 803 || 60,3% || 0 || 0 |- |5 || [[Pat Riley]] || 24 || 1.210 || 694 || 63,6% || 5 || 3 |- |6 || [[Doc Rivers]] || 27 || 1.194 || 866 || 58,0% || 1 || 1 |- |7 || [[George Karl]] || 27 || 1.175 || 824 || 58,8% || 0 || 1 |- |8 || [[Phil Jackson]] || 20 || 1.155 || 485 || 70,4% || 11|| 1 |- |9 || [[Larry Brown]] || 26 || 1.098 || 904 || 54,8% || 1 || 1 |- |10 || [[Rick Adelman]] || 23 || 1.042 || 749 || 58,2% || 0 || 0 |- |11 || '''[[Rick Carlisle]]''' || 24 || 1.012 || 923 || 52,3% || 1 || 1 |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == {{commonscat|National Basketball Association}} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=National Basketball Association|mánuðurskoðað= 12. feb.|árskoðað= 2019 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career scoring leaders|mánuðurskoðað= 12. feb.|árskoðað= 2019 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career assists leaders|mánuðurskoðað= 17. jan.|árskoðað= 2021 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career rebounding leaders|mánuðurskoðað= 17. jan.|árskoðað= 2021 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career 3-point scoring leaders|mánuðurskoðað= 20. jan.|árskoðað= 2021 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career games played leaders|mánuðurskoðað= 3. feb.|árskoðað= 2021 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career triple-double leaders|mánuðurskoðað= 1. jan.|árskoðað= 2023 }} {{NBA}} {{S|1946}} [[Flokkur:Bandarískar körfuknattleiksdeildir]] [[Flokkur:NBA| ]] l267bdrk00gn7a8mdl5icyen3pzf4ov 1985235 1985234 2026-11-05T16:27:10Z Berserkur 10188 /* Flestir leikir */ 1985235 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild |nafn=National Basketball Association |mynd = [[Mynd:National Basketball Association logo.svg|105px]] |Íþrótt=[[Körfubolti]] |Stofnuð=[[1946]] (sem BAA)<br>[[1949]] (sem NBA) |Fjöldi liða=30 |Land=[[Mynd:Flag of the United States.svg|21px]] [[Bandaríkin]] [[Mynd:Flag of Canada.svg|21px]] [[Kanada]] |Meistarar=[[New York Knicks]] (3. titill) |Sigursælast= [[Boston Celtics]] (18 titlar) |Heimasíða=[https://www.nba.com/ www.NBA.com] }} '''National Basketball Association''', sem í daglegu tali kallast '''NBA''', er atvinnumannadeild [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] í Bandaríkjunum sem samanstendur af 30 liðum. Deildin byrjar í október og er til apríl. Frá miðjum apríl til byrjun júní er úrslitakeppni og úrslit. Deildin stendur einnig fyrir [[Bikarkeppni NBA]], sem fyrst var spiluð árið 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.nba.com/news/nba-cup-101|title=Emirates NBA Cup: Everything you need to know|website=NBA.com|language=en|access-date=2025-01-29}}</ref> == Saga == Deildin varð til árið 1949 þegar [[Basketball Association of America]] og [[National Basketball League (Bandaríkin)|National Basketball League]] sameinuðust til að stofna nýja deild sem myndi bera heitið National Basketball Association.<ref>{{cite news |author1=Glenn Gaff |title=Cage peace: Form 18-team league |url=https://www.newspapers.com/article/star-tribune-cage-peace-form-18-team-le/149924180/ |access-date=23 June 2024 |work=[[Star Tribune]] |date=4 August 1949 |page=20 |via=[[Newspapers.com]]}}{{open access}}</ref><ref>{{cite news |title=Pro hoop war comes to end |url=https://www.newspapers.com/article/the-spokesman-review-pro-hoop-war-comes/149924952/ |access-date=23 June 2024 |work=[[The Spokesman-Review]] |agency=[[Associated Press]] |date=4 August 1949 |page=13 |via=[[Newspapers.com]]}}{{open access}}</ref> Nokkrum árum seinna fór NBA deildin að telja sögu BAA sem sína eigin og telur því meistara þeirra meðal sinna.<ref>{{cite web |title=NBA's bogus birthday sweeps Syracuse's contributions under the confetti (Editorial Board Opinion, Video) |url=https://www.syracuse.com/opinion/2021/11/nbas-bogus-birthday-sweeps-syracuses-contributions-under-the-confetti-editorial-board-opinion-video.html |website=syracuse |access-date=December 30, 2021 |date=November 28, 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sports/2022/01/21/nba-history-nbl-baa/|title=How the NBA’s 75th anniversary sweeps away its early history|author1=Curtis Harris|date=21 January 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=23 June 2024}}</ref> Árið 1976 sameinaðist [[American Basketball Association]] (ABA) við NBA og gengu fjögur ABA lið við það inn í deildina; [[Brooklyn Nets|New York Nets]], [[Denver Nuggets]], [[Indiana Pacers]] og [[San Antonio Spurs]].<ref>{{Cite web|url=https://www.si.com/nba/nets/news/this-day-in-history-aba-new-york-nets-merge-to-nba-01j0k9322xzm|title=This Day in History: ABA Nets Merge to NBA|date=2024-06-17|website=Brooklyn Nets On SI|language=en-US|access-date=2025-01-29}}</ref> ===Íslendingar í NBA=== [[Pétur Guðmundsson]] var fyrsti Íslendingurinn til að leika í NBA þegar hann gekk til liðs við [[Portland Trail Blazers]] árið 1981. Hann lék seinna með [[Los Angeles Lakers]] og [[San Antonio Spurs]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20151201382d/asgeir-og-petur-teknir-inn-i-heidursholl-isi|title=Ásgeir og Pétur teknir inn í Heiðurshöll ÍSÍ|author=Óskar Ófeigur Jónsson|date=2015-03-01|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2024-10-27}}</ref> [[Jón Arnór Stefánsson]] var á mála hjá [[Dallas Mavericks]] á árunum 2003 til 2004 en kom ekki við sögu í neinum deildarleikjum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212123577d/madurinn-sem-fekk-jon-arnor-til-dallas-rekinn-fra-dallas-mavericks|title=Maðurinn sem fékk Jón Arnór til Dallas rekinn frá Dallas Mavericks|author=Óskar Ófeigur Jónsson|date=2021-06-18|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-06}}</ref> [[Ragnar Nathanaelsson]] æfði með Dallas sumarið 2016 fyrir en komst ekki á samning.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016699146d/raggi-nat-aefir-med-dallas-mavericks-aetladi-fyrst-ekki-ad-trua-thessu-|title=Raggi Nat æfir með Dallas Mavericks: „Ætlaði fyrst ekki að trúa þessu“|author=Tómas Þór Þórðarson|date=2016-08-06|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2026-05-06}}</ref> Árið 2018 reyndi [[Tryggvi Hlinason]] fyrir sér í nýliðavali NBA en var ekki valinn. Hann lék það sumar með [[Toronto Raptors]] í sumardeild NBA.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20181910439d/toronto-valdi-tryggva-i-sumardeildina|title=Toronto valdi Tryggva í sumardeildina|author=Ástrós Ýr Eggertsdóttir|date=2018-06-29|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2026-05-06}}</ref> [[Jón Axel Guðmundsson]] reyndi einnig fyrir sér í nýliðavalinu árið 2020<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2020-11-17-jon-axel-i-nylidavali-nba-a-morgun/|title=Jón Axel í nýliðavali NBA á morgun|author=[[Einar Örn Jónsson]]|date=2020-11-17|website=[[RÚV]]|access-date=2026-05-06}}</ref> án árangurs en lék seinna með [[Phoenix Suns]] í sumardeildinni.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212143963d/jon-axel-hitti-afram-illa-i-tapi-phoenix-suns-i-sumardeild-nba-i-nott|title=Jón Axel hitti áfram illa í tapi Phoenix Suns í Sumardeild NBA í nótt |author=Óskar Ófeigur Jónsson|date=2021-08-17|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2026-05-06}}</ref> == Lið == Í NBA-deildinni leika nú 30 lið, þar af 29 staðsett í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og eitt í [[Kanada]]. [[Boston Celtics]] er sigursælasta lið deildarinnar en það hefur unnið meistaratitilinn 18 sinnum.<ref>{{Cite web|url=https://www.nba.com/news/most-championships-nba-history|title=Which NBA teams have the most championships?|website=NBA.com|language=en|access-date=2025-01-29}}</ref> [[New York Knicks]] lék gegn [[San Antonio Spurs]] í úrslitunum árið 2026 og unnu Knicks sinn 3. titil. ===Nýliðaval=== [[Nýliðaval NBA]] fer fram árlega í deildinni. Lið fá valrétt út frá ákveðnum viðmiðum og geta þau selt valréttinn öðrum liðum. === Austurdeildin === {| class="wikitable" | bgcolor="#1D428A" align="center" colspan="6"|'''<font style="color:#ffffff !important;">Austurdeildin</font>''' |- ! width=25|Riðill ! width=160|Lið ! width=160|Borg, Fylki ! width=150|Heimavöllur ! width=20|Stofnað |- ! rowspan="5" | Atlantshafs | ''[[Boston Celtics]]'' | [[Boston]], [[Massachusetts]] | [[TD Garden]] | 1946 |- | ''[[Brooklyn Nets]]'' | [[Brooklyn]], [[New York-fylki|New York]] | [[Barclays Center]] | 1967 |- | ''[[New York Knicks]]'' | [[New York City|New York]], [[New York-fylki|New York]] | [[Madison Square Garden]] | 1946 |- | ''[[Philadelphia 76ers]]'' | [[Philadelphia]], [[Pennsylvania]] | [[Wells Fargo Center]] | 1939 |- | ''[[Toronto Raptors]]'' | [[Toronto]], [[Ontario]], [[Kanada]] | [[Scotiabank Arena]] | 1995 |- ! rowspan="5" | Miðju | ''[[Chicago Bulls]]'' | [[Chicago]], [[Illinois]] | [[United Center]] | 1966 |- | ''[[Cleveland Cavaliers]] '' | [[Cleveland, Ohio|Cleveland]], [[Ohio]] | [[Rocket Mortgage FieldHouse]] | 1970 |- |''[[Detroit Pistons]]'' |[[Detroit]], [[Michigan]] | [[Little Caesars Arena]] | 1941 |- | ''[[Indiana Pacers]]'' | [[Indianapolis]], [[Indiana (fylki)|Indiana]] | [[Bankers Life Fieldhouse]] | 1967 |- | ''[[Milwaukee Bucks]]'' | [[Milwaukee]], [[Wisconsin]] | [[Fiserv Forum]] | 1968 |- ! rowspan="5" | Suðaustur | ''[[Atlanta Hawks]]'' | [[Atlanta]], [[Georgía]] | [[State Farm Arena]] | 1946 |- | ''[[Charlotte Hornets]]'' | [[Charlotte (Norður-Karólína)|Charlotte]], [[Norður-Karólína]] | [[Spectrum Center]] | 2004 |- | ''[[Miami Heat]]'' | [[Miami]], [[Flórída]] | [[American Airlines Arena]] | 1988 |- | ''[[Orlando Magic]]'' | [[Orlando]], [[Flórída]] | [[Amway Center]] | 1989 |- | ''[[Washington Wizards]]'' | [[Washington (borg)|Washington]] | [[Capital One Arena]] | 1961 |} === Vesturdeildin === {| class="wikitable" | bgcolor="#C8102E" align="center" colspan="6"|'''<font style="color:#ffffff;">Vesturdeildin</font>''' |- ! width=25|Riðill ! width=160|Lið ! width=160|Borg, Fylki ! width=150|Heimavöllur ! width=20|Stofnað |- ! rowspan="5" | Suðvestur | ''[[San Antonio Spurs]]'' | [[San Antonio]], [[Texas]] | [[AT&T Center]] | 1967 |- | ''[[Houston Rockets]]'' | [[Houston]], [[Texas]] | [[Toyota Center (Houston)|Toyota Center]] | 1967 |- | ''[[Memphis Grizzlies]]'' | [[Memphis]], [[Tennessee]] | [[FedExForum]] | 1995 |- | ''[[New Orleans Pelicans]]'' | [[New Orleans]], [[Louisiana]] | [[Smoothie King Center]] | 1988 |- | ''[[Dallas Mavericks]]'' | [[Dallas]], [[Texas]] | [[American Airlines Center]] | 1980 |- ! rowspan="5" | Norðvestur | ''[[Denver Nuggets]]'' | [[Denver]], [[Colorado]] | [[Pepsi Center]] | 1967 |- | ''[[Minnesota Timberwolves]]'' | [[Minneapolis]], [[Minnesota]] | [[Target Center]] | 1989 |- | ''[[Oklahoma City Thunder]]'' | [[Oklahoma City]], [[Oklahoma]] | [[Chesapeake Energy Arena]] | 1967 |- | ''[[Portland Trail Blazers]]'' | [[Portland (Oregon)|Portland]], [[Oregon]] | [[Moda Center]] | 1970 |- | ''[[Utah Jazz]]'' | [[Salt Lake City]], [[Utah]] | [[Vivint Arena]] | 1974 |- ! rowspan="5" | Kyrrahafs | ''[[Golden State Warriors]]'' | [[San Francisco]], [[Kalifornía]] | [[Chase Center]] | 1946 |- | ''[[Los Angeles Clippers]]'' | [[Los Angeles]], [[Kalifornía]] | [[Crypto.com Arena]] | 1970 |- | ''[[Los Angeles Lakers]]'' | [[Los Angeles]], [[Kalifornía]] | [[Crypto.com Arena]] | 1946 |- | ''[[Phoenix Suns]]'' | [[Phoenix]], [[Arisóna]] | [[PHX Arena]] | 1968 |- | ''[[Sacramento Kings]]'' | [[Sacramento]], [[Kalifornía]] | [[Golden 1 Center]] | 1923 |} === Titlar === {| class="wikitable" |- !width=80|Lið !width=20|Titlar !width=250|Ár Meistaratitils |- | [[Boston Celtics]] || 18 || 1957, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969, 1974, 1976, 1981, 1984, 1986, 2008, 2024 |- | [[Los Angeles Lakers|Minneapolis/Los Angeles Lakers]] || 17 || 1949¹, 1950, 1952, 1953, 1954, 1972, 1980, 1982, 1985, 1987, 1988, 2000, 2001, 2002, 2009, 2010, 2020 |- | [[Golden State Warriors|Philadelphia/Golden State Warriors]] || 7|| 1947¹, 1956, 1975, 2015, 2017, 2018, 2022 |- | [[Chicago Bulls]] || 6 || 1991, 1992, 1993, 1996, 1997, 1998 |- | [[San Antonio Spurs]] || 5 || 1999, 2003, 2005, 2007, 2014 |- | [[Miami Heat]] || 3 || 2006, 2012, 2013 |- | [[Philadelphia 76ers|Syracuse Nationals/Philadelphia 76ers]] || 3 || 1955, 1967, 1983 |- | [[Detroit Pistons]] || 3 || 1989, 1990, 2004 |- | [[New York Knicks]] || 3 || 1970, 1973, 2026 |- | [[Houston Rockets]] || 2 || 1994, 1995 |- | [[Milwaukee Bucks]] || 2 || 1971, 2021 |- | [[Seattle SuperSonics]]/[[Oklahoma City Thunder]] || 2 || 1979, 2025 |- | [[Denver Nuggets]] || 1 || 2023 |- | [[Baltimore Bullets (1944–1954)|Baltimore Bullets]] || 1 || 1948¹ |- | [[Sacramento Kings|Rochester Royals/Sacramento Kings]] || 1 || 1951 |- | [[Atlanta Hawks|St. Louis/Atlanta Hawks]] || 1 || 1958 |- | [[Portland Trail Blazers]] || 1 || 1977 |- | [[Washington Wizards|Washington Bullets/Wizards]] || 1 || 1978 |- | [[Dallas Mavericks]] || 1 || 2011 |- | [[Cleveland Cavaliers]] || 1 || 2016 |- | [[Toronto Raptors]] || 1 || 2019 |} <small>''¹ NBA deildin var stofnuð 1949. Meistarartitlarnir 1947-1949 unnust í [[Basketball Association of America]].''</small> ==Tölfræði== ===50 stigahæstu leikmenn frá upphafi=== <small>''Uppfært síðast 5. nóvember 2026.''</small> #'''[[LeBron James]]''': 43.550 #[[Kareem Abdul-Jabbar]]: 38.387 #[[Karl Malone]]: 36.928 #[[Kobe Bryant]]: 33.643 #'''[[Kevin Durant]]''': 32.784 #[[Michael Jordan]]: 32.292 #[[Dirk Nowitzki]]: 31.560 #[[Wilt Chamberlain]]: 31.419 #'''[[James Harden]]''': 29.472 #[[Shaquille O'Neal]]: 28.596 #[[Carmelo Anthony]]: 28.289 #[[Moses Malone]]: 27.409 #[[Elvin Hayes]]: 27.313 #[[Russell Westbrook]]: 27.176 #[[Hakeem Olajuwon]]: 26.946 #'''[[DeMar DeRozan]]''': 26.775 #[[Oscar Robertson]]: 26.710 #'''[[Stephen Curry]]''': 26.708 #[[Dominique Wilkins]]: 26.668 #[[Tim Duncan]]: 26.496 #[[Paul Pierce]]: 26.397 #[[John Havlicek]]: 26.395 #[[Kevin Garnett]]: 26.071 #[[Vince Carter]]: 25.728 #[[Alex English]]: 25.613 #[[Reggie Miller]]: 25.279 #[[Jerry West]]: 25.192 #[[Patrick Ewing]]: 24.815 #[[Ray Allen]]: 24.505 #[[Allen Iverson]]: 24.368 #[[Charles Barkley]]: 23.757 #[[Robert Parish]]: 23.334 #[[Adrian Dantley]]: 23.177 #[[Dwyane Wade]]: 23.165 #[[Elgin Baylor]]: 23.149 #[[Chris Paul]]: 23.058 #'''[[Damian Lillard]]''': 22.739 #[[Clyde Drexler]]: 22.195 #[[Gary Payton]]: 21.813 #[[Larry Bird]]: 21.791 #'''[[Giannis Antetokounmpo]]''': 21.757 #[[Hal Greer]]: 21.586 #[[Walt Bellamy]]: 20.941 #[[Pau Gasol]]: 20.894 #[[Bob Pettit]]: 20.880 #[[David Robinson]]: 20.790 #[[George Gervin]]: 20.708 #[[LaMarcus Aldridge]]: 20.558 #[[Mitch Richmond]]: 20.515 #[[Joe Johnson]]: 20.407 ===Flestar stoðsendingar - Topp 10=== <small>''Uppfært síðast í nóv 2026.''</small> #[[John Stockton]]: 15.809 #[[Chris Paul]]: 12.545 #[[Jason Kidd]]: 12.091 #'''[[LeBron James]]''': 12.068 #[[Russell Westbrook]]: 10.351 #[[Steve Nash]]: 10.335 #[[Mark Jackson]]: 10.334 #[[Magic Johnson]]: 10.141 #[[Oscar Robertson]]: 9.887 #[[Isiah Thomas]]: 9.061 ===Flest fráköst - Topp 15=== <small>''Uppfært síðast í nóv. 2022.''</small> #[[Wilt Chamberlain]]: 23.924 #[[Bill Russell]]: 21.620 #[[Kareem Abdul-Jabbar]]: 17.440 #[[Elvin Hayes]]: 16.279 #[[Moses Malone]]: 16.212 #[[Tim Duncan]]: 15.091 #[[Karl Malone]]: 14.968 #[[Robert Parish]]: 14.715 #[[Kevin Garnett]]: 14.662 #[[Dwight Howard]]: 14.627 #[[Nate Thurmond]]: 14.464 #[[Walt Bellamy]]: 14.241 #[[Wes Unseld]]: 13.769 #[[Hakeem Olajuwon]]: 13.748 #[[Shaquille O'Neal]]: 13.099 ===Flestar þriggja stiga körfur=== <small>''Uppfært síðast í nóv. 2026.''</small> #'''[[Stephen Curry]]''': 4.275 #'''[[James Harden]]''': 3.411 #[[Ray Allen]]: 2.973 # '''[[Klay Thompson]]''': 2.930 #'''[[Damian Lillard]]''': 2.823 #'''[[LeBron James]]''': 2.642 #[[Reggie Miller]]: 2.560 #'''[[Paul George]]''': 2.473 #[[Kyle Korver]]: 2.450 #'''[[Kevin Durant]]''': 2.390 #[[Vince Carter]]: 2.290 #[[Jason Terry]]: 2.282 #'''[[Buddy Hield]]''': 2.209 #[[Kyle Lowry]]: 2.209 *<small>'''Feitletrað: Leikmenn sem enn spila'''</small> === Flestir leikir === <small>''Uppfært síðast í nóv. 2026.''</small> {| class="wikitable" |- !width=5|Röð !width=80|Leikmaður !width=10|Tímabil !width=20|Leikir |- | 2||'''[[LeBron James]]''' || 24 || 1.629 |- | 1|| [[Robert Parish]] || 21 || 1.611 |- | 3||[[Kareem Abdul-Jabbar]] || 20 || 1.560 |- | 4||[[Vince Carter]] || 22 || 1.541 |- | 5||[[Dirk Nowitzki]] || 21 || 1.522 |- | 6||[[John Stockton]] || 19 || 1.504 |- | 7||[[Karl Malone]] || 19 || 1.476 |- | 8||[[Kevin Garnett]] || 21 || 1.462 |- | 9||[[Kevin Willis]] || 21 || 1.424 |- | 10|| [[Jason Terry]] || 19 || 1.410 |- | 11||[[Tim Duncan]] || 19 || 1.392 |- | 12||[[Jason Kidd]] || 19 || 1.391 |- | 13||[[Reggie Miller]] || 18 || 1.389 |- | 14|| [[Clifford Robinson]] || 18 || 1.380 |- | 15||[[Chris Paul]]|| 21 || 1.370 |- |} === Flestar þrefaldar tvennur=== *''uppfært í nóv. 2026.'' {| class="wikitable" !colspan=3|Á leiktímabili |- !Númer !Nafn !Þrefaldar tvennur |- |1|| [[Russell Westbrook]] || 207 |- |2 || '''[[Nikola Jokic]]''' || 201 |- |3 || [[Oscar Robertson]] ||181 |- |4 || [[Magic Johnson]] || 138 |- |5 || '''[[LeBron James]]''' || 125 |- |6 || [[Jason Kidd]] || 107 |- |7 || '''[[Luka Doncic]]''' || 90 |- |8 || '''[[James Harden]]''' || 82 |- |9 || [[Wilt Chamberlain]] || 78 |- |10|| '''[[Domantas Sabonis]]''' || 69 |- |11 || [[Larry Bird]] || 59 |- |12 || '''[[Giannis Antetokounmpo]]''' || 58 |- |13|| [[Fat Lever]] || 43 |- |14 || [[Bob Cousy]] || 33 |- |14|| [[Ben Simmons]] || 33 |- |14|| '''[[Draymond Green]]''' || 33 |- |15|| [[Rajon Rondo]] || 32 |- |16 || [[John Havlicek]] || 31 |- |17 || [[Grant Hill]] || 29 |- |18|| [[Michael Jordan]] || 28 |- |19 || [[Elgin Baylor]] || 26 |- |20 || [[Clyde Drexler]] || 25 |} ===Sigursælustu þjálfarar=== *''Listinn er uppfærður eftir 2025-2026 tímabilið.'' Listi yfir þá þjálfara sem hafa sigrað 1.000 leiki eða fleiri í deildarkeppninni. {| class="wikitable" !rowspan="2"|Númer !rowspan="2"|Nafn !rowspan="2"|Fjöldi<br>tímabila !colspan=3|Deildarkeppni !rowspan="2"|Titlar !rowspan="2"|Þjálfari<br>ársins |- !Sigrar !Töp !Hlutfall |- |1 || [[Gregg Popovich]] || 29 || 1.390 || 824 || 62,8% || 5 || 3 |- |2 || [[Don Nelson]] || 31 || 1.335 || 1.063 || 55,6% || 0 || 3 |- |3 || [[Lenny Wilkens]] || 32 || 1.332 || 1.155 || 53,6% || 1 || 1 |- |4 || [[Jerry Sloan]] || 26 || 1.221 || 803 || 60,3% || 0 || 0 |- |5 || [[Pat Riley]] || 24 || 1.210 || 694 || 63,6% || 5 || 3 |- |6 || [[Doc Rivers]] || 27 || 1.194 || 866 || 58,0% || 1 || 1 |- |7 || [[George Karl]] || 27 || 1.175 || 824 || 58,8% || 0 || 1 |- |8 || [[Phil Jackson]] || 20 || 1.155 || 485 || 70,4% || 11|| 1 |- |9 || [[Larry Brown]] || 26 || 1.098 || 904 || 54,8% || 1 || 1 |- |10 || [[Rick Adelman]] || 23 || 1.042 || 749 || 58,2% || 0 || 0 |- |11 || '''[[Rick Carlisle]]''' || 24 || 1.012 || 923 || 52,3% || 1 || 1 |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Heimildir == {{commonscat|National Basketball Association}} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=National Basketball Association|mánuðurskoðað= 12. feb.|árskoðað= 2019 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career scoring leaders|mánuðurskoðað= 12. feb.|árskoðað= 2019 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career assists leaders|mánuðurskoðað= 17. jan.|árskoðað= 2021 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career rebounding leaders|mánuðurskoðað= 17. jan.|árskoðað= 2021 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career 3-point scoring leaders|mánuðurskoðað= 20. jan.|árskoðað= 2021 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career games played leaders|mánuðurskoðað= 3. feb.|árskoðað= 2021 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill=List of National Basketball Association career triple-double leaders|mánuðurskoðað= 1. jan.|árskoðað= 2023 }} {{NBA}} {{S|1946}} [[Flokkur:Bandarískar körfuknattleiksdeildir]] [[Flokkur:NBA| ]] 33lgsnprpp7d32pdrt8k7f7jz88ul5w 14 25156 1985232 91642 2026-11-05T16:23:43Z Akigka 183 1985232 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Bókmenntir]] [[Flokkur:Saga listgreina]] bhkzfjknan50x3l5tiiwhb1hbjdlfnz 0 26456 1985240 1906858 2026-11-05T17:51:23Z Berserkur 10188 1985240 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1342]]|[[1343]]|[[1344]]|[[1345]]|[[1346]]|[[1347]]|[[1348]]| [[1331–1340]]|[[1341–1350]]|[[1351–1360]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Jan z Montfortu.gif|thumb|right|Íbúar Nantes votta [[Jóhann 4., hertogi af Bretagne|Jóhanni 4.]] af Bretagne og [[Jóhanna af Flæmingjalandi|Jóhönnu af Flæmingjalandi]] hollustu.]] Árið '''1345''' ('''MCCCXLV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * Mikill [[frost]]avetur og mátti ríða á ísum víða kringum land. * Elstu heimildir um [[Lagarfljótsormurinn|Lagarfljótsorminn]]. * [[Ormur Ásláksson]] Hólabiskup setti [[Eiríkur bolli|Eirík bolla]] af sem ábóta á [[Þingeyraklaustur|Þingeyrum]]. * [[Stefán Gunnlaugsson (ábóti)|Stefán Gunnlaugsson]], sem verið hafði ábóti á [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverá]], fluttist í [[Þingeyraklaustur]] og varð ábóti þar. * [[Bergur Sokkason]] varð ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]] öðru sinni. * [[Þorsteinn Snorrason (ábóti)|Þorsteinn Snorrason]] varð ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]]. * [[Ormur Ásláksson]] Hólabiskup fór til [[Noregur|Noregs]] til þess að reyna að styrkja stöðu sína í deilum sínum við norðlenska bændur. * [[Pétur Halldórsson (lögmaður)|Pétur Halldórsson]] lét af embætti lögmanns norðan og vestan. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[16. september]] - [[Jóhann 5., hertogi af Bretagne|Jóhann 5.]] varð hertogi af [[Bretagne]], fimm ára að aldri, en móðir hans, [[Jóhanna af Flæmingjalandi]], stýrði Montfort-arminum í [[Bretónska erfðastríðið|Bretónska erfðastríðinu]] þar til hann varð fullveðja. * [[18. september]] - [[Andrés af Kalabríu|Andrés]] hertogi af Kalabríu var myrtur í [[Napólí]]. Kona hans, Jóhanna 1., tók ein við krúnunni. * [[Alfons 11. Kastilíukonungur]] settist um múslimsku borgina [[Granada]] en varð frá að hverfa. * Lokið var við byggingu [[Notre Dame]], sem hófst [[1163]]. * [[Gullna hordan]] og [[Lýðveldið Genúa]] áttu í átökum við [[Svartahaf]]. * [[Hundrað ára stríðið]]: Englendingar og Frakkar áttust við í Gascogne í suðvestur-Frakklandi þar sem England vann stórsigra. * [[Frísland]] hrundi hollenskri árás. ;Fædd * [[25. mars]] - [[Blanka af Lancaster]], eiginkona [[John af Gaunt]] og móðir [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinriks 4.]] (f. [[1369]]). * [[31. október]] - [[Fernardó 1. Portúgalskonungur]] (d. [[1383]]). * [[Karl 3. Napólíkonungur]] (d. [[1386]]). ;Dáin * [[16. september]] - [[Jóhann 4., hertogi af Bretagne|Jóhann 4.]] af Montfort, hertogi af Bretagne (f. [[1295]]). [[Flokkur:1345]] [[Flokkur:1341-1350]] s1q4izxyc9tnuyxmne9zkbamrgxe08t 0 27572 1985224 1907577 2026-11-05T15:06:06Z Stillbusy 42433 1985224 wikitext text/x-wiki Þetta er listi yfir '''þekkta nemendur [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]]'''. == Raðað eftir starfi == ===Athafnamenn=== *[[Hallgrímur Geirsson]] *[[Ólafur B. Thors]] *[[Kári Stefánsson]] *[[Kolfinna Baldvinsdóttir]] *[[Tinna Gunnlaugsdóttir]] *[[Valtýr Blöndal]] *[[Hannes Smárason]] *[[Einar Sveinsson]] *[[Jóhannes Nordal]] ===Fréttamenn=== *[[Árni Snævarr]] *[[Ómar Ragnarsson]] *[[Helgi H. Jónsson]] ===Fræðimenn=== *[[Jónatan Þórmundsson]] *[[Þorvaldur Gylfason]] *[[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]] *[[Ari Trausti Guðmundsson]] *[[Gylfi Magnússon]] ===Hæstaréttardómarar=== *[[Guðrún Erlendsdóttir]] *[[Árni Kolbeinsson]] *[[Garðar Gíslason]] *[[Gunnlaugur Claessen]] *[[Ingibjörg Benediktsdóttir]] *[[Jón Steinar Gunnlaugsson]] *[[Ólafur Þorvaldsson]] ===Íþróttamenn=== *[[Árni Indriðason]] *[[Björn Þorfinnsson]] (forseti Skáksambands Íslands 2008- ) *[[Bragi Halldórsson]] *[[Magnús Scheving]] *[[Ólafur Stefánsson]] *[[Katrín Jónsdóttir]] (fyrirliði meistaraflokks Vals 2006) *[[Dóra Stefánsdóttir]] (knattspyrnukona í Malmö) ===Leikarar=== *[[Baltasar Kormákur|Baltasar Kormákur Baltasarsson]] *[[Hilmir Snær Guðnason]] *[[Stefán Gunnlaugur Jónsson]] *[[Þorsteinn Guðmundsson (f. 1967)|Þorsteinn Guðmundsson]] *[[Þórhallur Sigurðsson]] *[[Þorsteinn Ö. Stephensen]] *[[Brynhildur Guðjónsdóttir]] ===Leikstjórar=== *[[Hilmir Jónsson]] *[[Hilmar H. Oddsson]] *[[Hrafn Gunnlaugsson]] *[[Valur Einarsson]] ===Læknar=== *[[Guðmundur Björnsson]] *[[Guðmundur Hannesson]] *[[Guðmundur Magnússon]] *[[Jónas Kristjánsson]] *[[Kristín Ólafsdóttir]] *[[Niels Ryberg Finsen]] *[[Níels Dungal]] *[[Páll Kolka]] *[[Snorri Hallgrímsson]] *[[Þórður Sveinsson]] ===Prestar=== *[[Sigurbjörn Einarsson]] ===Rithöfundar og skáld=== *[[Dagur Sigurðarson]] *[[Davíð Stefánsson]] *[[Halldór Laxness]] *[[Matthías Jochumsson]] *[[Pétur Gunnarsson]] *[[Sigurður Nordal]] *[[Tómas Guðmundsson]] *[[Yrsa Sigurðardóttir]] * [[Þorgeir Þorgeirson]] *[[Þórbergur Þórðarson]] *[[Þórarinn Eldjárn]] ===Stjórnmálamenn=== *[[Arnbjörg Sveinsdóttir]] *[[Auður Auðuns]] *[[Ágúst Ólafur Ágústsson]] *[[Ásgeir Ásgeirsson]] *[[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] *[[Benedikt Sveinsson (yngri)|Benedikt Sveinsson]] *[[Birgir Ármannsson]] *[[Birgir Ísleifur Gunnarsson (seðlabankastjóri)|Birgir Ísleifur Gunnarsson]] *[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] fyrrverandi forsætisráðherra *[[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] þingmaður *[[Björn Bjarnason (þingmaður)|Björn Bjarnason]] *[[Dagur B. Eggertsson]] *[[Davíð Oddsson]] *[[Einar Olgeirsson]] *[[Friðrik Sophusson]] *[[Geir H. Haarde]] *[[Geir Hallgrímsson]] *[[Gunnar Birgisson]] *[[Gunnar Thoroddsen]] *[[Guðrún Helgadóttir]] *[[Hannes Hafstein]] *[[Jón Baldvin Hannibalsson]] *[[Jón Helgason (alþingismaður)|Jón Helgason]] *[[Katrín Fjeldsted]] *[[Kristinn Halldór Gunnarsson]] *[[Magnús Guðmundsson]] *[[Markús Örn Antonsson]] *[[Mörður Árnason]] *[[Ólafur Ragnar Grímsson]] *[[Ólafur Thors]] *[[Pétur H. Blöndal]] *[[Siv Friðleifsdóttir]] *[[Sólveig Pétursdóttir]] *[[Steingrímur Hermannsson]] *[[Una Margrét Lyngdal Reynisdóttir]] *[[Valtýr Guðmundsson]] *[[Vigdís Finnbogadóttir]] *[[Vilmundur Gylfason]] *[[Ögmundur Jónasson]] *[[Össur Skarphéðinsson]] ===Tónlistarmenn=== *[[Gústi B|Ágúst Beinteinn Árnason]] *[[Megas]] *[[Barði Jóhannsson]] *[[Daníel Ágúst Haraldsson]] *[[Eyþór Gunnarsson]] *[[Orri Dýrason]] *[[Sigrún Hjálmtýsdóttir]] (Diddú) *[[Sölvi Blöndal (tónlistarmaður)|Sölvi Blöndal]] [[Flokkur:Menntaskólinn í Reykjavík]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] fxmbtyydgxe6wum3bhxv4erc75eoi53 1985227 1985224 2026-11-05T15:31:09Z Stillbusy 42433 1985227 wikitext text/x-wiki Þetta er listi yfir '''þekkta nemendur [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]]'''. == Raðað eftir starfi == ===Athafnamenn=== *[[Hallgrímur Geirsson]] *[[Ólafur B. Thors]] *[[Kári Stefánsson]] *[[Kolfinna Baldvinsdóttir]] *[[Tinna Gunnlaugsdóttir]] *[[Valtýr Blöndal]] *[[Hannes Smárason]] *[[Einar Sveinsson]] *[[Jóhannes Nordal]] ===Fréttamenn=== *[[Árni Snævarr]] *[[Helgi H. Jónsson]] *[[Ómar Ragnarsson]] *[[Sigríður Hagalín Björnsdóttir]] ===Fræðimenn=== *[[Jónatan Þórmundsson]] *[[Þorvaldur Gylfason]] *[[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]] *[[Ari Trausti Guðmundsson]] *[[Gylfi Magnússon]] ===Hæstaréttardómarar=== *[[Guðrún Erlendsdóttir]] *[[Árni Kolbeinsson]] *[[Garðar Gíslason]] *[[Gunnlaugur Claessen]] *[[Ingibjörg Benediktsdóttir]] *[[Jón Steinar Gunnlaugsson]] *[[Ólafur Þorvaldsson]] ===Íþróttamenn=== *[[Árni Indriðason]] *[[Björn Þorfinnsson]] (forseti Skáksambands Íslands 2008- ) *[[Bragi Halldórsson]] *[[Magnús Scheving]] *[[Ólafur Stefánsson]] *[[Katrín Jónsdóttir]] (fyrirliði meistaraflokks Vals 2006) *[[Dóra Stefánsdóttir]] (knattspyrnukona í Malmö) ===Leikarar=== *[[Baltasar Kormákur|Baltasar Kormákur Baltasarsson]] *[[Hilmir Snær Guðnason]] *[[Stefán Gunnlaugur Jónsson]] *[[Þorsteinn Guðmundsson (f. 1967)|Þorsteinn Guðmundsson]] *[[Þórhallur Sigurðsson]] *[[Þorsteinn Ö. Stephensen]] *[[Brynhildur Guðjónsdóttir]] ===Leikstjórar=== *[[Hilmir Jónsson]] *[[Hilmar H. Oddsson]] *[[Hrafn Gunnlaugsson]] *[[Valur Einarsson]] ===Læknar=== *[[Guðmundur Björnsson]] *[[Guðmundur Hannesson]] *[[Guðmundur Magnússon]] *[[Jónas Kristjánsson]] *[[Kristín Ólafsdóttir]] *[[Niels Ryberg Finsen]] *[[Níels Dungal]] *[[Páll Kolka]] *[[Snorri Hallgrímsson]] *[[Þórður Sveinsson]] ===Prestar=== *[[Sigurbjörn Einarsson]] ===Rithöfundar og skáld=== *[[Dagur Sigurðarson]] *[[Davíð Stefánsson]] *[[Halldór Laxness]] *[[Matthías Jochumsson]] *[[Pétur Gunnarsson]] *[[Sigurður Nordal]] *[[Tómas Guðmundsson]] *[[Yrsa Sigurðardóttir]] * [[Þorgeir Þorgeirson]] *[[Þórbergur Þórðarson]] *[[Þórarinn Eldjárn]] ===Stjórnmálamenn=== *[[Arnbjörg Sveinsdóttir]] *[[Auður Auðuns]] *[[Ágúst Ólafur Ágústsson]] *[[Ásgeir Ásgeirsson]] *[[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] *[[Benedikt Sveinsson (yngri)|Benedikt Sveinsson]] *[[Birgir Ármannsson]] *[[Birgir Ísleifur Gunnarsson (seðlabankastjóri)|Birgir Ísleifur Gunnarsson]] *[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] fyrrverandi forsætisráðherra *[[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] þingmaður *[[Björn Bjarnason (þingmaður)|Björn Bjarnason]] *[[Dagur B. Eggertsson]] *[[Davíð Oddsson]] *[[Einar Olgeirsson]] *[[Friðrik Sophusson]] *[[Geir H. Haarde]] *[[Geir Hallgrímsson]] *[[Gunnar Birgisson]] *[[Gunnar Thoroddsen]] *[[Guðrún Helgadóttir]] *[[Hannes Hafstein]] *[[Jón Baldvin Hannibalsson]] *[[Jón Helgason (alþingismaður)|Jón Helgason]] *[[Katrín Fjeldsted]] *[[Kristinn Halldór Gunnarsson]] *[[Magnús Guðmundsson]] *[[Markús Örn Antonsson]] *[[Mörður Árnason]] *[[Ólafur Ragnar Grímsson]] *[[Ólafur Thors]] *[[Pétur H. Blöndal]] *[[Siv Friðleifsdóttir]] *[[Sólveig Pétursdóttir]] *[[Steingrímur Hermannsson]] *[[Una Margrét Lyngdal Reynisdóttir]] *[[Valtýr Guðmundsson]] *[[Vigdís Finnbogadóttir]] *[[Vilmundur Gylfason]] *[[Ögmundur Jónasson]] *[[Össur Skarphéðinsson]] ===Tónlistarmenn=== *[[Gústi B|Ágúst Beinteinn Árnason]] *[[Megas]] *[[Barði Jóhannsson]] *[[Daníel Ágúst Haraldsson]] *[[Eyþór Gunnarsson]] *[[Orri Dýrason]] *[[Sigrún Hjálmtýsdóttir]] (Diddú) *[[Sölvi Blöndal (tónlistarmaður)|Sölvi Blöndal]] [[Flokkur:Menntaskólinn í Reykjavík]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] kuyrvwcsovpc7bfz3chj4kggo67ad0b 1985238 1985227 2026-11-05T16:33:51Z Berserkur 10188 /* Leikstjórar */ Það heitir enginn Hilmar H. Oddson 1985238 wikitext text/x-wiki Þetta er listi yfir '''þekkta nemendur [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]]'''. == Raðað eftir starfi == ===Athafnamenn=== *[[Hallgrímur Geirsson]] *[[Ólafur B. Thors]] *[[Kári Stefánsson]] *[[Kolfinna Baldvinsdóttir]] *[[Tinna Gunnlaugsdóttir]] *[[Valtýr Blöndal]] *[[Hannes Smárason]] *[[Einar Sveinsson]] *[[Jóhannes Nordal]] ===Fréttamenn=== *[[Árni Snævarr]] *[[Helgi H. Jónsson]] *[[Ómar Ragnarsson]] *[[Sigríður Hagalín Björnsdóttir]] ===Fræðimenn=== *[[Jónatan Þórmundsson]] *[[Þorvaldur Gylfason]] *[[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]] *[[Ari Trausti Guðmundsson]] *[[Gylfi Magnússon]] ===Hæstaréttardómarar=== *[[Guðrún Erlendsdóttir]] *[[Árni Kolbeinsson]] *[[Garðar Gíslason]] *[[Gunnlaugur Claessen]] *[[Ingibjörg Benediktsdóttir]] *[[Jón Steinar Gunnlaugsson]] *[[Ólafur Þorvaldsson]] ===Íþróttamenn=== *[[Árni Indriðason]] *[[Björn Þorfinnsson]] (forseti Skáksambands Íslands 2008- ) *[[Bragi Halldórsson]] *[[Magnús Scheving]] *[[Ólafur Stefánsson]] *[[Katrín Jónsdóttir]] (fyrirliði meistaraflokks Vals 2006) *[[Dóra Stefánsdóttir]] (knattspyrnukona í Malmö) ===Leikarar=== *[[Baltasar Kormákur|Baltasar Kormákur Baltasarsson]] *[[Hilmir Snær Guðnason]] *[[Stefán Gunnlaugur Jónsson]] *[[Þorsteinn Guðmundsson (f. 1967)|Þorsteinn Guðmundsson]] *[[Þórhallur Sigurðsson]] *[[Þorsteinn Ö. Stephensen]] *[[Brynhildur Guðjónsdóttir]] ===Leikstjórar=== *[[Hilmir Jónsson]] *[[Hilmar Oddsson]] *[[Hrafn Gunnlaugsson]] *[[Valur Einarsson]] ===Læknar=== *[[Guðmundur Björnsson]] *[[Guðmundur Hannesson]] *[[Guðmundur Magnússon]] *[[Jónas Kristjánsson]] *[[Kristín Ólafsdóttir]] *[[Niels Ryberg Finsen]] *[[Níels Dungal]] *[[Páll Kolka]] *[[Snorri Hallgrímsson]] *[[Þórður Sveinsson]] ===Prestar=== *[[Sigurbjörn Einarsson]] ===Rithöfundar og skáld=== *[[Dagur Sigurðarson]] *[[Davíð Stefánsson]] *[[Halldór Laxness]] *[[Matthías Jochumsson]] *[[Pétur Gunnarsson]] *[[Sigurður Nordal]] *[[Tómas Guðmundsson]] *[[Yrsa Sigurðardóttir]] * [[Þorgeir Þorgeirson]] *[[Þórbergur Þórðarson]] *[[Þórarinn Eldjárn]] ===Stjórnmálamenn=== *[[Arnbjörg Sveinsdóttir]] *[[Auður Auðuns]] *[[Ágúst Ólafur Ágústsson]] *[[Ásgeir Ásgeirsson]] *[[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] *[[Benedikt Sveinsson (yngri)|Benedikt Sveinsson]] *[[Birgir Ármannsson]] *[[Birgir Ísleifur Gunnarsson (seðlabankastjóri)|Birgir Ísleifur Gunnarsson]] *[[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] fyrrverandi forsætisráðherra *[[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] þingmaður *[[Björn Bjarnason (þingmaður)|Björn Bjarnason]] *[[Dagur B. Eggertsson]] *[[Davíð Oddsson]] *[[Einar Olgeirsson]] *[[Friðrik Sophusson]] *[[Geir H. Haarde]] *[[Geir Hallgrímsson]] *[[Gunnar Birgisson]] *[[Gunnar Thoroddsen]] *[[Guðrún Helgadóttir]] *[[Hannes Hafstein]] *[[Jón Baldvin Hannibalsson]] *[[Jón Helgason (alþingismaður)|Jón Helgason]] *[[Katrín Fjeldsted]] *[[Kristinn Halldór Gunnarsson]] *[[Magnús Guðmundsson]] *[[Markús Örn Antonsson]] *[[Mörður Árnason]] *[[Ólafur Ragnar Grímsson]] *[[Ólafur Thors]] *[[Pétur H. Blöndal]] *[[Siv Friðleifsdóttir]] *[[Sólveig Pétursdóttir]] *[[Steingrímur Hermannsson]] *[[Una Margrét Lyngdal Reynisdóttir]] *[[Valtýr Guðmundsson]] *[[Vigdís Finnbogadóttir]] *[[Vilmundur Gylfason]] *[[Ögmundur Jónasson]] *[[Össur Skarphéðinsson]] ===Tónlistarmenn=== *[[Gústi B|Ágúst Beinteinn Árnason]] *[[Megas]] *[[Barði Jóhannsson]] *[[Daníel Ágúst Haraldsson]] *[[Eyþór Gunnarsson]] *[[Orri Dýrason]] *[[Sigrún Hjálmtýsdóttir]] (Diddú) *[[Sölvi Blöndal (tónlistarmaður)|Sölvi Blöndal]] [[Flokkur:Menntaskólinn í Reykjavík]] [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] 2d0bphtlxrm5jg6fxldss0zaj3ist7b 1 27867 1985230 1410484 2026-11-05T16:17:14Z Stillbusy 42433 1985230 wikitext text/x-wiki Hmm... Þórbergur, gekk hann í MR? Ég man það úr Ofvitanum að hann gekk í Kennaraskólann, en var hann nokkurn tímann í MR? --[[Notandi:Moi|Mói]] 28. maí 2006 kl. 23:11 (UTC) :[http://www.thorbergur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=47 heimild] [[Notandi:JB|JB]] 29. maí 2006 kl. 00:44 (UTC) ::Já, það kemur vissulega fram hér, að hann var skráður utanskólanemandi og flosnaði upp úr námi. Hann lauk hvorki gagnfræðaprófi né stúdentsprófi. --[[Notandi:Moi|Mói]] 29. maí 2006 kl. 00:53 (UTC) :::Samt nemandi. [[Notandi:JB|JB]] 29. maí 2006 kl. 01:08 (UTC) Mói þú tókst Jónas Hallgrímsson út af því að hann gekk í Bessastaðaskóla, finnst þér sem sagt að Bessastaðaskóli hafi ekki verið partur af 960 ára sögu skólans? ::::Mér finns nú að [[Skálholtsskóli]], [[Bessastaðaskóli]] og [[Hólavallaskóli]] ættu allir að fá sérgrein, þótt ágætt sé að það komi fram stuttlega um þá hér í sögukaflanum. Maður myndi hins vegar ekki segja setningar eins og "Menntaskólinn í Reykjavík var stofnaður fyrir 960 árum" eða "Oddur Einarsson gekk í Skálholtsskóla (nú Menntaskólinn í Reykjavík)" - enda hljóma þær fáránlega. Þótt kunni að vera einhver söguleg samstaða milli þessara skóla, þá eru þeir eitt og MR annað. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 30. maí 2006 kl. 09:29 (UTC) ::::Ég er sammála því sem Akigka segir, MR á sögulegar rætur í Bessastaðaskóla, Hólavallaskóla og Skálholtsskóla en er samt ekki sami skólinn. Ég útiloka ekki að um sama skólann sé að ræða þrátt fyrir nafnabreytingar, enda myndu allir fallast á að MR sé sami skólinn og Lærði skólinn í Reykjavík. En að halda því fram að MR hafi verið stofnaður á 10. öld er bara út í hött. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 30. maí 2006 kl. 14:35 (UTC) :::::Já ég sé núna fáranleikan í þessu hjá mér þar sem greinin heitir nú einu sinni þekktir nemendur '''Menntaskólans í Reykjavík'''. Spurning samt hvernig tækla á þá nemendur sem voru í Bessastaða-, Hólavallar- og Skálholtsskóla, breyta nafni greinarinnar (hún gæti þá rúmað þá sem voru í fleiri en einum skóla) eða búa til nýja grein fyrir hina? [[Notandi:JB|JB]] 30. maí 2006 kl. 15:17 (UTC) ::::::Tja, ef þú ætlar að hafa Skálholtsskóla þarna inni þá er ljóst að nýrrar greinar er þörf - annars endar þetta sem listi yfir nánast alla þá sem hægt er að finna í Íslenzkum æviskrám. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 30. maí 2006 kl. 15:32 (UTC) ::::::Og hvað er svosem að því að hafa sérstakar greinar um hvern af þessum skólum og sérstakann lista yfir nemendur hvers og eins. Svo má vísa á milli listanna t.d. með „Sjá einnig“ tenglum, og hægt að taka fram að þessir skólar eigi rætur sínar að rekja til hvers annars. Það er ekki eins og við þjáumst af plássleysi hérna :p --[[Notandi:Sterio|Sterio]] 30. maí 2006 kl. 15:39 (UTC) :::::::Ég sé að hér hafa orðið umræður vegna þess að ég tók J.H. út. Ég hef ekkert frekar um málið að segja, rökin fyrir því að ég tók hann út eru þegar komin fram hjá öðrum, en rétt er að leiða ekki spurninguna hjá sér úr því að ég rak nú augun í hana. Það nær ekki nokkurri átt að tala um 960 ára sögu MR sem slíks, þó að hann sé beint runninn frá forverum sínum á Bessastöðum, Hólavöllum og í Skálholti. --[[Notandi:Moi|Mói]] 31. maí 2006 kl. 13:01 (UTC) ::::::::Við því má bæta að hann að saga skólans er 950 ára.--[[Notandi:eg_heiti_andri]] 31. maí 2006 kl. 17:08 (UTC) Mér finnst nú svona vanity pages eiga lítið erindi hér. --[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] 31. maí 2006 kl. 13:05 (UTC) : Listinn gæti vissulegast flokkast sem ''[[hégómagrein]]'', ætlað að sýna mikilvæga stöðu fyrrum nemneda skólans í samfélaginu þ.a. draga megi álkytanir um framtíðarstöðu núverandi nemneda þess skóla, og ætti þá ekki heima á is.wikipedia, enda telst varla markvert að flestir embættismenn, læknar og prestar á 19. öld stunduðu nám við Lærða skólann, þar áður í Bessastaðaskóla. [[Notandi:Thvj|Thvj]] ([[Notandaspjall:Thvj|spjall]]) 8. apríl 2013 kl. 16:53 (UTC) == Uppsetning á nöfnum == Tvö atriði til umræðu hér:<br/> # Í þessum nafnalista eru einhver nöfn rauð. Líklegast voru þau sett inn hér í þessari von að einhvern tíma mun vera til viðeigandi grein í Wikipediu. En samkvæmt því væri hægt að setja alla fyrrverandi nemendur MR í þennan lista. Spurningin er hvort ætti að fjarlægja þessi „rauð nöfn“ og setja í þennan lista alltaf bara nöfn af fyrrverandi nemendum sem eru búnir að fá grein í Wikipediu. # Í þessum lista eru flokkar eins og „Athafnamenn“, „Fræðimenn“ o.s.frv. Spurningin er hvort ætti að taka þessa flokka út og raða öllum fyrrverandi nemendum eftir stafrófsröð eða jafnvel að búa til töflu þar sem er hægt að raða í hverjum dálk fyrir sig (stafrófsröð, fæðingarár). Þá væri miklu einfaldara að finna einhvern. Í listanum eru ansi margir flokkar nú þegar og auk þess er stundum óljóst í hvaða flokk einhver á að vera (ef fólk passar í fleiri en einn flokk, t.d. ef einhver er/var rithöfundur, stjórnmálamaður og fréttamaður og jafnvel ennþá meira á sinni ævi).<br/> Hvað finnst öðrum um slíkar breytingar?<br/> [[Notandi:Stillbusy|Stillbusy]] ([[Notandaspjall:Stillbusy|spjall]]) 5. nóvember 2026 kl. 16:17 (UTC) o091to9u7j77xxic9kxzqfids2fc16r 1985237 1985230 2026-11-05T16:30:14Z Berserkur 10188 /* Uppsetning á nöfnum */ 1985237 wikitext text/x-wiki Hmm... Þórbergur, gekk hann í MR? Ég man það úr Ofvitanum að hann gekk í Kennaraskólann, en var hann nokkurn tímann í MR? --[[Notandi:Moi|Mói]] 28. maí 2006 kl. 23:11 (UTC) :[http://www.thorbergur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=47 heimild] [[Notandi:JB|JB]] 29. maí 2006 kl. 00:44 (UTC) ::Já, það kemur vissulega fram hér, að hann var skráður utanskólanemandi og flosnaði upp úr námi. Hann lauk hvorki gagnfræðaprófi né stúdentsprófi. --[[Notandi:Moi|Mói]] 29. maí 2006 kl. 00:53 (UTC) :::Samt nemandi. [[Notandi:JB|JB]] 29. maí 2006 kl. 01:08 (UTC) Mói þú tókst Jónas Hallgrímsson út af því að hann gekk í Bessastaðaskóla, finnst þér sem sagt að Bessastaðaskóli hafi ekki verið partur af 960 ára sögu skólans? ::::Mér finns nú að [[Skálholtsskóli]], [[Bessastaðaskóli]] og [[Hólavallaskóli]] ættu allir að fá sérgrein, þótt ágætt sé að það komi fram stuttlega um þá hér í sögukaflanum. Maður myndi hins vegar ekki segja setningar eins og "Menntaskólinn í Reykjavík var stofnaður fyrir 960 árum" eða "Oddur Einarsson gekk í Skálholtsskóla (nú Menntaskólinn í Reykjavík)" - enda hljóma þær fáránlega. Þótt kunni að vera einhver söguleg samstaða milli þessara skóla, þá eru þeir eitt og MR annað. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 30. maí 2006 kl. 09:29 (UTC) ::::Ég er sammála því sem Akigka segir, MR á sögulegar rætur í Bessastaðaskóla, Hólavallaskóla og Skálholtsskóla en er samt ekki sami skólinn. Ég útiloka ekki að um sama skólann sé að ræða þrátt fyrir nafnabreytingar, enda myndu allir fallast á að MR sé sami skólinn og Lærði skólinn í Reykjavík. En að halda því fram að MR hafi verið stofnaður á 10. öld er bara út í hött. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 30. maí 2006 kl. 14:35 (UTC) :::::Já ég sé núna fáranleikan í þessu hjá mér þar sem greinin heitir nú einu sinni þekktir nemendur '''Menntaskólans í Reykjavík'''. Spurning samt hvernig tækla á þá nemendur sem voru í Bessastaða-, Hólavallar- og Skálholtsskóla, breyta nafni greinarinnar (hún gæti þá rúmað þá sem voru í fleiri en einum skóla) eða búa til nýja grein fyrir hina? [[Notandi:JB|JB]] 30. maí 2006 kl. 15:17 (UTC) ::::::Tja, ef þú ætlar að hafa Skálholtsskóla þarna inni þá er ljóst að nýrrar greinar er þörf - annars endar þetta sem listi yfir nánast alla þá sem hægt er að finna í Íslenzkum æviskrám. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 30. maí 2006 kl. 15:32 (UTC) ::::::Og hvað er svosem að því að hafa sérstakar greinar um hvern af þessum skólum og sérstakann lista yfir nemendur hvers og eins. Svo má vísa á milli listanna t.d. með „Sjá einnig“ tenglum, og hægt að taka fram að þessir skólar eigi rætur sínar að rekja til hvers annars. Það er ekki eins og við þjáumst af plássleysi hérna :p --[[Notandi:Sterio|Sterio]] 30. maí 2006 kl. 15:39 (UTC) :::::::Ég sé að hér hafa orðið umræður vegna þess að ég tók J.H. út. Ég hef ekkert frekar um málið að segja, rökin fyrir því að ég tók hann út eru þegar komin fram hjá öðrum, en rétt er að leiða ekki spurninguna hjá sér úr því að ég rak nú augun í hana. Það nær ekki nokkurri átt að tala um 960 ára sögu MR sem slíks, þó að hann sé beint runninn frá forverum sínum á Bessastöðum, Hólavöllum og í Skálholti. --[[Notandi:Moi|Mói]] 31. maí 2006 kl. 13:01 (UTC) ::::::::Við því má bæta að hann að saga skólans er 950 ára.--[[Notandi:eg_heiti_andri]] 31. maí 2006 kl. 17:08 (UTC) Mér finnst nú svona vanity pages eiga lítið erindi hér. --[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] 31. maí 2006 kl. 13:05 (UTC) : Listinn gæti vissulegast flokkast sem ''[[hégómagrein]]'', ætlað að sýna mikilvæga stöðu fyrrum nemneda skólans í samfélaginu þ.a. draga megi álkytanir um framtíðarstöðu núverandi nemneda þess skóla, og ætti þá ekki heima á is.wikipedia, enda telst varla markvert að flestir embættismenn, læknar og prestar á 19. öld stunduðu nám við Lærða skólann, þar áður í Bessastaðaskóla. [[Notandi:Thvj|Thvj]] ([[Notandaspjall:Thvj|spjall]]) 8. apríl 2013 kl. 16:53 (UTC) == Uppsetning á nöfnum == Tvö atriði til umræðu hér:<br/> # Í þessum nafnalista eru einhver nöfn rauð. Líklegast voru þau sett inn hér í þessari von að einhvern tíma mun vera til viðeigandi grein í Wikipediu. En samkvæmt því væri hægt að setja alla fyrrverandi nemendur MR í þennan lista. Spurningin er hvort ætti að fjarlægja þessi „rauð nöfn“ og setja í þennan lista alltaf bara nöfn af fyrrverandi nemendum sem eru búnir að fá grein í Wikipediu. # Í þessum lista eru flokkar eins og „Athafnamenn“, „Fræðimenn“ o.s.frv. Spurningin er hvort ætti að taka þessa flokka út og raða öllum fyrrverandi nemendum eftir stafrófsröð eða jafnvel að búa til töflu þar sem er hægt að raða í hverjum dálk fyrir sig (stafrófsröð, fæðingarár). Þá væri miklu einfaldara að finna einhvern. Í listanum eru ansi margir flokkar nú þegar og auk þess er stundum óljóst í hvaða flokk einhver á að vera (ef fólk passar í fleiri en einn flokk, t.d. ef einhver er/var rithöfundur, stjórnmálamaður og fréttamaður og jafnvel ennþá meira á sinni ævi).<br/> Hvað finnst öðrum um slíkar breytingar?<br/> [[Notandi:Stillbusy|Stillbusy]] ([[Notandaspjall:Stillbusy|spjall]]) 5. nóvember 2026 kl. 16:17 (UTC) : Ekki sammála að að ef eitthvað er merkt rautt/síða ekki til að það sé eitthvað ómarkvert yfirleitt hér á Wikipedia. Það vantar fullt af markverðu efni hér. Frekar finnst mér spurning um hvort þessi síða eigi yfir höfuð að vera til... eða fella hana inn í MR greinina.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. nóvember 2026 kl. 16:30 (UTC) 5b7rk0som8l1d4aesb3sg0nwyvm2rpl 0 33869 1985204 1963373 2026-11-05T12:18:57Z Akigka 183 /* Sjúkdómar */ 1985204 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=Nytjahænsn |status=DOM |image= Male and female chicken sitting together.jpg |image_caption=Hani og hæna |regnum=[[Dýraríki]] (''Animalia'') |phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') |classis = [[Fuglar]] (''Aves'') |ordo=[[Hænsnfuglar]] (''Galliformes'') |familia=[[Fashanaætt]] (''Phasianidae'') |genus=[[Kambhænsn]] (''Gallus'') |species=[[Bankívahænsn]] (''G. gallus'') |subspecies='''''G. g. domesticus''''' |trinomial=''Gallus gallus domesticus''|author=[[Carolus Linnaeus|Linnaeus]]|date = [[1758]] }} '''Nytjahænsni''', alihænur, ræktunarhænsni eða tamin hænsni ([[fræðiheiti]]: ''Gallus domesticus'' eða ''Gallus gallus domesticus'') eru tamin deilitegund af [[bankívahænsn]]um (''Gallus gallus''), sem er ein fjögurra [[Tegund (líffræði)|tegunda]] innan [[Ættkvísl (flokkunarfræði)|ættkvíslar]] [[kambhænsn]]a (''Gallus''). Til eru fjölmörg ræktunarafbrigði nytjahænsna. Eitt þeirra er íslenska [[Landnámshænsn|landnámshænan]].<ref>{{Vísindavefurinn|4410|Hefur íslenska hænan sérstakt fræðiheiti?|höfundur=Jón Már Halldórsson|dags=16.7.2004}}</ref> Karlkyns hænsni kallast hani, kvenkyns hænsni hæna og unginn [[Kjúklingur|kjúklingur]]. Hænsni eru aðallega haldin til [[alifugl]]aræktunar, sem greinist í tvennt: hænsnarækt til eggjaframleiðslu, og ræktun holdakjúklinga til kjötframleiðslu. Árið 2018 voru nærri 24 milljarðar nytjahænsna um allan heim.<ref>{{cite web|title=Number of chickens worldwide from 1990 to 2018.|url=https://www.statista.com/statistics/263962/number-of-chickens-worldwide-since-1990/|access-date=February 23, 2020|website=Statista|archive-date=November 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127124744/https://www.statista.com/statistics/263962/number-of-chickens-worldwide-since-1990/|url-status=live}}</ref> Um það bil 8 milljörðum hænsna er slátrað árlega til kjötframleiðslu.<ref>{{Cite web |url=https://usda.library.cornell.edu/concern/publications/pg15bd88s |title=Poultry Slaughter Annual Summary |last=Fereira |first=John |website=usda.mannlib.cornell.edu |access-date=April 25, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170426063701/http://usda.mannlib.cornell.edu/MannUsda/viewDocumentInfo.do?documentID=1497 |archive-date=April 26, 2017 |url-status=live }}</ref> Búrhænur verpa 300 eggjum á ári að meðaltali.<ref>{{cite book |last1=Glenday |first1=Craig |title=Guinness World Records 2011 |url=https://archive.org/details/guinnessworldrec00crai_1 |date=April 26, 2011 |publisher=[[Jim Pattison Group]] |isbn=978-0-440-42310-2 |page=[https://archive.org/details/guinnessworldrec00crai_1/page/286 286]}}</ref> Nytjahænsni eru [[félagsdýr]] sem sýna flókið félagslegt atferli og samskiptahæfni. Hænsni koma fyrir í [[alþýðumenning]]u, [[list]]um og [[trúarbrögð]]um víða um heim. Þau eru ein mikilvægasta [[kvikfjárrækt]]artegund í heimi. Hænsni eru einnig stundum haldin sem [[gæludýr]]. Samkvæmt FAO eru til yfir 1.600 ræktunarafbrigði nytjahæsna í heiminum. Þar af eru um 180 tegundir skráðar í Evrópu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Gateway to poultry production and products - Chickens|höfundur=UN's Food and Agriculture Organisation|ár=2023|url=https://www.fao.org/poultry-production-products/production/poultry-species/chicken/en}}</ref> Þessar tegundir eru mjög fjölbreyttar hvað varðar stærð og annað útlit. == Uppruni og tamning == Ein tegund kambhænsna í [[Suðaustur-Asía|Suðaustur-Asíu]] eru talin hin upprunalegu nytjahænsn, og tengist útbreiðslu [[hrísgrjón]]aræktar. Kambhænsni (''Gallus'') eru villtir [[hænsnfuglar]] af [[Fashanar|fasanaætt]] (''Phasianidae''). Allar tegundirnar eru upprunnar í Suður- og Suðaustur-Asíu og einkennast af skrautlegum fjaðrabúningi karlfuglanna. Fjórar tegundir kambhænsna eru til: [[Bankívahænsn|bankívahænsni]] (''G. gallus''), [[Seylonhænsni|seylonhænsn]] (''G. lafayetii''), [[leppahæna]] (''G. sonneratii'') og [[jövuhæna]] (''G. varius''). Fimm undirtegundir bankívahænsna eru til, en engar undirtegundir tilheyra hinum tegundunum. Það hefur lengi verið almenn skoðun meðal vísindamanna að bankívahænsni séu aðaluppruni nytjahænsnanna, en það hefur verið óljóst að hversu miklu leyti hinar fjórar tegundirnar hafa einnig verið hluti af þóun deilitegundarinnar. Líffræðingar hafa deilt um hvenær og hvar hænsnin voru tamin. <gallery> Red Junglefowl (male)-9858, crop.jpg|[[ bankívahænsn]]<br /> (''G. gallus'') Grey jungle fowl (cropped), crop.jpg|[[leppahæna]]<br /> (''G. sonneratii'') Flickr - Rainbirder - Ceylon Junglefowl (Gallus lafayetii) Male.jpg|[[seylonhænsni]]<br /> (''G. lafayettii'') Green Junglefowl - Baluran NP - East Java MG 7948 (29183361863) (cropped).jpg|[[jövuhæna]]<br /> (''G. varius'') Gallus distribution.jpg|Útbreiðsla kambhænsna </gallery> Þangað til nýlega var talið að tamning hænsna hafi hafist í Suðaustur-Asíu fyrir um 8.000 árum síðan<ref>{{Bókaheimild|titill="The wild species genome ancestry of domestic chickens"|höfundur=Lawal, Raman Akinyanju; Martin, Simon H.; Vanmechelen, Koen; Vereijken, Addie; Silva, Pradeepa; Al-Atiyat, Raed Mahmoud; et al.|útgefandi=BMC Biology|ár=2020|url=https://link.springer.com/article/10.1186/s12915-020-0738-1}}</ref> og breiðst þaðan út til [[Kína]] og [[Indland|Indlands]] 2000 til 3000 árum síðar. Fornleifafundir virtust styðja að hænsni hafi verið tamin í Suðaustur-Asíu löngu fyrir 6000 f.Kr., í Kína fyrir 6000 f.Kr. og á Indlandi fyrir 2000 f.Kr.<ref>{{Bókaheimild|titill="Did chickens go north? New evidence for domestication"|höfundur=West, B.; Zhou, B.X.|útgefandi=Journal of Archaeological Sciences. 14|ár=1988|bls=515–533}}</ref> Rannsókn, sem birtist í hinu virta vísindatímariti ''[[Science]]'' árið 2020, hefur skýrt að tamin hænsni séu aðallega komin af deilitegund bankívahænsna ''G. gallus spaedicus'', sem er villt á svæðunum í kringum þorpið [[Ban Non Wat]] í miðhluta þess sem nú er [[Taíland]].<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=How the wild jungle fowl became the chicken|höfundur=Gibbons, Ann|útgefandi=Science|ár=2022|url=https://www.science.org/content/article/how-wild-jungle-fowl-became-chicken}}</ref> Þessi rannsókn [[DNA-raðgreining|raðgreindi]] erfðabreytileika [[Litningur|litningabúta]] hjá 863 hænsnum um allan heim og niðurstaðan bendir til þess að öll tamin hænsni eigi uppruna í einni tamningu. Rannsóknin kemst einnig að þeirri niðurstöðu að útbreiðsla nytjahænsna sé nátengd útbreiðslu hrísgrjónaræktar, sem hófst á þessu svæði fyrir um 3250–3650 árum.<ref name=":0" /> Nytjahænsnin blönduðust þar við aðrar villtar tegundir kambhænsna og mynduðu erfðafræðilega og landfræðilega aðskilda hópa. Greining á algengustu deilitegund nytjahænsna í heiminum, [[livornohænsn]]um eða hvítum Ítala, sýnir að hún ber litninga frá mismunandi undirtegundum kambhænsna.<ref>{{Bókaheimild|titill="863 genomes reveal the origin and domestication of chicken".|höfundur=Wang, Ming-Shan; Thakur, Mukesh; Peng, Min-Sheng; Jiang, Yu; Frantz, Laurent Alain François; Li, Ming; et al.|útgefandi=Nature|ár=2020|url=https://www.nature.com/articles/s41422-020-0349-y}}</ref><ref>{{Bókaheimild|titill="Multiple maternal origins of chickens: Out of the Asian jungles".|höfundur=Liu, Yi-Ping; Wu, Gui-Sheng; Yao, Yong-Gang; Miao, Yong-Wang; Luikart, Gordon; Baig, Mumtaz;|útgefandi=Molecular Phylogenetics and Evolution. 38|ár=2006|bls=12–19}}</ref> Þessi niðurstaða kemur einnig vel heim við sögulegar heimildir, til dæmis að hænsni eru ekki nefnd í [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]]. Tamning hænsna átti sér því stað mun síðar en áður var talið. Þær hafa ekki borist til [[Evrópa|Evrópu]] fyrr en í klassískri fornöld (fyrir um 2 800 árum) og til [[Norðurlöndin|Norðurlanda]] um 1000 árum síðar.<ref name=":0" /> == Lýsing == [[Mynd:Rooster portrait2.jpg|thumb|Hanakambur og hálssepar.]] [[Mynd:Hen Comb (cropped).jpg |thumb|Hænan hefur miklu minni kamb og hálssepa.]] [[Mynd:Day old chick black background.jpg|thumb|Dagsgamall dúnungi.]] Eins og hjá villtum kambhænsnum hafa nytjahænsni mikla kynbundna [[tvíbreytni]], þar sem haninn er bæði töluvert stærri og hefur oft litríkari fjaðraham en hænan. Hanar hafa oft áberandi hanakamb og langa rauða hálssepa undir kverkinni. Hænur eru mun minni og þær hafa minni kamba og sepa. Ungar flestra deilitegunda nytjahænsna fæðast með gulan dún. Hænsn eru tiltölulega stórir dagvirkir fuglar. Bolurinn er nokkuð hnöttóttur, leggirnir eru berir hjá flestum tegundum og vængirnir stuttir.<ref>{{Bókaheimild|titill=Chicken"|útgefandi=Smithsonian's National Zoo & Conservation Biology Institute.|url=https://nationalzoo.si.edu/animals/chicken|ár=2024}}</ref> Villtar kambhænur geta flogið en eru ekki miklir flugfuglar, fljúga aðeins stuttar vegalengdir í náttstað eða til að forðast rándýr. Eins á við um tamdar hænur að flugvöðvar þeirra eru ekki nógu sterkir fyrir langt flug. Hænur fljúga aldrei langt og eiga auðveldara með að flögra upp en áfram.<ref>{{Bókaheimild|titill="Forget About the Road. Why Are Chickens So Bad at Flying?"|höfundur=Geggel, Laura|útgefandi=Live Science.|url=https://www.livescience.com/57139-why-chickens-cannot-fly.html|ár=2016}}</ref> Hænsni eru alætur. Í náttúrunni krafsa þær í [[Jarðvegur|jarðveg]] til að leita að [[fræ]]jum, [[skordýr]]um, [[Ánamaðkur|ánamöðkum]] og smádýrum. Hænur geta lifað í 5–10 ár, allt eftir tegund. Elsta hænsnið sem vitað erum lifði í 24 ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/739669-oldest-chicken-ever|titill=Oldest chicken ever|útgefandi=Guinness worldrecords}}</ref> Hins vegar eru aðstæður kjúklinga á stórum kjúklingabúum órafjarri náttúrulegum aðstæðum. Að meðaltali lifir holdakjúklingur á Íslandi aðeins í 5 vikur áður en honum er slátrað. Hænur eru félagslyndar, lifa í hópum og klekja út egg og ala upp unga saman. Einstakar hænur og einkum hanarnir ráða ríkjum yfir öðrum og koma þannig upp goggunarröð; og hafa forgang að fæðu. [[Thorleif Schjelderup-Ebbe]] kynnti hugtakið goggunarröð í hænum árið 1921.<ref>{{Bókaheimild|titill="Contributions to the social psychology of the domestic chicken|höfundur=Schjelderup-Ebbe, T.|útgefandi=Social Hierarchy and Dominance. Benchmark Papers in Animal Behavior. Vol. 3.|ár=1975}}</ref> Hanarnir slást með því að stökkva og nota klærnar. Hanagalið er hátt og hvellt kall, sem sérstaklega á að vara aðra hana við að koma inn á þeirra yfirráðasvæði, og sem viðvörum um yfirvofandi hættu. Hænur gagga þegar þær eru búnar leggja egg og til að kalla á ungana. Hænur og hanar gefa frá sér mismunandi viðvörunarhljóð til að gefa til kynna að rándýr sé að nálgast úr lofti eða á jafnsléttu.<ref>{{Bókaheimild|titill=On the meaning of alarm calls: functional reference in an avian vocal system|höfundur=Evans, Christopher S.; Evans, Linda; Marler, Peter|útgefandi=Animal Behaviour. 46 (1)|ár=1993|bls=23–38}}</ref> Það hefur lengi verið vitað að stærsti og glæsilegasti haninn ræður ríkjum í hænsnahópnum. Rannsókn sem var birt í vísindatímaritinu ''[[Nature]]'' árið 2003 sýndi að hanar gefa hænum með stærri kamb meira sæði en hænum með minni kamb. Þetta þýðir þessar hænur með stærri kamb eiga einnig mesta möguleika á að frjóvga eggin.<ref>{{Bókaheimild|titill=Sophisticated sperm allocation in male fowl.|höfundur=Pizzari, T., Cornwallis, C. K., Løvlie, H., Jakobsson, S., & Birkhead, T. R.|útgefandi=Nature|bls=70|url=https://www.nature.com/articles/nature02004}}</ref> Önnur rannsókn, sem birt var í tímaritinu ''PLoS Genetics'' árið 2012 varpaði ítarlegu ljósi á þetta val með því að staðfesta að stærð hænukambsins tengdist varpgetu. Því stærri sem kambur hænunar er því fleiri eggjum verpir hún. Rannsóknin sýnir einnig að þeir [[Erfðavísir|erfðavísar]] sem stjórna stærð kambsins (HAO1 og BMP2) stjórna einnig þykkt leggja og fóta hænunnar og varpgetu. Það kom í ljós að [[brjósk]]ið er útskýringin. Hænan getur verpt fleiri eggjum því þykkari sem útlimir hennar eru, því hluti af [[kalsín]]inu sem þarf til að búa til eggjaskurn kemur úr [[beinagrind]]inni. Þar sem kamburinn er einnig úr brjóski hefur stærð hans einnig áhrif á varpgetuna.<ref>{{Bókaheimild|titill=A sexual ornament in chickens is affected by pleiotropic alleles at HAO1 and BMP2, selected during domestication.|höfundur=Johnsson, M., Gustafson, I., Rubin, C. J., Sahlqvist, A. S., Jonsson, K. B., Kerje, S., og Wright, D.|útgefandi=PLoS Genetics, 8(8), e1002914.|ár=2012|url=https://journals.plos.org/plosgenetics/article?id=10.1371/journal.pgen.1002914}}</ref> Þegar hænur eru orðnar fjögurra mánaða gamlar byrja þær að verpa. Hænur sem ganga alveg frjálsar og hafa engan sérstakan varpstað verpa að jafnaði aðeins 20 eggjum á ári. En ef egg er alltaf tekið frá hænunni verpir hún nýju eggi í staðinn. Með þessu móti geta búrhænur orpið meira en 200 eggjum á ári. Dæmi eru um búrhænur sem verpa árlega meira en 300 eggjum. Hænur sem ganga alveg frjálsar leita uppi vel falda staði fyrir hreiður, svipað og hreiður annarra fugla. Hænan verpir um það bil einu eggi á dag (meðaltal varphæna er sex egg á viku), venjulega sjö til tólf alls, áður en hún byrjar að klekja út. Það tekur um 21 dag fyrir ungana að klekjast út. Hænsni mata ekki ungana eins og margar aðrar fuglategundir. == Hænsnastofnar == [[Mynd:Icelandic Settler Chicken.jpg|thumb|Íslensk landnámshænsn.]] [[Mynd:Battery hens -Bastos, Sao Paulo, Brazil-31March2007.jpg|thumb|Varphænur.]] Nytjahænsni hafa verið alin í stórum hluta heimsins í þúsundir ára og það hefur leitt til mikillar fjölbreytni afbrigða hvað varðar stærð og annað útlit. Af nytjahænsnum eru fjölmörg ræktunarafbrigði sem hafa verið ræktuð til að fá fram sérstaka erfðaeiginleika. Fyrir utan þessar tegundir, þar sem áhersla er lögð á að hámarka afurðir, eru til fleiri tegundir svonefndra landkynja. Það eru gamlir hænsnastofnar sem hafa mótast og aðlagast aðstæðum á hverjum stað. Eiginleikar sem notaðir eru til að aðgreina ræktunarafbrigði eru til dæmis stærð, fjaðralitur, hvernig kamburinn lítur út, húðlitur, fjöldi táa, magn fjaðra og litur eggjanna. Í nytjahænubúskap í nútímaverksmiðjubúum eru tegundirnar oftast greindar í tvennt: hænsnarækt til eggjaframleiðslu og ræktun holdakjúklinga til kjötframleiðslu, en sumar tegundir eru ræktaðar bæði fyrir egg og kjöt. Þar að auki eru svo nefndar dvergtegundir sem einkum eru gæludýr. === Algeng framleiðslukyn á heimsvísu í stórbúskap === ==== Varphænur: ==== <gallery> Mynd:Leghorn.jpg|Livornokynið eða hvítur Ítali er algengasta tegundin til framleiðslu á hvítum eggjum. Getur orpið allt að 320 hvítum eggjum á ári. Mynd:Isa cs layers brownJPG.jpg|„Isa Brown“ er tegundablendingur þekktur fyrir mikla framleiðni. Hver hæna verpir meir en 300 brúnum eggjum árlega. Mynd:Lohmann Brown adult hen in homebird-yard.jpg|„Lohmann Brown“ er annar tegundablendingur varphænsna, svipaður og Isa Brown. Mynd:Rhode Island Red cock, cropped.jpg|„Rhode Island Red“ er harðgert og fjölhæft kyn, sem er notað bæði í stórframleiðslu og smábúum. Verpir um 250-300 eggjum á ári. </gallery> ==== Holdakjúklingar: ==== <gallery> Mynd:2014nr108 – RGZV Frankenthal IMG032 – 1,0 Indische Zwerg-Kämpfer, fasanenbraun (cut out).jpg|„Cornish Cross“ eða Cornwall-kyn er algengasta hænsnakjötkynið um allan heim til stórframleiðslu. Kjúklingurinn nær markaðsþyngd á aðeins 6-8 vikum vegna sérhæfðar ræktunar fyrir hraðvaxta og stóra fugla. Mynd:Picture of two(2) broiler chicken in a cage.jpg|„Cobb 500“ er mjög hraðvaxta kjúklingakyn sem getur náð 2 kg sláturþyngd við 33 daga aldur. Ræktun tegundarinnar er mjög umdeild vegna heilsuvandamála.<ref>{{Bókaheimild|titill="Assessment of Welfare Problems in Broilers: Focus on Musculoskeletal Problems Associated with Their Rapid Growth"|höfundur=Kwon, Byung-Yeon; Park, Jina; Kim, Da-Hye; Lee, Kyung-Woo|útgefandi=Animals. 14 (7)|bls=1116|ár=2024|url=https://www.mdpi.com/2076-2615/14/7/1116}}</ref> Mynd:Ross 308, 30 weken, 6400 gram.jpg|„Ross 308“ er annað mikilvægt holdakyn, þekkt fyrir að vaxa hratt og mikil kjötgæði. Mynd:White Plymouth Rock rooster.JPG|„Plymouth Rock“ (sérstaklega afbrigðið „White Rock“) var á nítjándu öld og fyrri hluta tuttugustu aldar algengasta holdakjúklingakynið. Alið bæði fyrir kjöt og egg. </gallery> == Nytjahænsni á Íslandi == [[Mynd:Isländisches Landnahmehuhnpaar auf der Wiese.jpg|thumb|left|Landnámshani og hæna]] Hænsnahald á sér langa sögu á Íslandi og talið er fullvíst að [[Landnámsöld|landnemarnir]] hafi haft með sér hænsni og aðra alifugla til búskapar. Um það eru heimildir meðal annars er víða getið um alifuglahald í fornsögum og ritum. Sem dæmi má nefna gæsagæslu [[Grettir Ásmundarson|Grettis sterka Ásmundarsonar]], söguna af [[Hænsna-Þóris saga|Hænsna-Þóri]] sem ræktaði og seldi fiðurfénað og eins hanana Fjalar og Gullinkamb í [[Völuspá]]. Hænsna einnig getið í [[Flóamanna saga|Flóamannasögu]]. Seinni tíma rannsóknir benda til þess að hænsnarækt hefur verið nokkuð útbreidd á meðal landnámsmanna. Sennilegast hafa hænsni fremst verið á stórbæjum á þeim landsvæðum voru heppilegust fyrir [[Korn|kornræktenda]] er og var korn aðalfæða þeirra.<ref>{{Bókaheimild|titill=Alifuglinn. Saga alifuglaræktar frá landnámi til okkar daga.|höfundur=Friðrik G. Olgeirsson.|útgefandi=Félag eggjaframleiðenda|ár=2003|bls=13}}</ref> Landnámshænan hefur einnig verið nefnd haughænsni. [[Móðuharðindin]], árin 1783-1785, fóru mjög illa með íslenska hænsnastofninn. Í ritinu Skaftáreldum 1783-1785 er talað um að land- og sjófuglar hafi drepist í þúsundatali af eitrun, hafís og kulda.<ref>{{Bókaheimild|titill=SKAFTÁRELDAR 1783-1784 Ritgerðir og heimildir|höfundur=Gísli Ágúst Gunnlaugsson, Gylfi Már Guðbergsson, Sigurður Þórarinsson, Sveinbjörn Rafnsson, Þorleifur Einarsson|útgefandi=Mál og menning i|ár=1984|ISBN=9979-54-244-6}}</ref> Talið er að Móðuharðindin hafi að miklu leyti gert út af við íslenska hænsnastofninn en aðeins voru örfáar hænur í nokkrum sveitum á síðustu árum 18. aldar. Fáeinir bæir höfði þó haldið nokkrum hænum og þannig bjargað íslenska hænsnastofninum. Með aukinni [[Þéttbýli|þéttbýlismyndun]] á 19. öld fóru Íslendingar í auknum mæli að ala hænsn sem sjálfsþurftarbúskap og egg fóru að verða snar þáttur í fæðu almennings. Algengt varð að á sveitabæjum og á heimilum í þorpum og þéttbýli væru nokkrar hænur til að sjá heimilinu fyrir eggjum. Smám saman fjölgaði hænsnum og frá aldamótum til 1930 fjölgaði þeim úr liðlega 5000 fuglum í tæplega 45000. Þetta voru nánast eingöngu fuglar ætlaðir til eggjaframleiðslu og neysla á hænsnakjöti var mjög lítil. Á sjöunda áratugnum hófst ræktun holdakjúklinga í fyrsta sinn að einhverju marki og kjúklingar urðu brátt eftirsóttur matur. Framleiðsla á kjúklingakjöti hefur margfaldast á síðustu áratugum og er hér fremur um að ræða [[Iðnaður|iðnaðarframleiðslu]] en [[Landbúnaður|landbúnað]] í hefðbundinni merkingu. Árið 1990 var 1,2 milljónum kjúklinga slátrað, árið 2000 voru það 2,2 milljónir og árið 2024 5,5 milljónir<ref>{{vefheimild|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landframleidsla/LAN10201.px/table/tableViewLayout2/|titill=Kjötframleiðsla eftir tegundum|útgefandi=Hagstofa Íslands}}</ref> og er kjúklingur í dag söluhæsta kjöttegundin á Íslandi. Í holdakjúklingarækt á Íslandi er eingöngu notaður kjúklingastofninn „Ross 308“. Fyrir nokkrum áratugum var varphænustofninn á Íslandi af mestu „Leghorn“ eða „Hvítir Ítalir“. Í dag eru næstum allar varphænur af kyni sem kallast „Lohmann“, annað hvort hvít eða brún.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mast.is/is/baendur/alifuglaraekt/alifuglahald|titill=Alifuglahald|útgefandi=Matvælastofnun|ár=2025}}</ref><ref>{{Vísindavefurinn|72396|Hvað eru til margar tegundir af hænum á Íslandi?|höfundur=Jón Már Halldórsson|dags=13.10.2016}}</ref><ref>{{cite thesis|author=Ásta Þorsteinsdóttir|year=2012|title=Afurðir og einkenni íslenska hænsnastofnsins|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|degree=BS|url=https://skemman.is/bitstream/1946/12433/1/BS%20Ásta%20Þorsteinsdóttir%20minni.pdf}}</ref> Undanfarin ár hafa vinsældir landnámshænunnar vaxið meðal þéttbýlisbúa og margir halda þær sér til yndis.<ref>{{cite web|website=Lifandi hefðir|title=Landnámshænan|year=2019|publisher=Þjóðminjasafn Íslands|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/landnamshaenan/}}</ref> == Ræktun == [[Mynd:Live-chickens.svg|thumb|Kort sem sýnir fjölda lifandi nytjahænsna í hverju landi árið 2024.]] Ræktun nytjahænsna er útbreidd um allan heim. Heildarfjöldi hænsna í ræktun var 23,7 milljarðar árið 2018.<ref>{{cite web|title=Number of chickens worldwide from 1990 to 2018.|url=https://www.statista.com/statistics/263962/number-of-chickens-worldwide-since-1990/|access-date=February 23, 2020|website=Statista|archive-date=November 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127124744/https://www.statista.com/statistics/263962/number-of-chickens-worldwide-since-1990/|url-status=live}}</ref> Yfir 50 milljarðar hænuunga eru ræktaðir árlega fyrir kjöt og egg.<ref>{{Cite web |url=https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/ |title=About chickens |publisher=[[Compassion in World Farming]] |access-date=April 25, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170426063521/https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/ |archive-date=April 26, 2017 |url-status=live }}</ref> Í Bandaríkjunum einum er 8 milljörðum kjúklinga slátrað árlega fyrir kjötið,<ref>{{Cite web |url=https://usda.library.cornell.edu/concern/publications/pg15bd88s |title=Poultry Slaughter Annual Summary |last=Fereira |first=John |website=usda.mannlib.cornell.edu |access-date=April 25, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170426063701/http://usda.mannlib.cornell.edu/MannUsda/viewDocumentInfo.do?documentID=1497 |archive-date=April 26, 2017 |url-status=dead }}</ref> og 300 milljón hænur eru ræktaðar í eggjaframleiðslu.<ref>{{Cite web |url=https://usda.library.cornell.edu/concern/publications/1v53jw96n |title=Chickens and Eggs Annual Summary |last=Fereira |first=John |website=usda.mannlib.cornell.edu |access-date=April 25, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170426061324/http://usda.mannlib.cornell.edu/MannUsda/viewDocumentInfo.do?documentID=1509 |archive-date=April 26, 2017 |url-status=dead }}</ref> Langmest af ræktuninni er [[þaulræktun]] í [[verksmiðjubúskapur|verksmiðjubúum]]. Samkvæmt umhverfissamtökunum [[Worldwatch Institute]] fer 74% af ræktun nytjahænsna fram með þeim hætti.<ref>{{cite web |title=Towards Happier Meals In A Globalized World |url=http://www.worldwatch.org/towards-happier-meals-globalized-world |publisher=[[Worldwatch Institute]] |access-date=May 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529153518/http://www.worldwatch.org/towards-happier-meals-globalized-world |archive-date=May 29, 2014 }}</ref> Önnur aðferð til að rækta hænur er [[lausaganga]] og lausagönguhænur (og egg frá þeim) eru oft auglýstar sem valkostur fyrir [[ábyrg neysla|ábyrga neyslu]]. Andstæðingar verksmiðjubúskapar halda því gjarnan fram að hann sé skaðlegur umhverfinu, auki hættu á sýkingum, og sé ómannúðlegur.<ref>{{cite journal |last1=Ilea |first1=Ramona Cristina |title=Intensive Livestock Farming: Global Trends, Increased Environmental Concerns, and Ethical Solutions |journal=Journal of Agricultural and Environmental Ethics |date=April 2009 |volume=22 |issue=2 |pages=153–167 |doi=10.1007/s10806-008-9136-3 |bibcode=2009JAEE...22..153I |s2cid=154306257 }}</ref> Stuðningsfólk verksmiðjubúskapar bendir aftur á betri nýtingu lands og annarra auðlinda, meiri framleiðni, og betri aðbúnað dýranna í stýrðu umhverfi.<ref>{{cite journal |last1=Tilman |first1=David |last2=Cassman |first2=Kenneth G. |last3=Matson |first3=Pamela A. |last4=Naylor |first4=Rosamond |last5=Polasky |first5=Stephen |title=Agricultural sustainability and intensive production practices |journal=Nature |date=August 2002 |volume=418 |issue=6898 |pages=671–677 |doi=10.1038/nature01014 |pmid=12167873 |bibcode=2002Natur.418..671T |s2cid=3016610 }}</ref> Nytjahænustofnar sem eru ræktaðir í kjötframleiðslu ná sláturstærð á aðeins sex vikum,<ref>{{cite web |url=https://www.animalsaustralia.org/factsheets/broiler_chickens.php |title=Broiler Chickens Fact Sheet |website=Animals Australia |access-date=August 29, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100712123234/http://www.animalsaustralia.org/factsheets/broiler_chickens.php |archive-date=July 12, 2010 |url-status=live }}</ref> en ferlið er nokkrum vikum lengra fyrir lausagönguhænur og [[lífræn ræktun|lífrænt ræktaða]] kjúklinga.<ref>{{cite web |title=Chickens Farmed for Meat |url=https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/meat-chickens/ |publisher=[[Compassion in World Farming]] |access-date=February 2, 2024 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921105646/https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/meat-chickens/ |url-status=live }}</ref> == Sjúkdómar == Hænsni eru viðkvæm bæði fyrir sníkjudýrum eins og mítlum og sjúkdómum af völdum sýkla.<ref>{{cite thesis|author=Þórunn Dís Þórunnardóttir|year=2020|title=Sjúkdómar í kjúklingaeldi á Íslandi með áherslu á smitandi sjúkdóm í búrsu (Gumboroveiki)|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|degree=BS|url=https://skemman.is/bitstream/1946/36042/1/BS_verkefni_ThorunnDis.pdf}}</ref><ref>{{cite report|title=Efling alifuglaræktar á Íslandi|year=2011|publisher=Sjávarútvegs-og Landbúnaðarráðuneytið|url=https://www.stjornarradid.is/media/atvinnuvegaraduneyti-media/media/skyrslur/efling-alifuglaraekt-a-islandi-2010.pdf}}</ref> [[Rauði hænsnamítillinn]] (''Dermanyssus gallinae'')<ref>{{Vísindavefurinn|73932| Hvað er vitað um rauða hænsnamítilinn á Íslandi?|höfundur=Karl Skírnisson|dags=9.5.2017}}</ref> hefur til dæmis fundist á Íslandi. Hann nærist á blóði, veldur ertingu og dregur úr eggjaframleiðslu og virkar sem flutningsaðili fyrir bakteríusjúkdóma eins og salmonellu.<ref>{{Bókaheimild|titill="Dermanyssus gallinae: the long journey of the poultry red mite to become a vector".|höfundur=Schiavone, Antonella; Pugliese, Nicola; Otranto, Domenico; Samarelli, Rossella; Circella, Elena; De Virgilio, Caterina; Camarda, Antonio|útgefandi=Parasites & Vectors. 15(1):|ár=2022|url=https://link.springer.com/article/10.1186/s13071-021-05142-1}}</ref> Skæð fuglainflúensa af gerðinni H5N5 hefur greinst í villtum fuglum á Íslandi, en hefur ekki enn borist í alifugla en gæti valdið þar miklum usla.<ref>{{Bókaheimild|titill=Antiviral responses against chicken respiratory infections: Focus on avian influenza virus and infectious bronchitis virus|höfundur=Barjesteh, Neda; O'Dowd, Kelsey; Vahedi, Seyed Milad|útgefandi=Science Direct|ár=2020|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1043466619303904}}</ref><ref>{{vísindavefurinn|23111|Hvað er fuglaflensa?|höfundur=Jón Magnús Jóhannesson|dags=28.4.2022}}</ref> Þeir sjúkdómar sem komið hafa upp í hænsnarækt á Íslandi (2020) eru: [[kjúklingasótt]] (''Salmonella pullorum''),[[hníslasótt]] (''Coccidiosis–Eimeria'' spp.), [[salmonella]] (''S. enteritidis'' og ''S. typhimurium''), [[kampýlóbakter]], [[hænsnalömun]], [[innlyksa lifrarbólga]], [[smitandi sjúkdómur í búrsu]] (IBD). * Kjúklingasótt er blóðeitrunarsjúkdómur af völdum ''Salmonella pullorum''. Einkennin eru lystarleysi, niðurgangur, vessaþurrð, slappleiki og há dánartíðni. Hjá varphænum koma veikindin niður á frjósemi þeirra og eggjaframleiðslu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Fowl typhoid and pullorum disease.|höfundur=Shivaprasad, H. L.|útgefandi=Revue scientifique et technique (International Office of Epizootics, 19|ár=2000|bls=405-424}}</ref> * Salmonellusýkingar af völdum ''Salmonella'' (bæði ''S. enteritidis'' og ''S. typhimurium'') í fuglum eru algengar en fularnir eru yfirleitt einkennalausir smitberar. Bakteríurnar eru í meltingarfærum fuglanna og þess vegna geta salmonellusýkingar borist í alifuglakjöt eftir slátrun. Einnig er þekkt að salmonellusýkingar berast með eggjum sem sýktar hænur hafa verpt.<ref>{{Bókaheimild|titill=Salmonella infections. Diseases of poultry, Fourteenth edition|útgefandi=Hoboken; John Wiley and Sons Ltd.|ár=2020|bls=719-737}}</ref> * ''Salmonella gallinarum'' veldur [[hænsnatyfus]] sem er alvarlegur og mjög smitandi bakteríusjúkdómur í alifuglum. Afleiðing sjúkdómsins er stóraukin dánartíðni, sérstaklega hjá fullorðnum fuglum. Einkennin eru hiti, lystarleysi, niðurgangur og stór, galllituð lifur. Sjúkdómurinn smitast með eggjum, saur og menguðum búnaði. * Margar tegundir eru til af bakteríunni [[kampýlóbakter]], aðallega ''C. jejuni'' og ''C. coli'', halda til í meltingarfærum hænsna og annara dýra. Hænsnin finna ekki fyrir bakteríunni og eru því einkennalausir smitberar. Eins og með salmonellusýkingu getur kampýlóbaktersýking borist í alifuglakjöt eftir slátrun og þannig borist í menn.<ref>{{Bókaheimild|titill=Campylobacteriosis. Diseases of poultry, Fourteenth edition|höfundur=Zhang, Q. og Sahin, O.|útgefandi=Hoboken; John Wiley and Sons Ltd.|bls=754-763}}</ref> * Frumsníkjudýr af ættkvíslinni Eimeria (''Eimeria falciformis'') valda [[hníslasótt]]. Sníkjudýrin halda til í þörmum flestra húsdýra, villtum dýrum og fuglum. Snýkjudýrin margfaldast í þörmunum og valda vefjaskemmdum.<ref>{{Bókaheimild|titill=Coccidiosis. Diseases of poultry, Fourteenth edition|höfundur=Cervantes, H. M., McDougald, L. R. og Jenkins, M. C.|útgefandi=Hoboken; John Wiley and Sons Ltd.|ár=2020|bls=1193-1216}}</ref> * [[Hænsnalömun]] (enska: Marek‘s disease) er algengur sjúkdómur í hænsnum sem Mareksveiki-veirun (''Mardivirus gallidalpha'') veldur. Mareksveiki- veiran er herpesveira og sérkenni hennar eru hraðmynduð æxli í eitlum, ónæmisbæling og lömun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Marek‘s disease. Diseases of poultry, Fourteenth edition|höfundur=Nair, V., Gimeno, I. og Dunn, J. ley and Sons Ltd.).|útgefandi=Hoboken; John Wiley and Sons Ltd.|ár=2020|bls=550-587}}</ref> * [[Fuglaadenóveira]] (''Aviadenovirus'' - FAdV) veldur [[innlyksa lifrarbólga|innlyksa lifrarbólgu]] sem lýsir sér sem skyndileg aukning á dánartíðni í hænsnahóp sem nær hámarki eftir 3–4 daga og stoppar skyndilega á fimmta degi. Helstu vefjaskemmdir eiga sér stað í lifur og lýsir sér þannig að lifrin verður föl, viðkvæm og bólgin. FAdV-veirur smita yfirleitt þegar að fuglar komast í tæri við skít frá sýktum fuglum.<ref>{{Bókaheimild|titill=Aviadenovirus infections. Diseases of poultry, Fourteenth edition|höfundur=Hess, M.|útgefandi=Hoboken; John Wiley and Sons Ltd.|ár=2020|bls=322- 332}}</ref> * Það sem er kallað [[smitandi sjúkdómur í búrsu]] (enska Infectious bursal disease - IBD) er veirusjúkdómur (''Avibirnavirus'') sem veldur ónæmisbælingu í sýktum fuglum. Veikin lýsir sér sem eyðing á líffærum ónæmiskerfis, sérstaklega á búrsu (enska Bursa Fabricius), sem er líffæri innan við gotrauf fugla. Veikin hefur einnig verið kölluð Gumboroveiki í daglegu tali. Við smit er mikill dauði í fuglahópnum sem síðan fer minnkandi eftir fimm til sjö daga. Einkenni IBD eru að fuglar sem veikjast þorna upp og oft eru blæðingar í læra- og bringuvöðvum.<ref>{{Bókaheimild|titill=Infectious bursal disease (Gumboro disease).|höfundur=(Van den Berg, T. P., Eterradossi, N., Toquin, D. og Meulemans, G.|útgefandi=Revue scientifique et technique (International Office of Epizootics, 19, (2),|ár=2000|bls=527-543}}</ref> == Tilvísanir== {{Reflist}} [[Flokkur:Kambhænsn| ]] [[Flokkur:Húsdýr]] ohzhgtgipwfz4r4111dt6isuz2zocbc 0 34941 1985239 1906886 2026-11-05T17:17:12Z Berserkur 10188 1985239 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1343]]|[[1344]]|[[1345]]|[[1346]]|[[1347]]|[[1348]]|[[1349]]| [[1331-1340]]|[[1341-1350]]|[[1351-1360]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} Árið '''1346''' ('''MCCCXLVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Ormur Ásláksson]] Hólabiskup kom aftur til Íslands frá Noregi og brotnaði skip hans við [[Melrakkaslétta|Melrakkasléttu]] en biskup bjargaðist. * [[Holti Þorgrímsson]] varð hirðstjóri á Íslandi. * [[Bessastaðir]] urðu aðsetur [[hirðstjóri|hirðstjóra]]. * [[Jón Þorsteinsson (lögmaður)|Jón Þorsteinsson]] varð lögmaður sunnan og austan þegar [[Þórður Egilsson]] lét af embættinu. * [[Grímur Þorsteinsson]] varð lögmaður norðan og vestan. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == [[Mynd:Edward III counting the dead on the battlefield of Crécy.jpg|thumb|right|[[Játvarður 3.]] telur líkin á orrustuvellinum við [[Orrustan við Crécy|Crécy]]. Mynd frá [[1410]].]] * Vor - [[Svarti dauði]] barst frá Asíu til [[Krím]]skaga og breiddist þaðan út um Evrópu á næstu árum. * [[15. júní]] - Genúamenn komu til eyjunnar [[Kíos]] og tóku af Grikkjum á viku. * [[11. júlí]] - [[Karl 4. keisari|Karl 4. af Lúxemborg]] varð keisari hins [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkis]]. * [[11. júlí]]- [[12. júlí]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Játvarður 3.]] Englandskonungur gerði innrás í [[Frakkland]]. * [[26. ágúst]] - [[Orrustan við Crécy]]. [[England|Englendingar]] unnu sigur á [[Frakkland|Frökkum]]. [[Fallbyssa|Fallbyssur]] voru notaðar í fyrsta sinn í bardaga. * [[7. október]] - Orrustan við [[Orrustan við Nevilles Cross|Nevilles Cross]] í [[Skotland]]i. Englendingar handtóku [[Davíð 2. Skotakonungur|Davíð 2.]] Skotakonung og höfðu hann í haldi í 11 ár. * [[Valdimar atterdag]] Danakonungur seldi [[Þýsku riddararnir|Þýsku riddurunum]] [[Eistland]]. ;Fædd ;Dáin * [[26. ágúst]] - [[Jóhann blindi af Lúxemborg]], féll í orrustunni við Crécy (f. [[1296]]). [[Flokkur:1346]] [[Flokkur:1341-1350]] dn6jrrab1830i4zdr7komf2zekwelph 0 36016 1985253 1951755 2026-11-06T09:11:38Z ~2026-59004-99 122559 /* Tuttugasta og fyrsta janúar */ 1985253 wikitext text/x-wiki {{Sjá einnig|Frostaveturinn mikli 1880-81}} [[Mynd:Miðbakki, Reykjavíkurhöfn, 1918.jpg|thumb|Reykjavíkurhöfn árið 1918.]] Veturinn [[1917]]-[[1918|18]] er á Íslandi kallaður '''''Frostaveturinn mikli''''', en þá gerði miklar frosthörkur hér á landi. Í janúar 1918 fór frost víða á landinu niður fyrir -30°C. [[Hafís]] var víða landfastur og rak talsvert suður fyrir land og lokaði siglingaleiðum fram í febrúar. Taldir voru 27 ísbirnir sem komu á land. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5506 Hvað hafa margir ísbirnir komið til Íslands?] Vísindavefurinn</ref> Frosthörkurnar gerðu illt verra en frumorsakir þrenginganna lágu í heimstyrjöldinni, verðhækkunum og skorti á nauðsynjavörum. Vorið 1917 hafði verð á nauðsynjavörum þá þegar hækkað um 100%, kol og salt var af skornum skammti, atvinnuleysi var mikið og fjöldi þeirra sem þáðu matargjafir stórjókst<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/955127689|title=Þegar siðmenningin fór fjandans til : Íslendingar og stríðið mikla 1914-1918|last=|first=Gunnar Þór Bjarnason|publisher=Mál og menning|year=2015|isbn=978-9979-3-3573-3|pages=301–2|oclc=955127689}}</ref>. ==Frostharkan í janúar== Í byrjun janúar árið 1918 fór frostið allt niður í -38 gráður á celsíus og stóð linnulaust allan mánuðinn. Hafís lagði að ströndum allt frá Vestfjörðum, eftir öllu Norðurlandi og stærstum hluta Austfjarða. Húnaflóinn fylltist af hafís og allir firðir sem að honum liggja. ===Fimmta janúar=== 5. janúar 1918 kólnaði mjög í veðri og fór að snjóa á Norðurlandi. Klukkan sjö um morguninn var aðeins einnar gráðu frost í Reykjavík í alskýjuðu veðri og norðvestanátt, en komið niður í -7 gráður klukkan 17 síðdegis. Í Grímsey var hins vegar strax klukkan átta um morguninn komið -19 gráðu frost í snjókomu og fór brátt í -20 °C. ===Níunda janúar=== Að kvöldi þess 9. var komið grimmdarfrost. Á Raufarhöfn var frostið -22 gráður og daginn eftir var sagt að við Reykjahlíð við Mývatn væri stórhríð og -27 gráðu frost. Í Reykjavík var frostið í kringum -16 gráður og næsta dag komið niður í -20 og norðan stormur. ===Tuttugasta og fyrsta janúar=== Mánudaginn 21. var -24,5 °C. í Reykjavík klukkan 7 að morgni í logni og heiðskíru veðri. Á Möðrudal á Fjöllum mældist -38 gráðu frost og er það mesta frost það var ekki kalt. É ===Tuttugasta og fjórða janúar=== Snjókoma var víða um land þann 24. þegar lægð gekk yfir landið og víða hvasst. Um morguninn var loks orðið frostlaust í Reykjavík í fyrsta sinn síðan 4. janúar. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3277366 ''Frostaveturinn mikli''; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1947]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{harðindaár}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Harðindi á Íslandi á 20. öld]] [[Flokkur:Veðurharðindi á Íslandi]] [[Flokkur:1917]] [[Flokkur:1918]] peg9k4fi6kdinrg59dunuafi2caldt2 1985254 1985253 2026-11-06T09:14:57Z ~2026-59004-99 122559 /* Tuttugasta og fyrsta janúar */ 1985254 wikitext text/x-wiki {{Sjá einnig|Frostaveturinn mikli 1880-81}} [[Mynd:Miðbakki, Reykjavíkurhöfn, 1918.jpg|thumb|Reykjavíkurhöfn árið 1918.]] Veturinn [[1917]]-[[1918|18]] er á Íslandi kallaður '''''Frostaveturinn mikli''''', en þá gerði miklar frosthörkur hér á landi. Í janúar 1918 fór frost víða á landinu niður fyrir -30°C. [[Hafís]] var víða landfastur og rak talsvert suður fyrir land og lokaði siglingaleiðum fram í febrúar. Taldir voru 27 ísbirnir sem komu á land. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5506 Hvað hafa margir ísbirnir komið til Íslands?] Vísindavefurinn</ref> Frosthörkurnar gerðu illt verra en frumorsakir þrenginganna lágu í heimstyrjöldinni, verðhækkunum og skorti á nauðsynjavörum. Vorið 1917 hafði verð á nauðsynjavörum þá þegar hækkað um 100%, kol og salt var af skornum skammti, atvinnuleysi var mikið og fjöldi þeirra sem þáðu matargjafir stórjókst<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/955127689|title=Þegar siðmenningin fór fjandans til : Íslendingar og stríðið mikla 1914-1918|last=|first=Gunnar Þór Bjarnason|publisher=Mál og menning|year=2015|isbn=978-9979-3-3573-3|pages=301–2|oclc=955127689}}</ref>. ==Frostharkan í janúar== Í byrjun janúar árið 1918 fór frostið allt niður í -38 gráður á celsíus og stóð linnulaust allan mánuðinn. Hafís lagði að ströndum allt frá Vestfjörðum, eftir öllu Norðurlandi og stærstum hluta Austfjarða. Húnaflóinn fylltist af hafís og allir firðir sem að honum liggja. ===Fimmta janúar=== 5. janúar 1918 kólnaði mjög í veðri og fór að snjóa á Norðurlandi. Klukkan sjö um morguninn var aðeins einnar gráðu frost í Reykjavík í alskýjuðu veðri og norðvestanátt, en komið niður í -7 gráður klukkan 17 síðdegis. Í Grímsey var hins vegar strax klukkan átta um morguninn komið -19 gráðu frost í snjókomu og fór brátt í -20 °C. ===Níunda janúar=== Að kvöldi þess 9. var komið grimmdarfrost. Á Raufarhöfn var frostið -22 gráður og daginn eftir var sagt að við Reykjahlíð við Mývatn væri stórhríð og -27 gráðu frost. Í Reykjavík var frostið í kringum -16 gráður og næsta dag komið niður í -20 og norðan stormur. ===Tuttugasta og fyrsta janúar=== Mánudaginn 21. var -24,5 °C. í Reykjavík klukkan 7 að morgni í logni og heiðskíru veðri. Á Möðrudal á Fjöllum mældist -38 gráðu frost og er það mesta frost það var mjög kalt a þessum tíma ===Tuttugasta og fjórða janúar=== Snjókoma var víða um land þann 24. þegar lægð gekk yfir landið og víða hvasst. Um morguninn var loks orðið frostlaust í Reykjavík í fyrsta sinn síðan 4. janúar. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3277366 ''Frostaveturinn mikli''; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1947]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{harðindaár}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Harðindi á Íslandi á 20. öld]] [[Flokkur:Veðurharðindi á Íslandi]] [[Flokkur:1917]] [[Flokkur:1918]] bwwhnv6pg7k93ielkmj0mwx8g5vm1xe 1985256 1985254 2026-11-06T09:48:25Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/~2026-59004-99|~2026-59004-99]] ([[User talk:~2026-59004-99|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1951755 wikitext text/x-wiki {{Sjá einnig|Frostaveturinn mikli 1880-81}} [[Mynd:Miðbakki, Reykjavíkurhöfn, 1918.jpg|thumb|Reykjavíkurhöfn árið 1918.]] Veturinn [[1917]]-[[1918|18]] er á Íslandi kallaður '''''Frostaveturinn mikli''''', en þá gerði miklar frosthörkur hér á landi. Í janúar 1918 fór frost víða á landinu niður fyrir -30°C. [[Hafís]] var víða landfastur og rak talsvert suður fyrir land og lokaði siglingaleiðum fram í febrúar. Taldir voru 27 ísbirnir sem komu á land. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5506 Hvað hafa margir ísbirnir komið til Íslands?] Vísindavefurinn</ref> Frosthörkurnar gerðu illt verra en frumorsakir þrenginganna lágu í heimstyrjöldinni, verðhækkunum og skorti á nauðsynjavörum. Vorið 1917 hafði verð á nauðsynjavörum þá þegar hækkað um 100%, kol og salt var af skornum skammti, atvinnuleysi var mikið og fjöldi þeirra sem þáðu matargjafir stórjókst<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/955127689|title=Þegar siðmenningin fór fjandans til : Íslendingar og stríðið mikla 1914-1918|last=|first=Gunnar Þór Bjarnason|publisher=Mál og menning|year=2015|isbn=978-9979-3-3573-3|pages=301–2|oclc=955127689}}</ref>. ==Frostharkan í janúar== Í byrjun janúar árið 1918 fór frostið allt niður í -38 gráður á celsíus og stóð linnulaust allan mánuðinn. Hafís lagði að ströndum allt frá Vestfjörðum, eftir öllu Norðurlandi og stærstum hluta Austfjarða. Húnaflóinn fylltist af hafís og allir firðir sem að honum liggja. ===Fimmta janúar=== 5. janúar 1918 kólnaði mjög í veðri og fór að snjóa á Norðurlandi. Klukkan sjö um morguninn var aðeins einnar gráðu frost í Reykjavík í alskýjuðu veðri og norðvestanátt, en komið niður í -7 gráður klukkan 17 síðdegis. Í Grímsey var hins vegar strax klukkan átta um morguninn komið -19 gráðu frost í snjókomu og fór brátt í -20 °C. ===Níunda janúar=== Að kvöldi þess 9. var komið grimmdarfrost. Á Raufarhöfn var frostið -22 gráður og daginn eftir var sagt að við Reykjahlíð við Mývatn væri stórhríð og -27 gráðu frost. Í Reykjavík var frostið í kringum -16 gráður og næsta dag komið niður í -20 og norðan stormur. ===Tuttugasta og fyrsta janúar=== Mánudaginn 21. var -24,5 °C. í Reykjavík klukkan 7 að morgni í logni og heiðskíru veðri. Á Möðrudal á Fjöllum mældist -38 gráðu frost og er það mesta frost sem mælst hefur á Íslandi frá upphafi reglulegra mælinga. Í Stykkishólmi fór frostið í -29,7 gráður, Ísafirði -28, Akureyri -32,5, Grímsey -30,8 og á Seyðisfirði -26,0. ===Tuttugasta og fjórða janúar=== Snjókoma var víða um land þann 24. þegar lægð gekk yfir landið og víða hvasst. Um morguninn var loks orðið frostlaust í Reykjavík í fyrsta sinn síðan 4. janúar. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3277366 ''Frostaveturinn mikli''; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1947]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{harðindaár}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Harðindi á Íslandi á 20. öld]] [[Flokkur:Veðurharðindi á Íslandi]] [[Flokkur:1917]] [[Flokkur:1918]] lk5joyfxtlng9mvo2z1m1rge32gtt08 1985257 1985256 2026-11-06T10:08:08Z ~2026-59008-01 122562 /* Frostharkan í janúar */ 1985257 wikitext text/x-wiki {{Sjá einnig|Frostaveturinn mikli 1880-81}} [[Mynd:Miðbakki, Reykjavíkurhöfn, 1918.jpg|thumb|Reykjavíkurhöfn árið 1918.]] Veturinn [[1917]]-[[1918|18]] er á Íslandi kallaður '''''Frostaveturinn mikli''''', en þá gerði miklar frosthörkur hér á landi. Í janúar 1918 fór frost víða á landinu niður fyrir -30°C. [[Hafís]] var víða landfastur og rak talsvert suður fyrir land og lokaði siglingaleiðum fram í febrúar. Taldir voru 27 ísbirnir sem komu á land. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5506 Hvað hafa margir ísbirnir komið til Íslands?] Vísindavefurinn</ref> Frosthörkurnar gerðu illt verra en frumorsakir þrenginganna lágu í heimstyrjöldinni, verðhækkunum og skorti á nauðsynjavörum. Vorið 1917 hafði verð á nauðsynjavörum þá þegar hækkað um 100%, kol og salt var af skornum skammti, atvinnuleysi var mikið og fjöldi þeirra sem þáðu matargjafir stórjókst<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/955127689|title=Þegar siðmenningin fór fjandans til : Íslendingar og stríðið mikla 1914-1918|last=|first=Gunnar Þór Bjarnason|publisher=Mál og menning|year=2015|isbn=978-9979-3-3573-3|pages=301–2|oclc=955127689}}</ref>. ==Frostharkan í janúar== Í byrjun janúar árið 1918 fór frostið allt niður í -38 gráður á celsíus og stóð linnulaust allan mánuðinn. Hafís lagði að ströndum allt frá Vestfjörðum, eftir öllu Norðurlandi og stærstum hluta Austfjarða. Húnaflóinn fylltist af hafís og allir firðir sem að honum liggja. Eiríkur er fietur ===Fimmta janúar=== 5. janúar 1918 kólnaði mjög í veðri og fór að snjóa á Norðurlandi. Klukkan sjö um morguninn var aðeins einnar gráðu frost í Reykjavík í alskýjuðu veðri og norðvestanátt, en komið niður í -7 gráður klukkan 17 síðdegis. Í Grímsey var hins vegar strax klukkan átta um morguninn komið -19 gráðu frost í snjókomu og fór brátt í -20 °C. ===Níunda janúar=== Að kvöldi þess 9. var komið grimmdarfrost. Á Raufarhöfn var frostið -22 gráður og daginn eftir var sagt að við Reykjahlíð við Mývatn væri stórhríð og -27 gráðu frost. Í Reykjavík var frostið í kringum -16 gráður og næsta dag komið niður í -20 og norðan stormur. ===Tuttugasta og fyrsta janúar=== Mánudaginn 21. var -24,5 °C. í Reykjavík klukkan 7 að morgni í logni og heiðskíru veðri. Á Möðrudal á Fjöllum mældist -38 gráðu frost og er það mesta frost sem mælst hefur á Íslandi frá upphafi reglulegra mælinga. Í Stykkishólmi fór frostið í -29,7 gráður, Ísafirði -28, Akureyri -32,5, Grímsey -30,8 og á Seyðisfirði -26,0. ===Tuttugasta og fjórða janúar=== Snjókoma var víða um land þann 24. þegar lægð gekk yfir landið og víða hvasst. Um morguninn var loks orðið frostlaust í Reykjavík í fyrsta sinn síðan 4. janúar. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3277366 ''Frostaveturinn mikli''; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1947]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{harðindaár}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Harðindi á Íslandi á 20. öld]] [[Flokkur:Veðurharðindi á Íslandi]] [[Flokkur:1917]] [[Flokkur:1918]] 5ytlu6r83me6e1cr3maol8a8xb2u3gd 1985260 1985257 2026-11-06T10:39:46Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-59008-01|~2026-59008-01]] ([[User talk:~2026-59008-01|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Berserkur|Berserkur]] 1951755 wikitext text/x-wiki {{Sjá einnig|Frostaveturinn mikli 1880-81}} [[Mynd:Miðbakki, Reykjavíkurhöfn, 1918.jpg|thumb|Reykjavíkurhöfn árið 1918.]] Veturinn [[1917]]-[[1918|18]] er á Íslandi kallaður '''''Frostaveturinn mikli''''', en þá gerði miklar frosthörkur hér á landi. Í janúar 1918 fór frost víða á landinu niður fyrir -30°C. [[Hafís]] var víða landfastur og rak talsvert suður fyrir land og lokaði siglingaleiðum fram í febrúar. Taldir voru 27 ísbirnir sem komu á land. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5506 Hvað hafa margir ísbirnir komið til Íslands?] Vísindavefurinn</ref> Frosthörkurnar gerðu illt verra en frumorsakir þrenginganna lágu í heimstyrjöldinni, verðhækkunum og skorti á nauðsynjavörum. Vorið 1917 hafði verð á nauðsynjavörum þá þegar hækkað um 100%, kol og salt var af skornum skammti, atvinnuleysi var mikið og fjöldi þeirra sem þáðu matargjafir stórjókst<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/955127689|title=Þegar siðmenningin fór fjandans til : Íslendingar og stríðið mikla 1914-1918|last=|first=Gunnar Þór Bjarnason|publisher=Mál og menning|year=2015|isbn=978-9979-3-3573-3|pages=301–2|oclc=955127689}}</ref>. ==Frostharkan í janúar== Í byrjun janúar árið 1918 fór frostið allt niður í -38 gráður á celsíus og stóð linnulaust allan mánuðinn. Hafís lagði að ströndum allt frá Vestfjörðum, eftir öllu Norðurlandi og stærstum hluta Austfjarða. Húnaflóinn fylltist af hafís og allir firðir sem að honum liggja. ===Fimmta janúar=== 5. janúar 1918 kólnaði mjög í veðri og fór að snjóa á Norðurlandi. Klukkan sjö um morguninn var aðeins einnar gráðu frost í Reykjavík í alskýjuðu veðri og norðvestanátt, en komið niður í -7 gráður klukkan 17 síðdegis. Í Grímsey var hins vegar strax klukkan átta um morguninn komið -19 gráðu frost í snjókomu og fór brátt í -20 °C. ===Níunda janúar=== Að kvöldi þess 9. var komið grimmdarfrost. Á Raufarhöfn var frostið -22 gráður og daginn eftir var sagt að við Reykjahlíð við Mývatn væri stórhríð og -27 gráðu frost. Í Reykjavík var frostið í kringum -16 gráður og næsta dag komið niður í -20 og norðan stormur. ===Tuttugasta og fyrsta janúar=== Mánudaginn 21. var -24,5 °C. í Reykjavík klukkan 7 að morgni í logni og heiðskíru veðri. Á Möðrudal á Fjöllum mældist -38 gráðu frost og er það mesta frost sem mælst hefur á Íslandi frá upphafi reglulegra mælinga. Í Stykkishólmi fór frostið í -29,7 gráður, Ísafirði -28, Akureyri -32,5, Grímsey -30,8 og á Seyðisfirði -26,0. ===Tuttugasta og fjórða janúar=== Snjókoma var víða um land þann 24. þegar lægð gekk yfir landið og víða hvasst. Um morguninn var loks orðið frostlaust í Reykjavík í fyrsta sinn síðan 4. janúar. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3277366 ''Frostaveturinn mikli''; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1947]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{harðindaár}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Harðindi á Íslandi á 20. öld]] [[Flokkur:Veðurharðindi á Íslandi]] [[Flokkur:1917]] [[Flokkur:1918]] lk5joyfxtlng9mvo2z1m1rge32gtt08 1985261 1985260 2026-11-06T10:40:32Z Berserkur 10188 Verndaði „[[Frostaveturinn mikli 1917-18]]“: Gengdarlaus skemmdarverk ([Breyta=Leyfa einungis sjálfvirkt staðfestum notendum] (fyrnist 7. nóvember 2026 kl. 10:40 (UTC)) [Færa=Leyfa einungis sjálfvirkt staðfestum notendum] (fyrnist 7. nóvember 2026 kl. 10:40 (UTC))) 1951755 wikitext text/x-wiki {{Sjá einnig|Frostaveturinn mikli 1880-81}} [[Mynd:Miðbakki, Reykjavíkurhöfn, 1918.jpg|thumb|Reykjavíkurhöfn árið 1918.]] Veturinn [[1917]]-[[1918|18]] er á Íslandi kallaður '''''Frostaveturinn mikli''''', en þá gerði miklar frosthörkur hér á landi. Í janúar 1918 fór frost víða á landinu niður fyrir -30°C. [[Hafís]] var víða landfastur og rak talsvert suður fyrir land og lokaði siglingaleiðum fram í febrúar. Taldir voru 27 ísbirnir sem komu á land. <ref>[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=5506 Hvað hafa margir ísbirnir komið til Íslands?] Vísindavefurinn</ref> Frosthörkurnar gerðu illt verra en frumorsakir þrenginganna lágu í heimstyrjöldinni, verðhækkunum og skorti á nauðsynjavörum. Vorið 1917 hafði verð á nauðsynjavörum þá þegar hækkað um 100%, kol og salt var af skornum skammti, atvinnuleysi var mikið og fjöldi þeirra sem þáðu matargjafir stórjókst<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/955127689|title=Þegar siðmenningin fór fjandans til : Íslendingar og stríðið mikla 1914-1918|last=|first=Gunnar Þór Bjarnason|publisher=Mál og menning|year=2015|isbn=978-9979-3-3573-3|pages=301–2|oclc=955127689}}</ref>. ==Frostharkan í janúar== Í byrjun janúar árið 1918 fór frostið allt niður í -38 gráður á celsíus og stóð linnulaust allan mánuðinn. Hafís lagði að ströndum allt frá Vestfjörðum, eftir öllu Norðurlandi og stærstum hluta Austfjarða. Húnaflóinn fylltist af hafís og allir firðir sem að honum liggja. ===Fimmta janúar=== 5. janúar 1918 kólnaði mjög í veðri og fór að snjóa á Norðurlandi. Klukkan sjö um morguninn var aðeins einnar gráðu frost í Reykjavík í alskýjuðu veðri og norðvestanátt, en komið niður í -7 gráður klukkan 17 síðdegis. Í Grímsey var hins vegar strax klukkan átta um morguninn komið -19 gráðu frost í snjókomu og fór brátt í -20 °C. ===Níunda janúar=== Að kvöldi þess 9. var komið grimmdarfrost. Á Raufarhöfn var frostið -22 gráður og daginn eftir var sagt að við Reykjahlíð við Mývatn væri stórhríð og -27 gráðu frost. Í Reykjavík var frostið í kringum -16 gráður og næsta dag komið niður í -20 og norðan stormur. ===Tuttugasta og fyrsta janúar=== Mánudaginn 21. var -24,5 °C. í Reykjavík klukkan 7 að morgni í logni og heiðskíru veðri. Á Möðrudal á Fjöllum mældist -38 gráðu frost og er það mesta frost sem mælst hefur á Íslandi frá upphafi reglulegra mælinga. Í Stykkishólmi fór frostið í -29,7 gráður, Ísafirði -28, Akureyri -32,5, Grímsey -30,8 og á Seyðisfirði -26,0. ===Tuttugasta og fjórða janúar=== Snjókoma var víða um land þann 24. þegar lægð gekk yfir landið og víða hvasst. Um morguninn var loks orðið frostlaust í Reykjavík í fyrsta sinn síðan 4. janúar. == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3277366 ''Frostaveturinn mikli''; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1947]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{harðindaár}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Harðindi á Íslandi á 20. öld]] [[Flokkur:Veðurharðindi á Íslandi]] [[Flokkur:1917]] [[Flokkur:1918]] lk5joyfxtlng9mvo2z1m1rge32gtt08 0 131138 1985241 1985192 2026-11-05T21:38:15Z Berserkur 10188 1985241 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndiflóð varð í Trishuli-fljóti]] vegna jökulshruns á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 1.400 létust og um 5.000 eru týndir. * [[28. ágúst]] - [[Hákon krónprins]] varð [[Hákon 8.]], konungur Noregs, eftir andlát föðurs síns [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haralds 8.]] * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla]] um áframhaldandi aðildarviðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]] fór fram. Þeim var hafnað. * [[31. ágúst]] - Síðustu kvöldfréttir [[Sýn]]ar, áður [[Stöð 2]], voru fluttar. Þær höfðu gengið í tæp 40 ár. ===September=== * [[1. september]]: ** Duane Davis var dæmdur sekur fyrir morðið á rapparanum [[Tupac Shakur]] sem gerðist 30 árum fyrr. ** Einstaklingar máttu [[blóðgjöf|gefa blóð]] óháð [[kyn]]i eða [[kynhneigð]] á Íslandi. * [[3. september]] - [[Hútar]] gerðu áhlaup á svæði sem stjórnað var af stjórnarher [[Jemen]]s og brutu þar með vopnahlé. * [[5. september]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árás á þrjú írönsk olíuskip við [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]]. * [[13. september]] - Þingkosningar voru haldnar í Svíþjóð. Jafnaðarmannaflokkurinn með [[Magdalena Andersson]] í forystu var hlutskarpastur. * [[14. september]] - Fyrstu ráðherrar [[Skotland]]s, [[Norður-Írland]]s og [[Wales]] undirrituðu sameiginlega yfirlýsingu um sjálfsákvörðunarrétt þjóðanna í [[Cardiff]]. * [[15. september]] - Fyrsta [[vindorka|vindorkuvirkjunin]] var opnuð á Íslandi við Vaðöldu nálægt [[Sultartangavirkjun]]. * [[16. september]] - [[Hashim Thaçi]], fyrrum forseti Kósovó, var dæmdur í 25 ára fangelsi fyrir stríðsglæpi. * [[17. september]] - ''[[Leopardus tilcayo]]'', fyrsta nýja kattategundin sem fundist hafði í yfir 100 ár, fannst í [[Bólivía|Bólivíu]]. * [[22. september]] - Varnarsamningur var gerður milli Bandaríkjanna, Grænlands og Danmerkur. * [[23. september]] - [[Þjóðfrelsishreyfing Tígra]] hóf árásir í norður-Eþíópíu. * [[27. september]] - [[Aleksandar Vučić]], forseti Serbíu, sagði af sér. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar voru haldnar í [[Bosnía og Hersegóvína|Bosníu-Hersegóvínu]]. * [[7. október]]-[[8. október]] - Rússland gerði árásir á fjölbýlishús í [[Kýiv]] og á strætisvagna í [[Kramatorsk]]. 55 létust í árásunum. * [[12. október]] - [[Hútar]] í Jemen gerðu árás á flugvöllinn í [[Ríad]], höfuðborg Sádi-Arabíu, í annað sinn á nokkrum dögum. 20 létust. * [[19. október]]: ** Franska ríkisstjórnin kom saman á neyðarfundi vegna mótmæla og óeirða. Þau hófust þegar námsmenn mótmæltu bágum kjörum. Forsætisráðherra landsins veitti borgarstjórum leyfi til útgöngubanns í borgum. ** Kjósendur í [[Alberta]] í Kanada kusu gegn því að haldin yrði bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla um sjálfstæði fylkisins. 76% voru á móti henni. * [[Borgarastyrjöldin í Súdan (2023–)|Borgarastyrjöldin í Súdan]]: Yfir 220 létust á markaði í [[Suður-Súdan]] í drónaárás sem súdanski stjórnarherinn (SAF) var grunaður um. * [[25. október]]: **[[Luiz Inácio Lula da Silva]] var endurkjörinn [[forseti Brasilíu]]. Hann sigraði hægri frambjóðandann [[Flavio Bolsonaro]]. ** Í serbnesku þingkosningunum vann listi stúdenta sigur á flokki [[Aleksandar Vučić]], forsætisráðherra landsins. * [[27. október]] - Þingkosningar í Ísrael: [[Benjamín Netanjahú]], forsætisráðherra landsins tapaði meirihluta sínum á þingi. [[Gadi Eisenkot]], leiðtogi stjórnarandstöðunnar, náði hins vegar ekki að mynda meirihluta. * [[28. október]] - Tvær hraðlestir skullu saman suður af [[Toledo]] á Spáni. Nálægt 70 létust. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - [[Miðkjörtímabilskosningar í Bandaríkjunum|Miðkjörtímabilskosningar]] voru haldnar í Bandaríkjunum þar sem [[Demókrataflokkurinn]] vann meirihluta sæta á [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeild]] og í [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeild]] þingsins. * [[5. nóvember]] - Forseti [[Paragvæ]], [[Santiago Peña]], sagði af sér og tók [[Pedro Alliana]] við embættinu. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. * [[29. nóvember]] - Þingkosningarnar verða haldnar á Spáni. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]). * [[5. mars]] - [[António Lobo Antunes]], portúgalskur rithöfundur (f. [[1942]]). * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]]: ** [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). ** [[Abdrabbuh Mansur Hadi]], jemenskur stjórnmálamaður (f. [[1945]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]). **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). * [[26. ágúst]] - [[Eyvindur P. Eiríksson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1935]]). * [[27. ágúst]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbneskur hershöfðingi (f. [[1942]]). * [[28. ágúst]] - [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (f. [[1937]]). * [[31. ágúst]] - [[Sigríður Þorvaldsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1941]]). * [[2. september]] - [[Gloria Steinem]], bandarískur femínisti, blaðamaður og pólitískur aktívisti (f. [[1934]]). * [[16. september]] - [[Karl Th. Birgisson]], ritstjóri, útvarpsmaður og rithöfundur (f. [[1963]]). * [[30. september]] - [[Margaret Hamilton]], bandarískur tölvunarfræðingur (f. [[1936]]). * [[1. október]] - [[Conrad Thomas Lant]], enskur tónlistarmaður ([[Venom]]) (f. [[1963]]). * [[3. október]] - [[Dennis Hastert]], bandarískur stjórnmálamaður (f. [[1942]]). * [[15. október]] - [[Bo Johansson]], sænskur knattspyrnuþjálfari (f. [[1942]]). * [[28. október]] - [[Patrick Stewart]], enskur leikari (f. [[1940]]). ==Nóbelsverðlaunin== * [[Bókmenntaverðlaun Nóbels|Bókmenntir]]: [[Anne Carson]]. * [[Nóbelsverðlaunin í efnafræði|Efnafræði]]: [[Henri B. Kagan]] og [[Kenso Soai]]. * [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði|Eðlisfræði]]: [[Francis Halzen]]. * [[Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði|Lífeðlis- og læknisfræði]]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] og [[Georg Nagel]]. *[[Friðarverðlaun Nóbels]]: [[Navanethem Pillay]]. [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] 29mi2d8136cqhta43lw6197vmy0633e 0 134354 1985223 1964248 2026-11-05T14:33:57Z TKSnaevarr 53243 1985223 wikitext text/x-wiki {{Kvikmynd |nafn = Madagaskar |upprunalegt heiti = Madagscar |alt = |stærð = |land = Bandaríkin |tungumál = Enska |tegund = |útgáfudagur = 27. maí 2005 |leikstjóri = {{Plainlist | *Eric Darnell *Tom McGrath }} |handritshöfundur = {{Plainlist | *Mark Burton *Billy Frolick *Eric Darnell *Tom McGrath }} |framleiðandi = Mireille Soiria |klipping = H. Lee Peterson |tónlist = [[Hans Zimmer]] |aðalhlutverk = {{Plainlist | *[[Ben Stiller]] *[[Chris Rock]] *[[David Schwimmer]] *[[Jada Pinkett Smith]] *[[Sacha Baron Cohen]] *[[Cedric the Entertainer]] *[[Andy Richter]] }} |fyrirtæki = |dreifingaraðili = DreamWorks Pictures |sýningartími = 86 mínútur |ráðstöfunarfé = 75.7 milljónir [[Bandaríkjadalur|USD]] |heildartekjur = 556 milljónir [[Bandaríkjadalur|USD]] |imdb_id = 0351283 }} '''''Madagaskar''''' ([[enska]]: ''Madagascar'') er bandarísk tölvuteiknuð kvikmynd frá [[DreamWorks Animation]] frá árinu 2005. Myndin fjallar um fjögur dýr úr [[Dýragarður New York-borgar|Dýragarði New York-borgar]] sem eru send til [[Afríka|Afríku]] og enda fyrir slysni á eyjunni [[Madagaskar]]. Í aðalhlutverkum eru [[Ben Stiller]], [[Jada Pinkett Smith]], [[Chris Rock]] og [[David Schwimmer]]. == Talsetning == {| class="wikitable" id="Synchronisation" |- bgcolor=lavender | style="text-align:center" | '''Íslensk nöfn''' | style="text-align:center" | '''Ensk talsetning'''<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/movies/Madagascar/|title=Madagascar|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-05-25}}</ref> |'''Íslensk talsetning'''<ref name=":0">DVD Leikaralisti</ref> |- bgcolor=#ffffff |Alex |[[Ben Stiller]] |[[Atli Rafn Sigurðarson]] |- |Marteinn (Marty) |[[Chris Rock]] |[[Rúnar Freyr Gíslason]] |- |Melmann (Melman) |[[David Schwimmer]] |[[Valur Freyr Einarsson]] |- |Gloría (Gloria) |[[Jada Pinkett Smith]] |[[Inga María Valdimarsdóttir]] |- |Júlli Kóngur (King Julien) |[[Sacha Baron Cohen]] |[[Laddi]]<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161656262d/raddirnar-a-bak-vid-teiknimyndirnar|title=Raddirnar á bak við teiknimyndirnar - Vísir|last=Stefánsdóttir|first=Guðrún Jóna|date=2016-01-19|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-25}}</ref> |- |Mourís (Maurice) |[[Cedric the Entertainer]] | |- |Mort |[[Andy Richter]] | |- |Skipper |[[Tom McGrath]] | |- |Kóvalskí (Kovalski) |[[Chris Miller]] | |- |Hermann (Private) |[[Christopher Knights]] | |- |Amma (Nana) |[[Elisa Gabrielli]] | |} === Auka raddir Íslensk talsetning<ref name=":0" /> === * [[Ágúst Ingi Atlason]] * [[Andri Björnsson]] * [[Róbert Óliver Gíslason]] * [[Kristrún Hauksdóttir]] * [[Hjálmar Hjálmarsson]] * [[Karitas Ísberg]] * [[Hjörtur Jónsson]] * [[Rafn Kumar Bonifacius|Rafn Kumar]] * [[Ólafur Darri Ólafsson]] * [[Elín Íshold Pálsdóttir]] * [[Ómar Steindórsson]] * [[Björn Thorarensen]] * [[Sunna Tryggvadóttir]] == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * [https://www.imdb.com/title/tt0351283/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_madagaskar Madagaskar] á [[Internet Movie Database]] {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:DreamWorks Animation-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2005]] 1c1wpyu62xs8p0myjnsru1yrh55v2hk 0 139318 1985218 1963946 2026-11-05T13:00:56Z TKSnaevarr 53243 1985218 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Keisari Þýskalands | ætt = [[Hohenzollern-ætt]] | skjaldarmerki = Greater imperial coat of arms of Germany.svg | nafn = Vilhjálmur 1. | mynd = Kaiser Wilhelm I. .JPG | skírnarnafn = Wilhelm Friedrich Ludwig von Hohenzollern | fæðingardagur = [[22. mars]] [[1797]] | fæðingarstaður = [[Berlín]], [[Prússland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1888|3|9|1797|3|22}} | dánarstaður = [[Berlín]], [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] | grafinn = [[Charlottenburg-kastali]], Berlín | ríkisár = 2. janúar 1861 – 9. mars 1888 (sem konungur Prússlands)<br>18. janúar 1871 – 9. mars 1888 (sem keisari Þýskalands) | undirskrift = Wilhelm I, German Emperor Signature.svg | faðir = [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] | móðir = [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz]] | maki = [[Ágústa af Sachsen-Weimar-Eisenach]] | titill_maka = Keisaraynja | börn = {{plainlist| * [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari]] * [[Lovísa af Baden]]}} }} '''Vilhjálmur 1.''' (22. mars 1797 í [[Berlín]] – 9. mars 1888 í Berlín) var konungur [[Prússland]]s og fyrsti keisari [[Þýska keisaradæmið|Þýskalands]]. Eftir að hafa ráðið [[Otto von Bismarck]] sem ríkiskanslara, stóð hann í stríði við [[Danmörk]]u, [[Austurríki]] og [[Frakkland]] og vann þau öll. Fyrir vikið varð hann krýndur keisari sameinaðs [[Þýska keisaradæmið|Þýskalands]], en Þýskaland var keisararíki allt til loka [[Fyrri heimsstyrjöldin|heimstyrjaldarinnar fyrri]]. == Æviágrip == === Prins === Vilhjálmur fæddist í Berlín, höfuðborg Prússlands, 1797. Foreldrar hans voru [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] konungur Prússlands og [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz|Lovísa drottning]], dóttir [[Karl 2. af Mecklenburg-Strelitz|Karls 2. hertoga af Mecklenburg-Strelitz]]. Vilhjálmur var þó ekki nema næstelstur, en [[Friðrik Vilhjálmur 4.|Friðrik Vilhjálmur]] (seinna konungur Prússlands) var eldri. Vilhjálmur hlaut herþjálfun ungur og aðeins 9 ára gamall gerði faðir hans hann að yfirforingja. Þetta gerðist nokkrum mánuðum eftir að Prússar töpuðu fyrir [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] í [[Orrustan við Jena-Auerstedt|orrustunum við Jena og Auerstedt]]. Hinn ungi yfirforingi fékk að fylgja föður sínum til Frakklands eftir fall Napóleons 1814, þá 17 ára gamall, og var með í för er París var hertekin. Þann 8. júní 1815 var hann gerður að majór. Hin aldni konungur Prússlands, Friðrik Vilhjálmur 3., lést [[1840]]. Varð þá eldri bróðir Vilhjálms næsti konungur landsins sem [[Friðrik Vilhjálmur 4.]]. Í [[Marsbyltingin|byltingunni miklu]] 1848 fékk Vilhjálmur það verkefni að brjóta byltingarherinn á bak aftur, sem hafði reist götuvígi. Eftir mikið stapp tókst það verkefni, en við mikið mannfall. Fyrir vikið varð Vilhjálmur afar óvinsæll og jafnvel hataður. Meðan byltingin stóð enn yfir tók konungur, bróðir hans, það til bragðs að senda Vilhjálm til [[London|Lundúna]]. Hann fékk þó að snúa aftur sama ár og á næsta ári sló hann niður byltingarsinna í vesturhluta Prússlands. Eftir það settist hann að í [[Koblenz]]. Meðan hann dvaldi þar naut hann mikilla vinsælda, sem bárust alla leið til Berlínar. Menn voru fljótir að gleyma hlutverki hans í að hrinda byltinguna á bak aftur. Þegar konungur, eldri bróðir hans, varð veikur 1857, varð Vilhjálmur staðgengill hans, enda var konungur að vísu kvæntur, en barnlaus. === Konungur === [[Mynd:Krönung 1861.JPG|thumb|Konungskrýning Vilhjálms í Königsberg]] Konungurinn lést 1861 og varð Vilhjálmur þá næsti konungur Prússlands. Hann var krýndur 18. október í [[Königsberg]]. Eitt stærsta vandamálið sem Vilhjálmur þurfti að glíma við var endurnýjun hersins. Þingið hafnaði breytingunni og vildu þingmenn sjálfir koma fram nýjum lögum sem konungi var ekki í geð. Þessi andstaða leiddi til þess að konungur réði [[Otto von Bismarck]] sem forsætisráðherra (þ.e. kanslara) í september 1862. Bismarck var reiðubúinn að starfa að málefnum konungs og fékk fyrir vikið að starfa að eigin hugðarefnum í leið. Bismarck var mikill skörungur í þinginu og í allri framkvæmd og varð það til þess að áhrif konungsins urðu meiri. Her og lögregla voru sett í fyrirrúmið, en innri bætur á þjóðfélaginu voru látnar bíða. Bismarck var harður á að festa landamæri ríkisins. Fyrsta hindrunin var [[Slésvík-Holtsetaland|Slésvíkurmálið]], sem tæknilega tilheyrði þýska ríkinu, en laut þó Danakonungi. Árið 1864 samþykkti Vilhjálmur stríðsyfirlýsingu á Dönum og í leifturstríði sigraði Bismarck Dani í [[Orrustan við Dybbøl|orrustunni við Dybbøl]] 1864. Þessu fylgdi [[Stríð Prússa og Austurríkismanna|stríð við Austurríki]], en bæði Prússar og Austurríkismenn sóttust eftir forræði í [[Þýska ríkjasambandið|þýska bandalaginu]]. Árið 1866 tók Vilhjálmur að sér herstjórnina gegn Austurríki og sigraði þá í orrustunni við Königsgrätz. Ári síðar var [[Norður-þýska ríkjasambandið|norðurþýska sambandið]] stofnað og var Prússland þá leiðandi aðili í því með Vilhjálm konung sem forseta þess. Árið 1870 sagði Frakkland Prússlandi stríð á hendur. Ástæða þess var að Prússland hafði boðið upp á [[Leópold af Hohenzollern|Leópold prins af Hohenzollern-Sigmaringen]] sem nýjan konung [[Spánn|Spánar]]. Þetta gátu Frakkar ekki sætt sig við, þar sem þeir óttuðust þýska innrás úr tveimur áttum. Aftur var Vilhjálmur konungur herstjórnandi Prússahers, sem sigraði í orrustunum við Gravelotte og við [[Sedan]]. Eftir þessa sigra var leiðin til Parísar greið. Í [[Versalir|Versölum]] var samið um frið, en jafnframt fór fram undirbúningur á stofnun þýsks ríkis með Vilhjálm konung sem leiðtoga. === Keisari === [[Mynd:A v Werner - Kaiserproklamation am 18 Januar 1871 (3. Fassung 1885).jpg|thumb|Keisarakrýning Vilhjálms í Versölum 1871. Fyrir miðju sér í Bismarck kanslara (í hvítum jakka).]] Það var erfitt fyrir Bismarck að sannfæra Vilhjálm konung um að stofna þýska ríkið og láta Prússland leysast upp í því, jafnvel þó að Vilhjálmur ætti að vera þjóðarleiðtogi hins nýja ríkis. Bismarck lagði til að Vilhjálmur yrði krýndur keisari, en Vilhjálmur var mjög mótfallinn þeirri hugmynd, allt fram á síðasta dag. En hann lét loks undan. Vilhjálmur var krýndur keisari hins nýja þýska ríkis í speglasal kastalans í Versölum þann 18. janúar 1871. Þá voru nákvæmlega 170 ár liðin síðan að Prússland varð að konungsríki. Við krýninguna var Vilhjálmur enn reiður Bismarck eftir rifrildi þeirra í milli um titil hins nýja keisara. Vilhjálmur hafnaði því að láta kalla sig ''keisara Þýskalands'' eða ''þýski keisarinn''. Friðrik I, stórhertogi af Baden, sem fékk það hlutverk að hylla keisarann í krýningunni, leysti vandann með því að hrópa ‘Vilhjálmur keisari.’ Eftir krýninguna tók Vilhjálmur ekki í hönd Bismarcks. Keisarinn varð þess áþreifanlega var að stefna og stjórnmál voru ákvörðuð af Bismarck. Við þetta varð keisari æ gramari með hverju ári sem leið. Hann samþykkti þó að vera gestgjafi þriggjakeisarafundarins í Berlín árið 1872, er [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1.]] frá Austurríki og [[Alexander 2. Rússakeisari|Alexender 2.]] frá [[Rússland]]i, sóttu. Árið 1878 var gerð skotárás á Vilhjálm er hann reið einsamall í opnum vagni í miðborg Berlínar. Hann fékk högl í andlit og öxl og særðist alvarlega. Það tók hann hálft ár að ná heilsu á ný. Vilhjálmur naut vaxandi vinsælda í þýska ríkinu í elli sinni. Hann naut einnig friðar, enda stjórnaði Bismarck ríkinu í raun. Margir sáu í Vilhjálmi tákngerving Prússlands. Hann lést í Berlín 1888 á 91. aldursári. == Fjölskylda == Vilhjálmur kvæntist [[11. júní]] [[1829]] Ágústu frá Sachsen-Weimar-Eisenach. Hjónaband þeirra var ekki sérlega lukkulegt, enda skipulagt af foreldrum þeirra. Þeim var þó tveggja barna auðið. * 1. [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðrik Vilhjálmur]] (f. [[1831]]) keisari Þýskalands, átti Viktoríu frá [[England]]i (dóttur [[Viktoría Bretadrottning|Viktoríu]] drottningar) * 2. Luise (f. [[1838]]) giftist Friðriki I stórhertoga af Baden == Annað markvert == * Alls varð Vilhjálmur fyrir fjórum banatilræðum. [[1861]] var skotið á hann, en þá særðist hann lítillega á hálsi. [[1878]] var aftur skotið á hann tveimur blýkúlum er hann sat í opnum hestvagni ásamt dóttur sinni, en kúlurnar misstu marks. Aðeins þremur vikum seinna var skotið á hann með haglabyssu (sjá að ofan) og særðist hann þá alvarlega. [[1883]] var reynt að ráða hann af dögum með [[dínamít]]i er hann var viðstaddur afhjúpun á minnisvarða, en hvellhettan virkaði ekki sökum raka. * Milli [[1867]] og [[1918]] voru reist rúmlega 1000 minnismerki til heiðurs Vilhjálmi keisara. * Þýska hafnarborgin [[Wilhelmshaven]] heitir í höfuðið á Vilhjálmi keisara. * [[Kílarskurðurinn]], sem opnaður var umferð [[1895]], hét upphaflega ''Kaiser-Wilhelm-Kanal'' honum til heiðurs. [[1948]] var heitinu breytt í ''Nord-Ostsee-Kanal'' og þannig heitir hann enn á [[Þýska|þýsku]] í dag. == Heimildir == {{wpheimild|tungumál=de|titill=Wilhelm I. (Deutsches Reich)|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2010}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Friðrik Vilhjálmur 4.]] | titill=Konungur Prússlands | frá=[[1861]] | til=[[1871]] | eftir=[[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðrik 3.]]}} {{Erfðatafla | fyrir=Fyrstur í embætti | titill=Keisari Þýskalands| frá=[[1871]] | til=[[1888]] | eftir= [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðrik 3.]]}} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Prússlands}} {{fd|1797|1888}} [[Flokkur:Þýskalandskeisarar]] [[Flokkur:Konungar Prússlands]] [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] 0rlwlf7f4txel7jbwo13lsj8owl0dak 0 143888 1985208 1980843 2026-11-05T12:50:39Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur]] á [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] yfir tilvísun 1980843 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Prússlands | ætt = [[Hohenzollern-ætt]] | skjaldarmerki = Arms of East Prussia.svg | nafn = Friðrik Vilhjálmur 4. | mynd = Friedrich Wilhelm IV of Prussia (1847).jpg | skírnarnafn = Friedrich Wilhelm von Hohenzollern | fæðingardagur = [[15. október]] [[1795]] | fæðingarstaður = [[Berlín]], [[Prússland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1861|1|2|1795|10|15}} | dánarstaður = [[Potsdam]], [[Prússland]]i | grafinn = Friedenskirche, Sanssouci-garði, [[Potsdam]]<ref name=Dorgerloh>{{cite book|last=Dorgerloh|first=Hartmut, ed.|title=Palaces and Gardens|publisher=[[Prussian Palaces and Gardens Foundation Berlin-Brandenburg]]|pages=4|url=http://www.spsg.de/media/de/SPSG_Infoflyer-en.pdf|accessdate=6. maí 2018|format=PDF|chapter=Palaces and Gardens in Potsdam: 18-Church of Peace|date=18. ágúst 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101011054857/http://www.spsg.de/media/de/SPSG_Infoflyer-en.pdf|archivedate=11. október 2010|df=dmy-all}}</ref> (Hjarta hans er í [[Charlottenburg-kastali|Charlottenburg-kastala]] í [[Berlín]]<ref name=SPSG>{{cite web|last=Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg|first=(Hartmut Dorgerloh, ed)|title=König Friedrich Wilhelm IV|url=http://www.spsg.de/König_Friedrich_Wilhelm_IV.html|publisher=Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg|accessdate=6. maí 2018|location=Potsdam, Brandenborg, Þýskalandi|year=1992–2012|quote=Begräbnisstätte: Friedenskirche im Park von Sanssouci; das Herz im Mausoleum im Park von Schloss Charlottenburg in Berlin|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225233014/https://www.spsg.de/K%C3%B6nig_Friedrich_Wilhelm_IV.html|url-status=dead}}</ref>) | ríkisár = [[7. júní]] [[1840]] – [[2. janúar]] [[1861]] | undirskrift = FrederickIVofPrussiaSignature.svg | faðir = [[Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur]] | móðir = [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz]] | maki = [[Elísabet Lúðvíka af Bæjaralandi]] | titill_maka = Drottning }} '''Friðrik Vilhjálmur 4.''' (''Friedrich Wilhelm IV.'' á þýsku; 15. október 1795 – 2. janúar 1861) var konungur [[Prússland]]s frá 1840 til 1861. Hann var sonur [[Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur|Friðriks Vilhjáms 3.]] og bróðir [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálms 1.]] Þýskalandskeisara. Friðrik Vilhjálmur var einnig kallaður „rómantíkurmaðurinn í hásætinu“ og er helst minnst fyrir fjölmargar byggingar sem hann lét reisa í [[Berlín]] og í [[Potsdam]], og fyrir að ljúka byggingu gotnesku [[Dómkirkjan í Köln|dómkirkjunnar í Köln]]. Hann var íhaldsmaður og hafnaði árið 1849 tilboði frá Frankfurt-þinginu um að gerast keisari Þýskalands þar sem hann taldi þingið ekki eiga rétt á því að veita þann titil. Árið 1857 fékk hann heilablóðfall og var lamaður til dauðadags. ==Æviágrip== Eftir ósigur Prússa í orrustunni í [[Orrustan við Jena-Auerstedt|orrustunni við Jena-Auerstedt]] árið 1806 neyddist prússneska konungsfjölskyldan til að flýja til [[Königsberg]]. Árið 1810 varð Friedrich Ancillon, síðar utanríkisráðherra, kennari Friðriks Vilhjálms. Acillon átti eftir að hafa mikil áhrif á hann. Friðrik var með prússneska hernum sem hertók [[París]] árið 1815 og virðist snemma hafa tileinkað sér [[Íhaldssemi|íhaldssamar]] skoðanir. Þann 23. nóvember árið 1823 giftist Friðrik Vilhjálmur [[Elísabet Lúðvíka af Bæjaralandi|Elísabet Lúðvíku af Bæjaralandi]]. Hjónabandið var af pólitískum toga en sambúð þeirra var ekki farsæl þar sem Elísabet var [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsk]] og vildi ekki skipta um trú. [[Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur]] vildi í fyrstu ekki samþykkja kaþólska krónprinsessu en syni hans tókst að telja honum hughvarf og fá hann til að samþykkja ráðahaginn. Elísabet tók upp [[mótmælendatrú]] árið 1830. ===Valdaár=== Friðrik Vilhjálmur 4. varð konungur Prússlands árið 1840. Fyrstu ríkisár hans einkenndust af sáttagerðum og [[Frjálslyndi|frjálslyndi]]: Hann náðaði þá sem höfðu verið dæmdir fyrir [[landráð]], frelsaði kaþólska erkibiskupa úr fangelsi og víkkaði fjölmiðlafrelsi. Hann hafnaði hins vegar beiðni prússnesku ríkjanna um nýja stjórnarskrá árið 1847 og reyndi í kjölfarið að miðla málum með frjálslyndisöflunum í stjórnarandstöðu með því að kalla saman ríkisþing. Þingið hlaut rétt til að setja skatta og fá lán en hins vegar mátti það ekki koma saman reglulega heldur aðeins að þóknun konungsins. Ónægja með konunginn hélt áfram að aukast og þann 18. mars hófst uppreisn í Berlín. Þótt herinn hefði getað bundið enda á uppreisnina ákvað Friðrik Vilhjálmur að koma til móts við uppreisnarmennina með því stofna raunverulegt ríkisþing og setja stjórnarskrá. Hann sá hins vegar fljótt eftir þessu og leysti upp þingið með hjálp hersins strax næsta desember. Friðrik Vilhjálmur útbjó síðan nýja stjórnarskrá sem tók gildi árið 1850. Árið 1849 kaus þýska þjóðþingið í Frankfurt að bjóða Friðrik Vilhjálmi að gerast keisari Þýskalands en hann hafnaði tilboðinu með þeim röksemdum að það væri ekki í valdi þingsins að veita slíkan titil, auk þess sem það hefði hugsanlega leitt til stríðs við [[Austurríska keisaradæmið|Austurríki]] ef hann hefði þegið hann. Með Olmütz-samningnum árið 1850 féllst Friðrik Vilhjálmur á að leysa upp hið fyrirhugaða Erfurt-samband Prússlands og annarra þýskra ríkja og ganga þess í stað á ný inn í [[þýska ríkjasambandið]] undir forystu Austurríkis. Síðustu valdaár sín lét Friðrik Vilhjálmur afturhaldssömustu ráðgjafa sína, [[Otto Theodor von Manteuffel]] forsætisráðherra og [[Ludwig Friedrich Leopold von Gerlach|Leopold von Gerlach]] hershöfðingja, um flestar ákvarðanatökur. Vegna heilablóðfalls sem lamaði Friðrik Vilhjálm árið 1857 eftirlét hann bróður sínum, [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmi]], flestar skyldur konungskrúnunnar. Vilhjálmur varð síðan ríkisstjóri árið 1858. Friðrik Vilhjálmur og Elísabet eignuðust engin börn<ref name="Kings">{{cite book|last=Feldhahn|first=Ulrich|title=Die preußischen Könige und Kaiser (þýska)|publisher=Kunstverlag Josef Fink, Lindenberg|year=2011|pages=21–23}}</ref> og því varð Vilhjálmur konungur Prússlands eftir dauða Friðriks Vilhjálms árið 1861. Vilhjálmur varð síðar fyrsti keisari alls [[Þýska keisaraveldið|Þýskalands]]. ==Heimild== * {{wpheimild | tungumál = Sv | titill = Fredrik Vilhelm IV av Preussen | mánuðurskoðað = 6. maí | árskoðað = 2018}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 3.]] | titill=Konungur Prússlands | frá=[[7. júní]] [[1840]] | til=[[2. janúar]] [[1861]] | eftir=[[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1.]]}} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Prússlands}} {{fde|1795|1861|Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur}} [[Flokkur:Konungar Prússlands]] [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] luqeg4pr9llvqczka7ddv3ke7ydxuav 1985236 1985208 2026-11-05T16:27:40Z TKSnaevarr 53243 1985236 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Prússlands | ætt = [[Hohenzollern-ætt]] | skjaldarmerki = Arms of East Prussia.svg | nafn = Friðrik Vilhjálmur 4. | mynd = Friedrich Wilhelm IV of Prussia (1847).jpg | skírnarnafn = Friedrich Wilhelm von Hohenzollern | fæðingardagur = [[15. október]] [[1795]] | fæðingarstaður = [[Berlín]], [[Prússland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1861|1|2|1795|10|15}} | dánarstaður = [[Potsdam]], [[Prússland]]i | grafinn = Friedenskirche, Sanssouci-garði, [[Potsdam]]<ref name=Dorgerloh>{{cite book|last=Dorgerloh|first=Hartmut, ed.|title=Palaces and Gardens|publisher=[[Prussian Palaces and Gardens Foundation Berlin-Brandenburg]]|pages=4|url=http://www.spsg.de/media/de/SPSG_Infoflyer-en.pdf|accessdate=6. maí 2018|format=PDF|chapter=Palaces and Gardens in Potsdam: 18-Church of Peace|date=18. ágúst 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101011054857/http://www.spsg.de/media/de/SPSG_Infoflyer-en.pdf|archivedate=11. október 2010|df=dmy-all}}</ref> (Hjarta hans er í [[Charlottenburg-kastali|Charlottenburg-kastala]] í [[Berlín]]<ref name=SPSG>{{cite web|last=Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg|first=(Hartmut Dorgerloh, ed)|title=König Friedrich Wilhelm IV|url=http://www.spsg.de/König_Friedrich_Wilhelm_IV.html|publisher=Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Brandenburg|accessdate=6. maí 2018|location=Potsdam, Brandenborg, Þýskalandi|year=1992–2012|quote=Begräbnisstätte: Friedenskirche im Park von Sanssouci; das Herz im Mausoleum im Park von Schloss Charlottenburg in Berlin|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225233014/https://www.spsg.de/K%C3%B6nig_Friedrich_Wilhelm_IV.html|url-status=dead}}</ref>) | ríkisár = [[7. júní]] [[1840]] – [[2. janúar]] [[1861]] | undirskrift = FrederickIVofPrussiaSignature.svg | faðir = [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] | móðir = [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz]] | maki = [[Elísabet Lúðvíka af Bæjaralandi]] | titill_maka = Drottning }} '''Friðrik Vilhjálmur 4.''' (''Friedrich Wilhelm IV.'' á þýsku; 15. október 1795 – 2. janúar 1861) var konungur [[Prússland]]s frá 1840 til 1861. Hann var sonur [[Friðrik Vilhjálmur 3.|Friðriks Vilhjáms 3.]] og bróðir [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálms 1.]] Þýskalandskeisara. Friðrik Vilhjálmur var einnig kallaður „rómantíkurmaðurinn í hásætinu“ og er helst minnst fyrir fjölmargar byggingar sem hann lét reisa í [[Berlín]] og í [[Potsdam]], og fyrir að ljúka byggingu gotnesku [[Dómkirkjan í Köln|dómkirkjunnar í Köln]]. Hann var íhaldsmaður og hafnaði árið 1849 tilboði frá Frankfurt-þinginu um að gerast keisari Þýskalands þar sem hann taldi þingið ekki eiga rétt á því að veita þann titil. Árið 1857 fékk hann heilablóðfall og var lamaður til dauðadags. ==Æviágrip== Eftir ósigur Prússa í orrustunni í [[Orrustan við Jena-Auerstedt|orrustunni við Jena-Auerstedt]] árið 1806 neyddist prússneska konungsfjölskyldan til að flýja til [[Königsberg]]. Árið 1810 varð Friedrich Ancillon, síðar utanríkisráðherra, kennari Friðriks Vilhjálms. Acillon átti eftir að hafa mikil áhrif á hann. Friðrik var með prússneska hernum sem hertók [[París]] árið 1815 og virðist snemma hafa tileinkað sér [[Íhaldssemi|íhaldssamar]] skoðanir. Þann 23. nóvember árið 1823 giftist Friðrik Vilhjálmur [[Elísabet Lúðvíka af Bæjaralandi|Elísabet Lúðvíku af Bæjaralandi]]. Hjónabandið var af pólitískum toga en sambúð þeirra var ekki farsæl þar sem Elísabet var [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsk]] og vildi ekki skipta um trú. [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] Prússakonungur vildi í fyrstu ekki samþykkja kaþólska krónprinsessu en syni hans tókst að telja honum hughvarf og fá hann til að samþykkja ráðahaginn. Elísabet tók upp [[mótmælendatrú]] árið 1830. ===Valdaár=== Friðrik Vilhjálmur 4. varð konungur Prússlands árið 1840. Fyrstu ríkisár hans einkenndust af sáttagerðum og [[Frjálslyndi|frjálslyndi]]: Hann náðaði þá sem höfðu verið dæmdir fyrir [[landráð]], frelsaði kaþólska erkibiskupa úr fangelsi og víkkaði fjölmiðlafrelsi. Hann hafnaði hins vegar beiðni prússnesku ríkjanna um nýja stjórnarskrá árið 1847 og reyndi í kjölfarið að miðla málum með frjálslyndisöflunum í stjórnarandstöðu með því að kalla saman ríkisþing. Þingið hlaut rétt til að setja skatta og fá lán en hins vegar mátti það ekki koma saman reglulega heldur aðeins að þóknun konungsins. Ónægja með konunginn hélt áfram að aukast og þann 18. mars hófst uppreisn í Berlín. Þótt herinn hefði getað bundið enda á uppreisnina ákvað Friðrik Vilhjálmur að koma til móts við uppreisnarmennina með því stofna raunverulegt ríkisþing og setja stjórnarskrá. Hann sá hins vegar fljótt eftir þessu og leysti upp þingið með hjálp hersins strax næsta desember. Friðrik Vilhjálmur útbjó síðan nýja stjórnarskrá sem tók gildi árið 1850. Árið 1849 kaus þýska þjóðþingið í Frankfurt að bjóða Friðrik Vilhjálmi að gerast keisari Þýskalands en hann hafnaði tilboðinu með þeim röksemdum að það væri ekki í valdi þingsins að veita slíkan titil, auk þess sem það hefði hugsanlega leitt til stríðs við [[Austurríska keisaradæmið|Austurríki]] ef hann hefði þegið hann. Með Olmütz-samningnum árið 1850 féllst Friðrik Vilhjálmur á að leysa upp hið fyrirhugaða Erfurt-samband Prússlands og annarra þýskra ríkja og ganga þess í stað á ný inn í [[þýska ríkjasambandið]] undir forystu Austurríkis. Síðustu valdaár sín lét Friðrik Vilhjálmur afturhaldssömustu ráðgjafa sína, [[Otto Theodor von Manteuffel]] forsætisráðherra og [[Ludwig Friedrich Leopold von Gerlach|Leopold von Gerlach]] hershöfðingja, um flestar ákvarðanatökur. Vegna heilablóðfalls sem lamaði Friðrik Vilhjálm árið 1857 eftirlét hann bróður sínum, [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmi]], flestar skyldur konungskrúnunnar. Vilhjálmur varð síðan ríkisstjóri árið 1858. Friðrik Vilhjálmur og Elísabet eignuðust engin börn<ref name="Kings">{{cite book|last=Feldhahn|first=Ulrich|title=Die preußischen Könige und Kaiser (þýska)|publisher=Kunstverlag Josef Fink, Lindenberg|year=2011|pages=21–23}}</ref> og því varð Vilhjálmur konungur Prússlands eftir dauða Friðriks Vilhjálms árið 1861. Vilhjálmur varð síðar fyrsti keisari alls [[Þýska keisaraveldið|Þýskalands]]. ==Heimild== * {{wpheimild | tungumál = Sv | titill = Fredrik Vilhelm IV av Preussen | mánuðurskoðað = 6. maí | árskoðað = 2018}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Friðrik Vilhjálmur 3.]] | titill=Konungur Prússlands | frá=[[7. júní]] [[1840]] | til=[[2. janúar]] [[1861]] | eftir=[[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1.]]}} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Prússlands}} {{fd|1795|1861}} [[Flokkur:Konungar Prússlands]] [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] hnef694oka0g5x6ulfd01d4wojlso6x 0 143889 1985213 1592923 2026-11-05T12:53:35Z Xqbot 6441 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] 1985213 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] 88u8r7jhpvgm2qt98eqn2xf2oui9e6d 0 143891 1985214 1592925 2026-11-05T12:53:40Z Xqbot 6441 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] 1985214 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] 88u8r7jhpvgm2qt98eqn2xf2oui9e6d 0 143892 1985215 1592926 2026-11-05T12:53:45Z Xqbot 6441 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] 1985215 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] 88u8r7jhpvgm2qt98eqn2xf2oui9e6d 0 143893 1985216 1592927 2026-11-05T12:53:50Z Xqbot 6441 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] 1985216 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] 88u8r7jhpvgm2qt98eqn2xf2oui9e6d 0 143895 1985206 1963507 2026-11-05T12:50:25Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur]] á [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] yfir tilvísun 1963507 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Prússlands | ætt = [[Hohenzollern-ætt]] | skjaldarmerki = Arms of East Prussia.svg | nafn = Friðrik Vilhjálmur 3. | mynd = Friedrich Wilhelm III., König von Preußen (unbekannter Maler).jpg | skírnarnafn = Friedrich Wilhelm von Hohenzollern | fæðingardagur = [[3. ágúst]] [[1770]] | fæðingarstaður = [[Potsdam]], [[Prússland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1840|6|7|1770|8|3}} | dánarstaður = [[Berlín]], [[Prússland]]i | grafinn = [[Charlottenburg-kastali|Charlottenburg-kastala]] í [[Berlín]] | ríkisár = [[16. nóvember]] [[1797]] – [[7. júní]] [[1840]] | undirskrift = Autograph Friedrich Wilhelm III.svg | faðir = [[Friðrik Vilhjálmur 2. Prússakonungur]] | móðir = [[Frederika Lovísa af Hesse-Darmstadt]] | maki = [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz]], Auguste von Harrach | titill_maka = Drottning | börn = [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]], [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1.]], [[Alexandra Fjodorovna]], Frederika, Karl, Alexandrína, Ferdinand, Lovísa, Albert }} '''Friðrik Vilhjálmur 3.''' (3. ágúst 1770 – 7. júní 1840) var konungur [[Prússland]]s frá 16. nóvember 1797 til dauðadags. Hann ríkti í Prússlandi á ólgutímum [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjaldanna]] þegar [[Heilaga rómverska ríkið]] leið undir lok. Friðrik Vilhjálmur reyndi að feta milliveg milli Frakklands og óvina þess en eftir mikinn hernaðarósigur gegn Frökkum árið 1806 gekk hann loks með semingi í bandalag með óvinum Napóleons. Eftir að Napóleon var sigraður var hann konungur Prússlands á tíma [[Vínarfundurinn|Vínarfundarins]], þar sem reynt var að koma á nýju pólitísku skipulagi í Evrópu. Friðrik Vilhjálmur vildi sameina mótmælendakirkjur í Þýskalandi og samræma skipulag þeirra og jafnvel hönnun kirkjanna. Langtímamarkmið hans var að koma öllum mótmælendakirkjum í prússneska kirkjusambandinu undir stjórn krúnunnar. == Æviágrip== Friðrik var sonur [[Friðrik Vilhjálmur 2. Prússakonungur|Friðriks Vilhjálms 2. Prússakonungs]] og Frederiku Lovísu af Hesse-Darmstadt. Hann giftist árið 1793 [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz|Lovísu af Mecklembourg-Strelitz]] ([[1776]]–[[1810]]), dóttur Karls 2. af Mecklembourg-Strelitz. Lovísa var rómuð fyrir fegurð sína og átti eftir að njóta mikilla áhrifa frá árinu 1807 til dauðadags árið 1810. Lovísa varð mjög vinsæl meðal Prússa og öll [[Hohenzollern-ætt]]in, þar á meðal Friðrik Vilhjálmur, naut góðs af vinsældum hennar.<ref name="Kings">{{cite book|last=Feldhahn|first=Ulrich|title=Die preußischen Könige und Kaiser|publisher=Kunstverlag Josef Fink, Lindenberg|year=2011|pages=17–20|language=þýska}}</ref> Friðrik Vilhjálmur barðist í gagnbyltingum í [[Frönsku byltingarstríðin|frönsku byltingarstríðunum]] ásamt föður sínum, þar á meðal í [[Umsátrið um Mainz (1793)|umsátrinu við Mainz]].<ref name="SDES">{{Cite web|language=Franska|title=Frédéric-Guillaume III - Biographie/Napopédia|url=https://www.napopedia.fr/fr/biographies/FredericIII|site=www.napopedia.fr|date=Júlí 2016|consulted=6. maí 2018.}}</ref> ===Valdatíð=== Friðrik Vilhjálmur 3. varð konungur árið 1797. Hann rak strax ráðgjafa og kennara föður síns, [[Johann Christoph von Wöllner]] (1732–1800). Ásamt ráðgjöfum sínum, greifunum [[August von der Goltz|von Goltz]] og [[Christian von Haugwitz|von Haugwitz]], reyndi hann að viðhalda hlutleysi Prússlands í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]]. Með þessu uppskar hann óvild [[Alexander 1. Rússakeisari|Alexanders 1. Rússakeisara]]. Friðrik Vilhjálmur tók ekki þátt í [[Þriðja bandalagsstríðið|þriðja bandalagsstríðinu]] gegn [[Napóleon Bónaparte|Napóleoni]] árið 1805 en gekk loks til liðs við bandamenn vegna þrýstings frá Rússum árið 1806. Her Prússa var gersigraður af Frökkum í [[Orrustan við Iéna|orrustunum við Iéna]] og [[Orrustan við Auerstaedt|Auerstaedt]]. Frakkar ráku Friðrik Vilhjálm og hermenn hans til Austur-Prússlands og þaðan neyddist konungurinn til að flýja í útlegð til hirðar Alexanders Rússakeisara. Þar er sagt að Alexander hafi orðið ástfanginn af Lovísu Prússadrottningu. Árið 1807 bað Alexander einnig ósigur fyrir Frökkum. Í friðarsáttmála sem hann undirritaði við Tilsit voru Prússar skuldbundnir til að láta af hendi öll landsvæði sín í Póllandi, draga sig austur fyrir Elbufljót og greiða fyrir hernámslið Frakka í Prússlandi. Friðrik Vilhjálmur mótmælti ekki niðurstöðu keisaranna tveggja og virðist hafa skort kjark til að bjóða Napóleoni birginn.<ref name="SDES" /> Niðurlæging Prússa af völdum Napóleons hafði mikil áhrif á þjóðarsál Prússlands og hleypti hefndarþorsta í þjóðinna sem Prússar fengu loks svalað í [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] árið 1870. Friðrik Vilhjálmur var sjálfur tregur til að fara gegn Frökkum á ný en ráðherrar hans, [[Heinrich Friedrich Karl vom Stein|Karl vom Stein]], furstinn [[Karl Ágúst von Hardenberg]], [[Gerhard Johann David von Scharnhorst]] og greifinn [[August Neidhardt von Gneisenau|August von Gneisenau]], hófust fljótt handa við að endurbyggja prússneska herinn og stjórnsýsluna að áeggjan Lovísu drottningar (sem lést árið 1810 og var Prússum mikill harmadauði). Árið 1813, eftir að [[Rússlandsherför Napóleons]] misheppnaðist og Frakkar neyddust til að hörfa frá Rússlandi snerist Friðrik Vilhjálmur gegn Frökkum og undirritaði nýtt bandalag við Rússa. Hann flúði í kjölfarið frá Berlín, sem var enn undir hernámi Frakka. Þaðan af léku herir Prússa lykilhlutverk í sigri bandamanna gegn Frökkum. ===Vínarfundurinn=== Á [[Vínarfundurinn|Vínarfundinum]] tókst erindrekum Friðriks Vilhjálms að fá úthlutað miklum landsvæðum, þar á meðal Rínarlandinu, en fengu ekki að innlima [[Saxland]] líkt og þeir höfðu vonast til. Þaðan af áttu Prússar landsvæði bæði á austur- og vesturhlutum Þýskalands sem var klofið í miðjunni af [[Hessen]]. Eftir að Friðrik Vilhjálmur var kominn með her á bak við sig á ný var hann fljótur að brjóta loforð sem hann hafði gefið þjóð sinni um að setja Prússlandi stjórnarskrá. Hann sneri baki við frjálslyndishugmyndum von Stein baróns og Hardenbergs og fylgdi þeirra í stað íhaldsstefnu [[Klemens von Metternich|Metternich fursta]]. Árið 1824 giftist Friðrik Vilhjálmur í annað sinn, greifynjunni Auguste von Harrach.<ref name="Kings"/> Þau eignuðust engin börn. Friðrik Vilhjálmur 3. lést árið 1840 og elsti sonur hans, [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]], tók við krúnunni. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Friðrik Vilhjálmur 2. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 2.]] | titill=Konungur Prússlands | frá=[[16. nóvember]] [[1797]] | til=[[7. júní]] [[1840]] | eftir=[[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]]}} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Prússlands}} {{fde|1770|1840|Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur}} [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] [[Flokkur:Konungar Prússlands]] [[Flokkur:Kjörfurstar Brandenborgar]] gal15u0q56r74khxsdsmayvjhnelamk 1985217 1985206 2026-11-05T12:57:19Z TKSnaevarr 53243 1985217 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Prússlands | ætt = [[Hohenzollern-ætt]] | skjaldarmerki = Arms of East Prussia.svg | nafn = Friðrik Vilhjálmur 3. | mynd = Friedrich Wilhelm III., König von Preußen (unbekannter Maler).jpg | skírnarnafn = Friedrich Wilhelm von Hohenzollern | fæðingardagur = [[3. ágúst]] [[1770]] | fæðingarstaður = [[Potsdam]], [[Prússland]]i | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1840|6|7|1770|8|3}} | dánarstaður = [[Berlín]], [[Prússland]]i | grafinn = [[Charlottenburg-kastali|Charlottenburg-kastala]] í [[Berlín]] | ríkisár = [[16. nóvember]] [[1797]] – [[7. júní]] [[1840]] | undirskrift = Autograph Friedrich Wilhelm III.svg | faðir = [[Friðrik Vilhjálmur 2.]] | móðir = [[Friðrika Lovísa af Hesse-Darmstadt]] | maki = {{gifting|[[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz]]|1793|1810|orsök=dó}}<br>{{gifting|Auguste von Harrach|1824}} | titill_maka = Eiginkona | börn = {{plainlist| * [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] * [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1.]] * [[Alexandra Fjodorovna]] * Friðrika * Karl * Alexandrína * Ferdinand * Lovísa * Albert}} }} '''Friðrik Vilhjálmur 3.''' (3. ágúst 1770 – 7. júní 1840) var konungur [[Prússland]]s frá 16. nóvember 1797 til dauðadags. Hann ríkti í Prússlandi á ólgutímum [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjaldanna]] þegar [[Heilaga rómverska ríkið]] leið undir lok. Friðrik Vilhjálmur reyndi að feta milliveg milli Frakklands og óvina þess en eftir mikinn hernaðarósigur gegn Frökkum árið 1806 gekk hann loks með semingi í bandalag með óvinum Napóleons. Eftir að Napóleon var sigraður var hann konungur Prússlands á tíma [[Vínarfundurinn|Vínarfundarins]], þar sem reynt var að koma á nýju pólitísku skipulagi í Evrópu. Friðrik Vilhjálmur vildi sameina mótmælendakirkjur í Þýskalandi og samræma skipulag þeirra og jafnvel hönnun kirkjanna. Langtímamarkmið hans var að koma öllum mótmælendakirkjum í prússneska kirkjusambandinu undir stjórn krúnunnar. == Æviágrip== Friðrik var sonur [[Friðrik Vilhjálmur 2.|Friðriks Vilhjálms 2. Prússakonungs]] og [[Friðrika Lovísa af Hessen-Darmstadt|Friðriku Lovísu af Hessen-Darmstadt]]. Hann giftist árið 1793 [[Lovísa af Mecklenburg-Strelitz|Lovísu af Mecklembourg-Strelitz]] ([[1776]]–[[1810]]), dóttur Karls 2. af Mecklembourg-Strelitz. Lovísa var rómuð fyrir fegurð sína og átti eftir að njóta mikilla áhrifa frá árinu 1807 til dauðadags árið 1810. Lovísa varð mjög vinsæl meðal Prússa og öll [[Hohenzollern-ætt]]in, þar á meðal Friðrik Vilhjálmur, naut góðs af vinsældum hennar.<ref name="Kings">{{cite book|last=Feldhahn|first=Ulrich|title=Die preußischen Könige und Kaiser|publisher=Kunstverlag Josef Fink, Lindenberg|year=2011|pages=17–20|language=þýska}}</ref> Friðrik Vilhjálmur barðist í gagnbyltingum í [[Frönsku byltingarstríðin|frönsku byltingarstríðunum]] ásamt föður sínum, þar á meðal í [[Umsátrið um Mainz (1793)|umsátrinu við Mainz]].<ref name="SDES">{{Cite web|language=Franska|title=Frédéric-Guillaume III - Biographie/Napopédia|url=https://www.napopedia.fr/fr/biographies/FredericIII|site=www.napopedia.fr|date=Júlí 2016|consulted=6. maí 2018.}}</ref> ===Valdatíð=== Friðrik Vilhjálmur 3. varð konungur árið 1797. Hann rak strax ráðgjafa og kennara föður síns, [[Johann Christoph von Wöllner]] (1732–1800). Ásamt ráðgjöfum sínum, greifunum [[August von der Goltz|von Goltz]] og [[Christian von Haugwitz|von Haugwitz]], reyndi hann að viðhalda hlutleysi Prússlands í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]]. Með þessu uppskar hann óvild [[Alexander 1. Rússakeisari|Alexanders 1. Rússakeisara]]. Friðrik Vilhjálmur tók ekki þátt í [[Þriðja bandalagsstríðið|þriðja bandalagsstríðinu]] gegn [[Napóleon Bónaparte|Napóleoni]] árið 1805 en gekk loks til liðs við bandamenn vegna þrýstings frá Rússum árið 1806. Her Prússa var gersigraður af Frökkum í [[Orrustan við Iéna|orrustunum við Iéna]] og [[Orrustan við Auerstaedt|Auerstaedt]]. Frakkar ráku Friðrik Vilhjálm og hermenn hans til Austur-Prússlands og þaðan neyddist konungurinn til að flýja í útlegð til hirðar Alexanders Rússakeisara. Þar er sagt að Alexander hafi orðið ástfanginn af Lovísu Prússadrottningu. Árið 1807 bað Alexander einnig ósigur fyrir Frökkum. Í friðarsáttmála sem hann undirritaði við Tilsit voru Prússar skuldbundnir til að láta af hendi öll landsvæði sín í Póllandi, draga sig austur fyrir Elbufljót og greiða fyrir hernámslið Frakka í Prússlandi. Friðrik Vilhjálmur mótmælti ekki niðurstöðu keisaranna tveggja og virðist hafa skort kjark til að bjóða Napóleoni birginn.<ref name="SDES" /> Niðurlæging Prússa af völdum Napóleons hafði mikil áhrif á þjóðarsál Prússlands og hleypti hefndarþorsta í þjóðinna sem Prússar fengu loks svalað í [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðinu]] árið 1870. Friðrik Vilhjálmur var sjálfur tregur til að fara gegn Frökkum á ný en ráðherrar hans, [[Heinrich Friedrich Karl vom Stein|Karl vom Stein]], furstinn [[Karl Ágúst von Hardenberg]], [[Gerhard Johann David von Scharnhorst]] og greifinn [[August Neidhardt von Gneisenau|August von Gneisenau]], hófust fljótt handa við að endurbyggja prússneska herinn og stjórnsýsluna að áeggjan Lovísu drottningar (sem lést árið 1810 og var Prússum mikill harmadauði). Árið 1813, eftir að [[Rússlandsherför Napóleons]] misheppnaðist og Frakkar neyddust til að hörfa frá Rússlandi snerist Friðrik Vilhjálmur gegn Frökkum og undirritaði nýtt bandalag við Rússa. Hann flúði í kjölfarið frá Berlín, sem var enn undir hernámi Frakka. Þaðan af léku herir Prússa lykilhlutverk í sigri bandamanna gegn Frökkum. ===Vínarfundurinn=== Á [[Vínarfundurinn|Vínarfundinum]] tókst erindrekum Friðriks Vilhjálms að fá úthlutað miklum landsvæðum, þar á meðal Rínarlandinu, en fengu ekki að innlima [[Saxland]] líkt og þeir höfðu vonast til. Þaðan af áttu Prússar landsvæði bæði á austur- og vesturhlutum Þýskalands sem var klofið í miðjunni af [[Hessen]]. Eftir að Friðrik Vilhjálmur var kominn með her á bak við sig á ný var hann fljótur að brjóta loforð sem hann hafði gefið þjóð sinni um að setja Prússlandi stjórnarskrá. Hann sneri baki við frjálslyndishugmyndum von Stein baróns og Hardenbergs og fylgdi þeirra í stað íhaldsstefnu [[Klemens von Metternich|Metternich fursta]]. Árið 1824 giftist Friðrik Vilhjálmur í annað sinn, greifynjunni Auguste von Harrach.<ref name="Kings"/> Þau eignuðust engin börn. Friðrik Vilhjálmur 3. lést árið 1840 og elsti sonur hans, [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur|Friðrik Vilhjálmur 4.]], tók við krúnunni. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Friðrik Vilhjálmur 2.]] | titill=Konungur Prússlands | frá=[[16. nóvember]] [[1797]] | til=[[7. júní]] [[1840]] | eftir=[[Friðrik Vilhjálmur 4.]]}} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Prússlands}} {{fde|1770|1840|Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur}} [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] [[Flokkur:Konungar Prússlands]] [[Flokkur:Kjörfurstar Brandenborgar]] h2qn0n5yxa8u8ea5qhlc0rv28hcoya9 0 143897 1985211 1592947 2026-11-05T12:53:25Z Xqbot 6441 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] 1985211 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] b7dx4057i0ubjf2227bjvf3o1vpxm2b 0 143898 1985212 1592948 2026-11-05T12:53:30Z Xqbot 6441 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] 1985212 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] b7dx4057i0ubjf2227bjvf3o1vpxm2b 0 144788 1985219 1738275 2026-11-05T14:06:58Z TKSnaevarr 53243 1985219 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Keisari Zhou-veldisins | ætt = Wu-ætt | skjaldarmerki = | nafn = Wu Zetian<br>{{nobold|武則天}} | mynd = A Tang Dynasty Empress Wu Zetian.JPG | fæðingardagur = {{fæðingardagur|624|2|17}} | fæðingarstaður = Lizhou | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|705|12|16|624|2|17}} | dánarstaður = [[Luoyang]] | grafinn = Qian-grafhýsið | undirskrift = | ríkisár =16. október 690 – 21. febrúar 705 | faðir = [[Wu Shiyue]] | móðir = Lafði Yang | maki = {{gifting|[[Taizong keisari af Tang]]|638|649|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Gaozong keisari af Tang]]|650|683|orsök=dó}} | titill_maka = Eiginmaður | börn = {{Plainlist| * [[Li Hong, Yizong keisari af Tang]] * [[Si prinsessa af Anding]] * [[Li Xián, Zhanghuai krónprins]] * [[Li Xiǎn, Zhongzong keisari af Tang]] * [[Li Dan, Ruizong keisari af Tang]] * [[Taiping prinsessa]] }} }} '''Wu Zetian''' (624 – 16. desember 705),<ref name=":0">{{Cite book |title = Worlds Together Worlds Apart |url = https://archive.org/details/worldstogetherwo0000poll |last = Pollard |first = Elizabeth |year = 2015 |publisher = W.W. Norton Company |location = New York, NY |page = [https://archive.org/details/worldstogetherwo0000poll/page/318 318] }}</ref><ref name="Paludan, 100">Paludan, Ann (1998). ''Chronicle of the Chinese Emperors: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial China''. New York, New York: Thames and Hudson, bls. 100.</ref> einnig kölluð '''Wu Zhao''', '''Wu Hou''' og síðar '''Tian Hoi''', var kínverskur einvaldur sem réð yfir Kína, fyrst óformlega sem kona og ekkja kínverska keisarans, og síðar formlega sjálf sem ráðandi [[Keisari Kína|keisaraynja Kína]] (皇帝). Valdatíð hennar var kölluð síðara [[Zhou-veldið]] (周) og entist frá 684–705. Wu var eina konan sem réð formlega yfir Kína sem keisaraynja í meira en 2000 ára sögu kínverska keisaraveldisins. Wu var frilla [[Taizong keisari|Taizong-keisara]] [[Tangveldið|Tangveldisins]]. Eftir dauða hans giftist hún níunda syni hans og eftirmanni á keisarastól, [[Gaozong keisari|Gaozong-keisaranum]] og varð keisaraynja hans árið 655. Hún naut þegar talsverðra valda áður en hún giftist keisaranum. Eftir að Gaozong-keisarinn lamaðist vegna heilablóðfalls árið 660 gerðist Wu umsjónarmaður keisarahirðarinnar og naut því valda til jafns við keisarann.<ref name="Paludan, 96">Paludan, 96</ref> Keisarinn lést þann 20. desember 683 og Wu réð í eigin nafni sem keisaraynja Zhou-veldisins frá 690 til 705. Wu þandi landamæri kínverska keisaraveldisins langt út fyrir fyrrverandi endimörk þess, djúpt inn í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]]. Hún háði einnig nokkur stríð á [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]], fyrst í bandalagi við konungsríkið [[Silla (Kóreu)|Silla]] gegn konungsríkinu [[Goguryeo]] og síðan gegn Silla vegna hernáms á fyrrum landsvæðum Goguryeo. Innan Kína hafði valdabarátta Wu talsverð áhrif á samfélagsskipulag, sér í lagi með ríkisstuðningi við [[Taóismi|taóisma]], [[Búddismi|búddisma]], menntun og bókmenntir. Wu lét einnig byggja og bæta við ýmis mannvirki, þar á meðal stytturnar í [[Longmen-hellarnir|Longmen-hellunum]] og minnismerki í [[Qianling-grafhýsið|Qianling-grafhýsinu]]. Wu Zetian eignaðist fjóra syni og þrír þeirra urðu síðar sjálfir keisarar. ==Tilvísanir== <references/> {{fd|624|705}} [[Flokkur:Keisarar Kína]] tbi9jqcue5sepmhu3o6paszyjbcgcnq 1985229 1985219 2026-11-05T16:15:38Z TKSnaevarr 53243 1985229 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Keisari Zhou-veldisins | ætt = Wu-ætt | skjaldarmerki = | nafn = Wu Zetian<br>{{nobold|武則天}} | mynd = A Tang Dynasty Empress Wu Zetian.JPG | fæðingardagur = {{fæðingardagur|624|2|17}} | fæðingarstaður = Lizhou | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|705|12|16|624|2|17}} | dánarstaður = [[Luoyang]] | grafinn = Qian-grafhýsið | undirskrift = | ríkisár =16. október 690 – 21. febrúar 705 | faðir = [[Wu Shiyue]] | móðir = Lafði Yang | maki = {{gifting|[[Taizong keisari af Tang]]|638|649|orsök=dó}}<br>{{gifting|[[Gaozong keisari af Tang]]|650|683|orsök=dó}} | titill_maka = Eiginmaður | börn = {{Plainlist| * [[Li Hong, Yizong keisari af Tang]] * [[Si prinsessa af Anding]] * [[Li Xián, Zhanghuai krónprins]] * [[Li Xiǎn, Zhongzong keisari af Tang]] * [[Li Dan, Ruizong keisari af Tang]] * [[Taiping prinsessa]] }} }} '''Wu Zetian''' (624 – 16. desember 705),<ref name=":0">{{Cite book |title = Worlds Together Worlds Apart |url = https://archive.org/details/worldstogetherwo0000poll |last = Pollard |first = Elizabeth |year = 2015 |publisher = W.W. Norton Company |location = New York, NY |page = [https://archive.org/details/worldstogetherwo0000poll/page/318 318] }}</ref><ref name="Paludan, 100">Paludan, Ann (1998). ''Chronicle of the Chinese Emperors: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial China''. New York, New York: Thames and Hudson, bls. 100.</ref> einnig kölluð '''Wu Zhao''', '''Wu Hou''' og síðar '''Tian Hoi''', var kínverskur einvaldur sem réð yfir Kína, fyrst óformlega sem kona og ekkja kínverska keisarans, og síðar formlega sjálf sem ráðandi [[Keisari Kína|keisaraynja Kína]] (皇帝). Valdatíð hennar var kölluð síðara [[Zhou-veldið]] (周) og entist frá 684–705. Wu var eina konan sem réð formlega yfir Kína sem keisaraynja í meira en 2000 ára sögu kínverska keisaraveldisins. Wu var frilla [[Taizong keisari|Taizong-keisara]] [[Tangveldið|Tangveldisins]]. Eftir dauða hans giftist hún níunda syni hans og eftirmanni á keisarastól, [[Gaozong keisari|Gaozong-keisaranum]] og varð keisaraynja hans árið 655. Hún naut þegar talsverðra valda áður en hún giftist keisaranum. Eftir að Gaozong-keisarinn lamaðist vegna heilablóðfalls árið 660 gerðist Wu umsjónarmaður keisarahirðarinnar og naut því valda til jafns við keisarann.<ref name="Paludan, 96">Paludan, 96</ref> Keisarinn lést þann 20. desember 683 og Wu réð í eigin nafni sem keisaraynja Zhou-veldisins frá 690 til 705. Wu þandi landamæri kínverska keisaraveldisins langt út fyrir fyrrverandi endimörk þess, djúpt inn í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]]. Hún háði einnig nokkur stríð á [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]], fyrst í bandalagi við konungsríkið [[Silla (ríki)|Silla]] gegn konungsríkinu [[Goguryeo]] og síðan gegn Silla vegna hernáms á fyrrum landsvæðum Goguryeo. Innan Kína hafði valdabarátta Wu talsverð áhrif á samfélagsskipulag, sér í lagi með ríkisstuðningi við [[Taóismi|taóisma]], [[Búddismi|búddisma]], menntun og bókmenntir. Wu lét einnig byggja og bæta við ýmis mannvirki, þar á meðal stytturnar í [[Longmen-hellarnir|Longmen-hellunum]] og minnismerki í [[Qianling-grafhýsið|Qianling-grafhýsinu]]. Wu Zetian eignaðist fjóra syni og þrír þeirra urðu síðar sjálfir keisarar. ==Tilvísanir== <references/> {{fd|624|705}} [[Flokkur:Keisarar Kína]] 2gvv1gvjoskbceonmtuka4rh1h4zk15 0 151219 1985228 1777793 2026-11-05T15:39:17Z Stillbusy 42433 1985228 wikitext text/x-wiki :''Sjá einnig [[Sigríður Hagalín Björnsdóttir]] fréttakona'' '''Sigríður Hagalín''' (7. desember 1926 í Voss í [[Noregur|Noregi]] – 26. desember 1992 í [[Reykjavík]]) var íslensk leikkona. Foreldrar Sigríðar voru [[Guðmundur Gíslason Hagalín]] rithöfundur og fyrri kona hans Kristín Jónsdóttir. Sigríður eignaðist tvær dætur: Kristínu Ólafsdóttur bókasafnsfræðing með fyrri eiginmanni sínum og [[Hrafnhildur Hagalín Guðmundsdóttir|Hrafnhildi Hagalín Guðmundsdóttur]] leikskáld með seinni eignmanni sínum Guðmundi Pálssyni framkvæmdastjóra [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélags Reykjavíkur]]. Sigríður ólst upp á [[Ísafjörður|Ísafirði]] og þaðan lauk hún gagnfræðaprófi árið 1941. Hún stundaði síðar nám við [[Samvinnuskólinn|Samvinnuskólann]] frá 1941–1942, Leiklistarskóla [[Lárus Pálsson|Lárusar Pálssonar]] 1945–1946 og Leiklistarskóla Þjóðleikhússins 1951–1953. Sigríður starfaði sem leikkona hjá [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhúsinu]] og Leikfélagi Reykjavíkur frá 1953–1963 og síðar sem fastráðin leikkona hjá Leikfélagi Reykjavíkur frá 1964. Sigríður var um árabil ein þekktasta leikkona landsins og lék mörg eftirminnileg hlutverk, einkum á sviði, en einnig lék hún í fjölda útvarps- og sjónvarpsleikrita og í kvikmyndum. Eitt þekktasta hlutverk hennar var annað aðalhlutverkið, hlutverk Stellu, í kvikmyndinni [[Börn náttúrunnar]] árið 1991, en myndin var tilnefnd til [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]] sem besta erlenda kvikmyndin árið 1992 auk þess sem Sigríður var tilnefnd til evrópsku ''Felix'' kvimyndaverðlaunanna sem besta leikkona í aðalhlutverki árið 1991 fyrir hlutverk sitt í myndinni. Sama ár var Sigríður kosin af [[Alþingi]] í heiðurslaunaflokk listamanna. Árið 1970 hlaut Sigríður íslensku leiklistarverðlaunin ''Silfurlampann'' fyrir leik sinn í hlutverki Nell í leikritinu ''Hitabylgju'', og þann 1. janúar 1992 var hún sæmd riddarakrossi [[Hin íslenska fálkaorða|hinnar íslensku fálkaorðu]] fyrir framlag sitt til leiklistar.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/1777604?iabr=on#page/n1/mode/1up |title=Sigríður Hagalín leikkona látin |journal=[[Morgunblaðið]] |page=2 |access-date=2026-11-05 |date=1992-12-29}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/6066924?iabr=on#page/n50/mode/1up |title=Merkir Íslendingar – Sigríður Hagalín |journal=Morgunblaðið |page=51 |access-date=2026-11-05 |date=2013-12-07}}</ref> == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskar leikkonur]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Íslenskar konur á 20. öld]] [[Flokkur:Íslendingar á 20. öld]] {{fd|1926|1992}} sbmnqicguo0k0zaajlx1989tkuaqxo8 0 155631 1985250 1972067 2026-11-06T03:12:16Z JB82 18431 1985250 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Stytt nafn = A.S. Roma | Fullt nafn = Associazione Sportiva Roma S.p.A. | Gælunafn = ''I Giallorossi (Hinir Gulu og Rauðu)''<br />''La Lupa (Úlfynjan)''<br />''La Magica (Töfrarnir)'' | Stofnað = 7. júní 1927 | Leikvöllur = [[Ólympíuleikvangurinn í Róm|Ólympíuleikvangurinn]], [[Róm]] | Stærð = 70.634 | Stjórnarformaður = James Pallotta | Knattspyrnustjóri = [[Claudio Ranieri]] | Deild = [[Ítalska A-deildin]] | Tímabil = 2023-2024 | Staðsetning= 6. sæti | pattern_la1 = _roma2425h | pattern_b1 = _roma2425h | pattern_ra1 = _roma2425h | pattern_sh1 = _roma2425h | pattern_so1 = | leftarm1 = 8E1111 | body1 = 8E1111 | rightarm1 = 8E1111 | shorts1 = 8E1111 | socks1 = 8E1111 | pattern_la2 = _roma2425a | pattern_b2 = _roma2425a | pattern_ra2 = _roma2425a | pattern_sh2 = _roma2425a | pattern_so2 = _roma2425al | leftarm2 = EAE9E7 | body2 = EAE9E7 | rightarm2 = EAE9E7 | shorts2 = EAE9E7 | socks2 = EAE9E7 | pattern_la3 = _roma2425t | pattern_b3 = _roma2425t | pattern_ra3 = _roma2425t | pattern_sh3 = _roma2425t | pattern_so3 = | leftarm3 = 2b4375 | body3 = 2b4375 | rightarm3 = 2b4375 | shorts3 = 2b4375 | socks3 = 2b4375 }} '''Associazione Sportiva Roma''', (''Íþróttasamband Rómar''), oft nefnt '''Roma''', er [[Ítalía|ítalskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] frá [[Róm|Róma]]. Félagið var stofnað árið 1927. og hefur spilað í [[Serie A]] síðan, með undantekningu árið 1951–52. Rómverjar hafa unnið [[Serie A]] þrisvar, fyrsta sinn árið 1941–42, síðan unnu þeir árið 1982–83 og aftur 2000–01. Frægasti leikmaður liðsins á seinni árum er [[Francesco Totti]]. Heimabúningur liðsins er vínrauð treyja og hvítar buxur. Heimavöllur liðsins er [[Ólympíuleikvangurinn í Róm]]. == Sigrar == * '''[[Serie A|Ítalskir meistarar]]: 3''' ** 1941-42, 1982-83, 2000-01 * '''[[Ítalska bikarkeppnin]]: 9''' ** 1963–64, 1968–69, 1979–80, 1980–81, 1983–84, 1985–86, 1990–91, 2006–07, 2007–08 * '''[[Ítalski ofurbikarinn]]: 2''' ** 2001, 2007 * '''[[Evrópukeppni félagsliða i knattspyrnu]]: 2''' ** 1990–91, 2022–23 * '''[[Borgakeppni Evrópu í knattspyrnu|Borgakeppni Evrópu]]: 1''' ** 1960-61 *'''[[Sambandsdeild Evrópu]]: 1''' **2021-2022 == Tengill == * [https://www.asroma.com/ Heimasíða félagsins] {{s|1927}} [[Flokkur:Ítölsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög í Róm]] hc2k08hrb00wi5l8kh5qxtvxf44rlk5 1985251 1985250 2026-11-06T03:13:09Z JB82 18431 1985251 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Stytt nafn = A.S. Roma | Fullt nafn = Associazione Sportiva Roma S.p.A. | Gælunafn = ''I Giallorossi (Hinir Gulu og Rauðu)''<br />''La Lupa (Úlfynjan)''<br />''La Magica (Töfrarnir)'' | Stofnað = 7. júní 1927 | Leikvöllur = [[Ólympíuleikvangurinn í Róm|Ólympíuleikvangurinn]], [[Róm]] | Stærð = 70.634 | Stjórnarformaður = James Pallotta | Knattspyrnustjóri = [[Claudio Ranieri]] | Deild = [[Ítalska A-deildin]] | Tímabil = 2023-2024 | Staðsetning= 6. sæti | pattern_la1 = _roma2425h | pattern_b1 = _roma2425h | pattern_ra1 = _roma2425h | pattern_sh1 = _roma2425h | pattern_so1 = | leftarm1 = 8E1111 | body1 = 8E1111 | rightarm1 = 8E1111 | shorts1 = 8E1111 | socks1 = 8E1111 | pattern_la2 = _roma2425a | pattern_b2 = _roma2425a | pattern_ra2 = _roma2425a | pattern_sh2 = _roma2425a | pattern_so2 = _roma2425al | leftarm2 = EAE9E7 | body2 = EAE9E7 | rightarm2 = EAE9E7 | shorts2 = EAE9E7 | socks2 = EAE9E7 | pattern_la3 = _roma2425t | pattern_b3 = _roma2425t | pattern_ra3 = _roma2425t | pattern_sh3 = _roma2425t | pattern_so3 = | leftarm3 = 2b4375 | body3 = 2b4375 | rightarm3 = 2b4375 | shorts3 = 2b4375 | socks3 = 2b4375 }} '''Associazione Sportiva Roma''', (''Íþróttasamband Rómar''), oft nefnt '''Roma''', er [[Ítalía|ítalskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] frá [[Róm|Róma]]. Félagið var stofnað árið 1927. og hefur spilað í [[Serie A]] síðan, með undantekningu árið 1951–52. Rómverjar hafa unnið [[Serie A]] þrisvar, fyrsta sinn árið 1941–42, síðan unnu þeir árið 1982–83 og aftur 2000–01. Frægasti leikmaður liðsins á seinni árum er [[Francesco Totti]]. Heimabúningur liðsins er vínrauð treyja og hvítar buxur. Heimavöllur liðsins er [[Ólympíuleikvangurinn í Róm]]. == Sigrar == * '''[[Serie A|Ítalskir meistarar]]: 3''' ** 1941-42, 1982-83, 2000-01 * '''[[Ítalska bikarkeppnin]]: 9''' ** 1963–64, 1968–69, 1979–80, 1980–81, 1983–84, 1985–86, 1990–91, 2006–07, 2007–08 * '''[[Ítalski ofurbikarinn]]: 2''' ** 2001, 2007 * '''[[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópukeppni félagsliða]]: 2''' ** 1990–91, 2022–23 * '''[[Borgakeppni Evrópu í knattspyrnu|Borgakeppni Evrópu]]: 1''' ** 1960-61 *'''[[Sambandsdeild Evrópu]]: 1''' **2021-2022 == Tengill == * [https://www.asroma.com/ Heimasíða félagsins] {{s|1927}} [[Flokkur:Ítölsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög í Róm]] 8281ehe6iod916r7bp8r64l9pm83e9d 1985252 1985251 2026-11-06T03:14:51Z JB82 18431 1985252 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Stytt nafn = A.S. Roma | Fullt nafn = Associazione Sportiva Roma S.p.A. | Gælunafn = ''I Giallorossi (Hinir Gulu og Rauðu)''<br />''La Lupa (Úlfynjan)''<br />''La Magica (Töfrarnir)'' | Stofnað = 7. júní 1927 | Leikvöllur = [[Ólympíuleikvangurinn í Róm|Ólympíuleikvangurinn]], [[Róm]] | Stærð = 70.634 | Stjórnarformaður = James Pallotta | Knattspyrnustjóri = [[Gian Piero Gasperini]] | Deild = [[Ítalska A-deildin]] | Tímabil = 2025-2026 | Staðsetning= 3. sæti | pattern_la1 = _roma2425h | pattern_b1 = _roma2425h | pattern_ra1 = _roma2425h | pattern_sh1 = _roma2425h | pattern_so1 = | leftarm1 = 8E1111 | body1 = 8E1111 | rightarm1 = 8E1111 | shorts1 = 8E1111 | socks1 = 8E1111 | pattern_la2 = _roma2425a | pattern_b2 = _roma2425a | pattern_ra2 = _roma2425a | pattern_sh2 = _roma2425a | pattern_so2 = _roma2425al | leftarm2 = EAE9E7 | body2 = EAE9E7 | rightarm2 = EAE9E7 | shorts2 = EAE9E7 | socks2 = EAE9E7 | pattern_la3 = _roma2425t | pattern_b3 = _roma2425t | pattern_ra3 = _roma2425t | pattern_sh3 = _roma2425t | pattern_so3 = | leftarm3 = 2b4375 | body3 = 2b4375 | rightarm3 = 2b4375 | shorts3 = 2b4375 | socks3 = 2b4375 }} '''Associazione Sportiva Roma''', (''Íþróttasamband Rómar''), oft nefnt '''Roma''', er [[Ítalía|ítalskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] frá [[Róm|Róma]]. Félagið var stofnað árið 1927. og hefur spilað í [[Serie A]] síðan, með undantekningu árið 1951–52. Rómverjar hafa unnið [[Serie A]] þrisvar, fyrsta sinn árið 1941–42, síðan unnu þeir árið 1982–83 og aftur 2000–01. Frægasti leikmaður liðsins á seinni árum er [[Francesco Totti]]. Heimabúningur liðsins er vínrauð treyja og hvítar buxur. Heimavöllur liðsins er [[Ólympíuleikvangurinn í Róm]]. == Sigrar == * '''[[Serie A|Ítalskir meistarar]]: 3''' ** 1941-42, 1982-83, 2000-01 * '''[[Ítalska bikarkeppnin]]: 9''' ** 1963–64, 1968–69, 1979–80, 1980–81, 1983–84, 1985–86, 1990–91, 2006–07, 2007–08 * '''[[Ítalski ofurbikarinn]]: 2''' ** 2001, 2007 * '''[[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópukeppni félagsliða]]: 2''' ** 1990–91, 2022–23 * '''[[Borgakeppni Evrópu í knattspyrnu|Borgakeppni Evrópu]]: 1''' ** 1960-61 *'''[[Sambandsdeild Evrópu]]: 1''' **2021-2022 == Tengill == * [https://www.asroma.com/ Heimasíða félagsins] {{s|1927}} [[Flokkur:Ítölsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög í Róm]] 9f7qe5pedmd3nshaypmnzd0rmgk1b2m 0 158187 1985259 1922009 2026-11-06T10:27:48Z TKSnaevarr 53243 1985259 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Kais Saied | nafn_á_frummáli = {{nobold|قيس سعيد}} | mynd =President Kais Saïed cropped.jpg | myndatexti1 = {{small|Kais Saied árið 2019.}} | titill= Forseti Túnis | stjórnartíð_start = [[23. október]] [[2019]] | forsætisráðherra = [[Youssef Chahed]]<br>[[Elyes Fakhfakh]]<br>[[Hichem Mechichi]]<br>[[Najla Bouden]]<br>[[Ahmed Hachani]]<br>[[Kamel Madouri]]<br>[[Sara Zaafarani]] | forveri = [[Mohamed Ennaceur]] {{small|(til bráðabirgða)}} | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1958|2|22}} | fæðingarstaður = [[Túnis (borg)|Túnis]], [[Túnis]] | þjóderni = [[Túnis]]kur | maki = Ichraf Chebil | börn = 3 | stjórnmálaflokkur = Óflokksbundinn | háskóli = Túnisarháskóli<br>International Institute of Humanitarian Law | starf = Lögfræðingur |undirskrift =Signature Kais Saied.svg }} '''Kais Saied''' (f. 22. febrúar 1958) er núverandi forseti [[Túnis]]. Hann var kjörinn forseti í annarri umferð túnisku forsetakosninganna í október árið 2019. Saied hafði ekki tekið þátt í stjórnmálum áður en hann gaf kost á sér til forseta en hafði starfað sem lagaprófessor<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frett/nyr-forseti-tekinn-vid-i-tunis|titill=Nýr forseti tekinn við í Túnis|útgefandi=RÚV|ár=2019|mánuður=23. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=3. júlí|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> og verið varaforseti túniska Stjórnarskrárréttarfélagsins frá 1995 til 2019. Í kosningabaráttu sinni hafði hann komið fram sem andstæðingur sitjandi stjórnvalda og hafði lagt áherslu á baráttu gegn spillingu í Túnis. Saied hefur stundum verið kallaður „vélmennið“ (eða „RoboCop“, með vísun til [[RoboCop|samnefndrar kvikmyndapersónu]]) vegna stífrar framkomu sinnar og áherslu sinnar á lög og reglu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20191036594d|titill=Enn á ný er kosið í Túnis|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2019|mánuður=5. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=3. júlí|höfundur=Davíð Stefánsson}}</ref> ==Æviágrip== Kais Saied fæddist árið 1958 í höfuðborginni [[Túnis (borg)|Túnis]] og er kominn af miðstéttarfólki.<ref name="portr">{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Présidentielle en Tunisie : Kais Saied, la révolution austère|url=https://www.lepoint.fr/monde/presidentielle-en-tunisie-kais-saied-la-revolution-austere-09-10-2019-2340351_24.php|mánuður=9. október 2019|vefsíða=lepoint.fr|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Að loknu grunnnámi gekk hann í Sadiki-háskólann í Túnis.<ref name="serm">{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Le nouveau président Kaïs Saïed appelle les Tunisiens à "s'unir contre le terrorisme"|url=https://www.france24.com/fr/20191023-tunisie-direct-live-nouveau-president-kais-saied-prestation-serment|mánuður=23. október|ár=2019|website=france24.com|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Hann nam lögfræði með áherslu á [[Stjórnarskrárréttur|stjórnarskrárrétt]] <ref name=":1">{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Biographie de Kaïs Saïed|url=https://www.businessnews.com.tn/Biographie-de-Kais-Sa%C3%AFed,520,91020,3|mánuður=15. september|ár=2019|vefsíða=businessnews.com.tn|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> og varð aðalritari túniska Stjórnarskrárréttarfélagsins frá 1990 til 1995. Hann varð síðan varaforseti félagsins frá 1995 til 2019.<ref>{{Vefheimild|tungumál=fr|höfundur=Frida Dahmani|titill=Kaïs Saïed, la vigie|url=http://www.jeuneafrique.com/135717/politique/kaes-saeed-la-vigie/|mánuður=4. nóvember|ár=2013|vefsíða=jeuneafrique.com|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Saied var forstöðumaður lagadeildar Háskólans í Súsa frá 1994 til 1999<ref name=":0">{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Biographie de Kais Saied, candidat à la présidentielle anticipée du 15 septembre 2019|url=http://kapitalis.com/tunisie/2019/09/03/biographie-de-kais-saied-candidat-aux-presidentielles-anticipees-du-15-septembre/|mánuður=3. september|2019|vefsíða=kapitalis.com|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> og síðan laga- og stjórnvísindastofnunarinnar í Túnis frá 1999 til 2018.<ref name="portr"/> Hann var meðal lagasérfræðinga sem störfuðu hjá aðalskrifstofu hjá [[Arababandalagið|Arababandalaginu]] frá 1989 til 1990 og hjá Arabísku mannréttindastofnuninni frá 1993 til 1995.<ref name=":1"/> Árin 2010 til 2011 tók Saied þátt í [[Byltingin í Túnis|túnisku byltingunni]] gegn einræðisstjórn [[Zine El Abidine Ben Ali]]<ref>{{Vefheimild|langue=fr|titill=Avec l'austère Kaïs Saïed, la Tunisie sur la corde raide|url=https://www.liberation.fr/planete/2019/09/16/avec-l-austere-kais-saied-la-tunisie-sur-la-corde-raide_1751698|mánuður=16. september|ár=2019|vefsíða=liberation.fr|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Eftir flótta Ben Ali frá Túnis hvatti Saied til þess að kallað yrði saman stjórnlagaráð.<ref>{{Vefheimild|tungumál=fr|höfundur=Laurent Ribadeau Dumas|titill=Tunisie : Kaïs Saïed est "conservateur sur le plan des convictions personnelles. Mais pour le reste, c'est un révolutionnaire !"|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/afrique/tunisie/tunisie-kais-saied-est-conservateur-sur-le-plan-des-convictions-personnelles-mais-pour-le-reste-c-est-un-revolutionnaire_3661675.html|mánuður=17. október|ár=2019|vefsíða=francetvinfo.fr|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Árið 2014 sat hann í nefnd sérfræðinga sem var falið að endurskoða stjórnarskrá Túnis.<ref name=":1"/> Saied ákvað að gefa kost á sér sem óháður frambjóðandi í forsetakosningum sem haldnar voru árið 2019 og mældist snemma með forskot í skoðanakönnunum.<ref>{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Tunisie : Kais Saied en tête, selon des résultats portant sur 27 % des votes|url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/tunisie-kais-saied-en-tete-selon-des-resultats-portant-sur-27-des-votes-20190916|mánuður=16. september2019|website=lefigaro.fr|útgefandi=''[[Le Figaro]]''|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Í kosningaherferð sinni lagði Saied áherslu á baráttu gegn [[spilling]]u og á virðingu við stjórnarskrá og lög Túnis, auk þess sem hann vakti athygli á hófsömum meinlætalifnaði sínum.<ref name="LePoint 2019">{{Vefheimild|tungumál=fr|höfundur=Benoît Delmas|titill=Tunisie : Kaïs Saïed, un Robespierre en campagne|url=https://www.lepoint.fr/afrique/tunisie-kais-saied-un-robespierre-en-campagne-11-09-2019-2335234_3826.php|mánuður=11. september|ár=2019|vefsíða=lepoint.fr|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref><ref>{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Kaïs Saïed : une campagne électorale atypique|url=https://www.leaders.com.tn/article/27926-kais-saied-une-campagne-electorale-atypique-album-photos|mánuður=10. september|ár=2019|vefsíða=leaders.com.tn|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Mest fylgi sótti Saied til ungra landsmanna með háskólagráður.<ref name="LePoint 2019"/> Saied lenti í fyrsta sæti með 18,40 % atkvæða í fyrri umferð forsetakosninganna þann 15. september. Í öðru sæti var fjölmiðlajöfurinn [[Nabil Karoui]] með 15,58 %. Kosið var á milli Saied og Karoui í annarri kosningaumferð þann 13. október en þar vann Saied yfirburðasigur og hlaut 72,71 % atkvæða.<ref>{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Kais Saied président de la République avec 72,71 % des voix annonce l'ISIE|url=https://www.huffpostmaghreb.com/entry/kais-saied-president-de-la-republique-avec-72-71-des-voix-annonce-lisie_mg_5da4a557e4b080c90e3cdcc3|mánuður=14. október|ár=2019|vefsíða=huffpostmaghreb.com|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Kjör hans þótti bera merki um óánægju Túnisa með ríkjandi stjórnvöld í landinu og brostnar vonir um fyrirheit byltingarinnar 2011.<ref>{{Vefheimild|tungumál=fr|höfundur=Agnès Gruda|titill=Kaïs Saïed, le président tunisien inattendu|url=https://www.lapresse.ca/international/afrique/201910/16/01-5245671-kais-saied-le-president-tunisien-inattendu.php|mánuðir=16. október2019|vefsíða=lapresse.ca|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> ==Forseti Túnis (2019–)== Saied var svarinn í embætti þann 23. október 2019. Í innsetningarræðu sinni hvatti hann Túnisa til að sameinast gegn hryðjuverkum og til að tryggja áunnin réttindi túniskra kvenna, auk þess sem hann lofaði að vernda og efla efnahags- og samfélagsleg réttindi landsmanna.<ref name="serm"/> Í júlí árið 2021 vék Saied forsætisráðherra sínum, [[Hichem Mechichi]], úr embætti í kjölfar mótmæla og lét gera hlé á störfum þingsins. Hann skipaði sjálfan sig í kjölfarið forsætisráðherra og sagðist munu fara fyrir ríkisstjórn í samstarfi við bandamenn sína. Mechichi og flokksmenn hans sögðu útspil forsetans ólöglegt og sökuðu hann um að fremja valdarán.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti gerir sjálfan sig að forsætisráðherra líka|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/07/25/forseti_gerir_sjalfan_sig_ad_forsaetisradherra_lika/|mánuður=25. júlí|ár=2021|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=25. júlí|árskoðað=2021}}</ref> Eftir að Saied leysti upp þingið hefur hann stjórnað Túnis með tilskipunum og hefur rekið fjölda dómara og embættismanna.<ref>{{Vefheimild|titill=Ætlar að stjórna Túnis með tilskipunum|url=https://www.ruv.is/frett/2021/09/23/aetlar-ad-stjorna-tunis-med-tilskipunum|mánuður=25. júlí|ár=2021|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=28. júlí|árskoðað=2022|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=For­seti Túnis hreinsar til í dóms­kerfinu – dómarar og sak­sóknara látnir fara|url=https://www.frettabladid.is/frettir/forseti-tunis-hvitthvaer-domskerfid-domarar-og-saksoknara-latnir-fara/|mánuður=28. júlí|ár=2021|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuðurskoðað=28. júlí|árskoðað=2022|höfundur=Magnús H. Jónasson|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230403105826/https://www.frettabladid.is/frettir/forseti-tunis-hvitthvaer-domskerfid-domarar-og-saksoknara-latnir-fara/|safndags=3. apríl 2023}}</ref> Saied boðaði að atkvæðagreiðsla um nýja stjórnarskrá færi fram í júlí 2022 og að þingkosningar yrðu haldnar í desember sama ár. Útspil hans naut í upphafi talsverðs stuðnings túniskrar alþýðu en hefur frá því um áramótin 2021-22 mætt fjöldamótmælum.<ref>{{Vefheimild|titill=Þúsundir mótmæla valdaráni forseta Túnis|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/11/14/thusundir_motmaela_valdarani_forseta_tunis/|mánuður=14. nóvember|ár=2021|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuðurskoðað=28. júlí|árskoðað=2022}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Dómarar í verkfalli til að mótmæla forseta Túnis|url=https://www.frettabladid.is/frettir/domarar-i-verkfalli-til-ad-motmaela-forseta-tunis/|mánuður=19. júní|ár=2021|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|mánuðurskoðað=28. júlí|árskoðað=2022|höfundur=Þorgrímur Kári Snævarr|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230403073424/https://www.frettabladid.is/frettir/domarar-i-verkfalli-til-ad-motmaela-forseta-tunis/|safndags= 3. apríl 2023}}</ref> Þjóðaratkvæðagreiðsla um nýja stjórnarskrá fór fram þann 26. júlí 2022. Samkvæmt opinberum talningum samþykktu um 95 prósent kjósenda að taka upp nýju stjórnarskrána. Kjörsókn var hins vegar aðeins um þrjátíu prósent þar sem stjórnarandstæðingar hvöttu til sniðgöngu á atkvæðagreiðslunni og sögðu hana ólýðræðislega og ógilda þar sem Saied réð yfir yfirkjörstjórninni.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Túnis fær nær alræðisvald í nýrri stjórnarskrá|url=https://www.ruv.is/frett/2022/07/27/forseti-tunis-faer-naer-alraedisvald-i-nyrri-stjornarskra|mánuður=27. júlí|ár=2022|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=28. júlí|árskoðað=2022|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Samkvæmt stjórnarskrárbreytingunum deilir forsetinn ekki lengur völdum sínum með þingi eða ríkisstjórn. Breytingarnar færa Saied því nálægt [[alræði]]svaldi og gagnrýnendur þeirra segja þær hafa skert lýðræði í Túnis.<ref>{{Vefheimild|titill=Stjórnarskrárbreyting veitir forseta Túnis nær alræðisvald|url=https://www.visir.is/g/20222290940d|mánuður=27. júlí|ár=2022|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2022|höfundur=Ólafur Björn Sverrisson}}</ref> Þegar kosningar voru haldnar á nýtt þing í desember 2022 samkvæmt nýju stjórnarskránni sem Saied innleiddi sniðgekk stór hluti landsmanna þær. Kjörsókn var aðeins níu prósent og stjórnarandstæðingar tóku þessu sem staðfestingu á því að Saied væri ekki lengur réttmætur forseti landsins.<ref>{{Vefheimild|titill=Níu prósent kjörsókn í Túnis|url=https://nyr.ruv.is/frettir/erlent/2022-12-18-niu-prosent-kjorsokn-i-tunis|dags=18. desember 2022|útgefandi=[[RÚV]]|skoðað=26. desember 2022}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Stjórnmálaflokkar hunsa þingkosningar|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2022-12-17-stjornmalaflokkar-hunsa-thingkosningar|dags=17. desember 2022|útgefandi=[[RÚV]]|skoðað=26. desember 2022|höfundur=Hallgrímur Indriðason}}</ref> Saied vann endurkjör með afgerandi meirihluta atkvæða í forsetakosningum í október 2024. Í aðdraganda kosninganna hafði yfirkjörstjórn Túnis útilokað marga sem vildu bjóða sig fram gegn Saied, og stjórnvöld höfðu fangelsað suma af þeim sem fengu að vera í framboði. Kjörsókn í kosningunum var aðeins um 27,7 prósent.<ref>{{Vefheimild|titill=Núverandi forseti vinnur afgerandi sigur samkvæmt útgönguspám|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-10-06-nuverandi-forseti-vinnur-afgerandi-sigur-samkvaemt-utgonguspam-423944|dags=6. október 2024|útgefandi=[[RÚV]]|skoðað=9. október 2024|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Stjórnmálaskoðanir== Saied er mótfallinn því að taka upp eðlilegt stjórnarsamband við [[Ísrael]], sem hann segir eiga í „stríði“ við hinn íslamska heim. Hann hefur jafnað mögulegu samstarfi múslima og [[Zíonismi|zíonista]] við „landráð“.<ref>{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=La victoire du conservateur Kaïs Saïed à la présidence tunisienne est lourde d'interrogations|útgefandi=[[Le Monde]]|mánuður=14. október|ár=2019|issn=0395-2037|url=https://www.lemonde.fr/idees/article/2019/10/14/la-victoire-du-conservateur-kais-saied-a-la-presidence-tunisienne-est-lourde-d-interrogations_6015417_3232.html|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Hann hefur lýst yfir að [[samkynhneigð]] ætti ekki að vera tjáð opinberlega og hefur sakað erlend öfl um að reyna að breiða hana út.<ref name="homosexualité">{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Kaïs Saïed : j'éliminerai les élections législatives et je suis pour la peine de mort|url=http://www.businessnews.com.tn/Kaïs-Saïed--j'éliminerai-les-élections-législatives-et-je-suis-pour-la-peine-de-mort,520,88453,3|mánuður=11. júní|ár=2019|vefsíða=businessnews.com.tn|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Hann er þó ekki fylgjandi því að menn séu fangelsaðir fyrir samkynhneigð.<ref name="passala">{{Vefheimild|tungumál=fr|höfundur=Salsabil Chellali|titill=Le candidat à la présidentielle tunisienne, Kaïs Saied, un "islamiste intégriste" ?|url=https://factuel.afp.com/le-candidat-la-presidentielle-tunisienne-kais-saied-un-islamiste-integriste|mánuður=19. september|ár=2019|vefsíða=factuel.afp.com|mánuðurskoðað=3. júlí|árskoðað=2020}}</ref> Saied er fylgjandi [[dauðarefsing]]um.<ref name="homosexualité"/> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = Forseti Túnis | frá = [[23. október]] [[2019]] | til = | fyrir = [[Mohamed Ennaceur]]<br>{{small|(starfandi)}} | eftir = Enn í embætti }} {{töfluendir}} {{Forsetar Túnis}} {{DEFAULTSORT:Saied, Kais}} {{f|1958}} [[Flokkur:Forsetar Túnis]] tc2sku24po6n49u2abrhrtc4k4rvbal 0 161098 1985242 1808389 2026-11-05T22:18:42Z ~2026-58769-85 122542 /* */ 1985242 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk|heiti=Roger Taylor|mynd=Queen And Adam Lambert - The O2 - Tuesday 12th December 2017 QueenO2121217-47 (39066610085) Cropped.jpg|myndatexti=Taylor að koma fram með Queen + Adam Lambert í desember 2017|nafn=Roger Meddows Taylor|fæðing=26. júlí 1949|stefna=Rokk|hljóðfæri=trommur, söngur|ár=1964 - nútíð| útgefandi =EMI, Elektra, Capitol, Parlophone, Hollywood, Virgin EMI| samvinna =Queen, Queen + Paul Rodgers, Queen + Adam Lambert, The Cross, Smile, Felix & Arty, Yoshiki, Lydia Canaan| vefsíða =rogertaylorofficial.com}} '''Roger Meddows Taylor''' [[:en:Officer_of_the_Order_of_the_British_Empire|OBE]] (fæddur 26. júlí [[1949]]) er [[Bretland|breskur]] tónlistamaður, söngvari, lagasmiður og fjölhljóðfæraleikari, best þekktur sem trommarinn úr rokkhljómsveitinni [[Queen]].<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/roger-taylor-interview-queen-drummer-has-written-soundtrack-british-film-solitary-10179509.html|title=Queen drummer has written soundtrack for low-budget Brit film|date=2015-04-15|website=The Independent|language=en|access-date=2021-01-08}}</ref> Sem trommari vakti Roger athygli snemma á ferli sínum fyrir sitt sérstaka hljóð. <ref>''Rolling Stone'' – tölublað 149 – 12. júní 1973</ref> Hann var kosinn áttundi besti trommari í sögu [[Klassískt rokk|klassísks rokks]] í könnun sem haldin var af [[Planet Rock]] árið [[2005]].<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4669597.stm|title=Zeppelin voted 'ideal supergroup'|date=2005-07-10|access-date=2021-01-08|language=en-GB}}</ref> Sem lagasmiður lagði Taylor til lög í plötur Queen frá upphafi og samdi að minnsta kosti eitt lag á hverri plötu. Hann söng oft aðalrödd á sínum eigin lögum. Hann skrifaði eða skrifaði ásamt öðrum þrjú lög sem komust í fyrsta sæti á vinsældarlistum í [[Bretland|Bretlandi]] („[[These Are The Days of Our Lives]]“, <ref>{{cite web|url=http://sebastian.queenconcerts.com/s-tatdool.htm|title=Bechstein Debauchery|date=2007-12-17|website=web.archive.org|access-date=2021-01-08|archive-date=2007-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217074920/http://sebastian.queenconcerts.com/s-tatdool.htm|url-status=unfit}}</ref>„[[Innuendo]]“ og „[[Under Pressure]]“) ásamt fimm öðrum vinsælum lögum („[[Radio Ga Ga]]“, „[[A Kind of Magic]]“, „[[Heaven for Everyone]]“, „[[Breakthru]]“, og „[[The Invisible Man]]“).<ref>{{cite web|url=http://sebastian.queenconcerts.com/s-im.htm|title=Bechstein Debauchery|date=2007-12-17|website=web.archive.org|access-date=2021-01-08|archive-date=2007-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217144950/http://sebastian.queenconcerts.com/s-im.htm|url-status=unfit}}</ref> Hann hefur unnið með tónlistarmönnum á borð við [[Eric Clapton]], [[Roger Waters]], [[Roger Daltrey]], [[Robert Plant]], [[Phil Collins]], [[Genesis (hljómsveit)|Genesis]], [[Jimmy Nail]], [[Kansas (hljómsveit)|Kansas]], [[Elton John]], [[Gary Numan]], [[Shakin' Stevens]], [[Foo Fighters]], [[Al Stewart]], [[Steve Vai]], [[Toshiki]], [[Cyndi Almouzni]] og [[Bon Jovi]]. Sem framleiðandi hefur hann framleitt plötur með [[Virginia Wolf]], [[Jimmy Nail]] og [[Magnum]]. Auk vinnu hans sem trommari er Taylor vel þekktur fyrir falsettu raddsvið sitt. Hann spilaði stundum á hljómborð, gítar og bassa í sínum eigin lögum. Á [[1981-1990|níunda áratugnum]] stofnaði hann hljómsveit sem hann starfaði í samhliða Queen, [[the Cross]]. Þar var hann aðalsöngvari og gítarleikari. == Heimildir == <references/> {{DEFAULTSORT:Taylor, Roger }} [[Flokkur:Enskir trommarar]] [[Flokkur:fólk fætt árið 1949]] nxnnhridratsz7rr08fccvwqbwdzpe2 0 171693 1985225 1880158 2026-11-05T15:15:56Z TKSnaevarr 53243 1985225 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Kevin McCarthy | mynd = Kevin McCarthy, official portrait, speaker.jpg | myndatexti1 = {{small|Kevin McCarthy árið 2023.}} | titill= [[Forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings]] | stjórnartíð_start = [[7. janúar]] [[2023]] | stjórnartíð_end = [[3. október]] [[2023]] | forveri = [[Nancy Pelosi]] | eftirmaður = [[Mike Johnson]] | titill2= [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|Fulltrúadeildarþingmaður]] fyrir [[Kalifornía|Kaliforníu]] | stjórnartíð_start2= [[3. janúar]] [[2007]] | stjórnartíð_end2=[[23. desember]] [[2023]] | forveri2 = [[Bill Thomas]] | eftirmaður2 = Vince Fong | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1965|1|26}} | fæðingarstaður = [[Bakersfield]], [[Kalifornía|Kaliforníu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | maki = Judy Wages (g. 1992) | börn = 2 | stjórnmálaflokkur = [[Repúblikanaflokkurinn]] | háskóli = Ríkisháskóli Kaliforníu í Bakersfield | undirskrift = Kevin McCarthy Signature.svg }} '''Kevin Owen McCarthy''' (f. 26. janúar 1965) er [[Bandaríkin|bandarískur]] stjórnmálamaður úr [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokknum]] og fyrrverandi [[forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings]]. Hann tók við því embætti þann 7. janúar 2023 í kjölfar þess að Repúblikanar unnu meirihluta á [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeildinni]] í [[Fulltrúadeildarkosningar í Bandaríkjunum 2022|þingkosningum ársins áður]]. McCarthy hefur setið á fulltrúadeildinni fyrir kjördæmi í [[Kalifornía|Kaliforníu]] frá árinu 2007 og var þingflokksleiðtogi Repúblikana á deildinni frá árinu 2014 til ársins 2023. McCarthy var vikið úr embætti þingforseta þegar flokkssystkini hans kölluðu eftir [[Vantrausttillagan á Kevin McCarthy|vantrausti gegn honum]] þann 3. október 2023. Hann er fyrsti forseti fulltrúadeildarinnar í sögu Bandaríkjanna sem hefur verið vikið úr embætti með þessum hætti. McCarthy er jafnframt stuttlífasti þingforseti í sögu fulltrúadeildarinnar. ==Æviágrip== Þegar [[John Boehner]] sagði af sér sem forseti fulltrúadeildarinnar árið 2015 var víða litið á McCarthy sem sjálfsagðan eftirmann hans. McCarthy tilkynnti hins vegar í október 2015 að hann myndi ekki gefa kost á sér til að taka við keflinu af Boehner, flestum að óvörum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2015/10/17/fordast_forsetann_eins_og_pestina/|titill=Forðast forsetann eins og pestina|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=17. október 2015|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> McCarthy hafði um svipað leyti verið gagnrýndur eftir að hann viðurkenndi opinberlega að kostnaðarsöm rannsókn þingmeirihluta Repúblikana á fyrrum utanríkisráðherranum [[Hillary Clinton]], væntanlegs frambjóðanda [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokksins]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2016|forsetakosningum ársins 2016]], vegna árás­arinnar á banda­ríska sendi­ráðið í [[Benghazi]] í [[Líbía|Líb­íu]] árið 2012 væri ætluð til þess að koma pólitísku höggi á Clinton.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2015/10/23/stod_af_ser_benghazi_arasir/|titill=Clinton stóð af sér Benghazi-árásir|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=23. október 2015|skoðað=7. janúar 2023}}</ref> McCarthy var náinn bandamaður [[Donald Trump|Donalds Trump]] Bandaríkjaforseta á stjórnarárum Trumps frá 2017 til 2021. Eftir að Trump tapaði endurkjöri fyrir [[Joe Biden]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020|forsetakosningum árið 2020]] hvatti McCarthy Trump þó til að viðurkenna ósigur og hætta tilraunum sínum til að fá niðurstöðu kosninganna hnekkt.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212059937d/segist-enga-abyrgd-bera|titill=Segist enga ábyrgð bera|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=12. janúar 2021|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Eftir að stuðningsmenn Trumps gerðu [[Árásin á Bandaríkjaþing 2021|árás á þinghúsið í Washington]] þann 6. janúar 2021 sagði McCarthy að Trump bæri nokkra ábyrgð á árásinni. Hann hefur engu að síður viðhaldið bandalagi við Trump.<ref>{{Vefheimild|titill=Eitrað andrúmsloft og 700 ákærur ári eftir árásina|url=https://www.ruv.is/frett/2022/01/06/eitrad-andrumsloft-og-700-akaerur-ari-eftir-arasina|útgefandi=[[RÚV]]|dags=6. janúar 2022|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson}}</ref> Repúblikanar unnu meirihluta á fulltrúadeild Bandaríkjaþings í [[Fulltrúadeildarkosningar í Bandaríkjunum 2022|þingkosningum ársins 2022]]. Meirihluti þeirra varð hins vegar mun naumari en von hafði verið á miðað við aðstæður, eða 222 þingsæti af 435. Vegna naums meirihluta flokksins gat tiltölulega lítill hópur andófsmanna innan flokksins sem töldu McCarthy ekki nógu hægrisinnaðan eða róttækan komið í veg fyrir að McCarthy yrði kjörinn þingforseti.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222346447d/maetir-motspyrnu-innan-eigin-flokks|titill=Mætir mótspyrnu innan eigin flokks|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=2. desember 2022|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Þegar nýtt þing kom saman þann 3. janúar 2023 leiddi andstaða þessara þingmanna til þess að McCarthy náði ekki tilskildum meirihluta atkvæða til embættis þingforseta. Þetta var í fyrsta sinn frá árinu 1923 sem ekki tókst að kjósa nýjan þingforseta fulltrúadeildarinnar í fyrstu atkvæðagreiðslu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20232360621d|titill=Niður­læging þing­for­seta­efnis repúblikana hélt á­fram|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=5. janúar 2023|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> McCarthy samdi við andstæðinga sína innan Repúblikanaflokksins á næstu dögum og gaf róttæklingum flokksins ýmis loforð gegn því að þeir greiddu honum atkvæði eða sætu hjá við atkvæðagreiðsluna. Það tók fjóra daga og fimmtán atkvæðagreiðslur áður en McCarthy náði loks kjöri til embættis þingforseta með minnsta mögulega meirihluta þann 7. janúar. Ekki hafði tekið svo margar atkvæðagreiðslur til að kjósa þingforseta síðan árið 1859.<ref name=rúv2022>{{Vefheimild|titill=McCarthy kjörinn forseti fulltrúadeildar í 15. tilraun|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2023-01-07-mccarthy-kjorinn-forseti-fulltruadeildar-i-15-tilraun|útgefandi=[[RÚV]]|dags=7. janúar 2023|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> Til þess að vinna sér stuðning andstæðinga sinna þurfti McCarthy að veita mörgum róttækustu meðlimum Repúblikanaflokksins sæti í mikilvægustu nefndum þingsins, þar á meðal allsherjarnefndinni sem ræður því hvaða mál fá þinglega meðferð á fulltrúadeildinni og ræður áherslum í fjárlagagerð. McCarthy neyddist jafnframt til þess að samþykkja kröfu þeirra um að hvaða þingmaður sem væri gæti einn og óstuddur lagt fram vantrauststillögu gegn forseta fulltrúadeildarinnar og knúið fram atkvæðagreiðslu um hana.<ref name=rúv2022/> Þann 2. október 2023 lagði [[Matt Gaetz]], einn af hægrisinnuðustu fulltrúadeildarþingmönnum Repúblikana, fram tillögu um að kosið yrði um að [[Vantrausttillagan á Kevin McCarthy|víkja McCarthy úr embætti þingforseta]]. Ástæðan var óánægja Gaetz og annarra róttækra Repúblikana með samkomulag sem McCarthy hafði gert við Demókrata um fjárlög. Kosið var um tillöguna næsta dag og niðurstaðan varð sú að McCarthy var vikið úr embætti þingforseta. Þetta er í fyrsta sinn í sögu Bandaríkjanna sem forseta fulltrúadeildarinnar er vikið úr embætti með atkvæðagreiðslu á þennan hátt.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseta fulltrúadeildar vikið úr embætti|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2023-10-03-forseta-fulltruadeildar-vikid-ur-embaetti-393009|útgefandi=[[RÚV]]|dags=3. október 2023|skoðað=3. október 2023|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings]] | frá = [[7. janúar]] [[2023]] | til =[[3. október]] [[2023]] | fyrir = [[Nancy Pelosi]] | eftir = [[Mike Johnson]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar fulltrúadeildar Bandaríkjaþings}} {{DEFAULTSORT:McCarthy, Kevin}} {{f|1965}} [[Flokkur:Forsetar fulltrúadeildar Bandaríkjaþings]] [[Flokkur:Repúblikanar]] rejv4zlnja3l7sh9rq63okfjxyx0k3s 1985226 1985225 2026-11-05T15:16:24Z TKSnaevarr 53243 1985226 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Kevin McCarthy | mynd = Kevin McCarthy, official portrait, speaker.jpg | myndatexti1 = {{small|Kevin McCarthy árið 2023.}} | titill= [[Forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings]] | stjórnartíð_start = [[7. janúar]] [[2023]] | stjórnartíð_end = [[3. október]] [[2023]] | forveri = [[Nancy Pelosi]] | eftirmaður = [[Mike Johnson]] | titill2= [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|Fulltrúadeildarþingmaður]] fyrir [[Kalifornía|Kaliforníu]] | stjórnartíð_start2= [[3. janúar]] [[2007]] | stjórnartíð_end2=[[23. desember]] [[2023]] | forveri2 = [[Bill Thomas]] | eftirmaður2 = [[Vince Fong]] | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1965|1|26}} | fæðingarstaður = [[Bakersfield]], [[Kalifornía|Kaliforníu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | maki = {{gifting|Judy Wages|1992}} | börn = 2 | stjórnmálaflokkur = [[Repúblikanaflokkurinn]] | háskóli = Ríkisháskóli Kaliforníu í Bakersfield | undirskrift = Kevin McCarthy Signature.svg }} '''Kevin Owen McCarthy''' (f. 26. janúar 1965) er [[Bandaríkin|bandarískur]] stjórnmálamaður úr [[Repúblikanaflokkurinn|Repúblikanaflokknum]] og fyrrverandi [[forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings]]. Hann tók við því embætti þann 7. janúar 2023 í kjölfar þess að Repúblikanar unnu meirihluta á [[Fulltrúadeild Bandaríkjaþings|fulltrúadeildinni]] í [[Fulltrúadeildarkosningar í Bandaríkjunum 2022|þingkosningum ársins áður]]. McCarthy hefur setið á fulltrúadeildinni fyrir kjördæmi í [[Kalifornía|Kaliforníu]] frá árinu 2007 og var þingflokksleiðtogi Repúblikana á deildinni frá árinu 2014 til ársins 2023. McCarthy var vikið úr embætti þingforseta þegar flokkssystkini hans kölluðu eftir [[Vantrausttillagan á Kevin McCarthy|vantrausti gegn honum]] þann 3. október 2023. Hann er fyrsti forseti fulltrúadeildarinnar í sögu Bandaríkjanna sem hefur verið vikið úr embætti með þessum hætti. McCarthy er jafnframt stuttlífasti þingforseti í sögu fulltrúadeildarinnar. ==Æviágrip== Þegar [[John Boehner]] sagði af sér sem forseti fulltrúadeildarinnar árið 2015 var víða litið á McCarthy sem sjálfsagðan eftirmann hans. McCarthy tilkynnti hins vegar í október 2015 að hann myndi ekki gefa kost á sér til að taka við keflinu af Boehner, flestum að óvörum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2015/10/17/fordast_forsetann_eins_og_pestina/|titill=Forðast forsetann eins og pestina|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=17. október 2015|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> McCarthy hafði um svipað leyti verið gagnrýndur eftir að hann viðurkenndi opinberlega að kostnaðarsöm rannsókn þingmeirihluta Repúblikana á fyrrum utanríkisráðherranum [[Hillary Clinton]], væntanlegs frambjóðanda [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokksins]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2016|forsetakosningum ársins 2016]], vegna árás­arinnar á banda­ríska sendi­ráðið í [[Benghazi]] í [[Líbía|Líb­íu]] árið 2012 væri ætluð til þess að koma pólitísku höggi á Clinton.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2015/10/23/stod_af_ser_benghazi_arasir/|titill=Clinton stóð af sér Benghazi-árásir|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=23. október 2015|skoðað=7. janúar 2023}}</ref> McCarthy var náinn bandamaður [[Donald Trump|Donalds Trump]] Bandaríkjaforseta á stjórnarárum Trumps frá 2017 til 2021. Eftir að Trump tapaði endurkjöri fyrir [[Joe Biden]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020|forsetakosningum árið 2020]] hvatti McCarthy Trump þó til að viðurkenna ósigur og hætta tilraunum sínum til að fá niðurstöðu kosninganna hnekkt.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212059937d/segist-enga-abyrgd-bera|titill=Segist enga ábyrgð bera|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=12. janúar 2021|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Eftir að stuðningsmenn Trumps gerðu [[Árásin á Bandaríkjaþing 2021|árás á þinghúsið í Washington]] þann 6. janúar 2021 sagði McCarthy að Trump bæri nokkra ábyrgð á árásinni. Hann hefur engu að síður viðhaldið bandalagi við Trump.<ref>{{Vefheimild|titill=Eitrað andrúmsloft og 700 ákærur ári eftir árásina|url=https://www.ruv.is/frett/2022/01/06/eitrad-andrumsloft-og-700-akaerur-ari-eftir-arasina|útgefandi=[[RÚV]]|dags=6. janúar 2022|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Þórgnýr Einar Albertsson}}</ref> Repúblikanar unnu meirihluta á fulltrúadeild Bandaríkjaþings í [[Fulltrúadeildarkosningar í Bandaríkjunum 2022|þingkosningum ársins 2022]]. Meirihluti þeirra varð hins vegar mun naumari en von hafði verið á miðað við aðstæður, eða 222 þingsæti af 435. Vegna naums meirihluta flokksins gat tiltölulega lítill hópur andófsmanna innan flokksins sem töldu McCarthy ekki nógu hægrisinnaðan eða róttækan komið í veg fyrir að McCarthy yrði kjörinn þingforseti.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222346447d/maetir-motspyrnu-innan-eigin-flokks|titill=Mætir mótspyrnu innan eigin flokks|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=2. desember 2022|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Þegar nýtt þing kom saman þann 3. janúar 2023 leiddi andstaða þessara þingmanna til þess að McCarthy náði ekki tilskildum meirihluta atkvæða til embættis þingforseta. Þetta var í fyrsta sinn frá árinu 1923 sem ekki tókst að kjósa nýjan þingforseta fulltrúadeildarinnar í fyrstu atkvæðagreiðslu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20232360621d|titill=Niður­læging þing­for­seta­efnis repúblikana hélt á­fram|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=5. janúar 2023|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> McCarthy samdi við andstæðinga sína innan Repúblikanaflokksins á næstu dögum og gaf róttæklingum flokksins ýmis loforð gegn því að þeir greiddu honum atkvæði eða sætu hjá við atkvæðagreiðsluna. Það tók fjóra daga og fimmtán atkvæðagreiðslur áður en McCarthy náði loks kjöri til embættis þingforseta með minnsta mögulega meirihluta þann 7. janúar. Ekki hafði tekið svo margar atkvæðagreiðslur til að kjósa þingforseta síðan árið 1859.<ref name=rúv2022>{{Vefheimild|titill=McCarthy kjörinn forseti fulltrúadeildar í 15. tilraun|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2023-01-07-mccarthy-kjorinn-forseti-fulltruadeildar-i-15-tilraun|útgefandi=[[RÚV]]|dags=7. janúar 2023|skoðað=7. janúar 2023|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> Til þess að vinna sér stuðning andstæðinga sinna þurfti McCarthy að veita mörgum róttækustu meðlimum Repúblikanaflokksins sæti í mikilvægustu nefndum þingsins, þar á meðal allsherjarnefndinni sem ræður því hvaða mál fá þinglega meðferð á fulltrúadeildinni og ræður áherslum í fjárlagagerð. McCarthy neyddist jafnframt til þess að samþykkja kröfu þeirra um að hvaða þingmaður sem væri gæti einn og óstuddur lagt fram vantrauststillögu gegn forseta fulltrúadeildarinnar og knúið fram atkvæðagreiðslu um hana.<ref name=rúv2022/> Þann 2. október 2023 lagði [[Matt Gaetz]], einn af hægrisinnuðustu fulltrúadeildarþingmönnum Repúblikana, fram tillögu um að kosið yrði um að [[Vantrausttillagan á Kevin McCarthy|víkja McCarthy úr embætti þingforseta]]. Ástæðan var óánægja Gaetz og annarra róttækra Repúblikana með samkomulag sem McCarthy hafði gert við Demókrata um fjárlög. Kosið var um tillöguna næsta dag og niðurstaðan varð sú að McCarthy var vikið úr embætti þingforseta. Þetta er í fyrsta sinn í sögu Bandaríkjanna sem forseta fulltrúadeildarinnar er vikið úr embætti með atkvæðagreiðslu á þennan hátt.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseta fulltrúadeildar vikið úr embætti|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2023-10-03-forseta-fulltruadeildar-vikid-ur-embaetti-393009|útgefandi=[[RÚV]]|dags=3. október 2023|skoðað=3. október 2023|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings]] | frá = [[7. janúar]] [[2023]] | til =[[3. október]] [[2023]] | fyrir = [[Nancy Pelosi]] | eftir = [[Mike Johnson]] }} {{Töfluendir}} {{Forsetar fulltrúadeildar Bandaríkjaþings}} {{DEFAULTSORT:McCarthy, Kevin}} {{f|1965}} [[Flokkur:Forsetar fulltrúadeildar Bandaríkjaþings]] [[Flokkur:Repúblikanar]] 2tqk366g48y72cl9yfrcn8c9jyajwp5 0 188927 1985221 1950409 2026-11-05T14:33:18Z TKSnaevarr 53243 1985221 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} '''''Madagaskar 2''''' ([[enska]]: ''Madagascar: Escape 2 Africa'') er bandarísk [[teiknimynd]] frá 2008 frá [[DreamWorks Animation]]. == Talsetning == {| class="wikitable" id="Synchronisation" |- bgcolor=lavender | style="text-align:center" | '''Íslensk nöfn''' | style="text-align:center" | '''Enskar raddir (2008) ''' |- bgcolor=#ffffff |Alex |[[Ben Stiller]] |- |Marteinn |[[Chris Rock]] |- |Melmann |[[David Schwimmer]] |- |Gloría |[[Jada Pinkett Smith]] |- |Skipper |[[Tom McGrath]] |- |Kóvalskí |[[Chris Miller]] |- |Hermann |[[Christopher Knights]] |- |Júlli Kóngur |[[Sacha Baron Cohen]] |- |Maurice |[[Cedric the Entertainer]] |- |Mort |[[Andy Richter]] |- |Súba |[[Bernie Mac]] |- |Makunga |[[Alec Baldwin]] |- |Floríe |[[Sherri Shepherd]] |- |Amma |[[Elisa Gabrielli]] |} {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Dreamworks Animation-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2008]] sne41hrjauvdv5wa0jglnz28yybtoa4 1985222 1985221 2026-11-05T14:33:29Z TKSnaevarr 53243 1985222 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} '''''Madagaskar 2''''' ([[enska]]: ''Madagascar: Escape 2 Africa'') er bandarísk [[teiknimynd]] frá 2008 frá [[DreamWorks Animation]]. == Talsetning == {| class="wikitable" id="Synchronisation" |- bgcolor=lavender | style="text-align:center" | '''Íslensk nöfn''' | style="text-align:center" | '''Enskar raddir (2008) ''' |- bgcolor=#ffffff |Alex |[[Ben Stiller]] |- |Marteinn |[[Chris Rock]] |- |Melmann |[[David Schwimmer]] |- |Gloría |[[Jada Pinkett Smith]] |- |Skipper |[[Tom McGrath]] |- |Kóvalskí |[[Chris Miller]] |- |Hermann |[[Christopher Knights]] |- |Júlli Kóngur |[[Sacha Baron Cohen]] |- |Maurice |[[Cedric the Entertainer]] |- |Mort |[[Andy Richter]] |- |Súba |[[Bernie Mac]] |- |Makunga |[[Alec Baldwin]] |- |Floríe |[[Sherri Shepherd]] |- |Amma |[[Elisa Gabrielli]] |} {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:DreamWorks Animation-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2008]] lpy2wby0826zxpbwf4go940fchhe81k 0 189853 1985220 1951475 2026-11-05T14:24:01Z TKSnaevarr 53243 1985220 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} '''''Skolað í burtu''''' ([[enska]]: ''Flushed Away'') er bandarísk [[teiknimynd]] frá 2006 frá [[DreamWorks Animation]]. == Talsetning == {| class="wikitable" id="Synchronisation" |- bgcolor=lavender | style="text-align:center" | '''Íslensk nöfn''' | style="text-align:center" | '''Enskar raddir (2006) ''' |- bgcolor=#ffffff |Roddi (Roddy) |[[Hugh Jackman]] |- |Ríta (Rita) |[[Kate Winslet]] |- |Siddi (Sid) |[[Shane Richie]] |- |Snær (Whitey) |[[Bill Nighy]] |- |Trjóni (Spike) |[[Andy Serkis]] |- |Kartan (The Toad) |[[Ian McKellen]] |- |Le Froskur (Le Frog) |[[Jean Reno]] |} == Tenglar == * {{Imdb titill|0424095}} {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:DreamWorks Animation-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2006]] fwnrypujz7y8yf521oqm20wo5naa1bt 1985262 1985220 2026-11-06T11:29:00Z LexLuxor05 104571 /* Talsetning */ + info about icelandic dub 1985262 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} '''''Skolað í burtu''''' ([[enska]]: ''Flushed Away'') er bandarísk [[teiknimynd]] frá 2006 frá [[DreamWorks Animation]]. == Talsetning == {| class="wikitable" id="Synchronisation" |- bgcolor=lavender | style="text-align:center" | '''Íslensk nöfn''' | style="text-align:center" | '''Enskar raddir (2006) ''' <ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/movies/Flushed-Away/|title=Flushed Away|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-11-06}}</ref> |'''Íslensk talsetning''' '''(2006)'''<ref>{{Cite web|url=https://www.menningarveita.is/?path=goto%5BSkola%C3%B0%20%C3%AD%20burtu%20(2006)%5D|title=Menningarveita.is|website=www.menningarveita.is|access-date=2026-11-06}}</ref> |- bgcolor=#ffffff |Robbi (Roddy) |[[Hugh Jackman]] |[[Felix Bergsson]] |- |Ríta (Rita) |[[Kate Winslet]] |[[Inga María Valdimarsdóttir]] |- |Siddi (Sid) |[[Shane Richie]] |[[Rúnar Freyr Gíslason]] |- |Snær (Whitey) |[[Bill Nighy]] |[[Valdimar Örn Flygenring|Valdimar Flygenring]] |- |Trjóni (Spike) |[[Andy Serkis]] |[[Hjálmar Hjálmarsson]] |- |Kartan (The Toad) |[[Ian McKellen]] |[[Arnar Jónsson]] |- |Le Froskur (Le Frog) |[[Jean Reno]] |[[Ólafur Darri Ólafsson]] |} == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * {{Imdb titill|0424095}} {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:DreamWorks Animation-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 2006]] sm7ybrbl9jqzfhq2qq25pygk2rg4fm3 0 190558 1985255 1961002 2026-11-06T09:42:04Z TKSnaevarr 53243 /* Söguþráður */ 1985255 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | mynd = Oppenheimer logo.svg | director = [[Christopher Nolan]] | screenplay = Christopher Nolan | based_on = ''[[American Prometheus]]'' eftir [[Kai Bird]] og [[Martin J. Sherwin]] | producer = {{Plainlist| * [[Emma Thomas]] * [[Charles Roven]] * Christopher Nolan }} | starring = {{Plainlist| * [[Cillian Murphy]] * [[Emily Blunt]] * [[Matt Damon]] * [[Robert Downey Jr.]] * [[Florence Pugh]] * [[Josh Hartnett]] * [[Casey Affleck]] * [[Rami Malek]] * [[Kenneth Branagh]] }} | cinematography = [[Hoyte van Hoytema]] | editing = [[Jennifer Lame]] | music = [[Ludwig Göransson]] | studio = {{Plainlist| * [[Universal Pictures]]<ref name="Cineuropa">{{cite web |last1=Lazic |first1=Elena |title=Review: Oppenheimer |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/446662/ |website=[[Cineuropa]] |access-date=8 January 2025 |date=21 July 2023}}</ref><ref name="Moviefone">{{cite web |title=Oppenheimer (2023) |url=https://www.moviefone.com/movie/untitled-oppenheimer-biopic/1tOJVQRXmFcGn2lZ7Th6l7/main/ |website=[[Moviefone]] |access-date=8 January 2025}}</ref> * [[Syncopy Inc.|Syncopy]]<ref name="Cineuropa"/><ref name="Moviefone"/> * [[Atlas Entertainment]]<ref name="Cineuropa"/><ref name="Moviefone"/> * Breakheart Films<ref name="Moviefone"/> * Peters Creek Entertainment<ref name="Moviefone"/> * Gadget Films<ref name="Cineuropa"/><ref>{{cite web |title=Oppenheimer |url=https://nmfilm.com/production/oppenheimer |website=New Mexico Film Office |access-date=8 January 2025}}</ref> }} | distributor = Universal Pictures | released = {{Film date|2023|7|11|[[Grand Rex|Le Grand Rex]]|2023|7|21|Bandaríkin og Bretland}} | runtime = 180 mínútur<!--180:09; only IMAX version is 180:39--><ref>{{Cite web |date=July 6, 2023 |title=''Oppenheimer'' (15) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/oppenheimer-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda2mjm0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706191747/https://www.bbfc.co.uk/release/oppenheimer-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmda2mjm0 |archive-date=July 6, 2023 |access-date=July 6, 2023 |publisher=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> | country = {{Plainlist| * Bandaríkin * Bretland }} | language = Enska | budget = $100 milljónir<!--SEE TALK #BUDGET--><ref name="Keegan 2023">{{Cite magazine |last=Keegan |first=Rebecca |date=July 14, 2023 |title='This Can't Be Safe. It's Got to Have Bite': Christopher Nolan and Cast Unleash ''Oppenheimer'' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/oppenheimer-christopher-nolan-cast-interview-film-1235535418/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720013003/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/oppenheimer-christopher-nolan-cast-interview-film-1235535418/ |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 15, 2023}}</ref> | gross = $1,07 milljarðar<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo |id=15398776|title=Oppenheimer |access-date=March 5, 2025}}</ref> }} ''''' Oppenheimer''''' er ævisöguleg kvikmynd frá árinu 2023 sem [[Christopher Nolan]] leikstýrði, skrifaði og framleiddi.<ref>{{cite news |last=Scott |first=A. O. |authorlink=A. O. Scott |title=Are Fears of A.I. and Nuclear Apocalypse Keeping You Up? Blame Prometheus. - How an ancient Greek myth explains our terrifying modern reality. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/21/books/review/robert-oppenheimer-john-von-neumann-prometheus.html |date=October 21, 2023 |work=[[The New York Times]] |access-date=October 21, 2023 }}</ref> Myndin fjallar um ævi [[J.&nbsp;Robert Oppenheimer]], bandaríska eðlisfræðingsins sem [[Manhattan-verkefnið|stýrði þróun fyrstu kjarnorkuvopnanna]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Myndin er byggð á ævisögunni ''American Prometheus'' frá árinu 2005 eftir [[Kai Bird]] og [[Martin J. Sherwin]]. Í myndinni er fjallað um rannsóknir Oppenheimers, stjórn hans í rannsóknarstofunni í [[Los Alamos]] og öryggisyfirheyrslur hans árið 1954. [[Cillian Murphy]] birtist í aðalhlutverki myndarinnar sem Oppenheimer og [[Robert Downey Jr.]] lék [[Lewis Strauss]], meðlim í [[Kjarnorkunefnd Bandaríkjanna]]. Meðal annarra leikara myndarinnar voru [[Emily Blunt]], [[Matt Damon]], [[Florence Pugh]], [[Josh Hartnett]], [[Casey Affleck]], [[Rami Malek]] og [[Kenneth Branagh]]. Tilkynnt var um gerð ''Oppenheimer'' í september 2021. Þetta var fyrsta kvikmynd Nolans sem ekki var dreift af [[Warner Bros. Pictures]] síðan ''[[Memento]]'' kom út árið 2000, vegna ósættis Nolans með áætlanir fyrirtækisins um að frumsýna myndir sínar á [[HBO Max]] um leið og þær birtust í kvikmyndahúsum.<ref>{{cite web | last=Fleming | first=Mike | title=Christopher Nolan Chooses Universal Pictures For His Film About J. Robert Oppenheimer & The A-Bomb | website=Deadline | date=September 14, 2021 | url=https://deadline.com/2021/09/christopher-nolan-universal-pictures-sets-next-film-j-robert-oppenheimer-development-atom-bomb-world-war-two-1234832975/ | access-date=January 19, 2024 | archive-date=January 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240119025706/https://deadline.com/2021/09/christopher-nolan-universal-pictures-sets-next-film-j-robert-oppenheimer-development-atom-bomb-world-war-two-1234832975/amp/ | url-status=live }}</ref> Murphy var fyrsti leikarinn sem fékk hlutverk í myndinni en hinir fengu hlutverk frá 2021 til apríl 2022. Myndin var tekin upp frá febrúar til maí 2022. Kvikmyndatökumaðurinn [[Hoyte van Hoytema]] notaði bæði 65&nbsp;mm [[IMAX]]-filmur og 65&nbsp;mm filmur við tökur myndarinnar, þar á meðal tiltekin atriði með svarthvítri IMAX-kvikmyndaljósmyndun, sem hafði ekki verið gert áður. Líkt og í mörgum fyrri myndum sínum notaði Nolan mikið af praktískum tæknibrellum og lagði áherslu á að fáar samsettar myndir væru í ''Oppenheimer''. Þrátt fyrir þetta eru mörg hundruð skot í myndinni með tölvubrellum.<ref>{{cite web | title=No VFX in ‘Oppenheimer’? “Clearly Not True” Says Film’s Oscar-Winning VFX Supervisor | website=The Hollywood Reporter | date=August 23, 2023 | url= https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/yes-oppenheimer-plenty-vfx-shots-1235573104/ | access-date=March 22, 2026 | archive-url= https://web.archive.org/web/20260303232547/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/yes-oppenheimer-plenty-vfx-shots-1235573104/ | archive-date=March 3, 2026 | url-status=live }}</ref> Um það bil 160 manns unnu í tæknibrelluteymi myndarinnar en fæstra þeirra var getið á kreditlista hennar.<ref>{{cite web | title= Christopher Nolan Forgot To Credit Over 80% Of VFX Crew On ‘Oppenheimer’ | website=Cartoon Brew | date=July 23, 2023 | url=https://www.cartoonbrew.com/cgi/christopher-nolan-forgot-to-credit-more-than-80-of-vfx-artists-on-oppenheimer-230775.html | access-date=March 22, 2026 | archive-url= https://web.archive.org/web/20260226021902/https://www.cartoonbrew.com/cgi/christopher-nolan-forgot-to-credit-more-than-80-of-vfx-artists-on-oppenheimer-230775.html | archive-date=February 26, 2026 | url-status=live}}</ref> ''Oppenheimer'' var frumsýnd í [[Grand Rex|Le Grand Rex]] í París fimmtudaginn 11. júlí 2023 og í breskum og bandarískum kvikmyndahúsum 21. júlí í dreifingu [[Universal Pictures]]. ''Oppenheimer'' var frumsýnd sama dag og gamanmyndin ''[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]'' frá Warner Bros., sem leiddi til kvikmyndaviðburðarins „[[Barbenheimer]]“ þar sem fólk var hvatt til að fara á báðar myndirnar sama dag. ''Oppenheimer'' hlaut góða dóma og halaði inn 975 milljónum bandaríkjadala á alþjóðavísu. Hún varð þar með þriðja tekjuhæsta kvikmynd ársins 2023, tekjuhæsta kvikmyndin um seinni heimsstyrjöldina, tekjuhæsta ævisögulega kvikmyndin og næsttekjuhæsta kvikmynd með sautján ára aldurstakmarki sem gerð hefur verið. ''Oppenheimer'' hlaut fjölda verðlauna. Myndin var tillnefnd til þrettán [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]] og vann sjö, meðal annars verðlaun sem [[Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd|besta myndin]], fyrir [[Óskarsverðlaun sem besti leikstjóri|besta leikstjórann]] (Nolan), fyrir [[Óskarsverðlaun sem besti leikari í aðalhlutverki|besta leikarann]] (Murphy) og [[Óskarsverðlaun sem besti leikari í aukahlutverki|besta aukaleikarann]] (Downey). Myndin vann jafnframt fimm [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]], meðal annars sem besta myndin í dramaflokki, og sjö [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]], meðal annars sem besta myndin. [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]] setti myndina á lista sinn yfir tíu bestu myndir ársins 2023. == Söguþráður == {{hatnote|Saga myndarinnar er sögð í [[Ólínuleg frásögn|ólínulegri frásögn]]. Hér er sagt frá atburðunum í tímaröð.}} Á þriðja áratugnum snýr kennilegi eðlisfræðingurinn J. Robert Oppenheimer heim til Bandaríkjanna eftir ferðalög um Evrópu. Hann byrjar kennslustörf við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla í Berkeley]], þar sem hann vingast við prófessorinn [[Haakon Chevalier]] og geðlæknanemann [[Jean Tatlock]], sem bæði eru [[Kommúnismi|kommúnistar]]. Robert og Jean eiga í rómantísku sambandi sem lýkur þegar Robert kynnist [[Kitty Oppenheimer|Kitty Puening]] í teiti. Þótt Kitty sé gift verður hún ófrísk af barni Roberts og þau giftast eftir að hún hefur skilið við mann sinn. Árið 1939 tekst þýskum eðlisfræðingum að [[Kjarnaklofnun|kljúfa atómið]]. [[Ernest Lawrence]], eðlisfræðingur við geislavirknirannsóknarstofu Berkeley, samsinnir Robert um að hægt væri að búa til [[kjarnorkuvopn]] með þessari uppgötvun. Oppenheimer birtir fræðigrein sína um [[svarthol]] en hún fellur í skuggann af [[Innrásin í Pólland|innrásinni í Pólland]], sem hrindir af stað [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Við Berkeley ráðleggur Lawrence Robert að slíta sambandi við kommúníska kunningja sína svo hann geti hjálpað Bandaríkjunum í stríðinu. Stuttu síðar fær Robert heimsókn frá [[Leslie Groves]] ofursta, framkvæmdastjóra [[Manhattan-verkefnið|Manhattan-verkefnisins]], sem hafði áður stýrt byggingu [[Pentagon]]. Groves felur Robert það verkefni að stýra þróun kjarnavopna fyrir Bandaríkin og skipar byggingu nýrrar tilraunastofu í Los Alamos í Nýju-Mexíkó. Vísindamenn eru boðaðir þangað til að vinna í laumi að verkefninu með aðstoð hjálparverkefna í Chicago, Hanford og Tennessee. Stuttu eftir upphaf verkefnisins segir kollegi Roberts, [[Edward Condon]], af sér vegna óánægju með strangar reglur hersins um [[hólfun]] á tilraunastofunni. Robert fær aðgangsheimild hans og kemur sér strax aftur í samband við Jean. Þau verja einni nótt saman á hóteli og Robert segir henni að þau muni ekki hittast aftur. Jean finnst látin í baðkari sínu nokkrum mánuðum síðar. Í Los Alamos stingur [[Edward Teller]] upp á þróun sprengju með [[Kjarnasamruni|kjarnasamruna]] og spáir því að hún yrði kraftmeiri en kjarnaklofningssprengjurnar sem verið er að þróa. [[Trinity (kjarnorkutilraun)|Sprengjutilraun]] er dagsett í júlí 1945 og Robert fær bróður sinn, [[Frank Oppenheimer|Frank]], fyrrum meðlim í [[Kommúnistaflokkur Bandaríkjanna|Kommúnistaflokknum]], til liðs við verkefnið í aðdraganda hennar. Eftir að tilraunin heppnast skipar [[Harry S. Truman|Truman Bandaríkjaforseti]] að tveimur sprengjum verði [[Kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki|varpað á Japan]]. Stríðinu lýkur og tímaritið ''[[Time]]'' nefnir Robert „föður atómsprengjunnar“. Þótt Robert sé stríðshetja ráðleggur hann Truman að hætta frekari kjarnorkuþróun og loka tilraunastofunni í Los Alamos. Skyndileg afstaða Roberts gegn kjarnorkuvopnum gerir hann að utangarðsmanni meðal stjórnmálamanna í Washington, sem draga tryggð hans við Bandaríkin í efa. Þetta leiðir til þess að hann er sviptur Q-öryggisheimild sinni árið 1954 eftir margra mánaða öryggisyfirheyrslur þar sem gamall kunningskapur Roberts við kommúnista er dreginn fram í dagsljósið. Robert heldur starfi sínu við [[Princeton-háskóli|Princeton-háskóla]] en er ekki lengur ráðgjafi í kjarnorkustefnu Bandaríkjanna. Fimm árum síðar er [[Lewis Strauss]], fyrrum formaður [[Kjarnorkunefndar Bandaríkjanna]], tilnefndur í embætti verslunarmálaráðherra Bandaríkjanna. Umræður um tilnefningu hans á [[öldungadeild Bandaríkjaþings]] fara að snúast um hlutverk hans í falli Roberts. Í ljós kemur að Strauss skipulagði persónulega aðför gegn Robert eftir deilur milli þeirra um útflutning á [[Geislavirk kjarnategund|geislavirkum kjarnategundum]]. Hann telur Robert jafnframt hafa svívirt sig með andstöðu sinni gegn [[Vetnissprengja|vetnissprengjunni]] og vegna þess að [[Albert Einstein]] hundsaði hann eftir samtal við Oppenheimer við Princeton. Strauss er hafnað í atkvæðagreiðslu þingsins, sem bindur enda á stjórnmálaferil hans. Árið 1963 sæmir [[Lyndon B. Johnson|Johnson forseti]] Robert [[Enrico Fermi-verðlaunin|Enrico Fermi-verðlaununum]] og gefur þannig til kynna að stjórnin hafi tekið hann í sátt. Í afturhvarfi til samtals Roberts og Einsteins við Princeton kemur í ljós að Einstein hafði spáð því að ferill Roberts myndi þróast á þennan veg. Robert spáði því á móti að áframhaldandi þróun kjarnavopna gæti tortímt heiminum, sem olli Einstein svo miklu hugarangri að hann virti Strauss að vettugi. == Leikarar == {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | image1 = Cillian_Murphy-2014.jpg | alt1 = Actor Cillian Murphy in Berlin, Germany, in 2017 | image2 = Oppenheimer (cropped).jpg | alt2 = Portrait of J. Robert Oppenheimer | footer = [[Cillian Murphy]] (vinstri) leikur [[J. Robert Oppenheimer]]. }} * [[Cillian Murphy]] sem [[J. Robert Oppenheimer]], [[Kennileg eðlisfræði|kennilegur eðlisfræðingur]] og framkvæmdastjóri [[Los Alamos-rannsóknarstofan|Los Alamos-rannsóknarstofunnar]].<ref name="Murphy">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=October 8, 2021 |title=Cillian Murphy Confirmed to Star As J. Robert Oppenheimer In Christopher Nolan's Next Film At Universal, Film Will Bow in July 2023 |url=https://deadline.com/2021/10/cillian-murphy-j-robert-oppenheimer-christopher-nolans-universal-film-july-2023-1234852888/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008180121/https://deadline.com/2021/10/cillian-murphy-j-robert-oppenheimer-christopher-nolans-universal-film-july-2023-1234852888/ |archive-date=October 8, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=October 8, 2021}}</ref> * [[Emily Blunt]] sem [[Katherine Oppenheimer|Katherine „Kitty“ Oppenheimer]], eiginkona Roberts Oppenheimer og fyrrum meðlimur í [[Kommúnistaflokkur Bandaríkjanna|Kommúnistaflokki Bandaríkjanna]].<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=October 20, 2021 |title=Emily Blunt In Talks To Join Christopher Nolan's Next Film ''Oppenheimer'' At Universal |url=https://deadline.com/2021/10/emily-blunt-christopher-nolans-oppenheimer-universal-1234858556/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102160825/https://deadline.com/2021/10/emily-blunt-christopher-nolans-oppenheimer-universal-1234858556/ |archive-date=November 2, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=October 20, 2021}}</ref> * [[Matt Damon]] sem [[Leslie Groves]] hershöfðingi, foringi í verkfræðideild Bandaríkjahers og framkvæmdastjóri [[Manhattan-verkefnið|Manhattan-verkefnisins]].<ref name="DamonDowney">{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=November 2, 2021 |title=Robert Downey Jr. And Matt Damon Latest Stars To Join Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2021/11/robert-downey-jr-matt-damon-christopher-nolan-oppenheimer-1234859892/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102154342/https://deadline.com/2021/11/robert-downey-jr-matt-damon-christopher-nolan-oppenheimer-1234859892/ |archive-date=November 2, 2021 |website=Deadline Hollywood |access-date=November 2, 2021}}</ref> * [[Robert Downey Jr.]] sem [[Lewis Strauss]] undirflotaforingi, uppgjafameðlimur í varaliði bandaríska sjóhersins og háttsettur meðlimur í [[Kjarnorkunefnd Bandaríkjanna]].<ref name="DamonDowney" /> * [[Florence Pugh]] sem [[Jean Tatlock]], geðlæknir, meðlimur í Kommúnistaflokki Bandaríkjanna og viðhald Roberts Oppenheimer.<ref name="PughMalekSafdie">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=December 9, 2021 |title=Florence Pugh, Rami Malek, Benny Safdie Join Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/florence-pugh-rami-malek-christopher-nolan-oppenheimer-1235060259/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210153011/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/florence-pugh-rami-malek-christopher-nolan-oppenheimer-1235060259/ |archive-date=December 10, 2021 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=December 9, 2021}}</ref> * [[Josh Hartnett]] sem [[Ernest Lawrence]], [[kjarneðlisfræði]]ngur og [[Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði|Nóbelsverðlaunahafi]] sem vann með Oppenheimer við [[Kaliforníuháskóli í Berkeley|Kaliforníuháskóla í Berkeley]].<ref name="FirstLook" /><ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=January 4, 2022 |title=Josh Hartnett Joins Christopher Nolan's Next Film ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/01/josh-hartnett-christopher-nolans-oppenheimer-1234904070/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104190115/https://deadline.com/2022/01/josh-hartnett-christopher-nolans-oppenheimer-1234904070/ |archive-date=January 4, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=January 4, 2022}}</ref> * [[Casey Affleck]] sem [[Boris Pash]], foringi í leyniþjónustu Bandaríkjahers og foringi [[Alsos-aðgerðin|Alsos-aðgerðarinnar]].<ref>{{Cite web |last=Francis-Crow |first=Alana |date=April 23, 2022 |title=''Oppenheimer'' Set Photos Reveal Casey Affleck Is Cast In New Nolan Movie |url=https://screenrant.com/oppenheimer-movie-cast-casey-affleck-set-photos/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424080512/https://screenrant.com/oppenheimer-movie-cast-casey-affleck-set-photos/ |archive-date=April 24, 2022 |website=Screen Rant |access-date=April 23, 2022}}</ref> * [[Rami Malek]] sem [[David L. Hill]], kjarneðlisfræðingur hjá málmfræðirannsóknarstofunni ([[Metallurgical Laboratory]]) sem tók þátt í að búa til kjarnorkuofninn [[Chicago Pile-1]].<ref name="PughMalekSafdie" /> * [[Kenneth Branagh]] sem [[Niels Bohr]], danskur eðlisfræðingur, Nóbelsverðlaunahafi, heimspekingur og átrúnaðargoð Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=February 22, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Gets First-Look Photo As Kenneth Branagh Joins Cast |url=https://deadline.com/2022/02/christopher-nolans-oppenheimer-adds-kenneth-branagh-gets-first-look-photo-1234958101/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222185037/https://deadline.com/2022/02/christopher-nolans-oppenheimer-adds-kenneth-branagh-gets-first-look-photo-1234958101/ |archive-date=February 22, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=February 22, 2022}}</ref> * [[Benny Safdie]] sem [[Edward Teller]], ungverskur kennilegur eðlisfræðingur sem gjarnan er kallaður „faðir [[Vetnissprengja|vetnissprengjunnar]]“.<ref name="PughMalekSafdie" /> * [[Jason Clarke]] sem [[Roger Robb]], lögmaður og verðandi alríkisdómari sem var ráðgjafi Kjarnorkunefndarinnar við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=March 1, 2022 |title=''Oppenheimer'': Jason Clarke Joins Christopher Nolan's Next Tentpole At Universal |url=https://deadline.com/2022/03/oppenheimer-jason-clarke-christopher-nolans-universal-1234962372/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301200322/https://deadline.com/2022/03/oppenheimer-jason-clarke-christopher-nolans-universal-1234962372/ |archive-date=March 1, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 1, 2022}}</ref> * [[Dylan Arnold]] sem [[Frank Oppenheimer]], yngri bróðir Roberts og öreindafræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="ArnoldHaaskivi">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 16, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds ''Halloween Kills'', ''Manifest'' Actors (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-oppenheimer-movie-dylan-arnold-olli-haaskivi-1235094434/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216200041/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/christopher-nolan-oppenheimer-movie-dylan-arnold-olli-haaskivi-1235094434/ |archive-date=February 16, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 16, 2022}}</ref> * [[Tom Conti]] sem [[Albert Einstein]], þýskur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem þekktur er fyrir að þróa [[Afstæðiskenningin|afstæðiskenninguna]].<ref>{{Cite magazine |last=Reul |first=Katie |date=May 8, 2023 |title=New 'Oppenheimer' Trailer Reveals a Sad Albert Einstein, Florence Pugh, Robert Downey Jr. and More in Christopher Nolan's Star-Studded Movie |url=https://variety.com/2023/film/news/oppenheimer-trailer-albert-einstein-christopher-nolan-cillian-murphy-1235542552/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508170826/https://variety.com/2023/film/news/oppenheimer-trailer-albert-einstein-christopher-nolan-cillian-murphy-1235542552/ |archive-date=May 8, 2023 |magazine=Variety |access-date=May 8, 2023}}</ref> * [[James D'Arcy]] sem [[Patrick Blackett]], doktorsleiðbeinandi Oppenheimers og Nóbelsverðlaunahafi í eðlisfræði við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]].<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 2, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds James D'Arcy & Michael Angarano |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-james-darcy-michael-angarano-1234969435/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000052/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-james-darcy-michael-angarano-1234969435/ |archive-date=March 3, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 2, 2022}}</ref> * [[David Dastmalchian]] sem [[William L. Borden]], lögmaður og framkvæmdastjóri kjarnorkunefndar Bandaríkjaþings.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=February 25, 2022 |title=David Dastmalchian Reuniting With Christopher Nolan for ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/david-dastmalchian-christopher-nolan-oppenheimer-1235097425/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225205748/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/david-dastmalchian-christopher-nolan-oppenheimer-1235097425/ |archive-date=February 25, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 25, 2022}}</ref> * [[Dane DeHaan]] sem [[Kenneth Nichols]] undirhershöfðingi, liðsmaður í verkfræðideild Bandaríkjahers og aðstoðarverkfræðingur við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 7, 2022 |title=Dane DeHaan Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dane-dehaan-oppenheimer-cast-christopher-nolan-1235088312/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207205214/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dane-dehaan-oppenheimer-cast-christopher-nolan-1235088312/ |archive-date=February 7, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=February 7, 2022}}</ref> * [[Alden Ehrenreich]] sem aðstoðarmaður Lewis Strauss á þingi þegar Strauss er tilnefndur í embætti verslunarmálaráðherra Bandaríkjanna.<ref name="EhrenreichKrumholtz">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=February 22, 2022 |title=''Oppenheimer'': Alden Ehrenreich, David Krumholtz Join Christopher Nolan Drama (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alden-ehrenreich-david-krumholtz-christopher-nolan-movie-1235097289/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222164045/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alden-ehrenreich-david-krumholtz-christopher-nolan-movie-1235097289/ |archive-date=February 22, 2022 |access-date=February 22, 2022 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Remley |first=Hilary |date=February 22, 2022 |title=''Ironheart'' Adds Alden Ehrenreich to Marvel Disney+ Series |url=https://collider.com/ironheart-series-cast-alden-ehrenreich-disney-plus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721144556/https://collider.com/ironheart-series-cast-alden-ehrenreich-disney-plus/ |archive-date=July 21, 2022 |website=Collider |access-date=July 21, 2022}}</ref> * [[Tony Goldwyn]] sem [[Gordon Gray (stjórnmálamaður)|Gordon Gray]], opinber embættismaður og formaður nefndar sem tekur ákvörðun um að svipta Oppenheimer öryggisheimildum.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=March 23, 2022 |title=''Oppenheimer'' Enlists Tony Goldwyn (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-tony-goldwyn-1235116653/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523141222/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-tony-goldwyn-1235116653/ |archive-date=May 23, 2022 |access-date=March 23, 2022 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> * [[Jefferson Hall (leikari)|Jefferson Hall]] sem [[Haakon Chevalier|Haakon Chevalier („Hoke“)]], prófessor við Berkeley sem vingaðist við Oppenheimer í háskólanum og lék lykilhlutverk í „Chevalier-atvikinu“.<ref>{{Cite press release |title=''Oppenheimer'' Production Information Approved |date=June 21, 2023 |publisher=Universal Pictures Publicity |url=https://dam.gettyimages.com/viewer/universal/qn8mrrcjstj3bq4wrq5hm5h |access-date=July 10, 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710041747/https://dam.gettyimages.com/viewer/universal/qn8mrrcjstj3bq4wrq5hm5h |archive-date=July 10, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Vivarelli |first=Nick |date=June 20, 2023 |title=''House of the Dragon'' Star Jefferson Hall Set for Emirati Director Nayla Al Khaja's Debut ''Three'' – Global Bulletin |url=https://variety.com/2023/film/asia/house-of-the-dragon-jefferson-hall-nayla-al-khaja-three-1235649024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629145830/https://variety.com/2023/film/asia/house-of-the-dragon-jefferson-hall-nayla-al-khaja-three-1235649024/ |archive-date=June 29, 2023 |access-date=July 10, 2023 |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> * [[David Krumholtz]] sem [[Isidor Isaac Rabi]], eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann sem ráðgjafi við Manhattan-verkefnið.<ref name="EhrenreichKrumholtz" /> * [[Matthew Modine]] sem [[Vannevar Bush]], formaður [[Office of Scientific Research and Development|Vísindarannsókna- og þróunarskrifstofu Bandaríkjanna]].<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=February 16, 2022 |title=''Oppenheimer'': Matthew Modine Joins Christopher Nolan's Film For Universal |url=https://deadline.com/2022/02/oppenheimer-matthew-modine-joins-christopher-nolans-film-for-universal-1234933906/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216180908/https://deadline.com/2022/02/oppenheimer-matthew-modine-joins-christopher-nolans-film-for-universal-1234933906/ |archive-date=February 16, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=February 16, 2022}}</ref> * [[Scott Grimes]] sem ráðgjafi Lewis Strauss<ref name="GrimesDenham">{{Cite magazine |last=White |first=James |date=March 1, 2022 |title=''Oppenheimer'' Adds Jason Clarke And Louise Lombard |url=https://www.empireonline.com/movies/news/oppenheimer-adds-jason-clarke-and-louise-lombard/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302001646/https://www.empireonline.com/movies/news/oppenheimer-adds-jason-clarke-and-louise-lombard/ |archive-date=March 2, 2022 |magazine=Empire |access-date=March 2, 2022}}</ref> * Kurt Koehler sem Thomas A. Morgan, iðnjöfur og fyrrum forstjóri Sperry-fyrirtækisins sem var einn nefndarmannanna við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref>{{Cite web |last=Jannat |first=Zarghona |date=May 8, 2023 |title=Star-studded cast shines in new Oppenheimer trailer |url=https://themarkhortimes.com/editors-pick/star-studded-cast-shines-in-new-oppenheimer-trailer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621013103/https://themarkhortimes.com/editors-pick/star-studded-cast-shines-in-new-oppenheimer-trailer/ |archive-date=June 21, 2023 |access-date=July 13, 2023 |website=The Markhor Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jones |first=Nate |date=July 12, 2023 |title=Which Supporting Characters in Oppenheimer Will Die of Radiation Poisoning? |url=https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720060947/https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 13, 2023 |website=Vulture}}</ref> * John Gowans sem [[Ward V. Evans]], efnafræðingur sem var einn nefndarmannanna við öryggisyfirheyrslur Oppenheimers.<ref name="The Direct" /> * [[Macon Blair]] sem [[Lloyd K. Garrison]], lögmaður sem talaði máli Oppenheimers við öryggisyfirheyrslurnar.<ref name="Vulture">{{Cite web |last=Jones |first=Nate |date=July 12, 2023 |title=Which Supporting Characters in Oppenheimer Will Die of Radiation Poisoning? |url=https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720060947/https://www.vulture.com/2023/07/which-oppenheimer-characters-die-of-radiation-poisoning.html |archive-date=July 20, 2023 |access-date=July 17, 2023 |website=[[Vulture (website)|Vulture]]}}</ref> * [[Gregory Jbara]] sem [[Warren Magnuson]], öldungadeildarþingmaður, formaður verslunarmálanefndar þingsins.<ref name="Vulture" /> * [[Harry Groener]] sem [[Gale W. McGee]] öldungadeildarþingmaður<ref name="Vulture" /> * [[Tim DeKay]] sem [[John Pastore]] öldungadeildarþingmaður<ref name="Vulture" /> * [[Matthias Schweighöfer]] sem [[Werner Heisenberg]], þýskur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann að kjarnorkuáætlun Þýskalands á tíma seinni heimsstyrjaldarinnar.<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=March 11, 2022 |title=''Army Of The Dead'' Breakout Matthias Schweighöfer Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/03/army-of-the-dead-matthias-schweighofer-christopher-nolans-oppenheimer-1234975712/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609011416/https://deadline.com/2022/03/army-of-the-dead-matthias-schweighofer-christopher-nolans-oppenheimer-1234975712/ |archive-date=June 9, 2022 |access-date=March 11, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite magazine |date=November 2, 2022 |title=Schweighöfers nächste große Rolle |trans-title=Schweighöfer's next big role |url=https://www.spiegel.de/kultur/kino/mathias-schweighoefer-spielt-in-oppenheimer-den-physiker-werner-heisenberg-a-7af5cbfe-06d8-4d7d-9ae6-47a58d448720 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212192136/https://www.spiegel.de/kultur/kino/mathias-schweighoefer-spielt-in-oppenheimer-den-physiker-werner-heisenberg-a-7af5cbfe-06d8-4d7d-9ae6-47a58d448720 |archive-date=February 12, 2023 |magazine=Der Spiegel |language=de |access-date=February 12, 2023}}</ref> * [[Alex Wolff]] sem [[Luis Walter Alvarez]], eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Wolff">{{Cite magazine |last=Kit |first=Borys |date=March 22, 2022 |title=''Oppenheimer'': Alex Wolff Joins All-Star Cast of Christopher Nolan Drama (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alex-wolff-christopher-nolan-movie-1235116406/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327032739/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-alex-wolff-christopher-nolan-movie-1235116406/ |archive-date=March 27, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=March 22, 2022}}</ref> * [[Josh Zuckerman]] sem [[Giovanni Rossi Lomanitz]], eðlisfræðingur sem varð lærlingur Oppenheimers við Berkeley.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=April 4, 2022 |title=Christopher Denham & Josh Zuckerman Join ''Oppenheimer''; Shane Dax Taylor's Indie ''Best Man'' Adds Andrey Ivchenko |url=https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-adds-two-andrey-ivchenko-joins-best-man-1234994274/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531062604/https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-adds-two-andrey-ivchenko-joins-best-man-1234994274/ |archive-date=May 31, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=April 4, 2022}}</ref> * Rory Keane sem [[Hartland Snyder]], eðlisfræðingur sem vann með Oppenheimer við að reikna út [[þyngdarhrun]] rykeindar.<ref name="The Direct">{{Cite news |last=Thompson |first=David |date=July 22, 2023 |title=Oppenheimer Cast: Every Celebrity & Actor In the Movie |work=The Direct |url=https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726171245/https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |archive-date=July 26, 2023 |access-date=July 26, 2023}}</ref> * [[Michael Angarano]] sem [[Robert Serber]], eðlisfræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="FirstLook">{{Cite magazine |last=Lang |first=Brent |date=February 22, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Releases Moody First Look, Kenneth Branagh Joins Cast |url=https://variety.com/2022/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-first-look-kenneth-branagh-joins-cast-1235187501/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222192334/https://variety.com/2022/film/news/christopher-nolan-oppenheimer-first-look-kenneth-branagh-joins-cast-1235187501/ |archive-date=February 22, 2022 |magazine=Variety |access-date=February 22, 2022}}</ref> * Britt Kyle sem Barbara Chevalier, eiginkona Hoke. * [[Emma Dumont]] sem Jackie Oppenheimer, eiginkona Franks og mágkona Roberts.<ref name="GilbertsonDumont" /> * [[Guy Burnet]] sem [[George C. Eltenton]], [[efnaverkfræði]]ngur í Bandaríkjunum með tengsl við Sovétríkin.<ref name="BurnetDeferrari">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 7, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds Guy Burnet & Danny Deferrari |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-guy-burnet-danny-deferrari-1234972967/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422215653/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-guy-burnet-danny-deferrari-1234972967/ |archive-date=April 22, 2022 |access-date=March 7, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * [[Louise Lombard]] sem [[Ruth Tolman]], geðlæknir sem er náin Oppenheimer við þróun kjarnorkusprengjunnar.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 1, 2022 |title=Louise Lombard Joins ''Oppenheimer''; ''Harold And The Purple Crayon'' Adds Camille Guaty |url=https://deadline.com/2022/03/louise-lombard-joins-oppenheimer-harold-and-the-purple-crayon-camille-guaty-1234968424/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422181233/https://deadline.com/2022/03/louise-lombard-joins-oppenheimer-harold-and-the-purple-crayon-camille-guaty-1234968424/ |archive-date=April 22, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 1, 2022}}</ref> * Tom Jenkins sem [[Richard C. Tolman]], eiginmaður Ruth og vísindaráðgjafi Groves hershöfðingja við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite magazine |date=July 21, 2023 |title=Here's How Close 'Oppenheimer' Sticks to J. Robert Oppenheimer's Life |url=https://time.com/6295760/oppenheimer-true-story/ |archive-date=August 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811140712/https://time.com/6295760/oppenheimer-true-story/ |url-status=live |magazine=Time |access-date=October 30, 2023}}</ref> * [[Olli Haaskivi]] sem [[Edward Condon]], kjarneðlisfræðingur sem tók þátt í þróun [[ratsjá]]a og vann stuttlega við Manhattan-verkefnið.<ref name="ArnoldHaaskivi" /> * [[David Rysdahl]] sem [[Donald Hornig]], efnafræðingur sem vann í Los Alamos-rannsóknarstofunni.<ref>{{Cite magazine |last=Grobar |first=Matt |date=March 4, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Casts ''No Exit'' Star David Rysdahl (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-david-rysdahl-1235104019/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417043701/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-david-rysdahl-1235104019/ |archive-date=April 17, 2022 |magazine=The Hollywood Reporter |access-date=March 4, 2022}}</ref> * [[Josh Peck]] sem [[Kenneth Bainbridge]], eðlisfræðingur sem stýrði Trinity-kjarnorkutilraun Manhattan-verkefnisins.<ref>{{Cite magazine |last=Rubin |first=Rebecca |date=March 9, 2022 |title=''Drake and Josh'' Star Josh Peck Joins Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' (Exclusive) |url=https://variety.com/2022/film/news/josh-peck-oppenheimer-movie-christopher-nolan-1235198045/ |url-status=live |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609011429/https://variety.com/2022/film/news/josh-peck-oppenheimer-movie-christopher-nolan-1235198045/ |archive-date=June 9, 2022 |access-date=March 9, 2022}}</ref> * [[Jack Quaid]] sem [[Richard Feynman]], bandarískur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem vann við kennilega deild rannsóknarstofunnar í Los Alamos.<ref>{{Cite magazine |date=July 20, 2023 |title=The Cast of 'Oppenheimer' and the Real People They Play |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/photos/2023/07/oppenheimer-cast-actors-vs-real-people |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726014222/https://www.vanityfair.com/hollywood/photos/2023/07/oppenheimer-cast-actors-vs-real-people |archive-date=July 26, 2023 |magazine=Vanity Fair |access-date=July 26, 2023}}</ref> * [[Gustaf Skarsgård]] sem [[Hans Bethe]], þýsk-bandarískur kennilegur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi og formaður kennilegrar deildar rannsóknarstofunnar í Los Alamos.<ref>{{Cite magazine |last=Couch |first=Aaron |date=March 15, 2022 |title=''Oppenheimer'' Enlists ''Vikings'' Actor Gustaf Skarsgard (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-gustaf-skarsgard-exclusive-1235111329/ |url-status=live |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404191624/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oppenheimer-casts-gustaf-skarsgard-exclusive-1235111329/ |archive-date=April 4, 2022 |access-date=March 15, 2022}}</ref> * [[James Urbaniak]] sem [[Kurt Gödel]], austurrískur rökfræðingur og stærðfræðingur sem er þekktur fyrir kenningar sínar sem umbyltu stærðfræði og höfðu mikil áhrif á heimspeki og tölvunarfræði.<ref name="Vulture" /> * [[Trond Fausa Aurvåg|Trond Fausa]] sem [[George Kistiakowsky]], úkraínskættaður prófessor við Harvard sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 29, 2022 |title=Billy Slaughter Joins Amazon's ''The Burial''; ''Oppenheimer'' Adds Trond Fausa |url=https://deadline.com/2022/03/billy-slaughter-joins-amazons-the-burial-oppenheimer-adds-trond-fausa-1234989239/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604180401/https://deadline.com/2022/03/billy-slaughter-joins-amazons-the-burial-oppenheimer-adds-trond-fausa-1234989239/ |archive-date=June 4, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 29, 2022}}</ref> * [[Devon Bostick]] sem [[Seth Neddermeyer]], eðlisfræðingur sem uppgötvaði mýendir og mælti með notkun kjarnavopnsins sem notað var í Trinity-tilrauninni.<ref>{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 16, 2022 |title=Devon Bostick Joins Universal's ''Oppenheimer''; Sony's George Foreman Biopic Adds Deion Smith |url=https://deadline.com/2022/03/devon-bostick-joins-oppenheimer-sonys-george-foreman-biopic-adds-deion-smith-1234980250/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418110853/https://deadline.com/2022/03/devon-bostick-joins-oppenheimer-sonys-george-foreman-biopic-adds-deion-smith-1234980250/ |archive-date=April 18, 2022 |access-date=March 16, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * Danny Deferrari sem [[Enrico Fermi]], ítalskur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi sem bjó til kjarnaofninn [[Chicago Pile-1|Chicago Pile]].<ref name="BurnetDeferrari" /> * [[Christopher Denham]] sem [[Klaus Fuchs]], þýskættaður eðlisfræðingur sem vann við Manhattan-verkefnið og njósnaði fyrir Sovétríkin.<ref name="GrimesDenham" /> * Jessica Erin Martin sem [[Charlotte Serber]], yfirbókavörður í Los Alamos.<ref name="thedirect.com">{{Cite web |date=August 2023 |title=Oppenheimer Cast: Every Celebrity & Actor in the Movie |url=https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726171245/https://thedirect.com/article/oppenheimer-cast-characters-actors |archive-date=July 26, 2023 |website=The Direct |access-date=July 30, 2023}}</ref> * Ronald Auguste sem [[J. Ernest Wilkins Jr.]], bandarískur kjarnorkufræðingur, vélaverkfræðingur og stærðfræðingur sem vann með Oppenheimer við Manhattan-verkefnið.<ref name="thedirect.com" /> * {{ill|Máté Haumann|hu|Haumann Máté}} sem [[Leo Szilard]], ungverskur eðlisfræðingur sem lagði fram kenninguna um [[kjarnorkukeðjuverkun]] árið 1933 og safnaði í júlí 1945 undirritunum á áskorun til Trumans forseta á Chicago-deild Manhattan-verkefnisins um að beita ekki kjarnavopnum gegn Japan.<ref>{{Cite web |date=July 14, 2023 |title=Egy magyar szerepre magyar színész is jutott az Oppenheimerben – Haumann Máté alakítja Szilárd Leót |url=https://telex.hu/szorakozas/2023/07/14/oppenheimer-szilard-leo-haumann-mate-szinesz-premier |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714094619/https://telex.hu/szorakozas/2023/07/14/oppenheimer-szilard-leo-haumann-mate-szinesz-premier |archive-date=July 14, 2023 |access-date=July 30, 2023}}</ref> * [[Olivia Thirlby]] sem [[Lilli Hornig]], tékknesk-bandarískur vísindamaður sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Thirlby">{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=April 15, 2022 |title=Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' Adds Olivia Thirlby |url=https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-christopher-nolan-olivia-thirlby-1235003014/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604190700/https://deadline.com/2022/04/oppenheimer-christopher-nolan-olivia-thirlby-1235003014/ |archive-date=June 4, 2022 |access-date=April 15, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * [[Jack Cutmore-Scott]] sem Lyall Johnson, öryggisvörður við Berkeley sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="Vulture" /> * [[Harrison Gilbertson]] sem [[Philip Morrison]], prófessor í eðlisfræði sem vann við Manhattan-verkefnið.<ref name="GilbertsonDumont">{{Cite web |last=Grobar |first=Matt |date=March 10, 2022 |title=''Oppenheimer'': Harrison Gilbertson & Emma Dumont Board Christopher Nolan's Thriller For Universal |url=https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-harrison-gilbertson-emily-dumont-1234975430/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310190940/https://deadline.com/2022/03/christopher-nolans-oppenheimer-adds-harrison-gilbertson-emily-dumont-1234975430/ |archive-date=March 10, 2022 |website=Deadline Hollywood |access-date=March 10, 2022}}</ref> * [[James Remar]] sem [[Henry L. Stimson]], stríðsmálaráðherra í ríkisstjórn Trumans.<ref name="Vulture" /> * Will Roberts sem [[George C. Marshall]], Yfirmaður herforingjaráðs bandaríska landhersins frá 1939 til 1945. * [[Pat Skipper]] sem [[James F. Byrnes]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og síðar fylkisstjóri Suður-Karólínu.<ref name="Vulture" /> * [[Gary Oldman]] sem [[Harry S. Truman]], 33. forseti Bandaríkjanna sem tók ákvörðunina um að varpa tveimur kjarnorkusprengjum á Hiroshima og Nagasaki í ágúst 1945.<ref name="Gary Oldman">{{Cite web |last=Grater |first=Tom |date=April 1, 2022 |title=Gary Oldman Says He Is Appearing In One Scene In Christopher Nolan's ''Oppenheimer'' |url=https://deadline.com/2022/04/gary-oldman-appearing-one-scene-christopher-nolans-oppenheimer-1234992452/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523141218/https://deadline.com/2022/04/gary-oldman-appearing-one-scene-christopher-nolans-oppenheimer-1234992452/ |archive-date=May 23, 2022 |access-date=April 1, 2022 |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * Hap Lawrence sem [[Lyndon B. Johnson]], 36. forseti Bandaríkjanna.<ref name="Vulture" /> * Troy Bronson sem [[Joseph W. Kennedy]], efnafræðingur sem lék lykilhlutverk í uppgötvun [[Plútóníum|plútons]] og formaður efnafræðideildarinnar í Los Alamos.<ref>{{Cite web |last=Burnett {{!}} @BrynnaLynne24 |first=Aminah Syed {{!}} @aminahsyed_ & Brynna |date=2024-01-12 |title=Q&A: How actor Troy Bronson portrayed KU alumnus Joseph W. Kennedy in 'Oppenheimer' |url=https://www.kansan.com/arts_and_culture/q-a-how-actor-troy-bronson-portrayed-ku-alumnus-joseph-w-kennedy-in-oppenheimer/article_6118a7e4-b18f-11ee-944d-2fb841da029a.html |access-date=2024-03-12 |website=The University Daily Kansan |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226142622/https://www.kansan.com/arts_and_culture/q-a-how-actor-troy-bronson-portrayed-ku-alumnus-joseph-w-kennedy-in-oppenheimer/article_6118a7e4-b18f-11ee-944d-2fb841da029a.html |url-status=live }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{k|2023}} [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Christophers Nolan]] [[Flokkur:Kvikmyndir um seinni heimsstyrjöldina]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunamyndir í flokki bestu kvikmyndarinnar]] [[Flokkur:Universal Pictures-kvikmyndir]] [[Flokkur:Ævisögulegar kvikmyndir]] 24sxnmbv0oi5p27r91czw19n7uyk0eu 10 191035 1985210 1963504 2026-11-05T12:51:21Z TKSnaevarr 53243 1985210 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Þjóðhöfðingjar Prússlands | title = Þjóðhöfðingjar Prússlands | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | image = [[File:Coat of Arms of the Kingdom of Prussia 1873-1918.svg|60px|Coat of arms of the Kingdom of Prussia]] | group1 = [[Hertogadæmið Prússland]] (1525–1701) | list1 = * [[Albert, hertogi af Prússlandi|Albert]] * [[Albert Friðrik, hertogi af Prússlandi|Albert Friðrik]] * [[Jóhann Sigmundur, kjörfursti af Brandenborg|Jóhann Sigmundur]]¹ * [[Georg Vilhjálmur, kjörfursti af Brandenborg|Georg Vilhjálmur]]¹ * [[Friðrik Vilhjálmur, kjörfursti af Brandenborg|Friðrik Vilhjálmur]]¹ * [[Friðrik 1. Prússakonungur|Friðrik 1.]]¹ | group2 = [[Konungsríkið Prússland]] (1701–1918) | list2 = * [[Friðrik 1. Prússakonungur|Friðrik 1.]]¹ * [[Friðrik Vilhjálmur 1.]]¹ * [[Friðrik mikli|Friðrik 2.]]¹ * [[Friðrik Vilhjálmur 2.]]¹ * [[Friðrik Vilhjálmur 3.]]¹ * [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] * [[Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 1.]]² * [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari|Friðrik 3.]]² * [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 2.]]² |below =¹einnig kjörfursti Brandenborgar; ²einnig keisari Þýskalands }}<noinclude>[[Flokkur:Stjórnmálasnið]]</noinclude> nnwvviwbfvs6shb1ng7egn2y87v2ekf 0 193330 1985205 1984905 2026-11-05T12:39:19Z TKSnaevarr 53243 /* Kvikmyndaskrá */ 1985205 wikitext text/x-wiki {{Leikari | forskeyti = Sir | nafn = Patrick Stewart | mynd = Patrick Stewart 1999 (retouch).jpg | mynd_texti = Patrick Stewart árið 1999. | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1940|7|13}} | fæðingarstaður = [[Mirfield]], [[West Riding of Yorkshire]], [[England]]i | þjóðerni = [[England|Enskur]] | ár = 1959–2026 | maki = {{gifting|Sheila Falconer|1966|1990|orsök=skildu}}<br>{{gifting|Wendy Neuss|2000|2003|orsök=skildu}}<br>{{gifting|Sunny Ozell|2013}} | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2026|10|28|1940|7|13}} | dánarstaður = [[Los Angeles]], [[Kalifornía|Kaliforníu]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | börn = 2 | vefsíða = | undirskrift = Patrick Stewart signature.svg | helstu_hlutverk = <!-- Verðlaun --> | óskarsverðlaun = | emmy-verðlaun = | tony-verðlaun = | gg-verðlaun = | bafta-verðlaun = | sag-verðlaun = | cesar-verðlaun = | goya-verðlaun = | afi-verðlaun = | olivier-verðlaun = | edduverðlaun = | grammy-verðlaun = Besta plata í óbundnu máli fyrir börn fyrir ''Pétur og úlfinn'' (1996) }} '''Sir Patrick Stewart''' (13. júlí 1940 – 28. október 2026) var enskur leikari. Ferill hans á sviði, kvikmyndum og sjónvarpi spannaði rúmlega 60 ár og á þeim tíma vann hann til fjölda verðlauna, meðal annars tvennra [[Laurence Olivier-verðlaunin|Laurence Olivier-verðlauna]] og [[Grammy-verðlaunin|Grammy-verðlauna]] ásamt tilnefningum til [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlauna]], þrennra [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlauna]], fernra [[Emmy-verðlaunin|Emmy-verðlauna]] og þrennra [[Screen Actors Guild-verðlaunin|Screen Actors Guild-verðlauna]]. Árið 2010 sló [[Elísabet 2.]] drottning Stewart til [[Riddari|riddara]] fyrir framlög hans til leiklistar.<ref>{{Vefheimild|titill= Patrick Stewart látinn|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-10-29-patrick-stewart-latinn-491265|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 29. október 2026|skoðað= 1. nóvember 2026|höfundur=Ásrún Aldís Hreinsdóttir}}</ref> Stewart varð meðlimur í [[Konunglega Shakespeare-félagið|Konunglega Shakespeare-félaginu]] (RSC) árið 1966 og lék síðar í nokkrum uppsetningum [[Royal National Theatre|Konunglega þjóðleikhússins]].<ref name="sbt">{{cite web |title=RSC performances Patrick Stewart |url=https://collections.shakespeare.org.uk/search/rsc-performances/view_as/list/search/rsc_person:patrick-stewart/page/4 |publisher=[[Shakespeare Birthplace Trust]] |access-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306042737/https://collections.shakespeare.org.uk/search/rsc-performances/view_as/list/search/rsc_person:patrick-stewart/page/4 |archive-date=6 March 2023 |url-status=dead}}</ref> Hann var tvisvar tilnefndur til Laurence Olivier-verðlauna fyrir hlutverk sín í [[West End-leikhús|West End-leikritum]], sem Enobarbus í ''[[Anton og Kleópatra|Anton og Kleópötru]]'' (1979) og Kládíus konungur í ''[[Hamlet]]'' (2009). Fyrsta hlutverk hans í [[Broadway]]-leikriti var sem titilpersónan í ''[[Makbeð]]'' (2008), sem skilaði honum tilnefningu til Tony-verðlauna sem besti leikarinn í leikriti. Stewart lék á móti [[Ian McKellen]] í mörgum leikritum, meðal annars í uppsetningum á ''[[Beðið eftir Godot]]'' og ''[[Einskis manns land (leikrit)|Einskis manns landi]]'', sem voru sýnd bæði á West End og á Broadway. Stewart öðlaðist heimsfrægð með hlutverki sínu sem [[Jean-Luc Picard]] kafteinn í vísindaskáldskaparþáttunum ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' (1987–1994). Hann fór aftur með hlutverk Picards í fjórum kvikmyndum (1994–2002) og í sjónvarpsþáttunum ''[[Star Trek: Picard]]'' (2020–2023). Stewart lék í sjónvarpsþáttum og -myndum á borð við ''[[Valtir veldisstólar|Valta veldisstóla]]'' (1974); ''[[Ég, Kládíus (sjónvarpsþættir)|Ég, Kládíus]]'' (1976); ''[[Blindskák]]'' (1979); ''[[Moby Dick (sjónvarpsþættir frá 1998)|Moby Dick]]'' (1998); ''[[Jólasaga (kvikmynd frá 1999)|Jólasögu]]'' (1999); og ''[[Gamla ljónið (kvikmynd frá 2003)|Gamla ljónið]]'' (2003). Hann birtist einnig í gestahlutverkum í gamanþáttunum ''[[Frasier]]'' (2003) og ''[[Extras]]'' (2005). Stewart vann jafnframt nokkrum sinnum með [[Seth MacFarlane]], með raddhlutverki í teiknimyndaþáttunum ''[[American Dad!]]'' (2005–2026), yfirlestri í myndinni ''[[Ted]]'' og framhaldi hennar (2012, 2015) og aðalhlutverki í sjónvarpsþáttunum ''[[Blunt Talk]]'' (2015–2016). Á hvíta tjaldinu öðlaðist Stewart frekari frægð með því að leika hlutverk [[Charles Xavier prófessor]]s í [[X-Men (kvikmyndaröð)|''X-Men''-kvikmyndaröðinni]] (2000–2017). Hann lék það hlutverk á ný í [[Marvel Cinematic Universe|Marvel-bíóheimnum]] (2022–2026), síðast í myndinni ''[[Avengers: Doomsday]]'', sem varð síðasta kvikmyndahlutverk hans. Stewart birtist einnig í myndunum ''[[Hedda (kvikmynd frá 1975)|Heddu]]'' (1975), ''[[Konungssverðið|Konungssverðinu]]'' (1981), ''[[Dune (kvikmynd frá 1984)|Dune]]'' (1984), ''[[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum|Hróa hetti: Karlmönnum í sokkabuxum]]'' (1993), ''[[Jeffrey (kvikmynd frá 1995)|Jeffrey]]'' (1995), ''[[Match (kvikmynd)|Match]]'' (2014), ''[[Green Room (kvikmynd)|Green Room]]'' (2015) og ''[[The Kid Who Would Be King]]'' (2019) og lék raddhlutverk í ''[[Ævintýraflakkarinn|Ævintýraflakkaranum]]'' (1994), ''[[Egypski prinsinn|Egypska prinsinum]]'' (1998), ''[[Nonni nifteind|Nonna nifteind]]'' (2001) og ''[[Spæjarasauðirnir|Spæjarasauðunum]]'' (2026). Stewart lést 28. október 2026 eftir stutta baráttu við [[Alzheimer-sjúkdómur|Alzheimer-sjúkdóm]] og [[Lewy-sjúkdómur|Lewy-sjúkdóm]].<ref>{{Vefheimild|titill= Patrick Stewart látinn |url=https://www.visir.is/g/20262955726d/patrick-stewart-latinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 29. október 2026|skoðað= 1. nóvember 2026|höfundur=Eiður Þór Árnason}}</ref> ==Kvikmyndaskrá== {| class="wikitable sortable" |- ! Ár ! Titill ! width=225| Hlutverk ! class="unsortable" | Athugasemdir ! class="unsortable" | Tilv. |- | rowspan="2" |1975 | ''[[Hedda (kvikmynd frá 1975)|Hedda]]'' | Ejlert Løvborg | | <ref name="BFI-Filmography">{{cite web |title=Patrick Stewart – Filmography |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9f91d831 |website=[[British Film Institute]] |access-date=30 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122021805/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9f91d831 |archive-date=22 November 2017 |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Hennessy (kvikmynd frá 1975)|Hennessy]]'' | Tilney | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | 1980 | ''[[Litli lávarðurinn (kvikmynd frá 1980)|Litli lávarðurinn]]'' (''Little Lord Fauntleroy'') | Wilkins | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | 1981 | ''[[Konungssverðið]]'' (''Excalibur'') | Leondegrance | | <ref name="Russh">{{cite web |last1=Thatcher |first1=Kirsty |title=Remembering Patrick Stewart through the films that defined his career |url=https://www.russh.com/patrick-stewart-best-films/ |website=[[Russh]] |access-date=30 October 2026 |date=30 October 2026}}</ref> |- |1982 | ''[[The Plague Dogs]]'' | Major | Talsetning | <ref name="btva">{{cite web |title=Patrick Stewart (visual voices guide) |url=https://www.behindthevoiceactors.com/Patrick-Stewart/ |access-date=30 October 2026 |publisher=Behind The Voice Actors}} A green check mark indicates that a role has been confirmed using a screenshot (or collage of screenshots) of a title's list of voice actors and their respective characters found in its credits or other reliable sources of information.</ref> |- |1984 | ''[[Dune (kvikmynd frá 1984)|Dune]]'' | Gurney Halleck | | <ref name="Russh"/> |- | rowspan="4" |1985 | ''[[Code Name: Emerald]]'' | Peters ofursti | | <ref name="FilmsEighties">{{cite book |last1=Nowlan |first1=Robert A. |title=The Films of the Eighties: A Complete, Qualitative Filmography to Over 3400 Feature-Length English Language Films, Theatrical and Video-Only, Released Between January 1, 1980, and December 31, 1989 |date=March 27, 2006 |publisher=[[McFarland & Company]] |isbn=9781476610085 |page=104 |url=https://www.google.fi/books/edition/The_Films_of_the_Eighties/MMVHEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA104&printsec=frontcover |chapter=531. Code Name: Emerald |quote=Patrick Stewart (Col. Peters)}}</ref> |- | ''[[The Doctor and the Devils]]'' | Próf. Macklin | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | ''[[Ógn hins óþekkta]]'' (''Lifeforce'') | Doktor Armstrong | | <ref name="SFC">{{cite web |last1=Rouner |first1=Jef |title=5 Patrick Stewart movies to watch beyond ‘Star Trek’ and ‘X-Men’ |url=https://www.sfchronicle.com/entertainment/movies-tv/article/patrick-stewart-best-roles-22501637.php |website=[[San Francisco Chronicle]] |access-date=30 October 2026 |date=30 October 2026}}</ref> |- | ''[[Villigæsirnar 2]]'' (''Wild Geese II'') | Rússneskur hershöfðingi | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | 1986 | ''[[Lafði Jane]]'' (''Lady Jane'') | [[Henry Grey, 1. hertoginn af Suffolk]] | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | 1991 | ''[[Líf og fjör í Los Angeles]]'' (''L.A. Story'') | Hr. Perdue | | <ref name="Russh"/> |- | 1993 | ''[[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]]'' (''Robin Hood: Men in Tights'') | [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharður 1.]] | | <ref name="Russh"/> |- | rowspan="3" |1994 | ''[[Undir vopnum]]'' (''Gunmen'') | Loomis | | <ref>{{cite web |title=Gunmen |url=https://watch.afi.com/movie/gunmen |website=[[American Film Institute]] |access-date=30 October 2026 |quote=Drug baron Peter Loomis (Patrick Stewart)}}</ref> |- | ''[[Ævintýraflakkarinn]]'' (''The Pagemaster'') | Ævintýri | Talsetning | <ref name="btva"/> |- | ''[[Star Trek: Kynslóðir]]'' (''Star Trek Generations'') |[[Jean-Luc Picard]] | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | rowspan=2|1995 | ''[[Jeffrey (kvikmynd frá 1995)|Jeffrey]]'' | Sterling | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | ''[[Veldu mig]]'' (''Let It Be Me'') | John | | |- | 1996 | ''[[Stjörnuvíg: Fyrstu kynni]]'' (''Star Trek: First Contact'') | Jean-Luc Picard | | <ref name="Russh"/> |- | rowspan=2|1997 | ''[[Samsæriskenningin]]'' (''Conspiracy Theory'') | Dr. Jonas | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | ''[[Stálin stinn]]'' (''Masterminds'') | Bentley | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | rowspan=4|1998 | ''[[Blómabófinn]]'' (''Dad Savage'') | Dad Savage | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | ''[[Egypski prinsinn]]'' (''The Prince of Egypt'') | [[Seti 1.|Seti]] | Talsetning | <ref name="btva"/> |- | ''[[Safe House (kvikmynd frá 1998)|Safe House]]'' | Mace Sowell | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | ''[[Star Trek: Uppreisn]]'' (''Star Trek: Insurrection'') | Jean-Luc Picard | Einnig aðstoðarframleiðandi | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | 2000 | ''[[X-Men (kvikmynd)|X-Men]]'' | [[Charles Xavier prófessor]] | | <ref name="Russh"/> |- | 2001 | ''[[Nonni nifteind]]'' (''Jimmy Neutron: Boy Genius'') | Goobot V | Talsetning | <ref name="btva"/> |- | 2002 | ''[[Star Trek: Vélráð]]'' (''Star Trek: Nemesis'') | Jean-Luc Picard | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | 2003 | ''[[X2 (kvikmynd)|X2]]'' | Charles Xavier prófessor | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | 2004 | ''[[Búi og Símon: Leiðin til Gayu]]'' (''Back to Gaya'') | Albert Drollinger | Ensk talsetning | |- | rowspan="4" |2005 | ''[[Litli kjúllinn]]'' (''Chicken Little'') | Hr. Woolensworth | Talsetning | <ref name="btva"/> |- | ''[[The Game of Their Lives (kvikmynd frá 2005)|The Game of Their Lives]]'' | [[Dent McSkimming|Dent McSkimming (eldri)]] | | |- |''[[Kaze no Tani no Naushika (kvikmynd)|Kaze no Tani no Naushika]]'' | Yupa lávarður | rowspan="2" |Ensk talsetning | <ref name="btva"/> |- | ''[[Steamboy]]'' | Lloyd Steam | <ref name="btva"/> |- | rowspan=2|2006 | ''[[Bambi II]]'' | Prinsinn mikli | Talsetning | <ref name="btva"/> |- | ''[[X-Men: The Last Stand]]'' | Charles Xavier prófessor | | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | 2007 | ''[[TMNT (kvikmynd)|TMNT]]'' | Winters | Talsetning | <ref name="btva"/> |- | 2009 |''[[X-Men Origins: Wolverine]]'' | Charles Xavier prófessor | Smáhlutverk, ekki getið á kreditlista | <ref name="VanityFair">{{cite web |last1=Rabin |first1=Nathan |title=How X-Men Origins: Wolverine Paved the Way for Logan by Being So Terrible |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/03/logan-x-men-origins-wolverine-hugh-jackman-patrick-stewart-deadpool |website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |access-date=31 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309162205/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/03/logan-x-men-origins-wolverine-hugh-jackman-patrick-stewart-deadpool |archive-date=9 March 2017 |date=7 March 2017 |url-status=live}}</ref> |- | 2011 | ''[[Gnómeó og Júlía]]'' (''Gnomeo & Juliet'') | [[William Shakespeare|Bill Shakespeare]] | rowspan="3" | Talsetning | <ref name="btva"/> |- | rowspan="2" |2012 | ''[[Ísöld 4: Heimsálfuhopp]]'' (''Ice Age: Continental Drift'') | Ariscratle | <ref name="btva"/> |- | ''[[Ted (kvikmynd)|Ted]]'' | Sögumaður | <ref name="NYT">{{cite web |last1=Phillips |first1=Maya |title=Patrick Stewart Was Regal, Stately and Quite Hilarious |url=https://www.nytimes.com/2026/10/30/arts/television/patrick-stewart-humor-comedy.html |website=[[The New York Times]] |access-date=30 October 2026 |date=30 October 2026}}</ref> |- | rowspan="3" |2013 | ''[[Hunting Elephants]]'' | Michael Simpson lávarður | | |- | ''[[The Wolverine (kvikmynd)|The Wolverine]]'' | Charles Xavier prófessor | Smáhlutverk, ekki getið á kreditlista | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | ''[[Töfralandið Oz: Dórótea snýr aftur]]'' (''Legends of Oz: Dorothy's Return'') | Tugg | Talsetning | <ref name="btva"/> |- | rowspan="2" |2014 |''[[Match (kvikmynd)|Match]]'' |Tobi Powell | | <ref name="SFC"/> |- |''[[X-Men: Days of Future Past]]'' | Charles Xavier prófessor | Hlutverki deilt með [[James McAvoy]] | <ref name="BFI-Filmography"/> |- | rowspan="3" |2015 |''[[Christmas Eve (kvikmynd frá 2015)|Christmas Eve]]'' | Harris | | |- |''[[Green Room (kvikmynd)|Green Room]]'' | Darcy | | <ref name="Russh"/> |- | ''[[Ted 2]]'' | Sögumaður | rowspan="4" | Talsetning | <ref name="NYT"/> |- | 2016 | ''[[Spark (kvikmynd frá 2016)|Spark: A Space Tail]]'' | Kapteinninn | <ref name="btva"/> |- | rowspan="4" |2017 | ''[[Dragonheart: Battle for the Heartfire]]'' | Drago | <ref name="btva"/> |- | ''[[Emoji myndin]]'' | Kúkur | <ref name="BBC-Emoji">{{cite web |title=Sir Patrick Stewart: Poo emoji role for Shakespearean actor |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-38675616 |website=[[BBC]] |access-date=1 November 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119232642/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-38675616 |archive-date=19 January 2017 |date=19 January 2017 |url-status=live}}</ref> |- |''[[Logan (kvikmynd)|Logan]]'' | Charles Xavier prófessor | | <ref name="VanityFair"/> |- | ''[[The Wilde Wedding]]'' | Harold | | <ref>{{cite web |last1=Roxborough |first1=Scott |title=Cannes: Vertical Takes ‘Wilde Wedding’ for North America (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cannes-vertical-takes-wilde-wedding-north-america-1005372/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=1 November 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120181629/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cannes-vertical-takes-wilde-wedding-north-america-1005372/ |archive-date=20 January 2022 |date=19 May 2017 |url-status=live}}</ref> |- | 2018 | ''[[Postcards from the 48%]]'' | Hann sjálfur | Heimildarmynd | <ref>{{cite web |title=Postcards from the 48% |url=https://www.primevideo.com/detail/0N4PLLHYZURL1C16NEASHC1WSN |website=[[Amazon Prime Video]] |access-date=1 November 2026 |archive-url=https://megalodon.jp/2026-1101-2238-53/https://www.primevideo.com:443/detail/0N4PLLHYZURL1C16NEASHC1WSN |archive-date=1 November 2026 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 | ''[[Englar Charlies (kvikmynd frá 2019)|Englar Charlies]]'' (''Charlie's Angels'') | John Bosley | | <ref name="SlashFilm-CharliesAngels">{{cite web |last1=Evangelista |first1=Chris |title=Charlie's Angels Cast Adds Patrick Stewart As Another Bosley |url=https://www.slashfilm.com/561044/charlies-angels-cast/ |website=[[/Film]] |publisher=[[Static Media]] |access-date=1 November 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208031327/https://www.slashfilm.com/561044/charlies-angels-cast/ |archive-date=8 December 2021 |date=17 September 2018 |url-status=live}}</ref> |- | ''[[Coda (kvikmynd frá 2019)|Coda]]'' | Henry Cole | | <ref name="Variety-Coda">{{cite web |last1=Leydon |first1=Joe |title=‘Coda’: Film Review |url=https://variety.com/2020/film/reviews/coda-review-1203487927/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=1 November 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305144430/https://variety.com/2020/film/reviews/coda-review-1203487927/ |archive-date=5 March 2020 |date=30 January 2020 |url-status=live}}</ref> |- | ''[[The Kid Who Would Be King]]'' | [[Merlín]] (fullorðinn) | | <ref name="RollingStone">{{cite web |title=Patrick Stewart: 10 Essential Roles |url=https://www.rollingstone.com/tv-movies/tv-movie-lists/patrick-stewart-best-roles-1235649980/bait-2026-1235650012/ |website=[[Rolling Stone]] |access-date=30 October 2026 |date=29 October 2026}}</ref> |- | 2020 | ''[[Dragon Rider (kvikmynd)|Dragon Rider]]'' | Nettlebrand | Talsetning | <ref name="Guardian-DragonRider">{{cite web |last1=Clarke |first1=Cath |title=Dragon Rider review – starry family animation seeks fire |url=https://www.theguardian.com/film/2021/feb/10/dragon-rider-review-starry-family-animation-seeks-fire |website=[[The Guardian]] |access-date=1 November 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210210130700/https://www.theguardian.com/film/2021/feb/10/dragon-rider-review-starry-family-animation-seeks-fire |archive-date=10 February 2021 |date=10 February 2021 |url-status=live}}</ref> |- | 2022 | ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]'' | Charles Xavier prófessor | Smáhlutverk | <ref name="SlashFilm-DrStrange">{{cite web |last1=Mirjalili |first1=Fatemeh |title=Let's Break Down The Illuminati In Doctor Strange In The Multiverse Of Madness |url=https://www.slashfilm.com/855184/lets-break-down-the-illuminati-in-doctor-strange-in-the-multiverse-of-madness/ |website=[[/Film]] |publisher=[[Static Media]] |access-date=1 November 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506162652/https://www.slashfilm.com/855184/lets-break-down-the-illuminati-in-doctor-strange-in-the-multiverse-of-madness/ |archive-date=6 May 2022 |date=6 May 2022 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan=2| 2026 | ''[[Spæjarasauðirnir]]'' (''The Sheep Detectives'') | Sir Ritchfield | Talsetning | <ref name="btva"/> |- | [[Avengers: Doomsday]] | Charles Xavier prófessor | Í eftirframleiðslu, sýnd eftir dauða Stewarts | <ref>{{Cite web |last=Sharf |first=Zach |date=October 29, 2026 |title=Patrick Stewart's Final Movie Is 'Avengers: Doomsday'; He Said Before His Death That 'I Can't Imagine Retiring. I'll Forever Be an Actor' |url=https://variety.com/2026/film/news/patrick-stewart-last-movie-role-avengers-doomsday-1236934590/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029230903/https://variety.com/2026/film/news/patrick-stewart-last-movie-role-avengers-doomsday-1236934590/ |archive-date=October 29, 2026 |access-date=October 29, 2026 |website=[[Variety]]}}</ref> |} ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip|leikari}} {{DEFAULTSORT:Stewart, Patrick}} {{fd|1940|2026}} [[Flokkur:Enskir leikarar]] [[Flokkur:Grammy-verðlaunahafar]] elg0crw8e7nhzlft2y1d77871xvb3tr 0 193380 1985207 2026-11-05T12:50:26Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Friðrik Vilhjálmur 3. Prússakonungur]] á [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] yfir tilvísun 1985207 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Friðrik Vilhjálmur 3.]] b7dx4057i0ubjf2227bjvf3o1vpxm2b 0 193381 1985209 2026-11-05T12:50:39Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Friðrik Vilhjálmur 4. Prússakonungur]] á [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] yfir tilvísun 1985209 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Friðrik Vilhjálmur 4.]] 88u8r7jhpvgm2qt98eqn2xf2oui9e6d 0 193382 1985231 2026-11-05T16:21:54Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Mynd:El_pesado_del_corazón_en_el_Papiro_de_Hunefer.jpg|thumb|Myndskreytt síða úr handriti ''Dauðrabókarinnar'' frá um 1300 f.o.t.]] '''Bókmenntasaga''' er saga [[bókmenntir|bókmennta]] í [[bundið mál|bundnu]] og [[óbundið mál|óbundnu máli]], þróun [[texti|texta]], [[sagnaminni|sagnaminna]], [[bókmenntategund]]a og [[bókmenntastefna]] frá upphafi [[ritmál]]s í [[mannkynssaga|mannkynssögunni]]. Bókmenntasagan fjallar bæði um skáldsk...“ 1985231 wikitext text/x-wiki [[Mynd:El_pesado_del_corazón_en_el_Papiro_de_Hunefer.jpg|thumb|Myndskreytt síða úr handriti ''Dauðrabókarinnar'' frá um 1300 f.o.t.]] '''Bókmenntasaga''' er saga [[bókmenntir|bókmennta]] í [[bundið mál|bundnu]] og [[óbundið mál|óbundnu máli]], þróun [[texti|texta]], [[sagnaminni|sagnaminna]], [[bókmenntategund]]a og [[bókmenntastefna]] frá upphafi [[ritmál]]s í [[mannkynssaga|mannkynssögunni]]. Bókmenntasagan fjallar bæði um [[skáldskapur|skáldskap]] og sannar frásagnir (til dæmis [[æviminning]]ar, [[ferðabók|ferðabækur]] og [[fræðirit]]). Í bókmenntasögu er oft fjallað um sameiginleg einkenni tiltekins safns verka, [[höfundareinkenni]] á verkum tiltekinna höfunda og tengsl þeirra við umhverfi sitt og aðstæður, [[textatengsl]] milli ólíkra verka, og tengsl bókmennta við samfélag og sögu. Bókmenntasaga er nátengd [[hugmyndasaga|hugmyndasögu]], [[málsaga|málsögu]] og [[menningarsaga|menningarsögu]]. Bókmenntasaga fjallar fyrst og fremst um ritverk, en [[bóksaga]] fjallar um bókaútgáfu og sögu [[bók]]a.<ref>{{cite book|author=Pearson, David|year=2011|title=Books As History: The Importance of Books Beyond Their Texts|location=London|publisher=The British Library and Oak Knoll Press|isbn=978-0-7123-5832-3}}</ref> Bókmenntasaga er gjarnan rannsökuð og skrifuð í samhengi við tiltekið [[málsamfélag]], tiltekið sögulegt tímabil, eða tiltekna bókmenntastefnu. Heimsbókmenntasaga snýst gjarnan um safn verka sem talin eru [[heimsbókmenntir]] og mynda eins konar hnattræna [[kanóna|kanónu]], en bókmenntasaga getur líka snúist um [[utangarðslist]],<ref>{{cite book|title=Sjáendur og utangarðsskáld : greinasafn um bækur, höfunda, lesendur|author=Þorsteinn Antonsson|year=1985|publisher=Skákprent}}</ref> eða fjallað um verk sem tiltekinn einstaklingur hefur lesið um ævina. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|bókmenntir}} [[Flokkur:Bókmenntasaga| ]] ru96l06geawlyb8krc6mro30yw9wfcj 14 193383 1985233 2026-11-05T16:24:04Z Akigka 183 Bjó til síðu með „[[Flokkur:List]] [[Flokkur:Saga]]“ 1985233 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:List]] [[Flokkur:Saga]] 0vm491s4skr8v7v2ysyf9depqbpzmpd 0 193384 1985244 2026-11-06T00:01:22Z Ow! That Hurts! 106527 skapað 1985244 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Young woman dreaming of an erotic encounter (c.1770) in the style of Harunobu Suzuki (Housed in the British Museum) Print, shunga (BM OA+,0.83) (cropped).jpg|thumb|Kona að fullnægja sér dreymir um kynferðislega stund.]] '''''Yobai''''' ([[japanska]]: {{Lang|ja|夜這い}} „næturskrið“) var hefðbundinn [[Japan|japanskur]] næturheimsóknasiður þar sem karlmaður, með þöglu samþykki fjölskyldu, laumaðist inn í svefnherbergi konu í þeim tilgangi til að hafa við hana [[Kynlíf|kynferðismök]]. == Saga == Meðal fræðimanna í japönskum bókmenntum er almennt talið að ''yobai'' hafi verið leifar af eldri ''yobau''-hefð, þar sem karlmenn heimsóttu heimili kvenna í bónorðsskyni.<ref>{{Bókaheimild|titill=夜這いの民俗学・夜這いの性愛論|tungumál=ja|útgefandi=ちくま学芸文庫|ár=2004|höfundur=Keisuke Akamatsu|ISBN=4-480-08864-4}}</ref> == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:Japan]] [[Flokkur:Saga Japans]] [[Flokkur:Asía]] [[Flokkur:Kynlíf]] e13jkydxz6xdfpj25nf1m6pq4owjcas 1985249 1985244 2026-11-06T00:26:52Z Ow! That Hurts! 106527 1985249 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Young woman dreaming of an erotic encounter (c.1770) in the style of Harunobu Suzuki (Housed in the British Museum) Print, shunga (BM OA+,0.83) (cropped).jpg|thumb|Kona að fullnægja sér dreymir um kynferðislega stund.]] '''''Yobai''''' ([[japanska]]: {{Lang|ja|夜這い}} „næturskrið“) var hefðbundinn [[Japan|japanskur]] næturheimsóknasiður þar sem karlmaður, með þöglu samþykki fjölskyldu, laumaðist inn í svefnherbergi konu í þeim tilgangi til að hafa við hana [[Kynlíf|kynferðismök]]. == Saga == Meðal fræðimanna í japönskum bókmenntum er almennt talið að ''yobai'' hafi verið leifar af eldri ''yobau''-hefð, þar sem karlmenn heimsóttu heimili kvenna í bónorðsskyni.<ref>{{Bókaheimild|titill=夜這いの民俗学・夜這いの性愛論|tungumál=ja|útgefandi=ちくま学芸文庫|ár=2004|höfundur=Keisuke Akamatsu|ISBN=4-480-08864-4|þýddur-titill=Þjóðfræði náttheimsókna – Um kynlíf og ástir í náttheimsóknum}}</ref> Það er fyrst skráð í 12. bindi Man'yōshū í ljóslínunni:<ref>Shimokawa 2011, bls. 90</ref> {{Tilvitnun2|Þegar ég fór í aðra heimsókn til ástkæru minnar í öðru héraði, og áður en ég hafði enn leyst reipi sverðs míns, hafði nóttin þegar lokið og orðið að morgni.|Man'yōshū|759}} == Tilvísanir == <references /> == Heimildir == * {{Bókaheimild|titill=盆踊り　乱交の民俗学|útgefandi=作品社|ár=2011|höfundur=Kōji Shimokawa|ISBN=4861823382|tungumál=ja|þýddur-titill=Bon Odori: Þjóðsögur um orgíur}} [[Flokkur:Japan]] [[Flokkur:Saga Japans]] [[Flokkur:Asía]] [[Flokkur:Kynlíf]] t1h02k0i0tppgqwsqmi1yuco9qf9cxb 0 193385 1985245 2026-11-06T00:09:24Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Forseti | nafn = Bronisław Komorowski | mynd = Bronisław Komorowski (2).jpg | myndatexti1 = Komorowski árið 2013. | titill= Forseti Póllands | stjórnartíð_start = 6. ágúst 2010 | stjórnartíð_end = 6. ágúst 2015 | forsætisráðherra = [[Donald Tusk]]<br>[[Ewa Kopacz]] | forveri = [[Grzegorz Schetyna]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður = [[Andrzej Duda]] | stjórnartíð_start2 = 10. apríl 2010 | stjórnartíð_end2 = 8. júlí 2010 | forsætis...“ 1985245 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Bronisław Komorowski | mynd = Bronisław Komorowski (2).jpg | myndatexti1 = Komorowski árið 2013. | titill= Forseti Póllands | stjórnartíð_start = 6. ágúst 2010 | stjórnartíð_end = 6. ágúst 2015 | forsætisráðherra = [[Donald Tusk]]<br>[[Ewa Kopacz]] | forveri = [[Grzegorz Schetyna]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður = [[Andrzej Duda]] | stjórnartíð_start2 = 10. apríl 2010 | stjórnartíð_end2 = 8. júlí 2010 | forsætisráðherra2 = [[Donald Tusk]] | forveri2 = [[Lech Kaczyński]] | eftirmaður2 = [[Bogdan Borusewicz]] {{small|(starfandi)}} | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1952|6|4}} | fæðingarstaður = [[Oborniki Śląskie]], [[Pólland]]i | þjóderni = [[Pólverjar|Pólskur]] | maki = {{gifting|Anna Dziadzia|1977}} | börn = 5 | stjórnmálaflokkur =[[Borgaraflokkurinn (Pólland)|Borgaraflokkurinn]] (2001–2010) | háskóli = [[Varsjárháskóli]] |undirskrift = Bronisław Komorowski signature.svg }} '''Bronisław Maria Komorowski''' (f. 4. júní 1952) er [[Pólverjar|pólskur]] stjórnmálamaður og sagnfræðingur sem var [[forseti Póllands]] frá 2010 til 2015. Komorowski hafði áður verið forseti neðri deildar pólska þingsins ([[Sejm]]) frá 2007 til 2010. Hann varð [[starfandi forseti]] landsins eftir að [[Lech Kaczyński]] forseti fórst í flugslysi þann 10. apríl 2010. Komorowski var síðan frambjóðandi [[Borgaraflokkurinn (Pólland)|Borgaraflokksins]] í forsetakosningum sem haldnar voru í júlí sama ár. Hann vann sigur í seinni umferð kosninganna gegn [[Jarosław Kaczyński]], tvíburabróður Lechs, með um 52,6% gegn 47,4%.<ref>{{Vefheimild|titill= Komorowski kjörinn forseti Póllands |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2010/07/04/komorowski_kjorinn_forseti_pollands/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 4. júlí 2010 |skoðað=4. nóvember 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Komorowski öruggur um sigur|url=https://www.visir.is/g/20101865317d/komorowski-oruggur-um-sigur|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 5. júlí 2010|skoðað=4. nóvember 2026}}</ref> Komorowski tók við forsetaembættinu þann 6. ágúst 2010.<ref>{{Vefheimild|titill= Komorowski sver embættiseið |url=https://www.mbl.is/frettir/forsida/2010/08/06/komorowski_sver_embaettiseid/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 6. ágúst 2010 |skoðað=4. nóvember 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Komorowski næsti forseti Póllands|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/komorowski-naesti-forseti-pollands|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 4. júlí 2010 |skoðað=4. nóvember 2026}}</ref> Komorowski bauð sig fram til endurkjörs í forsetakosningum Póllands árið 2015 en tapaði í seinni umferð gegn [[Andrzej Duda]], frambjóðanda íhaldsflokksins [[Lög og réttlæti|Laga og réttlætis]].<ref>{{Vefheimild|titill= Pólsku forsetakosningarnar: Duda nýr forseti Póllands |url=https://www.visir.is/g/2015473285d|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 24. maí 2015 |skoðað=4. nóvember 2026|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Sigur Duda kom álitsgjöfum nokkuð á óvart þar sem hann var þá lítt þekktur og Komorowski hafði verið vinsæll forseti.<ref name=mbl2015>{{Tímarit.is|6353303|Andrzej Duda kjörinn nýr forseti Póllands|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=26. maí 2015|blaðsíða=15}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Póllands<br>{{small|(starfandi)}}| frá=10. apríl 2010| til=8. júlí 2010| fyrir=[[Lech Kaczyński]]| eftir=[[Bogdan Borusewicz]]<br>{{small|(starfandi)}}| }} {{Erfðatafla| titill=Forseti Póllands | frá=6. ágúst 2010| til=6. ágúst 2015| fyrir=[[Grzegorz Schetyna]]<br>{{small|(starfandi)}}| eftir=[[Andrzej Duda]]| }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Póllands}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{f|1952}} [[Flokkur:Forsetar Póllands]] [[Flokkur:Pólskir sagnfræðingar]] 0jvt9nhkwofvq0ll7j3vvenn4r6c2jo 1985248 1985245 2026-11-06T00:15:16Z TKSnaevarr 53243 1985248 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Bronisław Komorowski | mynd = Bronisław Komorowski (2).jpg | myndatexti1 = Komorowski árið 2013. | titill= Forseti Póllands | stjórnartíð_start = 6. ágúst 2010 | stjórnartíð_end = 6. ágúst 2015 | forsætisráðherra = [[Donald Tusk]]<br>[[Ewa Kopacz]] | forveri = [[Grzegorz Schetyna]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður = [[Andrzej Duda]] | stjórnartíð_start2 = 10. apríl 2010 | stjórnartíð_end2 = 8. júlí 2010 | forsætisráðherra2 = [[Donald Tusk]] | forveri2 = [[Lech Kaczyński]] | eftirmaður2 = [[Bogdan Borusewicz]] {{small|(starfandi)}} | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1952|6|4}} | fæðingarstaður = [[Oborniki Śląskie]], [[Pólland]]i | þjóderni = [[Pólverjar|Pólskur]] | maki = {{gifting|Anna Dziadzia|1977}} | börn = 5 | stjórnmálaflokkur =[[Borgaraflokkurinn (Pólland)|Borgaraflokkurinn]] (2001–2010) | háskóli = [[Varsjárháskóli]] |undirskrift = Bronisław Komorowski signature.svg }} '''Bronisław Maria Komorowski''' (f. 4. júní 1952) er [[Pólverjar|pólskur]] stjórnmálamaður og sagnfræðingur sem var [[forseti Póllands]] frá 2010 til 2015. Komorowski hafði áður verið forseti neðri deildar pólska þingsins ([[Sejm]]) frá 2007 til 2010. Hann varð [[starfandi forseti]] landsins eftir að [[Lech Kaczyński]] forseti fórst í flugslysi þann 10. apríl 2010. Komorowski var síðan frambjóðandi [[Borgaraflokkurinn (Pólland)|Borgaraflokksins]] í forsetakosningum sem haldnar voru í júlí sama ár. Hann vann sigur í seinni umferð kosninganna gegn [[Jarosław Kaczyński]], tvíburabróður Lechs, með um 52,6% gegn 47,4%.<ref>{{Vefheimild|titill= Komorowski kjörinn forseti Póllands |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2010/07/04/komorowski_kjorinn_forseti_pollands/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 4. júlí 2010 |skoðað=4. nóvember 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Komorowski öruggur um sigur|url=https://www.visir.is/g/20101865317d/komorowski-oruggur-um-sigur|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 5. júlí 2010|skoðað=4. nóvember 2026}}</ref> Komorowski tók við forsetaembættinu þann 6. ágúst 2010.<ref>{{Vefheimild|titill= Komorowski sver embættiseið |url=https://www.mbl.is/frettir/forsida/2010/08/06/komorowski_sver_embaettiseid/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 6. ágúst 2010 |skoðað=4. nóvember 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Komorowski næsti forseti Póllands|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/komorowski-naesti-forseti-pollands|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 4. júlí 2010 |skoðað=4. nóvember 2026}}</ref> Komorowski bauð sig fram til endurkjörs í forsetakosningum Póllands árið 2015 en tapaði í seinni umferð gegn [[Andrzej Duda]], frambjóðanda íhaldsflokksins [[Lög og réttlæti|Laga og réttlætis]].<ref>{{Vefheimild|titill= Pólsku forsetakosningarnar: Duda nýr forseti Póllands |url=https://www.visir.is/g/2015473285d|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 24. maí 2015 |skoðað=4. nóvember 2026|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Sigur Duda kom álitsgjöfum nokkuð á óvart þar sem hann var þá lítt þekktur og Komorowski hafði verið vinsæll forseti.<ref name=mbl2015>{{Tímarit.is|6353303|Andrzej Duda kjörinn nýr forseti Póllands|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=26. maí 2015|blaðsíða=15}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Póllands<br>{{small|(starfandi)}}| frá=10. apríl 2010| til=8. júlí 2010| fyrir=[[Lech Kaczyński]]| eftir=[[Bogdan Borusewicz]]<br>{{small|(starfandi)}}| }} {{Erfðatafla| titill=Forseti Póllands | frá=6. ágúst 2010| til=6. ágúst 2015| fyrir=[[Grzegorz Schetyna]]<br>{{small|(starfandi)}}| eftir=[[Andrzej Duda]]| }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Póllands}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Komorowski, Bronisław}} {{f|1952}} [[Flokkur:Forsetar Póllands]] [[Flokkur:Pólskir sagnfræðingar]] 7vtmiv8irrjimob92xs6kr4zvszs7lx 1 193386 1985246 2026-11-06T00:09:57Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}}“ 1985246 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip lifandi fólks}} b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up 0 193387 1985247 2026-11-06T00:12:33Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Bronisław Komorowski]] 1985247 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Bronisław Komorowski]] fb35filtolgo5ffnn640ykjvclds3ue