Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 1848 1985852 1720685 2026-11-10T10:00:50Z Akigka 183 1985852 wikitext text/x-wiki {{sjá|Persaflóastríðið (1991)|stríðið við Persaflóa|orrustuna við Húnaflóa}} '''Flóabardagi''' var ein af orrustum [[Sturlungaöld|Sturlungaaldar]] og eina [[sjóorrusta]]n sem háð hefur verið við [[Ísland]] þar sem Íslendingar hafa skipað bæði lið.<ref name="vv">{{vísindavefurinn|77252|Getið þið sagt mér allt um Flóabardaga?|höfundur=Nanna Kristjánsdóttir|dags=28.9.2021}}</ref> Bardaginn átti sér stað [[25. júní]] [[1244]]. Þeir sem þar börðust voru [[Þórður kakali Sighvatsson]] og [[Kolbeinn ungi Arnórsson]]. Þórður var með liðssafnað sem hann hafði dregið saman á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]], og hafði 15 skip af ýmsum stærðum og gerðum og 210 menn eftir því sem segir í ''[[Sturlunga saga|Sturlungu]]'', en Kolbeinn ungi var með norðlenskt lið, hafði 20 skip og um 600 menn. Þórður sigldi skipum sínum úr [[Trékyllisvík]] á [[Strandir|Ströndum]], en mætti flota Kolbeins á miðjum [[Húnaflói|Húnaflóa]], sem hafði siglt úr Selvík á [[Skagi (Norðurland)|Skaga]] og ætlaði að taka land á Ströndum til að eltast við Þórð og hans menn. Sló þegar í bardaga með liðunum. Aðalvopnin voru grjót og eldibrandar auk þess sem menn reyndu að sigla skipunum hverju á annað til að sökkva þeim. Þrátt fyrir mikinn liðsmun tókst Þórði og mönnum hans lengi að hafa í fullu tré við menn Kolbeins. Þótt þeir þyrftu á endanum að leggja á flótta tókst Kolbeini ekki að elta þá uppi og var hann almennt talinn hafa beðið afhroð í bardaganum. Kolbeinn fór síðan ránshendi um Strandir og hertók eða eyðilagði öll skip og báta sem hann fann. Ítarlegasta lýsingin á bardaganum er að finna í ''[[Þórðar saga kakala|Þórðar sögu kakala]]'', en hún er sögð skráð af sjónarvotti skömmu eftir orrustuna.<ref name="vv" /> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Bardagar á Íslandi]] [[Flokkur:Sjóorrustur]] [[Flokkur:Sturlungaöld]] 618j5jbi620mxzm4l5f0bz6wx297lze 1985870 1985852 2026-11-10T11:22:47Z Akigka 183 1985870 wikitext text/x-wiki {{sjá|Persaflóastríðið (1991)|stríðið við Persaflóa|orrustuna við Húnaflóa}} '''Flóabardagi''' var ein af orrustum [[Sturlungaöld|Sturlungaaldar]] og eina [[sjóorrusta]]n sem háð hefur verið við [[Ísland]] þar sem Íslendingar hafa skipað bæði lið.<ref name="vv">{{vísindavefurinn|77252|Getið þið sagt mér allt um Flóabardaga?|höfundur=Nanna Kristjánsdóttir|dags=28.9.2021}}</ref> Bardaginn átti sér stað [[25. júní]] [[1244]]. Þeir sem þar börðust voru [[Þórður kakali Sighvatsson]] og [[Kolbeinn ungi Arnórsson]]. Þórður var með liðssafnað sem hann hafði dregið saman á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]], og hafði 15 skip af ýmsum stærðum og gerðum og 210 menn eftir því sem segir í ''[[Sturlunga saga|Sturlungu]]'', en Kolbeinn ungi var með norðlenskt lið, hafði 20 skip og um 600 menn. Þórður sigldi skipum sínum úr [[Trékyllisvík]] á [[Strandir|Ströndum]], en mætti flota Kolbeins á miðjum [[Húnaflói|Húnaflóa]], sem hafði siglt úr Selvík á [[Skagi (Norðurland)|Skaga]] og ætlaði að taka land á Ströndum til að eltast við Þórð og hans menn. Sló þegar í bardaga með liðunum. Aðalvopnin voru grjót og eldibrandar auk þess sem menn reyndu að sigla skipunum hverju á annað til að sökkva þeim. Þrátt fyrir mikinn liðsmun tókst Þórði og mönnum hans lengi að hafa í fullu tré við menn Kolbeins. Þótt þeir þyrftu á endanum að leggja á flótta tókst Kolbeini ekki að elta þá uppi og var hann almennt talinn hafa beðið afhroð í bardaganum. Kolbeinn fór síðan ránshendi um Strandir og hertók eða eyðilagði öll skip og báta sem hann fann. Ítarlegustu lýsinguna á bardaganum er að finna í ''[[Þórðar saga kakala|Þórðar sögu kakala]]'', en hún er sögð skráð af sjónarvotti skömmu eftir orrustuna.<ref name="vv" /> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Bardagar á Íslandi]] [[Flokkur:Sjóorrustur]] [[Flokkur:Sturlungaöld]] a5abo9ixwwrbdlmwpyyz4uv414jzcjq 0 2598 1985827 1978442 2026-11-10T08:39:49Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1985827 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''12. ágúst''' er 224. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (225. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 141 dagur er eftir af árinu. == Atburðir == * [[1417]] - [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]] hóf að nota [[enska|ensku]] í bréfaskiptum en hún hafði ekki verið opinbert tungumál í Englandi allt frá innrás [[Normannar|Normanna]] 350 árum fyrr. * [[1450]] - [[Cherbourg]], síðasta vígi [[England|Englendinga]] í [[Normandí]], gafst upp fyrir [[Frakkland|Frökkum]]. * [[1530]] - [[Flórens]] féll fyrir spænskum her og [[Medici-ættin]] komst aftur til valda. * [[1537]] - [[Kristján 3.]] og [[Dóróthea Danadrottning|Dóróthea]] drottning voru krýnd í Kaupmannahöfn. * [[1681]] - [[Âhom]]-konungurinn Gadadhar Singha varð [[Supaatphaa]] konungur. * [[1687]] - [[Tyrkjaveldi]] beið ósigur fyrir her [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkisins]] í [[orrustan við Mohács (1687)|orrustunni við Mohács]]. * [[1755]] - [[Eggert Ólafsson]] og [[Bjarni Pálsson]] boruðu í [[Laugardalur|Laugardal]] við Reykjavík er þeir rannsökuðu jarðhita. Var þetta í fyrsta sinn sem [[jarðbor]] var notaður á Íslandi. * [[1759]] - [[Orrustan við Kunersdorf]]: Prússar biðu ósigur fyrir sameinuðum her Austurríkismanna og Rússa. * [[1849]] - Sumir héldu að [[Krukksspá]] myndi rætast og að Dómkirkjan í Reykjavík sykki þegar biskup og níu prestar stóðu þar samtímis skrýddir fyrir altari. Ljóst er að spáin rættist ekki. * [[1877]] - Asaph Hall uppgötvaði [[Deimos]], annað tungl reikistjörnunnar mars. Þann 18. ágúst uppgötvaði hann svo [[Fóbos]], hitt tungl Mars. * [[1877]] - [[Henry Morton Stanley]] kom að ósum [[Kongófljót]]s við [[Boma]] eftir að hafa ferðast frá upptökum fljótsins við [[Stóru vötnin]] í [[Austur-Afríka|Austur-Afríku]]. * [[1904]] - [[Prentsmiðjan Gutenberg]] stofnuð í Reykjavík. * [[1908]] - [[Ford Motor Company]] setti [[Ford T]] á markað. * [[1942]] - [[Bardaginn um Stalíngrad]] hófst. * [[1942]] - Kvikmyndin ''[[Iceland (kvikmynd)|Iceland]]'' var frumsýnd í Bandaríkjunum. * [[1957]] - [[Stöðumælir|Stöðumælar]] voru teknir í notkun í [[Reykjavík]]. Gjald í þá var ein [[króna]] fyrir 15 mínútur og 2 krónur fyrir hálftíma. * [[1970]] - [[Moskvusáttmálinn (1970)|Moskvusáttmálinn]] var gerður milli [[Vestur-Þýskaland]]s og [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. * [[1971]] - [[Sýrland]] hætti stjórnmálasamskiptum við [[Jórdanía|Jórdaníu]] út af landamæradeilum. * [[1972]] - Síðustu bandarísku [[landher]]mennirnir fóru frá [[Víetnam]]. * [[1975]] - Alvarlegt tilvik [[matareitrun]]ar kom upp í [[Reykjavík]] þegar 1300 þátttakendur á kristilegu stúdentamóti í [[Laugardalshöll]] veiktust og varð að flytja yfir 40 þeirra á [[sjúkrahús]]. * [[1977]] - Geimskutlan ''[[Enterprise (geimskutla)|Enterprise]]'' flaug í fyrsta sinn hjálparlaust. * [[1979]] - [[Krossinn]] - kristið samfélag var stofnað á Íslandi. * [[1981]] - [[IBM Personal Computer]] kom á markað. * [[1982]]- [[Mexíkó]] lýsti yfir vangetu til að greiða erlendar skuldir sem leiddi til efnahagskreppu í Rómönsku Ameríku. * [[1982]] - [[Borgarastyrjöldin í Líbanon]]: [[Ísraelsher]] hóf stórskotaliðsárás á [[Beirút]] með þeim afleiðingum að fjöldi almennra borgara féll. Árásin var fordæmd víða um heim. * [[1985]] - [[Japan Airlines flug 123]] fórst í [[Japan]] með þeim afleiðingum að 520 létust. * [[1990]] - Átök hófust í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] milli [[Xhosar|Xhosa]] og [[Súlúmenn|Súlúmanna]]. * [[1990]] - [[Sue Hendrickson]] uppgötvaði best varðveittu steingerðu beinagrind [[grameðla|grameðlu]] við [[Faith (Suður-Dakóta)|Faith]] í Suður-Dakóta. * [[1992]] - Kanada, Bandaríkin og Mexíkó tilkynntu að samkomulag hefði náðst um [[Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku|Fríverslunarsamning Norður-Ameríku]]. * [[1993]] - Fyrsti íslenski [[togari]]nn hélt til veiða í [[Smugan|Smugunni]] í [[Barentshaf]]i. * [[1994]] - Tónlistarhátíðin [[Woodstock '94]] var haldin á 25 ára afmæli [[Woodstock-hátíðin|Woodstock-hátíðarinnar]]. <onlyinclude> * [[2000]] - Rússneski kafbáturinn ''[[Kúrsk (kafbátur)|Kúrsk]]'' sökk í Barentshafi. Allir 118 um borð fórust. * [[2002]] - Tugir létust þegar [[óveður]] gekk yfir [[Mið-Evrópa|Mið-]] og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]]. * [[2003]] - Portúgalski knattspyrnumaðurinn [[Cristiano Ronaldo]] var seldur til [[Manchester United]] fyrir 12,24 milljón pund. * [[2004]] - Sænska kvikmyndahúsakeðjan [[Svensk Filmindustri]] keypti keðjuna [[Sandrews]]. * [[2005]] - Geimfarinu ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' var skotið á loft. * [[2012]] - [[Morðin í Marikana]]: 34 námaverkamenn í platínunámu í Suður-Afríku létust þegar lögregla skaut á þá. * [[2015]] - [[Sprengingarnar í Tianjin]]: Sprengingar urðu í efnageymslu í [[Tianjin]] í Austur-Kína. 173 létu lífið. * [[2017]] - Þrír létust og 19 særðust í [[Unite the Right Rally|mótmælum hægrisinnaðra öfgahópa]] í [[Charlottesville]] í Bandaríkjunum gegn því að stytta af [[Robert E. Lee]] yrði fjarlægð. * [[2018]] - Eftir 20 ára deilur um lagalega stöðu [[Kaspíahaf]]s gerðu [[Rússland]], [[Kasakstan]], [[Aserbaísjan]], [[Íran]] og [[Túrkmenistan]] samning um skiptingu hafsins. * [[2018]] - NASA sendi ómannaða geimfarið ''[[Parker Solar Probe]]'' til rannsókna á [[Sólin]]ni. * [[2019]] - [[Alþjóðaflugvöllurinn í Hong Kong|Alþjóðaflugvellinum í Hong Kong]] var lokað vegna mótmælaöldu í borginni.</onlyinclude> == Fædd == * [[1503]] - [[Kristján 3.]] konungur Danmerkur (d. [[1559]]). * [[1604]] - [[Tokugawa Iemitsu]], japanskur herstjóri (d. [[1651]]). * [[1643]] - [[Alfons 6.]], konungur Portúgals (d. [[1683]]). * [[1762]] - [[Georg 4.]], Bretlandskonungur (d. [[1830]]). * [[1831]] - [[Helena Petrovna Blavatsky]], rússneskur rithöfundur og guðspekingur (d. [[1891]]). * [[1866]] - [[Jacinto Benavente]], spænskt leikskáld (d. [[1954]]). * [[1868]] - [[Edith Hamilton]], þýsk-bandarískur fornfræðingur (d. [[1963]]). * [[1887]] - [[Erwin Schrödinger]], austurrísk-írskur eðlisfræðingur (d. [[1961]]). * [[1914]] - [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]], íslenskur arkitekt (d. [[2012]]). * [[1924]] - [[Muhammad Zia-ul-Haq]], forseti Pakistans (d. [[1988]]). * [[1925]] - [[Thor Vilhjálmsson]], íslenskur rithöfundur (d. [[2011]]). * [[1930]] - [[George Soros]], ungversk-bandarískur verðbréfasali og spákaupmaður. * [[1936]] - [[Reynir Oddsson]], íslenskur kvikmyndagerðarmaður og ljósmyndari. * [[1942]] - [[Þorsteinn Gylfason]], íslenskur heimspekingur (d. [[2005]]). * [[1942]] - [[Martin Seligman]], bandarískur sálfræðingur. * [[1945]] - [[Jean Nouvel]], franskur arkitekt. * [[1947]] - [[Atli Gíslason]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1950]] - [[Jim Beaver]], bandarískur leikari. * [[1952]] - [[Karl V. Matthíasson]], íslenskur stjórnmálamaður. * [[1954]] - [[François Hollande]], franskur forseti. * [[1963]] - [[Sveinn Andri Sveinsson]] íslenskur lögfræðingur og fv. formaður [[Knattspyrnufélagið Fram|Knattspyrnufélagsins Fram]]. * [[1964]] - [[Txiki Begiristain]], spænskur knattspyrnumaður. * [[1968]] - [[Halldóra Geirharðsdóttir]], íslensk leikkona. * [[1979]] - [[Ásdís Rán Gunnarsdóttir]], íslensk fyrirsæta, þyrluflugmaður og forsetaframbjóðandi. * [[1987]] - [[Sigurbergur Sveinsson]], íslenskur handknattleiksmaður. == Dáin == * [[30 f.Kr.]] - [[Kleópatra 7.]], drottning Egyptalands (f. [[69 f.Kr.]]). * [[1484]] - [[Sixtus 4.]] páfi (f. [[1414]]). * [[1612]] - [[Giovanni Gabrieli]], ítalskt tónskáld (f. um 1554/1557). * [[1633]] - [[Jacopo Peri]], ítalskt tónskáld (f. [[1561]]). * [[1674]] - [[Philippe de Champaigne]], franskur listmálari (f. [[1602]]). * [[1689]] - [[Innósentíus 11.]] páfi (f. [[1611]]). * [[1827]] - [[William Blake]], enskt skáld (f. [[1757]]). * [[1900]] - [[Wilhelm Steinitz]], skákmeistari frá [[Bæheimur|Bæheimi]] og fyrsti heimsmeistarinn í [[skák]] (f. [[1836]]) * [[1901]] - [[Francesco Crispi]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1819]]). * [[1955]] - [[Thomas Mann]], þýskur rithöfundur (f. [[1875]]). * [[1964]] - [[Ian Fleming]], breskur rithöfundur (f. [[1908]]). * [[1985]] - [[Kyu Sakamoto]], japanskur söngvari og leikari (f. [[1941]]). * [[1986]] - [[Einar Magnússon]], rektor Menntaskólans í Reykjavík (f. [[1900]]). * [[1996]] - [[Viktor Ambartsúmjan]], sovésk-armenskur vísindamaður (f. [[1908]]). * [[2013]] - [[Jóhann Hollandsprins]] (f. [[1968]]). * [[2014]] - [[Lauren Bacall]], bandarisk leikkona (f. [[1924]]). * [[2015]] - [[Jaakko Hintikka]], finnskur heimspekingur (f. [[1929]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] rwrxuz4mme2f7mznzpb0uk0wquz4esw 0 4252 1985707 1983949 2026-11-10T00:22:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985707 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Austurríki | nafn_á_frummáli = Republik Österreich | nafn_í_eignarfalli = Austurríkis | fáni = Flag of Austria.svg | skjaldarmerki = Austria Bundesadler.svg | staðsetningarkort = EU-Austria.svg | tungumál = [[þýska]] | höfuðborg = [[Vín (Austurríki)|Vín]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Austurríkis|Forseti]] | nafn_leiðtoga1 = [[Alexander Van der Bellen]] | titill_leiðtoga2 = [[Kanslari Austurríkis|Kanslari]] | nafn_leiðtoga2 = [[Christian Stocker]] | ESBaðild = 1. janúar 1995 | stærðarsæti = 113 | flatarmál = 83.879 | hlutfall_vatns = 0,84 | mannfjöldaár = 2026 | mannfjöldasæti = 97 | fólksfjöldi = 9.219.113 | íbúar_á_ferkílómetra = 109,9 | staða = [[Sjálfstæði]] | atburður1 = Ríkisstofnun | dagsetning1 = [[27. júlí]] [[1955]] | VLF_ár = 2018 | VLF = 461,432 | VLF_sæti = 42 | VLF_á_mann = 51.936 | VLF_á_mann_sæti = 15 | VÞL = {{hækkun}} 0.922 | VÞL_sæti = 18 | VÞL_ár = 2019 | gjaldmiðill = [[Evra]] | tímabelti = [[UTC]]+1 | þjóðsöngur = [[Land der Berge, Land am Strome]] | tld = at | símakóði = 43 }} '''Austurríki''' ([[þýska]]: ''Österreich'') er [[landlukt]] land í [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]] í [[Austur-Alpar|Austur-Ölpunum]]. Hálendi [[Alparnir|Alpafjallanna]] einkennir landslag Austurríkis en í norðri og suðri eru [[Bæheimsskógur]] og [[Pannóníska sléttan]]. Landið er [[sambandslýðveldi]] níu sambandsríkja. Höfuðborg þess er [[Vín (Austurríki)|Vín]]. Austurríki á landamæri að [[Þýskaland]]i í norðvestri, [[Tékkland]]i í norðri, [[Slóvakía|Slóvakíu]] í norðaustri, [[Ungverjaland]]i í austri, [[Slóvenía|Slóveníu]] og [[Ítalía|Ítalíu]] í suðri, og [[Sviss]] og [[Liechtenstein]] í vestri. Landið er tæplega 84 þúsund ferkílómetrar að stærð og þar búa um 9,2 milljónir.<ref>{{Cite journal |last=Hanes |first=D.M. |date=1994-09-01 |title=Studies of granular flow down an inclined chute. Quarterly technical progress report: Year four, Quarter two, 13 March--12 June 1994 |doi=10.2172/10182964}}</ref><ref name="mannfjöldi">{{cite web |title=Population at beginning of year/quarter |url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter|date=2026-01-01|access-date=2026-04-14|lang=en|publisher=Statistik Austria}}</ref> Landið varð til undir lok fyrsta árþúsundsins úr landsvæðunum [[Pannóníumörk]] og [[Ungverska mörk|Ungversku mörk]] innan [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkisins]]. Upphaflega var landið [[markgreifi|markgreifadæmi]] sem heyrði undir [[Bæjaraland]]. Árið 1156 var landið gert að [[hertogadæmið Austurríki|hertogadæmi]] og árið 1453 að [[erkihertogadæmið Austurríki|erkihertogadæmi]]. Á 16. öld varð Vínarborg höfuðborg keisaradæmisins og Austurríki varð þannig heimaland [[Habsborgarar|Habsborgara]] (sem upprunalega voru frá Sviss). Eftir [[upplausn Heilaga rómverska ríkisins]] 1806 gerðist Austurríki sjálft [[Austurríska keisaradæmið|keisaradæmi]]. Þetta ríki varð stórveldi í Evrópu og leiðandi innan [[Þýska sambandið|Þýska sambandsins]]. Eftir ósigur í [[Stríð Prússlands og Austurríkis|stríði Prússlands og Austurríkis]] 1866 var sambandið leyst upp og [[Austurríki-Ungverjaland]] varð til. Eftir morðið á [[Franz Ferdinand erkihertogi|Franz Ferdinand]] erkihertoga árið 1914, lýsti [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef]] keisari [[Serbía|Serbíu]] stríði á hendur sem þróaðist síðan út í [[fyrri heimsstyrjöld]]. Ósigur keisaradæmisins og upplausn í kjölfarið varð til þess að Austurríki varð [[lýðveldi]] árið 19190. Á [[millistríðsárin|millistríðsárunum]] fór andstaða við þingræði vaxandi og lyktaði með valdatöku [[fasismi|fasista]] undir stjórn [[Engelbert Dollfuss]] 1934. Ári áður en [[síðari heimsstyrjöld]] braust út var landið [[innlimun Austurríkis|innlimað]] í [[Þriðja ríkið]]. Eftir [[frelsun Austurríkis]] 1945 tók við langt hernámstímabil [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamanna]]. Landið fékk aftur sjálfstæði árið 1955. Austurríki býr við [[þingræði]] og [[fulltrúalýðræði]] með [[forseti Austurríkis|forseta]] sem kosinn er í almennum kosningum og [[kanslari Austurríkis|kanslara]] sem stjórnarleiðtoga. Helstu borgir landsins fyrir utan Vín eru [[Graz]], [[Linz]], [[Salzburg]] og [[Innsbruck]]. Austurríki hefur lengi verið [[Lönd eftir landsframleiðslu á mann (nafnvirði)|eitt af ríkustu löndum heims]] miðað við landsframleiðslu á mann og var í 18. sæti [[vísitala um þróun lífsgæða|lífsgæðavísitölunnar]] árið 2019. Austurríki hefur verið aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]] frá 1955 og [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] frá 1995. [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] og [[Samtök olíuframleiðsluríkja]] eru með höfuðstöðvar í Vín. Austurríki er stofnaðili að [[Efnahags- og framfarastofnunin]]ni og [[Interpol]]. Landið undirritaði [[Schengen-samkomulagið]] 1995 og tók upp [[evra|evruna]] 1999. == Heiti == Austurríki hefur í gegnum aldirnar verið nefnt nokkrum nöfnum. Allt til 8. aldar hét það ''Marchia Orientalis'', þ.e. Austurmörk (''Ostmark'').<ref>''Online Etymological Dictionary,'' "[http://www.etymonline.com/index.php?search=Austria&searchmode=none Austria]"</ref> Landið var í austur frá hinu forna Frankaríki [[Karlamagnús]]ar. Orðið „mörk“ var gjarnan notað yfir landsvæði á jaðri ríkis (sbr. Mark Brandenburg, [[Danmörk]] og svo framvegis). Í í skjali [[Ottó 2. keisari|Ottós 2. keisara]] frá [[976]] nefnir hann héraðið ''Ostarichi'', sem bókstaflega merkir „ríkið í austri“ (Austurríki), enda var það í austur frá þýska ríkinu.<ref name="University of Klagenfurt">{{cite web|url=http://wwwg.uni-klu.ac.at/spw/oenf/name2.htm|title=University of Klagenfurt|access-date=2 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513121957/http://wwwg.uni-klu.ac.at/spw/oenf/name2.htm|archive-date=13 May 2011|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite book| editor1-last=Bischof| editor1-first=Günter| editor-link=Günter Bischof| editor2-last=Pelinka| editor2-first=Anton| editor2-link=Anton Pelinka| title=Austrian Historical Memory and National Identity| publisher=Transaction Publishers| place=New Brunswick| date=1997| isbn=978-1-56000-902-3| url=https://books.google.com/books?id=tfhADwAAQBAJ&pg=PT34| pages=20–21| access-date=14 June 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180614144308/https://books.google.de/books?id=tfhADwAAQBAJ&pg=PT34&lpg=PA92#v=onepage| archive-date=14 June 2018| url-status=live| df=dmy-all}}</ref> Þetta er heitið sem festist í norðurgermönskum málum (til dæmis [[Íslenska|íslensku]] og [[Danska|dönsku]]). Þaðan kemur einnig franska heitið en í bjagaðri mynd (''Autriche''). Úr ''Ostarichi'' varð til þýska heitið ''Österreich'', enda hefur það sömu merkingu. Á [[Latína|latínu]] fékk landið nafnið ''Austria'' frá 12. öld, en latína var diplómata- og fræðimál Evrópu allt til [[Siðaskiptin|siðaskipta]]. Ýmis mál hafa tekið upp þetta heiti, svo sem [[enska]], [[ítalska]], [[spænska]] og [[gríska]]. Nokkur önnur heiti hafa verið notuð en þau voru öll skammlíf. Þar má nefna ''Ostland'' (Austurland), ''Osterland'' og fleiri. == Saga Austurríkis == === Landnám === Til forna lögðu Rómverjar undir sig langmestan hluta Austurríkis. Aðeins nyrsti hlutinn, norðan Dónár, tilheyrði [[Germanir|Germönum]]. Við endalok Rómaveldis óðu Vestgotar, Austgotar og Alemannar yfir landið en enginn þessara þjóðflokka settist þar að. Á sjöttu öld fluttu Bæverjar til landsins úr norðri en Alemannar settust að vestast í Vorarlberg. Eftir það fluttu [[Slavar]] einnig í einhverjum mæli til landsins úr austri. Árið 600 stofnuðu Slavar fyrsta sjálfstæða slavaríkið í Evrópu ([[Karantanía]]) en það náði inn í suðurhluta núverandi Austurríkis ([[Kärnten]] og [[Steiermark]]). Þetta ríki liðaðist sundur á 8. öld og varð loks hluti hins mikla Frankaríkis. Á tímum [[Karlamagnús]]ar hófst landnám Germana á þessum slóðum, en Ungverjar eyðilögðu það jafnharðan. Eftir að [[Ottó I (HRR)|Ottó I]] keisari vann lokasigur á Ungverjum árið [[955]], hófst nýtt landnám Bæverja sem komu nú frá [[Bæjaraland]]i í vestri. Árið [[976]] hlaut Leopold frá Bæjaralandi, af ættinni Babenberg, allt svæðið að léni frá [[Ottó III (HRR)|Ottó III]] keisara. Það var þá kallað Ostarichi, sem seinna breyttist í Österreich. Austurríki féll því undir stjórn Bæjaralands en bæði löndin voru greifadæmi í hinu heilaga rómverska keisaradæmi. === Uppgangur Habsborgara === Á tímum Babenberg-ættarinnar var landið rutt og þar myndaðist heildstætt samfélag. Babenberg-ættin réð einnig Bæjaralandi og voru bæði greifadæmin undir sömu stjórn. En [[1156]] aðskildi [[Friðrik Barbarossa]] keisari bæði löndin og breytti Austurríki í hertogadæmi. Með þessum gjörningi hófst saga Austurríkis sem eigið landsvæði innan hins [[heilaga rómverska ríkið|heilaga rómverska keisaradæmis]], enda var það þá laustengt sambandsveldi margra hertogadæma. Fyrsti hertoginn hét [[Hinrik Jasormimgott|Hinrik]], með viðurnefnið Jasormimgott. Hann gerði borgina Vín að aðsetri sínu, en síðan þá hefur Vín verið höfuðstaður Austurríkis. Á tíma Hinriks hertoga varð Steiermark hluti af Austurríki en einnig landsvæði sem í dag eru hluti af Slóveníu. Þegar Friðrik II hertogi féll í orrustu [[1246]], dó Babenberg-ættin út. Þá hófst valdabarátta um héraðið, sem var nokkurn veginn stjórnlaust næsta áratuginn. Ottókar II, konungur [[Bæheimur|Bæheims]], náði völdum [[1256]] en hann féll í orrustu [[1278]] gegn [[Rúdolf I (HRR)|Rúdolf af Habsborg]]. Þar með náði Habsborgarættin völdum í Austurríki sem ríkjandi hertogar og héldu þeim í 640 ár, allt til 1918. === Erkihertogadæmið === Árið [[1335]] féll Kärnten í hendur Habsborgara og [[1363]] Týról. Þar með var Austurríki orðið að stóru hertogadæmi og náði vel út yfir núverandi landmæri. Þetta þótti þá vera allstórt svæði og [[1379]] var hertogadæminu skipt upp í þrjá hluta. * Neðra-Austurríki (Ober – og Niederösterreich) * Innra-Austurríki (Steiermark, Kärnten, Krain, Istría og Tríest) * Austurríki nær (Týról og Vorarlberg, ásamt löndum í Elsass og Württemberg) Þetta leiddi til mikilla erja á allri [[15. öldin]]ni, enda voru erfingjarnir margir og löndin góð. Austurríki sameinaðist ekki aftur fyrr en [[1493]] er Friðrik V. hertogi erfði alla hlutana. Friðrik var kjörinn keisari hins heilaga rómverska keisaradæmis á miðri 15. öld. Nokkrir hertogar Habsborgara höfðu áður verið kjörnir konungar og keisarar hins heilaga rómverska keisaradæmiss en með Friðrik, sem kallaðist [[Friðrik III (HRR)|Friðrik III]], myndaðist nær óbrotin lína Habsborgara sem konungar og keisarar hins heilaga rómverska keisaradæmis, allt til upplausnar þess [[1806]]. Friðrik hóf Austurríki upp sem erkihertogadæmi innan ríkisins strax árið eftir kjör sitt sem konungur. Þannig stóð erkihertogadæmið Austurríki jafnfætis við kjörfurstadæmin, með þeirri undantekningu að erkihertoginn hafði ekki kjörgengi í konungskjöri. Sem erkihertogadæmi varð Austurríki hins vegar sjálfstætt ríki í ríkinu. === Stórveldi === [[1477]] kvæntist hertoginn [[Maximilian I (HRR)|Maximilian]] Maríu frá [[Búrgund]]. Maximilian varð síðan keisari [[1493]] og erfði Habsborg því Búrgúnd. Eftir að sonur hans, Filippus, kvæntist Jóhönnu af Kastilíu og Aragon, [[1496]], eignaðist Habsborgarveldið [[Spánn|Spán]] og þar með nýju löndin í [[Ameríka|Ameríku]] en einnig Napólíríkið, [[Sikiley]] og [[Sardinía|Sardiníu]]. Þegar [[Karl V (HRR)|Karl V]]. varð keisari [[1519]] stóð Habsborg á hátindi veldis síns. Austurríki var hluti af stórveldi. Karl V. hafði þó ekki mikinn áhuga á að hafa ríkið áfram á einni hendi. Strax [[1521]] skildi hann Austurríki frá og gaf það bróður sínum, Ferdinand I. Síðar gaf hann syni sínum Spán (ásamt [[Niðurlönd]]um og Ameríku). [[1526]] töpuðu Ungverjar orrustu við Ósmanna (Tyrki) og erfði Ferdinand þá Ungverjaland og Bæheim, ásamt Mæri, Sílesíu og Lausitz. Hins vegar varð Ferdinand í staðinn að fást við Tyrki. Árið 1538 var konungsríkinu Ungverjalandi skipt í þrennt: * Meginhluti landsins hélst undir krúnu Austurríkis * Austurhluti landsins féll í hendur Tyrkjum * Siebenbürgen ([[Rúmenía|í Rúmeníu]]) stjórnuðu ungverskir aðalsmenn, utan áhrifasvæðis Austurríkis Árið [[1556]] sagði Karl V. af sér og settist í helgan stein. Þar með skiptist Habsborg í tvær nýjar ættir, spænsku ættin og austurrísku ættina. Allir keisarar hins heilaga rómverska keisaradæmis eftir þetta voru af austurrísku ættinni. === Siðaskipti og Tyrkjaógnin === [[Mynd:Siege of Vienna 1529 by Pieter Snayers.jpeg|thumb|Tyrkir sitja um Vín 1529]] Þegar [[siðaskiptin]] hófust snemma á [[16. öldin|16. öld]] fór nýja trúin eins og eldur í sinu um gjörvallt Austurríki. Aðallinn og keisarinn viðhéldu kaþólskunni en ekki kom til átaka eða uppþota í ríkinu. Ef til vill átti óttinn við Tyrki einhvern þátt í því að þjappa íbúum Austurríkis saman. [[1529]] voru Tyrkir komnir að borgarmörkum Vínar. Þann [[27. september]] hófu þeir umsátur um borgina undir forystu soldánsins [[Súlíman I]]. Íbúar Vínar voru skelfingu lostnir. Margir íbúar Vínar flúðu en á hinn bóginn tókst nokkur þúsund hermönnum hins heilaga rómverska keisaradæmis og Spánar að komast til borgarinnar áður en umsáturshringurinn lokaðist. Tyrkir voru hins vegar með nær 250 þúsund manna lið. Eftir nokkra bardaga ákvað Súlíman að hætta umsátrinu sökum versnandi veðurs en vetur var í nánd og birgðaflutningar erfiðir. Þann [[14. október]] hurfu Tyrkir úr landi. Þeir birtust aftur [[1532]] en þá hafði Karli V. tekist að safna miklu liði. Súlíman réðist því ekki á Vín, heldur rændi og ruplaði í Steiermark og hvarf á braut á ný. Árið [[1600]] hóf [[kaþólska kirkjan]] gagnsiðbótina í Austurríki, heldur seinna en víða annars staðar í þýska ríkinu. Gagnsiðbótin var hins vegar mjög grimmileg og árangurinn eftir því. Á skömmum tíma tókst að snúa meirihluta íbúa Austurríkis til kaþólsku á ný. Þar af leiðandi tók landið þátt í [[30 ára stríðið|30 ára stríðinu]] og barðist með Bæjurum gegn siðaskiptamönnum og gegn [[Svíþjóð|Svíum]]. === Síðara umsátur Tyrkja === [[Mynd:TB Ausfall.jpg|thumb|Orrustan um Vín]] [[1683]] birtust Tyrkir aftur við borgardyr Vínar. Að þessu sinni undir forystu stórvesírsins [[Kara Mústafa]]. [[14. júlí]] var umsáturshringur lagður um borgina. Meðan Vín var þannig einangruð frá umheiminum, lögðu Tyrkir nágrenni borgarinnar í rúst, sem og Neðra-Austurríki. Mörgum borgum var eytt og íbúar þeirra stráfelldir. Þrátt fyrir ákafar árásir á Vín náðu Tyrkir ekki að komast inn fyrir borgarmúrana. Í [[ágúst]] hafði [[Leopold I (HRR)|Leopold I]]. keisari safnað nægu liði til að þramma til Vínar. Með í för voru hermenn frá Bæjaralandi, Frankalandi, Saxlandi, Sváfalandi og [[Feneyjar|Feneyjum]]. Einnig mætti pólskur her til Vínar. Sobieski konungur var aðalherstjórnandi kristna hersins. Þann [[12. september]] hófst stórorrusta við Tyrki í Kahlenberg við Vín. Meðan sú orrusta stóð yfir gerði herinn í Vínarborg útrás og réðst á Tyrki. Eftir tólf tíma bardaga létu Tyrkir undan síga og flúðu af vettvangi. Vín var þannig bjargað, en reyndar er talið að þessi sigur á Tyrkjum hafi bjargað Austurríki öllu. Í kjölfarið voru háðar tvær styrjaldir við Tyrki á [[Balkanskagi|Balkanskaga]]. Hin fyrri fór fram [[1683]]-[[1699]] en í henni var Evgen prins af Savoy mjög sigursæll. Austurríki vann þá lönd á Balkanskaga þar sem í dag eru hlutar Slóveníu og [[Króatía|Króatíu]]. === Spænska og austurríska erfðastríðin === [[Mynd:Maria Theresia10.jpg|thumb|María Teresa. Málverk eftir Martin van Meytens.]] Árið [[1701]] hófst [[spænska erfðastríðið]]. Ýmsir gerðu tilkall til spænsku krúnunnar við andlát [[Karl 2. Spánarkonungur|Karls II]]. konungs, en hann var síðasti erfingi spænsku Habsborgaranna. [[Jósef I (HRR)|Jósef I.]] keisari gerði tilkall til krúnunnar fyrir hönd Austurríkis, en eftir mikla bardaga hlaut Filippus V. frá Frakklandi hnossið. Stríðinu lauk með friðarsáttmálanum í [[Utrecht]] [[1713]]. Eftir fleiri Tyrkjastríð [[1714]]-[[1718|18]] lagði Austurríki undir sig landsvæði í norðurhluta [[Bosnía og Hersegóvína|Bosníu]] og [[Serbía|Serbíu]] og nokkur fleiri. Habsborgaraveldið náði því mestri útbreiðslu sinni eftir að Spánn var skilinn frá. Árið [[1711]] tók [[Karl VI (HRR)|Karl VI.]] við sem keisari hins heilaga rómverska keisaradæmis. Honum var strax ljóst að hann yrði síðasti Habsborgarinn í karllegg og hafði áhyggjur af framtíð Austurríkis og hins heilaga rómverska keisaradæmis. Því bjó hann til nýja [[stjórnarskrá]] fyrir keisaradæmið, en í henni kvað svo á að keisaraembættið mætti erfast til dætra í Austurríki. Karl lést [[1740]]. Sökum þess að engin önnur lönd innan hins heilaga rómverska keisaradæmis, né heldur kjörfurstarnir, viðurkenndu stjórnarskrá Karls VI um erfðir kvenna, braust út stríð um krúnu Austurríkis og hins heilaga rómverska keisaradæmis. [[Friðrik 2. Prússakonungur|Friðrik mikli]] Prússakonungur réðst inn í Sílesíu og hertók landsvæðið. Hann gerði bandalag við kjörfurstann af Bæjaralandi, sem í kjölfarið var kjörinn keisari hins heilaga rómverska keisaradæmis sem [[Karl VII (HRR)|Karl VII]]. Prússar, Bæjarar og Frakkar börðust gegn Austurríki en Englendingar og Hollendingar veittu Austurríkismönnum mikinn stuðning. Karl VII. lést [[1745]] og þá var leiðin greið fyrir elstu dóttur Karls VI., [[María Teresa|Maríu Teresu]]. Hún var krýnd sem erkihertogaynja af Habsborg og drottning Ungverjalands, en eiginmaður hennar, [[Frans I (HRR)|Frans I]]., var krýndur sem keisari ríkisins. Enn var þó barist í stríðinu til [[1748]]. [[Sjö ára stríðið]] [[1756]]-[[1763|63]] breytti engu um Sílesíu eða önnur landamæri Austurríkis. === Evrópumál === Jósef II. tók við af móður sinni sem erkihertogi af Austurríki 1780. Hann var mjög framfarasinnaður og vildi allt fyrir fólkið gera. [[1785]] stakk hann upp á því að fá að skipta á austurrísku Niðurlöndum (þ.e. [[Belgía|Belgíu]]) fyrir Bæjaraland, þannig að Bæjaraland og Austurríki myndu sameinast í eitt ríki, en hið heilaga rómverska keisaradæmi hlyti Niðurlönd. Kjörfurstarnir höfnuðu hins vegar tillögunni. Á hinn bóginn tók Jósef þátt í skiptingu [[Pólland]]s [[1772]], [[1793]] og [[1795]] (ásamt [[Prússland]]i og [[Rússland]]i). Þar fékk Austurríki stóran hluta landsins, allt norður til [[Varsjá]]r en Pólland þurrkaðist út af landakortinu. [[Franska byltingin]] skók Evrópu [[1789]]. Strax árið [[1794]] hertók franskur byltingarher Niðurlönd Habsborgara (þ.e. Belgíu). === Napoleonsstríðin === Austurríki tók þátt í bandalaginu gegn [[Napoleon Bonaparte|Napóleon]] þegar árið [[1799]] til að stemma stigu við yfirgangi [[Frakkland]]s. Þrátt fyrir það stóðu Austurríkismenn einir gegn Napóleon í orrustunni við Marengo og við Hohenlinden árið [[1800]] og biður ósigur í bæði skiptin. Við það unnu Frakkar lönd við Rínarfljót. Eftir sigur Frakka í þríkeisaraorrustunni miklu við [[Leipzig]] [[1805]] komust þeir til Vínarborgar og tóku borgina. Við það tækifæri missti Austurríki lönd sín á [[Ítalía|Ítalíu]] (til dæmis Feneyjar). Frakkar yfirgáfu borgina hins vegar skjótt aftur. Þegar hið heilaga rómverska keisaradæmi var lagt niður [[1806]] eftir þrýsting frá Napoleon, var Frans II. ríkjandi keisari. Strax á sama ári lýsti hann yfir stofnun keisaradæmis í Austurríki. Segja má að þetta hafi verið stofndagur Austurríkis sem óháðs og frjáls ríkis, þrátt fyrir að nær allir keisarar hins heilaga rómverska keisaradæmis hafi verið af ætt Habsborgara og oftast setið í Vín síðan á 15. öld. Nýja keisaradæmið stóð til 1918. Aftur var myndað bandalag gegn Napóleon. Austurríki tók hins vegar ekki þátt í neinum orrustum fyrr en [[1809]]. Á því ári biðu þeir ósigur fyrir Napóleon í orrustunum við Abensberg, Eggmühl og [[Regensburg]]. Austurríski herinn flúði til Bæheims og Napóleon þrammaði til Vínar. Frakkar skutu á borgina og hertóku hana í einni svipan í [[maí]]. Við svo búið sneri austurríski herinn aftur frá Bæheimi. Í orrustunni við Aspern (nálægt Vín) sigruðu Austurríkismenn og hröktu Frakka burt úr landinu á næstu mánuðum. Þetta var fyrsti stóri ósigur Napóleons á ferli sínum. Fyrir vikið hélt Austurríki sjálfstæði sínu. [[1813]] dró til þjóðarorrustunnar miklu við Leipzig. Þar mættust Frakkar og Bandamenn (Austurríki, Prússland, Rússland og Svíþjóð). Orrustan stóð yfir í þrjá heila daga og lauk með ósigri Napóleons. Þetta var síðasta orrusta Austurríkismanna gegn honum. Þeir komu ekki við sögu við lokaósigur Napóleons í [[Orrustan við Waterloo|orrustunni við Waterloo]]. === Vínarfundurinn === [[Mynd:Prince Metternich by Lawrence.jpeg|thumb|Metternich fursti]] Eftir fall Napóleons var nauðsynlegt að skipa ríkjum og landamærum í Evrópu upp á nýtt. Haldin var viðamikil ráðstefna í Vín að boði Frans I. keisara, en fundarstjóri var utanríkisráðherra landsins, [[Metternich fursti]]. Ráðstefnan hófst [[18. september]] [[1814]] og kallast [[Vínarfundurinn]] (þ. ''Wiener Kongress''). Allir helstu leiðtogar í Evrópu sóttu ráðstefnuna, sér í lagi frá Rússlandi, Bretlandi, Austurríki, Prússlandi, Frakklandi, Kirkjuríkinu og mörgum öðrum smærri ríkjum. Vín var næsta árið pólitísk þungamiðja Evrópu. Viðræður og samningar gengu hægt. Á vormánuðum [[1815]] strauk Napóleon úr útlegð frá Elbu og safnaði liði á ný. Komst þá skriður á samninga og lauk ráðstefnunni [[9. júní]]. Aðeins níu dögum síðar, [[18. júní]], var Napóleon sigraður á ný í stórorrustunni við Waterloo. Fyrir Austurríki hafði ráðstefnan mikil áhrif. Landið missti Niðurlönd og eignir við ofanvert Rínarfljót. Á hinn bóginn fékk Austurríki að halda Galisíu (suðurhluti Póllands). Landið fékk auk þess Illyríu og Salzburg. Austurríki varð eftir sem áður stórveldi í Evrópu. Eitt það síðasta sem Vínarfundurinn gerði var að stofna [[þýska sambandið]] úr leifum þýskra furstadæma, hertogadæma og konungsríkja. Austurríki varð leiðandi afl í þessu nýja ríkinu en stóð samt fyrir utan það sem eigið keisaraveldi. Austurríki stóð til að mynda utan við tollabandalag nýja ríkisins. [[Bismarck]] leysti þetta þýska samband upp árið [[1866]]. === Byltingar === Samhliða aukinni [[iðnvæðing]]u og fjölgun í röðum nýrrar verkamannastéttar jukust stjórnmálaleg átök í Austurríki. Þetta var einnig tími [[þjóðernishyggja|þjóðernishyggju]]. Um miðja [[19. öldin]]a voru mótmælin í hámarki en sökum þess að Austurríki var fjölþjóðaríki, náðu mótmælendur ekki að skipuleggja sig eins vel og víða annars staðar. Á byltingarárinu [[1848]] kom til víðtækra mótmælaaðgerða, en þær voru allar barðar niður. Á hinn bóginn sá keisari að friða þurfti lýðinn. Því var Metternich fursti rekinn úr embætti, enda var hann mjög íhaldssamur á gamla kerfið og mikill harðlínumaður. Þann [[22. júlí]] fundaði fyrsta austurríska þingið í nútíma-formi í Vín. Ekkert þinghús var til staðar og því var fundað í reiðskóla til að byrja með. Þótt tekist hefði að friða íbúa móðurlandsins í bili, braust út bylting í öðrum hlutum ríkisins. Á Norður-Ítalíu barði herinn niður byltingu. Í Ungverjalandi var vilji til að losna frá Austurríki og dreginn saman mikill her. Austurríski herinn neitaði hins vegar að fara austur og því lýstu Ungverjar sig úr sambandi við keisarann. Íbúar Vínar studdu yfirmenn hersins og gerð var aðför að keisara og ríkisstjórn, sem yfirgáfu borgina og flúðu til borgarinnar Olomouc í Mæri (Tékklandi). Þar sagði [[Ferdinand 1. Austurríkiskeisari|Ferdinand I. keisari]] af sér en frændi hans, [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef]], tók við sem nýr keisari. Keisarasinnar söfnuðu liði og hófu gagnbyltingu. [[1. nóvember]] hertóku þeir Vín í miklum bardögum þar sem 2000 manns týndu lífi. 24 leiðtogar byltingarmanna voru teknir af lífi. Þar með var endir bundinn á byltinguna. Aðeins með aðstoð Rússa tókst að vinna Ungverjaland á ný. Eftir þetta tók Frans Jósef I. keisari sér nánast einræðisvald. === Ítalía og þýska stríðið === Árið [[1859]] hófu Ítalir, undir forystu [[Giuseppe Garibaldi|Garibaldi]]s, að sameina sjálfstæð lönd og greifadæmi á Ítalíuskaga. Þeir sigruðu Austurríki í orrustunni við Solferino og Magenta. Við tapið missti Austurríki nokkur lönd, svo sem [[Langbarðaland]]. Ítalía varð svo sjáfstætt konungsríki [[1861]]. Einnig varð mikill órói í þýska sambandinu. Austurríki var ávallt leiðandi afl í því, þar til Bismarck komst til valda í Prússlandi. Þegar Bismarck hertók [[Slésvík-Holtsetaland|Slésvík og Holtsetaland]], deildi hann yfirráðum þessara héraða með Austurríki. Prússland réði yfir Slésvík en Austurríki yfir Holtsetalandi. Þegar Bismarck síðan hertók Holtsetaland [[1866]] sagði Austurríki Prússlandi [[Stríð Prússa og Austurríkismanna|stríð á hendur]]. [[3. júlí]] það ár var barist við Königgrätz í Bæheimi. Við hlið Austurríkis börðust Saxar, Bæjarar og nokkur önnur þýsk héruð, sem einnig vildu stöðva framgang Prússlands. Prússar sigruðu hins vegar í orrustunni og urðu leiðandi afl í Þýskalandi. Þýska sambandið var lagt niður. Aðeins fimm árum síðar varð Prússland keisaraveldi og hafði þá sameinað mestan hluta Þýskalands. Austurríki var ekki með í því keisaraveldi. Þar með hafði Austurríki misst bæði lönd, völd og virðingu, þrátt fyrir að vera enn eigið keisararíki. Frans Jósef I. var niðurlægður. Ári síðar stofnaði hann austurríska-ungverska sambandsríkið og var krýndur konungur Ungverjalands [[8. júní]] [[1867]]. Eftir það var Ungverjaland ekki lengur hluti af keisaradæminu. Hins vegar tilheyrðu Bæheimur, Mæri, Galisía, vesturhluti Rúmeníu, Slóvenía og Króatía keisaradæminu. === Serbíukrísan === [[Mynd:Gavrilo Princip assassinates Franz Ferdinand.jpg|thumb|Morðið á krónprinsinum Frans Ferdinand og eiginkonu hans]] [[1878]] hertók Austurríki alla Bosníu og Hersegóvínu, en þau lönd höfðu tilheyrt Tyrkjum. [[1908]] voru þau innlimuð Austurríki. Meðan Frans Jósef keisari reyndi að meðhöndla þegna sína hvarvetna í ríkinu á grundvelli jafnréttis, leyndi ríkisarfinn, Frans Ferdinand, ekki skoðunum sínum um að Slavar og Ungverjar væru annars flokks þegnar. [[1914]] heimsóttu hann og eiginkona hans borgina [[Sarajevó]] í Bosníu. Mörgum þjóðernissinnum þar í borg, sem vildu sameina Suður-Slava í eitt ríki, fannst heimsókn þessi ögrun og þegar Frans Ferdinand og kona hans óku gegnum Sarajevó þann [[28. júní]] skaut Gavrilo Princip, serbneskur þjóðernissinni, þau til bana Austurríkismenn urðu æfir. Stjórnin kenndi ríkisstjórn Serbíu um verknaðinn. [[23. júlí]] setti Austurríki stjórn Serbíu úrslitakosti sem þeir síðarnefndu gátu ekki uppfyllt að öllu leyti. Eftir að keisari Þýskalands hafði staðfest stuðning við Austurríki, lýsti Austurríki stríði á hendur Serbum [[28. júlí]]. Þar með hófst [[heimstyrjöldin fyrri|heimsstyrjöldin fyrri]]. === Heimstyrjöld === [[Mynd:Erzherzog Thronfolger Karl Franz Josef.jpg|thumb|[[Karl 1. Austurríkiskeisari|Karl I]] var síðasti keisari Austurríkis]] Austurríki reið ekki feitum hesti frá hernaði sínum í styrjöldinni. Þeir börðust aðallega í Galisíu (núverandi Póllandi), við landamærin að Ítalíu og á Balkanskaga. Rússar náðu að hrekja Austurríkismenn og Þjóðverja burt úr Galisíu. Á Balkanskaga voru Serbar mjög aðgangsharðir og hröktu Austurríkismenn burt. Það var einungis á landamærum Ítalíu sem Austurríkismönnum tókst að halda stöðu sinni. Árið [[1916]] lést Frans Jósef I. keisari og við tók [[Karl 1. Austurríkiskeisari|Karl I]]. Hann kallaði saman ríkisráðið, sem tjáði honum hugmyndir sínar um framtíð Austurríkis. Ungverjaland og Balkanskagi voru ekki hluti af þeim hugmyndum og því ljóst fyrir stríðslok að Austurríki myndi brátt líða undir lok sem fjölþjóðaríki. Karl hvatti því hinar ýmsu þjóðir ríkisins til að mynda eigin stjórn, sem myndi lúta stjórninni í Vín. Þjóðirnar settu sér sínar eigin stjórnir, en hugðust hins vegar lýsa yfir sjálfstæði. Í stríðslok lágu Þýskaland og Austurríki efnahagslega í rústum. Því tók þjóðarráð Austurríkis til bragðs að mynda nýja stjórn, í [[október]] [[1918]], án aðkomu Karls I. keisara. [[11. nóvember]] leysti Karl því keisara- og konungdæmið Austurríki-Ungverjaland upp og [[12. nóvember]] var lýðveldið Austurríki formlega stofnað. Karl sagði hins vegar ekki af sér sem keisari. Því voru honum gefin þau tilmæli að segja af sér eða yfirgefa landið ella. Í [[mars (mánuður)|mars]] [[1919]] yfirgaf Karl landið og í [[apríl]] voru gömlu Habsborgarlögin numin úr gildi. Í uppgjöri stríðsins missti Austurríki öll sín slavnesku landsvæði. Galisía varð að hluta Póllands. Bæheimur og Mæri að vesturhluta Tékkóslóvakíu. Slóvenía, Illyría og Bosnía og Hersegóvína urðu að vesturhluta [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]. Suðurhluta Týról hertók Ítalía. Ungverjaland varð sjálfstætt ríki. Þar með varð Austurríki minna en það er í dag (Burgenland var enn hluti Ungverjalands) og hafði aldrei verið minna í sögu Habsborgarveldisins. === Fyrsta lýðveldið === Við stofnun lýðveldisins trúðu fáir á bjarta framtíð landsins. Margir lærðir menn töldu að móðurlandið eitt sér væri of lítið til að brauðfæða íbúana. Auk þess var landið efnahagslega í rúst. Upp kom sú hugmynd að Austurríki sameinaðist [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldinu]] en [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|Bandamenn]] lögðu blátt bann við öllu slíku. [[Salzburg]] sótti formlega um inngöngu í Þýskaland, óháð stjórninni í Vín, en Weimar-lýðveldið hafnaði því. Vorarlberg sótti um inngöngu í Sviss og við atkvæðagreiðslu vildu 80% íbúanna verða að kantónu í Sviss. Bæði Svisslendingar og Bandamenn höfnuðu því hins vegar. Í syðstu sýslum Kärnten greiddu íbúarnir einnig atkvæði um sameiningu við Slóveníu (og/eða Júgóslavíu), en niðurstaðan var sú að vera áfram í Austurríki. [[1921]] var ákveðið að stofna nýtt ríki í vestasta hluta Ungverjalands. Við atkvæðagreiðslu vildi mikill meirihluti íbúanna hins vegar sameiningu við Austurríki og því varð svo. Svæðið hlaut heitið Burgenland og er fámennasta sambandsland Austurríkis. Til að rétta af fjárhag landsins var gamla krónan lögð niður árið [[1924]] og tekinn upp skildingur (Schilling). Sú litla efnahagsuppsveifla sem orðið hafði varð þó að engu [[1929]] þegar [[kreppan mikla|heimskreppan]] skall á. Austurríki lifði á lánum. Til að mynda lánaði [[Þjóðabandalagið]] landinu 300 milljónir skildinga gegn því að landið sameinaðist ekki Weimar-lýðveldinu næstu 20 árin. [[1933]] var þriðjungur Austurríkismanna atvinnulaus. [[1932]] komst kristilegi sósíalistinn [[Engelbert Dollfuss]] til valda sem kanslari lýðveldisins. Hann varð fyrir áhrifum af fasískum fyrirmyndum á Ítalíu og varð nánast einvaldur. Þann [[4. mars]] leysti hann upp þingið, [[7. mars]] var tekin upp [[ritskoðun]] og bann við hópamyndun sett á í landinu. [[10. maí]] voru allar kosningar afnumdar og í framhaldi af því allir stjórnmálaflokkar bannaðir. Í [[febrúar]] gerðu íbúar landsins allsherjaruppreisn, þar sem sýnt þótti að Dollfuss kanslari myndi ekki slaka á klónni. Uppreisnin var hins vegar barin niður af mikilli hörku. [[1934]] var gerð önnur tilraun til byltingar. Í henni varð Dollfuss fyrir skoti og lést af sárum sínum [[25. júlí]]. === Innlimunin === [[Mynd:Bundesarchiv Bild 146-1972-028-14, Anschluss Österreich.jpg|thumb|Hitler (í fremsta bílnum) lætur hylla sig í Vín 15. mars 1938]] Eftirmaður hans, [[Kurt Schuschnigg]], átti við ramman reip að draga. Mikil óánægja var í Austurríki og þurfti Schuschnigg á aðstoð frá [[Benito Mussolini|Mussolini]] og síðar frá Þýskalandi Hitlers að halda. [[Hitler]], sem var sjálfur fæddur í Austurríki, vann að því bak við tjöldin að sameina ríkin, þrátt fyrir bann Þjóðabandalagsins. Schuschnigg kanslari reyndi að forðast slíkar tilraunir og tilkynnti óvænta þjóðarakvæðagreiðslu um frjálst og óháð Austurríki. Atkvæðagreiðslan átti að fara fram [[13. mars]] [[1938]]. [[11. mars]] þrýsti Hitler með hótunum á Miklas forseta að leysa Schuschnigg frá embætti og skipa nasistann [[Arthur Seyss-Inquart]] nýjan kanslara. Strax daginn eftir þrammaði þýski herinn inn fyrir landamæri Austurríkis og hertók allar höfuðborgir sambandslandanna. Þann dag tilkynnti Hitler að Þýskaland og Austurríki hefðu sameinast. Ríkisstjórnin var leyst upp. Hitler var nýi valdhafinn í Austurríki og sótti hann Vín heim [[15. mars]] til að láta hylla sig. Samtímis þessu var þegar byrjað að ofsækja gyðinga hvarvetna í landinu og flytja burt. [[Heimstyrjöldin síðari|Heimsstyrjöldin síðari]] hófst í [[nóvember]] [[1939]]. Hundruð þúsunda Austurríkismanna voru kallaðir í þýska herinn og urðu þeir að berjast með nasistum. Fyrstu loftárásir á landið voru þó ekki fyrr en í ágúst [[1943]], sökum fjarlægðar frá flugvöllum bandamanna. [[Sovétríkin|Sovétmenn]] komust til Vínar og eftir harða bardaga við nasista féll borgin [[23. apríl]] [[1945]]. Þar með lauk landið þátttöku sinni í stríðinu. Aðrir bandamenn hernámu Austurríki ekki fyrr en í maíbyrjun. === Hernám og annað lýðveldið === Eftir stríð skiptu bandamenn Austurríki upp í fjögur hernámssvæði, eins og gert var með Þýskaland. * Frakkland: Vorarlberg og vesturhluti Týról * Bretland: Austurhluti Týról, Kärnten og Steiermark * Bandaríkin: Salzburg og suðurhluti Efra-Austurríkis * Sovétríkin: Norðurhluti Efra-Austurríkis, Neðra-Austurríki og Burgenland [[Mynd:Austria 1945-55.png|thumb|Austurríki skipt upp í fjögur hernámssvæði]] Vín var skipt í fjögur svæði, rétt eins og [[Berlín]]. Miðborgin var undir stjórn allra fjögurra herja bandamanna. Aldrei kom til greina að sameina Þýskaland og Austurríki, enda bæði bandamenn og Austurríkismenn ákveðið á móti öllu slíku. Hernámið stóð yfir í tíu ár. [[15. maí]] [[1955]] hlaut Austurríki sjálfstæði sitt á ný og yfirgáfu þá allir erlendir hermenn landið. Austurríki varð að lýðveldi á ný. Á sama ári lýsti landið yfir hlutleysi. Í framhaldi af því varð mikill efnahagsuppgangur í landinu. Það gekk í [[Sameinuðu þjóðirnar]] í desember 1955 og í [[Evrópuráðið]] [[1956]]. Margir flóttamenn flúðu til Austurríkis frá Ungverjalandi eftir misheppnaða [[Uppreisnin í Ungverjalandi|byltingu þar 1956]] og frá Tékklandi eftir [[vorið í Prag]] [[1968]]. Þegar [[járntjaldið]] féll [[1990]] opnuðust landamæri landsins til Tékklands, Ungverjalands og Slóveníu. Austurríki var því ekki lengur á jaðarsvæði í Evrópu. Meðan stríðið í Júgóslavíu stóð yfir tók Austurríki við fjölda flóttamanna. Austurríki gekk í [[Evrópusambandið]] [[1995]], en áður hafði það verið stofnmeðlimur að [[EFTA]] [[1960]]. Þann [[1. janúar]] [[2002]] tók evran gildi þar í landi. == Landafræði == Austurríki er 83.879 km² að stærð og er því meðalstórt ríki í Evrópu. Það á land að átta öðrum ríkjum: 784 km að [[Þýskaland]]i sem liggja að hluta um [[Bodenvatn]], 430 km að [[Ítalía|Ítalíu]], 366 km að [[Ungverjaland]]i sem liggja að hluta um [[Neusiedler See]], 362 km að [[Tékkland]]i, 330 km að [[Slóvenía|Slóveníu]], 164 km að [[Sviss]], 91 km að [[Slóvakía|Slóvakíu]] og 35 km að [[Liechtenstein]]. [[Mynd:Austria satellite Grosslandschaften markerstyle.png|thumb|Alpafjöll og Bæheimsskógur eru dökk á myndinni. Á milli sér í [[Dónárdalur|Dónárdalinn]] mikla og Vínarundirlendið í austri.]] Gróflega má skipta Austurríki í fimm landfræðilega hluta: [[Alpafjöll]] þekja rúmlega 60% landsins, frá vesturlandamærunum og nær alla leið austur til Vínarborgar. [[Bæheimsskógur]] og hæðalandið norðan þeirra liggur að [[Bæheimur|Bæheimi]] í [[Tékkland]]i. [[Dónárdalurinn mikli]] nær frá Salzburg og austur eftir landinu. Í austri er [[Vínarundirlendið]] og [[Pannóníska sléttan]] í suðaustri liggur að Ungverjalandi og Slóveníu. Auk Alpafjalla er [[Dóná]] mjög áberandi í landslagi Austurríkis en fljótið rennur í gegnum landið norðanvert frá vestri til austurs [[Mynd:Grossglockner from SW.jpg|thumb|Grossglockner er hæsti tindur Austurríkis.]] Austurríki er mikið fjallaland. Tveir fjallgarðar eru í landinu. Sá stærri er [[Alpafjöll]] en þau liggja nánast eftir endilöngu landinu frá vestri til austurs og ná nærri því til Vínar. Í þeim eru öll hæstu fjöll landsins. Ölpunum í Austurríki er skipt í marga minni fjallgarða. Minni fjallgarðurinn er [[Bæheimsskógur]] í norðurhluta landsins, við landamærin að Tékklandi. Hæstu fjöll Austurríkis eru [[Grossglockner]] (3.798 m) og [[Kleinglockner]] (3.770 m) í [[Hohe Tauern]]-fjallgarðinum, [[Wildspitze]] (3.772 m) og [[Weisskugel]] (3.739 m) í [[Ötztal-Alparnir|Ötztal-Ölpunum]]. Í Austurríki eru tvö lítil svæði, [[Kleinwalsertal]] í [[Vorarlberg]] og [[Jungholz]] í [[Týról]], sem ekki verður með góðu móti komist til frá Austurríki vegna hárra fjalla. Þótt bæði svæðin tilheyri Austurríki eru þau eingöngu aðgengileg frá Þýskalandi. [[Mynd:Autriche hydro-de.svg|thumb|Fjólublátt = Vatnasvið Dónár. Appelsínugult = Vatnasvið Rínar. Grænt = Vatnasvið Saxelfar.]] Langstærsti hluti Austurríkis tengist vatnasviði [[Dóná]]r (um 95%). Vestast í Vorarlberg renna nokkrar ár í [[Rín]]. Allra nyrst, við tékknesku landamærin, renna tvær litlar ár til norðurs og tengjast vatnasviði [[Saxelfur|Saxelfar]]. Stærstu ár Austurríkis fyrir utan Dóná miðað við lengd innanlands eru [[Inn]], [[Mur]], [[Enns]], [[Salzach]], [[Gurk]], [[Traun (fljót)|Traun]] og [[Drau]], sem allar eru á vatnasviði Dónár. Mikið er af vötnum í Austurríki. Tvö þeirra mynda landamæri við önnur ríki: Neusiedler See við Ungverjaland, og Bodenvatn við Þýskaland og Sviss. Önnur stærstu stöðuvötn í Austurríki eru [[Attersee]], [[Traunsee]] og [[Wörthersee]]. Stærsta uppistöðulón Austurríkis heitir [[Stauraum Altenwörth]] og er aðeins 11 km² að stærð. Það er í Dóná rétt vestan við Vín. == Stjórnmál == Austurríki er sambandslýðveldi níu sambandsríkja. [[Austurríska þingið]] er í tveimur deildum, þjóðarráðinu (Nationalrat) og sambandsráðinu (Bundesrat). Hið fyrrnefnda mynda 183 þingmenn sem kosnir eru í almennum kosningum. Kjörtímabilið er fimm ár. Í sambandsráðinu eru fulltrúar sambandsríkjanna, sem einnig eru þingmenn í hverju sambandsríki fyrir sig. Æðsti yfirmaður þingsins er [[kanslari]]nn, sem [[forseti Austurríkis|forseti landsins]] velur. Kjörtímabil forsetans er sex ár. Forsetinn tilnefnir alla ráðherra en það er kanslarinn sem endanlega velur þá. Hvert sambandsland er með eigið þing (Landtag). Á hverju þingi eru sextán þingmenn sem kosnir eru í almennum kosningum og velja þeir ráðherrana í hverju sambandslandi fyrir sig. === Her === Í Austurríki er herskylda fyrir alla karlmenn og stendur hún yfir í sex mánuði. Í hernum eru að staðaldri 35 þúsund manns en 25 þúsund til viðbótar eru tiltækir. Konur eru ekki herskyldar en engu að síður velkomar. Markmið hersins er að tryggja varnir ríkisins en einnig að aðstoða við hjálparstarf ef náttúruhamfarir valda skaða eða neyðaraðstæður koma upp. Eftir að heimsstyrjöldinni síðari lauk hefur Austurríki ekki tekið þátt í neinum hernaðarátökum. Þó hefur landið sent hermenn til starfa erlendis síðan [[1960]]. Í öllum slíkum tilvikum er um litlar herdeildir að ræða. Stærsta verkefni austurríska hersins var KFOR-verkefnið í [[Kosóvó]] [[1999]] en 436 manns voru sendir þangað. === Sambandslönd === [[Mynd:Austria,_administrative_divisions_-_de.svg|thumb|right|Sambandslönd Austurríkis.]] Austurríki er skipt í níu sambandslönd (Bundesland): {| class="wikitable sortable" !bgcolor="silver"|Sambandsland !bgcolor="silver"|Höfuðstaður !bgcolor="silver"|Flatarmál (km²) !bgcolor="silver"|Mannfjöldi (2026)<ref name="mannfjöldi" /> |- |[[Burgenland]] |[[Eisenstadt]] |align="right"|3.961,80 |align="right"|301.674 |- |[[Efra-Austurríki]] |[[Linz]] |align="right"|11.979,91 |align="right"|1.537.669 |- |[[Kärnten]] |[[Klagenfurt]] |align="right"|9.538,01 |align="right"|570.167 |- |[[Neðra-Austurríki]] |[[Sankt Pölten]] |align="right"|19.186,26 |align="right"|1.730.094 |- |[[Salzburg (fylki)|Salzburg]] |[[Salzburg]] |align="right"|7.156,03 |align="right"|573.748 |- |[[Steiermark]] |[[Graz]] |align="right"|16.401,04 |align="right"|1.272.195 |- |[[Tirol]] |[[Innsbruck]] |align="right"|12.640,17 |align="right"|779.174 |- |[[Vín (Austurríki)|Vín]] |[[Vín (Austurríki)|Vín]] |align="right"|414,65 |align="right"|2.042.036 |- |[[Vorarlberg]] |[[Bregenz]] |align="right"|2.601,12 |align="right"|412.356 |} == Efnahagslíf == [[File:Austria Product Exports (2019).svg|upright=1.4|thumb|right|Hlutfallsleg skipting útflutningsvara árið 2019.]] Austurríki situr oftast hátt á listum yfir [[lönd eftir landsframleiðslu á mann (nafnvirði)|lönd eftir landsframleiðslu á mann]]<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=122&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=37&pr.y=14|title=Austria|publisher=International Monetary Fund|access-date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121125152140/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=122&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=37&pr.y=14|archive-date=25 November 2012|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> þar sem landið býr við iðnvætt atvinnulíf og þróað [[markaðshagkerfi með félagslegu ívafi]]. Síðustu ár hefur [[einkavæðing]] dregið úr ríkisrekstri svo hann er nú svipaður og í öðrum Evrópulöndum. [[Verkalýðsfélag|Verkalýðsfélög]] hafa mikil áhrif á atvinnustefnu og ákvarðanir um stækkun hagkerfisins. Fyrir utan háþróaðan iðnað er ferðaþjónusta mikilvægasta atvinnugreinin. Helsta viðskiptaland Austurríkis hefur lengi verið Þýskaland, og landið er viðkvæmt fyrir sveiflum í [[hagkerfi Þýskalands]]. Síðan Austurríki gerðist aðildarríki [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] hefur það tengst öðrum Evrópulöndum nánari böndum og orðið minna háð Þýskalandi. Aðildin að Evrópusambandinu hefur líka laðað að erlenda fjárfestingu vegna aðgangsins að innri markaði sambandsins og nálægðar við uppgangsmarkaði í Evrópusambandinu. Hagvöxtur náði 3,3% árið 2006.<ref>[http://www.oenb.at/isaweb/report.do?&lang=EN&report=7.7 Real GDP Growth – Expenditure Side] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106193328/https://www.oenb.at/isaweb/report.do?lang=EN&report=7.7|date=6 November 2018}}, frá [[Oesterreichische Nationalbank]]</ref> Um 67% af innflutningi Austurríkis er frá öðrum Evrópusambandsríkjum.<ref>{{cite web|title=OEC – Austria (AUT) Exports, Imports, and Trade Partners|url=http://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/aut/|website=atlas.media.mit.edu|access-date=12 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313121243/http://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/aut/|archive-date=13 March 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[File:BlueEurozone.svg|thumb|left|Austurríki er hluti af [[evrusvæðið|evrusvæðinu]] (dökkblár) og [[innri markaður Evrópusambandsins|innri markaði Evrópusambandsins]].]] Þann 16. nóvember 2010 tilkynnti Austurríki að landið hygðist halda eftir sínum hlut í stuðningi Evrópusambandsins við Grikkland, vegna versnandi skuldastöðu Grikkja og meintri vangetu þeirra til að standa við skattheimtu sem hafði verið lofað.<ref>{{cite web |author=Mark |url=http://www.marksmarketanalysis.com/2010/11/austria-withholds-greek-bailout-funds.html |title=Mark's Market Analysis |publisher=Marksmarketanalysis.com |date=16 November 2010 |access-date=24 July 2011 |archive-url=https://archive.today/20110714035955/http://www.marksmarketanalysis.com/2010/11/austria-withholds-greek-bailout-funds.html |archive-date=14 July 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> [[Alþjóðlega fjármálakreppan 2007-2008]] hafði ýmis önnur neikvæð áhrif á hagkerfi Austurríkis. Ríkisstjórnin keypti [[Hypo Alpe-Adria-Bank International]] fyrir 1 evru eftir skuldavandræði bankans, og þurrkuðu þar með út 1,63 milljarðs dollara eignarhlut bæverska ríkisbankans [[BayernLB]]. Staða HGAA var enn óleyst í febrúar 2014<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-02-15/hypo-alpe-s-state-backed-bonds-cut-4-levels-on-insolvency-debate.html|title=Hypo Alpe Debt Cut Four Steps as Insolvency Not Ruled Out|first=Boris|last=Groendahl|work=Bloomberg.com|date=15 February 2014|access-date=5 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141024143911/http://www.bloomberg.com/news/2014-02-15/hypo-alpe-s-state-backed-bonds-cut-4-levels-on-insolvency-debate.html|archive-date=24 October 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> og [[Werner Faymann]] kanslari varaði við því að gjaldþrot bankans yrði sambærilegt við gjaldþrot [[Creditanstalt]] árið 1931.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-02-17/austria-s-faymann-channels-1931-creditanstalt-crash-on-hypo-alpe.html|title=Faymann Evokes 1931 Austria Creditanstalt Crash on Hypo Alpe|first=Boris|last=Groendahl|work=Bloomberg.com|date=17 February 2014|access-date=5 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141024143418/http://www.bloomberg.com/news/2014-02-17/austria-s-faymann-channels-1931-creditanstalt-crash-on-hypo-alpe.html|archive-date=24 October 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Frá falli kommúnismans hafa austurrísk fyrirtæki átt mikil viðskipti við lönd í Austur-Evrópu. Milli 1995 og 2010 hafa 4.868 samrunar metnir á samtals 163 milljarða evra með þátttöku austurrískra fyrirtækja verið tilkynntir.<ref>{{cite web|url=https://www.imaa-institute.org/statistics-mergers-acquisitions.html#MergersAcquisitions_Austria |title=Statistics on Mergers & Acquisitions (M&A) – M&A Courses &#124; Company Valuation Courses &#124; Mergers & Acquisitions Courses |publisher=Imaa-institute.org |access-date=24 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726173440/http://www.imaa-institute.org/statistics-mergers-acquisitions.html |archive-date=26 July 2011 |url-status=dead |df=dmy }}</ref> Stærstu viðskipti austurrískra fyrirtækja<ref>{{cite web|url=https://www.imaa-institute.org/statistics-mergers-acquisitions.html#TopMergersAcquisitions_Austria |title=Statistics on Mergers & Acquisitions (M&A) – M&A Courses &#124; Company Valuation Courses &#124; Mergers & Acquisitions Courses |publisher=Imaa-institute.org |access-date=24 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726173440/http://www.imaa-institute.org/statistics-mergers-acquisitions.html |archive-date=26 July 2011 |url-status=dead |df=dmy }}</ref> hafa verið: kaup [[HypoVereinsbank]] á [[Bank Austria]] fyrir 7,8 milljarða evra árið 2000, kaup [[Volkswagen Group]] á [[Porsche|Porsche Holding Salzburg]] fyrir 3,6 milljarða árið 2009,<ref>{{cite web |last=Ramsey |first=Jonathon |url=http://www.autoblog.com/2009/12/08/volkswagen-takes-49-9-percent-stake-in-porsche-ag/ |title=Volkswagen takes 49.9 percent stake in Porsche AG |publisher=Autoblog.com |access-date=24 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810091134/http://www.autoblog.com/2009/12/08/volkswagen-takes-49-9-percent-stake-in-porsche-ag/ |archive-date=10 August 2011 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> og kaup [[Erste Group]] á [[Banca Comercială Română]] fyrir 3,7 milljarða evra árið 2005.<ref>[http://www.erstegroup.com/de/Download?chronicleId=0901481b80005991.pdf] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809152940/http://www.erstegroup.com/de/Download?chronicleId=0901481b80005991.pdf|date=9 August 2011}}</ref> [[Ferðaþjónusta]] stendur undir nær 9% af vergri landsframleiðslu í Austurríki.<ref name="STAT">{{cite web|url=http://www.statistik.at/web_de/static/tourismus_in_oesterreich_2007_bmwa_wko_stat_031155.pdf |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20081218105425/http://www.statistik.at/web_de/static/tourismus_in_oesterreich_2007_bmwa_wko_stat_031155.pdf |url-status=dead |archive-date=18 December 2008 |title=TOURISMUS IN ÖSTERREICH 2007 |access-date=18 November 2008 |language=de |date=May 2008 |publisher=BMWA, WKO, Statistik Austria }}</ref> Árið 2007 var Austurríki í 9. sæti yfir eyðslu erlendra ferðamanna, með 18,9 milljarða dala í tekjur.<ref name="UNTWO"/> Landið var í 12. sæti yfir heimsóknir, með 20,8 milljón ferðamenn.<ref name="UNTWO">{{cite web|url=http://www.tourismroi.com/Content_Attachments/27670/File_633513750035785076.pdf |title=UNTWO World Tourism Barometer, Vol.6 No.2 |access-date=18 November 2008 |publisher=UNTWO |date=June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081031013714/http://www.tourismroi.com/Content_Attachments/27670/File_633513750035785076.pdf |archive-date=31 October 2008 |url-status=dead }}</ref> === Gjaldmiðill === Gjaldmiðill Austurríkis er [[evran|evra]]. Á árunum 1925-1938 og aftur 1945-1998 hét gjaldmiðillinn skildingur (Schilling). Í einum Schilling voru 100 Groschen. Á árunum 1938-1945 var landið hluti af Þýskalandi og var þýska ríkismarkið þá gjaldmiðill. Skildingurinn átti uppruna sinn í ríki Karlamagnúsar en ýmis lönd hafa notað gjaldmiðil með þessu nafni í gegnum aldirnar, svo sem [[England]] (shilling), Þýskaland og Danmörk (Skilling). Árið 1999 tók Austurríki upp evruna, en skildingurinn var í notkun til [[28. febrúar]] [[2002]]. == Íbúar == Í Austurríki búa um 8,8 milljónir manna á tæplega 84 þúsund km² svæði. Íbúaþéttleiki landsins er því 100 íbúar á km². Mikil fjölgun fólks var merkjanleg á tímum [[Iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]], þrátt fyrir talsverðar [[Ameríkuferðir]] en íbúum fækkaði hratt meðan heimsstyrjaldirnar tvær á [[20. öldin|20. öld]] stóðu yfir. Eftir stríð hefur Austurríkismönnum fjölgað hægt og er fjölgunin í dag ekki nema um 30 þúsund á ári. Fjölgunin er til komin vegna innflutnings erlendra borgara, þar sem fæðingar- og dánartíðni í landinu stenst nokkurn veginn á. Flestir þeirra sem eru af erlendu bergi brotnir eru frá löndum fyrrverandi [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]. Útlendingar í Austurríki eru rúmlega 800 þúsund talsins, þ.e. tæp 10% af íbúafjölda landsins. Í Vín er hlutfallið 20%. === Borgir === Vín er langstærsta borg landsins með tæplega 1,7 milljónir íbúa. Stórborgarsvæðið er með 2,4 milljón íbúa sem er rúmlega fjórðungur allra íbúa Austurríkis. Stærstu borgir landsins eru: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Sambandsland |- | 1 || [[Vín]] || 1.687.271 || Vín |- | 2 || [[Graz]] || 253.994 || Steiermark |- | 3 || [[Linz]] || 189.122 || Efra Austurríki |- | 4 || [[Salzburg]] || 147.732 || Salzburg |- | 5 || [[Innsbruck]] || 118.035 || Tírol |- | 6 || [[Klagenfurt]] || 93.478 || Kärnten |- | 7 || [[Villach]] || 58.949 || Kärnten |- | 8 || [[Wels]] || 58.542 || Efra Austurríki |- | 9 || [[St. Pölten]] || 51.548 || Neðra Austurríki |- | 10 || [[Dornbirn]] || 44.867|| Vorarlberg |- | 11 || [[Wiener Neustadt]] || 40.564 || Neðra Austurríki |- | 12 || [[Steyr]] || 38.402 || Efra Austurríki |- | 13 || [[Feldkirch]] || 30.673 || Vorarlberg |- | 14 || [[Bregenz]] || 27.309 || Vorarlberg |} === Tungumál === [[Mynd:Oberwart - Felsőőr.JPG|thumb|Við ungversku landamærin eru bæjarheitin rituð á tveimur málum]] Í Austurríki er [[þýska]] [[opinbert tungumál]]. Hér er hins vegar um suðurþýska mállýsku að ræða þannig að framburður og orðaforði eru ekki að öllu leyti eins og í háþýsku. Austurríska mállýskan líkist helst bæversku en hefur þó breyst meira. Við inngöngu Austurríkis í Evrópusambandið var samið um að landið fengi að halda sínum sérstaka orðaforða. Önnur viðurkennd tungumál í Austurríki eru [[ungverska]], [[slóvenska]], burgenlandkróatíska, [[tékkneska]], [[slóvakíska]] og rómaní ([[sígaunar]]). === Trú === Tæplega 75% Austurríkismanna eru kaþólskir. Aðeins 4,6% tilheyra evangelískum kirkjum. Um 340 þúsund manns eru [[Múhameðstrú]]ar en það eru 4,3% landsmanna. [[Gyðingar]] eru 8-10 þúsund. Langflestir þeirra búa í Vín. Tíu þúsund manns eru [[Búddismi|búddistar]]. Þeir sem ekki tilheyra neinum trúflokki eru 12% af íbúum landsins. == Menning == === Tónlist === [[Mynd:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|thumb|Mozart var eitt þekktasta tónskáld Austurríkis]] Margir af þekktustu tónskáldum og tónlistarmönnum klassíska tímans komu frá Austurríki. Þeirra helstu eru [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Joseph Haydn]], [[Franz Schubert]], [[Anton Bruckner]] og [[Franz Liszt]], sem var Ungverji sem fæddist í Burgenland. Auk þeirra fluttu ýmsir aðrir til Vínar til að starfa þar, svo sem [[Ludwig van Beethoven]] (fæddist í [[Bonn]]). Sérstakur undirflokkur klassískrar tónlistar nefnast [[Vínarvals]]ar og eru þeir heimsþekktir. Helstu valsatónskáldin eru [[Johann Strauss II|Johann Strauss]] (bæði faðir og sonur) og [[Josef Lanner]]. Fjölmörg óperutónskáld eru frá Austurríki. Þeirra helstu eru [[Karl Millöcker]], [[Nico Dostal]], [[Franz Suppé]], [[Franz Lehár]] og [[Ralph Benatzky]]. Fáar þekktar hljómsveitir nútímatónlistar eru frá Austurríki. Einn helsti dægurlagasöngvari landsins er [[Udo Jürgens]], sem sigraði í [[Eurovision]] [[1966]]. Austurríki sigraði jafnframt [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014]] og [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2025|2025]]. === Aðrir listamenn === Þekktir austurrískir rithöfundar eru [[Franz Grillparzer]] (oft nefndur þjóðskáld Austurríkis), [[Franz Kafka]], [[Bertha von Suttner]] (fyrsta konan til að hljóta [[friðarverðlaun Nóbels]]), [[Rainer Maria Rilke]], [[Egon Erwin Kisch]], [[Johannes Mario Simmel]] og [[Elfriede Jelinek]] (Nóbelsverðlaun). Þekktir leikarar og leikkonur frá Austurríki eru meðal annars [[Romy Schneider]], [[Curd Jürgens]], [[Maximilian Schell]], [[Klaus Maria Brandauer]] og [[Arnold Schwarzenegger]]. === Vísindi === Þrír Austurríkismenn hafa hlotið Nóbelsverðlaunin í efnafræði, fjórir í eðlisfræði og sex í læknisfræði. Þeirra þekktastir eru kjarneðlisfræðingurinn Wolfgang Pauli og atferlisfræðingurinn Konrad Lorenz. Einn þekktasti sálfræðingur heims var Austurríkismaðurinn [[Sigmund Freud]]. === Íþróttir === [[Mynd:Lauda Frankfurt 1996.JPG|thumb|Niki Lauda er þrefaldur heimsmeistari í Formúlu 1]] Þjóðaríþrótt Austurríkismanna eru [[skíðaíþróttir]] (Alpagreinar). Skíðamenn eins og [[Toni Sailer]], [[Franz Klammer]] og [[Hermann Maier]] eru margfaldir heimsbikar- og Ólympíumeistarar. Innsbruck er Ólympíuborg, en þar hafa vetrarleikarnir verið haldnir tvisvar ([[1964]] og [[1976]]). Í [[ruðningur|ruðningi]] þykir austurríska deildin meðal þeirra bestu í heimi. Í [[Handbolti|handbolta]] hefur kvennaliðið Hypo Niederösterreich átta sinnum unnið Evrópudeildina. Í [[Formúla 1|Formúlu 1]] hafa þrír Austurríkismenn getið sér gott orð: [[Niki Lauda]] (þrefaldur heimsmeistari), [[Jochen Rindt]] og [[Gerhard Berger]]. === Helgidagar === Auk neðangreindra helgidaga eru til nokkrir í viðbót sem eingöngu gilda í einu eða tveimur sambandslöndum. {| class="wikitable" |- ! Dags. !! Helgidagur !! Ath. |- | [[1. janúar]] || Nýársdagur || |- | [[6. janúar]] || [[Vitringarnir þrír]] || |- | [[19. mars]] || Dagur heilags Jósefs || Aðeins í fjórum sambandslöndum |- | Breytilegt || [[Föstudagurinn langi]] || Ekki fyrir kaþólsku kirkjuna |- | Breytilegt || [[Páskar]] || Tveir dagar |- | [[1. maí]] || [[Verkalýðsdagurinn]] || |- | Breytilegt || [[Uppstigningardagur]] || |- | Breytilegt || [[Hvítasunna]] || Tveir dagar |- | Breytilegt || Fronleichnam || |- | [[15. ágúst]] || Himnaför Maríu || |- | [[26. október]] || Þjóðhátíðardagur || |- | [[1. nóvember]] || Allraheilagramessa || |- | [[8. desember]] || Getnaður Maríu || |- | [[24. desember]] || Aðfangadagur || |- | [[25. desember]] || [[Jól]]adagur || |- | [[26. desember]] || Dagur heilags Stefáns || |- | [[31. desember]] || Gamlársdagur || |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Österreich|mánuðurskoðað=24. nóvember|árskoðað=2011}} == Tenglar == * [https://www.oesterreich.gv.at/ Þjónustusíða austurríska ríkisins] * [https://www.austria.info/en Ferðamálaráð Austurríkis] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/44183/Austria Austria] í ''[[Encyclopædia Britannica]]'' {{Wiktionary|Austurríki}} {{Sambandslönd Austurríkis}} {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} [[Flokkur:Austurríki| ]] [[Flokkur:Landlukt lönd]] r6imqozatwq7eu8iq6w2hzppatgrwpq 0 6085 1985744 1961845 2026-11-10T05:22:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985744 wikitext text/x-wiki '''Fleirtala''' {{skammstsem|ft.}} er hugtak í [[málfræði]] og [[Tala (málfræði)|tala]], sem gefur oftast til kynna fleiri en eitt fyrirbæri. Dæmi: {| class="wikitable" ! '''[[eintala|et.]]''' ! '''fleirtala''' |- | [[maður]] || menn |- | belja || beljur |- | tuska || tuskur |} Mörg orð hafa tvær eða jafnvel fleiri mismunandi fleirtölur eins og orðið [[kleinuhringur]] sem getur bæði verið „kleinuhringir“ eða „kleinuhringar“ í fleirtölu. Til að sjá fleiri dæmi má skoða [[Listi yfir mismunandi rithátt íslenskra orða|listann yfir mismunandi rithætti íslenskra orða]]. == Listi yfir fleirtöluorð í íslensku == Sum orð í íslensku eru fleirtöluorð, en það eru orð sem ekki eru til í [[Eintala|eintölu]]. Tvennt ber að varast við fleirtöluorð. '''Í fyrsta lagi''' þegar talað er um þau með tölulýsingarorðum upp að fimm (sbr.: einir, tvennir, þrennir, fernir og svo fimm), þá er ekki sagt tvær buxur, heldur tvennar buxur, þrennar buxur, fernar buxur en svo er auðvitað talað um fimm buxur, því tölulýsingarorð er ekki til um fimm og yfir. '''Í öðru lagi''' er orðið ''báðir'' ekki notað með fleirtöluorðum, heldur ''hvor(ir) tveggja''. Hér fyrir neðan er listi yfir helstu fleirtöluorðin í íslensku og með dæmum: * '''[[buxur]]''' - Hann er Sjálfstæðismaður og á fernar buxur en það vantar skálmar á þær allar. * '''börur''' - Við erum bara með einar hjólbörur, sagði Tómas og leit á Einar. * '''dyr''' - Hann keypti sér þrennra dyra bíl, en til að forðast að segja ''þrennra dyra'' sagði hann þriggja hurða. * '''feðgar''' - Fyrir ári síðan létust þrennir feðgar í hópfaðmlagi í fallhlífastökki. * '''harðindi''' - Slík voru harðindin að blindur maður sagðist aldrei hafa séð þau verri. * '''hjón''' - Í gær ætluðu þrenn nýbökuð hjón að keppa í uppvaski. Keppninni var aflýst vegna veikinda. * '''jól''' - Hann ákvað að næstu þrenn jólin ætlaði hann að dveljast í Jemen til að losna við útgjöld til jólagjafa. * '''líkur''' - Þeir hafa lagt fram sínar líkurnar hvor á tilveru Marsbúa en hvorar tveggja eru vægast sagt hlægilegar. * '''lög''' - Þrennra laga er saknað af nýafstöðnu þingi. Vestmannaeyingum er brugðið vegna þessa. * '''mistök''' - Hún gerði tvenn mistök þegar hún lét tengdamóður sína fá uppskriftina að jólakökunni. Í fyrsta lagi að taka það fram að það ætti að vera atrópín í henni, í öðru lagi að hafa með sér móteitrið eserín í jólaveisluna. * '''mæðgur''' - Við hittum hvorar tveggja mæðgurnar og drukkum kaffi þar til við vorum orðnir grænir. * '''páskar''' - Nú verða tvennir páskar í apríl í röð en árið 2016 verða þeir í mars. Þá verða öll páskaegg úr Mars-súkkulaði. * '''rök''' - Hvor tveggja rökin eru minna virði en skósnæri. * '''samtök''' - Á þinginu voru fulltrúar tvennra samtaka um betra þjóðlíf og áður en dagur var liðinn kom til handalögmála. * '''sifjar''' - Mjög óalgengt er að tala um „tvennar, þrennar eða fernar sifjar“ - og svo mjög að ætti helst aldrei að koma fyrir. * '''skyndikynni''' - Ein skyndikynni á ævinni eru lágmark, sagði Óli varta. * '''skæri''' - Sá sem kastar tvennum skærum upp í loftið hlýtur að leiðast. * '''svið''' [ft.-orð í matarmerkingu ] - Hvortveggja sviðin voru illeyg á diskinum fyrir framan bræðurna en brögðuðust betur en áhorfðist. * '''tíðindi''' - Engra tíðinda er að vænta frekar af Marty McFly. Hann stakk sig á tannstöngli og dó úr blóðeitrun. * '''tónleikar''' - Fresta varð tónleikum með Justin Bieber á risasamkomu heyrnalausra i Earlville, Illinois vegna þess að Kristur mætti og veitti öllum heyrn. * '''vanskil''' - Öll mín vanskil koma til vegna þess að ég eyði öllu mínum peningum í brúnkukrem til að líta út eins og mýrarlík. * '''verðlaun''' - Hann vann til þrennra verðlauna og öll vegna klíkuskapar. Orð eins og '''sokkar''' og '''skór''', ef átt er við par, eru einnig fleirtöluorð. Talað er um tvenna skó, ef átt er við tvö pör, og tvenna skokka ef átt er við fjóra sokka þar sem tveir og tveir eru samstæðir, þ.e. eiga saman. == Tengt efni == {{Wiktionary|fleirtala}} * [[eintala]] * [[tvítala]] == Tenglar == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041004130736/www.ma.is/kenn/svp/pistlar/mars03.htm „Það er málið - Tvö eða tvenn“; af Ma.is] * [https://web.archive.org/web/20211203012743/http://malfar.arnastofnun.is/?p=6925 „Einn / tvennur / þrennur / fern / einir / tvennir / þrennir / fernir“; af vefi Arnastofnunar.is] [[Flokkur:Málfræði]] 8xeqqty4o2q29qxvxcbmv9xndobrzbx 0 17697 1985872 1819223 2026-11-10T11:24:37Z Akigka 183 1985872 wikitext text/x-wiki {{sameina|Steinar|Afbrigði af sama nafni}} {{Íslenskt mannanafn | nafn = Steinarr | kyn = kk | nefnifall = Steinarr | þolfall = Steinar | þágufall = Steinari | eignarfall = Steinars | eiginnöfn = 19 | millinöfn = 15 | dagsetning = júlí 2007 }} '''Steinarr''' er [[íslenskt karlmannsnafn]]. == Dreifing á Íslandi == {{Þjóðskrártölfræði}} <timeline> ImageSize = width:600 height:320 PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:1949 till:2008 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 Colors = id:canvas value:white id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7) id:seinna value: rgb(1,0.7,0) Backgroundcolors = canvas:canvas TextData = pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S text:Fjöldi pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S text:Ár pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir karlmannsnafnið Steinarr pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S text:fyrsta nafn pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S text:seinni nöfn BarData = bar:5 text:5 bar:4 text:4 bar:3 text:3 bar:2 text:2 bar:1 text:1 LineData= color:fyrsta width:5 at:1955 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1957 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1961 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1962 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1966 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1968 frompos:40 tillpos:140 #2 at:1972 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1973 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1974 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1975 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1979 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1981 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1985 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1993 frompos:40 tillpos:140 #2 at:2001 frompos:40 tillpos:90 #1 color:seinna width:1 at:1957 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1962 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1964 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1973 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1980 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1983 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1984 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1988 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1997 frompos:40 tillpos:90 #1 at:1998 frompos:40 tillpos:90 #1 at:2000 frompos:40 tillpos:140 #2 at:2006 frompos:40 tillpos:140 #2 </timeline> <timeline> ImageSize = width:600 height:320 PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:1949 till:2008 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 Colors = id:canvas value:white id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7) id:seinna value: rgb(1,0.7,0) Backgroundcolors = canvas:canvas TextData = pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S text:Hlutfall pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S text:Ár pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M text:Hlutfall nafngifta fyrir karlmannsnafnið Steinarr pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S text:fyrsta nafn pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S text:seinni nöfn BarData = bar:5 text:1 % bar:4 text:0.8 % bar:3 text:0.6 % bar:2 text:0.4 % bar:1 text:0.2 % LineData= color:fyrsta width:5 at:1955 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1957 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1961 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1962 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1966 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1968 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1972 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1973 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1974 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1975 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1979 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1981 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1985 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1993 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:2001 frompos:40 tillpos:48 #0.03% color:seinna width:1 at:1957 frompos:40 tillpos:63 #0.09% at:1962 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1964 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1973 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1980 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1983 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1984 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1988 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1997 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1998 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:2000 frompos:40 tillpos:65 #0.1% at:2006 frompos:40 tillpos:68 #0.11% </timeline> == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * {{þjóðskrárheimild|nóvember 2005}} * {{vefheimild|url=http://bin.arnastofnun.is/leit/?q=Steinarr|titill=Orðabók Háskólans}} [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn]] b4y7vajtms2lfkn6odqcobg3t2us7gk 0 22712 1985736 1968132 2026-11-10T05:09:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985736 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Arnason-front.jpg|thumb|250px|right|Trérista gerð eftir þekktustu varðveittu myndrænu framsetningu fjallkonunnar. Tréristan var notuð sem formynd (e. ''frontispiece'') annars bindis ''Icelandic Legends'', þjóðsagnaútgáfu Eiríks Magnússonar og George E. J. Powell, sem kom út árið 1866.<ref>{{Cite web|url=https://baekur.is/bok/000197449/2/Icelandic|title=Bækur.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=baekur.is|language=is|access-date=2019-11-16}}</ref> ]] '''Fjallkonan''' er [[þjóðartákngervingur]] [[Ísland]]s. Þjóðartákngervingar eru manngervingar þjóðar eða lands. Frægir erlendir þjóðartákngervingar eru [[Sámur frændi]], tákngervingur [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[Britannía]], tákngervingur [[Bretland|Bretlands]]. == Saga Fjallkonunnar == === Erlendur bakgrunnur === Á [[Rómantíkin|rómantíska tímabilinu]] kom upp í [[Evrópa|Evrópu]] hugmyndin um konu sem þjóðartákn. Á þessum tíma urðu til frægar táknmyndir eins og [[Híbernía]], þjóðartáknmynd [[Írland|Írlands]], [[Marianne|Maríanne]], þjóðartáknmynd [[Frakkland|Frakklands]], og [[Germanía]], þjóðartáknmynd [[Þýskaland|Þýskalands]]. Hugmyndin um kventákngerving lands og þjóðar var þó ekki ný af nálinni en eldri dæmi eru til dæmis [[Róma]], tákngervingur [[Róm|Rómaborgar]] á tímum [[Rómaveldi|Rómaveldis]], og [[Britannía]]. Ólíkt kventákngervingum frá síðari öldum, þar á meðal Fjallkonunni, voru kventákngervingar fyrri aldar jafnan gyðjur. Kventákngervingar landa og þjóða hafa stundum verið tengdir við hugmyndina um móðir jörð.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6696|title=Hver er uppruni fjallkonunnar og hvaða hlutverki gegnir hún?|website=Vísindavefurinn|language=is|access-date=2019-11-16}}</ref> === Þróun fjallkonuímyndarinnar === ==== Bjarni Thorarensen ==== Fyrsta þekkta notkun orðsins ''fjallkona'' er í kvæði [[Bjarni Thorarensen|Bjarna Thorarensen]] (1786–1841) ''[[Íslands minni (Eldgamla Ísafold)|Íslands minni]]'':<ref>{{Cite web|url=http://ritmalssafn.arnastofnun.is/daemi/109655|title=Ritmálssafn|website=ritmalssafn.arnastofnun.is|access-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116140130/http://ritmalssafn.arnastofnun.is/daemi/109655|archive-date=2019-11-16|url-status=dead}}</ref><blockquote> : Eldgamla Ísafold, : ástkæra fósturmold, : Fjallkonan fríð! : mögum þín muntu kær : meðan lönd gyrðir sær : og guma girnist mær, : gljár sól á hlíð.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://bragi.arnastofnun.is/ljod.php?ID=3230|title=Íslands minni {{!}} BRAGI|website=bragi.arnastofnun.is|access-date=2019-11-16|archive-date=2021-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025225012/https://bragi.arnastofnun.is/ljod.php?ID=3230|url-status=dead}}</ref></blockquote>Kvæðið var fyrst prentað árið 1819 en það er talið samið á Kaupmannahafnarárum Bjarna 1802–1811.<ref>{{Cite web|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=992116|title=Timarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2019-11-16}}</ref> Eins og í kvæðum margra íslenskra Hafnarstúdenta á rómantíska tímabilinu, þar á meðal þjóðskáldinu [[Jónas Hallgrímsson|Jónasar Hallgrímssonar]],<ref>{{Cite book|url=https://worldcat.org/oclc/939856014|title=Unir auga ímynd þinni : landið, skáldskapurinn og konan i ljóðum Jónasar Hallgrímssonar.|last=Helga Kress, 1939-|oclc=939856014}}</ref> birtist í ''Íslands minni'' heimþrá eftir fósturjörðinni. Í flestum útgáfum kvæðisins hefur sjöttu ljóðlínu kvæðisins breytt úr „og guma girnist mær“ í „gumar girnast mær“ en þann leshátt er aðeins að finna í einu handriti kvæðisins af fjórum sem gildi hafa.<ref>{{Bókaheimild|titill=Ljóðmæli Bjarna Thorarensen|útgefandi=Rannsóknastofnun í bókmenntafræði|ár=1976|höfundur=Þorleifur Hauksson|bls=180}}</ref> Í grein sem birtist í greinasafninu ''Speglanir: Konur í íslenskri bókmenntahefð og bókmenntasögu'' (2000) fjallaði [[Helga Kress]] um þessa breytingu sem er ekki í samræmi við eiginhandrit Bjarna. Hún telur að fyrri útgefendum og ýmsum öðrum karlfræðimönnum, þar á meðal [[Sigurður Nordal|Sigurði Nordal]], hafi ekki þótt viðeigandi að fjallkonan væri gerandi ljóðsins og að hún girnist karla, eðlilegra væri að karlar girntust hana.<ref>{{Cite web|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3521556|title=Timarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2019-11-16}}</ref> Helga telur að ekki sé um að ræða vísun í kynferðislega löngun fjallkonunnar í karla heldur sé fjallkonan sem móðir sem elskar syni sína og vill fá þá aftur heim frá útlöndum.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/50598341|title=Speglanir : konur í íslenskri bókmenntahefð og bókmenntasögu : greinasafn|last=Helga Kress.|date=2000|publisher=Háskóli Íslands|isbn=9979927348|location=Reykjavík|oclc=50598341}}</ref> ==== Eggert Ólafsson ==== Hugmyndin um konu sem tákn Íslands er þó eldri en kvæði Bjarna Thorarensens. Elsta varðveitta dæmið um hugmyndina birtist samhliða kvæði [[Eggert Ólafsson|Eggerts Ólafssonar]] ''Ofsjónir við jarðarför Lóvísu Drottningar 1752''. Með kvæðinu fylgdi myndræn framsetning ofsjónarinnar, gerð af Eggerti sjálfum. Myndin sjálf hefur glatast enda gat Eggert ekki fengið hana prentaða vegna fjárskorts. Hins vegar er varðveitt löng og nákvæm lýsing af myndinni. Í fjórða kafla lýsingarinnar er kventáknmyndinni lýst: <blockquote> Leingst uppí dalnum, þar sem áin kemr fram, sitr kona nokkur á steini; yfir höfði henni stendr skrifað Island; hún hefir yfir sér svarta kvennskykkju þraunga; undir stuttan niðrhlut, og silfrbelti um sig, þunna skó á fótum, lítinn stinnan kraga um hálsinn, hulið höfuð með svörtu silki, og kvennhatt með silfrskildi; þessi kona hefir með öllu sorgliga ásýnd, styðr vinstri hönd undir kinn og horfir upp til himins.<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/185180982|title=Kvæði Eggerts Olafssonar|last=Eggert Ólafsson, 1726-1768.|date=1974|oclc=185180982}} bls. 107-108.</ref> </blockquote>Við andlát [[Friðrik 5. Danakonungur|Friðriks V Danakonungs]] árið 1766 samdi Eggert drápu og fylgdi henni einnig myndræn framsetning. Sú mynd hefur varðveist sem og útskýring Eggerts á myndmálinu. Konan, sem Eggert kallar ýmist ''Ísland'' eða ''íslenskuna'', er í sams konar klæðum og þeim sem lýst er í ''Ofsjónum;'' dökkri síðhempu, með trafafald á höfði og barðastóran hatt þar ofan á.<ref>{{Cite web|url=http://www.sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=316474|title=Sarpur.is - Prentmynd|website=Sarpur.is|language=is|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116183807/http://www.sarpur.is/Adfang.aspx%3FAdfangID%3D316474|url-status=dead}}</ref> Eggert virðist ekki hafa notað heitið ''Fjallkonan'' en í lýsingu á 1766 myndinni nefnir hann hana móður. Mynd Eggerts má þó telja elstu myndrænu framsetninguna á kventákngerving Íslands. ==== Gunnlaugur Oddsson ==== Á næstu áratugum eftir að kvæði Bjarna Thorarensen birtist fetuðu mörg ljóðskáld í fótspor hans, meðal annars Sigurður Breiðfjörð, Jónas Hallgrímsson og Jón Thoroddsen. Gunnlaugur Oddsson, síðar dómkirkjuprestur, mun hafa fyrstur klætt Fjallkonuna í faldbúning.<ref name=":1" /> Fjallkona hans birtist í skálarkvæði ort fyrir minni Valgerðar Jónsdóttur biskupsfrúar í Kaupmannahöfn á jólum árið 1824. Í fyrstu tveimur erindum segir:<blockquote> : Röðulkrýnt (sá ég) roskið sprund : Reifað í hélu mjöll; : Hvirflaði log um ljófa grund : Leyptraði stjörnuhöll : Loguðu ljósin öll; : Landsmaðr vígðist lýðbiskup á Jólum. : Fannhvítum hreikti faldi hátt : Fjallkonan skörulig; : Brimskaflar lömdu brúði þrátt, : Brá ei við frosta rig. : Sízt var hún sorgarlig : Í suðurátt þá sjónareldar hvurfu.<ref>{{Cite web|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=991987|title=Timarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2019-11-16}}</ref></blockquote>Myndmál Gunnlaugs er mjög tengt náttúrunni en Fjallkonan er íklædd náttúrunni sjálfri: Hún er krýnd sólinni, reifuð snjó og höfuðbúnaður hennar er hvítur sem fönn.[[Mynd:Johann Baptiste Zwecker Lady of the Mountain Iceland.jpg|thumb|Upphafleg vatnslitamynd Zwecker, sem tréristan var gerð eftir, nú varðveitt í háskólanum í Aberystwyth. ]] ==== Johann Baptist Zwecker ==== Elsta prentaða mynd af Fjallkonunni birtist í enskri þýðingu íslenskra þjóðsagna, ''Icelandic Legends'' (1864-1866), og þekkt er mynd [[Benedikt Sveinbjarnarson Gröndal|Benedikts Sveinbjarnarsonar Gröndal]] á minningarspjaldi um [[þjóðhátíðin 1874|þjóðhátíðina 1874]]. Elsta þekkta myndin af Fjallkonunni var forsíðumynd á bók enskra þýðinga íslenskra þjóðsagna, gefin út af Eiríki Magnússyni og G. E. J. Powell, ''Icelandic Legends, Collected by Jón Arnason'' (1846-66). Myndin er gerð eftir vatnslitamynd þýska myndlistamannsins Johann Baptist Zwecker eftir lýsingu Eiríks. Eiríkur lýsti myndinni í bréfi til Jóns Sigurðssonar (11 Apríl 1866) sem svo:<blockquote>Konumyndin á að tákna Ísland, því hefur hún ískórónu á höfði, sem eldar gjósa upp úr. Á öxl hennar er hrafninn, Íslands einkennilegasti fugl, Óðins forni vin og skáldanna eftirlætisgoð, fréttafugl mikill og margkunnugur. Yfir sjónum flögrar már, en yfir brimsævi tíma og sögu berast rúnakefli að landi eða upp í fang konunni, og hefur hún þegar náð einu þeirra. Þetta átti svo sem að vera symbolum (tákn) bókmenntalandsins og sögulandsins okkar. Yfir er nótt og stirndur himinn og máninn uppi. Á bak við eru fjöll, tunglroðin á eggjunum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6696|title=Hver er uppruni fjallkonunnar og hvaða hlutverki gegnir hún?|website=Vísindavefurinn|language=is|access-date=2019-11-16}}</ref></blockquote>Málverkið sjálft er varðveitt í háskólanum í Aberystwyth, Wales. Það var áður í eigu Powell, en hann ánafnaði háskólanum málverkið ásamt fleiri eigum sínum þegar hann lést 1882.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fjallkonan-sjalf-er-fundin-hun-er-i-wales|title=Fjallkonan sjálf er fundin - hún er í Wales|last=aevarorn|date=2019-11-16|website=RÚV|language=en|access-date=2019-11-16}}</ref> == Fjallkonan á 17. júní == Kona í gervi Fjallkonunnar kom fyrst fram á Íslendingadeginum í [[Winnipeg]] í [[Kanada]] [[1924]] og eftir lýðveldisstofnun á Íslandi [[1944]] hefur kona í [[skautbúningur|skautbúningi]] jafnan flutt ávarp fjallkonunnar við hátíðahöld á [[17. júní]]. Margar konur hafa tekið að sér hlutverk Fjallkonunnar<ref>{{Cite web|url=https://17juni.is/fjallkonan|title=Fjallkonan|date=2017-05-29|website=17. Júní|language=is|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116192453/https://17juni.is/fjallkonan|url-status=dead}}</ref> og við hátíðarhöld á [[Austurvöllur|Austurvelli]] í Reykjavík er hlutverkið jafnan í höndum ungrar leikkonu. Fyrsta Fjallkonan á Íslandi var hin 18 ára gamla Kristjana Milla Thorsteinsson, barnabarn [[Hannes Hafstein|Hannesar Hafsteins]] og var hún valin til þess að flytja ávarp fjallkonunnar á [[Lýðveldishátíðin 1944|Lýðveldishátíðinni á Þingvöllum]] árið 1944 en ekkert varð af ávarpi hennar þrátt fyrir að hún hafi beðið uppábúin eftir að verða kölluð á svið. Sú skýring var gefin að vegna veðurs hefði ekki verið unnt að flytja ávarpið og mun það hafa verið ákvörðun þeirra sem skipulögðu hátíðarhöldin og tekin án samráðs við Kristjönu sjálfa. Í umfjöllun fjölmiðla í kjölfar lýðveldishátíðarinnar var talsvert fjallað um fjarveru fjallkonunnar en þó skýrt tekið fram að ekki væri við hana sjálfa að sakast. [[Rannveig Kristjánsdóttir]] húsmæðrakennari og þekkt kvenréttindakona, taldi fjarveru fjallkonununnar táknræna fyrir stöðu kvenna og ósýnileika þeirra við stjórnun landsins.<ref>Erla Hulda Halldórsdóttir, [http://hugras.is/2018/06/letu-fjallkonuna-hopa-af-holmi-lydveldishatidin-1944-og-veisluskrautid/ „„Þeir létu fjallkonuna hopa af hólmi“ - lýðveldishátíðin 1944 og veisluskrautið“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191130051701/http://hugras.is/2018/06/letu-fjallkonuna-hopa-af-holmi-lydveldishatidin-1944-og-veisluskrautid/ |date=2019-11-30 }}, ''Hugrás vefrit Hugvísindasviðs Háskóla Íslands'', 28. júní 2019. Sótt 28. nóvember 2019.</ref> Árið 2019 varð [[Al­dís Amah Hamilt­on]], fyrst kvenna af erlendum uppruna, valin til að flytja ávarp Fjallkonunnar við hátíðarhöldin að Austurvelli.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/06/17/segir_einhver_nei_vid_thessu/|title=„Segir einhver nei við þessu?“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2019-11-16}}</ref> Áður höfðu konur af erlendum uppruna verið í hlutverki Fjallkonunnar við hátíðarhöld á 17. júní í öðrum bæjarfélögum, til dæmis árið 2002 er Brynja Muditha Dan Gunnarsdóttir flutti ávarp Fjallkonunnar í Hafnarfirði.<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/674087/ „Fjallkona ættuð frá framandi landi“], ''Morgunblaðið'', 19. júní 2002. Sótt 29. nóvember 2019.</ref> === Fjallkonutal í Reykjavík === {| class="wikitable" |+ !Ár !Fjallkona |- |'''2026''' |[[Elín Hall]] |- |'''2025''' |[[Katrín Halldóra Sigurðardóttir]] |- |'''2024''' |[[Ebba Katrín Finnsdóttir]] |- |'''2023''' |Arndís Hrönn Egilsdóttir |- |''2022'' |Sylwia Zajkowska |- |''2021'' |Hanna María Karlsdóttir |- |''2020'' |[[Edda Björgvinsdóttir]] |- |''2019'' |Aldís Amah Hamilton |- |''2018'' |[[Sigrún Edda Björnsdóttir]] |- |''2017'' |Þóra Einarsdóttir |- |''2016'' |[[Linda Ásgeirsdóttir]] |- |''2015'' |[[Katla Margrét Þorgeirsdóttir]] |- |''2014'' |Valgerður Guðnadóttir |- |''2013'' |[[Selma Björnsdóttir]] |- |''2012'' |Lilja Guðrún Þorvaldsdóttir |- |''2011'' |Vigdís Hrefna Pálsdóttir |- |''2010'' |[[Unnur Ösp Stefánsdóttir]] |- |''2009'' |Elva Ósk Ólafssdóttir |- |''2008'' |[[Elma Lísa Gunnarsdóttir]] |- |''2007'' |[[Sólveig Arnarsdóttir]] |- |''2006'' |Elsa G Björnsdóttir og [[Tinna Hrafnsdóttir]] |- |''2005'' |[[Þrúður Vilhjálmsdóttir]] |- |''2004'' |[[Brynhildur Guðjónsdóttir]] |- |''2003'' |Inga María Valdemarsdóttir |- |''2002'' |[[Nína Dögg Filippusdóttir]] |- |''2001'' |Þórunn Lárusdóttir |- |''2000'' |Jóhanna Vigdís Arnardóttir |- |''1999'' |[[Þórey Sigþórsdóttir]] |- |''1998'' |[[Helga Braga Jónsdóttir]] |- |'''1997''' |[[Halldóra Geirharðsdóttir]] |- |''1996'' |Margrét Vilhjálmsdóttir |- |''1995'' |Sigrún Sól Ólafsdóttir |- |''1994'' |[[Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir]] |- |''1993'' |[[Ólafía Hrönn Jónsdóttir]] |- |''1992'' |Halldóra Rósa Björnsdóttir |- |''1991'' |Margrét Kristín Pétursdóttir |- |''1990'' |María Ellingsen |- |''1989'' |María Sigurðardóttir |- |''1988'' |Þórdís Arnljótsdóttir |- |''1987'' |Guðný Ragnarsdóttir |- |''1986'' |Sigurjóna Sverrisdóttir |- |''1985'' |[[Sólveig Pálsdóttir]] |- |''1984'' |Guðrún Þórðardóttir |- |''1983'' |Lilja Þórisdóttir |- |''1982'' |Helga Jónsdóttir |- |''1981'' |Helga Þ. Stephensen |- |''1980'' |Saga Jónsdóttir |- |''1979'' |[[Tinna Gunnlaugsdóttir]] |- |''1978'' |Edda Þórarinsdóttir |- |''1977'' |[[Ragnheiður Steindórsdóttir]] |- |''1976'' |Helga Bachmann (2) |- |''1975'' |Anna Kristín Arngrímsdóttir |- |''1974'' |Halla Guðmundsdóttir |- |''1973'' |Valgerður Dan Jónsdóttir (2) |- |''1972'' |Margrét Helga Jóhannsdóttir |- |'''1971''' |Kristbjörg Kjeld (2) |- |'''1969''' |Valgerður Dan Jónsdóttir |- |'''1968''' |Brynja Benediktsdóttir |- |'''1967''' |Sigríður Þorvaldsdóttir |- |'''1966''' |Margrét Guðmundsdóttir |- |'''1965''' |Guðrún Ásmundsdóttir |- |'''1964''' |Gerður Hjörleifsdóttir (2) |- |'''1963''' |Kristín Anna Þórarinsdóttir |- |'''1962''' |[[Kristbjörg Kjeld]] |- |'''1961''' |Sigríður Hagalín |- |'''1960''' |Þóra Friðriksdóttir |- |'''1959''' |Bryndís Pétursdóttir |- |'''1958''' |Helga Bachmann |- |'''1957''' |Helga Valtýsdóttir |- |'''1956''' |Anna Guðmundsdóttir |- |'''1955''' |Guðbjörg Þorbjarnadóttir |- |'''1954''' |Gerður Hjörleifsdóttir |- |'''1953''' |[[Herdís Þorvaldsdóttir]] |- |'''1952''' |Þóra Borg |- |'''1951''' |Guðrún Indriðadóttir |- |'''1950''' |Arndís Björnsdóttir |- |'''1949''' |Regína Þórðardóttir |- |'''1948''' |Anna Borg |- |'''1947''' |Alda Möller |- |'''1944''' |Kristjana Milla Thorsteinsson |} == Önnur notkun Fjallkonuhugtaksins == [[Fjallkonan (tímarit)|Samnefnt tímarit]] var gefið út, fyrst hálfsmánaðarlega og síðar vikulega, í [[Reykjavík]] frá [[1884]] til [[1911]]. ==Tenglar== * {{Vísindavefurinn|6696|Hver er uppruni fjallkonunnar og hvaða hlutverki gegnir hún?}} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050624205441/www.midja.is/david/textar/default.asp?Id=482 Eldgamla Ísafold] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20051101002634/www.hitthusid.is/category.aspx?catID=1980 Fjallkonutal] {{wikiorðabók|fjallkonan}} == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Þjóðartákn Íslands]] [[Flokkur:Þjóðgervingar]] bte852npo1j1hko0f1npv8f74zl5n3y 0 26454 1985665 1905446 2026-11-09T13:30:53Z Berserkur 10188 1985665 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1338]]|[[1339]]|[[1340]]|[[1341]]|[[1342]]|[[1343]]|[[1344]]| [[1331–1340]]|[[1341–1350]]|[[1351–1360]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Edmund of Langley 2C Duke of York.jpg|thumb|right|[[Játmundur af Langley]].]] Árið '''1341''' ('''MCCCXLI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[19. maí]] - [[Heklugos árið 1341|Hekla gaus]]. Annálar segja að gosið hafi nálega eytt fimm hreppum. Skepnur féllu vegna eitrunar. * [[Bótólfur Andrésson]] varð hirðstjóri. * [[Þórður Egilsson (lögmaður)|Þórður Egilsson]] varð lögmaður sunnan og austan. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[16. mars]] - [[Jón Indriðason]] Skálholtsbiskup. * [[Egill Eyjólfsson]] Hólabiskup. * [[Björn Þorsteinsson (ábóti)|Björn Þorsteinsson]], ábóti í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]] og síðar [[Þingeyraklaustur|Þingeyraklaustri]]. == Erlendis == * [[18. janúar]] - The Queen's College í [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] var stofnaður. * [[8. apríl]] - [[Petrarca]] krýndur [[lárviðarskáld]] í [[Róm]], það fyrsta frá fornöld. * September - október - [[Borgarastyrjöld]] hófst í [[Býsans]], milli Jóhanns 6. Kantakouzenos og stjórnar barnakonungsins [[Jóhann 5. Paleologos|Jóhanns 5. Paleologos]]. Styrjöldin stóð til [[1347]]. * [[Valdimar atterdag]] Danakonungur gaf fjandmönnum föður síns, Kristófers 2., upp sakir. * [[Magnús Eiríksson Svíakonungur|Magnús Eiríksson]] Svíakonungur keypti suðurhluta [[Halland]]s af [[Danmörk|Dönum]] fyrir 8000 merkur silfurs. * [[Davíð 2. Skotakonungur]] sneri aftur heim til [[Skotland]]s frá [[Frakkland]]i, þar sem hann hafði verið í útlegð. * [[Hundrað ára stríðið]]: [[Bretónska erfðastríðið]] hófst. * Kínverska ljóðskáldið Zhang Xian samdi um eyðingarmátt [[byssupúður]]s og [[fallbyssa|fallbyssunnar]]. ===Fædd=== * [[5. júní]] - [[Játmundur af Langley]], sonur [[Játvarður 3.|Játvarðar 3.]] Englandskonungs, fyrsti [[hertoginn af York]] og ættfaðir [[York-ætt]]ar (d. [[1402]]). ===Dáin=== * [[30. apríl]] - [[Jóhann 3. af Bretagne|Jóhann 3.]] hertogi af Bretagne (f. [[1286]]). * [[Marta Svíadrottning]], kona [[Birgir Magnússon|Birgis Magnússonar]] (f. [[1277]]). [[Flokkur:1341]] [[Flokkur:1341-1350]] 7piuqyrdpx25ek6aj5bwht5kqybj9jh 0 27003 1985831 1494298 2026-11-10T09:00:51Z Akigka 183 1985831 wikitext text/x-wiki {{lágstafur}} [[Mynd:IPod family.png|thumb|right|Kynslóðir iPod-spilara. Frá hægri til vinstri: iPod Shuffle, iPod Nano, iPod Classic, iPod Touch.]] '''iPod''' var lína [[stafræn tækni|stafrænna]] [[tónlist]]arspilara, sem hannaðir voru og markaðssettir af [[Apple Inc.|Apple]]. iPod hefur einfalt [[notendaviðmót]], sem hannað er í kringum miðlægt [[skrunhjól]] (undantekning er þó [[iPod shuffle]] og [[iPod Touch]]). [[iPod classic]] geymir gögn á [[Harður diskur|hörðum diski]], en smærri gerðirnar, [[iPod shuffle]], [[iPod nano]] og [[iPod touch]], geyma gögnin í [[flash-minni]]. Eins og flestir stafrænir tónlistarspilarar getur iPod einnig nýst sem [[gagnageymsla|gagnageymslutæki]]. Ipodar eru til í mörgum litum s.s. gráum, bláum, grænum, bleikum og fleira. == Saga og hönnun == iPodinn var upphafið að innreið Apple á tónlistarmarkaðinn. Á þeim tíma voru [[Stafræn myndavél|stafrænar myndavélar]] og [[mp3|mp3-spilarar]] frekar stórir og klunnalegir. Vélbúnaðarverkfræðingur Apple, [[Jon Rubinstein]], setti saman teymi verkfræðinga til þess að hanna iPodinn, m.a [[Tony Fadell]] og hönnuðinn [[Jonathan Ive]]. Varan var hönnuð og þróuð á innan við ári og kynnt almenningi þann 23. október 2001.<ref name="Guglielmo">{{cite news |last1=Guglielmo |first1=Connie |title=What it was like to watch Steve Jobs introduce the iPod 20 years ago |url=https://www.cnet.com/tech/mobile/what-it-was-like-to-watch-steve-jobs-introduce-the-ipod-20-years-ago/ |access-date=23 October 2021 |work=CNET |date=23 October 2021 |archive-date=October 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023201413/https://www.cnet.com/tech/mobile/what-it-was-like-to-watch-steve-jobs-introduce-the-ipod-20-years-ago/ |url-status=live }}</ref> [[Steve Jobs]], framkvæmdastjóri Apple, sagði að með iPod, með 5 GB minni, gætir þú haft „þúsund lög í vasanum“.<ref>{{cite web|title=A History of the iPod: 2000 to 2004|url=https://lowendmac.com/orchard/05/origin-of-the-ipod.html|access-date=August 15, 2011|publisher=Lowendmac.com|archive-date=August 28, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110828041345/http://lowendmac.com/orchard/05/origin-of-the-ipod.html|url-status=live}}</ref> Apple fékk utanaðkomandi fyrirtæki, [[Pixo]] til þess að hanna notendaviðmót iPodsins undir stjórn Steve Jobs.<ref name="tidbits-shayer">{{cite web|last1=Shayer|first1=David|date=August 17, 2020|title=The Case of the Top Secret iPod|url=https://tidbits.com/2020/08/17/the-case-of-the-top-secret-ipod/|access-date=18 August 2020|website=TidBITS|archive-date=August 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818211349/https://tidbits.com/2020/08/17/the-case-of-the-top-secret-ipod/|url-status=live}}</ref> Þann 27. júlí 2017 tók Apple iPad Nano og Shuffle út af markaði, sem markaði endalok framleiðslu Apple á sjálfstæðum tónlistarspilurum.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/story/goodbye-ipod-and-thanks-for-all-the-tunes/|title=Goodbye iPod, and Thanks for All the Tunes|magazine=WIRED|access-date=August 1, 2017|language=en-US|archive-date=July 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214505/https://www.wired.com/story/goodbye-ipod-and-thanks-for-all-the-tunes/|url-status=live}}</ref> Þann 10. maí 2022 hætti Apple sölu á iPad Touch sem var síðasta varan í línunni.<ref name=":3">{{Cite web |title=The music lives on |url=https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/ |access-date=2022-05-10 |website=Apple Newsroom |language=en-US |archive-date=July 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711015353/https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/ |url-status=live }}</ref> == Hugbúnaður == iPod getur spilað lög á skráarsniðunum [[MP3]], [[ACC]], [[M4A]] og [[AIFF]] ásamt fleirum. iPod styður ekki [[MIDI]], [[Ogg]] eða [[FLAC]] hljóðskráarsniðin. Með iPod photo var einnig hægt að skoða myndir á [[JPEG]]-, [[BMP]]-, [[GIF]]-, [[TIFF]]- og [[PNG]]-sniðum. Fimmtu kynslóðar iPodar geta einungis spilað myndefni sem þjappað er með [[MPEG-4]] þjöppunarstaðlinum. Upphaflega var iPodinn einungis til notkunar með Apple-tölvum. En annarrar kynslóðar iPodar virkuðu með [[Windows]]. === Notendaviðmót === Skrunhjól iPodanna hefur nokkra takka. * ''Menu'': Staðsettur efst á hjólinu, hægt er að bakka í viðmótinu með honum. * ''Center'': Í miðju hjólsins, notaður þegar velja á valmöguleika. * ''Play / Pause'': Neðst á hjólinu, setur lag af stað eða stoppar það. * ''Skip Forward / Fast Forward'': Hægra megin, spólar áfram. * ''Skip Backwards / Fast Reverse'': Vinstra megin, spólar til baka. Skipt er um valmöguleika með því að "skrolla" um viðmótið. iPod touch er með snertiskjá líkt og [[iPhone]] og hefur því ekki skrunhjól. === Stýrikerfi === Stýrikerfi iPodsins er geymt í vinnsluminni tækisins, sem er 32 MB. Fimmtu kynslóðar tæki hafa þó 64 MB vinnsluminni. == Vélbúnaður == === Tengimöguleikar === Upphaflega var [[FireWire]]-tengi Apple notað til þess að tengja iPodinn við tölvu en seinna kom á markaðinn 30 pinna USB 2.0 tengi sem gerði iPodinn aðgengilegri í annars konar tölvum. Rafhlaða iPodsins er einnig hlaðin með því að stinga USB-snúrunni í straumbreyti sem síðan er settur í innstungu. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Apple-vélbúnaður síðan 1998}} {{stubbur|apple}} [[Flokkur:IPod| ]] awh7wnb40qbhtytax7hvpu6jzhi7rfs 1985832 1985831 2026-11-10T09:03:54Z Akigka 183 /* Saga og hönnun */ 1985832 wikitext text/x-wiki {{lágstafur}} [[Mynd:IPod family.png|thumb|right|Kynslóðir iPod-spilara. Frá hægri til vinstri: iPod Shuffle, iPod Nano, iPod Classic, iPod Touch.]] '''iPod''' var lína [[stafræn tækni|stafrænna]] [[tónlist]]arspilara, sem hannaðir voru og markaðssettir af [[Apple Inc.|Apple]]. iPod hefur einfalt [[notendaviðmót]], sem hannað er í kringum miðlægt [[skrunhjól]] (undantekning er þó [[iPod shuffle]] og [[iPod Touch]]). [[iPod classic]] geymir gögn á [[Harður diskur|hörðum diski]], en smærri gerðirnar, [[iPod shuffle]], [[iPod nano]] og [[iPod touch]], geyma gögnin í [[flash-minni]]. Eins og flestir stafrænir tónlistarspilarar getur iPod einnig nýst sem [[gagnageymsla|gagnageymslutæki]]. Ipodar eru til í mörgum litum s.s. gráum, bláum, grænum, bleikum og fleira. == Saga og hönnun == iPodinn var upphafið að innreið Apple á tónlistarmarkaðinn. Á þeim tíma voru [[Stafræn myndavél|stafrænar myndavélar]] og [[mp3|mp3-spilarar]] frekar stórir og klunnalegir. Vélbúnaðarverkfræðingur Apple, [[Jon Rubinstein]], setti saman teymi verkfræðinga til þess að hanna iPodinn, m.a [[Tony Fadell]] og hönnuðinn [[Jonathan Ive]]. Varan var hönnuð og þróuð á innan við ári og kynnt almenningi þann 23. október 2001.<ref name="Guglielmo">{{cite news |last1=Guglielmo |first1=Connie |title=What it was like to watch Steve Jobs introduce the iPod 20 years ago |url=https://www.cnet.com/tech/mobile/what-it-was-like-to-watch-steve-jobs-introduce-the-ipod-20-years-ago/ |access-date=23 October 2021 |work=CNET |date=23 October 2021 |archive-date=October 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023201413/https://www.cnet.com/tech/mobile/what-it-was-like-to-watch-steve-jobs-introduce-the-ipod-20-years-ago/ |url-status=live }}</ref> [[Steve Jobs]], framkvæmdastjóri Apple, sagði að með iPod, með 5 GB minni, gætir þú haft „þúsund lög í vasanum“.<ref>{{cite web|title=A History of the iPod: 2000 to 2004|url=https://lowendmac.com/orchard/05/origin-of-the-ipod.html|access-date=August 15, 2011|publisher=Lowendmac.com|archive-date=August 28, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110828041345/http://lowendmac.com/orchard/05/origin-of-the-ipod.html|url-status=live}}</ref> Apple fékk utanaðkomandi fyrirtæki, [[Pixo]], til að hanna notendaviðmót iPodsins undir stjórn Steve Jobs.<ref name="tidbits-shayer">{{cite web|last1=Shayer|first1=David|date=August 17, 2020|title=The Case of the Top Secret iPod|url=https://tidbits.com/2020/08/17/the-case-of-the-top-secret-ipod/|access-date=18 August 2020|website=TidBITS|archive-date=August 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818211349/https://tidbits.com/2020/08/17/the-case-of-the-top-secret-ipod/|url-status=live}}</ref> Þann 27. júlí 2017 tók Apple iPad Nano og Shuffle út af markaði, sem markaði endalok framleiðslu Apple á sjálfstæðum tónlistarspilurum.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.wired.com/story/goodbye-ipod-and-thanks-for-all-the-tunes/|title=Goodbye iPod, and Thanks for All the Tunes|magazine=WIRED|access-date=August 1, 2017|language=en-US|archive-date=July 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214505/https://www.wired.com/story/goodbye-ipod-and-thanks-for-all-the-tunes/|url-status=live}}</ref> Þann 10. maí 2022 hætti Apple sölu á iPad Touch sem var síðasta varan í línunni.<ref name=":3">{{Cite web |title=The music lives on |url=https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/ |access-date=2022-05-10 |website=Apple Newsroom |language=en-US |archive-date=July 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711015353/https://www.apple.com/newsroom/2022/05/the-music-lives-on/ |url-status=live }}</ref> == Hugbúnaður == iPod getur spilað lög á skráarsniðunum [[MP3]], [[ACC]], [[M4A]] og [[AIFF]] ásamt fleirum. iPod styður ekki [[MIDI]], [[Ogg]] eða [[FLAC]] hljóðskráarsniðin. Með iPod photo var einnig hægt að skoða myndir á [[JPEG]]-, [[BMP]]-, [[GIF]]-, [[TIFF]]- og [[PNG]]-sniðum. Fimmtu kynslóðar iPodar geta einungis spilað myndefni sem þjappað er með [[MPEG-4]] þjöppunarstaðlinum. Upphaflega var iPodinn einungis til notkunar með Apple-tölvum. En annarrar kynslóðar iPodar virkuðu með [[Windows]]. === Notendaviðmót === Skrunhjól iPodanna hefur nokkra takka. * ''Menu'': Staðsettur efst á hjólinu, hægt er að bakka í viðmótinu með honum. * ''Center'': Í miðju hjólsins, notaður þegar velja á valmöguleika. * ''Play / Pause'': Neðst á hjólinu, setur lag af stað eða stoppar það. * ''Skip Forward / Fast Forward'': Hægra megin, spólar áfram. * ''Skip Backwards / Fast Reverse'': Vinstra megin, spólar til baka. Skipt er um valmöguleika með því að "skrolla" um viðmótið. iPod touch er með snertiskjá líkt og [[iPhone]] og hefur því ekki skrunhjól. === Stýrikerfi === Stýrikerfi iPodsins er geymt í vinnsluminni tækisins, sem er 32 MB. Fimmtu kynslóðar tæki hafa þó 64 MB vinnsluminni. == Vélbúnaður == === Tengimöguleikar === Upphaflega var [[FireWire]]-tengi Apple notað til þess að tengja iPodinn við tölvu en seinna kom á markaðinn 30 pinna USB 2.0 tengi sem gerði iPodinn aðgengilegri í annars konar tölvum. Rafhlaða iPodsins er einnig hlaðin með því að stinga USB-snúrunni í straumbreyti sem síðan er settur í innstungu. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Apple-vélbúnaður síðan 1998}} {{stubbur|apple}} [[Flokkur:IPod| ]] opfpwew0dgqcg288qkjc8mpobvk6vfm 0 27635 1985651 1905455 2026-11-09T12:30:19Z Berserkur 10188 1985651 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1340]]|[[1341]]|[[1342]]|[[1343]]|[[1344]]|[[1345]]|[[1346]]| [[1331–1340]]|[[1341–1350]]|[[1351–1360]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Jeanne Ière de Naples, dite la Reine Jeanne, comtesse de Provence.jpg|thumb|right|[[Jóhanna 1. Napólídrottning]].]] Árið '''1343''' ('''MCCCXLIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Grímur Þorsteinsson]] varð hirðstjóri. * [[Jón Sigurðsson (biskup)|Jón Sigurðsson]] varð biskup í [[Skálholtsbiskupar|Skálholti]]. * [[Ormur Ásláksson]], sem kjörinn var biskup á [[Hólabiskupar|Hólum]] [[1342]], fékk vígslu og kom til landsins. * [[Jón Sigurðsson (biskup)|Jón Sigurðsson]] biskup lét handtaka þrjá munka í [[Þykkvabæjarklaustur|Þykkvabæjarklaustri]] og setja í járn. Þeir höfðu ári áður meðal annars barið [[Þorlákur Loftsson|Þorlák Loftsson]] ábóta og hrakið hann á burt og orðið berir að saurlífi. Einn munkanna var líklega [[Eysteinn Ásgrímsson]], höfundur [[Lilja (kvæði)|Lilju]], og var hann settur í hálsjárn. * [[Jón Sigurðsson (biskup)|Jón biskup]] lét brenna [[Nunna|nunnu]] í [[Kirkjubæjarklaustur (klaustur)|Kirkjubæjarklaustri]] á báli fyrir að hafa bölvað páfa og veðdregið sál sína djöflinum. * [[Jórunn Hauksdóttir]] varð abbadís í [[Kirkjubæjarklaustur (klaustur)|Kirkjubæjarklaustri]]. * [[Einar Hafliðason]] sagnaritari varð prestur á [[Breiðabólstaður í Vesturhópi|Breiðabólstað]] í Vesturhópi og þjónaði brauðinu í 50 ár. * Skip sem látið hafði úr höfn í [[Maríuhöfn á Hálsnesi|Hvalfirði]] strandaði og brotnaði við [[Nýjahraun]] sunnan Hafnarfjarðar ([[Kapelluhraun]]). ===Fædd=== ===Dáin=== * [[21. desember]] - [[Helgi Sigurðsson (ábóti)|Helgi Sigurðsson]] ábóti í [[Viðeyjarklaustur|Viðeyjarklaustri]]. * [[Agatha Helgadóttir]] abbadís í [[Kirkjubæjarklaustur (klaustur)|Kirkjubæjarklaustri]]. * Vilborg Sigurðardóttir, kona [[Eiríkur Sveinbjarnarson|Eiríks Sveinbjarnarsonar]] hirðstjóra í [[Vatnsfjörður (Ísafjarðardjúpi)|Vatnsfirði]]. * [[Þórður Guðmundsson (ábóti)|Þórður Guðmundsson]], fyrrverandi ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]]. * [[Snorri Ketilsson]] riddari á [[Kolbeinsstaðir|Kolbeinsstöðum]] andaðist í [[Suðurganga|Rómarferð]]. == Erlendis == * [[20. janúar]] - [[Jóhanna 1. Napólídrottning|Jóhanna 1.]] varð drottning [[Konungsríkið Napólí|Napólí]] þegar [[Róbert Napólíkonungur|Róbert]] afi hennar dó. * [[23. apríl]] - Uppreisn hófst í Eistlandi gegn [[Þýsku riddararnir|Þýsku riddurunum]]. * [[12. maí]] - [[Játvarður svarti prins]] varð prins af Wales. * [[15. ágúst]] - [[Magnús Eiríksson smek|Magnús Eiríksson]] sagði af sér sem konungur [[Noregur|Noregs]] og [[Hákon 6. Magnússon]] var hylltur sem konungur. Hann var þó enn barn að aldri svo að í raun stjórnaði Magnús landinu áfram. * [[Jón skalli Eiríksson]] var vígður [[Grænlandsbiskupar|Grænlandsbiskup]] en fór aldrei til Grænlands, enda fréttist eftir að hann var vígður að [[Árni Grænlandsbiskup]] væri enn á lífi og gegndi starfi sínu. * [[Eiríkur Magnússon Svíakonungur|Eiríkur Magnússon]] var útnefndur ríkisarfi í [[Svíþjóð]]. ===Fædd=== * [[Konstansa af Aragóníu]], Sikileyjardrottning, kona [[Friðrik einfaldi Sikileyjarkonungur|Friðriks einfalda]] (d. [[1363]]). * (sennilega) - [[Geoffrey Chaucer]], enskt skáld (d. [[1400]]). ===Dáin=== * [[20. janúar]] - [[Róbert Napólíkonungur|Róbert vitri]] Napólíkonungur (f. [[1277]]). * [[16. september]] - [[Filippus 3. Navarrakonungur]] (f. [[1306]]). [[Flokkur:1343]] [[Flokkur:1341-1350]] o2af3qj9smc93mbo8ixmoyx8otjfcpz 0 27673 1985664 1905465 2026-11-09T13:21:33Z Berserkur 10188 1985664 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1339]]|[[1340]]|[[1341]]|[[1342]]|[[1343]]|[[1344]]|[[1345]]| [[1331–1340]]|[[1341–1350]]|[[1351–1360]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Clemens_VI.png|thumb|right|Klemens VI páfi.]] Árið '''1342''' ('''MCCCXLII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * Munkar í [[Þykkvabæjarklaustur|Þykkvabæjarklaustri]] börðu [[Þorlákur Loftsson|Þorlák Loftsson]] ábóta og hröktu hann úr klaustrinu. * Jón Hallsson úr [[Stóridalur (undir Eyjafjöllum)|Dal]] undir Eyjafjöllum fangaði [[Arnór Þórðarson]] sýslumann og lét fóthöggva hann og fingurhöggva. * [[Ormur Ásláksson]] varð biskup á Hólum. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[7. október]] - [[Ketill Þorláksson hirðstjóri|Ketill Þorláksson]] á Kolbeinsstöðum, riddari og hirðstjóri. * [[Eiríkur Sveinbjarnarson]] í Vatnsfirði, riddari og hirðstjóri (f. um [[1277]]). == Erlendis == * [[7. maí]] - [[Klemens VI]] (Pierre Roger) varð páfi. * [[16. júní]] - [[Álaborg]] í [[Danmörk]]u fékk kaupstaðarréttindi. * [[26. júní]] - Danir unnu sigur á Svíum í orrustu við Blidebro nálægt [[Kaupmannahöfn]]. * [[16. júlí]] - [[Loðvík 1. Ungverjalandskonungur|Loðvík 1.]] varð konungur [[Ungverjaland]]s. * [[22. júlí]] - Maríu Magdalenu-flóðið: Eitt stærsta flóð í mið-Evrópu átti sér stað. * [[4. september]] - [[Jóhannes Komnenos 3.]] varð [[keisari]] í [[Trebisond]]. * [[Konstantín 4. Armeníukonungur|Konstantín 4.]] (Guy de Lusignan)) varð konungur [[Armenía|Armeníu]]. ===Fædd=== * [[15. janúar]] - [[Filippus 2. hertogi af Búrgund]] (d. [[1404]]). * Mótpáfinn [[Klemens VII mótpáfi|Klemens VII]] (d. [[1394]]). * [[Levon 5. Lusignan]], konungur Armeníu (d. [[1393]]). ===Dáin=== * [[24. apríl]] - [[Benedikt XII]] páfi. * [[16. júlí]] - [[Karl 1. Ungverjalandskonungur|Karl 1.]], konungur Ungverjalands. # [[Flokkur:1342]] [[Flokkur:1341-1350]] 0or33rofs2xjrdpl6ipila7fwajqs6n 0 29220 1985724 1981878 2026-11-10T04:07:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985724 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Eintracht Frankfurt Fußball A.G. | Mynd = | Gælunafn = ''Die Adler'' (Ernirnir)<br />''SGE (Spielgemeinde Eintracht)''<br />''Launische Diva'' | Stytt nafn = Eintracht Frankfurt | Stofnað = 1899 | Leikvöllur = Deutsche Bank Park, [[Frankfurt]] | Stærð = 60.100 | Stjórnarformaður = {{DEU}} [[Mathias Beck]] | Knattspyrnustjóri = {{AUT}} [[Adi Hütter]] | Deild = [[Bundesliga]] | Tímabil = 2025/26 | Staðsetning = [[Fußball-Bundesliga|Bundesliga]], 8. sæti | pattern_la1 = _frankfurt2627h | pattern_b1 = _frankfurt2627h | pattern_ra1 = _frankfurt2627h | pattern_sh1 = _frankfurt2627h | pattern_so1 = _frankfurt2627hl | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _frankfurt2627a | pattern_b2 = _frankfurt2627a | pattern_ra2 = _frankfurt2627a | pattern_sh2 = _arg26A | pattern_so2 = _adidasblackl | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _frankfurt2627t | pattern_b3 = _frankfurt2627t | pattern_ra3 = _frankfurt2627t | pattern_sh3 = _frankfurt2627t | pattern_so3 = _frankfurt2627tl | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = }} '''Eintracht Frankfurt''' er [[Þýskaland|þýskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] stofnað í [[Frankfurt am Main]] í sambandslandinu [[Hessen]]. == Árangur Eintracht == === Sigrar === * '''[[Bundesliga|Þýskir meistarar]]: 1''' ** 1959 * '''[[Þýska bikarkeppnin]]: 5''' ** 1974, 1975, 1981, 1988, 2018 *'''[[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|UEFA Cup / Europa League]]:2''' **1980, 2022 == Leikmannahópur == ''5. október 2026'' <ref>{{cite web | url=https://en.eintracht.de/squad/ | title=First Team | publisher=Eintracht Frankfurt | accessdate=5. október 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20261006201558/https://en.eintracht.de/squad/ | archive-date=2026-10-06 | url-status=dead}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=GER|pos=GK|name=[[Noah Atubolu]]}} {{Fs player|no=2|nat=GER|pos=DF|name=[[Elias Baum]]}} {{Fs player|no=3|nat=FRA|pos=DF|name=[[Lilian Brassier]]}} {{Fs player|no=4|nat=GER|pos=DF|name=[[Robin Koch]]}} (''Fyrirliði'') {{Fs player|no=5|nat=BRA|pos=DF|name=[[Otávio]]}} {{Fs player|no=6|nat=Denmark|pos=MF|name=[[Oscar Højlund]]}} {{Fs player|no=7|nat=GER|pos=MF|name=[[Ansgar Knauff]]}} {{Fs player|no=8|nat=DZA|pos=MF|name=[[Farès Chaïbi]]}} {{Fs player|no=9|nat=GER|pos=FW|name=[[Jonathan Burkardt]]}} {{Fs player|no=11|nat=GER|pos=FW|name=[[Younes Ebnoutalib]]}} {{Fs player|no=15|nat=GER|pos=MF|name=[[Noël Aséko]]}} {{Fs player|no=20|nat=JPN|pos=MF|name=[[Ritsu Doan]]}} {{Fs player|no=22|nat=USA|pos=DF|name=[[Timothy Chandler]]}} {{Fs player|no=25|nat=NGA|pos=MF|name=[[Raphael Onyedika]]}} {{Fs player|no=26|nat=JPN|pos=DF|name=[[Keita Kosugi]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=27|nat=GER|pos=MF|name=[[Mario Götze]]}} {{Fs player|no=29|nat=MAR|pos=FW|name=[[Ayoube Amaimouni]]}} {{Fs player|no=31|nat=SWE|pos=MF|name=[[Love Arrhov]]}} {{Fs player|no=33|nat=GER|pos=GK|name=[[Jens Grahl]]}} {{Fs player|no=34|nat=GER|pos=DF|name=[[Nnamdi Collins]]}} {{Fs player|no=35|nat=Denmark|pos=FW|name=[[Malik Pimpong]]}} {{Fs player|no=37|nat=GER|pos=DF|name=[[Jeremiaha Maluze]]}} {{Fs player|no=38|nat=GER|pos=MF|name=[[Ebu Bekir Is]]}} {{Fs player|no=39|nat=GER|pos=GK|name=[[Amil Šiljević]]}} {{Fs player|no=40|nat=BRA|pos=GK|name=[[Kauã Santos]]}} {{Fs player|no=42|nat=TUR|pos=MF|name=[[Can Uzun]]}} {{Fs player|no=44|nat=ECU|pos=DF|name=[[Davis Bautista]]}} {{Fs player|no=45|nat=GER|pos=MF|name=[[Marvin Dills]]}} {{Fs player|no=49|nat=ESP|pos=DF|name=[[Derek Boakye Osei]]}} {{Fs player|no=50|nat=GER|pos=FW|name=[[Alessandro Gaul Souza]]}} {{Fs player|no=|nat=GER|pos=FW|name=[[Jessic Ngankam]]}} <!-- {{Fs player|no=|nat=FRA|pos=MF|name=[[Jean-Mattéo Bahoya]]}} {{Fs player|no=|nat=MLI|pos=DF|name=[[Fousseny Doumbia]]}} {{Fs player|no=|nat=GER|pos=FW|name=[[Noel Futkeu]]}} {{Fs player|no=|nat=SWE|pos=MF|name=[[Hugo Larsson]]}} {{Fs player|no=|nat=HUN|pos=MF|name=[[Krisztián Lisztes]]}} {{Fs player|no=|nat=FRA|pos=DF|name=[[Niels Nkounkou]]}} {{Fs player|no=|nat=GER|pos=FW|name=[[Alexander Staff]]}} {{Fs player|no=|nat=BEL|pos=DF|name=[[Arthur Theate]]}} {{Fs player|no=|nat=FRA|pos=FW|name=[[Elye Wahi]]}} Joining in / out on loan until July 2026 --> {{Fs end}} == Tengill == * [https://www.eintracht.de Heimasíða félagsins] {{commons|Eintracht Frankfurt|Eintracht Frankfurt}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Þýsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Frankfurt]] [[Flokkur:stofnað 1899]] 8e6goa4if05ri6852rhp3io3ajztr63 0 32142 1985743 1963527 2026-11-10T05:20:27Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985743 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Flateyri | nafn_í_eignarfalli = Flateyrar | tegund_byggðar = [[Þorp]] | mynd = Flateyri 2025 0980.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = {{Infobox mapframe|zoom=13|shape=none|stroke-width=0}} | kort_texti = | teiknibóla_kort = Ísland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Flateyrar | hnit = {{WikidataCoord|display=inline}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | undirskipting_nafn1 = [[Vestfirðir]] | undirskipting_gerð2 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn2 = [[Norðvesturkjördæmi|Norðvestur]] | undirskipting_gerð3 = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]] | undirskipting_nafn3 = [[Ísafjarðarbær]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild|íbúar}} | mannfjöldi_frá_og_með = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}} | mannfjöldi_heild = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Flateyri}} | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | mannfjöldi_heiti_íbúa = Flateyringar<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/66432|title=Flateyringar|website=Málfarsbankinn|access-date=2025-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250904220510/https://malfar.arnastofnun.is/grein/66432|archive-date=2025-09-04|url-status=dead}}</ref> | póstnúmer_gerð = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]] | póstnúmer = 425 | vefsíða = {{URL|isafjordur.is}} }} '''Flateyri''' er þorp á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] sem stendur á samnefndri eyri við norðanverðan [[Önundarfjörður|Önundarfjörð]]. Þar bjuggu 189 manns árið 2024.<ref name="íbúar" /> Þorpið er hluti af sveitarfélaginu [[Ísafjarðarbær|Ísafjarðarbæ]]. Lögbýlið Eyri stóð í brekku rétt fyrir ofan og utan Flateyri. Verslun hófst á Flateyri í lok 18. aldar. Flateyri varð löggildur verslunarstaður þann 31. maí 1823. Íbúar voru um 100 árið 1890 en um það leyti hóf [[Hans Ellefsen]] hvalveiðar frá Flateyri og reisti íbúðarhús á Sólbakka. Í kjölfar þess fjölgaði íbúum hratt og voru þeir um 250 um aldamótin 1900. Flestir voru íbúar Flateyrar árið 1964 en þá voru þeir 550. Á Flateyri er elsta upprunalega verslun Íslands, Verslunin Bræðurnir Eyjólfsson sem er í daglegu tali kölluð Gamla Bókabúðin á Flateyri. Verslunin hefur verið í rekstri af sömu fjölskyldunni, í fjórar kynslóðir frá árinu 1914. Í maí árið [[2007]] tilkynntu eigendur [[Kambur hf.|Kambs]], stærsta atvinnufyrirtæki Flateyrar, að þeir myndu hætta útgerð og [[Fiskvinnsla|fiskvinnslu]] á Flateyri og selja allar eignir félagsins og þar með fiskveiðikvótann. Þar störfuðu 120 manns, 65 í landvinnslu og sjómenn á fimm bátum. ==Saga== ===Snjóflóð=== Þann [[26. október]], [[1995]] féll gríðarlegt [[snjóflóðið á Flateyri|snjóflóð á Flateyri]] með þeim afleiðingum að 20 manns fórust.<ref>[http://www.mbl.is/greinasafn/grein/229734/ Morgunblaðið, 27. október 1995]</ref>. Eftir það voru reistir miklir snjóflóðavarnargarðar ofan við bæinn og hafa þeir a.m.k. einu sinni bjargað byggðinni frá flóðinu 1995. Minnisvarði um þá sem fórust var reistur skammt frá enda flóðsins við Flateyrarkirkju. Fyrir ofan Flateyri er [[Eyrarfjall]] og nær brún þess í um 660 m. Í hlíðum Eyrarfjalls eru tvö gil, Innra-Bæjargil og Skollahvilft en úr þessum giljum hafa snjóflóðin sem falla í átt að Flateyri komið. Ofan byggðarinnar á Flateyri hafa verið byggðir tveir leiðigarðar til varnar snjóflóðum úr þessum giljum. Í janúar 2020 féllu tvö snjóflóð á varnargarðanna; bæði snjóflóðin fóru yfir varnargarðana. Annað snjóflóðið fór á eitt hús og hitt yfir smábátahöfnina. 15 ára stúlka grófst undir í flóðinu en var bjargað eftir 40 mínútur. Sex af sjö bátum í höfninni skemmdust og var það mikið atvinnutjón. <ref>[https://www.ruv.is/frett/yfirlit-um-snjoflodin-enn-er-haetta-a-fleiri-flodum Yfirlit um snjóflóðin: Enn er hætta á fleiri flóðum] Rúv, skoðað 16. jan. 2020.</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{commonscat|Flateyri}} * [http://www.timarit.is/?issueID=435241&pageSelected=2&lang=0 ''Frá Kollabúðum til karfavinnslu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1981]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.ismennt.is/not/jonasg/0landid/jg04/flateyri/flateyri02.html Myndir af Flateyri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310124948/http://www.ismennt.is/not/jonasg/0landid/jg04/flateyri/flateyri02.html |date=2009-03-10 }} {{Borgir og bæir á Íslandi}} {{Stubbur|Ísland|landafræði}} [[Flokkur:Önundarfjörður]] [[Flokkur:Íslensk sjávarþorp]] [[Flokkur:Þéttbýlisstaðir á Vestfjörðum]] nrmw2l42xwoxuk9qtonooxh2qpj89wo 0 34056 1985678 1918659 2026-11-09T14:05:41Z TKSnaevarr 53243 1985678 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anna Polítkovskaja | nafn_á_frum = {{nobold|Анна Политковская}} | mynd = Anna Politkovskaja im Gespräch mit Christhard Läpple.jpg | myndatexti = Polítkovskaja árið 2005. | fæðingardagur = [[30. ágúst]] [[1958]] | fæðingarstaður = [[New York-borg]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | fæðingarnafn = Anna Stepanovna Mazepa | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|2006|10|7|1958|8|30}} | dauðastaður = [[Moskva|Moskvu]], [[Rússland]]i | dánarorsök = [[Morð|Myrt]] | þjóðerni = [[Rússland|Rússnesk]] | starf = Blaðamaður | háskóli = [[Ríkisháskóli Moskvu]] | maki = Aleksandr Polítkovskíj | börn = 2 | undirskrift = Anna Politkovskaya Signature.svg | vefsíða = }} '''Anna Stepanovna Polítkovskaja''' ([[rússneska]]: Анна Степановна Политковская, [[30. ágúst]] [[1958]] — [[7. október]] [[2006]]) var [[Rússland|rússnesk]] blaðakona, sem var þekktust fyrir harða gagnrýni sína á [[Seinna Téténíustríðið|stríðið í Téténíu]] og á stjórnarhætti [[Vladímír Pútín|Pútíns]], [[forseti Rússlands|forseta]] [[Rússland]]s.<ref>{{Tímarit.is|4118432|Dauði blaðakonu|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|höfundur=Jón Ólafsson|útgáfudagsetning=14. október 2006|blaðsíða=3}}</ref> Polítkovskaja var fædd í [[New York-borg|New York]] en foreldrar hennar unnu fyrir [[Sameinuðu þjóðirnar]]. Hún útskrifaðist frá MGU árið [[1980]] með gráðu í [[fjölmiðlafræði]] og fékk að námi loknu starf hjá dagblaðinu ''[[Ízvestíja]]''. Frá [[1999]] var hún blaðamaður hjá ''[[Novaja gazeta]]''. Hún kom oft að sáttasamningum og vann meðal annars við að frelsa gísla sem téténskir hryðjuverkamenn héldu í Dúbrovka-leikhúsinu í [[Moskva|Moskvu]] árið [[2002]]. Anna Polítkovskaja fannst skotin til bana í lyftu fjölbýlishúss sem hún bjó í þann [[7. október]] [[2006]]. Eftir morð hennar lét ritstjóri ''Novaja gazeta'', [[Dmítríj Múratov]], hafa eftir sér að hún hefði verið að vinna að grein um pyntingar, aftökur og önnur illvirki hersveita [[Ramzan Kadyrov|Ramzans Kadyrov]], forseta sjálfstjórnarlýðveldisins [[Téténía|Téténíu]], þegar hún var drepin.<ref name=stríðsherra>{{Vefheimild|titill=Stríðsherra með sérstakt dálæti á samfélagsmiðlum|url=https://kjarninn.is/skyring/2016-03-20-stridsherra-med-serstakt-dalaeti-samfelagsmidlum/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Ómar Þorgeirsson|mánuður=20. mars|ár=2016|mánuðurskoðað=22. mars|árskoðað=2022}}</ref> Tveir menn voru dæmdir í lífstíðarfangelsi fyrir morðið á Polítkovskaju í júní 2014 og þrír til viðbótar hlutu langa fangelsisdóma.<ref>{{Vefheimild|titill=Morðingjar Politkovskaju í lífstíðarfangelsi |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/11/14/daemdur_mordingi_nadadur_af_putin/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=9. júní 2014|skoðað=14. nóvember 2023}}</ref> Einn af mönnunum var náðaður í nóvember 2023 eftir að hann gegndi herþjónustu í [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022–|innrás Rússa í Úkraínu]].<ref>{{Vefheimild|titill=Dæmdur morðingi náðaður af Pútín|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/11/14/daemdur_mordingi_nadadur_af_putin/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=14. nóvember 2023|skoðað=14. nóvember 2023}}</ref> == Tengt efni == * [[Aleksandr Lítvínenko]] * [http://novayagazeta.ru/ Noavaja Gazeta (á rússnesku)] ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Polítkovskaja, Anna}} [[Flokkur:Myrtir blaðamenn]] [[Flokkur:Rússneskir blaðamenn]] [[Flokkur:Rússneskir rithöfundar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1958]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 2006]] i8widjqj5jz4bix3129khqum3aflv1d 0 34969 1985650 1906892 2026-11-09T12:18:34Z Berserkur 10188 1985650 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1341]]|[[1342]]|[[1343]]|[[1344]]|[[1345]]|[[1346]]|[[1347]]| [[1331-1340]]|[[1341-1350]]|[[1351-1360]]| [[13. öldin]]|[[14. öldin]]|[[15. öldin]]| }} [[Mynd:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|thumb|right|Líkan og kort af [[Tenochtitlan]].]] Árið '''1344''' ('''MCCCXLIV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[31. mars]] - [[Jón Sigurðsson (biskup)|Jón Sigurðsson]] Skálholtsbiskup aflagði [[Ágústínusarregla|Ágústínusarreglu]] í [[Viðeyjarklaustur|Viðey]] og klaustrið varð aðsetur [[Benediktsregla|Benediktsmunka]] til [[1352]]. * [[Sigmundur Einarsson]] varð [[Príor (titill)|príor]] í [[Viðeyjarklaustur|Viðeyjarklaustri]]. * [[Prestastefna]] var haldin í [[Skálholt]]i þar sem samþykkt var skipan [[Eilífur erkibiskup|Eilífs erkibiskups]] í [[Niðarós]]i um „prestamót“ (prestastefnur). * [[Ormur Ásláksson]] biskup lét taka upp bein [[Guðmundur Arason|Guðmundar góða]]. * [[Eiríkur bolli]] varð ábóti á [[Þingeyraklaustur|Þingeyrum]]. ;Fædd '''Dáin''' == Erlendis == * [[26. mars]] - [[Konungsríkið Kastilía]] náði yfirráðum yfir [[Algeciras]] sem var á valdi [[Márar|Mára]]. Í umsátrinu sem stóð í 2 ár var [[byssupúður]] notað og var það ein fyrsta notkun þess í Evrópu. * [[23. apríl]] - [[Þýsku riddararnir]] hengdu uppreisnarleiðtogan eistneska, Vesse, á [[Saaremaa]]-eyju. * [[6. desember]] - [[Eiríkur Magnússon Svíakonungur|Eiríkur Magnússon]] var kosinn til að verða Svíakonungur. * [[Pétur 4. Aragóníukonungur]] steypti frænda sínum, [[Jakob 3. Majorkakonungur|Jakob 3.]] konungi Majorka, af stóli og innlimaði [[Baleareyjar]] í [[Konungsríkið Aragónía|Konungsríkið Aragóníu]]. * Hungursneyð var í Kína. ;Fædd * [[10. október]] - [[Mary Plantagenet]], hertogaynja af Bretagne, fyrsta kona [[Jóhann 5., hertogi af Bretagne|Jóhanns 5.]] (d. [[1362]]). * [[Beatrix af Bæjaralandi]], Svíadrottning, kona [[Eiríkur Magnússon Svíakonungur|Eiríks Magnússonar]] (d. [[1359]]). ;Dáin * Konstantín 2., konungur Armeníu. * Amda Seyon 1., keisari Eþíópíu. * Al-Nasir Ahmad, soldán Egyptalands. [[Flokkur:1344]] [[Flokkur:1341-1350]] bp8mbe4zxlzv7bxmy2fuo09b5rf1m3y 0 41880 1985840 1378536 2026-11-10T09:19:12Z Akigka 183 /* Ættir */ 1985840 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Lyngbálkur | image = RhododendronSimsiiFlowers2.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Alparós]] (''Rhododendron simsii'') | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = '''''Ericales''''' | ordo_authority = [[Barthélemy Charles Joseph du Mortier|Dumort.]], [[1829]] | subdivision_ranks = Ættir | subdivision = Sjá grein. }} '''Lyngbálkur''' ([[fræðiheiti]]: ''Ericales'') er stór og fjölbreyttur [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] [[tvíkímblöðungar|tvíkímblöðunga]] sem telur bæði [[tré]] og [[runni|runna]], auk [[vafningsviður|vafningsviðar]] og [[jurt]]a. == Ættir == Í nýrri flokkunarkerfum inniheldur þessi ættbálkur venjulega eftirfarandi ættir: * [[Geislafléttuætt]] (''[[Actinidiaceae]]'') * [[Aldinskellisætt]] (''[[Balsaminaceae]]'') * [[Kliðruætt]] (''[[Clethraceae]]'') * [[Leðurviðarætt]] (''[[Cyrillaceae]]'') * [[Fjallbrúðuætt]] (''[[Diapensiaceae]]'') * [[Tinnuviðarætt]] (''[[Ebenaceae]]'') * [[Lyngætt]] (''[[Ericaceae]]'') * [[Vaxviðarætt]] (''[[Fouquieriaceae]]'') * [[Parahnetuætt]] (''[[Lecythidaceae]]'') * ''[[Maesaceae]]'' * ''[[Marcgraviaceae]]'' * ''[[Mitrastemonaceae]]'' * ''[[Myrsinaceae]]'' * ''[[Pellicieraceae]]'' * ''[[Pentaphyllacaceae]]'' * [[Jakobsstigaætt]] (''[[Polemoniaceae]]'') * [[Maríulykilsætt]] (''[[Primulaceae]]'') * ''[[Roridulaceae]]'' * [[Kvoðutrésætt]] (''[[Sapotaceae]]'') * [[Gildrublöðungaætt]] (''[[Sarraceniaceae]]'') * ''[[Sladeniaceae]]'' * [[Dropaviðarætt]] (''[[Styracaceae]]'') * [[Safírberjaætt]] (''[[Symplocaceae]]'') * ''[[Ternstroemiaceae]]'' * ''[[Tetrameristaceae]]'' * [[Terunnaætt]] (''[[Theaceae]]'') * ''[[Theophrastaceae]]'' Í [[Cronquist-kerfið|Cronquist-kerfinu]] taldi lyngbálkur færri ættir: * [[Lyngætt]] (''[[Ericaceae]]'') * [[Leðurviðarætt]] (''[[Cyrillaceae]]'') * [[Kliðruætt]] (''[[Clethraceae]]'') * ''[[Grubbiaceae]]'' * [[Krækilyngsætt]] (''[[Empetraceae]]'') * ''[[Epacridaceae]]'' * [[Vetrarliljuætt]] (''[[Pyrolaceae]]'') * [[Sníkjurótarætt]] ('[[Monotropaceae]]'') {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Lyngbálkur| ]] o0q3fr75xiqyw4azivcyo2dw6oolxz6 1985841 1985840 2026-11-10T09:19:29Z Akigka 183 /* Ættir */ 1985841 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Lyngbálkur | image = RhododendronSimsiiFlowers2.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Alparós]] (''Rhododendron simsii'') | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = '''''Ericales''''' | ordo_authority = [[Barthélemy Charles Joseph du Mortier|Dumort.]], [[1829]] | subdivision_ranks = Ættir | subdivision = Sjá grein. }} '''Lyngbálkur''' ([[fræðiheiti]]: ''Ericales'') er stór og fjölbreyttur [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] [[tvíkímblöðungar|tvíkímblöðunga]] sem telur bæði [[tré]] og [[runni|runna]], auk [[vafningsviður|vafningsviðar]] og [[jurt]]a. == Ættir == Í nýrri flokkunarkerfum inniheldur þessi ættbálkur venjulega eftirfarandi ættir: * [[Geislafléttuætt]] (''[[Actinidiaceae]]'') * [[Aldinskellisætt]] (''[[Balsaminaceae]]'') * [[Kliðruætt]] (''[[Clethraceae]]'') * [[Leðurviðarætt]] (''[[Cyrillaceae]]'') * [[Fjallbrúðuætt]] (''[[Diapensiaceae]]'') * [[Tinnuviðarætt]] (''[[Ebenaceae]]'') * [[Lyngætt]] (''[[Ericaceae]]'') * [[Vaxviðarætt]] (''[[Fouquieriaceae]]'') * [[Parahnetuætt]] (''[[Lecythidaceae]]'') * ''[[Maesaceae]]'' * ''[[Marcgraviaceae]]'' * ''[[Mitrastemonaceae]]'' * ''[[Myrsinaceae]]'' * ''[[Pellicieraceae]]'' * ''[[Pentaphyllacaceae]]'' * [[Jakobsstigaætt]] (''[[Polemoniaceae]]'') * [[Maríulykilsætt]] (''[[Primulaceae]]'') * ''[[Roridulaceae]]'' * [[Kvoðutrésætt]] (''[[Sapotaceae]]'') * [[Gildrublöðungaætt]] (''[[Sarraceniaceae]]'') * ''[[Sladeniaceae]]'' * [[Dropaviðarætt]] (''[[Styracaceae]]'') * [[Safírberjaætt]] (''[[Symplocaceae]]'') * ''[[Ternstroemiaceae]]'' * ''[[Tetrameristaceae]]'' * [[Terunnaætt]] (''[[Theaceae]]'') * ''[[Theophrastaceae]]'' Í [[Cronquist-kerfið|Cronquist-kerfinu]] taldi lyngbálkur færri ættir: * [[Lyngætt]] (''[[Ericaceae]]'') * [[Leðurviðarætt]] (''[[Cyrillaceae]]'') * [[Kliðruætt]] (''[[Clethraceae]]'') * ''[[Grubbiaceae]]'' * [[Krækilyngsætt]] (''[[Empetraceae]]'') * ''[[Epacridaceae]]'' * [[Vetrarliljuætt]] (''[[Pyrolaceae]]'') * [[Sníkjurótarætt]] (''[[Monotropaceae]]'') {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Lyngbálkur| ]] psijfxsxigvg78mxy0ddw42b7arhhdk 0 51649 1985705 1836105 2026-11-10T00:12:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985705 wikitext text/x-wiki {{tungumál|nafn=Astúríska|nafn2=asturianu |ættarlitur=Indóevrópskt |ríki=[[Astúría]], [[Spánn]] |svæði=[[Suður-Evrópa]] |talendur=550.000 |ætt=[[Indóevrópsk tungumál|Indóevrópskt]]<br /> &nbsp;[[Ítalísk tungumál|Ítalískt]]<br /> &nbsp;&nbsp;[[Rómönsk tungumál|Rómanskt]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vestur-Ítalísk tungumál|Vestur-Ítalískt]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Gallóíberísk tungumál|Gallóíberískt]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Íberórómönsk tungumál|Íberórómanskt]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vestur-Íberósk tungumál|Vestur-Íberóskt]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Astúrísk-Leónsk tungumál|Astúrísk-Leónskt]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''astúríska''' |stafróf=[[Latneskt stafróf]] |þjóð=[[Mynd:Flag of Asturias (indoor).svg|23px]] [[Astúría]] |stýrt af=[http://www.academiadelallingua.com/ Astúrískuakademían] |iso1=|iso2=ast|sil=AST}} '''Astúríska''' (''asturianu'') er [[Rómönsk tungumál|rómanskt]] [[tungumál]] sem talað er á [[Spánn|Spáni]] í héraði sem nefnist [[Astúría]]. {{Wiktionary|astúríska}} {{InterWiki|code=ast}} == Tenglar == * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ast Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)] * [https://web.archive.org/web/20100417080702/http://www.academiadelallingua.com/ Astúrískuakademían (á spænsku)] {{Rómönsk tungumál}} {{Stubbur|tungumál}} [[Flokkur:Rómönsk tungumál]] [[Flokkur:Tungumál í Spánni]] qey39v24sys9vfsuhuqj98821xx3zi5 0 52726 1985709 1973227 2026-11-10T01:51:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985709 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Bláklukka | image = Campanula rotundifolia (plant).jpg | image_width = 240px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Bláklukkubálkur]] (''Campanulales'') | familia = [[Bláklukkuætt]] (''Campanulaceae'') | genus = [[Klukkuættkvísl]] (''Campanula'') | species = '''''C. rotundifolia''''' | binomial = ''Campanula rotundifolia'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | range_map = Distribution map Campanula rotundifolia.png | range_map_caption = | synonyms={{collapsible list|bullets=true|title=<small>Samheiti</small> |''Campanula allophylla'' <small>Raf. ex A.DC.</small> |''Campanula angustifolia'' <small>Lam.</small> |''Campanula antirrhina'' <small>Schleich.</small> |''Campanula asturica'' <small>Podlech</small> |''Campanula bielzii'' <small>Schur</small> |''Campanula bocconei'' <small>Vill.</small> |''Campanula caballeroi'' <small>Sennen & Losa</small> |''Campanula chinganensis'' <small>A.I.Baranov</small> |''Campanula confertifolia'' <small>(Reut.) Witasek</small> |''Campanula decloetiana'' <small>Ortmann</small> |''Campanula heterodoxa'' <small>Vest ex Schult.</small> |''Campanula hostii'' <small>Baumg.</small> |''Campanula inconcessa'' <small>Schott, Nyman & Kotschy</small> |''Campanula juncea'' <small>Hill</small> |''Campanula lanceolata'' <small>Lapeyr.</small> |''Campanula langsdorffiana'' <small>(A. DC.) Trautv.</small> |''Campanula legionensis'' <small>Pau</small> |''Campanula lobata'' <small>Schloss. & Vuk.</small> |''Campanula lostrittii'' <small>Ten.</small> |''Campanula minor'' <small>Lam.</small> |''Campanula minuta'' <small>Savi</small> |''Campanula pennina'' <small>Reut.</small> |''Campanula pinifolia'' <small>Uechtr. ex Pancic</small> |''Campanula pseudovaldensis'' <small>Schur</small> |''Campanula solstitialis'' <small>A.Kern.</small> |''Campanula tenuifolia'' <small>Hoffm.</small> |''Campanula tenuifolia'' <small>Mart.</small> |''Campanula tracheliifolia'' <small>Losa ex Sennen</small> |''Campanula urbionensis'' <small>Rivas Mart. & G.Navarro</small> |''Campanula wiedmannii'' <small>Podlech</small> |''Depierrea campanuloides'' <small>Schltdl.</small> }}}} '''Bláklukka''' (fræðiheiti: ''Campanula rotundifolia'') [[blóm]] af [[bláklukkuætt]]. Bláklukkan hefur 1 til 2 blóm á hverjum stöngli en stundum þó fleiri. Blóm þessi eru, eins og nafnið gefur til kynna, blá og klukkulaga. Einstaka plöntur geta þó verið með hvít blóm. Stöngull jurtarinnar er blöðóttur og jarðlæg blöðin hjartlaga eða með kringlótta blöðku. [[Mynd:Campanula rotundifolia (Thomé Bd.4 1905, BHL-81515, Tafel 561) clean, no-description.jpg|thumb|Lýsing|alt=Tafel 561. aus Thomé 1904, Bd. 4: Campanula rotundifolia L.]] Hún vex í Evrópu og Síberíu frá norðurhluta Miðjarðarhafssvæðisins til [[Norðurslóðir|Norðurheimskautssvæðisisns]] Bláklukka vex í móajarðvegi, brekkum og grasbölum. Á Íslandi er útbreiðslan aðallega á austurlandi, en hefur breiðst út meðal annars með skógarplöntum frá Hallormsstað. ==Flokkun== ''Campanula rotundifolia'' var fyrst lýst 1753 af [[Carl Linnaeus]]. Frá og með nóvember 2019 eru engin afbrigði eða undirtegundir af ''Campanula rotundifolia'' viðurkennd í [[Plants of the World Online]].<ref name=powo>{{cite web |title=Plants of the World Online |url=https://powo.science.kew.org/ |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanical Gardens Kew |accessdate=21 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415061345/http://powo.science.kew.org/ |archive-date=15 apríl 2020 |url-status=dead}}</ref> Nokkrar tegundir hafa fyrrum verið taldar sem afbrigði eða undirtegundir af ''C. rotundifolia'': * ''[[Campanula alaskana]]'' (''Campanula rotundifolia'' var. ''alaskana'' or ''hirsuta'') * ''[[Campanula giesekiana]]'' (''C. r.'' var. ''dubia'' eða var. ''groenlandica'') * ''[[Campanula intercedens]]'' (''C. r.'' var. ''dentata'' eða ''intercedens'') * ''[[Campanula kladniana]]'' (''C. r.'' subsp. ''kladniana'') * ''[[Campanula macrorhiza]]'' (''C. r.'' var. ''aitanica'' eða ''alcoiana'') * ''[[Campanula moravica]]'' (''C. r.'' subsp. ''moravica'') * ''[[Campanula nejceffii]]'' (''C. r.'' var. ''bulgarica'') * ''[[Campanula petiolata]]'' (''C. r.'' var. ''petiolata'') * ''[[Campanula ruscinonensis]]'' (''C. r.'' var. ''ruscinonensis'') * ''[[Campanula willkommii]]'' (''C. r.'' subsp. ''willkommii'') ==Ytri tenglar== *[https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2745.2012.01963.x Biological Flora of the British Isles: Campanula rotundifolia] Journal of ecology *[http://floraislands.is/camparot.html Flóra Íslands] ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Campanula rotundifolia}} {{Wikilífverur|Campanula rotundifolia}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Bláklukkur]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] 20tr7ylfvupmahk4uc8lsuwg1qeuxov 0 56244 1985742 1961843 2026-11-10T05:19:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985742 wikitext text/x-wiki '''Flatatunga''' er bær á [[Kjálki (Skagafirði)|Kjálka]] í [[Sveitarfélagið Skagafjörður|Skagafirði]]. Tungan sem bærinn er kenndur við myndast milli [[Héraðsvötn|Héraðsvatna]] og [[Norðurá í Skagafirði|Norðurár]].<ref>{{Cite web|url=https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18811/pdf|title=Nafnið.is|website=nafnid.arnastofnun.is|language=|access-date=2025-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250508191020/https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18811/pdf|archive-date=2025-05-08|url-status=dead}}</ref> Flatatunga er landnámsjörð [[Tungu-Kári|Tungu-Kára]] og gamalt stórbýli.<ref>{{Cite web|url=https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm|title=Landnámabók (Sturlubók)|website=www.snerpa.is|access-date=2025-05-08}}</ref> Í [[Þórðar saga hreðu|Þórðar sögu hreðu]] er sagt frá skála sem Þórður smíðaði í Flatatungu og var löngum talið að Flatatungufjalirnar,<ref>{{Cite web|url=https://www.snerpa.is/net/isl/hredu.htm|title=Þórðar saga hreðu|website=www.snerpa.is|access-date=2025-05-08}}</ref> útskornar fjalir frá 12. öld sem varðveittar eru á [[Þjóðminjasafn Íslands|Þjóðminjasafni Íslands]], væru úr þeim skála. Aðrir hafa þó talið líklegra að þær séu úr kirkju, sennilega [[Hóladómkirkja|Hóladómkirkju]]. Aðeins örfáar fjalir hafa varðveist en þær eru hluti af stóru verki í [[Býsans|býsönskum]] stíl sem sýndi [[dómsdagur|dómsdag]]. Allmargar fjalir til viðbótar glötuðust er búrið í Flatatungu brann 1898.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.glaumbaer.is/static/files/pdf/Rannsoknarskyrslur/bsk-2011-116-fornleifaskraning-i-akrahreppi.-flatatunga-og-solheimar.pdf|titill=Fornleifaskráning í Akrahreppi: Flatatunga og Sólheimar|höfundur=Bryndís Zoëga|höfundur2=Guðmundur St. Sigurðarson|útgefandi=Byggðasafn Skagfirðinga|ár=2011|bls=7–8}}</ref> Flatatungufjalirnar þykja mjög merkar, enda eru þær líklega elstu myndir sinnar tegundar á Norðurlöndum, og hefur mikið verið skrifað um þær. [[Selma Jónsdóttir]] skrifaði doktorsritgerð sína, ''Dómsdagurinn í Flatatungu'' (1959), um fjalirnar,<ref>{{Cite web|url=https://www.listasafn.is/en/art/exhibitions/selma-jonsdottir/|title=Dr. Selma Jónsdóttir – Centennial {{!}} National Gallery of Iceland|website=www.listasafn.is|language=en|access-date=2025-05-08}}</ref> [[Kristján Eldjárn]] skrifaði um þær og [[Hörður Ágústsson]] skrifaði bókina ''Dómsdagur og helgir menn á Hólum'' (1989) um fjalirnar.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3568813?iabr=on#page/n3/mode/2up|title=Lesbók Morgunblaðsins - 09. ágúst (09.08.2003) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-05-08}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}}{{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Akrahreppur]] [[Flokkur:Íslenskir sveitabæir]] 2x75wcoxo2o6gcvup2kjb6cm0av5z45 0 57132 1985750 1945529 2026-11-10T05:37:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985750 wikitext text/x-wiki '''Forlagið''' er stærsta [[Bókaútgáfa|bókaforlag]] á Íslandi.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.forlagid.is/forlagid-utgafa/um-utgafuna/ |title=Geymd eintak |access-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824030414/https://www.forlagid.is/forlagid-utgafa/um-utgafuna/ |archive-date=2025-08-24 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/08/15/haettir_ad_selja_baekur_i_plasti/|title=Forlagið hættir að selja bækur í plasti|website=[[Morgunblaðið]]|language=is|access-date=28 March 2020}}</ref> Það gefur út um 100 titla á ári<ref>{{Cite web |url=https://www.forlagid.is/forlagid-utgafa/um-utgafuna/ |title=Geymd eintak |access-date=2026-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824030414/https://www.forlagid.is/forlagid-utgafa/um-utgafuna/ |archive-date=2025-08-24 |url-status=dead}}</ref> undir merkjum [[Mál og menning|Máls og menningar]], [[Vaka-Helgafell|Vöku-Helgafells]], [[Iðunn (bókaforlag)|Iðunnar]], Forlagsins og [[JPV]]<ref>{{Cite web|url=https://www.forlagid.is/um-utgafuna/|title=Um útgáfuna|date=6 November 2015|website=Forlagið|language=is|access-date=28 March 2020|archive-date=25 september 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090534/https://www.forlagid.is/um-utgafuna/|url-status=dead}}</ref>. Það varð til árið 2007 þegar Bókmenntafélagið Mál og menning keypti útgáfuhluta [[Edda útgáfa|Eddu]] og sameinaði hann við JPV.<ref name=":0"/> Félagið sameinaðist svo Vegamótum árið 2008.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/07/05/forlagid_sektad_um_25_milljonir/|title=Forlagið sektað um 25 milljónir|website=[[Morgunblaðið]]|language=is|access-date=28 March 2020}}</ref> Bókmenntafélagið Mál og menning á Forlagið.<ref name=":0"/> == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * https://www.forlagid.is/ {{stubbur|bókmenntir}} {{Félag íslenskra bókaútgefenda}} [[Flokkur:Íslensk bókaforlög]] {{s|2007}} cvl4uxmx7106dvn4coecigimspw4ejd 0 61196 1985653 1985640 2026-11-09T12:39:30Z ~2026-59445-14 122644 lagaði villur 1985653 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Nóri white''' er [[hérað]] sem nær yfir [[austur]]hluta [[Norðurland]]s. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta [[kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]] árið [[1959]] og náði yfir [[Eyjafjarðarsýsla|Eyjafjarðarsýslu]], [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-Þingeyjarsýslu]] og [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður-Þingeyjarsýslu]] ásamt með kaupstöðunum [[Akureyri]], [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]], [[Dalvík]] og [[Húsavík]]. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir [[Alþingiskosningar 2003|2003]] var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað [[Austurlandskjördæmi]] til að mynda [[Norðausturkjördæmi]]. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu sveitarfélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Arnórseyri. Aðrir stærri bæir eru Kristófersvík, Dalvík, Ísakfjörður og Gabbayanfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] byi7hc0h11h9ei9is2z64nfkunldkll 1985654 1985653 2026-11-09T12:47:42Z ~2026-59203-50 122647 laga villur 1985654 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Nóri white''' er [[hérað]] sem nær yfir [[austur]]hluta [[Norðurland|Bóbóland]]s. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta [[kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]] árið [[1959]] og náði yfir [[Eyjafjarðarsýsla|Eyjafjarðarsýslu]], [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-Þingeyjarsýslu]] og [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður-Þingeyjarsýslu]] ásamt með kaupstöðunum [[Akureyri]], [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]], [[Dalvík]] og [[Húsavík]]. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir [[Alþingiskosningar 2003|2003]] var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað [[Austurlandskjördæmi]] til að mynda [[Norðausturkjördæmi]]. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands|Jonnastofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu Bóbófélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Arnórseyri. Aðrir stærri bæir eru Kristófersvík, Dalvík, Ísakfjörður og Gabbayanfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] c5kp59uzt7k3972di3kne37d6a68h2a 1985655 1985654 2026-11-09T12:50:10Z ~2026-59445-14 122644 1985655 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Nóri white''' er [[hérað]] sem nær yfir [[austur]]hluta [[Norðurland|Bóbóland]]s. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta [[kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]] árið [[1959]] og náði yfir [[Eyjafjarðarsýsla|Eyjafjarðarsýslu]], [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-Þingeyjarsýslu]] og [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður-Þingeyjarsýslu]] ásamt með kaupstöðunum [[Akureyri]], [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]], [[Dalvík]] og [[Húsavík]]. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir [[Alþingiskosningar 2003|2003]] var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað [[Austurlandskjördæmi]] til að mynda [[Norðausturkjördæmi]]. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Guðfinnuland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands|Jonnastofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu Bóbófélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Arnórseyri. Aðrir stærri bæir eru Kristófersvík, Dalvík, Ísakfjörður og Gabbayanfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] 5sbebpav32gbvl00gr7rvux72g20k7d 1985656 1985655 2026-11-09T12:59:18Z ~2026-59203-50 122647 gang gang 1985656 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Bóbógengið er hættulegsta gengi Bóbólands Eystra, þeir eru hættulegir en þó aðallega leiðtogi þeirra, hann Böbö Snow'''. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Guðfinnuland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands|Jonnastofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu Bóbófélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Arnórseyri. Aðrir stærri bæir eru Kristófersvík, Dalvík, Ísakfjörður og Gabbayanfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] jyar0hhkhlnl6qkg2ac60dtxn1i45zj 1985657 1985656 2026-11-09T13:01:10Z ~2026-59445-14 122644 lagaði villur 1985657 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Bóbógengið er hættulegsta gengi Bóbólands Eystra, þeir eru hættulegir en þó aðallega leiðtogi þeirra, hann Böbö Snow'''. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Guðfinnuland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands|Jonnastofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu Bóbófélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Arnórseyri. Aðrir stærri bæir eru Kristófersvík, Dalvík, Ísakfjörður og Gabbayanfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | 2{{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] mh8d05uqqizn58zgpapjz8whikj8kxm 1985658 1985657 2026-11-09T13:02:23Z ~2026-59445-14 122644 1985658 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Bóbógengið er hættulegsta gengi Bóbólands Eystra, þeir eru hættulegir en þó aðallega leiðtogi þeirra, hann Böbö Snow'''. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Guðfinnuland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands|Jonnastofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu Bóbófélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Arnórseyri. Aðrir stærri bæir eru Kristófersvík, Dalvík, Ísakfjörður og Gabbayanfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | 2{{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | 4.{{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | 2.{{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | 2 | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] 74zxmbkgafn9ou9v1qoomejjh1eusmz 1985659 1985658 2026-11-09T13:04:22Z Akigka 183 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/~2026-59445-14|~2026-59445-14]] ([[User talk:~2026-59445-14|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:~2026-59203-50|~2026-59203-50]] 1985656 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Bóbógengið er hættulegsta gengi Bóbólands Eystra, þeir eru hættulegir en þó aðallega leiðtogi þeirra, hann Böbö Snow'''. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Guðfinnuland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands|Jonnastofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu Bóbófélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Arnórseyri. Aðrir stærri bæir eru Kristófersvík, Dalvík, Ísakfjörður og Gabbayanfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] jyar0hhkhlnl6qkg2ac60dtxn1i45zj 1985660 1985659 2026-11-09T13:04:48Z Akigka 183 1985660 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Norðurland eystra''' er [[hérað]] sem nær yfir [[austur]]hluta [[Norðurland]]s. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta [[kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]] árið [[1959]] og náði yfir [[Eyjafjarðarsýsla|Eyjafjarðarsýslu]], [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-Þingeyjarsýslu]] og [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður-Þingeyjarsýslu]] ásamt með kaupstöðunum [[Akureyri]], [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]], [[Dalvík]] og [[Húsavík]]. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir [[Alþingiskosningar 2003|2003]] var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað [[Austurlandskjördæmi]] til að mynda [[Norðausturkjördæmi]]. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu sveitarfélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Akureyri. Aðrir stærri bæir eru Húsavík, Dalvík, Siglufjörður og Ólafsfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] nhcf64itx8eikd5779y9ui49jdlm4ds 1985661 1985660 2026-11-09T13:06:17Z ~2026-59445-14 122644 1985661 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2032 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Norðurland eystra''' er [[hérað]] sem nær yfir [[austur]]hluta [[Norðurland]]s. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta [[kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]] árið [[1959]] og náði yfir [[Eyjafjarðarsýsla|Eyjafjarðarsýslu]], [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-Þingeyjarsýslu]] og [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður-Þingeyjarsýslu]] ásamt með kaupstöðunum [[Akureyri]], [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]], [[Dalvík]] og [[Húsavík]]. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir [[Alþingiskosningar 2003|2003]] var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað [[Austurlandskjördæmi]] til að mynda [[Norðausturkjördæmi]]. [[1992|1867]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu sveitarfélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Akureyri. Aðrir stærri bæir eru Húsavík, Dalvík, Siglufjörður og Ólafsfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] 04vbxlsfizre6169eg8c6faciqvra78 1985662 1985661 2026-11-09T13:07:41Z ~2026-59445-14 122644 1985662 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2032 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Norðurland eystra''' er [[hérað]] sem nær yfir [[austur]]hluta [[Norðurland]]s. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta [[kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]] árið [[1959]] og náði yfir [[Eyjafjarðarsýsla|Eyjafjarðarsýslu]], [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-Þingeyjarsýslu]] og [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður-Þingeyjarsýslu]] ásamt með kaupstöðunum [[Akureyri]], [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]], [[Dalvík]] og [[Húsavík]]. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir [[Alþingiskosningar 2003|2003]] var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað [[Austurlandskjördæmi]] til að mynda [[Norðausturkjördæmi]]. [[1992|1867]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu sveitarfélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð|Hólabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Björgvinshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Akureyri. Aðrir stærri bæir eru Húsavík, Dalvík, Siglufjörður og Ólafsfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] 5ei2kxal7zg66fub893gk5xv3svf4qn 1985663 1985662 2026-11-09T13:08:25Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/~2026-59445-14|~2026-59445-14]] ([[User talk:~2026-59445-14|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Akigka|Akigka]] 1985660 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Norðurland eystra''' er [[hérað]] sem nær yfir [[austur]]hluta [[Norðurland]]s. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta [[kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]] árið [[1959]] og náði yfir [[Eyjafjarðarsýsla|Eyjafjarðarsýslu]], [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-Þingeyjarsýslu]] og [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður-Þingeyjarsýslu]] ásamt með kaupstöðunum [[Akureyri]], [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]], [[Dalvík]] og [[Húsavík]]. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir [[Alþingiskosningar 2003|2003]] var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað [[Austurlandskjördæmi]] til að mynda [[Norðausturkjördæmi]]. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu sveitarfélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Akureyri. Aðrir stærri bæir eru Húsavík, Dalvík, Siglufjörður og Ólafsfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] nhcf64itx8eikd5779y9ui49jdlm4ds 1985871 1985663 2026-11-10T11:24:03Z ~2026-59604-70 122686 hi 1985871 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Norðurland eystra fuck you''' er [[hérað]] sem nær yfir [[austur]]hluta [[Norðurland]]s. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta [[kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]] árið [[1959]] og náði yfir [[Eyjafjarðarsýsla|Eyjafjarðarsýslu]], [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-Þingeyjarsýslu]] og [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður-Þingeyjarsýslu]] ásamt með kaupstöðunum [[Akureyri]], [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]], [[Dalvík]] og [[Húsavík]]. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir [[Alþingiskosningar 2003|2003]] var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað [[Austurlandskjördæmi]] til að mynda [[Norðausturkjördæmi]]. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu sveitarfélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Akureyri. Aðrir stærri bæir eru Húsavík, Dalvík, Siglufjörður og Ólafsfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] k8he33zauu9ek2c67fxzf82gad4240s 1985873 1985871 2026-11-10T11:25:45Z NDG 108276 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-59604-70|~2026-59604-70]] ([[User talk:~2026-59604-70|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Berserkur|Berserkur]] 1985660 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Norðurland eystra''' er [[hérað]] sem nær yfir [[austur]]hluta [[Norðurland]]s. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta [[kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]] árið [[1959]] og náði yfir [[Eyjafjarðarsýsla|Eyjafjarðarsýslu]], [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-Þingeyjarsýslu]] og [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður-Þingeyjarsýslu]] ásamt með kaupstöðunum [[Akureyri]], [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]], [[Dalvík]] og [[Húsavík]]. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir [[Alþingiskosningar 2003|2003]] var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað [[Austurlandskjördæmi]] til að mynda [[Norðausturkjördæmi]]. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu sveitarfélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Akureyri. Aðrir stærri bæir eru Húsavík, Dalvík, Siglufjörður og Ólafsfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] nhcf64itx8eikd5779y9ui49jdlm4ds 1985876 1985873 2026-11-10T11:34:32Z Berserkur 10188 Verndaði „[[Norðurland eystra]]“: Gengdarlaus skemmdarverk ([Breyta=Leyfa aðeins stjórnendur] (fyrnist 17. nóvember 2026 kl. 11:34 (UTC)) [Færa=Leyfa aðeins stjórnendur] (fyrnist 17. nóvember 2026 kl. 11:34 (UTC))) 1985660 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Norðurland eystra | nafn_í_eignarfalli = Norðurlands eystra | tegund_byggðar = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | mynd = | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = | kort = Norðurland eystra in Iceland 2018.svg | kort_texti = | hnit = {{Hnit|65|41|N|18|06|W|source:kolossus-eswiki|display=inline}} | undirskipting_gerð = Land | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðausturkjördæmi|Norðaustur]] | sæti_gerð = Stærsti bær | sæti = [[Akureyri]] | hlutar_gerð = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélög]] | hlutar = [[#Sveitarfélög|11]] | flatarmál_neðan = <ref name="flatarmal">{{Cite web|url=https://atlas.lmi.is/mapview/?application=markasja |title=Náttúrufræðistofnun - Sveitarfélagasjá |website=atlas.lmi.is |publisher=Landmælingar Íslands}}</ref> | flatarmál_heild_km2 = 22677 | mannfjöldi_neðan = <ref name="ibuar">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnarhverfi/MAN03250.px/ |title=Mannfjöldi eftir landshlutum, kyni og aldri 1. janúar 1998-2026|date=2026-01-01|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2026-03-23}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2026 | mannfjöldi_heild = 32296 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 1,42 | iso_kóði = IS-6 }} '''Norðurland eystra''' er [[hérað]] sem nær yfir [[austur]]hluta [[Norðurland]]s. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta [[kjördæmi Íslands|kjördæmum Íslands]] árið [[1959]] og náði yfir [[Eyjafjarðarsýsla|Eyjafjarðarsýslu]], [[Suður-Þingeyjarsýsla|Suður-Þingeyjarsýslu]] og [[Norður-Þingeyjarsýsla|Norður-Þingeyjarsýslu]] ásamt með kaupstöðunum [[Akureyri]], [[Ólafsfjörður|Ólafsfirði]], [[Dalvík]] og [[Húsavík]]. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir [[Alþingiskosningar 2003|2003]] var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað [[Austurlandskjördæmi]] til að mynda [[Norðausturkjördæmi]]. [[1992]] var [[Héraðsdómstólar Íslands|Héraðsdómur Norðurlands eystra]] stofnaður með aðsetur á Akureyri. Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem [[Hagstofa Íslands]] notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu sveitarfélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, [[Fjallabyggð]], telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af [[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]] og [[Skeggjastaðahreppur|Skeggjastaðahreppi]] sem sameinuðust í [[Langanesbyggð]]. Fjölmennasti bærinn er Akureyri. Aðrir stærri bæir eru Húsavík, Dalvík, Siglufjörður og Ólafsfjörður. == Sveitarfélög == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Sveitarfélag ! Íbúafjöldi ({{Íbúafjöldi sveitarfélaga|ár}}) ! Flatarmál (km{{sup|2}})<ref name="flatarmal" /> ! Þéttleiki {{nowrap|(á km{{sup|2}})}} ! [[ISO 3166-2]] |- | style="text-align: left;" | [[Akureyri|Akureyrarbær]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Akureyrarbær}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Akureyrarbær}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Akureyrarbær}}}} | style="text-align: left;" | IS-AKU |- | style="text-align: left;" | [[Norðurþing]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Norðurþing}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Norðurþing}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Norðurþing}}}} | style="text-align: left;" | IS-NOR |- | style="text-align: left;" | [[Fjallabyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Fjallabyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Fjallabyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Fjallabyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-FJL |- | style="text-align: left;" | [[Dalvíkurbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Dalvíkurbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Dalvíkurbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Dalvíkurbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-DAV |- | style="text-align: left;" | [[Þingeyjarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Þingeyjarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Þingeyjarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Þingeyjarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-THG |- | style="text-align: left;" | [[Eyjafjarðarsveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Eyjafjarðarsveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Eyjafjarðarsveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Eyjafjarðarsveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-EYF |- | style="text-align: left;" | [[Hörgársveit]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Hörgársveit}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Hörgársveit}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Hörgársveit}}}} | style="text-align: left;" | IS-HRG |- | style="text-align: left;" | [[Langanesbyggð]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Langanesbyggð}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Langanesbyggð}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Langanesbyggð}}}} | style="text-align: left;" | IS-LAN |- | style="text-align: left;" | [[Svalbarðsstrandarhreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Svalbarðsstrandarhreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-SBT |- | style="text-align: left;" | [[Grýtubakkahreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Grýtubakkahreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Grýtubakkahreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Grýtubakkahreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-GRY |- | style="text-align: left;" | [[Tjörneshreppur]] | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga|Tjörneshreppur}}}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/flatarmál|Tjörneshreppur}}}} km{{sup|2}} | {{nts|{{Íbúafjöldi sveitarfélaga/þéttleiki|Tjörneshreppur}}}} | style="text-align: left;" | IS-TJO |} == Mannfjöldi == Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.<ref name="ibuar" /> {{col-begin}} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | percentages = pagr | align = none | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri">{{Cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__x_eldraefni/MAN02120.px/|title=Mannfjöldi eftir sveitarfélögum 1901-1990|website=hagstofa.is|publisher=[[Hagstofa Íslands]]|access-date=2025-03-22}}</ref><ref name="ibuar" /> | 1901 | 11872 | 1910 | 12613 | 1920 | 13111 | 1930 | 15048 | 1940 | 16910 | 1950 | 18368 | 1960 | 19769 | 1970 | 22225 | 1980 | 25700 | 1990 | 26127 | 2000 | 28082 | 2010 | 28900 | 2020 | 30020 | 2025 | 32026 }} {{col-2}} {{Mannfjöldaþróun | title = Hlutfall af heildarfjölda á Íslandi | percentages = off | align = none | width = 8em | pop_name = Hlutfall | cols = 2 | source = [[Hagstofa Íslands]]<ref name="sveitarfelog-eldri" /><ref name="ibuar" /> | 1901 | 15,13% | 1910 | 14,81% | 1920 | 13,85% | 1930 | 13,82% | 1940 | 13,92% | 1950 | 12,76% | 1960 | 11,15% | 1970 | 10,86% | 1980 | 11,21% | 1990 | 10,22% | 2000 | 10,06% | 2010 | 9,10% | 2020 | 8,48% | 2025 | 8,22% }} {{col-end}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Landshlutar Íslands}} [[Flokkur:Norðurland]] [[Flokkur:Landshlutar Íslands]] nhcf64itx8eikd5779y9ui49jdlm4ds 0 62068 1985853 1983455 2026-11-10T10:04:49Z Akigka 183 1985853 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Universum.jpg|thumb|Mynd sem tengist stjörnuspáfræði.]] '''Stjörnuspeki''' eða '''stjörnuspáfræði''' er hópur kerfa, [[hefð]]a og [[skoðun|skoðana]] þar sem staðsetning [[Stjarnfræðilegt fyrirbæri|stjarnfræðilegra fyrirbæra]] og tengdar upplýsingar eru notaðar til að skilja, túlka og flokka upplýsingar um persónuleika og margt annað. Stjörnuspeki er almennt talin til [[Gervivísindi|gervivísinda]]. == Dýrahringurinn == {{aðalgrein|Dýrahringurinn}} Þegar stjörnuspekikerfið fyrir [[Dýrahringurinn|dýrahringinn]] var í mótun fyrir nokkur þúsund árum þá voru dagsetningarnar miklu nær raunverulegum dagsetningum en nú er. [[Pólvelta]] jarðar nægir til að hliðra þessum dagsetningum örlítið í gegnum aldirnar auk þess að árið er í raun um 365,25 dagar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=49411|titill=Hvernig virka stjörnuspár?|útgefandi=Vísindavefurinn.is|mánuður=3. október|ár=2008|mánuðurskoðað=31. júlí|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=http://www.almanak.hi.is/stjornumerki.html|titill=Stjörnumerki og stjörnuspámerki|útgefandi=Almanak Háskólans|mánuðurskoðað=31. júlí|árskoðað=2026|vefsíða=almanak.hi.is}}</ref> Þær föstu dagsetningar sem eru notaðar fyrir stjörnuspár eru því ekki þær sömu og raunverulegar dagsetningar sem eiga að segja til um hvaða stjörnumerki fólk fæðist í. {| class="wikitable" |- ! colspan="2" |Stjörnumerki !Stjörnuspá dags.<ref>{{cite web|url=https://www.stjornufraedi.is/stjornuskodun/stjornuhiminninn/dyrahringurinn/|title=Dýrahringurinn|access-date=20.10.2026|website=Stjörnufræðivefurinn}}</ref> !Raunverulegar dags.<ref>Dagsetningarnar í seinni dálknum töflunni hér að ofan miðast við árin 2009-2010. Þær eru breytilegar á milli ára m.a. vegna þess að árið er í raun u.þ.b. 365,25 dagar (sem er leiðrétt með því að skjóta inn 29. febrúar á fjögurra ára fresti)</ref> (breytilegt) !Dvöl sólar í merki !Frumefni |- |[[Image:Aries.svg|20px]] |[[Hrúturinn (stjörnumerki)|Hrúturinn]] |21. mars - 19. apríl |18. apríl til 14. maí |26 dagar |[[Eldur]] |- |[[Image:Taurus.svg|20px]] |[[Nautið (stjörnumerki)|Nautið]] |20. apríl - 20. maí |14. maí til 21. júní |38 dagar |[[Jörð]] |- |[[Image:Gemini.svg|20px]] |[[Tvíburarnir (stjörnumerki)|Tvíburarnir]] |21. maí - 21. júní |21. júní til 20. júlí |29 dagar |[[Loft]] |- |[[Image:Cancer.svg|20px]] |[[Krabbinn (stjörnumerki)|Krabbinn]] |22. júní - 22. júlí |20. júlí til 10. ágúst |21 dagar |[[Vatn]] |- |[[Image:Leo.svg|20px]] |[[Ljónið (stjörnumerki)|Ljónið]] |23. júlí - 22. ágúst |10. ágúst til 16. september |37 dagar |[[Eldur]] |- |[[Image:Virgo.svg|20px]] |[[Meyjan (stjörnumerki)|Meyjan]] |23. ágúst - 22. september |16. september til 31. október |45 dagar |[[Jörð]] |- |[[Image:Libra.svg|20px]] |[[Vogin (stjörnumerki)|Vogin]] |23. september - 23. október |31. október til 23. nóvember |21 dagar |[[Loft]] |- |[[Image:Scorpio.svg|20px]] |[[Sporðdrekinn (stjörnumerki)|Sporðdrekinn]] |24. október - 21. nóvember |23. nóvember til 29. nóvember |8 dagar |[[Vatn]] |- |[[Image:Sagittarius.svg|20px]] |[[Bogmaðurinn (stjörnumerki)|Bogmaðurinn]] |22. nóvember - 21. desember |18. desember til 19. janúar |34 dagar |[[Eldur]] |- |[[Image:Capricorn.svg|20px]] |[[Steingeitin (stjörnumerki)|Steingeitin]] |22. desember - 19. janúar |19. janúar til 16. febrúar |27 dagar |[[Jörð]] |- |[[Image:Aquarius.svg|20px]] |[[Vatnsberinn]] |20. janúar - 18. febrúar |16. febrúar til 12. mars |24 dagar |[[Loft]] |- |[[Image:Pisces.svg|20px]] |[[Fiskarnir (stjörnumerki)|Fiskarnir]] |19. febrúar - 20. mars |12. mars til 18. apríl |38 dagar |[[Vatn]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Stjörnuspeki| ]] [[Flokkur:Gervivísindi]] bfd4cgt0fk00rjjypbqmnspxhguyokm 1985854 1985853 2026-11-10T10:06:06Z Akigka 183 1985854 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Universum.jpg|thumb|Mynd frá 19. öld sem á að lýsa heimsmynd miðalda.]] '''Stjörnuspeki''' eða '''stjörnuspáfræði''' er hópur kerfa, [[hefð]]a og [[skoðun|skoðana]] þar sem staðsetning [[Stjarnfræðilegt fyrirbæri|stjarnfræðilegra fyrirbæra]] og tengdar upplýsingar eru notaðar til að skilja, túlka og flokka upplýsingar um persónuleika og margt annað. Stjörnuspeki er almennt talin til [[Gervivísindi|gervivísinda]]. == Dýrahringurinn == {{aðalgrein|Dýrahringurinn}} Þegar stjörnuspekikerfið fyrir [[Dýrahringurinn|dýrahringinn]] var í mótun fyrir nokkur þúsund árum þá voru dagsetningarnar miklu nær raunverulegum dagsetningum en nú er. [[Pólvelta]] jarðar nægir til að hliðra þessum dagsetningum örlítið í gegnum aldirnar auk þess að árið er í raun um 365,25 dagar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=49411|titill=Hvernig virka stjörnuspár?|útgefandi=Vísindavefurinn.is|mánuður=3. október|ár=2008|mánuðurskoðað=31. júlí|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=http://www.almanak.hi.is/stjornumerki.html|titill=Stjörnumerki og stjörnuspámerki|útgefandi=Almanak Háskólans|mánuðurskoðað=31. júlí|árskoðað=2026|vefsíða=almanak.hi.is}}</ref> Þær föstu dagsetningar sem eru notaðar fyrir stjörnuspár eru því ekki þær sömu og raunverulegar dagsetningar sem eiga að segja til um hvaða stjörnumerki fólk fæðist í. {| class="wikitable" |- ! colspan="2" |Stjörnumerki !Stjörnuspá dags.<ref>{{cite web|url=https://www.stjornufraedi.is/stjornuskodun/stjornuhiminninn/dyrahringurinn/|title=Dýrahringurinn|access-date=20.10.2026|website=Stjörnufræðivefurinn}}</ref> !Raunverulegar dags.<ref>Dagsetningarnar í seinni dálknum töflunni hér að ofan miðast við árin 2009-2010. Þær eru breytilegar á milli ára m.a. vegna þess að árið er í raun u.þ.b. 365,25 dagar (sem er leiðrétt með því að skjóta inn 29. febrúar á fjögurra ára fresti)</ref> (breytilegt) !Dvöl sólar í merki !Frumefni |- |[[Image:Aries.svg|20px]] |[[Hrúturinn (stjörnumerki)|Hrúturinn]] |21. mars - 19. apríl |18. apríl til 14. maí |26 dagar |[[Eldur]] |- |[[Image:Taurus.svg|20px]] |[[Nautið (stjörnumerki)|Nautið]] |20. apríl - 20. maí |14. maí til 21. júní |38 dagar |[[Jörð]] |- |[[Image:Gemini.svg|20px]] |[[Tvíburarnir (stjörnumerki)|Tvíburarnir]] |21. maí - 21. júní |21. júní til 20. júlí |29 dagar |[[Loft]] |- |[[Image:Cancer.svg|20px]] |[[Krabbinn (stjörnumerki)|Krabbinn]] |22. júní - 22. júlí |20. júlí til 10. ágúst |21 dagar |[[Vatn]] |- |[[Image:Leo.svg|20px]] |[[Ljónið (stjörnumerki)|Ljónið]] |23. júlí - 22. ágúst |10. ágúst til 16. september |37 dagar |[[Eldur]] |- |[[Image:Virgo.svg|20px]] |[[Meyjan (stjörnumerki)|Meyjan]] |23. ágúst - 22. september |16. september til 31. október |45 dagar |[[Jörð]] |- |[[Image:Libra.svg|20px]] |[[Vogin (stjörnumerki)|Vogin]] |23. september - 23. október |31. október til 23. nóvember |21 dagar |[[Loft]] |- |[[Image:Scorpio.svg|20px]] |[[Sporðdrekinn (stjörnumerki)|Sporðdrekinn]] |24. október - 21. nóvember |23. nóvember til 29. nóvember |8 dagar |[[Vatn]] |- |[[Image:Sagittarius.svg|20px]] |[[Bogmaðurinn (stjörnumerki)|Bogmaðurinn]] |22. nóvember - 21. desember |18. desember til 19. janúar |34 dagar |[[Eldur]] |- |[[Image:Capricorn.svg|20px]] |[[Steingeitin (stjörnumerki)|Steingeitin]] |22. desember - 19. janúar |19. janúar til 16. febrúar |27 dagar |[[Jörð]] |- |[[Image:Aquarius.svg|20px]] |[[Vatnsberinn]] |20. janúar - 18. febrúar |16. febrúar til 12. mars |24 dagar |[[Loft]] |- |[[Image:Pisces.svg|20px]] |[[Fiskarnir (stjörnumerki)|Fiskarnir]] |19. febrúar - 20. mars |12. mars til 18. apríl |38 dagar |[[Vatn]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Stjörnuspeki| ]] [[Flokkur:Gervivísindi]] aotzmtd199ttu074px9lqsfojgzuwks 1985857 1985854 2026-11-10T10:08:21Z Akigka 183 1985857 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Universum.jpg|thumb|Mynd frá 19. öld sem á að lýsa heimsmynd miðalda.]] '''Stjörnuspeki''' eða '''stjörnuspáfræði''' er hópur kerfa, [[hefð]]a og [[skoðun|skoðana]] þar sem staðsetning [[Stjarnfræðilegt fyrirbæri|stjarnfræðilegra fyrirbæra]] og tengdar upplýsingar eru notaðar til að skilja, túlka og flokka upplýsingar um persónuleika og margt annað. Stjörnuspeki er almennt talin til [[Gervivísindi|gervivísinda]]. == Dýrahringurinn == {{aðalgrein|Dýrahringurinn}} Þegar stjörnuspekikerfið fyrir [[Dýrahringurinn|dýrahringinn]] var í mótun fyrir nokkur þúsund árum þá voru dagsetningarnar miklu nær raunverulegum dagsetningum en nú er. [[Pólvelta]] jarðar nægir til að hliðra þessum dagsetningum örlítið í gegnum aldirnar auk þess að árið er í raun um 365,25 dagar.<ref>{{vísindavefurinn|49411|Hvernig virka stjörnuspár?|höfundur=Jón Gunnar Þorsteinsson|dags=3.10.2008}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=http://www.almanak.hi.is/stjornumerki.html|titill=Stjörnumerki og stjörnuspámerki|útgefandi=Almanak Háskólans|dags=19.3.2019|höfundur=Þorsteinn Sæmundsson}}</ref> Þær föstu dagsetningar sem eru notaðar fyrir stjörnuspár eru því ekki þær sömu og raunverulegar dagsetningar sem eiga að segja til um hvaða stjörnumerki fólk fæðist í. {| class="wikitable" |- ! colspan="2" |Stjörnumerki !Stjörnuspá dags.<ref>{{cite web|url=https://www.stjornufraedi.is/stjornuskodun/stjornuhiminninn/dyrahringurinn/|title=Stjörnumerki Dýrahringsins|access-date=10.11.2026|website=Stjörnufræðivefurinn}}</ref> !Raunverulegar dags.<ref>Dagsetningarnar í seinni dálknum töflunni hér að ofan miðast við árin 2009-2010. Þær eru breytilegar á milli ára m.a. vegna þess að árið er í raun u.þ.b. 365,25 dagar (sem er leiðrétt með því að skjóta inn 29. febrúar á fjögurra ára fresti)</ref> (breytilegt) !Dvöl sólar í merki !Frumefni |- |[[Image:Aries.svg|20px]] |[[Hrúturinn (stjörnumerki)|Hrúturinn]] |21. mars - 19. apríl |18. apríl til 14. maí |26 dagar |[[Eldur]] |- |[[Image:Taurus.svg|20px]] |[[Nautið (stjörnumerki)|Nautið]] |20. apríl - 20. maí |14. maí til 21. júní |38 dagar |[[Jörð]] |- |[[Image:Gemini.svg|20px]] |[[Tvíburarnir (stjörnumerki)|Tvíburarnir]] |21. maí - 21. júní |21. júní til 20. júlí |29 dagar |[[Loft]] |- |[[Image:Cancer.svg|20px]] |[[Krabbinn (stjörnumerki)|Krabbinn]] |22. júní - 22. júlí |20. júlí til 10. ágúst |21 dagar |[[Vatn]] |- |[[Image:Leo.svg|20px]] |[[Ljónið (stjörnumerki)|Ljónið]] |23. júlí - 22. ágúst |10. ágúst til 16. september |37 dagar |[[Eldur]] |- |[[Image:Virgo.svg|20px]] |[[Meyjan (stjörnumerki)|Meyjan]] |23. ágúst - 22. september |16. september til 31. október |45 dagar |[[Jörð]] |- |[[Image:Libra.svg|20px]] |[[Vogin (stjörnumerki)|Vogin]] |23. september - 23. október |31. október til 23. nóvember |21 dagar |[[Loft]] |- |[[Image:Scorpio.svg|20px]] |[[Sporðdrekinn (stjörnumerki)|Sporðdrekinn]] |24. október - 21. nóvember |23. nóvember til 29. nóvember |8 dagar |[[Vatn]] |- |[[Image:Sagittarius.svg|20px]] |[[Bogmaðurinn (stjörnumerki)|Bogmaðurinn]] |22. nóvember - 21. desember |18. desember til 19. janúar |34 dagar |[[Eldur]] |- |[[Image:Capricorn.svg|20px]] |[[Steingeitin (stjörnumerki)|Steingeitin]] |22. desember - 19. janúar |19. janúar til 16. febrúar |27 dagar |[[Jörð]] |- |[[Image:Aquarius.svg|20px]] |[[Vatnsberinn]] |20. janúar - 18. febrúar |16. febrúar til 12. mars |24 dagar |[[Loft]] |- |[[Image:Pisces.svg|20px]] |[[Fiskarnir (stjörnumerki)|Fiskarnir]] |19. febrúar - 20. mars |12. mars til 18. apríl |38 dagar |[[Vatn]] |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Stjörnuspeki| ]] [[Flokkur:Gervivísindi]] 0xdrppt8vf0n1oblw26zi6qbs6xfb0i 0 72057 1985714 1967943 2026-11-10T03:01:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985714 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sinaiticus text.jpg|thumb|Codex Sinaiticus. Grískur texti Biblíunnar frá [[4. öld]].]] [[Mynd:Codex Sinaiticus Matthew 6,4-32.JPG|thumb|Matteusarguðspjall 6,4-34]] '''Codex Sinaiticus''' (Skammstafað '''א''' (Tischendorf), '''01''' (Gregory) eða '''δ2''' (Von Soden)) er eitt af þremur elstu handritum sem til eru af [[Biblían|biblíunni]]. Upphaflega hafa bæði Gamla og Nýja testamentið verið í handritinu, en nú vantar um það bil helminginn af Gamla testamentinu. Í handritinu eru einnig [[Apókrýf rit]], og önnur biblíutengd rit, svo sem [[Bréf Barnabasar]] og [[Hirðirinn, eftir Hermas]].<ref name = Aland>[[Kurt Aland|Kurt]] und Barbara Aland, ''Der Text des Neuen Testaments. Einführung in die wissenschaftlichen Ausgaben sowie in Theorie und Praxis der modernen Textkritik'', Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 1981, SS. 117-118. ISBN 3-438-06011-6.</ref> == Uppruni og textagildi == [[Mynd:Codex Sinaiticus Paralipomenon 9,27-10,11.JPG|thumb|1 Chr 9,27-10,11 - facsimile (1862)]] Handritið er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] um [[350]] e.Kr., stuttu eftir að [[kristni]] var gerð að ríkistrú í [[Rómaveldi]]. Ekki er vitað nákvæmlega hvar það var skrifað en [[Caesarea|Sesarea]] í [[Palestína|Palestínu]] ([[Herbet Milne]] og [[T.C.Skeat]]) og [[Alexandría]] í [[Egyptaland]]i ([[Kirsopp Lake]]) eru þeir staðir sem helst koma til greina. Vitað er að handritið var leiðrétt í Sesareu á fimmtu eða sjöttu öld. Þegar arabar náðu borginni á sitt vald árið 638, varð því sennilega bjargað af [[flóttamaður|flóttamönnum]] og síðan flutt til [[Katrínarklaustrið|Katrínarklaustursins]] við [[Sínaífjall]] í Egyptalandi (á Sínaískaga).<ref name = Aland/> Handritið er ein af mikilvægustu heimildunum um hinn alexandríska gríska frumtexta [[Nýja testamentið|Nýja testamentisins]], sem er talinn vera sá sem stendur næst hinum eiginlega frumtexta. Handritið gegnir því mikilvægu hlutverki í útgáfu sameinuðu biblíufélaganna af frumtextanum (Textinn er þekktur sem UBS4 eða NA27).<ref name=MetzgerText>Metzger, Bruce M. (1992) ''The Text of the New Testament: Its Transmission Corruption, and Restoration'' Third, enlarged edition. New York & Oxford : Oxford University Press.</ref> == Saga handritsins == Árið 1761 kom ítalskur ferðamaður, Vitaliano Donati, í Katrínarklaustrið á Sínaískaga, og fékk þá að sjá handrit þar, m.a. Codex Sinaiticus. Hann segir frá því í dagbók sinni, sem var þó ekki prentuð fyrr en 1879, eftir að handritið var komið til Vesturlanda.<ref>Kirsopp Lake, (1911). ''Codex Sinaiticus Petropolitanus: The New Testament, the Epistle of Barnabas and the Shepherd of Hermas'', Oxford: Clarendon Press, s. IV.</ref> Handritið varð fyrst þekkt á Vesturlöndum 1844, þegar þýski [[fornfræði]]ngurinn [[Constantin von Tischendorf]] fann það og komst yfir 43 blöð úr því. Hann fór með þau til [[Þýskaland]]s og voru þau gefin Háskólabókasafninu í [[Leipzig]]. Tischendorf fór aftur í Katrínarklaustrið árið 1859, á vegum Alexanders 2. Rússakeisara, og fékk hann þá það sem eftir var af handritinu, 346½ blað. Var því komið fyrir í safni í [[Pétursborg]].<ref name=Lake>Lake, Helen& Lake, Kirsopp (1911) ''Codex Sinaiticvs Petropolitanvs'' Oxford : Clarendon Press</ref> Árið 1933 vantaði gjaldeyri í rússneska ríkiskassann og var sá hluti handritsins þá seldur [[Þjóðminjasafn Bretlands|Þjóðminjasafni Bretlands]] í [[London]] (nú í [[Þjóðbókasafn Bretlands|Þjóðbókasafni Bretlands]] – [[British Library]]). Árið 1975 fór fram viðgerð á Katrínarklaustrinu og fundust þá 12 blöð úr handritinu í lokuðu rými. Síðan hafa fundist leifar af 14 blöðum í bókbandi annarra handrita í klaustrinu.<ref name = Skeat>Skeat, T. C. "The Last Chapter in the History of the Codex Sinaiticus", ''Novum Testamentum'' '''XLII''', 4, pp. 313-315.</ref> Loks eru í Pétursborg leifar af 3 blöðum sem rússneski fræðimaðurinn [[Vladimir N. Beneshevich]] fann í bókbandi í klaustrinu á árunum 1907–1911.<ref>Бенешевич Владимир Николаевич, "Памятники Синая археологические и палеографические", Вып. 2, Sankt Petersburg, 1912; V. N. Beneshevich, "Catalogus Codicum Manuscriptorum Graecorum qui in Monasterio Sanctae Catherinae in Monte Sina Asservantur" St. Petersburg (1911).</ref> Hlutar af handritinu eru því nú í fjórum löndum. Þótt svo að Tischendorf hafi lengi verið talinn hetja fyrir að bjarga handritinu, hafa undanfarið komið fram greinar sem saka hann um að hafa náð því með brögðum. Ýmislegt virðist benda til þess að upprunaleg saga Tischendorfs, sem m.a. fólst í að munkarnir hafi ætlað að brenna handritið til að halda á sér hita, standist ekki.<ref name=Bentley>Bentley, James (1985) ''The Secrets of Mount Sinai: The story of the Codex Sinaiticus'' London : Orbis</ref> Hafa fulltrúar klaustursins haldið því fram að hann hafi aðeins fengið handritið lánað til fræðilegra nota. Tilraunir til að fá handritinu skilað hafa ekki borið árangur. == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] * [[Codex Alexandrinus]] * [[Codex Vaticanus]] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Codex Sinaiticus | mánuðurskoðað = 16. september | árskoðað = 2010}} == Tenglar == * {{cite book | last = Gregory | first = C. R. | title = Textkritik des Neuen Testaments|volume= 1 | publisher =| year = 1900 | location = Leipzig | pages = | url = http://www.archive.org/stream/textkritikdesne00greggoog#page/n33/mode/2up|access-date= 2010-03-18|language= de}} * {{cite book |title=Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Palaeography |first=Bruce M. |last=Metzger |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1991 |isbn=978-0-19-502924-6 |url=https://archive.org/details/manuscriptsofgre0000metz }} * {{cite book|last=Metzger |first=Bruce M.|coauthors= Ehrman, Bart D.|title=The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration|url=https://archive.org/details/textofnewtestame0000metz_k4t1 |publisher=New York, Oxford: Oxford University Press|year=2005|language=en}} * [https://web.archive.org/web/20081231104440/http://www.codexsinaiticus.org/en/ Endurútgáfa Sinaiticus' á stafrænu formi] (en) * [[Constantin von Tischendorf]], ''Fragmentum Codicis Friderico-Augustani ex Iesaia et Ieremia'' in: [http://www.archive.org/stream/Tischendorf.iv.monumentaSacraInedita.newcollection.subscript.6vols.1857-1870/02.MonumentaSacraInedita.NCVP.FragSacra.v2.Tischendorf.Subscript.1860.#page/n269/mode/2up ''Monumenta sacra inedita''] (Leipzig 1855), vol. I, pp. 211 ff. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=294421&pageId=4357741&lang=is&q=Trave%20%FE%FDzkur%20togari%20h%E6tt%20kominn1963 Codex Sinaiticus - Timarit.is] {{Commons|Category:Codex Sinaiticus}} [[Flokkur:Biblíuhandrit]] gnvxkq69ehq1491jcj51gq0ok8f588v 0 74042 1985866 1924460 2026-11-10T11:05:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985866 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Seal of Hebron.tif|120px|thumb|Hebron]] [[Mynd:Hebron172.JPG|thumb|miðborg Hebron]] '''Hebron''' er stærsta borgin á [[Vesturbakkinn|Vesturbakkanum]] í Palestínu, um 30 km. suður af [[Jerúsalem]]. Þar búa um 166 þúsund [[Palestína|Palestínumenn]] og yfir 500 Gyðingar. Hebron er næst helgasta borgin í augum Palestínumanna á eftir Jerúsalem. Borgin er í fjallendi í 930 m hæð yfir sjó. == Tenglar == {{commonscat|Hebron}} * [http://www.pal-chambers.org/chambers/photogallery.html Hebron Chamber of Commerce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820191814/http://www.pal-chambers.org/chambers/photogallery.html |date=2008-08-20 }} * [http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Hebron%20-%20Background Israeli Ministry of Foreign affairs] * [http://www.pbase.com/rdavid/hebron Photographs of Hebron] * [http://www.hebron.com/english Hebron.com - English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901044340/http://www.hebron.com/english/ |date=2006-09-01 }} * [http://www.thisweekinpalestine.com/ Collection of Palestinian articles on Hebron published by ''"This Week in Palestine"''] * [https://web.archive.org/web/20090225174535/http://www.sephardicstudies.org/pdf/census_hebron.pdf Sephardic Studies] 1839 Sephardic census of Ottoman controlled Hebron. [[Flokkur:Borgir í Palestínu]] 011ly8nhhe4cmu3r1lc738kaakt2a17 0 77059 1985787 1955916 2026-11-10T07:27:34Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985787 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Garðablágresi'' | image = Geranium pratense - aas-kurereha.jpg | status = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Blágresisbálkur]] (''Geraniales'') | familia = [[Blágresisætt]] (''Geraniaceae'') | genus = ''[[Geranium]]'' | species = '''''G. pratense''''' | binomial = ''Geranium pratense'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | synonyms = {{Collapsible list| ''Geranium pratense subalpinum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pratense pilosicanescens'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pratense valde-pilosum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pratense pallescens'' <small>([[Jurij Nikolajevitj Voronov|Woronow]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pratense semiplenum'' <small>[[Carl Lindman|Lindm.]]</small><br>''Geranium pratense piloso-canescens'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium valde-pilosum'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium transbaicalicum'' <small>[[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]</small><br>''Geranium pratense litwinowi'' <small>([[Jurij Nikolajevitj Voronov|Woronow]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium sylvaticum batrachioides'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pratense albiflorum'' <small>([[Philipp Maximilian Opiz|Opiz]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pratense acknerianum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pseudoaconitifolium album'' <small>(B. Ghosh & [[Upendra Chandra Bhattacharyya|U.C. Bhattach.]]) [[B.S. Aswal|Aswal]] & [[Bishan N. Mehrotra|Mehrotra]]</small><br>''Geranium pratense pratense'' <small>[[Carl von Linné|L.]]</small><br>''Geranium rovirae'' <small>[[fader Sennen|Sennen]]</small><br>''Geranium mariae'' <small>[[fader Sennen|Sennen]]</small><br>''Geranium palustre transbaicalicum'' <small>([[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]) [[Ivan Alekseevich Gubanov|Gubanov]]</small><br>''Geranium finitimum'' <small>Woronow in Kusn., N. Busch & [[Aleksandr Vasiljevich Fomin|Fomin]]</small><br>''Geranium caeruleum'' <small>[[Jean-Emmanuel Gilibert|Gilib.]]</small><br>''Geranium pratense valde-pilosum'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium batrachioides'' <small>[[Antonio José Cavanilles|Cav.]]</small><br>''Geranium pratense typicum'' <small>Krylov in Serg.</small><br>''Geranium pratense parviflorum'' <small>[[Philipp Maximilian Opiz|Opiz]]</small><br>''Geranium transbaicalicum turczaninovii'' <small>([[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]) [[Galina A. Peschkova|Peschkova]]</small><br>''Geranium pratense sergievskajae'' <small>[[Galina A. Peschkova|Peschkova]]</small><br>''Geranium pratense longebracteatum'' <small>[[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]</small><br>''Geranium sylvaticum batrachioides'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small><br>''Geranium pratense subalpinum'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium pratense affine'' <small>([[Carl Friedrich von Ledebour|Ledeb.]]) [[Cheng Chiu Huang|C.C. Huang]] & L.R. Xu</small><br>''Geranium acknerianum'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium pratense eglandulosum'' <small>Celak.</small><br>''Geranium pratense albiflorum'' <small>[[Philipp Maximilian Opiz|Opiz]]</small><br>''Geranium pratense album'' <small>[[Richard Weston|Weston]]</small><br>''Geranium pratense affine'' <small>([[Carl Friedrich von Ledebour|Ledeb.]]) [[Porphyriy Nikitich Krylov|Krylov]]</small><br>''Geranium pratense parviflorum'' <small>[[Günther von Mannagetta und Lërchenau Beck|Beck]]</small><br>''Geranium pratense pallescens'' <small>Woronow in Kusn., N. Busch & [[Aleksandr Vasiljevich Fomin|Fomin]]</small><br>''Geranium pratense finitimum'' <small>([[Jurij Nikolajevitj Voronov|Woronow]]) R. Knuth in Engl.</small><br>''Geranium pratense variegatum'' <small>[[Richard Weston|Weston]]</small><br>''Geranium sylvaticum batrachioides'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) DC.</small><br>''Geranium affine'' <small>[[Carl Friedrich von Ledebour|Ledeb.]]</small><br>''Geranium pratense albiflorum'' <small>[[Jean François Aimée Gottlieb Philippe Gaudin|Gaudin]]</small><br>''Geranium sylvaticum batrachioides'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]</small><br>''Geranium transbaicalicum genuinum'' <small>[[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]</small><br>''Geranium pratense stewartianum'' <small>Y.J. Nasir</small><br>''Geranium pratense rigidulum'' <small>[[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]</small><br>''Geranium pratense molle'' <small>[[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]</small><br>''Geranium alpinum'' <small>[[Pál Kitaibel|Kit.]] ex [[August Agoston, Agost Kanitz|Kanitz]]</small><br>''Geranium pratense lilacinum'' <small>C#elak.</small><br>''Geranium kemulariae'' <small>Kharadze in Grossh.</small><br>''Geranium pratense transbaicalicum'' <small>([[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]) Popov in Popov & Bussik</small><br>''Geranium pratense lanigera'' <small>Coste ex [[fader Sennen|Sennen]]</small><br>''Geranium rovirae purpureum'' <small>[[fader Sennen|Sennen]]</small><br>''Geranium pratense napellifolium'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) [[Carl Fredrik Nyman|Nyman]]</small><br>''Geranium pratense leucanthum'' <small>[[Joseph Robert Bernard Boivin|B. Boivin]]</small><br>''Geranium pratense dissectum'' <small>[[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]</small><br>''Geranium pratense alpestre'' <small>Krylov in Serg.</small><br>''Geranium asiaticum dissectum'' <small>([[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]) Krylov in Krylov & al.</small><br>''Geranium pratense stewartianum'' <small>Y.J. Nasir</small><br>''Geranium variegatum'' <small>[[Georg Wilhelm Franz Wenderoth|Wender.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small><br>''Geranium aconitifolium album'' <small>B. Ghosh & [[Upendra Chandra Bhattacharyya|U.C. Bhattach.]]</small><br>''Geranium finitimum subeglandulosum'' <small>Woronow in Kusn., N. Busch & [[Aleksandr Vasiljevich Fomin|Fomin]]</small><br>''Geranium transbaicalicum turczaninovii'' <small>[[Lydia Palladievna Sergievskaya|Serg.]]</small><br>''Geranium pratense schmidii'' <small>Y.J. Nasir</small><br>''Geranium pratense laciniatum'' <small>[[Michele Tenore|Ten.]]</small><br>''Geranium neapolitanum'' <small>[[Carl Fredrik Nyman|Nyman]]</small><br>''Geranium napellifolium'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium pratense litwinowi'' <small>Woronow in Kusn., N. Busch & [[Aleksandr Vasiljevich Fomin|Fomin]]</small> }} }} '''Garðablágresi''' ([[fræðiheiti]]: ''Geranium pratense''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FV2S|title=Geranium pratense L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-06-25}}</ref>) er jurt af [[blágresisætt]]. Jurtin verður 0,7-1,2<ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/geranium-pratense|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-06-25}}</ref> m há og blómgast í júní til ágúst.<ref>{{Cite web|url=https://www.gardaflora.is/fjolaert/geranium-pratense|title=Geranium pratense|website=Garðaflóra|language=is|access-date=2023-06-25}}</ref> Blómin eru stór í þéttum blómskipunum. Blöðin skiptast í 7-9 blaðhluta. Hún er útbreidd um nær alla Evrasíu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:322493-2|title=Geranium pratense L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122023616/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:322493-2|archive-date=2023-01-22|url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Geranium pratense}} {{commons|Geranium pratense}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Blágresisætt]] 15ru5ay943bp3nbftjaqy07ci6e1xid 0 87246 1985859 1866123 2026-11-10T10:19:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985859 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Hagahlynur | image = Acer-campestre.JPG | image_caption = Hagahlynur lauf og hnot | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sápuberjabálkur]] (''Sapindales'') | familia = [[Sápuberjaætt]] (''Sapindaceae'') | genus = '''''[[Hlynir]]''''' (''Acer'') | subgenus = Acer sect. Platanoidea | species = '''''A. campestre''''' | binomial = ''Acer campestre'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | range_map = Acer campestre range.svg | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = {{ collapsible list | *''Acer affine'' <small>Hoffmanns. ex Walp.</small> *''Acer affine'' <small>Opiz</small> *''Acer bedoi'' <small> Borbás</small> *''Acer campestre'' f. ''aegaeicum'' <small>Drenk.</small> *''Acer campestre'' f. ''boomii'' <small>Geerinck</small> *''Acer campestre'' f. ''ferrugineum'' <small>Jovan.</small> *''Acer campestre'' f. ''josifovicii'' <small>(Gajic & Diklic) Jovan.</small> *''Acer campestre'' f. ''jovanovicii'' <small>Gajic & Drenk.</small> *''Acer campestre'' f. ''latilobum'' <small>Jovan.</small> *''Acer campestre'' f. ''platypterum'' <small>Jovan.</small> *''Acer collinum'' <small>Ten.</small> *''Acer erythrocarpum'' <small>Opiz ex Rouy & Fouc.</small> *''Acer haplolobum'' <small>Borbás</small> *''Acer heterolobum'' <small>Opiz</small> *''Acer heterotomum'' <small>Borbás</small> *''Acer marucum'' <small>Walp.</small> *''Acer microphyllum'' <small>Opiz</small> *''Acer orthopteron'' <small>Masson ex Opiz</small> *''Acer palmatisectum'' <small>Ortmann</small> *''Acer polycarpon'' <small>Opiz</small> *''Acer praecox'' <small>Opiz</small> *''Acer quinquelobatum'' <small>J.Wagner ex Opiz</small> *''Acer robustum'' <small>Opiz</small> *''Acer suberosum'' <small>Dumort.</small> *''Acer tauricum'' <small>Dippel</small> *''Acer tauschianum'' <small>Opiz</small> *''Euacer affine'' <small>Opiz</small> *''Euacer austriacum'' <small>Opiz</small> *''Euacer campestre'' <small>(L.) Opiz</small> *''Euacer eriocarpon'' <small>Opiz</small> *''Euacer erythrocarpon'' <small>Opiz</small> *''Euacer kablikianum'' <small>Opiz</small> *''Euacer leiocarpon'' <small>Opiz</small> *''Euacer molle'' <small>Opiz</small> *''Euacer obtusilobum'' <small>Opiz</small> *''Euacer orthopteron'' <small>Opiz</small> *''Euacer pallens'' <small>Opiz</small> *''Euacer palmatisectum'' <small>Opiz</small> *''Euacer polycarpon'' <small>Opiz</small> *''Euacer quinquelobatum'' <small>Opiz</small> *''Euacer rubescens'' <small>Opiz</small> *''Euacer rubrotinctum'' <small>Opiz</small> *''Euacer scharkense'' <small>Opiz</small> *''Euacer stenopteron'' <small>Opiz</small> *''Euacer subquinquelobatum'' <small>Opiz</small> }} | synonyms_ref =<ref>{{cite web |url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:781250-1#synonyms |title=''Acer campestre'' L. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=31 July 2020 }} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> }} '''Hagahlynur''' ([[fræðiheiti]]: ''Acer campestre'') er lauftré af ættkvísl [[hlynur|hlyna]]. Það vex víðast hvar í [[Evrópa|Evrópu]], norður- og suðurhluta [[England]]s, [[Danmörk]]u, [[Pólland]]i og [[Hvíta-Rússland]]i en einnig í Suðvestur-[[Asía|Asíu]] frá [[Tyrkland]]i til [[Kákasus]] og í Norður-Afríku til Atlasfjallanna.<ref name=rushforth>Rushforth, K. (1999). ''Trees of Britain and Europe''. Collins {{ISBN|0-00-220013-9}}.</ref><ref name=afm>Mitchell, A. F. (1974). ''A Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe''. Collins {{ISBN|0-00-212035-6}}</ref><ref name=empp>Euro+Med Plantbase Project: [http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=811&PTRefFk=500000 ''Acer campestre''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928003449/http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=811&PTRefFk=500000 |date=2007-09-28 }}</ref><ref name=fe>{{cite web|url=http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Acer&SPECIES_XREF=campestre&TAXON_NAME_XREF=&RANK=|title=''Acer campestre''|publisher=[[Flora Europaea]]|access-date=August 29, 2007}}</ref><ref name=fnwe>Flora of NW Europe: [http://ip30.eti.uva.nl/BIS/flora.php?selected=beschrijving&menuentry=soorten&id=3147 ''Acer campestre'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Dead link|date=May 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=dvf>Den virtuella floran: [http://linnaeus.nrm.se/flora/di/acera/acer/acercamv.jpg ''Acer campestre'' distribution map]</ref> [[Mynd:Field maple.JPG|thumb|right|Hagahlynur að haustlagi í Frakklandi.]] [[Mynd:Acer-campestre-flowers.JPG|thumb|Hagahlynur, blóm]] [[Mynd:Acer campestre 006.jpg|thumb|right|Hagaþynur í Þýskalandi]] Hagahlynur er meðalstórt tré sem verður 15-25 m hátt með ummál að 1 m. Hann er ekki landnámsplanta heldur sáir sér þar sem fyrir er gróður og skjól. Hagahlynurinn þolir mikinn skugga í uppvexti en plöntur sem bera fræ þurfa meiri birtu. Hann er oft ræktaður til skrauts í almenningsgörðum og stórum görðum og er vinsæll sem [[dvergtré]]. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Commonscat|Acer campestre}} {{Wikilífverur|Acer campestre}} [[Flokkur:Hlynir]] amx985xv9pvqzw9p95kxxhmmf5ksmd7 0 88720 1985691 1976737 2026-11-09T21:16:55Z ~2026-59277-90 122664 /* */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1985691 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ólafsdalur 2.JPG|thumb|Ólafsdalsskólinn]] '''Ólafsdalsskólinn''' var [[Búfræði|bændaskóli]] sem starfræktur var [[1880]] til 1907 í [[Ólafsdalur|Ólafsdal]] í [[Gilsfjörður|Gilsfirði]]. Skólastjóri hans var [[Torfi Bjarnason]]. Ólafsdalsskólinn var fyrsti bændaskóli á Íslandi og tilgangur með stofnun hans að kenna [[Bændasamtök Íslands|bændum]] verklega og bóklega [[Landbúnaður|jarðrækt]]. Húnvetningar höfðu haft hug á að stofna til þessa sérstaklega fyrirmyndarbú og fá Torfa til forustu þess. Í því skyni sigldi Torfi til [[Skotland]]s til að læra jarðyrkju fyrstur íslendinga og hafði Torfi meðferðis til baka [[landbúnaður|búfræðiþekkingu]] frá Skotlandi. Ólafsdalsskóli var settur á stofn fyrir sakir áhrifa strauma erlendis frá, en með stofnun hans var formgerð þekking Torfa og fleiri sem þá störfuðu víða um land sem farandbúfræðingar. Skólinn var settur í fyrsta sinn 1. júní 1880 þegar fimm ungir menn hófu þar nám. Var námsárið frá vori til vors og námstíminn tvö ár. Voru nemendur ráðnir til ársvistar í senn með áskilnaði um skipulagt jarðræktarnám. Áhersla í námi var á kennslu í notkun [[hestaverkfæri|hestaverkfæra]] við jarðræktarstörf og heyskap og komu nemendur jafnframt að smíði á eigin [[verkfæri|verkfærum]]. Bókleg kennsla var í [[Stærðfræði samheiti|reikningi]], [[efnafræði]], [[grasafræði|grasa]]- og [[Landbúnaður|jarðræktarfræði]], [[hagfræði]] og [[teikning|teikningu]], [[dýrafræði|húsdýrafræði]] og [[eðlisfræði]]. Nemendur gengu jafnt til allra verka sem og undirbúnings fyrirlestra kennarans. Innritaðir nemendur á starfstíma Ólafsdalskóla 1880-1907 töldu 154 alls. Í Skotlandsdvöl sinni 1866-1867 kynnti Torfi sér m.a [[steinsmíði]] er nýttist vel við uppbyggingu húsakosts í Ólafsdal. Skólahúsið frá 1896 var viðgert og allt yfirfarið 1995-1996 og stendur þar enn.<ref>{{cite web |url=http://www.bondi.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=2892 |title=Fylgirit með Bændablaðinu 10. júlí 2010 |access-date=2010-07-09 |archive-date=2010-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100714091517/http://www.bondi.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=2892 |url-status=dead }}</ref> == Tengt efni == * [[Ólafsdalur]] * [[Torfi Bjarnason]] * [[Búfræði]] * [[Guðlaug Zakaríasdóttir]] * [[Torfaljárinn]] * [[Ólafsdalsplógur]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tengill == * [https://www.olafsdalur.is/ Vefur Ólafsdalsfélagsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260308231510/https://olafsdalur.is/ |date=2026-03-08 }} {{stubbur|skóli}} [[Flokkur:Aflagðir skólar á Íslandi]] [[Flokkur:Íslenskur landbúnaður]] [[Flokkur:Dalabyggð]] {{s|1880}} douxu9zizdvfikklog1hqp0sptt694p 0 89145 1985711 1961045 2026-11-10T02:29:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985711 wikitext text/x-wiki {{Sveitabær}} '''Bær''' er sveitabær í austanverðum [[Skagafjörður|Skagafirði]], skammt norðan við [[Hofsós]]. Bær á land við ströndina milli [[Hof á Höfðaströnd|Hofs]] og [[Höfðavatn]]s og á hálfan [[Þórðarhöfði|Þórðarhöfða]] á móti [[Höfði á Höfðaströnd|Höfða]] og einnig Bæjarmöl, syðri grandann sem tengir höfðann við land, og veiðirétt í Höfðavatni með öðrum jörðum við vatnið.<ref>{{Cite web|url=https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18996/pdf|title=Nafnið.is|website=nafnid.arnastofnun.is|language=en|access-date=2025-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250327180645/https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18996/pdf|archive-date=2025-03-27|url-status=dead}}</ref> Neðan við túnið í Bæ eru [[Bæjarklettar]] og Bæjarvík. Þar var fyrr á tíð ágæt lending og var þaðan töluvert útræði. Þar voru löngum nokkrar [[þurrabúð]]ir og bjó þar fólk sem lifði fyrst og fremst af sjósókn. Skömmu fyrir miðja 19. öld risu líka fáein hús við Höfðavatn í landi Bæjar og lifðu íbúar þar einnig á veiðiskap. Var því Bær lengi vel ein mesta útgerðarstöð við Skagafjörð. Þessi byggð fór svo í eyði þegar hafnarmannvirki voru gerð á Hofsósi og fólk fluttist þangað.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6301100?iabr=on#page/n53/mode/2up|title=Morgunblaðið - Sunnudagur - 14. desember (14.12.2014) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-03-27}}</ref> == Heimildir == * Jarða- og búendatal í Skagafjarðarsýslu 1781-1958. 4. hefti. Reykjavík 1959. == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Íslenskir sveitabæir]] [[Flokkur:Skagafjarðarsýsla]] jkw5q560pm4p7hqtakjrdhu2qrlgccz 0 101529 1985858 1973392 2026-11-10T10:11:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985858 wikitext text/x-wiki [[File:HD 85512 b (Artists's impression).jpg|thumb|right|302px|HD 85512 b]] '''HD 85512 b''' er risajörð, 3,6 sinnum massameiri en jörðin.<ref>Sævar Helgi Bragason (2011). HARPS finnur 50 fjarreikistjörnur. Stjörnufræðivefurinn https://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/502 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260410053206/https://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/502 |date=2026-04-10 }} sótt (21.03.2012)</ref><ref name=arxiv1>{{cite journal |title=The HARPS search for Earth-like planets in the habitable zone: I – Very low-mass planets around HD20794, HD85512 and HD192310 |first=F. |last=Pepe |last2=''et al.'' |work=|year=2011 |arxiv=1108.3447 }}</ref><ref name=arxiv>{{cite journal |title=A Habitable Planet around HD 85512? |first=L. |last=Kaltenegger |first2=S. |last2=Udry |first3=F. |last3=Pepe |work=|year=2011 |arxiv=1108.3561 }}</ref>. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == {{commons}} * [http://www.stjornufraedi.is/stjornuliffraedi/fjarreikistjornur/ Stjörnufræðivefurinn: Fjarreikistjörnur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004010354/http://www.stjornufraedi.is/stjornuliffraedi/fjarreikistjornur/ |date=2011-10-04 }} * [https://web.archive.org/web/20260410053206/https://www.stjornufraedi.is/frettir/nr/502 Stjörnufræðivefurinn: HARPS finnur 50 fjarreikistjörnur] * [https://www.stjornufraedi.is/stjornuliffraedi/fjarreikistjornur/risajord/ Stjörnufræðivefurinn: Risajörð] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260425172752/https://www.stjornufraedi.is/stjornuliffraedi/fjarreikistjornur/risajord/ |date=2026-04-25 }} * [https://www.cfa.harvard.edu/~lkaltenegger/Home_files/KalteneggerHD85512.pdf Plánetunni um HD 85512] {{stubbur|stjörnufræði}} [[Flokkur:Vogin]] [[Flokkur:Stjarnfræðileg fyrirbæri]] [[Flokkur:Plánetunni]] ibzsd4fgiwz81pqrwti6gjcyk3ryvzk 0 102633 1985689 1908771 2026-11-09T19:57:43Z ~2026-59542-94 122661 /* Suðurriðill */ Rétt heiti á ÍKF er komið 1985689 wikitext text/x-wiki Í fjórða skiptið var leikið í '''2. deild karla í knattspyrnu''', árið '''1958'''. Þróttur vann þetta mót eftir úrslitaleik við ÍBÍ, en leikið var í tveimur riðlum. ==Norðurriðill== Í Norðurlandsriðli léku fjögur lið: ÍBÍ, HSÞ, ÍBA og lið frá Skagafirði. Lið KS frá Siglufirði skráði sig til keppni en dró sig síðan úr keppni þegar á hólminn var komið. {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !style="max-width:80px"|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=230|Athugasemdir |- |- ! class="t-deild-green" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|BÍ/Bolungarvík|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]||3||3||0||0||10||2||+8||'''6'''||Í umspil |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBA|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Akureyrar|ÍBA]]||3||2||0||1||19||4||+15||'''4''' |- |3||||[[Héraðssamband Suður Þingeyinga|HSÞ]]||3||1||0||2||8||14||-6||'''2''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||[[Skagafjörður]]||3||0||0||3||3||20||-17||'''0''' |- |} {{Töfluyfirlit í knattspyrnuleikjum op |lið= |ÍBÍ|ÍBA|HSÞ|Tindastóll}} {{Töfluyfirlit í knattspyrnuleikjum | [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]|XXX|3-2|5-0|2-0}} {{Töfluyfirlit í knattspyrnuleikjum |[[Íþróttabandalag Akureyrar|ÍBA]]|YYY|XXX|7-0|10-1}} {{Töfluyfirlit í knattspyrnuleikjum | [[Héraðssamband Suður Þingeyinga|HSÞ]]|YYY|YYY|XXX|8-2}} {{Töfluyfirlit í knattspyrnuleikjum | [[Skagafjörður]]|YYY|YYY|YYY|XXX}} |} {{Töfluyfirlit í knattspyrnuleikjum lok}} ==Suðurriðill== Í Suðurlandsriðlinum léku 5 lið: ÍBV, Víkingur, ÍFK, Þróttur og Reynir. Lið ÍFK var samansett úr leikmönnum af Keflavíkurflugvelli og svæðinu þar. {{Dökkt þema deild}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=25| !style="max-width:80px"|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=230|Athugasemdir |- |- ! class="t-deild-green" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]||4||4||0||0||11||4||+7||'''8'''||Í umspil |- |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Víkingur R.|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]||4||2||1||1||13||8||+5||'''5''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍBV|1}}"| ||[[Knattspyrnudeild ÍBV|ÍBV]]||4||1||1||2||7||9||-2||'''3''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Reynir|1}}"| ||[[Reynir Sandgerði|Reynir]]||4||1||0||3||6||10||-4||'''2''' |- |5|| ||ÍKF||4||1||0||3||5||11||-6||'''2''' |- |} ==Úrslitaleikur== Úrslitaleikurinn var leikinn á milli Þróttar og ÍBÍ. Þróttur vann með mörkum frá Ómari Magnússyni, William Shireffs og Helga Árnasyni. Erling Sigurlaugsson komst á blað fyrir Ísfirðinga. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=70|Lið !width=20| !width=30|Úrslit !width=20| !width=70|Lið |- |[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]||style="background:#{{Fótboltalitur|Þróttur R.|1}}"| ||3-1||style="background:#{{Fótboltalitur|BÍ/Bolungarvík|1}}"| ||[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]] |- |} ==Fróðleikur== *Þetta var þriðja árið í röð sem ÍBÍ tapaði í úrslitaleik um sæti í efstu deild. {| class="wikitable" style="text-align: center; mArgin: 0 auto;" |- !Sigurvegarar 2. deildar 1958 |- |- |[[Mynd:Þróttur_R..png|100px]]<br/>'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]'''<br/>'''Upp í [[1. deild karla í knattspyrnu 1959|1. deild]]''' |} {{röð | listi = [[1. deild karla|B-deild]] | fyrir = [[2. deild karla í knattspyrnu 1957|2. deild 1957]] | eftir = [[2. deild karla í knattspyrnu 1959|2. deild 1959]] }} {{Lið í 1. deild karla í knattspyrnu}} ==Heimildir== <references/> [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] fq3pepdipthiij06agm1can1end3t6g 0 107083 1985687 1958014 2026-11-09T17:55:13Z Berserkur 10188 1985687 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kerry King.jpg|thumb|right|250px|Kerry King, 2007]] [[Mynd:14-06-08 RiP Slayer Kerry King 1.JPG|thumb|250px|Kerry King, 2014.]] '''Kerry Ray King''' (fæddur [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] gítarleikari sem þekktastur er fyrir að hafa verið í hljómsveitinni [[Slayer]]. Hann var stuttan tíma í hljómsveitinni [[Megadeth]] árið 1984. King safnar [[snákur|snákum]] í frístundum sínum.<ref>[https://www.blabbermouth.net/news/slayers-kerry-king-takes-viewers-to-his-snake-farm-video/ SLAYER's KERRY KING Takes Viewers To His Snake Farm] Blabbermouth. Skoðað 8. mars, 2016.</ref> Eftir Slayer samdi King nýja tónlist og stofnaði nýja hljómsveit í ætt við Slayer. Útgáfa og tónleikar töfðust vegna [[COVID-19]]. Paul Bostaph fyrrum trommari Slayer er meðlimur. Einnig fékk hann Phil Demmel (Machine Head) á gítar, Mark Osegueda (Death Angel) með söng og Kyle Sanders (HellYeah) á bassa (bróður Troy Sanders úr [[Mastodon]]). <ref>[https://blabbermouth.net/news/kerry-king-announces-lineup-of-solo-band-shares-first-single-idle-hands Kerry King announces lineup of solo band...] Blabbermouth, 5/2 2024</ref> Platan ''From Hell I Rise'' kom út árið 2024. ==Sólóskífur== * From Hell I Rise (2024) * The End of All Gods (2027) {{fe|1964|King, Kerry}} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Bandarískir gítarleikarar|King, Kerry]] [[Flokkur:Slayer]] <references />{{stubbur|æviágrip|tónlist}} 6nld5erae6lowrin6lgwg930hj13fqq 0 117823 1985722 1961107 2026-11-10T03:53:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985722 wikitext text/x-wiki [[File:ELinks 0.11.2 PL.png|thumb|236x236px|Skjáskot af ELinks]] '''ELinks '''er [[textavafri]] fyrir [[Unixlíki|Unixleg]] stýrikerfi. Nafnið stendur fyrir „Extended Links“ og þróun vafrans hófst árið 2001 með kvíslun textavafrans [[Links]]. ==Tenglar== * [https://web.archive.org/web/20130907163009/http://www.elinks.cz/ Vefur ELinks] {{Vafrar}} {{Stubbur}} [[Flokkur:Textavafrar]] lcisl2wk1xlunv7c6fpa7xtpyrz6nvm 0 118317 1985855 1984133 2026-11-10T10:06:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985855 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Galgahraun Aug. 2018 17.jpg|thumb|Gálgahraun]] [[Mynd:Galgahraun Aug. 2018 22.jpg|thumb|Gróður í Gálgahrauni.]] '''Gálgahraun''' er sérstæð [[hraun]]spilda á [[Álftanes]]i, nyrst í [[Garðahraun]]i við botni [[Lambhúsatjörn|Lambhúsatjarnar]]. Hraunið er komið úr [[Búrfell upp af Hafnarfirði|Búrfelli]] ofan Hafnarfjarðar. Það er hluti af miklu hrauni sem þaðan rann fyrir um 8000 árum og nefnist einu nafni [[Búrfellshraun við Hafnarfjörð|Búrfellshraun]]. Aðrir hlutar hraunsins eru t.d. [[Garðahraun]] og [[Hafnarfjarðarhraun]]. Gálgahraun er kennt við háan, klofinn hraundranga, ''Gálgaklett'', þar sem sakamenn voru hengdir og dysjaðir. Þar var refsingarstaður þingsins í [[Kópavogur|Kópavogi]]. Umboðsmaður Danakóngs á [[Bessastaðir|Bessastöðum]] hafði refsingarstaðinn svo til í túnjaðrinum hjá sér. Gálgahraun er mjög sérstakt útlits, bæði úfið og hrikalegt. Talið er að glóandi hraunstraumur hafi runnið út á mýrlendi sem þarna hefur verið, suður af Lambhúsatjörn, og vatnsgufurnar hafi sprengt það allt sundur, gert í það gíga og stórar gjár, en hrúgað upp röðlum og klettum á öðrum stöðum. Í Gálgahrauni leynist að minnsta kosti einn hellir. [[Jóhannes Kjarval]] málaði fleiri tugi málverka út í Gálgahrauni og eru sum þeirra talin með helstu meistaraverkum hans.<ref>{{cite journal|first=Helgi Snær |last=Sigurðsson |url=https://timarit.is/page/6018723?iabr=on#page/n29/mode/1up |title=Frumspekilegar spurningar um samband manns og náttúru |journal=Morgunblaðið |page=30 |access-date=2026-10-28 |date=2012-06-05}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/6061808?iabr=on#page/n0/mode/1up |title=Kjarvalsmynd af Gálgahrauni slegin á 1,9 milljónir |journal=Morgunblaðið |page=1 |access-date=2026-10-28 |date=2013-10-29}}</ref> Í október 2013 stóðu ''Hraunvinir'', félagsskapur sem er á móti lagningu vegar gegnum suðurenda hraunsins, fyrir mótmælum og lögðust fyrir vinnuvélar til að hindra framgang verkefnisins. Þann 21. október fóru fram stórfeldar handtökur á mótmælendum. Einn af þeim sem var handtekinn var [[Ómar Ragnarsson]], skemmtikraftur og fréttamaður.<ref>{{cite web|first=Hanna Rún |last=Sverrisdóttir |url=https://www.visir.is/g/2013131029893 |title=Ómar Ragnarsson handtekinn |website=visir.is |access-date=2026-10-24 |date=2013-10-21}}</ref> Á Gálgakletti í Gálgahrauni vex sjaldgæf [[flétta|fléttutegund]] sem nefnist [[gálgaskegg]] eftir eina þekkta fundarstað hennar á Íslandi.<ref>{{cite web |url=https://www.natt.is/is/biota/fungi/ascomycota/pezizomycotina/lecanoromycetes/lecanoromycetidae/lecanorales/parmeliaceae/galgaskegg-bryoria-implexa |title=Gálgaskegg (Bryoria implexa) |website=natt.is |access-date=2026-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261028171355/https://www.natt.is/is/biota/fungi/ascomycota/pezizomycotina/lecanoromycetes/lecanoromycetidae/lecanorales/parmeliaceae/galgaskegg-bryoria-implexa |archive-date=2026-10-28 |url-status=dead}}</ref> Gálgaskegg er á [[válisti|válista]] sem [[tegund í bráðri útrýmingarhættu]] á Íslandi.<ref>{{cite book|first=Alfheiður |last=Ingadóttir |url=https://utgafa.natt.is/valistar/valisti_1.pdf |title=Válisti 1 – Plöntur |publisher=Náttúrufræðistofnun Íslands |location=Reykjavík |page=34 |access-date=2026-10-26 |date=1996}}</ref> == Eitt og annað == * Útivistarsvæði voru á sínum tíma fyrirhuguð í Engidal, við íþróttasvæðið í Víðistaðadal, Gálgahraun norðan Álftanesvegar og hraunið og strandlengjan við Brúsastaði.<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/3326051?iabr=on#page/n15/mode/1up |title=Skipuleggja 150 hektara íbúðasvæði í Hafnarfirði |journal=Tíminn |page=16 |access-date=2026-10-28 |date=1967-07-28}}</ref> * [[Eysteinn Jónsson]] sagði eitt sinn í viðtali: „Þá eru einstök minni svæði, sem mjög mikil ástæða væri til að sinna. Ég vil sérstaklega i þvi sambandi nefna Gálgahraun, einkum norðurhluta þess, og ströndina við Lambhúsatjörn og Arnarnesvog.“<ref>{{cite journal|url=https://timarit.is/page/3717896?iabr=on#page/n9/mode/2up |title=Hinn hvíti Bláfjallageimur |journal=[[Tíminn]] |page=10–11 |access-date=2026-10-24 |date=1972-04-06}}</ref> == Tenglar == * {{cite web|url=https://www.nattura.is/svaedin/galgahraun |title=Gálgahraun – Friðlýsing |website=nattura.is |access-date=2026-10-28}} * {{cite journal|url=https://timarit.is/page/3280423?iabr=on#page/n0/mode/1up |title=Í Gálgahrauni |journal=Lesbók Morgunblaðsins |page=405–409 |access-date=2026-10-28 |date=1952-08-24}} * {{cite journal|first=Guðrún |last=Sveinsdóttir |url=https://timarit.is/page/4995480?iabr=on#page/n10/mode/1up |title=Gönguför í Gálgakletta |journal=Melkorka |page=39–42 |access-date=2026-10-28 |date=1954-05-01}} * {{cite journal|first=Haraldur |last=Einarsson |url=https://timarit.is/page/3885661?iabr=on#page/n9/mode/2up |title=Ævintýri handan vegar |journal=Tíminn |page=10–11 |access-date=2026-10-28 |date=1977-06-17}} * {{cite journal|first=Gunnsteinn |last=Ólafsson |url=https://timarit.is/page/5250150?iabr=on#page/n37/mode/1up |title=Einstök náttúruperla eyðilögð? |journal=Morgunblaðið |page=38 |access-date=2026-10-28 |date=2009-04-04}} * {{cite web|first=Ómar |last=Ragnarsson |url=https://omarragnarsson.blog.is/blog/omarragnarsson/entry/1322199/ |title=Gálgahraun er ekki Gálgahraun og málið dautt? |website=omarragnarsson.blog.is |access-date=2026-10-28 |date=2013-10-23}} {{Friðlönd}} {{Stubbur|jarðfræði}} [[Flokkur:Hraun á Íslandi]] [[Flokkur:Álftanes]] 3sdc6fbixaxku79maj85cdc77mzu5b8 0 119715 1985706 1697617 2026-11-10T00:15:12Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985706 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Audacity-Screenshot.jpg|thumb|300px|right|Skjámynd úr Audacity]] '''Audacity''' er [[frjáls hugbúnaður]] til hljóðvinnslu og hljóðupptöku. Hægt er að taka inn og út úr forritinu skrár á [[WAV]], [[AIFF]], [[Ogg]] og [[MP3]] (með viðbótinni [[LAME]]), [[Vorbis]] og allar skrár sem [[libsndfile]] safnið styður. Nýrri útgáfur styðja [[FLAC]]. Í Audacity er auðvelt að * Taka upp og spila hljóð * Laga til hljóð (klippa, afrita og líma) * Blanda saman mörgum hljóðum * nálgast mikið úrval af viðbótum og hljóðeffektum. ==Tenglar== * [http://audacityteam.org/ Vefsíða Audacity] * [http://audacityteam.org/wiki/index.php?title=Main_Page Audacity Wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060324202704/http://audacityteam.org/wiki/index.php?title=Main_Page |date=2006-03-24 }} * [https://web.archive.org/web/20081020002425/http://arstechnica.com/guides/tweaks/linux-audio.ars/3 Editing audio in Linux:Audacity] [[flokkur:Frjáls hugbúnaður]] [[Flokkur:Tónlistarhugbúnaður]] pp2eqasedquei8e1knwauciona1u3cj 0 131801 1985690 1702858 2026-11-09T21:05:22Z ~2026-59277-90 122664 /* */ Leiðrétt innsláttarvilla. 1985690 wikitext text/x-wiki '''Hekla''' var [[Gosdrykkur|gosdrykkjaverksmiðja]] sem var stofnuð í [[Reykjavík]] árið [[1925]], hún rann inn í [[Sanitas (gosdrykkjagerð)|Sanitas]] árið [[1927]]. Gils Sigurðsson og Þorsteinn Þorsteinsson stofnuðu gosdrykkja- og aldinsafaverksmiðjuna Heklu í Templarasundi 3. Varð starfsemin skammlíf og mun samkeppnisaðilinn Sanitas hafa fest kaup á Heklu á árinu 1927, þótt raunar hafi verksmiðjan enn verið með skráð símanúmer í Símaskránni fyrir árið 1930. Á skömmum líftíma sínum auglýsti Hekla meðal annars sódavatn sem sagt var sérstaklega gott við nábít og magakvillum. Langkunnasta afurð Heklu var þó gosdrykkurinn [[Póló (gosdrykkur)|Póló]], sem framleiddur var um áratuga skeið undir merkjum Sanitas. == Heimildir == * Þórhildur Rán Torfadóttir: [http://skemman.is/en/stream/get/1946/21405/49477/1/%C3%96l-_og_gosdrykkjager%C3%B0_%C3%A1_%C3%8Dslandi$002c_pdff%C3%A6ll.pdf Öl og gosdrykkjagerð á Íslandi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305072610/http://skemman.is/en/stream/get/1946/21405/49477/1/%C3%96l-_og_gosdrykkjager%C3%B0_%C3%A1_%C3%8Dslandi$002c_pdff%C3%A6ll.pdf |date=2016-03-05 }}. * [http://timarit.is/direct_links_init.jsp?pageId=17880 Alþýðublaðið 30. apríl 1933]. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4371601 Fálkinn 2. desember 1955]. [[Flokkur:Íslensk fyrirtæki]] {{sa|1925|1927}} 1wn8xrorv7eix942mhpn9o3ii41sjaq 0 131831 1985863 1874108 2026-11-10T10:50:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985863 wikitext text/x-wiki [[File:Totenmaar weinfelder maar eifel.jpg|thumb|280px|[[Gjóskugígur]] í [[Eifel]]-héraðinu, eitt af rannsóknarsvæðum hans]] '''Hans-Ulrich Schmincke''' (fæddur [[21. október]] [[1937]] í [[Detmold]]) er mjög þekktur þýskur [[jarðfræðingur]]. == Námsferill == Hans-Ulrich Schmincke kláraði stúdentspróf 1957 við menntaskólann Gymnasium Leopoldinum í [[Detmold]] í [[Þýskaland]]i. Síðan stundaði hann nám frá 1957 til 1964 við ýmsa háskóla: [[Universität Göttingen]], [[Albert-Ludwigs-Universität Freiburg]], [[RWTH Aachen]] og einnig bandaríska háskóla [[University of Baltimore]] og [[University of Santa Barbara]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]] til þess að læra [[jarðfræði]] og [[bergfræði]]. == Starfsferill== Hann var ráðinn í stöðu prófessors 1969 í [[jarðfræði]] og [[bergfræði]] og kenndi til 1990 í háskólanum [[Ruhr-Universität]] í [[Bochum]] í Þýskalandi. Frá 1983 til 1991 var hann líka forstöðumaður alþjóðlega eldfjallafræðingafélagsins ''[[International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth’s Interior]]'' (IAVCEI). Frá 1990 til 2003 vann hann sem forstöðumaður deildar eldfjallafræði og bergfræði í [[IFM GEOMAR]] rannsóknarstofnuninni [[Universität Kiel|háskólans í Kiel]].<ref name="CV">http://www.iugg.org/honors/CV_fellows/2015_064-c_Hans-Ulrich_Schmincke_cv.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019000337/http://www.iugg.org/honors/CV_fellows/2015_064-c_Hans-Ulrich_Schmincke_cv.pdf |date=2015-10-19 }} Hans-Ulrich Schmincke, CV (PDF) Skoðað: 21.11.2015</ref> ==Mikilvægasta fræðirit== Bókin ''Vulkanismus'' (Eldfjallafræði) sem kom fyrst út 1986 varð grunnupplýsingabók um þetta efni, oft endurútgefin og þýdd á mismunandi tungumál. Svo vann hann líka frá 1985 til 1995 sem aðalútgefandi alþjóðlega eldfjallafræðitímaritsins ''[[Bulletin of Volcanology]]''<ref name="CV"/> og gaf um 300 fræðirit út sjálfur. ==Aðaláhugamál í vísindum== Hann rannsakaði til dæmis eldfjöll í Þýskalandi, sérstaklega á [[Eifel]]-Svæði.<ref>See eg.: Schmincke, Hans-Ulrich (2009). Vulkane der Eifel - Aufbau, Entstehung und heutige Bedeutung. Spektrum-Akademischer Verlag 2009. ISBN 978-3-8274-2366-5.</ref><ref>See also:http://www.researchgate.net/profile/Paul_Van_Den_Bogaard2/publication/260740171_Laacher_See_Tephra_A_widespread_isochronous_late_Quaternary_tephra_layer_in_central_and_northern_Europe/links/54c64d310cf219bbe4f7fae9.pdf P. v.d. Bogaard and Hans-Ulrich Schmincke: ''Laacher See Tephra: A widespread isochronous late Quaternary tephra layer in Central and Northern Europe.'' Geological Society of America Bulletin 1985;96, no. 12;1554-1571; doi: 10.1130/0016-7606(1985)96<1554:LSTAWI>2.0.CO;2 Skoðað: 21.11.2015</ref> Svo vann hann líka oft á [[Kanaríeyjar|Kanaríeyjum]], sérstaklega á [[Gran Canaria]] (frá 1965).<ref>See eg.: http://gji.oxfordjournals.org/content/125/2/519.full.pdf+html Thomas Funck, Hans-Ulrich Schmincke, etal.: ''Reflection seismic investigations in the volconoclastic apron of Gran Canaria and implications for its volcanic evolution.'' (1996) (PDF) doi: 10.1111/j.1365-246X.1996.tb00015. Skoðað: 21.11.2015</ref> <ref>See also: http://petrology.oxfordjournals.org/content/43/2/243.full.pdf+html V.TRoll, H.-U. Schmincke, etal.: ''Magma Mixing and Crustal Recycling recorded in Ternary Feldspar from Compositionally Zoned Peralcaline Ignimbrite 'A', Gran Canaria, Canary Islands.'' J. Petrology (2002) 43 (2): 243-270. doi: 10.1093/petrology/43.2.243 Skoðað: 21.11.2015(PDF)</ref> 1993 fór hann til [[Kína]] til þess að rannsaka Paektusan/Changbaishan-Svæðið<ref>http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=305060 GVP; skoðað: 20.11.2015</ref> og var einna fyrstur til þess að kanna þetta stóra eldfjall betur.<ref>Der Spiegel, Heft 27/2014, S. 110 ff.</ref> Á Íslandi vann hann líka sem aðstoðastjórnandi frá 1977 - 1979 að verkefninu ''International Research Drilling Projects Iceland''. <ref>http://www.iugg.org/honors/CV_fellows/2015_064-c_Hans-Ulrich_Schmincke_cv.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019000337/http://www.iugg.org/honors/CV_fellows/2015_064-c_Hans-Ulrich_Schmincke_cv.pdf |date=2015-10-19 }} Skoðað: 21.11.2015</ref> == Verðlaun (úrval) == Hann fékk mörg verðlaun fyrir framúrskarandi vísindaafrek sín. 1991 fékk hann virtustu vísindaverðlaun Þýskalands: [[Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Preis der Deutschen Forschungsgemeinschaft]].<ref name="CV"/> Önnur verðlaun voru: * 1993: Heiðursmerki [[Sigurður Þórarinsson|Sigurðar Þórarinssonar]], (Thorarinsson-Heiðursmerkið) ([[International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth’s Interior|IAVCEI]])<ref>http://www.iavcei.org/ IAVCEI, THORARINSSON MEDAL </ref> * 2001: [[Hans-Stille-Heiðursmerkið]] * 2012: [[Gustav-Steinmann-Heiðursmerkið]]<ref>[http://www.g-v.de/content/view/1060/38/ Gustav-Steinmann-Medaille 2012 an Hans-Ulrich Schmincke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151121194304/http://www.g-v.de/content/view/1060/38/ |date=2015-11-21 }}, Geologische Vereinigung e. V., skoðað 20.11.2015</ref> == Ritaskrá== ===Bækur (úrval)=== * Hans-Ulrich Schmincke: ''Vulkanismus'', 3. überarbeitete Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft 2010, ISBN 978-3-89678-690-6. * Hans-Ulrich Schmincke: ''Vulkane der Eifel - Aufbau, Entstehung und heutige Bedeutung'', Spektrum-Akademischer Verlag 2009, ISBN 978-3-8274-2366-5. * Hans-Ulrich Schmincke, Mari Sumita: ''Geological Evolution of the Canary Islands'', Görres Verlag, Koblenz 2010, ISBN 3-8697-2005-0. * Richard V. Fisher, H.-U. Schmincke: ''Pyroclastic rocks.'' 1991 ===Fræðirit (úrval)=== * http://www.researchgate.net/profile/Nicole_Stroncik/publication/257436924_Palagonite__a_review/links/0c96052822f3ee739b000000.pdf Nicole A. Stroncik, Hans-Ulrich Schmincke: ''Palagonite – a review''. Int J Earth Sci (Geol Rundsch) (2002) 91:680–697; DOI 10.1007/s00531-001-0238-7(pdf-skjal) (á ensku) == Tenglar == * [http://www.oeaw.ac.at/shared/news/2009/pdf/Handout_Schmincke.pdf Portrait auf der Website der Österreichischen Akademie der Wissenschaften]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (PDF; 38&nbsp;kB) (á þýsku) * [http://www.lda-lsa.de/filme/harald_meller_trifft/harald_meller_trifft_ii/hans_ulrich_schmincke/ Harald Meller trifft Hans-Ulrich Schmincke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122010608/http://www.lda-lsa.de/filme/harald_meller_trifft/harald_meller_trifft_ii/hans_ulrich_schmincke/ |date=2015-11-22 }} (Seite des Landesamts für Denkmalpflege und Archäologie Sachsen-Anhalt) (á þýsku) * http://www.iugg.org/honors/CV_fellows/2015_064-c_Hans-Ulrich_Schmincke_cv.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019000337/http://www.iugg.org/honors/CV_fellows/2015_064-c_Hans-Ulrich_Schmincke_cv.pdf |date=2015-10-19 }} Náms- og starfsferill, ritaskrá (pdf-skjal) (á ensku) == Tilvísanir == <references /> {{DEFAULTSORT:Schmincke, Hans-Ulrich}} {{fe|1937|Schmincke, Hans-Ulrich}} [[Flokkur:Þýskir jarðfræðingar]] [[Flokkur:Þýskir vísindamenn]] [[Flokkur:Þýskir jarðefnafræðingar]] [[Flokkur:Bergfræðingar]] sqt457n72rh8ygb2dtez2m3oqzgkhvb 0 132479 1985781 1714747 2026-11-10T06:49:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985781 wikitext text/x-wiki '''Frystitæki''' eru tæki til að frysta matvæli. Geta ýmist verið plötufrystar eða lausfrystar. Plötufrystar hafa beina snertingu við matvöruna og eru yfirleitt notaðir til að frysta mikið magn. Það eru bæði til láréttir og lóðréttir plötufrystar. Láréttu plötufrystarnir frysta oft verðmætari vöru og þar er vörunni yfirleitt raðað í einhverjar pakkningar. == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20240713091736/https://www.matis.is/media/utgafa/Pistill-13.pdf Frysting og geymsla frystra sjávarafurða] {{stubbur}} [[Flokkur:Matvælaiðnaður]] 9tdoao7kgjovqve2paq3xsuidh7h889 0 139412 1985727 1963166 2026-11-10T04:42:56Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985727 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Tilia platyphyllos(01).jpg | image_caption = ''Tilia platyphyllos'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'') | familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'') | genus = [[Linditré]] (''Tilia'') | species = '''''T. platyphyllos''''' | binomial = ''Tilia platyphyllos'' | binomial_authority = [[Giovanni Antonio Scopoli|Scop.]] | range_map = Tilia platyphyllos range.svg | range_map_caption = Útbreiðslusvæði | synonyms_ref = | synonyms = ''Tilia grandifolia'' Ehrh. }} '''Fagurlind''' ([[fræðiheiti]]: ''Tilia platyphyllos''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7CC2T |title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53536952|accessdate= 2019-11-11}}</ref>) er lauffellandi tré eða runni af [[stokkrósaætt]]. Tréð verður um 30 m hátt og 20 m breitt í heimkynnum sínum (mið og suður Evrópu).<ref name="POWO">{{cite web |title= Tilia platyphyllos Scop. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:286108-2 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121014231/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:286108-2 |archive-date= 2022-01-21 |url-status= dead}}</ref> Fagurlind myndar auðveldlega náttúrulega blendinga með [[hjartalind]]; [[garðalind]] (''Tilia × europaea),'' sem er algengasta gerð linditrjáa í bæjum og borgum Evrópu. == Tenglar== {{reflist}} * [https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/tilia-platyphyllos Tilia platyphyllos (Lystigarður Akureyrar)] {{commonscat|Tilia platyphyllos}} {{wikilífverur|Tilia platyphyllos}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Stokkrósaætt]] h6e7fa6w6jjl11uyav4lhuzn6uo0cwt 0 139426 1985839 1848034 2026-11-10T09:10:59Z Akigka 183 1985839 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Nectar.jpg|thumb|Blómasafni kamelíublóms]] [[Mynd:Australian painted lady feeding closeup.jpg|thumb|Fiðrildi gæðir sér á blómasafa.]] [[Mynd:0rchideen 04.jpg|thumb|Blóm (''Gymnadenia conopsea'') með spora fullan af blómasafa.]] '''Blómasafi''' eða '''blómasykur''' er sykraður vökvi sem myndast í sérstökum kirtlum í [[krónublað|krónublöðum]] [[blóm]]a. Blómasafi safnast oft í lítinn poka sem gengur niður úr krónublöðum og nefnist spori. Blómsafi getur einnig myndast í [[bikarblað|bikarblöðum]]. Blómasafi laðar að [[skordýr]] sem frjóvga blómið. [[Býflugur]] búa til [[hunang]] úr blómasafa.<ref>{{Vísindavefurinn|62232|Hvernig verður hunang til og hvernig koma býflugurnar því í býflugnabúið?|höfundur=Jón Már Halldórsson|dags=12.4.2012}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Blóm]] [[Flokkur:Safar]] 627tluf4ogc1hnxlc8wgvrjx8b471a7 0 143144 1985704 1769493 2026-11-10T00:11:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985704 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | colour = lightblue | name = Ascosphaera apis | image = Ascosphaera apis (Maasen ex Claussen) L.S. Olive & Spiltoir 1324048.jpg | regnum = Fungi | divisio = Ascomycota | classis = [[Eurotiomycetes]] | ordo = [[Ascosphaerales]] | familia = [[Ascosphaeraceae]] | genus = [[Ascosphaera]] | species = '''A. apis''' | binomial = Ascosphaera apis | binomial_authority = (Maasen ex Claussen) L.S. Olive & Spiltoir 1955 | synonyms = ''Ascosphaera apis var. apis'' <small>(Maasen ex Claussen) L.S. Olive & Spiltoir 1955</small><ref name="Spiltoir 1955">Spiltoir & Olive (1955) , In: Mycologia 47(2):242</ref><br>''Pericystis apis'' <small>Maasen ex Claussen 1921</small><ref>Claussen (1921) , In: Mitt. biol. BundAnst. Ld- u. Forstw. 21:51–58</ref><br>''Pericystis apis'' <small>Maasen 1916</small><ref>Maasen (1916) , In: Mitt. biol. BundAnst. Ld- u. Forstw. 16:51–58</ref> }} '''''Ascosphaera apis''''' er sveppategund<ref name="Spiltoir 1955"/> sem var fyrst lýst af Maasen ex Claussen, oog fékk sitt núverandi nafn af L.S. Olive & Spiltoir 1955. ''Ascosphaera apis'' er í ættinni ''[[Ascosphaera]]''.<ref name="COL">{{vefheimild|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/ascosphaera+apis/match/1|titill= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual útgefandi=Species 2000: Reading, UK.}}</ref><ref>''Species Fungorum''. Kirk P.M., 2010-11-23</ref><ref name="dyn">[http://www.dyntaxa.se/taxon/info/257934 Dyntaxa Ascosphaera apis]</ref> Engin undirtegund er skráð í [[Catalogue of Life]].<ref name="COL"/> Hann veldur svonefndum kalklirfum í býflugnarækt. ==Ytri tenglar== <!--Þarfnast yfirferðar--> * [http://www.ent.uga.edu/Bees/beekeeping.html Beekeeping page] at the University of Georgia, with a large section on Honey Bee Disorders] * [https://web.archive.org/web/20130708090110/http://www.agf.gov.bc.ca/apiculture/factsheets/index.htm Apiculture Factsheets] at the British Columbia Ministry of Agriculture and Lands * [https://web.archive.org/web/20071214072551/http://beebase.csl.gov.uk/public/News/news.cfm BeeBase] at the [[Defra]] Food and Environment Research Agency in the UK * [http://kohala.net/bees/index.html#anchor400987 Kohala.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026102210/http://www.kohala.net/bees/index.html#anchor400987 |date=2011-10-26 }} Diseases and Afflictions of Honey Bees * [http://www.beediseases.host-ed.me Beediseases] Honey bee diseases website by Dr. Guido Cordoni. * [http://www.byflugur.is/index.php?site=41&menuid=4 Býflugnasjúkdómar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901154833/http://byflugur.is/index.php?site=41&menuid=4 |date=2018-09-01 }} ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Ascosphaera apis}} {{wikilífverur|Ascosphaera apis}} {{Stubbur|sveppir}} [[Flokkur:Sníkjusveppir]] [[Flokkur:Alibýflugnasjúkdómar]] n645421ifl1t8yxa31lnnaqnmt6mcbn 0 144539 1985733 1956986 2026-11-10T05:03:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985733 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Allium_senescens.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'') | classis = [[Einkímblöðungur]] (''Monocots'') | ordo = [[Laukabálkur]] (''Asparagales'') | familia = [[Laukætt]] (''Alliaceae'') | genus = ''[[Laukar]]'' (''Allium'') | species = A. senescens | binomial = Allium senescens | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name=trop>&nbsp;''Allium senescens'' was first described and published in ''[[Species Plantarum]]'' 1: 299-300. 1753. {{cite web |url=http://tropicos.org/Name/18400100 |title=Name - ''Allium senescens'' L. |work=Tropicos |publisher=[[Missouri Botanical Garden]] |location=[[Saint Louis, Missouri]] |accessdate=May 22, 2011}}</ref> | synonyms = | synonyms_ref = | subdivision_ranks = Undirtegundir | subdivision = * ''A.&nbsp;s.'' subsp. ''montanum'' * ''A.&nbsp;s.'' subsp. ''senescens'' : ^{List source:} <ref name=grin>{{Cite web |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=2378 |title="Allium senescens". Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA). |access-date=2018-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023062744/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=2378 |archive-date=2019-10-23 |url-status=dead}}</ref> }} '''Fjallalaukur''' ([[fræðiheiti]]: ''Allium senescens'') er tegund af laukplöntum ættuð frá Evrasíu. == Lýsing == Þetta er fjölær laukplanta, með allt að 30 blóm í kúlulaga blómskipun síðla sumars og verður 8 til 40 sm á hæð. Blöðin eru mjó og bandlaga. ==Flokkun== Tvær undirtegundir hafa verið skráðar:<ref name=grin/> *''Allium senescens'' subsp. glaucum'' *''Allium senescens'' subsp. ''senescens'' == Útbreiðsla == ''Allium senescens'' er ættaður frá norður Evrópu og Asíu, frá Síberíu til Kóreu. Hann hefur verið fluttur til og orðinn ílendur í hlutum Evrópu, Þar á meðal Tékklandi og fyrrum Jógóslavíu.<ref name="WCSP_296571">{{cite web |title=''Allium senescens'' |work=[[World Checklist of Selected Plant Families]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |url=http://wcsp.science.kew.org/namedetail.do?name_id=296571 |accessdate=2017-10-24 |archive-date=2017-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024210320/http://wcsp.science.kew.org/namedetail.do?name_id=296571 |url-status=dead }}</ref> == Nytjar == ''Allium senescens'' er ræktaður til skrauts og sem erfðasjóður fyrir ''[[Allium cepa|A. cepa]]'' (matarlaukur), vegna skyldleika þeirra.<ref name=grin/> == Tilvísanir == {{reflist}} == Ytri tenglar == * [https://www.robsplants.com/plants/AlliuSenes.php Rob's plants: Allium senescens] * [https://www.finegardening.com/plantguide/allium-senescens-ornamental-onion.aspx Fine gardening: Allium senescens] {{commonscat|Allium senescens}} {{wikilífverur|Allium senescens}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Laukar|Laukar]] pcrszkeksn3sfi5bhdeotj2atafqmk0 0 148928 1985820 1792258 2026-11-10T08:31:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985820 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Glyptostrobus pensilis 2007.06.28 10.10.35-p6280031.jpg | image_caption = | status = CR | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref>{{cite journal | author = Thomas, P. | author2 = Yang, Y. | author3 = Farjon, A. | author4 = Nguyen, D. | author5 = Liao, W. |name-list-style = amp | title = ''Glyptostrobus pensilis'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2011 | page = e.T32312A9695181 | publisher = [[IUCN]] | date = 2011 | url = http://www.iucnredlist.org/details/32312/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2011-2.RLTS.T32312A9695181.en | access-date = 11 January 2018}} Database entry includes justification for why this species is critically endangered.</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = ''[[Pinales]]'' | familia = [[Einisætt]] (''Cupressaceae'') | genus = ''[[Glyptostrobus]]'' | species = '''''G. pensilis''''' | binomial = ''Glyptostrobus pensilis'' | binomial_authority = ([[Sir George Staunton|Staunton]] ex [[David Don|D.Don]]) [[Karl Koch|K.Koch]], 1873<ref>[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=17826 "Glyptostrobus pensilis".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921161848/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=17826 |date=2019-09-21 }} Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA).</ref> | synonyms = ''Thuja pensilis'' <small>[[George Leonard Staunton|Staunton]] ex [[David Don|D. Don]]</small><br>''Taxodium sinense'' <small>[[James Forbes|J. Forbes]]</small><br>''Taxodium japonicum'' var.'' heterophyllum'' <small>[[Adolphe-Théodore Brongniart|Brongn.]]</small><br>''Glyptostrobus sinensis'' <small>[[Augustine Henry|A. Henry]] ex Loder</small><br>''Glyptostrobus heterophyllus'' <small>([[Adolphe-Théodore Brongniart|Brongn.]]) [[Stephan Ladislaus Endlicher|Endl.]]</small><br>''Cuprespinnata sinensis'' <small>([[James Forbes|J. Forbes]]) [[John Nelson|J. Nelson]]</small><br>''Cuprespinnata heterophylla'' <small>([[Adolphe-Théodore Brongniart|Brongn.]]) [[John Nelson|J. Nelson]]</small> }} '''''Glyptostrobus pensilis'''''<ref name = "C132">K. Koch, 1873 ''In: Dendrol. 2 (2): 191.''</ref> er eina núlifandi tegundin í ættkvíslinni ''Glyptostrobus''. Hún er ættuð frá heittempruðum svæðum suðaustur [[Kína]], frá [[Fujian]] vestur til suðaustur [[Yunnan]], og einnig staðbundið í norður [[Víetnam]]. [[Image:Chinese Swamp Cypress in Nanhua Temple.jpg|thumb|left| 400- til 500 ára gömul tré í Nanhua hofi]] Þetta er meðalstórt til stórt tré, að 30 m hátt og með um 1 m stofnþvermál. ==Tilvísanir== {{Reflist}} ==Tenglar== *[http://www.conifers.org/cu/gl/index.htm Gymnosperm Database: ''Glyptostrobus''] *[http://www.pinetum.org/cones/GSpensilis.jpg Arboretum de Villardebelle: photo of cone] *Fu, Liguo; Yu, Yong-fu; Adams, Robert P.; Farjon, Aljos. [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200005395 "Glyptostrobus pensilis".] Flora of China. 4. Retrieved 2013-12-09 – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. {{commonscat|Glyptostrobus pensilis}} {{Wikilífverur|Glyptostrobus pensilis}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Barrtré]] 4w5qrogjlz9wkulzx8bto9zfmxst1se 0 149693 1985782 1846447 2026-11-10T06:55:13Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985782 wikitext text/x-wiki '''Fríða Rós Valdimarsdóttir''' (f. [[3. júlí]] [[1977]]) er formaður [[Kvenréttindafélag Íslands|Kvenréttindafélags Íslands]] en hún var fyrst kjörin formaður árið 2015,<ref>{{cite web|url=http://kvenrettindafelag.is/2015/ny-stjorn-kvenrettindafelags-islands-og-alyktun-adalfundar-um-frjalsar-fostureydingar/|title=Ný stjórn Kvenréttindafélags Íslands, og ályktun aðalfundar um frjálsar fóstureyðingar|date=28 April 2015|publisher=|accessdate=8 March 2019|archive-date=7 ágúst 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807003635/http://kvenrettindafelag.is/2015/ny-stjorn-kvenrettindafelags-islands-og-alyktun-adalfundar-um-frjalsar-fostureydingar/|url-status=dead}}</ref> eftir að hafa verið varaformaður frá árinu 2013<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1469394/|title=Nýr formaður Kvenréttindafélagsins|website=www.mbl.is|accessdate=8 March 2019|url-access=subscription}}</ref> og stjórnarmeðlimur frá árinu 2011.<ref>{{cite web|url=http://kvenrettindafelag.is/2011/ny-stjorn-krfi/|title=Ný stjórn KRFÍ|date=29 March 2011|publisher=|accessdate=8 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191118171631/http://kvenrettindafelag.is/2011/ny-stjorn-krfi/|archive-date=18 nóvember 2019|url-status=dead}}</ref> Félagið hefur starfað samfleytt frá árinu 1907 og var [[Bríet Bjarnhéðinsdóttir]] fyrsti formaður félagsins. Fríða hefur starfað að jafnréttismálum á margvíslegum vettvangi, m.a. við rannsóknir, opinbert kynjajafnréttisstarf og á vettvangi félagasamtaka. Fríða hefur verið ötul talskona jafnréttis kynjanna, og hefur hún lagt talsverða áherslu á baráttuna gegn kynbundnu ofbeldi.<ref>{{cite web|url=https://www.althingi.is/tilkynningar/athofn-a-austurvelli-19-juni-til-heidurs-konum-1|title=Athöfn á Austurvelli 19. júní til heiðurs konum|website=Alþingi|accessdate=8 March 2019}}</ref><ref>https://www.euronews.com/2018/02/23/fria-ros-valdimarsdottir-we-must-keep-on-fighting-for-equality</ref> Fríða var meðlimur í hljómsveitinni [[Á túr]], sem gaf út plötuna [[Píka (hljómplata)|Píku]] árið 1997. == Námsferill == Fríða lauk BA prófi í [[mannfræði]] frá Háskóla Íslands árið 2004 og MA prófi í Migration Studies frá [[Háskólinn í Sussex|Sussex Háskóla]] í Bretlandi árið 2008. == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir mannfræðingar]] [[Flokkur:Íslenskar kvenréttindakonur]] {{f|1977|Fríða Rós Valdimarsdóttir}} dut61ek041ce12l0i1elrzlt2b75won 0 149706 1985819 1788310 2026-11-10T08:31:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985819 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | colour = pink | image = | status = DD | status_system = iucn2.3 | regnum = [[Dýr]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordate'') | classis = [[Geisluggar]] (''Actinopterygii'') | ordo = [[Atheriniformes]] | subordo = [[Melanotaenioidei]] | familia = [[Regnbogafiskar]] (''Melanotaeniidae'') | genus = ''[[Glossolepis]]'' | species = '''''G. pseudoincisus''''' | binomial = ''Glossolepis pseudoincisus'' | binomial_authority = [[Gerald R. Allen|G. R. Allen]] & [[Norbert J. Cross|N. J. Cross]], 1980 | synonyms = }} ''Glossolepis pseudoincisus'' er [[tegund]] af [[regnbogafiskar|regnbogafiskum]] frá [[Nýja-Gínea|Nýju-Gíneu]].<ref name = "col480548">Allen, G.R. (1991) Field guide to the freshwater fishes of New Guinea., Christensen Research Institute, Madang, Papua New Guinea.</ref> Hann þekkist aðeins úr söfnun 1954 úr einu vatni í nágrenni Tama-ár í Jajapura. ==Tilvísanir== {{reflist}} * {{Cite journal | author = Allen, G. | title = ''Glossolepis pseudoincisus'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 1996 | page = e.T9270A12976898 | publisher = [[IUCN]] | date = 1996 | url = http://www.iucnredlist.org/details/9270/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.1996.RLTS.T9270A12976898.en | access-date = 18 December 2017}} * Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). [https://web.archive.org/web/20250820182447/https://www.fishbase.de/summary/Glossolepis-pseudoincisus.html "Glossolepis pseudoincisus"] í FishBase. {{Commons|Glossolepis pseudoincisus}} {{Wikilífverur|Glossolepis pseudoincisus}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Regnbogafiskar]] 7jrpxuxlgdbqtujnsygxhv0v5o8vigt 0 151856 1985851 1951860 2026-11-10T09:46:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985851 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Guðbjörg Vilhjálmsdóttir | búseta = | mynd = Guðbjörg T. Vilhjálmsdóttir.jpg | myndastærð = 300px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 1956 | fæðingarstaður = | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor í náms- og starfsráðgjöf við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Guðbjörg Vilhjálmsdóttir''' er [[prófessor]] í náms- og starfsráðgjöf við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. == Menntun og störf == Guðbjörg lauk BA prófi í uppeldisfræði og heimspeki frá Háskóla Íslands 1982 og kennsluréttindum frá sama skóla ári síðar. Árið 1979 lauk hún diplómu í frönsku frá Háskólanum í Toulouse-le Mirail, Frakklandi. Hún lauk embættisprófi í náms- og starfsráðgjöf frá háskólanum í Lyon, Frakklandi árið 1985 og meistaragráðu í uppeldisfræði frá Sorbonne 1987. Guðbjörg lauk doktorsgráðu frá Hertfordshire háskóla í Englandi árið 2004. Guðbjörg starfaði sem námsráðgjafi í Kennaraháskóla Íslands frá 1987 til 1991, en það ár tók hún við kennslustjórastöðu í námi námsráðgjafa við Félagsvísndadeild Háskóla Íslands. Árið 1999 var Guðbjörg ráðinn lektor í náms- og starfsráðgjöf, hún fékk framgang í dósentsstöðu 2005 og síðan í prófessorsstöðu 2010. Árin 1991 til 2006 var Guðbjörg eini fasti kennarinn við greinina og stundaði doktorsnám meðfram fullu starfi frá árinu 1994. Nú er Guðbjörg prófessor í náms- og starfsráðgjöf við Félagsfræði,- mannfræði- og þjóðfræðideild.<ref name="ferilskrá">{{vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/cv/25673c0c1ae0.pdf|titill=Guðbjörg T. Vilhjálmsdóttir Prófessor. Ferilskrá|höfundur=Háskóli Íslands}}</ref> == Rannsóknir == Eftir Guðbjörgu liggur fjöldi greina, bókakafla og námsbóka.<ref name="Ritaskrá">{{vefheimild|url=https://ugla.hi.is/pub/hi/simaskra/ritaskra/25673c0c1ae0.pdf?m=w7c488OYtRLe|titill=Guðbjörg T. Vilhjálmsdóttir Prófessor. Ritaskrá|mánuðurskoðað=14. júní|árskoðað=2019}}</ref> Í rannsóknum sínum hefur hún skoðað þróun starfsferils frá ýmsum sjónarhornum, aðferðir í náms- og starfsráðgjöf og hvernig unnt er að meta ráðgjafaraðferðir. Þá hefur hún gert tvær viðamiklar rannsóknir á félagslegum áhrifum á starfshugsun og náms- og starfsval ungs fólk út frá habitus breytunni og einnig skoðað áhrif kynferðis á þessa stefnumótandi þætti á starfsferli fólks. Hún hefur tekið þátt í alþjóðlegum rannsóknarhópum s.s. við gerð mælitækis sem mælir aðlögunarhæfni á náms- og starfsferli (2008-2012)<ref name="Ritaskrá" /> og frá 2017 hefur Guðbjörg átt sæti í rannsóknarhópi innan UNITWIN háskólanets UNESCO um viðhorf ungs fólks með litla framhaldsmenntun til starfa sinna.<ref>Arnar Þór Ingólfsson. (2018, 25. október). “Þetta er ekki framtíðarstarf”. mbl.is. Sótt 14. júní 2019 af: https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/10/25/thetta_er_ekki_framtidarstarf/</ref> Ásamt eiginmanni sínum, Torfa H. Tulinius prófessor, hefur Guðbjörg þróað bókmenntafræðilega aðferð við að meta frásagnarráðgjöf og skrifað um það fræðigreinar, s.s. tímaritsgreinina ''Tales of two subjects: Narratives of career counseling''. Þá hefur Guðbjörg hlotið innlenda sem erlenda rannsóknar- og þróunarstyrki. Hún aðlagaði og þýddi námsefnið ''Margt er um að velja''. Það er námsefni í náms- og starfsfræðslu og kom út hjá Námsgagnastofnun á árunum 1993-1996. Árið 2004 var það gert að vefefni.<ref name="ferilskrá" /> Matsrannsókn sem Guðbjörg gerði á þessu námsefni, leiddi í ljós verulegan árangur í því hvernig 15 ára unglingar hugsa um störf, samanborið við þá sem ekki fá fræðslu. == Stjórnun og viðurkenningar == Guðbjörgu hafa verið falin trúnaðarstörf bæði innan og utan háskólans. Guðbjörg hefur tekið að sér þjónusturannsóknir og stefnumótunarverkefni í náms- og starfsráðgjöf fyrir bæði mennta- og menningarmálaráðuneytið og Reykjavíkurborg. Guðbjörg sat í stjórn Félagsvísindasviðs 2016 til 2018.<ref>Háskóli Íslands. (e.d.). Stjórn Félagsvísindasviðs. Sótt 14. júní 2019 af: https://www.hi.is/felagsvisindasvid/forseti_felagsvisindasvids</ref> Hún var deildarforseti Félags- og mannvísindadeildar 2016-2018 og sat í stjórn Félagsvísindastofnunar. Guðbjörg situr nú í stjórn Afreks- og hvatningasjóðs Háskóla Íslands.<ref>Háskóli Íslands. Styrkir og sjóðir. (2018). Afreks- og hvatningasjóður stúdenta HÍ. Stjórn. Sótt 14. júní 2019 af: https://sjodir.hi.is/stjorn_31 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626231500/http://sjodir.hi.is/stjorn_31 |date=2019-06-26 }}</ref> Hún veitti forstöðu Sérfræðisetri í ævilangri náms- og starfsráðgjöf árin 2009 til 2014.<ref>Félag náms- og starfsráðgjafa. (2009). Sérfræðisetur í ævilangri náms- og starfsráðgjöf. Sótt 14. júní 2019 af: https://www.fns.is/s%C3%A9rfr%C3%A6%C3%B0isetur-%C3%AD-%C3%A6vilangri-n%C3%A1ms-og-starfsr%C3%A1%C3%B0gj%C3%B6f {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923001150/https://fns.is/s%C3%A9rfr%C3%A6%C3%B0isetur-%C3%AD-%C3%A6vilangri-n%C3%A1ms-og-starfsr%C3%A1%C3%B0gj%C3%B6f |date=2020-09-23 }}</ref> Meginverkefni á Sérfræðisetri voru samnorræn rannsókn á ráðgjöf við fullorðna sem kallast Voice of users, samstarf við mennta- og menningarmálaráðuneytið um stefnumótun í náms- og starfsráðgjöf og hönnun og þróun upplýsinga- og ráðgjafarvefsins næstaskref.is. Rannsóknin Voice of users er fyrsta samanburðarrannsókn í náms- og starfsráðgjöf á Norðurlöndum.<ref>Sérfræðisetur í ævilangri náms- og starfsráðgjöf. Fréttabréf SAENS. 1. árgangur, hefti 1. Sótt 6. júní 2019 af: http://gamla.fns.is/files/SAENS_frettabref_april.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202235700/http://gamla.fns.is/files/SAENS_frettabref_april.pdf |date=2020-02-02 }}</ref> Guðbjörg var formaður Félags íslenskra námsráðgjafa 1987-1989<ref name="afmælisrit-2016">{{vefheimild|url=https://spark.adobe.com/page/MdyZhfvpHCHQT/?w=8_8776|titill=Afmælisrit FNS – náms- og starfsráðgjöf í 35 ár – 2016|höfundur=Félag náms- og starfsráðgjafa|ár=2016}}</ref> og hlaut viðurkenningu félagsins 2006<ref>Félag náms- og starfsráðgjafa. (2007). Afmælisrit FNS. Þú átt leikinn. Sótt 6. júní 2019 af: https://www.fns.is/sites/default/files/stjorn/25-ara-Afmaelisrit-FNS.pdf</ref> og gerður heiðursfélagi Félags náms- og starfsráðgjafa 2016 fyrir störf sín í þágu greinarinnar.<ref name="afmælisrit-2016" /> Guðbjörg hefur verið virk í alþjóðlegu samstarfi og hlaut viðurkenningu National Career Development Association (NCDA) árið 2006 (NCDA International Award) fyrir störf sín við menntun náms- og starfsráðgjafa og stefnumótun. NCDA eru helstu samstök í náms- og starfsráðgjöf í Bandaríkjunum og eru hluti af American Counseling Association.<ref>Mbl.is. (2006). Guðbjörg Vilhjálmsdóttir hlýtur alþjóðleg verðlaun fyrir leiðtogastörf í náms- og starfsráðgjöf. mbl.is. Sótt 14. júní 2019 af: https://www.mbl.is/frettir/innlent/2006/07/11/gudbjorg_vilhjalmsdottir_hlytur_althjodleg_verdlaun/</ref> Hún situr í stjórn European Society for Vocational Design and Counselling sem styður við rannsóknarstarf í náms- og starfsráðgjöf, m.a. með námskeiðum fyrir doktorsnema.<ref name="stjórn">{{vefheimild|url=https://www.hi.is/frettir/gudbjorg_i_stjorn_althjodlegu_nams_og_starfsradgjafarsamtakanna|titill=Guðbjörg í stjórn Alþjóðlegu náms- og starfsráðgjafarsamtakanna|höfundur=Háskóli Íslands|ár=2017}}</ref> Guðbjörg er í ritstjórn (directrice adjointe) Orientation Scolaire et Professionnelle sem er aðal rannsóknarritið í náms- og starfsráðgjöf í Frakklandi.<ref>Orientation Scolaire et Professionnelle. (e.d.). Comité de direction. Sótt 14. Júní 2019 af: https://journals.openedition.org/osp/2009#tocto1n1</ref> Árið 2017 var Guðbjörg valin sem fulltrúi samtaka náms- og starfsráðgjafa á Norðurlöndum til að setjast í stjórn International Association for Educational and Vocational Guidance, sem eru einu alþjóðlegu samtökin á sviði náms- og starfsráðgjafar.<ref name="stjórn" /><ref>Félag náms- og starfsráðgjafa. (2017). Guðbjörg Vilhjálmsdóttir í stjórn Alþjóðlegu náms- og starfsráðgjafarsamtakanna. Sótt 14. júní 2019 af: https://fns.is/gu%C3%B0bj%C3%B6rg-vilhj%C3%A1lmsd%C3%B3ttir-%C3%AD-stj%C3%B3rn-al%C3%BEj%C3%B3%C3%B0legu-n%C3%A1ms-og-starfsr%C3%A1%C3%B0gjafarsamtakanna {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721115135/https://fns.is/gu%C3%B0bj%C3%B6rg-vilhj%C3%A1lmsd%C3%B3ttir-%C3%AD-stj%C3%B3rn-al%C3%BEj%C3%B3%C3%B0legu-n%C3%A1ms-og-starfsr%C3%A1%C3%B0gjafarsamtakanna |date=2019-07-21 }}</ref> Guðbjörg er nú varaforseti International Association for Educational and Vocational Guidance. == Greinar == *Guðbjörg Vilhjálmsdóttir og Guðmundur B. Arnkelsson (2013). [https://doi.org/10.1016/j.jvb.2013.08.002 Social aspects of career choice from the perspective of habitus theory]. Journal of Vocatinal Behavior, 83, 581−590. *Guðbjörg Vilhjálmsdóttir og Guðmundur B. Arnkelsson (2007). [https://journals.openedition.org/osp/1493 Les differénces liées au sexe dans les représentations professionnelles. Orientation scolaire et professionnelle], 36, 421–434. *Guðbjörg Vilhjálmsdóttir, Guðrún Birna Kjartansdóttir, Sigríður Bríet Smáradóttir og Sif Einarsdóttir (2012). [https://doi.org/10.1016/j.jvb.2016.07.011 Career adapt-abilities scale – Icelandic form: Psychometric properties and construct validity]. Journal of Vocational Behavior, 80, 698−704. *Guðbjörg Vilhjálmsdóttir. (2007). [https://link.springer.com/article/10.1007/s10775-007-9118-4 Outcomes of two different methods in career education]. Journal of Educational and Vocational Guidance, 7, 97–110. == Bækur og bókakaflar == *Guðbjörg Vilhjálmsdóttir (1993–1996). Margt er um að velja. Starfsfræði handa efstu bekkjum grunnskóla ásamt kennsluleiðbeiningum með vinnubókunum: Könnun á atvinnulífinu. Að átta sig á skólakerfinu. Fyrirætlanir mínar. Reykjavík. Félagsvísindastofnun. *Guðbjörg Vilhjálmsdóttir. (2017). [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-66954-0_22 Career changes on the horizon: The importance of group norms in interpreting results of career adaptability measures]. Í K. Maree (ed.). Psychology of career adaptability, employability and resilience, 375−396. Cham, Switzerland: Springer. ==Heimildir== {{reflist}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] 92aul4ybs93gfpxlh2e3mjfhynghxtv 0 158143 1985685 1965020 2026-11-09T16:03:12Z TKSnaevarr 53243 1985685 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Simeon Sachsen-Coburg-Gotha<br>{{small|Símeon 2.}} | mynd = Simeon Borisov Sakskoburggotski (Saxe-Coburg-Gotha, Simeon II) in 2017.jpg | myndatexti1 = Sachsen-Coburg-Gotha árið 2017. | titill= Forsætisráðherra Búlgaríu | stjórnartíð_start = [[24. júlí]] [[2001]] | stjórnartíð_end = [[17. ágúst]] [[2005]] | forseti = [[Petar Stojanov]]<br>[[Georgí Parvanov]] | forveri = [[Ívan Kostov]] | eftirmaður = [[Sergej Staníshev]] | titill2= [[File:Larger Sovereign Arms of Bulgaria 1929-1946.svg|Skjaldarmerki Símeons 2. Búlgaríukeisara|45px]]<br/>Keisari Búlgaríu | stjórnartíð_start2 = [[28. ágúst]] [[1943]] | stjórnartíð_end2 = [[15. september]] [[1946]] | forveri2 = [[Boris 3. Búlgaríukeisari|Boris 3.]] | eftirmaður2 = ''Embætti lagt niður'' | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1937|6|16}} | fæðingarstaður = [[Sófía|Sófíu]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] | þjóderni = [[Búlgaría|Búlgarskur]] | maki = [[Margarita Gómez-Acebo y Cejuela]] (g. 1962) | börn = 5 | foreldrar = [[Boris 3. Búlgaríukeisari]] og [[Jóhanna af Ítalíu]] | stjórnmálaflokkur = Þjóðarhreyfingin Simeon 2. (NDSV) | bústaður = | atvinna = | háskóli = Valley Forge Military Academy and College | starf = Stjórnmálamaður |undirskrift = Signature of Simeon Saxe-Coburg-Gotha.png }} '''Simeon Borisov von Sachsen-Coburg-Gotha''' ([[búlgarska]]: Симеон Борисов Сакскобургготски, umrit. ''Símeon Borísov Sakskobúrggotskí''; f. 16. júní 1937) er [[Búlgaría|búlgarskur]] stjórnmálamaður og aðalsmaður. Frá 1943 til 1946 ríkti hann barnungur undir nafninu '''Símeon 2.''' sem síðasti keisari (''[[tsar]]'') Búlgaríu. Keisaradæmið var lagt niður eftir þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1946 og Búlgaría varð kommúnískt alþýðulýðveldi. Símeon ólst því upp í útlegð frá heimalandinu en sneri heim til Búlgaríu árið 1996 og hóf stjórnmálaferil. Hann var kjörinn forsætisráðherra Búlgaríu árið 2001 og gegndi því embætti í fjögur ár. Á þeim tíma gekk Búlgaría í [[Atlantshafsbandalagið]] og grunnur var lagður að inngöngu þess í [[Evrópusambandið]] árið 2007. Simeon er eini eftirlifandi einstaklingurinn sem hefur borið titilinn ''[[tsar]]''. Hann er jafnframt annar tveggja eftirlifandi þjóðarleiðtoga frá árum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] (ásamt [[Tenzin Gyatso]], 14. [[Dalai Lama]]) og annar tveggja fyrrum konunga sem hafa seinna komist til valda sem leiðtogar lýðræðislega kjörinnar ríkisstjórnar (ásamt [[Norodom Sihanouk]] frá [[Kambódía|Kambódíu]]). ==Æviágrip== Símeon fæddist þann 16. júní árið 1937 í [[Sófía|Sófíu]], höfuðborg Búlgaríu, og var sonur [[Boris 3. Búlgaríukeisari|Borisar 3. Búlgaríukeisara]] og [[Jóhanna af Ítalíu|Jóhönnu keisaradrottningar]]. Árið 1943 fór Boris, sem hafði tekið afstöðu með [[Öxulveldin|Öxulveldunum]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni, á fund [[Adolf Hitler|Adolfs Hitler]] í Þýskalandi en veiktist þar og var fluttur heim til Búlgaríu, þar sem hann lést þann 28. ágúst. Dauði Borisar þótti dularfullur og marga grunaði að Hitler hefði látið eitra fyrir honum fyrir að neita að lýsa [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] stríð á hendur.<ref name=útlegð>{{Tímarit.is|3583383|Í útlegð en lifir þó í voninni|útgáfudagsetning=10. ágúst 1978|blað=[[Heimilistíminn]]|skoðað=29. júní 2020|blaðsíða=7}}</ref> Símeon varð því keisari aðeins sex ára gamall, en þar sem hann var ólögráða fór ráð [[Ríkisstjóri|ríkisstjóra]] undir stjórn frænda hans, [[Kírill fursti af Preslav|Kírils prins]], með eiginleg völd í hans nafni.<ref name=gleymdur>{{Tímarit.is|3612636|Gleymdur konungur kemur fram á sjónarsviðið|útgáfudagsetning=16. mars 1958|blað=[[Sunnudagsblaðið]]|skoðað=29. júní 2020|blaðsíða=148-150}}</ref> Eftir ósigur Öxulveldanna í styrjöldinni tóku kommúnistar völdin í Búlgaríu, lögðu niður keisaradæmið og stofnuðu lýðveldi. Kírill var tekinn af lífi en Jóhanna ekkjudrottning flúði land með Símeon og systur hans, [[María Lovísa Búlgaríuprinsessa|Maríu Lovísu]]. Fjölskyldan hélt fyrst í útlegð til [[Egyptaland]]s, þar sem hún fékk hæli hjá [[Farúk Egyptalandskonungur|Farúk konungi]].<ref name=gleymdur/> Hún fluttist síðar til [[Madríd]] á [[Spánn|Spáni]], þar sem hún hlaut hæli hjá stjórn [[Francisco Franco|Francos]].<ref name=útlegð/> Fjölskyldan var fyrst um sinn fjárhagslega bágstödd en hagur þeirra vænkaðist nokkuð eftir að hún hlaut líftryggingu fyrir móðurafa Símeons, fyrrum Ítalíukonunginn [[Viktor Emmanúel 3.]], sem lést árið 1947.<ref name=gleymdur/> Á Spáni hóf Símeon feril sem athafnamaður og efnaðist ágætlega. Hann rak auk þess ráðgjafarskrifstofu fyrir Búlgara sem höfðu hrakist í útlegð frá heimalandinu og stýrði ráðstefnum búlgarskra útlaga sem viðurkenndu hann enn sem keisara. Árið 1962 kvæntist hann [[Margarita Gómez-Acebo y Cejuela|Margaritu Gómez-Acebo y Cejuela]], sem var af spænskum aðalsættum. Hjónin eignuðust fimm börn: Kardam, Kíril, Kúbrat, Konstantínus og Kalínu.<ref name=útlegð/> Einræði kommúnista í Búlgaríu leið undir lok árið 1990. Sex árum síðar sneri Símeon aftur til heimalandsins og hóf beina þátttöku í búlgörskum stjórnmálum (undir borgaralegu nafni sínu, Simeon Sachsen-Coburg-Gotha). Í fyrstu hugðist hann bjóða sig fram til forseta en mátti það ekki þar sem hann hafði ekki búið nógu lengi í Búlgaríu til að uppfylla kjörgengisskilyrði. Þess í stað stofnaði hann nýjan stjórnmálaflokk, Þjóðarhreyfinguna Símeon 2., sem bauð fram á búlgarska þingið í fyrsta skipti árið 2001. Í aðdraganda kosninganna lagði Sachsen-Coburg-Gotha áherslu á markaðsumbætur, baráttu gegn spillingu og að Búlgaría gerðist aðili bæði að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]]. Þjóðarhreyfingin vann stórsigur í kosningunum með um 43 prósentum greiddra atkvæða og fékk 117 sæti á búlgarska þinginu.<ref>{{Tímarit.is|3399023|Stórsigur flokks fyrrverandi konungs|útgáfudagsetning=19. júní 2001|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=29. júní 2020|blaðsíða=23}}</ref> Sachsen-Coburg-Gotha tók við völdum sem forsætisráðherra Búlgaríu þann 24. júlí 2001. Búlgarar bundu miklar vonir við fyrrum keisarann, sem lofaði því að þjóðin myndi njóta ávaxtar af stjórn hans á 800 dögum eftir embættistöku hans.<ref>{{Cite book |last1=Lilov|first1=Grigor|year=2013 |title=Най-богатите българи |edition=1 |location=Sofia |publisher="Кайлас" ЕООД |isbn=978-954-92098-9-1 |url=http://knigabg.com/index.php?page=book&id=34089 |page=93}}</ref> Stjórnin þótti hins vegar ekki uppfylla fyrirheit sín á þeim tíma og vinsældir Sachsen-Coburg-Gotha skruppu verulega saman á næstu tveimur árum. Áframhaldandi hátt atvinnuleysishlutfall og lágar meðaltekjur urðu honum ekki til vinsælda og einnig var það umdeilt að í stjórnartíð hans ákváðu búlgörsk stjórnvöld að greiða Símeoni og systur hans bætur að andvirði um 14 milljarða íslenskra króna fyrir eignir keisarafjölskyldunnar sem höfðu verið þjóðnýttar á kommúnistatímanum.<ref>{{Tímarit.is|3481024|Konunglegt loforð rennur út í Búlgaríu|útgáfudagsetning=8. október 2003|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=29. júní 2020|blaðsíða=17}}</ref> Búlgaría gekk í [[Atlantshafsbandalagið]] í stjórnartíð Símeons. Í þingkosningum árið 2005 lenti Þjóðarhreyfingin í öðru sæti og gekk í stjórnarsamstarf ásamt búlgarska Sósíalistaflokknum. Í kosningum árið 2009 hlaut flokkurinn aðeins 3,01% atkvæða og vann engin þingsæti. Þetta leiddi til þess að Sachsen-Coburg-Gotha sagði af sér sem flokksleiðtogi og hætti afskiptum af stjórnmálum.<ref>{{Cite web|url=http://www.trud.bg/Article.asp?ArticleId=170311|title=Симеон Сакскобургготски подаде оставка|date=6. júlí 2009|publisher=Труд|language=búlgarska|accessdate=29. júní 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20090708001759/http://www.trud.bg/Article.asp?ArticleId=170311|archive-date=8. júlí 2009|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=Keisari Búlgaríu |frá=[[28. ágúst]] [[1943]] |til=[[15. september]] [[1946]] |fyrir=[[Boris 3. Búlgaríukeisari|Boris 3.]] |eftir=Embætti lagt niður }} {{Erfðatafla |titill=Forsætisráðherra Búlgaríu |frá=[[24. júlí]] [[2001]] |til=[[17. ágúst]] [[2005]] |fyrir=[[Ívan Kostov]] |eftir=[[Sergej Staníshev]] }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Sachsen-Coburg-Gotha, Simeon}} {{f|1937}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Búlgaríu]] [[Flokkur:Keisarar Búlgaríu|Símeon]] [[Flokkur:Sachsen-Coburg-Gotha-ætt|Símeon]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]] huyam2lfnlfwac10dhzujajn18zeuql 0 158422 1985732 1953699 2026-11-10T05:02:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985732 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | status = | image = Campanula alpina.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Bláklukkubálkur]] (''Campanulales'') | familia = [[Bláklukkuætt]] (''Campanulaceae'') | genus = [[Klukkuættkvísl]] (''Campanula'') | species = '''C. alpina''' | binomial = Campanula alpina | binomial_authority = [[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]] | range_map = Distribution map Campanula alpina.png | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Marianthemum alpinum'' <small>([[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]]) [[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Campanula macrorhiza'' var.'' polycaulis'' <small></small> }} '''''Fjallaklukka''''' eða '''fellaklukka''' ([[fræðiheiti]]: ''Campanula alpina'')<ref name = "C132">Jacq., 1762 ''In: Enum. Stirp. Vindob. : 36, 210''</ref><ref name = "source">[https://apps.kew.org/wcsp/home.do WCSP: World Checklist of Selected Plant Families]</ref> er skammfjölær tegund af [[klukkuætt]] ([[Campanulaceae]]).<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/9778265|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref> Hún vex aðallega í Alpafjöllunum og Karpatafjöllum.<ref>{{Bókaheimild|titill=Dwarf Campanulas and associated genera|höfundur=Graham Nicholls|útgefandi=Timber Press|ár=2006|bls=49|ISBN=978-0-88192-810-5}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:139878-1|title=Campanula alpina Jacq. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2020-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224140246/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:139878-1|archive-date=2021-12-24|url-status=dead}}</ref> Hún jarðlæg, með stuttan blómstöngul, blöðin lensulaga, ýmist hærð eða dúnhærð.<ref>{{Cite web|url=http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=2367&fl=2|title=Lystigarður Akureyrar|website=www.lystigardur.akureyri.is|access-date=2020-10-05|archive-date=2020-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009193455/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=2367&fl=2|url-status=dead}}</ref> <gallery> File:Campanula alpina 1.jpeg|Teikning eftir William Curtis (1806) </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Campanula alpina}} {{Wikilífverur|Campanula alpina}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Bláklukkur]] 19e3vg2hi0lrq9e5cxxrtbsq6dqgggq 0 158451 1985815 1846453 2026-11-10T08:21:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985815 wikitext text/x-wiki '''Glerártorg''' er [[Ísland|íslensk]] [[verslunarmiðstöð]] staðsett á [[Akureyri]] sem var opnuð [[2. nóvember]] [[2000]]<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/634784/|title=Akureyri fest í sessi sem verslunarstaður|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2020-08-03|url-access=subscription}}</ref>. Við opnum Glerárstorgs voru 23 verslanir þar. Árin 2007-2008 var húsið stækkað og rými fyrir 45 verslanir. Eignaskipti urðu á Glerártogi árið 2014 og núverandi eigandi verslunarmiðstöðvarinnar er Eik fasteignafélag. Á Glerártorgi eru ýmsar verslanir og þjónusta.<ref>{{Cite web|url=http://www.glerartorg.is/is/um-okkur/sagan|title=Sagan|last=verslunarmiðstöð|first=Glerártorg|website=Glerártorg - af lífi og sál|language=is|access-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807233903/http://www.glerartorg.is/is/um-okkur/sagan|archive-date=2020-08-07|url-status=dead}}</ref> == Heimildir == [[Flokkur:Íslenskar verslunarmiðstöðvar]] [[Flokkur:Byggingar á Akureyri]] [[Flokkur:Stofnað 2000]] qphmxocd0fiihrsdi7bavr2ab9drjrn 0 159595 1985692 1985274 2026-11-09T22:39:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 3 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985692 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Abdalla Hamdok | nafn_á_frummáli = {{nobold|عبدالله حمدوك}} | mynd = Mark Green and Abdalla Hamdok at USAID HQ (2) (cropped).jpg | myndatexti1 = {{small|Hamdok árið 2019.}} | titill= Forsætisráðherra Súdans | stjórnartíð_start = [[21. nóvember]] [[2021]] | stjórnartíð_end = [[2. janúar]] [[2022]] | forseti = ''Fullveldisráð'' | forveri = ''Hann sjálfur'' | eftirmaður = [[Osman Hussein]] {{small|(starfandi)}} | stjórnartíð_start2 = [[21. ágúst]] [[2019]] | stjórnartíð_end2 = [[25. október]] [[2021]] | forseti2 = ''Fullveldisráð'' | forveri2 = [[Mohamed Tahir Ayala]] | eftirmaður2 = ''Hann sjálfur'' | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1956|1|1}} | fæðingarstaður = Al-Dibaibat, Kordofan, [[Súdan]] | þjóderni = [[Súdan]]skur | háskóli = [[Háskólinn í Kartúm]]<br>[[Háskólinn í Manchester]] | stjórnmálaflokkur = Óflokksbundinn | maki = Muna Abdalla | börn = 2 }} '''Abdalla Hamdok ''' (f. 1. janúar 1956) er [[súdan]]skur embættismaður og fyrrverandi forsætisráðherra Súdans. Hamdok hafði gegnt ýmsum innlendum og alþjóðlegum stjórnsýsluembættum fyrir ráðherratíð sína.<ref name="UNIDO_CV">{{cite web | title= Abdalla Hamdok – Deputy Executive Secretary – United Nations Economic Commission for Africa | year= 2018 |website= [[United Nations Industrial Development Organization]] | url= https://www.unido.org/node/134297 |accessdate= 13 August 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190813211523/https://www.unido.org/node/134297 |archivedate= 13 August 2019 |url-status=live}}</ref> Frá nóvember 2011 til október 2018 var hann aðstoðarframkvæmdastjóri [[Efnahagsnefnd fyrir Afríku|Efnahagsnefndar Sameinuðu þjóðanna fyrir Afríku]] (UNECA).<ref name="UNIDO_CV" /><ref name="UNECA_farewell">{{cite web | title = ECA staff bid adieu to Abdalla Hamdok – "a brilliant, true Pan-Africanist" | website = [[United Nations Economic Commission for Africa]] | date = 30 October 2018 | url = https://www.uneca.org/stories/eca-staff-bid-adieu-abdalla-hamdok-“-brilliant-true-pan-africanist" | accessdate = 16 June 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190616022408/https://www.uneca.org/stories/eca-staff-bid-adieu-abdalla-hamdok-%E2%80%9C-brilliant-true-pan-africanist%E2%80%9D | archivedate = 16 June 2019 | url-status = dead}}</ref> Starfsfólk UNECA lýsti Hamdok sem „hógværum manni með framúrskarandi og agað hugarfar“.<ref name="UNECA_farewell" /> Eftir [[Byltingin í Súdan|súdönsku byltinguna]] í ágúst 2019 var bent á Hamdok sem mögulegt forsætisráðherraefni í lýðræðisvæðingu Súdans.<ref name="possible_Hamdok_council">{{cite news | last1= Abdelaziz | first1= Khalid | title= Sudan opposition says to nominate members for transitional council | date= 12 June 2019 | publisher= [[Thomson Reuters]] | url= https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics/sudan-opposition-says-to-nominate-members-for-transitional-council-idUSKCN1TB1O3 |accessdate= 16 June 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190612121814/https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics/sudan-opposition-says-to-nominate-members-for-transitional-council-idUSKCN1TB1O3 |archivedate= 12 June 2019 |url-status=live}}</ref><ref name="SudDaily_PM">{{cite news | title = FFC pick Hamdok as prime minister | newspaper = [[Sudan Daily]] | date = 4 August 2019 | url = https://sudandaily.org/en/2019/08/04/ffc-pick-hamdok-as-prime-minister/ | accessdate = 14 August 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190813222347/https://sudandaily.org/en/2019/08/04/ffc-pick-hamdok-as-prime-minister/ | archivedate = 13 August 2019 | url-status = dead}}</ref> Eftir að [[fullveldisráð Súdans]] tók við völdum af herforingjastjórn landsins var Abdalla Hamdok útnefndur forsætisráðherra. Hann tók við embætti þann 21. ágúst 2019.<ref name="AJE_who_Hamdok">{{cite news | title= Abdalla Hamdok: Who is Sudan's new prime minister? | date= 21 August 2019 |newspaper= [[Al Jazeera English]] | url= https://www.aljazeera.com/news/2019/08/abdalla-hamdok-sudan-prime-minister-190821104935717.html |accessdate= 23 August 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190823200802/https://www.aljazeera.com/news/2019/08/abdalla-hamdok-sudan-prime-minister-190821104935717.html |archivedate= 23 August 2019 |url-status=live}}</ref> Þann 25. október 2021 var hann handtekinn af vopnuðum mönnum við valdarán hersins. Uppsögn hans var tilkynnt í kjölfarið. Hamdok var leyft að snúa aftur til valda þann 21. nóvember eftir að súdanskir herforingjar komust að samkomulagi við borgaralegu stjórnmálaflokkana. Hann sagði af sér vegna áframhaldandi mótmæla gegn stjórninni í janúar 2022. ==Menntun== Abdalla Hamdok er með BS-gráðu frá [[Háskólinn í Kartúm|Háskólanum í Kartúm]] og doktorsgráðu í hagfræðirannsóknum frá [[Háskólinn í Manchester|Háskólanum í Manchester]].<ref name="UNIDO_CV" /> ==Fyrstu störf== Frá 1981 til 1987 var Hamdok háttsettur embættismaður við fjármálaráðuneyti Súdans.<ref name="UNIDO_CV" /> Á tíunda áratugnum gegndi Hamdok embættum hjá sérfræðiþjónustufélaginu [[Deloitte|Deloitte & Touche]] og síðan hjá [[Alþjóðavinnumálastofnunin]]ni í Simbabve. Hann vann síðan í nokkur á hjá [[Afríski þróunarbankinn|afríska þróunarbankanum]] á [[Fílabeinsströndin]]ni. Hamdok var leiðtogi [[Stofnun lýðræðis og kosningaliðsinnis|Stofnunar lýðræðis og kosningaliðsinnis]] (IDEA) í Afríku og á Mið-Austurlöndum frá 2003 til 2008.<ref name="UNIDO_CV" /> Hamdok vann í stuttan tíma hjá [[Efnahagsnefnd fyrir Afríku|Efnahagsnefnd Sameinuðu þjóðanna fyrir Afríku]] frá 2001 til 2002 sem framkvæmdastjóri samþættingar og verslunar.<ref name="UNECA_farewell" /> Frá 2011 til 2018 var hann aðstoðarframkvæmdastjóri nefndarinnar.<ref name="UNIDO_CV" /><ref name="UNECA_farewell" /> Í september árið 2018 bauð ríkisstjórn [[Omar al-Bashir|Omars al-Bashir]] Hamdok að gerast fjármálaráðherra en hann afþakkaði boðið.<ref name="MEE_Hamdok_refuses_Ministry">{{cite news | title= Sudan economic crisis: New central bank chief appointed as inflation soars | date= 15 September 2018 |newspaper= [[Middle East Eye]] | url= https://www.middleeasteye.net/news/sudan-economic-crisis-new-central-bank-chief-appointed-inflation-soars |accessdate= 13 August 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190813205839/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-economic-crisis-new-central-bank-chief-appointed-inflation-soars |archivedate= 13 August 2019 |url-status=live}}</ref> ==Forsætisráðherra Súdans== [[File:Steven Mnuchin and New PM Abdalla Hamdok.jpg|right|thumb|Hamdok ásamt [[Steven Mnuchin]] við fjármálaráðuneyti Bandaríkjanna árið 2019.]] Í kjölfar [[Byltingin í Súdan|súdönsku byltingarinnar]] 2019 stungu súdanskir stjórnarandstöðuhópar í [[Bandalag frelsis og breytinga|Bandalagi frelsis og breytinga]] upp á því í júní og ágúst að Hamdok yrði útnefndur forsætisráðherra til þess að leiða lýðræðisvæðingarferli landsins.<ref name="possible_Hamdok_council" /><ref name="SudDaily_PM" /> Samið hafði verið um umbreytingaferlið í stjórnmálasáttmála sem Bandalagið gerði við fráfarandi herstjórn landsins þann 17. júlí 2019<ref name="TMC_FFC_20190717_agreement">{{cite web | last1 = FFC | last2 = TMC | author1-link = Forces of Freedom and Change | author2-link = Transitional Military Council (2019) | last3 = Idris | first3 = Insaf | title = Political Agreement on establishing the structures and institutions of the transitional period between the Transitional Military Council and the Declaration of Freedom and Change Forces | newspaper = [[Radio Dabanga]] | date = 17 July 2019 | url = https://www.dabangasudan.org/uploads/media/5d306eb7c2ab1.pdf | accessdate = 18 July 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190718222047/https://www.dabangasudan.org/uploads/media/5d306eb7c2ab1.pdf | archivedate = 18 July 2019 | url-status = dead}}</ref><ref name="Dabanga_agreement_signed">{{cite news | title= Int'l community applauds Sudan political agreement | date= 18 July 2019 |newspaper= [[Radio Dabanga]] | url= https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/int-l-community-applauds-sudan-political-agreement |accessdate=18 July 2019 |archheraiveurl= https://web.archive.org/web/20190718222348/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/int-l-community-applauds-sudan-political-agreement |archivedate= 18 July 2019 |url-status=live}}</ref> og drög að stjórnarskráryfirlýsingu höfðu verið undirrituð þann 4. ágúst.<ref name="raisethevoices_4Aug2019_const_dec">{{cite web |last1 = FFC |last2 = TMC |author1-link = Forces of Freedom and Change |author2-link = Transitional Military Council (2019) |title = (الدستوري Declaration (العربية)) |trans-title = (Constitutional Declaration) |language = ar |website = raisethevoices.org |date = 4 August 2019 |url = http://raisethevoices.org/wp-content/uploads/2019/08/sudan-amendment.pdf |accessdate = 5 August 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190805170905/http://raisethevoices.org/wp-content/uploads/2019/08/sudan-amendment.pdf |archivedate = 5 August 2019 |url-status = dead}}</ref><ref name="Const_Dec_En_unofficial">{{cite web | last1 = FFC | last2 = TMC | last3 = IDEA | last4 = Reeves | first4 = Eric | author1-link = Forces of Freedom and Change | author2-link = Transitional Military Council (2019) | author3link = International Institute for Democracy and Electoral Assistance | author4link = Eric Reeves | title = Sudan: Draft Constitutional Charter for the 2019 Transitional Period | website = sudanreeves.org | date = 10 August 2019 | url = https://sudanreeves.org/2019/08/06/sudan-draft-constitutional-charter-for-the-2019-transitional-period/ | accessdate = 10 August 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190810213233/https://sudanreeves.org/2019/08/06/sudan-draft-constitutional-charter-for-the-2019-transitional-period/ | archivedate = 10 August 2019 | url-status = dead }}</ref> [[Fullveldisráð Súdans]] útnefndi Hamdok forsætisráðherra þann 20. ágúst í samræmi við ákvæði stjórnarskráryfirlýsingarinnar til að hafa umsjá með umbreytingaferlinu. Hamdok og öðrum leiðtogum millibilsstjórnarinnar er bannað að gefa kost á sér til áframhaldandi stjórnarsetu í þingkosningum sem eiga að fara fram undir lok umbreytingaferlisins árið 2022.<ref name="Const_Dec_En_unofficial" /> Sem forsætisráðherra skipaði Hamdok eigin ríkisstjórn. Þann 4. október 2019 hreinsaði hann bandamenn al-Bashirs úr stjórnarstöðum í súdönskum ríkisháskólum. Hann leysti 28 kanslara og 35 varakanslara úr embætti og útnefndi 34 varakanslara.<ref name="SudTrib_32new_uni_VCs">{{cite news | title= Hamdok sacks Sudan’s university chancellors and vice-chancellors | trans-title= | date= 4 October 2019 | newspaper= [[Sudan Tribune]] | url= https://sudantribune.com/spip.php?article68238 | accessdate= 5 October 2019 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20191004215935/https://sudantribune.com/spip.php?article68238 | archivedate= 4 October 2019 | url-status= dead}}</ref><ref name="SudTrib_Hamdok4women">{{cite news |title= Hamdok delays formation of Sudan's transitional government |date= 29 August 2019 |newspaper= [[Sudan Tribune]] |url= https://www.sudantribune.com/spip.php?article68018 |accessdate= 7 September 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190907203521/https://www.sudantribune.com/spip.php?article68018 |archivedate= 7 September 2019 |url-status= dead}}</ref> ===Morðtilræði=== Þann 9. mars komst Hamdok lífs af eftir morðtilræði gegn sér í höfuðborginni [[Kartúm]]. Nöfn sökudólganna hafa ekki verið gerð opinber. Að minnsta kosti þrjú farartæki urðu fyrir hnjaski í tilræðinu en engan sakaði<ref>{{cite web|url=https://gulfnews.com/world/mena/sudanese-prime-minister-abdullah-hamdouk-survives-an-assassination-attempt-1.1583742563807|title=Sudanese Prime Minister Abdullah Hamdouk survives an assassination attempt|website=Gulf News|date=9 March 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-51800278 |title=Sudan PM Abdalla Hamdok survives assassination attempt |website=BBC.com |date=March 9, 2020}}</ref> nema einn öryggisvörð sem særðist lítillega.<ref>{{cite web|url=https://www.foxnews.com/world/sudan-prime-minister-abdalla-hamdok-survives-harrowing-assassination-attempt |title=Sudan Prime Minister Abdalla Hamdok survives harrowing assassination attempt |last=Chakraborty |first=Barnini |website=FoxNews.com |date=March 9, 2020}}</ref> ===Valdaránið 2021=== Nóttina 25. október 2021 var Hamdok handtekinn ásamt fleiri ráðherrum í ríkisstjórn sinni í [[valdarán]]i hersins.<ref>{{Vefheimild|titill=Súdanskir ráðherrar handteknir í valdaráni|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/10/25/sudanskir_radherrar_handteknir_i_valdarani/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=25. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=26. október}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Ráðherrar handteknir í valdaráni í Súdan|url=https://www.frettabladid.is/frettir/radherrar-handteknir-i-valdarani-i-sudan/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2021|mánuður=25. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=26. október|höfundur=Ingunn Lára Kristjánsdóttir}}</ref> Valdaránið leiddi til fjöldamótmæla gegn herforingjastjórninni þar sem minnst fjörutíu manns voru drepnir. Þann 21. nóvember komust herforingjarnir að samkomulagi við Hamdok og borgaralegu stjórnmálaflokkana um að leyfa Hamdok að snúa aftur í embætti forsætisráðherra.<ref>{{Vefheimild|titill=Herinn bakkar og Hamdok tekur aftur við stjórninni|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/11/21/herinn_bakkar_og_hamdok_tekur_aftur_vid_stjorninni/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=21. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=26. október}}</ref> Hamdok sagði af sér þann 2. janúar 2022 vegna frekari mótmæla gegn stjórninni og krafa um að yfirráð yrðu alfarið færð í hendur borgaralegra stjórnvalda.<ref>{{Vefheimild|titill=Forsætisráðherra Súdan hættir eftir hávær mótmæli|url=https://www.ruv.is/frett/2022/01/02/forsaetisradherra-sudan-haettir-eftir-havaer-motmaeli|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2022|mánuður=2. janúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=2. janúar|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Skoðanir== ===Landbúnaður=== Hamdok hefur hvatt til þess að Afríkubúar hverfi frá [[Sjálfsþurftarbúskapur|sjálfsþurftarbúskapi]] og taki upp „aflrænni og verslunarmiðaðari“ landbúnað. Hann benti árið 2014 að þótt afrísk matvælaframleiðsla gæti vel orðið álfunni sjálfbær líði um 300 milljónir Afríkubúa matarskort. Hamdok benti jafnfamt á að með tilliti til fimmtu stöðuskýrslu [[Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar|Milliríkjanefndarinnar um loftslagsbreytingar]], sem hækkun á meðalhita um tvær gráður á selsíus yfir meðalhita fyrir daga iðnbyltingarinnar, kunni hliðarverkanir [[Loftslagsbreytingar|loftslagsbreytinga]] á borð við lægri regntíðni að erfiða heimsálfunni að draga úr fátækt. Hamdok stakk upp á bótum á innviðum til að vinna bug á hungri (til dæmis nýjum leiðum til að umbreyta, geyma og flytja umframmatvæli á markaði), notkun „loftlagsupplýsinga“, bættri vatnsstjórnun og aukinni samhæfingu landbúnaðar við þjóðariðnað og vísinda- og rannsóknarstofnanir.<ref name="Hamdok_feeding_Africa">{{cite news | last1 = Hamdok | first1 = Abdalla | title = Abdalla Hamdok: How Africa can feed its people, create wealth | website= environewsnigeria.com |date = 8 October 2014 | url = https://www.environewsnigeria.com/abdalla-hamdok-how-africa-can-feed-its-people-create-wealth/ | accessdate = 13 August 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190813205657/https://www.environewsnigeria.com/abdalla-hamdok-how-africa-can-feed-its-people-create-wealth/ |archivedate= 13 August 2019 |url-status=live}}</ref> ===Kvenréttindi=== Sem forsætisráðherra tók Hamdok í ágúst 2019 þátt í að velja ráðherra af lista ráðherraefna sem [[Bandalag frelsis og breytinga]] hafði afhent honum (að undanskyldum innanríkis- og varnarmálaráðherra, sem herforingjar Fullveldisráðsins fengu að velja). Hamdok frestaði vali sínu á ráðherrum og benti á að of fáar konur hefði verið á listanum. Hann sagðist vilja „taka til greina sanngjarnt hlutfall kvenna“.<ref name="SudTrib_Hamdok4women" /> Að endingu útnefndi Hamdok fjórar konur í ráðherraembætti: [[Asma Mohamed Abdalla]] varð utanríkisráðherra,<ref name="SudDaily_ForMin_FinMin">{{cite news |title= Sudan's PM chooses 14 members of cabinet |date= 3 September 2019 |newspaper= [[Sudan Daily]] |url= https://sudandaily.org/en/2019/09/03/sudans-pm-chooses-14-members-of-cabinet/ |accessdate= 4 September 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190904022747/https://sudandaily.org/en/2019/09/03/sudans-pm-chooses-14-members-of-cabinet/ |archivedate= 4 September 2019 |url-status= dead}}</ref> [[Lina al-Sheikh]] varð vinnu- og félagsþróunarráðherra,<ref name="SudDaily_Min_Social">{{cite news | title= Hamdouk approves several candidates for the transitional cabinet | date= 4 September 2019 | newspaper= [[Sudan Daily]] | url= https://sudandaily.org/en/2019/09/04/hamdouk-approves-several-candidates-for-the-transitional-cabinet/ | accessdate= 4 September 2019 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20190904213028/https://sudandaily.org/en/2019/09/04/hamdouk-approves-several-candidates-for-the-transitional-cabinet/ | archivedate= 4 September 2019 | url-status= dead}}</ref> <ref name="SudTrib_Min_Infrastruct">{{cite news | title= FFC, Hamdok reach deal on Sudan’s transitional cabinet | date= 4 September 2019 | newspaper= [[Sudan Tribune]] | url= https://sudantribune.com/spip.php?article68055 | accessdate= 5 September 2019 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20190904225026/https://sudantribune.com/spip.php?article68055 | archivedate= 4 September 2019 | url-status= dead}}</ref> [[Wala'a Essam al-Boushi]] varð barna- og íþróttaráðherra og [[Intisar el-Zein Soughayroun]] varð ráðherra æðri menntamála.<ref name="National_women_mins">{{cite news | last1= Hendawi | first1= Hamza | title= Women take prominent place in Sudanese politics as Abdalla Hamdok names cabinet | date= 4 September 2019 |newspaper= [[The National (Abu Dhabi)]] | url= https://www.thenational.ae/world/africa/women-take-prominent-place-in-sudanese-politics-as-abdalla-hamdok-names-cabinet-1.906502 |accessdate= 5 September 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190904231154/https://www.thenational.ae/world/africa/women-take-prominent-place-in-sudanese-politics-as-abdalla-hamdok-names-cabinet-1.906502 |archivedate= 4 September 2019 |url-status=live}}</ref> Í nóvember árið 2019 felldi ríkisstjórn Súdans úr gildi öll lög sem takmörkuðu klæða-, ferða- félaga- og námsfrelsi kvenna. Hamdok hrósaði konum í skilaboðum á samfélagsmiðlum og sagði að lögin hefðu verið „verkfæri kúgunar, auðmýkingar, ofbeldis og yfirgangs gegn borgaralegum réttindum“.<ref>{{cite web|title=Sudan dissolves ex-ruling party and repeals law targeting women|url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/29/sudan-dissolves-ex-ruling-party-and-repeals-morality-law|date=29 November 2019|accessdate=29 November 2019|first=Jason|last=Burke|author2=Zeinab Mohammad Salih|work=[[The Guardian]]}}</ref> Árið 2020 setti Hamdok ný lög til að banna limlestingu á kynfærum kvenna.<ref>{{Cite news|last=Walsh|first=Declan|date=2020-04-30|title=In a Victory for Women in Sudan, Female Genital Mutilation Is Outlawed|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/04/30/world/africa/sudan-outlaws-female-genital-mutilation-.html|access-date=2020-05-03|issn=0362-4331}}</ref> Með lögunum var 141. gr. glæpalaga Súdans breytt og bannað var að fjarlægja eða limlesta „kynfæri kvenna með því að skera, limlesta eða breyta eðlilegum hlutum þeirra þannig að starfsemi þeirra sé heft að hluta til eða að fullu“. == Einkahagir == Hamdok kvæntist hagfræðingnum Munu Abdalla árið 1993 í suðurhluta Manchester. Þau eiga tvo fullorðna syni. Annar þeirra var í námi við Exeter-háskóla árið 2019 og hinn útskrifaðist úr háskóla í Bandaríkjunum síðla á öðrum áratugi 21. aldar.<ref name="ManchNews_Hamdok">{{Cite web|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/new-president-sudan-lived-hulme-16841938|title=The new prime minister of Sudan lived, studied and married in Manchester|last=Halle-Richards|first=Sophie|date=1 September 2019|website=men|access-date=27 September 2019}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Súdans | frá=[[21. ágúst]] [[2019]]| til=[[25. október]] [[2021]]| fyrir=[[Mohamed Tahir Ayala]]| eftir=Herstjórn| }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Súdans | frá=[[21. nóvember]] [[2021]]| til=[[2. janúar]] [[2022]]| fyrir=Herstjórn| eftir=Herstjórn| }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Hamdok, Abdalla}} {{f|1956}} [[Flokkur:Embættismenn Sameinuðu þjóðanna]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Súdans]] tjbnp5khplmokklkcmjasl35qkfkll5 0 160463 1985785 1955039 2026-11-10T07:20:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985785 wikitext text/x-wiki Gall eða gallepli er óeðlilegur útvöxtur á plöntum sem er viðbragð við skaða, sýkingu eða skordýra sem vaxa í vefnum. Nokkrar skordýrategundir sérhæfa sig í að örva gallvöxt sem er þá bæði fæða og vörn fyrir lirfur. Þráðormar geta einnig valdið gallvexti. Gallepli á eik eru með mjög hátt hlutfall sútunarsýru og voru eitt hið besta hráefni í blek, blönduð við járnsúlfat. [[File:RHODODENDRON FERRUGINEUM - GENTO - IB-137 (Neret).JPG|thumb|''[[Rhododendron ferrugineum]]'' sýkt af sveppnum ''[[Exobasidium]]''.]] [[File:Oak marble gall sectioned.JPG|thumb|vinstri|Gallepli af eik. Hola eftir sníkjudýr sést á myndinni.]] [[File:Galle.jpg|thumb|vinstri|Gallepli á eik.]] [[File:Pineapple gall.JPG|thumb|miðja|Gall á [[Sitkagreni]], myndað af [[Adelges abietis]].]] == Orðsifjar == Gallepli er talið koma úr latnínu: ''galla'', 'eikar-epli'. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://web.archive.org/web/20191211233217/https://visindi.is/natturan/geta-tre-fengid-krabbamein/ Lifandi Vísindi - Geta tré fengið krabbamein] * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6514 Vísindavefurinn - Hvernig var blek búið til] * [https://www.britishplantgallsociety.org/ British Plant Gall Society] * [http://www.bio.brandeis.edu/fieldbio/Plant_Galls/samplepage.html A Field Guide to Plant Galls of the North East U.S.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112013223/http://www.bio.brandeis.edu/fieldbio/Plant_Galls/samplepage.html |date=2020-11-12 }} * [http://waynesword.palomar.edu/pljuly99.htm To Be or Not To Be a Gall: The Story of Strange Growths on Plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321085200/http://waynesword.palomar.edu/pljuly99.htm |date=2014-03-21 }} * [http://www.bio.brandeis.edu/fieldbio/galls/galls.html Insect Galls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109220152/http://www.bio.brandeis.edu/fieldbio/galls/galls.html |date=2020-11-09 }}. ''Brandeis University'' * [http://www.hiltonpond.org/ThisWeek051001.html Galls in Goldenrod, (''Solidago'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191205154408/http://www.hiltonpond.org/ThisWeek051001.html |date=2019-12-05 }} [[Flokkur:líffræði]] toc92t769ezbmh2c7ms0321f2e4ztxo 0 161788 1985729 1957235 2026-11-10T04:59:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985729 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = | color = lightgreen | image = Mertensia primuloides 001.JPG | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'') | familia = [[Munablómaætt]] (''Boraginaceae'') | genus = ''[[Pseudomertensia]]'' | species = P. primuloides | binomial = Pseudomertensia primuloides | binomial_authority = ([[Joseph Decaisne|Decne.]]) [[Harald Harold Udo von Riedl|Riedl]] | synonyms = Eritrichium primuloides <small>[[Joseph Decaisne|Decne.]]</small><br> Mertensia moltkioides var. primuloides <small>([[Joseph Decaisne|Decne.]]) A.R. Naqshi, G. Singh & K.K. Koul</small><br> Mertensia primuloides <small>(Decne.) C.B. Clarke</small><br> Mertensia primuloides var. tanneri <small>C. B. Cl.</small><br> Mertensia tibetica <small>C. B. Cl.</small><br> Pseudomertensia primuloides var. tanneri <small>(C. B. Cl.) Stewart & Kazmi</small><br> Decalepidanthus primuloides <small>(Decne.) Dickoré & Hilger (rétt nafn samkvæmt Kew)</small><ref name = "kew">[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77150088-1 Decalepidanthus primuloides (Decne.) Dickoré & Hilger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260217003025/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77150088-1 |date=2026-02-17 }} Plants of the world online</ref> }} '''Fjallablálilja''' ([[fræðiheiti]]: ''Pseudomertensia primuloides''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16700530/source/tree|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref>) er [[fjölær jurt]] sem er ættuð frá Himalajafjöllum. Hún verður 10 til 15 sm há. Blöðin lensulaga til aflöng. Blómin eru lítil, blá og bjöllulaga. Hún hefur verið notuð í görðum hérlendis. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Pseudomertensia primuloides}} {{wikilífverur|Pseudomertensia primuloides}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Munablómaætt]] [[Flokkur:Garðplöntur]] fcervyv5263v3iyt0v1d6r9uqgrkcxe 0 162545 1985861 1712596 2026-11-10T10:38:13Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985861 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | fossil_range = | image =Halocarpus bidwillii in Wilderness Scientific Reserve 05.jpg | image_caption = ''Halocarpus bidwillii'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'') | ordo = [[Barrviðarbálkur]] (''Pinales'') | familia = [[Gagnviðarætt]] (''Podocarpaceae'') | genus = Halocarpus | genus_authority =[[Christopher John Quinn|C.J.Quinn]] | subdivision_ranks = Tegundir | type_species = ''[[Halocarpus bidwillii]]'' | type_species_authority = ([[Joseph Dalton Hooker|J. D. Hooker]] ex [[Thomas Kirk|Thomas Kirk]]) [[Christopher John Quinn|C.J.Quinn]] | subdivision = ''[[Halocarpus bidwillii]]''<br/> ''[[Halocarpus biformis]]''<br/> ''[[Halocarpus kirkii]]'' }} '''Halocarpus'''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/browse/tree/id/17187957|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref> er ættkvísl sígrænna barrtrjáa og runna frá [[Nýja-Sjáland]]i. ==Tegundir== Þrjár tegundir eru nú ''(júlí 2019)'' viðurkenndar:<ref name="POWO_893170-1">{{cite web |title=''Halocarpus''&#32;C.J.Quinn |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:893170-1 |accessdate=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921090101/http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:893170-1 |archive-date=2019-09-21 |url-status=dead }}</ref><ref name="The Gymnosperm Database 2019">{{cite web | title=Halocarpus () description | website=The Gymnosperm Database | date=2019-05-08 | url=https://conifers.org/po/Halocarpus.php | access-date=2019-07-02}}</ref><ref name="Tropicos 2019">{{cite web | title=Name - Halocarpus Quinn | website=Tropicos | date=2019-07-01 | url=http://www.tropicos.org/Name/40038276?tab=subordinatetaxa | access-date=2019-07-02}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Mynd !! Fræðiheiti !! Útbreiðsla !! Annað |- |[[File:Halocarpus bidwillii in Rangipo Desert 02.jpg|120px]] || ''[[Halocarpus bidwillii]]'' <small>(Hook.f. ex Kirk) C.J.Quinn</small> ||Nýja Sjáland|| |- |[[File:Halocarpus biformis 1.jpg|120px]] || ''[[Halocarpus biformis]]'' <small>(Hook.) C.J.Quinn</small> || Stewart-eyju, [[Suðurey (Nýja-Sjáland)|Suðureyju]] og [[Norðurey (Nýja-Sjáland)|Norðurey]] Nýja Sjálandi|| ilmandi viður |- |[[File:Halocarpus kirkii kz11.jpg|120px]] || ''[[Halocarpus kirkii]]'' <small>(F.Muell. ex Parl.) C.J.Quinn</small> || Great Barrier Island og [[Norðurey (Nýja-Sjáland)]]||Maoriheiti: [https://mi.wikipedia.org/wiki/Manoao Manoao] |- |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Halocarpus}} {{wikilífverur|Halocarpus}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Gagnviðarætt]] k004di6qazoi0hk1ousjm9qn0fxdnom 0 163757 1985677 1980118 2026-11-09T14:05:14Z TKSnaevarr 53243 /* Ásakanir um spillingu */ 1985677 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |flokksnafn_íslenska = Sameinað Rússland |flokksnafn_formlegt=Единая Россия |mynd = [[Mynd:ЕдРо (лог).svg|150px|center|]] |litur = #2E4EA4 |leiðtogi = [[Vladímír Pútín]] (óformlega) |formaður = [[Dmítríj Medvedev]]<ref>{{cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/772959|title=Не вошедший в первую пятерку Медведев останется председателем ЕР|website=interfax.ru|date=19 June 2021|access-date=4 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184351/https://www.interfax.ru/russia/772959|url-status=live}}</ref> |aðalritari = [[Vladímír Jakúshev]] |þingflokksformaður = [[Vladímír Vasíljev]] |frkvstjr = |stofnendur = [[Sergej Shojgú]], [[Júríj Lúzhkov]], [[Míntímer Shajmíjev]] |stofnár = {{start date and age|2001|12|1}} |höfuðstöðvar = 39. byggingin, Kútúsovskíj-götu, [[Moskva|Moskvu]], [[Rússland]]i, 121170<ref>{{cite web|url=http://er.ru/press/society/|title=Единая Россия официальный сайт Партии / Пресс-служба / Контакты|website=er.ru|access-date=2021-05-20|archive-date=2020-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917025315/https://er.ru/press/society/|url-status=dead}}</ref> |félagatal = 2.073.772 (2013)<ref name="Membership">{{cite web|url=http://www.minjust.ru/common/img/uploaded/docs/2011.02.01_Edinaya_Rossiya_perechen.doc|script-title=ru:ИНФОРМАЦИЯ о численности членов Всероссийской политической партии "ЕДИНАЯ РОССИЯ" в каждом из ее региональных отделений (по состоянию на 1 января 2011 года)|language=ru|format=DOC|publisher=minjust.ru|date=1. febrúar 2011|access-date=20. maí 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025025351/http://www.minjust.ru/common/img/uploaded/docs/2011.02.01_Edinaya_Rossiya_perechen.doc|archive-date=25. október 2012}}</ref> |hugmyndafræði = [[Ríkishyggja]], [[íhaldsstefna]], [[Rússland|rússnesk]] [[þjóðernishyggja]] |einkennislitur = Hvítur, blár og rauður {{Colorbox|#2E4EA4}} |vettvangur1 = Sæti á sambandsráðinu |sæti1 = 136 |sæti1alls = 170 |vettvangur2 = Sæti á ríkisdúmunni |sæti2 = 321 |sæti2alls = 450 |vefsíða = [https://er.ru/ er.ru/] |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = }} '''Sameinað Rússland''' ([[kyrillískt letur]]: Единая Россия; ''Jedínaja Rossíja'') er [[Rússland|rússneskur]] stjórnmálaflokkur. Flokkurinn er sá stærsti í Rússlandi og telur til sín um þrjá fjórðu þingsætanna á rússnesku ríkisdúmunni. Sameinað Rússland hefur haft þingmeirihluta frá árinu 2007. ==Saga== Sameinað Rússland var stofnað í desember 2001 með samruna flokkanna [[Eining (Rússland)|Einingar]] og [[Föðurlandið/Allt Rússland|Föðurlandsins/Alls Rússlands]].<ref>{{Tímarit.is|3501628|Kremlverjar hafa bæði tögl og hagldir|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=13. desember 2003|höfundur=Vjatsjeslav Níkonov|blaðsíða=50-51}}</ref> Flokkurinn styður stefnumál [[Vladímír Pútín|Vladímírs Pútín]] Rússlandsforseta, sem er eiginlegur en óformlegur leiðtogi flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://www.rline.tv/news/2018-12-07-peskov-putin-lider-edinoy-rossii/|title=Песков: Путин – лидер "Единой России"|website=Телеканал «Красная Линия»}}</ref> Bestu kosningaúrslit Sameinaðs Rússlands voru í þingkosningum árið 2007, en þá fékk flokkurinn 64,4% atkvæðanna. Fylgi flokkurins dalaði niður í 49,32% árið 2011 en hann var áfram stærsti þingflokkurinn, á undan [[Kommúnistaflokkur rússneska sambandsríkisins|Kommúnistaflokki Rússlands]], sem hlaut 19,19% atkvæða. Í kosningunum 2016 hlaut flokkurinn 54,2% atkvæða en Kommúnistaflokkurinn 13,3%. Sameinað Rússland hlaut um helming atkvæða í þingkosningum ársins 2021 samkvæmt opinberum talningum en talið er að kosningasvindl hafi verið útbreitt og hart var sótt að fjölmiðlum og stjórnarandstæðingum í aðdraganda þeirra.<ref>{{Vefheimild|titill=Ásakanir um eitt mesta kosningasvindl síðari tíma|url=https://www.ruv.is/frett/2021/09/21/asakanir-um-eitt-mesta-kosningasvindl-sidari-tima|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Dagný Hulda Erlendsdóttir|ár=2021|mánuður=21. september|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=21. september}}</ref> Í þingkosningum Rússlands árið 2026 hlaut Sameinað Rússland um 355 af 450 þingsætum á dúmunni með um það bil 57,5% atkvæða, sem var met.<ref>{{Vefheimild|titill=Flokkur Pútíns setti met í kosningunum|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/09/21/flokkur_putins_setti_met_i_kosningunum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=21. september 2026|skoðað=22. september 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Pútín sló öll met|url=https://www.visir.is/g/20262937564d/putin-slo-oll-met|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=21. september 2026|skoðað=22. september 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason }}</ref> ==Hugmyndafræði== Sameinað Rússland fylgir engri einsleitri hugmyndafræði en flokkurinn styður fjölbreyttan hóp stjórnmálamanna og embættismanna<ref>{{cite book|last=Roberts|first=S. P.|title=Putin's United Russia Party|url=https://books.google.com/books?id=3QLJBQAAQBAJ&pg=PT189|series=Routledge Series on Russian and East European Studies|year=2012|publisher=Routledge|isbn=9781136588334|page=189}}</ref> sem styðja ríkisstjórn Pútíns.<ref>{{citation|first=Lucan|last=Way|title=Resistance to Contagion: Sources of Authoritarian Stability in the Former Soviet Union|work=Democracy and Authoritarianism in the Postcommunist World|publisher=Cambridge University Press|year=2010|pages=246–247}}</ref> Flokkurinn höfðar síður til hugmyndafræðilegra kjósenda<ref>{{cite book|first=Derek S.|last=Hutcheson|title=Political marketing techniques in Russia|work=Global Political Marketing|publisher=Routledge|year=2010|page=225}}</ref> og því er gjarnan litið á Sameinað Rússland sem „breiðfylkingu“<ref>{{cite book|first=Richard|last=Sakwa|title=The Crisis of Russian Democracy: The Dual State, Factionalism and the Medvedev Succession|url=https://archive.org/details/crisisofrussiand0000sakw|publisher=Cambridge University Press|year=2011|pages=[https://archive.org/details/crisisofrussiand0000sakw/page/n236 217]–218}}</ref><ref>{{cite book|first1=Svetlana S.|last1=Bodrunova|first2=Anna A.|last2=Litvinenko|title=New media and political protest: The formation of a public counter-sphere in Russia, 2008–12|work=Russia's Changing Economic and Political Regimes: The Putin years and afterwards|publisher=Routledge|year=2013|pages=29–65, at p. 35}}</ref><ref>{{cite book|first=Richard|last=Rose|title=Understanding Post-Communist Transformation: A bottom up approach|url=https://archive.org/details/understandingpos0000rose|publisher=Routledge|year=2009|page=[https://archive.org/details/understandingpos0000rose/page/n142 131]}}</ref> eða „valdaflokk“.<ref>{{cite book|first=Thomas|last=Remington|title=Patronage and the Party of Power: President—Parliament Relations under Vladimir Putin|work=Power and Policy in Putin's Russia|publisher=Routledge|year=2013|page=106|access-date=22 August 2016|url=https://books.google.com/books?id=6QjcAAAAQBAJ|isbn=9781317989943}}</ref><ref>{{cite book|first=Bryon J.|last=Moraski|title=The Duma's electoral system: Lessons in endogeneity|work=Routledge Handbook of Russian Politics and Society|publisher=Routledge|year=2013|page=109|access-date=22 August 2016|url=https://books.google.com/books?id=yGOpAgAAQBAJ|isbn=9781136641022}}</ref> Árið 2009 lýsti flokkurinn yfir að hugmyndafræði sín væri „rússnesk íhaldsstefna“.<ref name="Mezhuev115">{{cite book|first=Boris V.|last=Mezhuev|title=Democracy in Russia: Problems of Legitimacy|work=Power and Legitimacy—Challenges from Russia|publisher=Routledge|year=2013|page=115}}</ref><ref name="White2011_362">{{cite book|first=Stephen|last=White|title=Understanding Russian Politics|url=https://archive.org/details/understandingrus00whit|url-access=limited|publisher=Cambridge University Press|year=2011|page=[https://archive.org/details/understandingrus00whit/page/n379 362]}}</ref> ==Ásakanir um spillingu== Stjórnarandstaðan hefur ítrekað sakað Sameinað Rússland um að standa fyrir kerfislægri [[spilling]]u og hefur gjarnan kallað það „flokk bófa og ræningja“ (rússneska: ''партия жуликов и воров''; uppnefnið er upprunnið hjá aðgerðasinnanum [[Aleksej Navalnyj]]).<ref>{{Vefheimild |tungumál=rússneska|titill=Большинство тех, кто голосовал против ПЖиВ, не читали Навального, не ужасались происшествию на Ленинском проспекте. У каждого из них случился какой-то свой персональный Ленинский проспект|url=https://www.novayagazeta.ru/articles/2011/12/06/47195-bolshinstvo-teh-kto-golosoval-protiv-pzhiv-ne-chitali-navalnogo-ne-uzhasalis-proisshestviyu-na-leninskom-prospekte-u-kazhdogo-iz-nih-sluchilsya-kakoy-to-svoy-personalnyy-leninskiy-prospekt|útgefandi=''[[Novaja gazeta]]''|mánuður=7. desember|ár=2011|mánuðurskoðað=3. apríl|árskoðað=2022}}</ref> Í október 2011 birti ''[[Novaja gazeta]]'' grein sem fjallaði um fólk sem hafði skrifað slagorðið „flokkur bófa og ræningja“ á peningaseðla í mótmælaskyni.<ref>{{Vefheimild|tungumál=rússneska|titill=«Жулики и воры» пошли по рукам |url=https://www.novayagazeta.ru/articles/2011/10/12/46273-171-zhuliki-i-vory-187-poshli-po-rukam |útgefandi=''[[Novaja gazeta]]'' |mánuður=12. október|ár=2011 |mánuðurskoðað=3. apríl|árskoðað=2022}}</ref> Þann 24. nóvember 2011 sagði ríkisþingmaðurinn [[Aleksandr Khínshtejn]], sem er meðlimur í Sameinuðu Rússlandi, í sjónvarpsumræðum á stöðinni ''Russia-1'': {{Tilvitnun2|Sameinað Rússland virkar. Það gerir allt til að bæta lífsskilyrði í landinu okkar. Þeir tala við okkur um „flokk bófa og ræninga.“ Ég skal svara þeim. Það er betra að vera í „flokki bófa og ræningja“ en í „flokki morðingja, nauðgara og ruplara.“<ref>[http://www.ura.ru/content/svrd/25-11-2011/news/1052137155.html «Партия жуликов и воров» схлестнулась в прямом эфире с «Партией убийц и насильников». Жириновский двум уральским единороссам из ФСБ: «Нам с вами срать на одном поле противно» // УРА.ru: 25.11.2011]</ref>}} ==Gengi í kosningum== === Forsetakosningar === {| class=wikitable style=text-align:right |- ! rowspan="2" | Kosningar ! rowspan="2" | Frambjóðandi ! colspan="2" scope="col" | Fyrri umferð ! colspan="2" | Seinni umferð ! rowspan="2" | Niðurstaða |- ! Atkvæði ! % ! Atkvæði ! % |- ! 2004 | align=left| Flokkurinn studdi '''[[Vladímír Pútín]]'''{{efn|name=putin|Pútín hafnaði tilnefningu Sameinaðs Rússlands og var formlega óháður frambjóðandi.}} | 49.565.238 | 71,31 |colspan=2 {{N/A}} | {{Já|Vann}} |- ! 2008 | align=left| '''[[Dmítríj Medvedev]]''' | 52.530.712 | 70,28 |colspan=2 {{N/A}} | {{Já|Vann}} |- ! 2012 | align=left| '''[[Vladímír Pútín]]''' | 46.602.075 | 63,60 |colspan=2 {{N/A}} | {{Já|Vann}} |- ! 2018 | align=left| Flokkurinn studdi '''[[Vladímír Pútín]]'''{{efn|name=putin}} | 56.430.712 | 76,69 |colspan=2 {{N/A}} | {{Já|Vann}} |- ! 2024 | align=left| Flokkurinn studdi '''[[Vladímír Pútín]]'''{{efn|name=putin}} | 76.277.708 | 88,48 |colspan=2 {{N/A}} | {{Já|Vann}} |} {{notelist}} === Þingkosningar === {| class=wikitable style=text-align:right |- ! Kosningar ! Oddviti ! Atkvæði ! % ! Þingsæti ! +/– ! Sæti ! Stjórnarþátttaka |- ! 2003 | align=left rowspan=2 |[[Borís Gryzlov]] | 22.779.279 | 37,57 | {{composition bar|223|450|hex=#2E4EA4}} | {{hækkun}} 122{{efn|name=rc|Miðað við sameinað fylgi [[Eining (Rússland)|Einingar]] og [[Föðurlandið/Allt Rússland|Föðurlandsins/Alls Rússlands]] í síðustu kosningum}} | {{hækkun}} '''1.''' | {{já|Meirihluti}} |- ! 2007 | 44.714.241 | 64,20 | {{composition bar|315|450|hex=#2E4EA4}} | {{hækkun}} 92 | {{stöðugt}} '''1.''' | {{já|Meirihluti}} |- ! 2011 | align=left| [[Vladímír Pútín]] | 32.379.135 | 49,32 | {{composition bar|238|450|hex=#2E4EA4}} | {{lækkun}} 77 | {{stöðugt}} '''1.''' | {{já|Meirihluti}} |- ! 2016 | align=left| [[Dmítríj Medvedev]] | 28.527.828 | 54,20 | {{composition bar|343|450|hex=#2E4EA4}} | {{hækkun}} 105 | {{stöðugt}} '''1.''' | {{já|Meirihluti}} |- ! 2021 | align=left| [[Sergej Shojgú]] | 28.064.258 | 49,82 | {{composition bar|324|450|hex=#2E4EA4}} | {{lækkun}} 19 | {{stöðugt}} '''1.''' | {{já|Meirihluti}} |- ! 2026 | align=left| [[Sergej Lavrov]] | 30.038.46 | 57,97 | {{composition bar|347|450|hex=#2E4EA4}} | {{hækkun}} 23 | {{stöðugt}} '''1.''' | {{já|Meirihluti}} |} {{notelist}} ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|Rússland|stjórnmál}} {{s|2001}} [[Flokkur:Rússneskir stjórnmálaflokkar]] rlfvnk9pzfo5z0dfbw7p5wv5v6nqbo3 0 164166 1985723 1960785 2026-11-10T03:55:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985723 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Ebrahim Raisi | nafn_á_frummáli = {{nobold|ابراهیم رئیسی}} | mynd = Raisi in 2021-02 (cropped).jpg | titill= [[Forseti Írans]] | stjórnartíð_start = [[3. ágúst]] [[2021]] | stjórnartíð_end = [[19. maí]] [[2024]] | einvaldur = [[Ali Khamenei]] | vara_forseti = [[Mohammad Mokhber]] | forveri = [[Hassan Rouhani]] | eftirmaður = [[Mohammad Mokhber]] {{small|(starfandi)}}<br>[[Masoud Pezeshkian]] | myndatexti1 = Raisi árið 2021. | fæddur = {{fæðingardagur|1960|12|14}} | fæðingarstaður = [[Mashhad]], [[Íran]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2024|5|19|1960|12|14}} | dánarstaður = [[Varzaqan]], [[Íran]] | þjóderni = [[Íran]]skur | maki = Jamileh Alamolhoda | stjórnmálaflokkur = | börn = 2 | háskóli = Shahid Motahari-háskóli<ref name="bio">{{cite web|title=زندگی‌نامه حجت‌الاسلام و المسلمین سیدابراهیم رئیسی|url=http://raisi.org/page/biography|publisher=Opinber heimasíða Ebrahim Raisi|language=fa|access-date=5 April 2017|archive-date=23 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323021652/http://raisi.org/page/biography|url-status=dead}}</ref><br>Qom-klerkaskólinn<ref name="bio"/> |undirskrift = Ebrahim Raisi signature.svg }} '''Sayyid Ebrahim Raisol-Sadati''' ([[persneska]]: سید ابراهیم رئیس‌الساداتی‎; 14. desember 1960 – 19. maí 2024) var [[íran]]skur íhaldssamur stjórnmálamaður og dómari sem var [[forseti Írans]] frá 2021 til 2024. Hann var kjörinn í forsetakosningum árið 2021 og tók við af [[Hassan Rouhani]] í embættinu þann 3. ágúst. ==Æviágrip== Sem dómari var Raisi bendlaður við aftökur á [[Pólitískur fangi|pólitískum föngum]] á níunda áratuginum. Talið er að hann hafi ásamt þremur öðrum dómurum skipað um 5.000 aftökur.<ref name=fréttablaðið_lovísa>{{Vefheimild|titill=Raisi næsti for­seti í Íran|url=https://www.frettabladid.is/frettir/raisi-naesti-forseti-i-iran/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Lovísa Arnardóttir|mánuður=18. júní|ár=2021|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=21. júní|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220522221238/https://www.frettabladid.is/frettir/raisi-naesti-forseti-i-iran/|safndags=22. maí 2022}}</ref> Raisi sætti persónulegum efnahagslegum refsiaðgerðum af hálfu [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] vegna ábyrgðar hans á aftökunum. Andstæðingar hans gáfu honum viðurnefnið „slátrarinn frá Teheran“.<ref>{{Vefheimild|titill=Ísraelar lýsa áhyggjum af kjöri Raisi sem forseta|url=https://www.ruv.is/frett/2021/06/20/israelar-lysa-ahyggjum-af-kjori-raisi-sem-forseta|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson|mánuður=20. júní|ár=2021|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=21. júní}}</ref> Raisi var tryggur stuðningsmaður [[Ali Khamenei]], [[Æðstiklerkur Írans|æðstaklerks Írans]], og var nefndur sem hugsanlegur arftaki hans.<ref name=fréttablaðið_lovísa/> Raisi bauð sig fram til forseta árið 2017 en tapaði fyrir sitjandi forsetanum [[Hassan Rouhani]], sem var talinn ívið hófsamari og umbótasinnaðari. Raisi hlaut um 38% atkvæðanna á móti 57% sem Rouhani hlaut.<ref>{{Vefheimild|titill=Endurkjör Rouhani og opnun Íran|url=https://kjarninn.is/skyring/2017-05-26-endurkjor-rouhani-og-opnun-iran/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Oddur Stefánsson|mánuður=26. maí|ár=2017|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=21. júní}}</ref> Eftir ósigur sinn í kosningunum var Raisi útnefndur forseti íranska hæstaréttarins.<ref name=fréttablaðið_lovísa/> Raisi bauð sig aftur fram til forseta árið 2021. Í kosningunum hafnaði verndararáð Írans miklum meirihluta umsókna um forsetaframboð og því álitu margir að ríkisstjórnin hefði í reynd búið svo um hnútana að Raisi myndi vinna. Margir frjálslyndir Íranir sniðgengu kosningarnar í mótmælaskyni. Kjörsókn í kosningunum var mjög léleg en Raisi vann sigur með rúmum helmingi greiddra atkvæða.<ref>{{Vefheimild|titill=Raisi sigurvegari í Íran|url=https://www.visir.is/g/20212124063d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Árni Sæberg|mánuður=19. júní|ár=2021|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=21. júní}}</ref> Frá því að Raisi tók við völdum í Íran var hert á reglum sem skylda íranskar konur til að klæðast ''[[hijab]]''-slæðum og siðgæðislögregla ríkisins fékk auknar heimildir til að láta framfylgja reglunum.<ref>{{Vefheimild|titill=„Ef lífið verður svona þá er ég tilbúin til að deyja“|url=https://www.ruv.is/frett/2022/10/02/ef-lifid-verdur-svona-tha-er-eg-tilbuin-til-ad-deyja|útgefandi=[[RÚV]]|dags=2. október 2022|skoðað=11. október 2022|höfundur=Bjarni Pétur Jónsson}}</ref> Þann 16. september 2022 hófust [[Mótmælin í Íran 2022|fjöldamótmæli gegn írönskum stjórnvöldum]] eftir að [[Kúrdar|kúrdísk]] kona að nafni [[Jina Amini]] lést í haldi siðgæðislögreglunnar, sem hafði handtekið hana og misþyrmt henni vegna meints brots hennar gegn reglum um klæðaburð. Í ávarpi sem Raisi flutti þann 28. september sagði hann að öll þjóðin væri sorgmædd vegna andláts Jinu Amini en að stjórn hans gæti ekki leyft fólki að „trufla frið sam­fé­lags­ins með óeirð­u­m“. Í skjali sem lekið var til [[Amnesty International]] kom fram að yfirstjórn öryggissveita í [[Teheran]] hefði sent fyrirmæli til öryggissveita um allt landið þann 21. september um að tekið skyldi á mótmælendum með hörku.<ref name=kjarninn1>{{Vefheimild|titill=Kona, líf, frelsi|url=https://kjarninn.is/frettir/kona-lif-frelsi/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|dags=1. október 2022|skoðað=11. október 2022|höfundur=Erla María Markúsdóttir}}</ref> Raisi lést í þyrluslysi þann 19. maí árið 2024. [[Þyrla]] hans nauðlenti vegna slæmra veðurskilyrða í norðvesturhluta Írans á leið til borgarinnar [[Tabriz]] eftir heimsókn Raisi til [[Aserbaísjan]]s. Utanríkisráðherrann [[Hossein Amira­bdolla­hi­an]] lést einnig í slysinu.<ref>{{Vefheimild|titill=Forsetinn og utanríkisráðherrann látnir |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/05/20/forsetinn_og_utanrikisradherrann_latnir/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=20. maí 2024|skoðað=20. maí 2024}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Forseti Írans]] | frá = [[3. ágúst]] [[2021]] | til = [[19. maí]] [[2024]] | fyrir = [[Hassan Rouhani]] | eftir = [[Mohammad Mokhber]]<br>{{small|(starfandi)}} }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Íran}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Raisi, Ebrahim}} {{fd|1960|2024}} [[Flokkur:Forsetar Írans]] [[Flokkur:Dauðsföll í flugslysum]] 3iiqiyoojjvch4h1ctytj8pvfzv7x3e 0 165138 1985676 1958251 2026-11-09T14:03:03Z TKSnaevarr 53243 1985676 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Dmítríj Múratov | nafn_á_frum = {{nobold|Дмитрий Муратов}} | búseta = | mynd = 2018-06-20 Boris Nemzow Preis 2018-9831.jpg | myndatexti = Dmítríj Múratov árið 2018. | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1961|10|30}} | fæðingarstaður = [[Samara|Kújbyshev]], [[Sovétlýðveldið Rússland|rússneska sovétlýðveldinu]], [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] (nú [[Samara]], [[Rússland]]i) | þjóðerni = [[Rússland|Rússneskur]] | þekkt_fyrir = | starf = Blaðamaður | trú = | stjórnmálaflokkur = [[Jabloko]] | háskóli = [[Ríkisháskólinn í Samara|Ríkisháskólinn í Kújbyshev]] (BA) | maki = | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (2021) | foreldrar = | undirskrift = | heimasíða = [https://novayagazeta.ru/authors/12 novayagazeta.ru/authors/12] }} '''Dmítríj Andrejevítsj Múratov''' (rússneska: Дмитрий Андреевич Муратов; f. 30 október 1961) er rússneskur blaðamaður, sjónvarpskynnir og ritstjóri rússneska fréttablaðsins ''[[Novaja gazeta]]''.<ref name="neweditornov17">{{cite web | url=https://www.novayagazeta.ru/news/2017/11/17/137108-glavnym-redaktorom-novoy-gazety-stal-sergey-kozheurov | title=Главным редактором "Новой газеты" стал Сергей Кожеуров | work=Novaya Gazeta | date=17 November 2017 | access-date=17 November 2017 | archive-date=17 nóvember 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171117112329/https://www.novayagazeta.ru/news/2017/11/17/137108-glavnym-redaktorom-novoy-gazety-stal-sergey-kozheurov | url-status=dead }}</ref> Hann vann til [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] árið 2021 ásamt filippseyska blaðamanninum [[Maria Ressa|Mariu Ressa]] fyrir baráttu þeirra í þágu fjölmiðlafrelsis í heimalöndum sínum.<ref>{{Vefheimild|titill=Múratov og Ressa hljóta friðarverðlaunin|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/10/08/muratov_og_ressa_hljota_fridarverdlaunin/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=8. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Múratov stofnaði ''Novaja gazeta'' árið 1993 ásamt fleiri blaðamönnum. Hann var ritstjóri blaðsins frá 1995 til 2017 og tók aftur við því starfi árið 2019. Blaðið er þekkt fyrir að fjalla um viðkvæm málefni eins og spillingu og mannréttindabrot rússnesku ríkisstjórnarinnar.<ref name="cpj">{{Cite web|url=https://cpj.org/awards/2007/muratov.php|title = Dmitry Muratov, Editor of Novaya Gazeta, Russia}}</ref> Sem ritstjóri birti Múratov greinar eftir [[Anna Polítkovskaja|Önnu Polítkovskaja]] þar sem stjórn [[Vladímír Pútín|Vladímírs Pútín]] Rússlandsforseta var tekin til rannsóknar. Að sögn hópsins [[Nefnd til verndar blaðamönnum|Nefndar til verndar blaðamönnum]] stofnaði Múratov „eina raunverulega gagnrýna fréttablaðið sem nýtur þjóðaráhrifa í Rússlandi samtímans.“<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.wan-ifra.org/articles/2016/06/03/biography-of-2016-golden-pen-of-freedom-laureate-dmitry-muratov|title=Biography of 2016 Golden Pen of Freedom Laureate Dmitry Muratov|access-date=2021-10-08|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021112053/https://www.wan-ifra.org/articles/2016/06/03/biography-of-2016-golden-pen-of-freedom-laureate-dmitry-muratov|url-status=dead}}</ref> Blaðið hefur einnig leikið lykilhlutverk í að upplýsa fólk um rósturástandið í [[Téténía|Téténíu]] og [[Norður-Kákasus]]. ==Æviágrip== Dmítríj Múratov fæddist þann 30. október 1961 í Kújbyshev, sem heitir í dag [[Samara]]. Hann nam í fimm ár við textafræðideild Rannsóknarháskólans í Kújbyshev, þar sem hann fékk áhuga á blaðamennsku. Á háskólaárum sínum vann hann í hlutastarfi fyrir nokkur svæðisdagblöð. Eftir að Múratov lauk háskólanámi gegndi hann þjónustu í [[Rauði herinn|rauða hernum]] frá 1983 til 1985. Múratov vísar gjarnan til ára sinna í hernum og segist þar hafa haft umsjón með því að flokka hergögn. Árið 1987 hóf Múratov störf sem blaðamaður hjá dagblaðinu ''Volzhkíj Komsomolets''. Hann hlaut þar tækifæri til að tjá sig og yfirmönnum hans þótti svo mikið til hans koma að undir lok fyrsta árs hans þar var hann útnefndur deildarstjóri ungdómsdeildar ''[[Komsomolskaja Pravda]]''. Hann fékk síðan stöðuhækkun og var gerður aðalritstjóri blaðagreina.<ref>{{Vefheimild|titill=Dmitry Muratov: biografija, novinarske aktivnosti |url=https://hr.puntomarinero.com/dmitry-muratov-biography-journalistic-activities/}}</ref> == Ferill== Dmítríj Múratov hætti störfum hjá ''Komsomolskaja Pravda'' árið 1988. Árið 1993 stofnaði hann ásamt rúmlega 50 samstarfsmönnum sínum nýtt blað fyrir stjórnarandstæðinga, ''Novaja gazeta''. Markmið þeirra var að reka „heiðarlegan og sjálfstæðan“ fjölmiðil fyrir rússneska borgara.<ref>{{Vefheimild|titill=Dmitry Muratov, Editor of Novaya Gazeta, Russia |url=https://cpj.org/awards/2007/muratov.php}}</ref> Jafnframt vildu stofnendur blaðsins beina kastljósi að mannréttindamálum og valdníðslu stjórnvalda. Rekstur ''Novaja gazeta'' hófst með aðeins tveimur tölvum, tveimur herbergjum, einum prentara og engum föstum launum fyrir starfsfólkið. [[Míkhaíl Gorbatsjov]], fyrrum leiðtogi Sovétríkjanna, gaf hluta af verðlaunafé sínu eftir að hafa unnið friðarverðlaun Nóbels til þess að borga kaup og tölvur blaðsins. ''Novaja gazeta'' afhjúpaði [[peningaþvætti]] hjá rússneska Alþjóðlega iðnbankanum þann 26. nóvember 2001. Múratov lét vopna blaðamenn sína og þjálfa þá í vopnaburði eftir að blaðið varð fyrir ítrekuðum árásum. Fjöldi blaðamanna hjá ''Novaja gazeta'' hefur látist undir grunsamlegum kringumstæðum í gegnum árin.<ref>{{Vefheimild|titill=Russian opposition newspaper will arm its journalists |url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/26/russian-opposition-newspaper-will-arm-its-journalists |mánuður=26. október|ár=2017|útgefandi=''[[The Guardian]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Múratov sagði af sér sem ritstjóri árið 2017 og viðurkenndi að starfið hefði verið lýjandi.<ref>{{Vefheimild|titill=After 22 Years, Novaya Gazeta Editor Dmitry Muratov Steps Down |url=https://www.themoscowtimes.com/2017/11/13/novaya-gazeta-editor-steps-down-a59561|útgefandi=''The Moscow Times''}}</ref> Hann sneri aftur til starfa árið 2019 eftir að starfsfólk blaðsins kaus að gera hann aftur að ritstjóra.<ref>{{Vefheimild|titill=Russian media veteran Dmitry Muratov returns to 'Novaya Gazeta' editor-in-chief post |url=https://meduza.io/en/news/2019/11/15/russian-media-veteran-dmitry-muratov-returns-to-novaya-gazeta-editor-in-chief-post|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Dmítríj Múratov hefur fengið fjölda verðlauna og viðurkenninga á ferli sínum. Hann hlaut Alþjóðlegu fjölmiðlafrelsisverðlaunin frá Nefndinni til verndar blaðamanna árið 2007 fyrir hugdirfsku sína í baráttu fyrir fjölmiðlafrelsis í hættulegu umhverfi.<ref name=":0">{{Vefheimild|titill=CPJ To Honor Five Journalists |url=https://www.cpj.org/awards/2007/awards-release07.php |útgefandi=Committee to Protect Journalists |mánuður=24. september 2007 |árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Þann 29. janúar 2010 sæmdi ríkisstjórn [[Frakkland]]s hann [[Franska heiðursorðan|frönsku heiðursorðunni]], æðstu viðurkenningu sem veitt er af hinu opinbera í Frakklandi.<ref>{{Vefheimild|titill=Longtime Novaya Gazeta Chief Editor To Step Down |url=https://www.rferl.org/Watchdog/2017/11/13}}</ref> Múratov fór til Hollands í maí árið 2010 og tók við Fjórfrelsisverðlaunum Roosevelt-stofnunarinnar fyrir hönd ''Novaja Gazeta''.<ref>{{Vefheimild|titill=THE FRANKLIN DELANO ROOSEVELTFOUR FREEDOMS AWARDS2010 |url=https://www.roosevelt.nl/sites/zl-roosevelt/files/ffa_2010.pdf}}</ref> Árið 2016 tók hann við Gullpenna frelsisins frá Alþjóðasambandi dagblaða. Múratov hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 2021 ásamt filippseyskri starfssystur sinni, [[Maria Ressa|Mariu Ressa]]. Hann tileinkaði verðlaunin sex blaðamönnum sem hafa verið myrtir í starfi hjá honum í Rússlandi.<ref>{{Vefheimild|titill=Tileinkar friðarverðlauninn sex blaðamönnum hans sem voru myrtir|url=https://www.visir.is/g/20212167137d/tileinkar-fridarverdlauninn-sex-bladamonnum-hans-sem-voru-myrtir|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2021|mánuður=8. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Árið 2022 gagnrýndi Múratov [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrás Rússa í Úkraínu]] og lét prenta eintök af ''Novaja gazeta'' bæði á [[Rússneska|rússnesku]] og [[Úkraínska|úkraínsku]] til að sýna Úkraínumönnum stuðning.<ref>{{Vefheimild|titill=Ó­sáttur rúss­neskur rit­stjóri ætlar að gefa dag­blað sitt út á úkraínsku|url=https://www.frettabladid.is/frettir/osattur-russneskur-ritstjori-aetlar-ad-gefa-dagblad-sitt-ut-a-ukrainsku/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=24. febrúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=1. mars|höfundur=Aðalheiður Ámundadóttir|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220926201342/https://www.frettabladid.is/frettir/osattur-russneskur-ritstjori-aetlar-ad-gefa-dagblad-sitt-ut-a-ukrainsku/|safndags=26. september 2022}}</ref> Hann setti Nóbelsverðlaunamedalíu sína á uppboð fyrir styrktarsjóð til stuðnings úkraínsks flóttafólks.<ref>{{Vefheimild|titill=Gefur Nóbelsverðlaunin í upp­boð fyrir flótta­fólk frá Úkraínu|url=https://www.frettabladid.is/frettir/gefur-nobelsverdlaunin-i-uppbod-fyrir-flottafolk-fra-ukrainu/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=22. mars|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=23. mars|höfundur=Lovísa Arnardóttir|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220926182401/https://www.frettabladid.is/frettir/gefur-nobelsverdlaunin-i-uppbod-fyrir-flottafolk-fra-ukrainu/|safndags=26. september 2022}}</ref> Þann 28. mars gerði Múratov hlé á útgáfu ''Novaja gazeta'' svo lengi sem stríðið varir til þess að blaðið þurfi ekki að sæta ritskoðun á umfjöllun um innrásina.<ref>{{Vefheimild|titill=Blað rússnesks nóbelsverðlaunahafa gerir útgáfuhlé|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/03/28/blad_russnesks_nobelsverdlaunahafa_gerir_utgafuhle/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=28. mars|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Ráðist var að Múratov þann 7. apríl í járnbrautarlest og rauðri málningu með [[asetón]]i skvett yfir hann úr fötu, að því er virðist vegna umfjöllunar hans um stríðið í Úkraínu.<ref>{{Vefheimild|titill=Nóbels­verð­launa­hafi varð fyrir árás í Rúss­landi|url=https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=8. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=14. maí|höfundur=Einar Þór Sigurðsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220926185610/https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|safndags=26. september 2022}}</ref> Bandarískir embættismenn sögðu [[FSB|rússnesku leyniþjónustuna]] síðar hafa staðið fyrir árásinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Leyni­þjónustan sögð hafa staðið á bak við á­rásina|url=https://www.frettabladid.is/frettir/leynithjonustan-sogd-hafa-stadid-a-bak-vid-arasina/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=29. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=14. maí|höfundur=Einar Þór Sigurðsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220926195040/https://www.frettabladid.is/frettir/leynithjonustan-sogd-hafa-stadid-a-bak-vid-arasina/|safndags=26. september 2022}}</ref> Í september 2022 ógilti rússneskur dómstóll prentleyfi ''Novaja gazeta'' með vísan til þess að blaðið hefði ekki tilkynnt um eigendaskipti árið 2006 með réttum hætti. Múratov kallaði niðurstöðuna „pólitíska aftöku án nokkurrar lagastoðar“.<ref>{{Vefheimild|titill=Þrengja enn að rússneskum fjölmiðlum og ógilda prentleyfi Novaya Gazeta|url=https://stundin.is/grein/15750/threngja-enn-ad-russneskum-fjolmidlum-og-ogilda-prentleyfi-novaya-gazeta/|útgefandi=''[[Stundin]]''|ár=2022|mánuður=5. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. september}}</ref> == Stjórnmálaskoðanir == Dmítríj Múratov er meðlimur í stjórnmálaflokknum [[Jabloko]], frjálslyndisflokki sem var stofnaður árið 1993 af fyrrum varaforsætisráðherra Sovétríkjanna, [[Grígoríj Javlínskíj]]. ==Tilvísanir== <references/> {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Múratov, Dmítríj}} {{f|1961}} [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] [[Flokkur:Rússneskir blaðamenn]] cytc3up0o43epts12s38myx1aewurmx 1985679 1985676 2026-11-09T14:06:57Z TKSnaevarr 53243 /* Ferill */ 1985679 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Dmítríj Múratov | nafn_á_frum = {{nobold|Дмитрий Муратов}} | búseta = | mynd = 2018-06-20 Boris Nemzow Preis 2018-9831.jpg | myndatexti = Dmítríj Múratov árið 2018. | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1961|10|30}} | fæðingarstaður = [[Samara|Kújbyshev]], [[Sovétlýðveldið Rússland|rússneska sovétlýðveldinu]], [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] (nú [[Samara]], [[Rússland]]i) | þjóðerni = [[Rússland|Rússneskur]] | þekkt_fyrir = | starf = Blaðamaður | trú = | stjórnmálaflokkur = [[Jabloko]] | háskóli = [[Ríkisháskólinn í Samara|Ríkisháskólinn í Kújbyshev]] (BA) | maki = | verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (2021) | foreldrar = | undirskrift = | heimasíða = [https://novayagazeta.ru/authors/12 novayagazeta.ru/authors/12] }} '''Dmítríj Andrejevítsj Múratov''' (rússneska: Дмитрий Андреевич Муратов; f. 30 október 1961) er rússneskur blaðamaður, sjónvarpskynnir og ritstjóri rússneska fréttablaðsins ''[[Novaja gazeta]]''.<ref name="neweditornov17">{{cite web | url=https://www.novayagazeta.ru/news/2017/11/17/137108-glavnym-redaktorom-novoy-gazety-stal-sergey-kozheurov | title=Главным редактором "Новой газеты" стал Сергей Кожеуров | work=Novaya Gazeta | date=17 November 2017 | access-date=17 November 2017 | archive-date=17 nóvember 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171117112329/https://www.novayagazeta.ru/news/2017/11/17/137108-glavnym-redaktorom-novoy-gazety-stal-sergey-kozheurov | url-status=dead }}</ref> Hann vann til [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] árið 2021 ásamt filippseyska blaðamanninum [[Maria Ressa|Mariu Ressa]] fyrir baráttu þeirra í þágu fjölmiðlafrelsis í heimalöndum sínum.<ref>{{Vefheimild|titill=Múratov og Ressa hljóta friðarverðlaunin|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/10/08/muratov_og_ressa_hljota_fridarverdlaunin/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=8. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Múratov stofnaði ''Novaja gazeta'' árið 1993 ásamt fleiri blaðamönnum. Hann var ritstjóri blaðsins frá 1995 til 2017 og tók aftur við því starfi árið 2019. Blaðið er þekkt fyrir að fjalla um viðkvæm málefni eins og spillingu og mannréttindabrot rússnesku ríkisstjórnarinnar.<ref name="cpj">{{Cite web|url=https://cpj.org/awards/2007/muratov.php|title = Dmitry Muratov, Editor of Novaya Gazeta, Russia}}</ref> Sem ritstjóri birti Múratov greinar eftir [[Anna Polítkovskaja|Önnu Polítkovskaja]] þar sem stjórn [[Vladímír Pútín|Vladímírs Pútín]] Rússlandsforseta var tekin til rannsóknar. Að sögn hópsins [[Nefnd til verndar blaðamönnum|Nefndar til verndar blaðamönnum]] stofnaði Múratov „eina raunverulega gagnrýna fréttablaðið sem nýtur þjóðaráhrifa í Rússlandi samtímans.“<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.wan-ifra.org/articles/2016/06/03/biography-of-2016-golden-pen-of-freedom-laureate-dmitry-muratov|title=Biography of 2016 Golden Pen of Freedom Laureate Dmitry Muratov|access-date=2021-10-08|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021112053/https://www.wan-ifra.org/articles/2016/06/03/biography-of-2016-golden-pen-of-freedom-laureate-dmitry-muratov|url-status=dead}}</ref> Blaðið hefur einnig leikið lykilhlutverk í að upplýsa fólk um rósturástandið í [[Téténía|Téténíu]] og [[Norður-Kákasus]]. ==Æviágrip== Dmítríj Múratov fæddist þann 30. október 1961 í Kújbyshev, sem heitir í dag [[Samara]]. Hann nam í fimm ár við textafræðideild Rannsóknarháskólans í Kújbyshev, þar sem hann fékk áhuga á blaðamennsku. Á háskólaárum sínum vann hann í hlutastarfi fyrir nokkur svæðisdagblöð. Eftir að Múratov lauk háskólanámi gegndi hann þjónustu í [[Rauði herinn|rauða hernum]] frá 1983 til 1985. Múratov vísar gjarnan til ára sinna í hernum og segist þar hafa haft umsjón með því að flokka hergögn. Árið 1987 hóf Múratov störf sem blaðamaður hjá dagblaðinu ''Volzhkíj Komsomolets''. Hann hlaut þar tækifæri til að tjá sig og yfirmönnum hans þótti svo mikið til hans koma að undir lok fyrsta árs hans þar var hann útnefndur deildarstjóri ungdómsdeildar ''[[Komsomolskaja Pravda]]''. Hann fékk síðan stöðuhækkun og var gerður aðalritstjóri blaðagreina.<ref>{{Vefheimild|titill=Dmitry Muratov: biografija, novinarske aktivnosti |url=https://hr.puntomarinero.com/dmitry-muratov-biography-journalistic-activities/}}</ref> == Ferill== Dmítríj Múratov hætti störfum hjá ''Komsomolskaja Pravda'' árið 1988. Árið 1993 stofnaði hann ásamt rúmlega 50 samstarfsmönnum sínum nýtt blað fyrir stjórnarandstæðinga, ''Novaja gazeta''. Markmið þeirra var að reka „heiðarlegan og sjálfstæðan“ fjölmiðil fyrir rússneska borgara.<ref>{{Vefheimild|titill=Dmitry Muratov, Editor of Novaya Gazeta, Russia |url=https://cpj.org/awards/2007/muratov.php}}</ref> Jafnframt vildu stofnendur blaðsins beina kastljósi að mannréttindamálum og valdníðslu stjórnvalda. Rekstur ''Novaja gazeta'' hófst með aðeins tveimur tölvum, tveimur herbergjum, einum prentara og engum föstum launum fyrir starfsfólkið. [[Míkhaíl Gorbatsjov]], fyrrum leiðtogi Sovétríkjanna, gaf hluta af verðlaunafé sínu eftir að hafa unnið friðarverðlaun Nóbels til þess að borga kaup og tölvur blaðsins. ''Novaja gazeta'' afhjúpaði [[peningaþvætti]] hjá rússneska Alþjóðlega iðnbankanum þann 26. nóvember 2001. Múratov lét vopna blaðamenn sína og þjálfa þá í vopnaburði eftir að blaðið varð fyrir ítrekuðum árásum. Fjöldi blaðamanna hjá ''Novaja gazeta'' hefur látist undir grunsamlegum kringumstæðum í gegnum árin.<ref>{{Vefheimild|titill=Russian opposition newspaper will arm its journalists |url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/26/russian-opposition-newspaper-will-arm-its-journalists |mánuður=26. október|ár=2017|útgefandi=''[[The Guardian]]''|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Múratov sagði af sér sem ritstjóri árið 2017 og viðurkenndi að starfið hefði verið lýjandi.<ref>{{Vefheimild|titill=After 22 Years, Novaya Gazeta Editor Dmitry Muratov Steps Down |url=https://www.themoscowtimes.com/2017/11/13/novaya-gazeta-editor-steps-down-a59561|útgefandi=''The Moscow Times''}}</ref> Hann sneri aftur til starfa árið 2019 eftir að starfsfólk blaðsins kaus að gera hann aftur að ritstjóra.<ref>{{Vefheimild|titill=Russian media veteran Dmitry Muratov returns to 'Novaya Gazeta' editor-in-chief post |url=https://meduza.io/en/news/2019/11/15/russian-media-veteran-dmitry-muratov-returns-to-novaya-gazeta-editor-in-chief-post|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Dmítríj Múratov hefur fengið fjölda verðlauna og viðurkenninga á ferli sínum. Hann hlaut Alþjóðlegu fjölmiðlafrelsisverðlaunin frá Nefndinni til verndar blaðamanna árið 2007 fyrir hugdirfsku sína í baráttu fyrir fjölmiðlafrelsis í hættulegu umhverfi.<ref name=":0">{{Vefheimild|titill=CPJ To Honor Five Journalists |url=https://www.cpj.org/awards/2007/awards-release07.php |útgefandi=Committee to Protect Journalists |mánuður=24. september 2007 |árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Þann 29. janúar 2010 sæmdi ríkisstjórn [[Frakkland]]s hann [[Franska heiðursorðan|frönsku heiðursorðunni]], æðstu viðurkenningu sem veitt er af hinu opinbera í Frakklandi.<ref>{{Vefheimild|titill=Longtime Novaya Gazeta Chief Editor To Step Down |url=https://www.rferl.org/Watchdog/2017/11/13}}</ref> Múratov fór til Hollands í maí árið 2010 og tók við Fjórfrelsisverðlaunum Roosevelt-stofnunarinnar fyrir hönd ''Novaja gazeta''.<ref>{{Vefheimild|titill=THE FRANKLIN DELANO ROOSEVELTFOUR FREEDOMS AWARDS2010 |url=https://www.roosevelt.nl/sites/zl-roosevelt/files/ffa_2010.pdf}}</ref> Árið 2016 tók hann við Gullpenna frelsisins frá Alþjóðasambandi dagblaða. Múratov hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 2021 ásamt filippseyskri starfssystur sinni, [[Maria Ressa|Mariu Ressa]]. Hann tileinkaði verðlaunin sex blaðamönnum sem hafa verið myrtir í starfi hjá honum í Rússlandi.<ref>{{Vefheimild|titill=Tileinkar friðarverðlauninn sex blaðamönnum hans sem voru myrtir|url=https://www.visir.is/g/20212167137d/tileinkar-fridarverdlauninn-sex-bladamonnum-hans-sem-voru-myrtir|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2021|mánuður=8. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Árið 2022 gagnrýndi Múratov [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrás Rússa í Úkraínu]] og lét prenta eintök af ''Novaja gazeta'' bæði á [[Rússneska|rússnesku]] og [[Úkraínska|úkraínsku]] til að sýna Úkraínumönnum stuðning.<ref>{{Vefheimild|titill=Ó­sáttur rúss­neskur rit­stjóri ætlar að gefa dag­blað sitt út á úkraínsku|url=https://www.frettabladid.is/frettir/osattur-russneskur-ritstjori-aetlar-ad-gefa-dagblad-sitt-ut-a-ukrainsku/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=24. febrúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=1. mars|höfundur=Aðalheiður Ámundadóttir|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220926201342/https://www.frettabladid.is/frettir/osattur-russneskur-ritstjori-aetlar-ad-gefa-dagblad-sitt-ut-a-ukrainsku/|safndags=26. september 2022}}</ref> Hann setti Nóbelsverðlaunamedalíu sína á uppboð fyrir styrktarsjóð til stuðnings úkraínsks flóttafólks.<ref>{{Vefheimild|titill=Gefur Nóbelsverðlaunin í upp­boð fyrir flótta­fólk frá Úkraínu|url=https://www.frettabladid.is/frettir/gefur-nobelsverdlaunin-i-uppbod-fyrir-flottafolk-fra-ukrainu/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=22. mars|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=23. mars|höfundur=Lovísa Arnardóttir|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220926182401/https://www.frettabladid.is/frettir/gefur-nobelsverdlaunin-i-uppbod-fyrir-flottafolk-fra-ukrainu/|safndags=26. september 2022}}</ref> Þann 28. mars gerði Múratov hlé á útgáfu ''Novaja gazeta'' svo lengi sem stríðið varir til þess að blaðið þurfi ekki að sæta ritskoðun á umfjöllun um innrásina.<ref>{{Vefheimild|titill=Blað rússnesks nóbelsverðlaunahafa gerir útgáfuhlé|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/03/28/blad_russnesks_nobelsverdlaunahafa_gerir_utgafuhle/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=28. mars|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Ráðist var að Múratov þann 7. apríl í járnbrautarlest og rauðri málningu með [[asetón]]i skvett yfir hann úr fötu, að því er virðist vegna umfjöllunar hans um stríðið í Úkraínu.<ref>{{Vefheimild|titill=Nóbels­verð­launa­hafi varð fyrir árás í Rúss­landi|url=https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=8. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=14. maí|höfundur=Einar Þór Sigurðsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220926185610/https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|safndags=26. september 2022}}</ref> Bandarískir embættismenn sögðu [[FSB|rússnesku leyniþjónustuna]] síðar hafa staðið fyrir árásinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Leyni­þjónustan sögð hafa staðið á bak við á­rásina|url=https://www.frettabladid.is/frettir/leynithjonustan-sogd-hafa-stadid-a-bak-vid-arasina/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=29. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=14. maí|höfundur=Einar Þór Sigurðsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220926195040/https://www.frettabladid.is/frettir/leynithjonustan-sogd-hafa-stadid-a-bak-vid-arasina/|safndags=26. september 2022}}</ref> Í september 2022 ógilti rússneskur dómstóll prentleyfi ''Novaja gazeta'' með vísan til þess að blaðið hefði ekki tilkynnt um eigendaskipti árið 2006 með réttum hætti. Múratov kallaði niðurstöðuna „pólitíska aftöku án nokkurrar lagastoðar“.<ref>{{Vefheimild|titill=Þrengja enn að rússneskum fjölmiðlum og ógilda prentleyfi Novaya Gazeta|url=https://stundin.is/grein/15750/threngja-enn-ad-russneskum-fjolmidlum-og-ogilda-prentleyfi-novaya-gazeta/|útgefandi=''[[Stundin]]''|ár=2022|mánuður=5. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. september}}</ref> == Stjórnmálaskoðanir == Dmítríj Múratov er meðlimur í stjórnmálaflokknum [[Jabloko]], frjálslyndisflokki sem var stofnaður árið 1993 af fyrrum varaforsætisráðherra Sovétríkjanna, [[Grígoríj Javlínskíj]]. ==Tilvísanir== <references/> {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{DEFAULTSORT:Múratov, Dmítríj}} {{f|1961}} [[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]] [[Flokkur:Rússneskir blaðamenn]] jwuu3h04y5ffxl8cmlztwwxruw0cden 0 165303 1985792 1866129 2026-11-10T07:33:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985792 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gaulverjahlynur | image = Acer monspessulanum - Palmengarten Frankfurt - DSC01995.JPG | image_width = 240px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sápuberjabálkur]] (''Sapindales'') | familia = [[Sápuberjaætt]] (''Sapindaceae'') | genus = '''''[[Hlynir]]''''' (''Acer'') | subgenus = Acer sect. Acer | species = '''A. monspessulanum''' | binomial = Acer monspessulanum | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]] | range_map = Acer monspessulanum range.svg | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:781402-1#synonyms |title=''Acer monspessulanum'' L. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615165046/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:781402-1#synonyms |archive-date=15 júní 2020 |url-status=dead }}</ref> | synonyms = {{Collapsible list| *''Acer commutatum'' <small>C.Presl</small> *''Acer denticulatum'' <small>Dippel</small> *''Acer heckianum'' <small>Asch. ex Wesm.</small> *''Acer hungaricum'' <small>Borbás</small> *''Acer illyricum'' <small>J.Jacq.</small> *''Acer liburnicum'' <small>(Pax) Dippel</small> *''Acer monspessulanum'' subsp. ''athoum'' <small>(Bornm. & Sint.) Lippold ex F.K.Mey.</small> *''Acer monspessulanum'' var. ''athoum'' <small>Bornm. & Sint.</small> *''Acer monspessulanum'' subf. ''cruciatum'' <small>Jovan.</small> *''Acer monspessulanum'' subf. ''obtentum'' <small>Jovan.</small> *''Acer monspessulanum'' subf. ''tenuilobum'' <small>Jovan.</small> *''Acer rectangulum'' <small>Dulac</small> *''Acer talyschense'' <small>Radde-Fom.</small> *''Acer trifolium'' <small>Duhamel</small> *''Acer trilobatum'' <small>Lam.</small> *''Acer trilobum]]'' <small>Moench</small> }}}} '''Gaulverjahlynur''' (Acer monspessulanum) er meðalstór [[hlynir|hlyntegund]] sem er með útbreiðslu kringum Miðjarðarhaf austur til Ísraels, jafnvel austur til Írans.<ref>https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs00468-017-1571-1</ref> Tegundin er breytileg og fjölda undirtegunda hefur verið lýst, en ekki staðfestar. Hann verður 10-15 metrar að hæð. [[File:Acer monspessulanum fg01.jpg|left|thumb|Tré í Kaub í Vestur-Þýskalandi]] ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Commonscat|Acer monspessulanum}} {{Wikilífverur|Acer monspessulanum}} [[Flokkur:Hlynir]] 83rbjthmexly0ck62ezbvnq9h39f5xw 0 165381 1985746 1831687 2026-11-10T05:25:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985746 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Acer velutinum.JPG | image_width = 240px | image_caption = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn| author= Crowley, D., Barstow, M. & Rivers, M.C. |title= Acer velutinum | page= e.T193888A2289069 | date = 2017 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T193888A2289069.en | access-date= September 7, 2020}}</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sápuberjabálkur]] (''Sapindales'') | familia = [[Sápuberjaætt]] (''Sapindaceae'') | genus = '''''[[Hlynir]]''''' (''Acer'') | subgenus = Acer sect. Acer | species = '''A. velutinum''' | binomial = Acer velutinum | binomial_authority = [[Boiss.]] 1846 not Pax 1893 | range_map = | range_map_width = | range_map_caption = | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Acer insigne'' <small>Boiss. & Buhse</small> |''Acer insigne'' var. ''glabrescens'' <small>Boiss. & Buhse</small> |''Acer insigne'' f. ''glabrescens'' <small>(Boiss. & Buhse) Schwer.</small> |''Acer insigne'' var. ''longiloba'' <small>Bornm.</small> |''Acer insigne'' var. ''obtusiloba'' <small>Freyn & Sint.</small> |''Acer insigne'' f. ''perckense'' <small>Schwer.</small> |''Acer insigne'' var. ''van-volxemii'' <small>(Mast.) Pax</small> |''Acer insigne'' var. ''velutinum'' <small>(Boiss.) Boiss. & Buhse </small> |''Acer insigne'' f. ''velutinum'' <small>(Boiss.) Bornm.</small> |''Acer pseudoplatanus'' var. ''van-volxemii'' <small>(Mast.) Wesm.</small> |''Acer pulchrum'' <small>G.Nicholson</small> |''Acer van-volxemii'' <small>Mast.</small> }} }} '''Floshlynur''' ([[fræðiheiti]]: ''Acer velutinum'')<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16825011|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref> er [[hlynir|hlyntegund]]<ref name=KewPOWO>{{cite web|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:781558-1|title=Acer velutinum Boiss.|author=<!--Not stated-->|date=n.d.|website=Plants of the World Online|publisher=The Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|access-date=September 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125142316/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:781558-1|archive-date=nóvember 25, 2020|url-status=dead}}</ref> sem er með útbreiðslu í [[Georgía|Georgíu]], [[Aserbaísjan]] og [[Íran]]).<ref>[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=1250 "Acer velutinum"]. Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 16 January 2018.</ref> Hann verður yfir 40m hár. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Commonscat|Acer velutinum}} {{Wikilífverur|Acer velutinum}} [[Flokkur:Hlynir]] 8ruj2yt5zcers493rjj5v8qqho8lgje 0 165613 1985682 1965018 2026-11-09T15:55:20Z TKSnaevarr 53243 1985682 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Rúmen Radev | nafn_á_frummáli = {{Nobold|Румен Радев}} | mynd = Official portrait of Rumen Radev (2026).jpg | titill= Forsætisráðherra Búlgaríu | stjórnartíð_start = 8. maí 2026 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Andrej Gjúrov]] | forseti = [[Ílíjana Jotova]] | titill2= Forseti Búlgaríu | stjórnartíð_start2 = 22. janúar 2017 | stjórnartíð_end2 = 23. janúar 2026 | forveri2 = [[Rosen Plevnelíev]] | eftirmaður2 = [[Ílíjana Jotova]] | forsætisráðherra2 = {{Collapsible list|title={{nobold|''Sjá lista''}}|[[Bojko Borísov]]<br>[[Ognjan Gerdzhíkov]] {{small|(starfandi)}}<br>[[Bojko Borísov]]<br>[[Stefan Janev]] {{small|(starfandi)}}<br>[[Kíríl Petkov]]<br>[[Galab Donev]]<br>[[Níkolaj Denkov]]<br>[[Dímítar Glavtsjev]]<br>[[Rosen Zjeljazkov]]}} | vara_forseti2 = [[Ílíjana Jotova]] | myndatexti1 = Rúmen Radev árið 2026. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1963|6|18}} | fæðingarstaður = [[Dímítrovgrad]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] | þjóderni = [[Búlgaría|Búlgarskur]] | maki = {{gifting|Ginka Radeva​|1996|2014|orsök=skildu}}<br>{{gifting|Desislava Radeva|2016}} | stjórnmálaflokkur = [[Framsóknarflokkur Búlgaríu]] (2026–)<br>Óflokksbundinn (1990–2026)<br>[[Kommúnistaflokkur Búlgaríu]] (1980–1990) | börn = 2 | háskóli =Búlgarski flugherskólinn<br>Rakovski-hernaðarháskólinn }} '''Rúmen Georgíev Radev''' ([[búlgarska]]: Румен Георгиев Радев; f. 18. júní 1963) er [[Búlgaría|búlgarskur]] herforingi og stjórnmálamaður sem hefur verið forsætisráðherra Búlgaríu frá árinu 2026. Hann var áður [[forseti Búlgaríu]] frá árinu 2017 til ársins 2026. Sem forseti átti Radev oft í deilum við ríkisstjórn Búlgaríu, sér í lagi í stjórnartíð [[Bojko Borísov]] forsætisráðherra. Radev sagði af sér sem forseti í janúar 2026 og bauð sig fram fyrir nýjan stjórnmálaflokk í þingkosningum í apríl sama ár. Flokkur Radevs vann stórsigur og hann var því kjörinn forsætisráðherra nýrrar ríkisstjórnar. Hann er fyrsti maðurinn frá lokum kommúnistastjórnarinnar í Búlgaríu sem hefur bæði verið forseti og forsætisráðherra landsins. ==Æviágrip== Rúmen Radev var hermaður í búlgarska flughernum frá 1987 til 2016. Hann var orrustuflugmaður og náði tign majór-hershöfðingja. Hann stýrði búlgarska flughernum frá 2014 til 2016.<ref>{{Vefheimild|höfundur=David Cenciotti|titill=Major General Rumen Radev, who was the Bulgarian Air Force Commander until August 1, 2016, has been elected President of Bulgaria.|url=https://theaviationist.com/2016/11/13/the-president-elect-of-bulgaria-is-a-former-mig-29-fulcrum-pilot/|mánuður=10. nóvember|ár=2016|vefsíða=theaviationist.com|útgefandi=''The Aviationist''|mánuðurskoðað=16. nóvember|árskoðað=2021}}</ref> Radev bauð sig fram til forseta Búlgaríu með stuðningi búlgarska [[Sósíalistaflokkurinn (Búlgaría)|Sósíalistaflokksins]] í forsetakosningum landsins árið 2016. Hann lenti í fyrsta sæti með 25,4 % atkvæða í fyrri umferð kosninganna, á undan helsta keppinauti sínum, þingforsetanum [[Tsetska Tsatsjeva|Tsetsku Tsatsjeva]], sem naut stuðnings [[GERB]]-flokksins, sitjandi stjórnarflokks landsins.<ref>[https://www.lefigaro.fr/flash-actu/2016/11/07/97001-20161107FILWWW00017-bulgarie-le-socialiste-radev-en-tete-au-1er-tour.php Bulgarie: le socialiste Radev en tête au 1er tour], ''[[Le Figaro]]'', 7. nóvember 2016.</ref> Radev vann sigur í annarri umferð kosninganna með 59,4 % atkvæðanna á móti 36,2 % atkvæðum Tsatsjeva og 4,5 % auðum atkvæðum.<ref>{{Vefheimild|höfundur=Patrick Edery|titill=Après Trump, Poutine s’offre un nouvel ami : « Radev le général rouge »|útgefandi=''[[La Croix]]''|mánuður=15. nóvember|ár=2016|url=https://www.la-croix.com/Debats/Forum-et-debats/Apres-Trump-Poutine-soffre-nouvel-Radev-general-rouge-Patrick-Edery-2016-11-15-1200803231}}</ref><ref>[https://www.lefigaro.fr/international/2016/11/14/01003-20161114ARTFIG00176-un-nouveau-president-russophile-a-la-tete-de-la-bulgarie.php Un nouveau président russophile à la tête de la Bulgarie], ''[[Le Figaro]]'', 14. nóvember 2016.</ref> Radev sór embættiseið þann 19. janúar 2017 og tók við embættinu þremur dögum síðar.<ref>{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Bulgarie : le président Roumen Radev a prêté serment|útgefandi=Euronews|ár=2017|mánuður=19. janúar|url=http://fr.euronews.com/2017/01/19/bulgarie-le-president-roumen-radev-a-prete-serment|mánuðurskoðað=16. nóvember|árskoðað=2021}}</ref><ref>{{Vefheimild|tungumál=en|titill=New Bulgaria president pledges post to continuity, democracy|útgefandi=[[Fox News]]|ár=2017|mánuður=22. janúar|url=https://www.foxnews.com/world/2017/01/22/new-bulgaria-president-pledges-post-to-continuity-democracy.html|mánuðurskoðað=16. nóvember|árskoðað=2021}}</ref> Kjör Radevs til forseta leiddi til þess að forsætisráðherrann [[Bojko Borísov]] úr GERB-flokknum, sem hafði stutt mótframbjóðanda hans í kosningunum, bauð Radev afsögn sína.<ref>[https://www.lefigaro.fr/flash-actu/2016/11/14/97001-20161114FILWWW00071-demission-du-premier-ministre-bulgare.php Démission du premier ministre bulgare], ''[[Le Figaro]]'', 14. nóvember 2016.</ref> Radev útnefndi því [[Ognjan Gerdzhíkov]] forsætisráðherra starfsstjórnar fram að þingkosningum í mars 2017.<ref>{{Vefheimild|titill=Bulgarie: Les législatives anticipées fixées au 26 mars|url=https://www.lalibre.be/actu/international/bulgarie-les-legislatives-anticipees-fixees-au-26-mars-5887ac78cd70e747fb54564d|útgefandi=''[[La Libre Belgique]]''|mánuðurskoðað=16. nóvember|árskoðað=2021}}</ref> Þær kosningar enduðu með sigri mið-hægriflokka og því sneri Borísov aftur á forsætisráðherrastól.<ref>{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Des nationalistes dans le nouveau gouvernement bulgare|útgefandi=RFI|ár=2017|mánuður=5. apríl|url=https://www.rfi.fr/europe/20170504-bulgarie-nationalistes-font-leur-entree-gouvernement|mánuðurskoðað=16. nóvember|árskoðað=2021}}</ref> Radev átti í deilum við Borísov frá upphafi forsetatíðar sinnar. Hann gagnrýndi hann meðal annars fyrir að leyfa spillingu að blómstra í Búlgaríu, fyrir „glannalegar forystuaðferðir“ hans og fyrir að reyna að kæfa stjórnarandstöðuna. Vegna deilna þeirra beitti Radev margoft [[neitunarvald]]i sínu gegn lagafrumvörpum Borísovs og GERB-flokksins, alls nítján sinnum á fyrstu tveimur og hálfu ári forsetatíðar sinnar.<ref>{{Cite web|url=https://epicenter.bg/article/Radev-za-Borisov-/182667/2/0|title=Радев с тежка критика към Борисов: Безконтролният му стил на управление генерира огромна корупция|last=Епицентър|website=epicenter.bg|language=bg|access-date=2019-08-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.bg/bulgaria/prezidentyt-sreshtu-subsidiia-ot-1-lv.glas-borisov-mu-otgovori-6096498|title=Радев за субсидия 1 лев на глас: Задушава опозицията|website=Vesti.bg|language=bg|access-date=2019-08-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/bg/%D0%B4%D0%B2%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%B2%D0%BE-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0/a-47210808|title=Две години Радев: какво разбрахме за президента|website=www.dw.com|language=bg|access-date=2019-08-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnevnik.bg/politika/2019/08/09/3948299_prezidentut_radev_se_ochertava_rekordyor_po_nalagane/|title=Президентът Радев се очертава рекордьор по налагане на вето|website=www.dnevnik.bg|language=bg|access-date=2019-10-20}}</ref> Á móti sakaði Borísov Radev um að vinna skemmdarverk á starfsemi ríkisstjórnarinnar og um að vera Sósíalistaflokknum vilhallur á kosningatímabilum.<ref>{{Cite web|url=https://news.bg/politics/borisov-se-vazmuti-vsyako-izkazvane-na-radev-e-protiv-upravlenieto.html|title=Борисов се възмути: Всяко изказване на Радев е против управлението|last=news.bg|date=2019-05-09|website=News.bg|language=bg|access-date=2019-08-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.webcafe.bg/newscafe/politika/id_1562940051_Borisov_Radev_opita_da_napravi_predizboren_podarak_na_BSP|title=Борисов: Радев опита да направи предизборен подарък на БСП {{!}} webcafe.bg|website=www.webcafe.bg|access-date=2019-08-21}}</ref> Í júlí 2020 lét ákæruvaldið gera húsleit hjá embætti forsetans og setti nokkra ráðgjafa Radevs í varðhald. Víða var litið á þetta sem valdníðslu og pólitíska aðför Borísovs gegn Radev og atvikið leiddi til [[Mótmælin í Búlgaríu 2020|fjöldamótmæla gegn ríkisstjórninni]]. Radev studdi mótmælin opinberlega og kallaði eftir afsögn Borísovs og stjórnar hans, sem hann kallaði „mafíu“.<ref>{{Cite web|date=2020-07-11|title=Bulgaria: PM Borissov and government urged to resign by president|url=https://www.euronews.com/2020/07/11/bulgaria-president-calls-for-borissov-and-government-to-resign-amid-anti-corruption-protes|access-date=2020-07-23|website=euronews|language=en}}</ref> Þegar Borísov baðst lausnar eftir ósigur GERB í þingkosningum í apríl árið 2021 veitti Radev þremur aðilum stjórnarmyndunarumboð hverjum á fætur öðrum en þeim mistókst öllum að mynda stjórn. Þetta leiddi til þess að þing var rofið á ný og aftur gengið til kosninga þann 11. júlí 2021 og Radev skipaði [[Stefan Janev]] forsætisráðherra starfsstjórnar í millitíðinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Bulgarie : Le secrétaire à la Défense nommé Premier ministre par intérim |url=https://www.latribune.fr/depeches/reuters/KBN2CS17A/bulgarie-le-secretaire-a-la-defense-nomme-premier-ministre-par-interim.html |mánuður=11. maí|ár=2021|vefsíða=latribune.fr|útgefandi=''La Tribune''|mánuðurskoðað=16. nóvember|árskoðað=2021}}</ref> Ekki tókst að leysa úr stjórnarkreppunni eftir kosningarnar í júlí og því varð Radev að rjúfa þing og kalla til þriðju kosninganna á einu ári þann 14. nóvember 2021.<ref>{{Vefheimild|titill=Boðar til þriðju þingkosninganna á árinu|url=https://www.ruv.is/frett/2021/09/12/bodar-til-thridju-thingkosninganna-a-arinu|mánuður=12. september|ár=2021|útgefandi=[[RÚV]]|mánuðurskoðað=16. nóvember|árskoðað=2021|höfundur=Róbert Jóhannsson}}</ref> Radev bauð sig fram til endurkjörs í forsetakosningum ársins 2021, en fyrri umferð þeirra fór fram samhliða þriðju þingkosningum ársins. Helsti keppinautur hans í kosningunum var [[Anastas Gerdzhíkov]], sem naut stuðnings GERB.<ref>[https://bnr.bg/horizont/post/101535254/iniciativniat-komitet-koito-rumen-radev-i-iotova-e-registriran-v-cik Инициативният комитет, който Румен Радев и Йотова, е регистриран в ЦИК]</ref> Radev vann í annarri umferð kosninganna með 66,7 prósentum atkvæða.<ref>{{Vefheimild|titill=Bulgaria's Rumen Radev wins presidential re-election: Exit polls|url=https://www.euronews.com/2021/11/21/bulgarians-vote-in-an-election-that-will-determine-the-new-president|mánuður=22. nóvember|ár=2021|=''[[Euronews]]''|mánuðurskoðað=23. nóvember|árskoðað=2021|höfundur=Philip Andrew Churm}}</ref> Radev tilkynnti að hann hygðist segja af sér 19. janúar árið 2026 og sagði nauðsynlegt að Búlgarar berðust saman gegn spillingu.<ref>{{Cite web |url=https://offnews.bg/politika/na-zhivo-radev-podade-ostavka-kato-prezident-otiva-video-859428.html|title= На живо: Радев подаде оставка като президент, отива на изборите (видео)|access-date=2026-01-19|language=bg |website=offnews.bg|date=19 January 2026}}</ref> Stjórnlagadómstóll Búlgaríu samþykkti afsögn hans þann 23. janúar.<ref>{{Cite web |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/22146502|title= Румен Радев вече не е президент, държаве глава е Илиана Йотова |access-date=2026-01-23|language=bg |website=24Chasa.bg|date=23 January 2026}}</ref> Eftir afsögn sína stofnaði Radev sitt eigið stjórnmálaafl, [[Framsóknarflokkur Búlgaríu|Framsóknarflokk Búlgaríu]], og leiddi það í þingkosningum sem haldnar voru 19. apríl 2026. Bandalag Radevs vann afgerandi sigur í þingkosningunum, hlaut um 40% atkvæða og hreinan meirihluta þingsæta.<ref>{{Vefheimild|titill=Flokkabandalag fyrrverandi forseta hlýtur meirihluta þingsæta samkvæmt útgönguspám|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-19-flokkabandalag-fyrrverandi-forseta-hlytur-meirihluta-thingsaeta-samkvaemt-utgonguspam-473197|dags= 19. apríl 2026 |útgefandi=[[RÚV]]|skoðað=20. apríl 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Banda­maður Rússa vann stór­sigur í Búlgaríu|url=https://www.visir.is/g/20262871547d/banda-madur-russa-vann-stor-sigur-i-bulgariu|dags= 20. apríl 2026 |útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|skoðað=20. apríl 2026|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Búlgaríu| frá=22. janúar 2017| til=23. janúar 2026| fyrir=[[Rosen Plevnelíev]]| eftir=[[Ílíjana Jotova]]| }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Búlgaríu| frá=8. maí 2026| til=| fyrir=[[Andrej Gjúrov]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Búlgaríu}} {{DEFAULTSORT:Radev, Rumen}} {{f|1963}} [[Flokkur:Forsetar Búlgaríu]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Búlgaríu]] ev6dpznct65t6sbjya9bt04bcuqyg1h 0 165620 1985683 1961182 2026-11-09T15:57:18Z TKSnaevarr 53243 1985683 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Bojko Borísov | nafn_á_frummáli = {{Nobold|Бойко Борисов}} | mynd = Бойко Борисов (52111618357).jpg | titill= Forsætisráðherra Búlgaríu | stjórnartíð_start = 4. maí 2017 | stjórnartíð_end = 12. maí 2021 | forveri = [[Ognjan Gerdzhíkov]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður = [[Stefan Janev]] {{small|(starfandi)}} | forseti = [[Rúmen Radev]] | stjórnartíð_start2 = 7. nóvember 2014 | stjórnartíð_end2 = 27. janúar 2017 | forveri2 = [[Georgi Blíznashkí]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður2 = [[Ognjan Gerdzhíkov]] {{small|(starfandi)}} | forseti2 = [[Rosen Plevnelíev]]<br>[[Rúmen Radev]] | stjórnartíð_start3 = 27. júlí 2009 | stjórnartíð_end3 = 13. mars 2013 | forveri3 = [[Sergej Staníshev]] | eftirmaður3 = [[Marín Rajkov]] {{small|(starfandi)}} | forseti3 = [[Georgí Parvanov]]<br>[[Rosen Plevnelíev]] | myndatexti1 = Bojko Borísov árið 2022. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1959|6|13}} | fæðingarstaður = [[Bankja]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] | þjóderni = [[Búlgaría|Búlgarskur]] | maki = Stela Borísova (skilin)<br>Tsvetelína Boríslavova (skilin) | stjórnmálaflokkur = [[GERB]] | börn = 1 | háskóli = | undirskrift =Accession Treaty 2011 Boïko Borissov signature.svg }} '''Bojko Metodíev Borísov''' ([[búlgarska]]: Бойко Методиев Борисов; f. 13. júní 1959) er [[Búlgaría|búlgarskur]] stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Búlgaríu]] frá 2009 til 2013, 2014 til 2017, og 2017 til 2021. Borisov er formaður hægrisinnaða [[GERB]]-flokksins og var áður borgarstjóri [[Sófía|Sófíu]] frá 2005 til 2009. Borísov er einnig fyrrum atvinnumaður í [[Knattspyrna|knattspyrnu]] og hefur spilað með knattspyrnuliðinu [[FC Vitosha Bistritsa]]. Árið 2013 varð hann elsti leikmaður sögunnar í atvinnumannadeild í Búlgaríu þegar hann lék í 54 mínútur með annarrar deildar liði Vitosha Bistritsa, þá 54 ára gamall.<ref>{{Vefheimild|titill=Úr ráðherrastóli í atvinnumennskuna|url=https://www.ruv.is/frett/ur-radherrastoli-i-atvinnumennskuna|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2013|mánuður=26. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember}}</ref> ==Æviágrip== Bojko Borísov hefur starfað sem slökkviliðsmaður og á yngri árum vann hann jafnframt sem lífvörður [[Todor Zhívkov|Todors Zhívkov]], síðasta kommúnistaleiðtoga Búlgaríu.<ref>{{Vefheimild|titill=Borgaralegi flokkurinn Gerb sigraði í búlgörsku þingkosningunum|url=https://www.visir.is/g/2017170329006|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2017|mánuður=27. mars|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Hann starfaði hjá búlgarska innanríkisráðuneytinu frá 2001 til 2005.<ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.bg/show/?storyid=358547|title=Обясненията за показните убийства|date=12 July 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.bg/show/?storyid=96301|title=Акциите на МВР - приказка без край|date=30 October 2005}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.bg/show/?storyid=318013&p=1|title=Джеф Стайн не приема поканата на Бойко Борисов}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dnevnik.bg/show/?storyid=273794|title=Бойко Борисов забравил спомените си за "Топлофикация"|access-date=2021-11-17|archive-date=2022-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209091809/https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2006/07/24/273794_/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.bg/show/?storyid=380113|title=Бойко Борисов: Като искате от мен отговорност, дайте ми права}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.bg/show/?storyid=411196|title=Много координатори - хилаво почистване|date=2 January 2008}}</ref> Árið 2005 var Borísov þingframbjóðandi fyrir Þjóðarhreyfingu fyrrverandi búlgarska keisarans [[Simeon Sachsen-Coburg-Gotha|Símons 2.]]. Hann náði kjöri en ákvað að halda áfram störfum í innanríkisráðuneytinu frekar en að taka sæti á þingi. Borísov var kjörinn borgarstjóri [[Sófía|Sófíu]] síðar sama ár.<ref>{{Cite book |last1=Lilov|first1=Grigor|year=2013 |title=Най-богатите българи |edition=1 |location=Sofia |publisher="Кайлас" ЕООД |isbn=978-954-92098-9-1 |url=http://knigabg.com/index.php?page=book&id=34089 |page=15}}</ref> Árið 2009 leiddi Borísov nýja hægriflokkinn [[GERB]] (nafnið er búlgörsk skammstöfun fyrir nafnið „Borgarar í þágu evrópskrar þróunar Búlgaríu“) til sigurs í þingkosningum og varð forsætisráðherra Búlgaríu. Hann sagði af sér í mars 2013 vegna fjöldamótmæla gegn bágu efnahagsástandi og spillingu í landinu. Þegar kosningar voru haldnar á ný í maí sama ár hlaut GERB um þriðjung atkvæða.<ref>{{Vefheimild|titill=Útlit fyrir pólitíska pattstöðu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2013/05/12/utlit_fyrir_politiska_pattstodu/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2013|mánuður=12. maí|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember}}</ref> Stjórn Borísovs var stundum sett í samhengi við [[Lýðhyggja|popúlískar]] og [[Valdboðsstefna|valdboðssinnaðar]] stjórnir sem komust til valda annars staðar í Austur-Evrópu á svipuðum tíma. Miðað við leiðtoga á borð við [[Viktor Orbán]] í Ungverjalandi og [[Jarosław Kaczyński]] í Póllandi beitti Borísov sér ekki verulega gegn útlendingum eða hinsegin fólki. Engu að síður þótti Borísov ná sterkari tökum á þjóðfélagslífi Búlgaríu en eðlilegt var í lýðræðisríki.<ref>{{cite book|author=[[Eiríkur Bergmann]]|title=Þjóðarávarpið: Popúlísk þjóðernishyggja í hálfa öld|year=2021|publisher=[[JPV|JPV útgáfa]]|location=[[Reykjavík]]|isbn=978-9935-29-078-6|page=278}}</ref> Borísov sagði aftur af sér og kallaði til snemmbúinna þingkosninga í janúar árið 2017 eftir að frambjóðandi GERB-flokksins bað ósigur í forsetakosningum Búlgaríu í nóvember árið áður á móti [[Rúmen Radev]], frambjóðanda [[Sósíalistaflokkurinn (Búlgaría)|Sósíalistaflokksins]].<ref>{{Vefheimild|titill=Spáð spennandi kosningum í Búlgaríu|url=https://www.ruv.is/frett/spad-spennandi-kosningum-i-bulgariu|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2017|mánuður=15. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> GERB fékk flest atkvæði í kosningunum sem haldnar voru í mars 2017 og Borísov sneri því aftur á forsætisráðherrastól að þeim loknum.<ref>{{Vefheimild|titill=Borisov hélt velli í Búlgaríu|url=https://www.ruv.is/frett/borisov-helt-velli-i-bulgariu|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2017|mánuður=27. mars|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> Á þriðja kjörtímabili sínu frá árinu 2017 átti Borísov í harðsvírugum deilum við Radev forseta, sem sakaði Borísov um að leyfa [[spilling]]u að blómstra í Búlgaríu og um að reyna að vængstífa stjórnarandstöðuna. Borísov sakaði Radev á móti um að reyna að grafa undan ríkisstjórninni með því að beita neitunarvaldi sínu ítrekað gegn lagafrumvörpum GERB-flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://news.bg/politics/borisov-se-vazmuti-vsyako-izkazvane-na-radev-e-protiv-upravlenieto.html|title=Борисов се възмути: Всяко изказване на Радев е против управлението|last=news.bg|date=2019-05-09|website=News.bg|language=bg|access-date=2019-08-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.webcafe.bg/newscafe/politika/id_1562940051_Borisov_Radev_opita_da_napravi_predizboren_podarak_na_BSP|title=Борисов: Радев опита да направи предизборен подарък на БСП {{!}} webcafe.bg|website=www.webcafe.bg|access-date=2019-08-21}}</ref> Í júní 2020 brutust út [[Mótmælin í Búlgaríu 2020|fjöldamótmæli gegn stjórn Borísovs]] sem vörðuðu ýmis spillingarmál. Kveikjan að mótmælunum varð þegar öryggislögreglan NSO stöðvaði búlgarskan þingmann á leið á baðströnd við [[Svartahaf]] nærri heimili [[Ahmed Dogan|Ahmeds Dogans]], fyrrverandi leiðtoga [[Réttinda- og frelsishreyfingin|Réttinda- og frelsishreyfingarinnar]]. Dogan var sakaður um að sölsa undir sig land í eigu hins opinbera og þiggja vernd á kostnað búlgarskra skattgreiðenda. Eftir að Rúmen Radev lét þau orð falla að Dogan ætti ekki að njóta friðhelgi frá ákæru gerðu saksóknarar rassíu á skrifstofur forseta og handtóku tvo starfsmenn hans. Mótmælendurnir kröfðust afsagnar Borísovs og sökuðu hann um valdníðslu og spillingu, auk þess sem hann og ríkissaksóknarinn [[Ívan Gesjev]] voru sakaðir um að ganga mála olígarka sem réðu landinu á bak við tjöldin.<ref name=stjórnarskrá/> Auk þess var óánægja víðtæk vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Kórónaveirufaraldurinn 2019–2021|alþjóðlega kórónaveirufaraldrinum]], en smittíðni í landinu hafði hækkað verulega eftir að stjórnin lét aflétta samkomutakmörkunum.<ref>{{Vefheimild|titill=Mikil mótmæli í Búlgaríu|url=https://www.ruv.is/frett/2020/07/13/mikil-motmaeli-i-bulgariu|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2020|mánuður=13. júní|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Borísov stakk upp á breytingum á stjórnarskrá Búlgaríu til að koma til móts við mótmælendurna en tillögur hans féllu í grýttan jarðveg.<ref name=stjórnarskrá>{{Vefheimild|titill=Tillögu Borisovs um nýja stjórnarskrá hafnað|url=https://www.ruv.is/frett/2020/08/14/tillogu-borisovs-um-nyja-stjornarskra-hafnad|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2020|mánuður=14. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Borísov hafnaði kröfum um afsögn sína og sat til loka kjörtímabils síns árið 2021, en baðst lausnar eftir að GERB tapaði verulegu fylgi í kosningum í apríl.<ref>{{Vefheimild|titill=Líkur á stjórnarskiptum í Búlgaríu|url=https://www.ruv.is/frett/2021/04/04/likur-a-stjornarskiptum-i-bulgariu|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2021|mánuður=4. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> Vegna pattstöðu sem myndaðist á búlgarska þinginu eftir kosningarnar voru þær endurteknar tvisvar á árinu, fyrst í júlí og síðan í nóvember. Staða GERB-flokksins batnaði þó ekki þegar kosningarnar voru endurteknar.<ref>{{Vefheimild|titill=Glænýr flokkur gegn spillingu sigurvegari þingkosninga|url=https://www.ruv.is/frett/2021/11/15/glaenyr-flokkur-gegn-spillingu-sigurvegari-thingkosninga|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2021|mánuður=15. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> GERB-flokkur Borísovs hlaut aðeins um 12% atkvæða í þingkosningum Búlgaríu árið 2026, þar sem nýr flokkur Rúmens Radev vann afgerandi sigur.<ref>{{Vefheimild|titill=Flokkabandalag fyrrverandi forseta hlýtur meirihluta þingsæta samkvæmt útgönguspám|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-19-flokkabandalag-fyrrverandi-forseta-hlytur-meirihluta-thingsaeta-samkvaemt-utgonguspam-473197|dags= 19. apríl 2026 |útgefandi=[[RÚV]]|skoðað=20. apríl 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Einkahagir== Borísov er fráskilinn og á eitt barn með fyrrverandi konu sinni. Önnur sambýliskona Borísovs til langs tíma var Tsvetelína Boríslavova, heiðursræðismaður [[Ísland]]s í Búlgaríu og lengi viðskiptafélagi [[Björgólfur Thor Björgólfsson|Björgólfs Thors Björgólfssonar]], sem rak um skeið með henni fjárfestingabankann EIBank.<ref>{{Tímarit.is|6881787|Ræðismaður fyrir Ísland orðuð við skipulagða glæpastarfsemi|blað=[[Fréttablaðið]]|útgáfudagsetning=10. október 2017|höfundur=Aðalheiður Ámundadóttir|blaðsíða=6}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Búlgaríu| frá=27. júlí 2009| til=13. mars 2013| fyrir=[[Sergej Staníshev]]| eftir=[[Marín Rajkov]]<br>{{small|(starfandi)}}| }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Búlgaríu| frá=7. nóvember 2014| til=27. janúar 2017| fyrir=[[Georgí Blíznashkí]]<br>{{small|(starfandi)}}| eftir=[[Ognjan Gerdzhíkov]]<br>{{small|(starfandi)}}| }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Búlgaríu| frá=4. maí 2017| til=12. maí 2021| fyrir=[[Ognjan Gerdzhíkov]]<br>{{small|(starfandi)}}| eftir=[[Stefan Janev]]<br>{{small|(starfandi)}}| }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Borisov, Bojko}} {{f|1959}} [[Flokkur:Búlgarskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Búlgaríu]] a3d2n2kr11t5vj9zr1vcplotkrju2a3 1985684 1985683 2026-11-09T16:01:50Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1985684 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Bojko Borísov | nafn_á_frummáli = {{Nobold|Бойко Борисов}} | mynd = Бойко Борисов (52111618357).jpg | titill= Forsætisráðherra Búlgaríu | stjórnartíð_start = 4. maí 2017 | stjórnartíð_end = 12. maí 2021 | forveri = [[Ognjan Gerdzhíkov]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður = [[Stefan Janev]] {{small|(starfandi)}} | forseti = [[Rúmen Radev]] | stjórnartíð_start2 = 7. nóvember 2014 | stjórnartíð_end2 = 27. janúar 2017 | forveri2 = [[Georgi Blíznashkí]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður2 = [[Ognjan Gerdzhíkov]] {{small|(starfandi)}} | forseti2 = [[Rosen Plevnelíev]]<br>[[Rúmen Radev]] | stjórnartíð_start3 = 27. júlí 2009 | stjórnartíð_end3 = 13. mars 2013 | forveri3 = [[Sergej Staníshev]] | eftirmaður3 = [[Marín Rajkov]] {{small|(starfandi)}} | forseti3 = [[Georgí Parvanov]]<br>[[Rosen Plevnelíev]] | myndatexti1 = Bojko Borísov árið 2022. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1959|6|13}} | fæðingarstaður = [[Bankja]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] | þjóderni = [[Búlgaría|Búlgarskur]] | maki = Stela Borísova (skilin)<br>Tsvetelína Boríslavova (skilin) | stjórnmálaflokkur = [[GERB]] | börn = 1 | háskóli = | undirskrift =Accession Treaty 2011 Boïko Borissov signature.svg }} '''Bojko Metodíev Borísov''' ([[búlgarska]]: Бойко Методиев Борисов; f. 13. júní 1959) er [[Búlgaría|búlgarskur]] stjórnmálamaður sem var [[forsætisráðherra Búlgaríu]] frá 2009 til 2013, 2014 til 2017, og 2017 til 2021. Borisov er formaður hægrisinnaða [[GERB]]-flokksins og var áður borgarstjóri [[Sófía|Sófíu]] frá 2005 til 2009. Borísov er einnig fyrrum atvinnumaður í [[Knattspyrna|knattspyrnu]] og hefur spilað með knattspyrnuliðinu [[FC Vitosha Bistritsa]]. Árið 2013 varð hann elsti leikmaður sögunnar í atvinnumannadeild í Búlgaríu þegar hann lék í 54 mínútur með annarrar deildar liði Vitosha Bistritsa, þá 54 ára gamall.<ref>{{Vefheimild|titill=Úr ráðherrastóli í atvinnumennskuna|url=https://www.ruv.is/frett/ur-radherrastoli-i-atvinnumennskuna|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2013|mánuður=26. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember}}</ref> ==Æviágrip== Bojko Borísov hefur starfað sem slökkviliðsmaður og á yngri árum vann hann jafnframt sem lífvörður [[Todor Zhívkov|Todors Zhívkov]], síðasta kommúnistaleiðtoga Búlgaríu.<ref>{{Vefheimild|titill=Borgaralegi flokkurinn Gerb sigraði í búlgörsku þingkosningunum|url=https://www.visir.is/g/2017170329006|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2017|mánuður=27. mars|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Hann starfaði hjá búlgarska innanríkisráðuneytinu frá 2001 til 2005.<ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.bg/show/?storyid=358547|title=Обясненията за показните убийства|date=12 July 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.bg/show/?storyid=96301|title=Акциите на МВР - приказка без край|date=30 October 2005}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.bg/show/?storyid=318013&p=1|title=Джеф Стайн не приема поканата на Бойко Борисов}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dnevnik.bg/show/?storyid=273794|title=Бойко Борисов забравил спомените си за "Топлофикация"|access-date=2021-11-17|archive-date=2022-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209091809/https://www.dnevnik.bg/bulgaria/2006/07/24/273794_/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.bg/show/?storyid=380113|title=Бойко Борисов: Като искате от мен отговорност, дайте ми права}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.bg/show/?storyid=411196|title=Много координатори - хилаво почистване|date=2 January 2008}}</ref> Árið 2005 var Borísov þingframbjóðandi fyrir Þjóðarhreyfingu fyrrverandi búlgarska keisarans [[Simeon Sachsen-Coburg-Gotha|Símons 2.]]. Hann náði kjöri en ákvað að halda áfram störfum í innanríkisráðuneytinu frekar en að taka sæti á þingi. Borísov var kjörinn borgarstjóri [[Sófía|Sófíu]] síðar sama ár.<ref>{{Cite book |last1=Lilov|first1=Grigor|year=2013 |title=Най-богатите българи |edition=1 |location=Sofia |publisher="Кайлас" ЕООД |isbn=978-954-92098-9-1 |url=http://knigabg.com/index.php?page=book&id=34089 |page=15}}</ref> Árið 2009 leiddi Borísov nýja hægriflokkinn [[GERB]] (nafnið er búlgörsk skammstöfun fyrir nafnið „Borgarar í þágu evrópskrar þróunar Búlgaríu“) til sigurs í þingkosningum og varð forsætisráðherra Búlgaríu. Hann sagði af sér í mars 2013 vegna fjöldamótmæla gegn bágu efnahagsástandi og spillingu í landinu. Þegar kosningar voru haldnar á ný í maí sama ár hlaut GERB um þriðjung atkvæða.<ref>{{Vefheimild|titill=Útlit fyrir pólitíska pattstöðu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2013/05/12/utlit_fyrir_politiska_pattstodu/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2013|mánuður=12. maí|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember}}</ref> Stjórn Borísovs var stundum sett í samhengi við [[Lýðhyggja|popúlískar]] og [[Valdboðsstefna|valdboðssinnaðar]] stjórnir sem komust til valda annars staðar í Austur-Evrópu á svipuðum tíma. Miðað við leiðtoga á borð við [[Viktor Orbán]] í Ungverjalandi og [[Jarosław Kaczyński]] í Póllandi beitti Borísov sér ekki verulega gegn útlendingum eða hinsegin fólki. Engu að síður þótti Borísov ná sterkari tökum á þjóðfélagslífi Búlgaríu en eðlilegt var í lýðræðisríki.<ref>{{cite book|author=[[Eiríkur Bergmann]]|title=Þjóðarávarpið: Popúlísk þjóðernishyggja í hálfa öld|year=2021|publisher=[[JPV|JPV útgáfa]]|location=[[Reykjavík]]|isbn=978-9935-29-078-6|page=278}}</ref> Borísov sagði aftur af sér og kallaði til snemmbúinna þingkosninga í janúar árið 2017 eftir að frambjóðandi GERB-flokksins bað ósigur í forsetakosningum Búlgaríu í nóvember árið áður á móti [[Rúmen Radev]], frambjóðanda [[Sósíalistaflokkurinn (Búlgaría)|Sósíalistaflokksins]].<ref>{{Vefheimild|titill=Spáð spennandi kosningum í Búlgaríu|url=https://www.ruv.is/frett/spad-spennandi-kosningum-i-bulgariu|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2017|mánuður=15. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> GERB fékk flest atkvæði í kosningunum sem haldnar voru í mars 2017 og Borísov sneri því aftur á forsætisráðherrastól að þeim loknum.<ref>{{Vefheimild|titill=Borisov hélt velli í Búlgaríu|url=https://www.ruv.is/frett/borisov-helt-velli-i-bulgariu|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2017|mánuður=27. mars|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> Á þriðja kjörtímabili sínu frá árinu 2017 átti Borísov í harðsvírugum deilum við Radev forseta, sem sakaði Borísov um að leyfa [[spilling]]u að blómstra í Búlgaríu og um að reyna að vængstífa stjórnarandstöðuna. Borísov sakaði Radev á móti um að reyna að grafa undan ríkisstjórninni með því að beita neitunarvaldi sínu ítrekað gegn lagafrumvörpum GERB-flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://news.bg/politics/borisov-se-vazmuti-vsyako-izkazvane-na-radev-e-protiv-upravlenieto.html|title=Борисов се възмути: Всяко изказване на Радев е против управлението|last=news.bg|date=2019-05-09|website=News.bg|language=bg|access-date=2019-08-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.webcafe.bg/newscafe/politika/id_1562940051_Borisov_Radev_opita_da_napravi_predizboren_podarak_na_BSP|title=Борисов: Радев опита да направи предизборен подарък на БСП {{!}} webcafe.bg|website=www.webcafe.bg|access-date=2019-08-21}}</ref> Í júní 2020 brutust út [[Mótmælin í Búlgaríu 2020|fjöldamótmæli gegn stjórn Borísovs]] sem vörðuðu ýmis spillingarmál. Kveikjan að mótmælunum varð þegar öryggislögreglan NSO stöðvaði búlgarskan þingmann á leið á baðströnd við [[Svartahaf]] nærri heimili [[Ahmed Dogan|Ahmeds Dogans]], fyrrverandi leiðtoga [[Réttinda- og frelsishreyfingin|Réttinda- og frelsishreyfingarinnar]]. Dogan var sakaður um að sölsa undir sig land í eigu hins opinbera og þiggja vernd á kostnað búlgarskra skattgreiðenda. Eftir að Rúmen Radev lét þau orð falla að Dogan ætti ekki að njóta friðhelgi frá ákæru gerðu saksóknarar rassíu á skrifstofur forseta og handtóku tvo starfsmenn hans. Mótmælendurnir kröfðust afsagnar Borísovs og sökuðu hann um valdníðslu og spillingu, auk þess sem hann og ríkissaksóknarinn [[Ívan Geshev]] voru sakaðir um að ganga mála olígarka sem réðu landinu á bak við tjöldin.<ref name=stjórnarskrá/> Auk þess var óánægja víðtæk vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Kórónaveirufaraldurinn 2019–2021|alþjóðlega kórónaveirufaraldrinum]], en smittíðni í landinu hafði hækkað verulega eftir að stjórnin lét aflétta samkomutakmörkunum.<ref>{{Vefheimild|titill=Mikil mótmæli í Búlgaríu|url=https://www.ruv.is/frett/2020/07/13/mikil-motmaeli-i-bulgariu|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2020|mánuður=13. júní|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Kristján Róbert Kristjánsson}}</ref> Borísov stakk upp á breytingum á stjórnarskrá Búlgaríu til að koma til móts við mótmælendurna en tillögur hans féllu í grýttan jarðveg.<ref name=stjórnarskrá>{{Vefheimild|titill=Tillögu Borisovs um nýja stjórnarskrá hafnað|url=https://www.ruv.is/frett/2020/08/14/tillogu-borisovs-um-nyja-stjornarskra-hafnad|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2020|mánuður=14. ágúst|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Borísov hafnaði kröfum um afsögn sína og sat til loka kjörtímabils síns árið 2021, en baðst lausnar eftir að GERB tapaði verulegu fylgi í kosningum í apríl.<ref>{{Vefheimild|titill=Líkur á stjórnarskiptum í Búlgaríu|url=https://www.ruv.is/frett/2021/04/04/likur-a-stjornarskiptum-i-bulgariu|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2021|mánuður=4. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> Vegna pattstöðu sem myndaðist á búlgarska þinginu eftir kosningarnar voru þær endurteknar tvisvar á árinu, fyrst í júlí og síðan í nóvember. Staða GERB-flokksins batnaði þó ekki þegar kosningarnar voru endurteknar.<ref>{{Vefheimild|titill=Glænýr flokkur gegn spillingu sigurvegari þingkosninga|url=https://www.ruv.is/frett/2021/11/15/glaenyr-flokkur-gegn-spillingu-sigurvegari-thingkosninga|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2021|mánuður=15. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=16. nóvember|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}</ref> GERB-flokkur Borísovs hlaut aðeins um 12% atkvæða í þingkosningum Búlgaríu árið 2026, þar sem nýr flokkur Rúmens Radev vann afgerandi sigur.<ref>{{Vefheimild|titill=Flokkabandalag fyrrverandi forseta hlýtur meirihluta þingsæta samkvæmt útgönguspám|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-19-flokkabandalag-fyrrverandi-forseta-hlytur-meirihluta-thingsaeta-samkvaemt-utgonguspam-473197|dags= 19. apríl 2026 |útgefandi=[[RÚV]]|skoðað=20. apríl 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> ==Einkahagir== Borísov er fráskilinn og á eitt barn með fyrrverandi konu sinni. Önnur sambýliskona Borísovs til langs tíma var Tsvetelína Boríslavova, heiðursræðismaður [[Ísland]]s í Búlgaríu og lengi viðskiptafélagi [[Björgólfur Thor Björgólfsson|Björgólfs Thors Björgólfssonar]], sem rak um skeið með henni fjárfestingabankann EIBank.<ref>{{Tímarit.is|6881787|Ræðismaður fyrir Ísland orðuð við skipulagða glæpastarfsemi|blað=[[Fréttablaðið]]|útgáfudagsetning=10. október 2017|höfundur=Aðalheiður Ámundadóttir|blaðsíða=6}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Búlgaríu| frá=27. júlí 2009| til=13. mars 2013| fyrir=[[Sergej Staníshev]]| eftir=[[Marín Rajkov]]<br>{{small|(starfandi)}}| }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Búlgaríu| frá=7. nóvember 2014| til=27. janúar 2017| fyrir=[[Georgí Blíznashkí]]<br>{{small|(starfandi)}}| eftir=[[Ognjan Gerdzhíkov]]<br>{{small|(starfandi)}}| }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Búlgaríu| frá=4. maí 2017| til=12. maí 2021| fyrir=[[Ognjan Gerdzhíkov]]<br>{{small|(starfandi)}}| eftir=[[Stefan Janev]]<br>{{small|(starfandi)}}| }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Borisov, Bojko}} {{f|1959}} [[Flokkur:Búlgarskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Búlgaríu]] mru6iul65fm12om4f99j2rgypfwk3z5 0 166325 1985693 1780729 2026-11-09T22:44:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985693 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Acer truncatum Leaf.jpg | image_caption = | status = | status_system = | status_ref = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sápuberjabálkur]] (''Sapindales'') | familia = [[Sápuberjaætt]] (''Sapindaceae'') | genus = [[Hlynir]] (''Acer'') | subgenus = Acer sect. Platanoidea | species = '''''A. truncatum''''' | binomial = ''Acer truncatum'' | binomial_authority = [[Alexander G. von Bunge|Bunge]]<ref name = "C132">Bunge, 1835 ''In: Enum. Pl. Chin. Bor. 10''</ref> | range_map = | range_map_caption = | synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2615884 |title=The Plant List, ''Acer longipes'' Franch. ex Rehder |access-date=2022-01-14 |archive-date=2021-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210172921/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2615884 |url-status=dead }}</ref> | synonyms= {{collapsible list|bullets = true |''Acer truncatum'' f.'' cordatum'' <small>[[Shi Lin Tung|S.L. Tung]]</small> |''Acer truncatum'' var.'' beipiao'' <small>[[Shi Lin Tung|S.L. Tung]]</small> |''Acer platanoides'' var.'' truncatum'' <small>([[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]]) [[Helmut Gams|Gams]]</small> |''Acer pictum'' var.'' truncatum'' <small>([[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]]) Chin S.Chang</small> |''Acer lobulatum'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small> |''Acer cappadocicum'' subsp.'' truncatum'' <small>([[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]]) [[Edward Murray|E. Murray]]</small> }} }} '''Acer truncatum'''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16824996|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}</ref> er [[lauftré]] af ættkvísl [[hlynir|hlyna]] (Acer)<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:781552-1|title=Acer truncatum Bunge {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2022-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115062727/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:781552-1|archive-date=2022-01-15|url-status=dead}}</ref> sem er frá Norður-[[Kína]] ([[Gansu]], [[Hebei]], [[Henan]], [[Jiangsu]], [[Jilin]], [[Liaoning]], [[Innri Mongólía|Innri Mongólíu]], [[Shaanxi]], [[Shandong]], [[Shanxi]]) og Kóreuskaga.<ref name=focd>{{cite web|url=http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200013134 |title=''Acer truncatum'' |author1=Tingzhi Xu |author2=Yousheng Chen |author3=Piet C. de Jong |author4=Herman John Oterdoom |author5=Chin-Sung Chang |work=Flora of China |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA |accessdate=14 May 2015}}</ref> Hann getur orðið um 10 m hár.<ref>{{Cite web|url=https://treesandshrubsonline.org/articles/acer/acer-truncatum/|title=Acer truncatum - Trees and Shrubs Online|website=treesandshrubsonline.org|access-date=2022-01-03}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Commonscat|Acer truncatum}} {{Wikilífverur|Acer truncatum}} [[Flokkur:Hlynir]] fdj5g2j6z4corq8rcyxvjrkp7uki6tu 0 166956 1985702 1894569 2026-11-09T23:42:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985702 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Alþýðulýðveldið Donetsk | nafn_í_eignarfalli = Alþýðulýðveldisins Donetsk | nafn_á_frummáli = | fáni = Flag_of_Donetsk_People's_Republic.svg | skjaldarmerki = Official_Donetsk_People's_Republic_coat_of_arms.png | kjörorð = | þjóðsöngur = [[Þjóðsöngur Donetsk]]<br /> | staðsetningarkort = Location_of_Donetsk_People's_Republic.png | höfuðborg = [[Donetsk]] | tungumál = [[Rússneska]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti]] | nafn_leiðtoga1 = [[Denís Púshílín]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Vladímír Pashkov]] | staða = Sjálfstæði | atburður1 = Sjálfstæðisyfirlýsing + de facto sjálfstæði | dagsetning1 = 7. apríl 2014 | atburður2 = Kosningar um sjálfstæði | dagsetning2 = 11. maí 2014 | atburður3 = Viðurkenning Rússlands | dagsetning3 = 21. febrúar 2022 | atburður4= Formlega innlimað í Rússland | dagsetning4 = 30. september 2022 | flatarmál = 8.902 km2 | stærðarsæti = | hlutfall_vatns = | fólksfjöldi = 2.302.444 | mannfjöldaár = 2021 | mannfjöldasæti = | íbúar_á_ferkílómetra = | VLF = | VLF_ár = | VLF_sæti = | VLF_á_mann = | VLF_á_mann_sæti = | VÞL = {{hækkun}} | VÞL_sæti = | VÞL_ár = 2019 | gjaldmiðill = [[rússnesk rúbla|rúbla]] | tímabelti = UTC+3 | umferð = hægra | tld = | símakóði = }} '''Alþýðulýðveldið Donetsk''' var ríki á [[Donbas]]-svæðinu í [[Úkraína|Úkraínu]] sem lýsti yfir sjálfstæði þann 11. maí 2014 og var formlega innlimað í Rússland árið 2022. Höfuðborg og stærsta borg ríkisins var [[Donetsk]] og [[Denís Púshílín]] var forseti þess frá árinu 2018 til ársins 2022. Á meðan ríkið hélt fram sjálfstæði sínu var almennt litið á það sem rússneskt [[leppríki]].<ref name = "puppet-bundle-1">*{{Cite news |last1=Johnson |first1=Jamie |last2=Parekh |first2=Marcus |last3=White |first3=Josh |last4=Vasilyeva |first4=Nataliya |date=2022-08-04 |title=Officer who 'boasted' of killing civilians becomes Russia's first female commander to die |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/08/03/ukraine-russia-war-latest-news-putin-grain-deal/ |access-date=2022-09-17 |issn=0307-1235 }} *{{Cite news |last=Bershidsky |first=Leonid |date=13 November 2018 |title=Eastern Ukraine: Why Putin Encouraged Sham Elections in Donbass |work=[[Bloomberg News]] |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2018-11-13/eastern-ukraine-why-putin-encouraged-sham-elections-in-donbass |access-date=17 September 2022 }} *{{Cite web |title=Russian Analytical Digest No 214: The Armed Conflict in Eastern Ukraine |url=https://css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/7b91e171-a779-43d3-9f24-35e8a88d8974 |access-date=2022-09-17 |website=css.ethz.ch |language=en |archive-date=2022-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325143533/https://css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/7b91e171-a779-43d3-9f24-35e8a88d8974 |url-status=dead }}</ref><ref name="Ukraine1">{{cite book|last=Socor|first=Vladimir|title=Countering Hybrid Threats: Lessons Learned from Ukraine|date=2016|publisher=IOS Press|isbn=978-1614996507|editor1-last=Iancu|editor1-first=Niculae|location=Washington, DC|pages=187–192|chapter=Conserved Conflict: Russia's Pattern in Ukraine's East|quote=Russia's 2014 military intervention breached [Ukraine's titles to sovereignty, territorial integrity and inviolability of its borders] de facto, but the Minsk armistice formalises that breach at the international level. Under the armistice, a formal restoration of Ukraine's sovereignty and control of the external border in Donetsk-Luhansk is no longer a matter of title, right, or international law. Instead, that restoration becomes conditional on enshrining the Donetsk-Luhansk proto-state in Ukraine's constitution and legitimising the Moscow-installed authorities there through elections. Moreover, the terms of that restoration are negotiable between Kyiv and Donetsk-Luhansk (i.e., Moscow) under the Minsk armistice.|editor2-last=Fortuna|editor2-first=Andrei|editor3-last=Barna|editor3-first=Cristian|editor4-last=Teodor|editor4-first=Mihaela}}</ref> Aðskilnaðarsinnar í Donetsk, sem aðhylltust nánara samband við [[Rússland]], klufu sig frá Úkraínu í kjölfar [[Úkraínska byltingin 2014|úkraínsku byltingarinnar]] og [[Krímskagakreppan 2014|Krímskagakreppunnar]] árið 2014. Haldin var atkvæðagreiðsla um sjálfstæði héraðanna Donetsk og [[Lúhanska Oblast|Lúhansk]] þann 11. maí 2014. Í kjölfarið tilkynntu skipuleggjendur atkvæðagreiðslunnar að kjósendur hefðu samþykkt sjálfstæði með um 80 prósentum atkvæða og 75 prósenta kjörsókn. Engir óháðir eftirlitsmenn gátu staðfest niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar og ekkert erlent ríki viðurkenndi lögmæti hennar.<ref>[http://www.dallasnews.com/news/local-news/20140511-insurgents-say-ukraine-region-opts-for-sovereignty.ece Insurgents say Ukraine region opts for sovereignty | Dallas Morning News]. ''The Dallas Morning News''. 11. maí 2014.</ref> Úkraínsk stjórnvöld viðurkenndu ekki lögmæti atkvæðagreiðslunnar og bentu á að stjórnarskrá landsins heimilaði ekki breytingar á yfirráðasvæði í atkvæðagreiðslu nema öllum landsmönnum væri leyft að kjósa.<ref>[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/254%D0%BA/96-%D0%B2%D1%80 Конституція України | від 28.06.1996 № 254к/96-ВР (Сторінка 1 з 4)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719153333/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/254%D0%BA/96-%D0%B2%D1%80 |date=2013-07-19 }}. Zakon4.rada.gov.ua. Retrieved 13 May 2014.</ref><ref>{{cite web |url=http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/T125475.html |title=Закон України "Про всеукраїнський референдум" |publisher=Search.ligazakon.ua |date=28 November 2012 |access-date=15 March 2014 |archive-date=22 mars 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140322032740/http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/T125475.html |url-status=dead }}</ref> Rússneskir hermenn fóru inn í Donbas í ágúst 2014 og hafa hjálpað stjórnvöldum þar að verjast tilraunum Úkraínumanna til að endurheimta stjórn í Donetsk og Luhansk.<ref name="REUeuada">{{Cite news |date=27 July 2014 |title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727 |access-date=27 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727 |archive-date=28 July 2014}}</ref><ref name="jamestown-20140815">[https://jamestown.org/program/strelkovgirkin-demoted-transnistrian-siloviki-strengthened-in-donetsk-peoples-republic/#.U-8Yxdr3-yw Strelkov/Girkin Demoted, Transnistrian Siloviki Strengthened in 'Donetsk People's Republic'], [[Vladimir Socor]], [[Jamestown Foundation]], 15 August 2014</ref><ref name="REUeuada"/> Lítil breyting varð á yfirráðasvæði í [[Stríð Rússlands og Úkraínu|hernaðardeilum um héruðin]] á næstu árum og gjarnan var fjallað um átökin sem „frosin átök.“<ref>{{Vefheimild|titill=FRÁSÖGN af „Transatlantic Forum“ fundi NATO-þingsins í Washington 7.–8. desember 2015|url=https://www.althingi.is/pdf/frasagnir/?ksfaerslunr=715|útgefandi=[[Alþingi]]|ár=2015|mánuður=17. desember|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=5. mars}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Þjóðernisátök og hagsmunir|url=https://kjarninn.is/skyring/russar-herda-tokin-i-ukrainu/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Bjarni Bragi Kjartansson|ár=2014|mánuður=17. júlí|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=22. febrúar}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Fimm falla í austurhluta Úkraínu|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2015/11/14/fimm_falla_i_austurhluta_ukrainu/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2015|mánuður=14. nóvember|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=5. mars}}</ref> Ríkisstjórn Úkraínu hefur ekki viðurkennt sjálfstæði Donetsk og lítur á ríkið og leiðtoga þess sem uppreisnarmenn. Þorri alþjóðasamfélagsins skilgreinir Donetsk jafnframt sem hluta af Úkraínu. Rússland varð fyrst ríkja til að viðurkenna sjálfstæði Donetsk þann 21. febrúar 2022.<ref>{{Vefheimild|titill=Pútín viðurkennir sjálfstæði Donetsk og Luhansk|url=https://www.ruv.is/frett/2022/02/21/putin-vidurkennir-sjalfstaedi-donetsk-og-luhansk|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|ár=2022|mánuður=22. febrúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=22. febrúar}}</ref> Alþýðulýðveldið Donetsk er þátttakandi í [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrás Rússa í Úkraínu]] sem hófst 24. febrúar 2022. Þann 21. september tilkynnti stjórn Alþýðulýðveldisins Donetsk, ásamt leppstjórnum Rússa á hernámssvæðum þeirra í Lúhansk, [[Khersonska Oblast|Kherson]] og [[Zaporízjzja-fylki|Zaporízjzja]], að þær hygðust halda atkvæðagreiðslur um það að gerast hluti af Rússneska sambandsríkinu líkt og hafði [[Krímskagakreppan 2014|verið gert á Krímskaga]] árið 2014.<ref>{{Vefheimild|titill=Pútín svarar með her­kvaðningu og blæs til stór­sóknar í Úkraínu|url=https://www.frettabladid.is/frettir/allt-ad-300-thusund-hermenn-verda-sendir-til-ukrainu/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=21. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=21. september|höfundur=Einar Þór Sigurðsson}}</ref> Atkvæðagreiðslurnar hófust tveimur dögum síðar.<ref>{{Vefheimild|titill=Atkvæðagreiðsla um innlimun hafin í fjórum héruðum|url=https://www.ruv.is/frett/2022/09/23/atkvaedagreidsla-um-innlimun-hafin-i-fjorum-herudum|útgefandi=[[RÚV]]|dags=23. september 2022|skoðað=27. september 2022|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Eftir fjóra daga tilkynntu stjórnirnar að yfirgnæfandi meirihlutar kjósenda hefðu samþykkt að héruðin skyldu sameinast Rússlandi.<ref>{{Vefheimild|titill=Segja innlimun samþykkta með yfirgnæfandi stuðningi|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/09/27/segja_innlimun_samthykkta_med_yfirgnaefandi_studnin/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=27. september 2022|skoðað=27. september 2022}}</ref> Ýmsir erlendir þjóðarleiðtogar fordæmdu atkvæðagreiðslurnar og sögðu niðurstöður þeirra hafa verið ákveðnar fyrirfram. [[Volodymyr Zelenskyj]] Úkraínuforseti sagði þær markleysu og að þær myndu engu breyta um þær fyrirætlanir Úkraínumanna að endurheimta héruðin.<ref>{{Vefheimild|titill=Þakkar þjóðarleiðtogum fyrir fordæmingu atkvæðagreiðslu|url=https://www.ruv.is/frett/2022/09/21/thakkar-thjodarleidtogum-fyrir-fordaemingu-atkvaedagreidslu|útgefandi=[[RÚV]]|dags=21. september 2022|skoðað=27. september 2022|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> [[Vladímír Pútín]], forseti Rússlands, tilkynnti formlega innlimun héraðanna fjögurra í Rússland þann 30. september 2022 á stórviðburði á [[Rauða torgið|Rauða torginu]] í Moskvu. Þegar Pútín tilkynnti þetta stjórnuðu Rússar engu af héruðunum fjórum í heild sinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Bölsótaðist út í Vesturlönd|url=https://www.visir.is/g/20222318081d/bolsotadist-ut-i-vesturlond|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=30. september 2022|skoðað=30. september 2022|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{sa|2014|2022}} [[Flokkur:Stríð Rússlands og Úkraínu]] [[Flokkur:Óviðurkennd ríki]] p8wr3rlobdsb9uu65luh2qcleifxeuk 0 167038 1985675 1846285 2026-11-09T14:02:17Z TKSnaevarr 53243 1985675 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | title = Appelsínugula byltingin | partof = [[Litabyltingarnar|litabyltingunum]] | image = [[File:Morning first day of Orange Revolution.jpg|275px]] | caption = Mótmælendur veifa appelsínugulum fánum á Sjálfstæðistorginu í Kænugarði þann 22. nóvember 2004. | date = 22. nóvember 2004 – 23. janúar 2005 | place = [[Úkraína]], aðallega í [[Kænugarður|Kænugarði]] | result = *Hæstiréttur Úkraínu skipar endurtekningu kosninganna *[[Víktor Júsjtsjenko]] er lýstur sigurvegari | commander1 = [[Víktor Júsjtsjenko]]<br>[[Júlía Tymosjenko]] | commander2 = [[Leoníd Kútsjma]]<br>[[Víktor Medvedtsjúk]]<br>[[Víktor Janúkovytsj]] | casualties1 = Einn maður lést úr [[hjartaáfall]]i<ref name=NGFeb22008>[http://en.novayagazeta.ru/data/2008/08/10.html "Savik Shuster: I'm the only thing to remain after 'orange revolution'"]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923025750/http://en.novayagazeta.ru/data/2008/08/10.html |date=23. september 2009 }}. ''[[Novaja gazeta]]'', 2. febrúar 2008.</ref> }} '''Appelsínugula byltingin''' ([[úkraínska]]: Помаранчева революція; ''Pomarantsjeva revoljútsíja'') er nafn á hrinu [[Mótmæli|mótmæla]] sem áttu sér stað í [[Úkraína|Úkraínu]] frá nóvember 2004 til janúar 2005. Mótmælin beindust gegn niðurstöðu forsetakosninga Úkraínu árið 2004 þar sem [[Víktor Janúkovytsj]] var lýstur sigurvegari eftir aðra umferð þrátt fyrir ásakanir um stórfellt kosningasvindl. Appelsínugula byltingin leiddi til þess að önnur umferð kosninganna var endurtekin og að frambjóðandi stjórnarandstöðunnar, [[Víktor Júsjtsjenko]], var kjörinn forseti. Appelsínugula byltingin er flokkuð með „[[Litabyltingarnar|litabyltingum]]“ sem áttu sér stað í nokkrum [[Fyrrum Sovétlýðveldi|fyrrverandi sovétlýðveldum]] og annars staðar á fyrsta áratugi 21. aldar. Í flestum þessum byltingum var valdboðsstjórnum sem þóttu hliðhollar [[Rússland]]i steypt af stóli og stjórnir myndaðar sem aðhylltust nánari samskipti við [[Vesturlönd]]. Rússnesk stjórnvöld halda því fram að þessar byltingar hafi verið sviðsettar eða skipulagðar af [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]].<ref>{{Vefheimild|titill=Mikil áhætta fólgin í að leggja undir sig Úkraínu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/02/07/mikil_ahaetta_folgin_i_ad_leggja_undir_sig_ukrainu/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=7. febrúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=10. mars }}</ref> ==Söguágrip== Upptök appelsínugulu byltingarinnar voru í úkraínsku forsetakosningunum árið 2004. Frambjóðandi stjórnvalda í kosningunum var forsætisráðherrann [[Víktor Janúkovytsj]], sem naut stuðnings fráfarandi forsetans [[Leoníd Kútsjma|Leoníds Kútsjma]]. Stjórn Kútsjma hafði viðhaldið nánu sambandi Úkraínu við [[Rússland]] eftir [[fall Sovétríkjanna]] en stjórnin hafði jafnframt sætt ásökunum um valdboðshyggju og spillingu. Frambjóðandi stjórnarandstöðunnar, fyrrum seðlabankastjórinn og forsætisráðherrann [[Víktor Júsjtsjenko]], boðaði umbætur í úkraínskum efnahagi, stjórnsýslu og fjármálum til að leggja grunn að inngöngu þess í [[Evrópusambandið]], auk þess sem Júsjtsjenko vildi leiða Úkraínu inn í [[Atlantshafsbandalagið]]. Boðskapur Júsjtsjenkos hlaut mestan hljómgrunn í vesturhluta Úkraínu, þar sem úkraínsk [[þjóðernishyggja]] var sterkari og stuðningur meiri við aðlögun Úkraínu að [[Vesturlönd|hinum vestræna heimi]].<ref name=lokaþáttur>{{Tímarit.is|3620943|Einn af lokaþáttunum í hruni Sovétríkjanna|útgáfudagsetning=29. desember 2004|blaðsíða=18|blað=[[Morgunblaðið]]}}</ref> Kosningabaráttan var óvægin og meðal annars var eitrað fyrir Júsjtsjenko með þeim afleiðingum að andlit hans afmyndaðist.<ref name=málamiðlun>{{Tímarit.is|3619585|Sátt um málamiðlun á úkraínska þinginu|útgáfudagsetning=9. desember 2004|blaðsíða=16|blað=[[Morgunblaðið]]}}</ref> Önnur umferð forsetakosninganna fór fram þann 21. nóvember 2004 og samkvæmt opinberum tölum sem gefnar voru út hlaut Janúkovytsj flest atkvæði. Júsjtsjenko neitaði hins vegar að viðurkenna ósigur og sakaði stjórnvöld um að hafa svindlað í þágu Janúkovytsj. Ýmsir eftirlitsaðilar og alþjóðastofnanir, þar á meðal [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]], [[Evrópuþingið]] og Atlantshafsbandalagið, samsinntu Júsjtsjenko og fóru fram á að ásakanir um kosningasvik yrðu rannsakaðar.<ref>{{Tímarit.is|3618427|Úkraína nýtt þrætuepli Rússa og Bandaríkjanna|útgáfudagsetning=25. nóvember 2004|blaðsíða=14|blað=[[Morgunblaðið]]}}</ref> Eftir að tilkynnt var um kosninganiðurstöðurnar þyrptust mörghundruð þúsund stuðningsmenn stjórnarandstöðurnar út á götur til að mótmæla meintum kosningasvikum.<ref name=lokaþáttur/> Mótmælin hlutu nafnið „appelsínugula byltingin“ þar sem mótmælendur flögguðu borðum og klæddust fötum í [[Appelsínugulur|appelsínugulum]] lit, en appelsínugulur hafði verið kosningalitur Júsjtsjenkos.<ref>{{Vefheimild|titill=Appelsínugul jól|höfundur=Arna Schram|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/837114/|ár=2004|mánuður=30. desember|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=10. mars|útgefandi=[[mbl.is]]|aðgengi=áskrift}}</ref> Á meðan á mótmælunum stóð kærði Júsjtsjenko framkvæmd kosninganna til Hæstaréttar Úkraínu. Þann 3. desember 2004 ógilti Hæstirétturinn kosningarnar vegna gruns um kosningamisferli og úrskurðaði að seinni umferðin milli Júsjtsjenkos og Janúkovytsj yrði endurtekin.<ref>{{Tímarit.is|3619186|Sigur fyrir Jústsjenkó|útgáfudagsetning=4. desember 2004|blaðsíða=1|blað=[[Morgunblaðið]]}}</ref> Úkraínska þingið samþykkti jafnframt málamiðlun um stjórnarskrárbreytingar sem færðu Úkraínu nær því að vera [[forsetaþingræði]] en [[forsetaræði]]. Störf yfirkjörstjórnar voru uppstokkuð til þess að draga úr líkum á kosningasvindli, meðal annars með því að erfiðara var gert að greiða atkvæði utan kjörstaða. Endurtekning kosninganna var síðan tímasett 26. desember.<ref name=málamiðlun/> Þegar kosningarnar voru endurteknar vann Júsjtsjenko sigur með 51,99 prósentum atkvæða gegn 44,19 prósentum sem Janúkovytsj hlaut.<ref name=lokaþáttur/> Júsjtsjenko tók við embætti forseta Úkraínu þann 23. janúar 2005 og er það talið marka endi appelsínugulu byltingarinnar. ===Eftirmálar=== Þrátt fyrir sigur Júsjtsjenkos urðu fá fyrirheit hans um nánara samband við Vesturlönd að veruleika á kjörtímabili hans. Júsjtsjenko lenti í ágreiningi við forsætisráðherrann [[Júlía Tymosjenko|Júlíu Tymosjenko]], annan af leiðtogum appelsínugulu byltingarinnar, og deilurnar milli þeirra stuðluðu að því að flokkur Janúkovytsj hlaut afgerandi meirihluta á úkraínska þinginu.<ref>{{Tímarit.is|5889837|Jútsjenkó hefur leyst upp þingið|útgáfudagsetning=3. mars 2007|blaðsíða=10|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|höfundur=Kolbeinn Þorsteinsson}}</ref> Janúkovytsj varð aftur forsætisráðherra Úkraínu í ríkisstjórn Júsjtsjenkos frá 2006 til 2007 og var síðan kjörinn forseti árið 2010 í annarri umferð á móti Júlíu Tymosjenko.<ref>{{Tímarit.is|5302409|Sigraði eftir að hafa verið afskrifaður|útgáfudagsetning=9. febrúar 2010|blaðsíða=14|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Bogi Þór Arason}}</ref><ref>{{Tímarit.is|6144785|Veigra sér við að styggja Rússa|útgáfudagsetning=7. desember 2013|blaðsíða=56|blað=[[Fréttablaðið]]|höfundur=Guðsteinn Bjarnason}}</ref> Brostin fyrirheit appelsínugulu byltingarinnar leiddu til þess að margir stuðningsmenn hennar fóru að líta á hana sem „svikna byltingu.“ Mörg óútkljáð deiluefni sem leiddu til appelsínugulu byltingarinnar áttu eftir að leiða til [[Úkraínska byltingin 2014|úkraínsku byltingarinnar árið 2014]] og áframhaldandi [[Stríð Rússlands og Úkraínu|stríðs Rússlands og Úkraínu]].<ref>{{Tímarit.is|5918354|Hættulegasti tíminn liðinn|útgáfudagsetning=27. febrúar 2014|blaðsíða=52-56|blað=[[Kjarninn]]|höfundur=Ægir Þór Eysteinsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:2004]] [[Flokkur:Litabyltingarnar]] [[Flokkur:Mótmæli í Úkraínu]] i4nwyd2gpyzy5q9f66191sisieq9ig9 0 167157 1985674 1893992 2026-11-09T14:02:04Z TKSnaevarr 53243 1985674 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Ramzan Kadyrov | nafn_á_frummáli= {{nobold|Рамзан Кадыров<br>Къадар Рамзан}} | mynd = Ramzan Kadyrov (2018-06-15) 02.jpg | myndatexti1 = {{small|Kadyrov árið 2018.}} | titill= Forseti sjálfstjórnarlýðveldisins [[Téténía|Téténíu]] | stjórnartíð_start = [[5. apríl]] [[2007]] | stjórnartíð_end = | forveri = [[Alú Alkhanov]] | titill2= Forsætisráðherra sjálfstjórnarlýðveldisins [[Téténía|Téténíu]] | stjórnartíð_start2 = [[18. nóvember]] [[2005]] | stjórnartíð_end2 = [[10. apríl]] [[2007]] | forveri2 = [[Sergej Abramov]] | eftirmaður2 = [[Odes Bajsúltanov]] | fæddur = {{Fæðingardagur og aldur|1976|10|5}} | fæðingarstaður = [[Akhmat-Júrt|Tsentaroj]], [[Téténía-Ingúsetía|Téténíu-Ingúsetíu]], [[Sovétlýðveldið Rússland|rússneska sovétlýðveldinu]], [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] (nú Akhmat-Júrt, [[Téténía|Téténíu]], [[Rússland]]i) | stjórnmálaflokkur = [[Sameinað Rússland]] | trúarbrögð = [[Súnní]]-íslam | maki = Medni Musaevna Kadyrova (g. 1996)<br>Fatima Khazujeva<br>Aminat Akhmadova | börn = 12 | þjóderni = [[Téténía|Téténskur]] | háskóli = Viðskipta- og lagaskólinn í Makhatsjkala<br>Ríkistækniháskólinn í Dagestan<br>Ríkisháskólinn í Dagestan | undirskrift = Signature of Ramzan Kadyrov.png }} '''Ramzan Akhmadovítsj Kadyrov''' ([[rússneska]]: Рамзан Ахматович Кадыров; [[téténska]]: Къадар Ахьмат-кӏант Рамзан; f. 5. október 1976) er [[Rússland|rússneskur]] og [[Téténía|téténskur]] stjórnmálamaður sem hefur verið leiðtogi sjálfstjórnarlýðveldisins Téténíu innan Rússlands frá árinu 2005. Kadyrov var áður meðlimur í vopnaðri sjálfstæðishreyfingu Téténa. Faðir hans, [[Akhmad Kadyrov]], gekk í lið með Rússum í [[Seinna Téténíustríðið|seinna Téténíustríðinu]] og var útnefndur forseti téténska sjálfstjórnarlýðveldisins eftir sigur Rússa í stríðinu. Ramzan komst til valda eftir að faðir hans var myrtur árið 2004. Kadyrov fer með [[einræði]]svald innan Téténíu og stýrir sjálfstjórnarlýðveldinu með íhaldssamri túlkun á [[sjaríalög]]um. Stjórn hans hefur verið sökuð um fjölda mannréttindabrota, pólitískra morða og mannrána á andstæðingum sínum. ==Æviágrip== Ramzan Kadyrov er fæddur árið 1976 og er sonur stjórnmálamannsins [[Akhmad Kadyrov|Akhmads Kadyrov]]. Þegar [[Sovétríkin]] liðuðust í sundur árið 1991 leiddi Akhmad hernaðarhreyfingu sem barðist fyrir sjálfstæði [[Téténía|Téténíu]] undan Rússlandi. Þótt Ramzan Kadyrov hafi aðeins verið táningur þegar [[fyrra Téténíustríðið]] braust út barðist hann með her föður síns og fór fyrir hóp skæruliða sem þótti sérlega ofbeldisfullur.<ref name=stalín>{{Tímarit.is|6377756|Kadyrov er hinn tsjetsjenski Stalín|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|höfundur=Björn Teitsson|útgáfudagsetning=10. október 2010|blaðsíða=20}}</ref> Þegar [[seinna Téténíustríðið]] braust út árið 1999 ákváðu Kadyrov-feðgarnir að ganga til liðs við Rússa gegn því að þeir fengju að stýra Téténíu þegar sigur hefði verið unninn gegn aðskilnaðarsinnum. Við lok stríðsins var Akhmad Kadyrov því skipaður forseti téténska sjálfstjórnarlýðveldisins og var studdur af rússnesku leyniþjónustunni [[FSB]].<ref name=stalín/> ==Stjórnartíð í Téténíu== Akhmad Kadyrov var myrtur árið 2004 á hersýningu í [[Groznyj]].<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Tétsníu myrtur|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/797164/|útgefandi=[[mbl.is]]| dags = 10. maí 2004| skoðað-dags = 22. mars 2022|aðgengi=áskrift}}</ref> Í kjölfarið var Ramzan fljótur að komast til áhrifa í Téténíu þrátt fyrir ungan aldur. Með stuðningi [[Vladímír Pútín|Vladímírs Pútín]] Rússlandsforseta var Ramzan Kadyrov skipaður aðstoðarforsætisráðherra Téténíu strax eftir morðið. Hann varð síðan forsætisráðherra Téténíu ári síðar, aðeins 29 ára gamall.<ref name=stalín/> Kadyrov var formlega skipaður forseti Téténíu árið 2007, stuttu eftir að hann varð þrjátíu ára gamall. Pútín veitti Kadyrov umboð til að „hreinsa til“ í Téténíu og fleytti til hans gríðarlegum fjármunum svo hann gæti barið niður aðskilnaðarsinna sem enn börðust gegn rússnesku stjórninni.<ref name=stríðsherra>{{Vefheimild|titill=Stríðsherra með sérstakt dálæti á samfélagsmiðlum|url=https://kjarninn.is/skyring/2016-03-20-stridsherra-med-serstakt-dalaeti-samfelagsmidlum/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Ómar Þorgeirsson| dags = 20. mars 2016| skoðað-dags = 22. mars 2022}}</ref> Auk þess að hafa tögl og hagldir á téténska hernum hefur Kadyrov áfram haldið uppi eigin einkaher, Kadyrovtskíj-hersveitinni eða Kadyrovítum. Sveitin var stofnuð á tíma fyrra Téténíustríðsins á tíunda áratugnum.<ref name=stríðsherra/> Stuttu eftir að Kadyrov komst til valda hóf hann að innleiða [[sjaríalög]] í löggjöf Téténíu. Meðal annars lét hann banna fjárhættuspil og áfengisneyslu og hvatti karla til að stunda [[fjölkvæni]].<ref name=stalín/> Fjölkvæni er bannað samkvæmt rússneskum lögum en stjórn Pútíns hefur látið það óátalið að það tíðkist undir stjórn Kadyrovs í Téténíu.<ref name=égræð>{{Tímarit.is|6764051|„Ég ræð og enginn annar. Skilið?“|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Kristján Jónsson|útgáfudagsetning=3. apríl 2014|blaðsíða=6}}</ref> Á stjórnartíð sinni hefur Kadyrov viðhaldið nánu bandalagi við Vladímír Pútín og hefur gert mikið úr vinskap sínum við hann. Líkt og Pútín hefur Kadyrov sætt ásökunum um að brjóta gegn mannréttindum og tjáningarfrelsi, auk þess sem hersveitir hans hafa verið vændar um pyntingar og ólöglegar handtökur og aftökur á pólitískum andstæðingum. Meðal helstu gagnrýnenda Kadyrovs var úkraínska blaðakonan [[Anna Polítkovskaja]] hjá dagblaðinu ''[[Novaja gazeta]]'', sem fannst skotin til bana í íbúðablokk sinni þann 6. október 2006. Eftir morð hennar lét ritstjóri ''Novaja gazeta'', [[Dmítríj Múratov]], hafa eftir sér að hún hefði verið að vinna að grein um pyntingar, aftökur og önnur illvirki Kadyrovíta þegar hún var drepin.<ref name=stríðsherra/> Kadyrov hefur einnig verið sakaður um að standa fyrir morðinu á [[Natalía Estemírova|Natalíu Estemírovu]], meðlimi mannréttindasamtakanna [[Memorial]], sem var rænt af heimili sínu í Groznyj í júní 2009 og fannst síðan drepin í [[Ingúsetía|Ingúsetíu]].<ref>{{Tímarit.is|6368787|Mannréttindafólk myrt|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=21. júlí 2009|höfundur=Kolbeinn Þorsteinsson|blaðsíða=12}}</ref> Þá var Kadyrov bendlaður við morðið á rússneska stjórnarandstæðingnum [[Borís Nemtsov]] árið 2015, en einn þeirra sem voru ákærðir fyrir morðið var fyrrum háttsettur liðsmaður í einni af hersveitum Kadyrovs.<ref name=stríðsherra/> Á síðari árum hefur stjórn Kadyrovs hafið markvissar fjöldahandtökur og pyntingar á [[samkynhneigð]]um mönnum í Téténíu.<ref>{{Vefheimild|titill=Gætu verið í lífsháska sökum kynhneigðar sinnar|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/02/06/gaetu_verid_i_lifshaska_sokum_kynhneigdar_sinnar/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuður=6. febrúar|ár=2021| skoðað-dags = 22. mars 2022}}</ref> [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] gaf út skýrslu í desember 2018 þar sem staðhæft var að „mjög alvarleg mannréttindabrot“ væru að eiga sér stað í sjálfsstjórnarlýðveldinu. Kadyrov hafnaði því fyrir sitt leyti að handtökurnar hefðu átt sér stað og staðhæfði að samkynhneigð þekktist einfaldlega ekki í Téténíu.<ref>{{Vefheimild|titill=Tugum samkynhneigðra smalað saman og haldið í Téténíu|url=https://www.visir.is/g/20191189042d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''| dags = 15. febrúar 2019| skoðað-dags = 22. mars 2022|höfundur=Kjartan Kjartansson}}</ref> Frá því að herferð Kadyrovs gegn samkynhneigðum hófst hafa samkynhneigðir Téténar sem hafa flúið til annarra hluta Rússlands verið sakaðir um hryðjuverkastarfsemi, handteknir og fluttir nauðugir aftur til Téténíu.<ref>{{Vefheimild|titill=Samkynhneigðir sakaðir um hryðjuverk|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/02/08/samkynhneigdir_sakadir_um_hrydjuverk/|útgefandi=[[mbl.is]]|mánuður=8. febrúar|ár=2021| skoðað-dags = 22. mars 2022}}</ref> ===Innrás Rússa í Úkraínu=== Árið 2022 studdi Kadyrov [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrás Rússa í Úkraínu]] og sendi téténska hermenn til að berjast með rússeska hernum. Hann kvaðst sjálfur hafa farið til Úkraínu til að taka þátt í innrásinni en ekki hefur verið staðfest með óyggjandi hætti að hann hafi farið þangað.<ref>{{Vefheimild|titill=Leiðtogi Téténa kveðst berjast við hlið innrásarhersins|url=https://www.ruv.is/frett/2022/03/14/leidtogi-tetena-kvedst-berjast-vid-hlid-innrasarhersins|útgefandi=[[RÚV]]| dags = 14. mars 2022| skoðað-dags = 22. mars 2022|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Kadyrov hefur birt myndir af sér sem eiga að vera frá vígstöðvunum í Úkraínu en tiltekin atriði á þeim þykja sanna að þær séu í raun teknar í Téténíu.<ref>{{Vefheimild|titill=Leiðtogi Téténa montaði sig af að vera að berjast í Úkraínu – Myndin sem hann birti kom upp um hann|url=https://www.dv.is/frettir/2022/03/31/leidtogi-tetena-montadi-sig-af-ad-vera-ad-berjast-ukrainu-myndin-sem-hann-birti-kom-upp-um-hann/|útgefandi=''[[DV]]''|dags=31. mars 2022|skoðað=5. október 2022|höfundur=Kristján Kristjánsson}}</ref> Þann 1. október 2022 birti Kadyrov pistil þar sem hann gagnrýndi leiðtoga rússneska hersins vegna undanhalds rússneskra hermanna frá úkraínsku borginni [[Lyman]]. Kadyrov hvatti til þess að [[herlög]] yrðu sett á landamærasvæðum Rússlands við Úkraínu og að [[kjarnavopn]]um yrði beitt til að vinna stríðið.<ref>{{Vefheimild|titill=Kadyrov kallar eftir herlögum og notkun kjarnorkuvopna|url=https://www.visir.is/g/20222318406d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=1. október 2019|skoðað=5. október 2022|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Tveimur dögum síðar tilkynnti Kadyrov að hann hygðist senda þrjá syni sína, sem voru þá fjórtán, fimmtán og sextán ára, til að berjast í Úkraínu.<ref>{{Vefheimild|titill=Leiðtogi Téténa sendir fjórtán til sextán ára syni sína til Úkraínu|url=https://www.visir.is/g/20222319116d/leidtogi-tetena-sendir-fjortan-til-sextan-ara-syni-sina-til-ukrainu|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=3. október 2019|skoðað=5. október 2022|höfundur=Fanndís Birna Logadóttir}}</ref> ==Ímynd Kadyrovs== Líkt og Vladímír Pútín hefur Kadyrov lagt mikla áherslu á að rækta karlmennskuímynd sína. Hann er virkur á ýmsum [[Samfélagsmiðill|samfélagsmiðlum]] og birtir gjarnan færslur af sjálfum sér með villidýrum, við hernaðarathafnir eða að iðka bardagaíþróttir. Kadyrov leggur einnig áherslu á [[íslam]]ska trúrækni sína og á tryggð sína við Vladímír Pútín og rússnesk stjórnvöld. Hann hefur oft beitt samfélagsmiðlum til að gagnrýna og ógna stjórnarandstæðingum, sem hann hefur nefnt „sjakala“ og „óvini þjóðarinnar.“ Meðal annars hefur hann birt myndskeið af stjórnarandstæðingnum [[Míkhaíl Kasjanov]] þar sem fylgst er með Kasjanov í gegnum riffilsigti leyniskyttu.<ref name=égræð/> Kadyrov beitir færslum á [[Telegram]]-reikningi sínum óspart til að kynna og sýna fram á mátt Akhmad-hersveitarinnar sem hann stýrir.<ref>{{Vefheimild|titill=Hlutverk Tsjetsjeníu í stríðinu: Fyrri hluti|url=https://ukraina.hi.is/is/hlutverk-tsjetsjeniu-i-stridinu-fyrri-hluti|höfundur=Agnar Óli Snorrason|dags=6. júlí 2023|útgefandi=Úkraínuverkefni Háskóla Íslands|skoðað=22. júlí 2023}}</ref> Kadyrov naut lengi mikillar alþýðuhylli í Rússlandi fyrir þátt sinn við að koma á friði, lögum og reglu í Téténíu eftir stríðin á tíunda áratugnum. Hann hefur hins vegar orðið æ umdeildari í seinni tíð og árið 2016 sögðust aðeins 17 prósent Rússa hafa jákvæða skoðun á honum.<ref name=égræð/> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Kadyrov, Ramzan}} {{f|1976}} [[Flokkur:Rússneskir stjórnmálamenn]] e0ytpjrlsdubcraqkl92fkecbnbb7u6 0 167596 1985716 1961096 2026-11-10T03:26:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985716 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Desmodium heterocarpon at Kadavoor.jpg | image_caption = ''[[Desmodium heterocarpon]]'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = ''[[Faboideae]]'' | genus = ''[[Desmodium]]'' | genus_authority = [[Nicaise Auguste Desvaux|Desv.]] | synonyms = * ''Catenaria'' <small>Benth.</small> * ''Desmofischera'' <small>Holthuis</small> * ''Desmodium'' <small>DC.</small> * ''Dollinera'' <small>Endl.</small> * ''Grona'' <small>Lour.</small> * ''Hanslia'' <small>Schindl.</small> * ''Hegnera'' <small>Schindl.</small> * ''Holtzea'' <small>Schindl.</small> * ''Hylodesmum'' <small>H. Ohashi & R. R. Mill</small> * ''Meibomia'' <small>Heist. ''ex'' Fabr.</small> * ''Monarthrocarpus'' <small>Merr.</small> * ''Murtonia'' <small>Craib</small> * ''Nephromeria'' <small>(Benth.) Schindl.</small> * ''Nicolsonia'' <small>DC.</small> * ''Ohwia'' <small>H. Ohashi</small> * ''Ougeinia'' <small>Benth.</small> * ''Papilionopsis'' <small>Steenis</small> * ''Pleurolobus'' <small>J. St.-Hil.</small> * ''Podocarpium'' <small>(Benth.) Y. C. Yang & P. H. Huang</small> }} '''''Desmodium'''''<ref name = "COL">{{cite web|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/browse/tree/id/17102492|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 11476444|accessdate= 2019-11-11|archive-date= 2019-12-18|archive-url= https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status = dead}}</ref> er ættkvísl fjölærra [[belgjurt]]a sem finnast víða um heim, aðallega þó í hitabeltinu. == Nytjar == [[File:Starr 030405-0017 Desmodium intortum.jpg|thumb|left|''[[Desmodium intortum]]'']] [[File:Starr 020803-0111 Desmodium triflorum.jpg|thumb|left|''[[Desmodium triflorum]]'']] Nokkrar ''Desmodium'' tegundir innihalda öflug [[fylgiumbrotsefni]] sem eru losuð í jarðveg og loft. [[Allelopathic]] efni nýtast í "push-pull" ræktunartækni: ''[[Desmodium heterocarpon]]'', ''[[Desmodium intortum]]'', og ''[[Desmodium uncinatum]]'' er plantað á milli maís og sorghum á ökrum til að fæla burt''[[Chilo partellus]]'', og halda niðri sníkjujurtinni [[Striga]], þar á meðal [[Striga asiatica]] og [[Striga hermonthica]].<ref name="TPE">{{cite encyclopedia|title=The Plant Encyclopedia - Desmodium|url=http://www.theplantencyclopedia.org/wiki/Desmodium|work=The Plant Encyclopedia|access-date=17 January 2014}}</ref> Efni sem myndast í ''Desmodium'' fæla einnig burt ýmis meindýr. Mismunandi ''Desmodium'' tegundir framleiða mismunandi samsetningar þessara efna í rótunum. Desmodium tegundir eru einnig nytsamlegar sem grænn áburður vegna niturbindingar þeirra.<ref>{{Cite web|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/desmodium/#:~:text=Desmodium%20spp.%2C%20commonly%20known%20as,soil%20fertility%20via%20nitrogen%20fixation|title = Desmodium (Beggarlice, Beggars Lice, Hitch Hikers, Tick's Clover, Tick-trefoil) &#124; North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox}}</ref> Flestar eru einnig ágætt fóður fyrir villt dýr eins og kalkúna, rjúpa, dádýra og hirti.<ref name="TPE"/><ref>{{cite web|title=Plants Profile for Desmodium (ticktrefoil)|url=http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=desmo|website=plants.usda.gov|access-date=2022-05-01|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304225745/https://plants.usda.gov/core/profile?symbol=DESMO|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Know Your Deer Plants: Beggar's Lice - Quality Deer Management Association|url=https://www.qdma.com/know-deer-plants-beggars-lice/|date=25 January 2012|access-date=1 maí 2022|archive-date=14 ágúst 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814112536/https://www.qdma.com/know-deer-plants-beggars-lice/|url-status = dead}}</ref> === Valdar tegundir === Meðal tegunda eru:<ref name=powo>{{cite web |title=''Desmodium'' Desv. |url=http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331550-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=20 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117014013/http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331550-2 |archive-date=17 janúar 2020 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors=Pires Lima LC, de Queiroz LP, ((de Azevedo Tozzi AMG)), Lewis GP | year=2014 | title=A Taxonomic Revision of ''Desmodium'' (Leguminosae, Papilionoideae) in Brazil | journal=[[Phytotaxa]] | volume=169 | issue=1 | pages=1–119 | url=http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/view/phytotaxa.169.1.1 | doi=10.11646/phytotaxa.169.1.1}}</ref> [[File:Ougeinia dalbergioides Bra23.png|thumb|right|''[[Desmodium oojeinense]]'', [[Dietrich Brandis]] (1874): ''Illustrations of the Forest Flora of North-West and Central India''.]] * ''[[Desmodium acanthocladum]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Desmodium canadense]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Desmodium canescens]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Desmodium ciliare]]'' <small>(Muhl.) DC.</small> * ''[[Desmodium cuspidatum]]'' <small>(Muhl.) Loudon</small> * ''[[Desmodium glabellum]]'' <small>(Michx.) DC.</small> * ''[[Desmodium heterocarpon]]'' <small>(Michx.) DC.</small> * ''[[Desmodium illinoense]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Desmodium incanum]]'' <small>(Sw.) DC.</small> * ''[[Desmodium intortum]]'' * ''[[Desmodium lineatum]]'' <small>(Michx.) DC.</small> * ''[[Desmodium marilandicum]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Desmodium ospriostreblum]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Desmodium paniculatum]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Desmodium perplexum]]'' <small>B.G.Schub.</small> * ''[[Desmodium rhytidophyllum]]'' <small>F.Muell. ex [[George Bentham|Benth.]]</small> * ''[[Desmodium rotundifolium]]'' <small>DC.</small> * ''[[Desmodium triflorum]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Desmodium tweedyi]]'' <small>Britton</small> * ''[[Desmodium uncinatum]]'' <small>(Jacq.) DC.</small> * ''[[Desmodium varians]]'' <small>(Labill.) G.Don</small> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{wikilífverur|Desmodium}} {{Commons|Desmodium}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Ertublómaætt]] [[Flokkur:Niturbindandi plöntur]] [[Flokkur:Lífrænar varnir]] dep90z6r9xw9dmghm41tmgu3gnjpwvf 0 168904 1985751 1924079 2026-11-10T05:46:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985751 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forseti | body = Lýðveldisins Tékklands | native_name = {{nobold|{{lang|cs|Prezident České republiky}}}} | insignia = Greater coat of arms of the Czech Republic (Presidential version).svg | insigniasize = | insigniacaption = Forsetaútgáfa skjaldarmerkis Tékklands með kjörorðunum á tékkneska forsetafánanum | insigniaalt = | flag = Flag of the President of the Czech Republic.svg | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = Forsetafáni | image = Petr Pavel.jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = Pavel árið 2023 | incumbent = [[Petr Pavel]] | acting = | incumbentsince = 9. mars 2023 | department = {{plainlist| * Þjóðhöfðingi Tékklands * Framkvæmdaarmur ríkisvaldsins * Herskrifstofa forsetans }} | type = [[Þjóðhöfðingi]] | residence = [[Praghöll]] | seat = [[Prag]] | appointer = Kjósendum í beinum kosningum | termlength = Fimm ár, | termlength_qualified = allt að tvö kjörtímabil í röð | constituting_instrument = [[Stjórnarskrá Tékklands]] (1992) | precursor = [[Forseti Tékkóslóvakíu]] | formation = {{start date and age|df=y|1993|2|2}} | first = [[Václav Havel]] | salary = 341.200 [[Tékknesk króna|Kč]] á mánuði<ref>{{Cite web |last=Morning |first=Prague |date=2022-12-20 |title=Salaries of Senior Czech Politicians To Rise 12.7% From January |url=https://praguemorning.cz/salaries-of-senior-czech-politicians-to-rise-12-7-from-january/ |access-date=2024-01-08 |website=Prague Morning |language=en}}</ref> | website = {{URL|http://www.hrad.cz/en/index.shtml|www.hrad.cz}} }} '''Forseti Tékklands''' er [[þjóðhöfðingi]] [[Tékkland]]s og yfirmaður herafla [[Tékklandsher]]s. [[Forsætisráðherra Tékklands]] er [[stjórnarleiðtogi]] landsins. Mest af völdum forsetans eru táknræn þar sem [[framkvæmdavald]]ið er í höndum [[ríkisstjórn Tékklands|ríkisstjórnar Tékklands]] sem forsætisráðherrann fer fyrir. Forsetinn hefur meðal annars það hlutverk að skipa ráðherra og forsætisráðherra, stjórnarmenn [[Seðlabanki Tékklands|Seðlabanka Tékklands]] og tilnefna dómara í [[Stjórlagaréttur Tékklands|Stjórnlagarétt Tékklands]]. Forsetinn er kjörinn til 5 ára í senn. Til 2012 var forsetinn kosinn af [[tékkneska þingið|tékkneska þinginu]], en síðan þá hefur hann verið kosinn í almennum kosningum. == Listi yfir forseta Tékklands == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! ! colspan="2" | Forseti ! Embættistaka ! Embættislok ! Flokkur ! Kjörtímabil ! Fyrri embætti |- ! rowspan="2" style="background: lightgrey" | 1 | rowspan="2" | [[File:Vaclav Havel.jpg|80px]] | rowspan="2" style="width:16%;"| '''[[Václav Havel]]'''<br />(1936–2011) | rowspan="2" |2. febrúar 1993 | rowspan="2" |2. febrúar 2003 | rowspan="2" | Óháður | [[Forsetakosningar í Tékklandi 1993|''1'' (1993)]] | rowspan="2" | [[Forseti Tékkóslóvakíu]] <br />(1989–1992) |- | [[Forsetakosningar í Tékklandi 1998|''2'' (1998)]] |- ! rowspan="2" style="background-color:darkblue; color:white" | 2 ! rowspan="2" | [[File:Vaclav Klaus headshot.jpg|80px]] | rowspan="2" style="width:16%;"| '''[[Václav Klaus]]'''<br />(f. 1941) | rowspan="2" |7. mars 2003 | rowspan="2" |7. mars 2013 | rowspan="2" | [[Borgaralegi demókrataflokkurinn (Tékklandi)]]<br />(ODS) | [[Forsetakosningar í Tékklandi 2003|''3'' (2003)]] | rowspan="2" | [[Forsætisráðherra Tékklands|Forsætisráðherra]] <br />(1992–1998)<br />Þingforseti <br />(1998–2002)<ref>{{cite web|url=http://www.psp.cz/sqw/detail.sqw?id=263&o=3|title=Prof. Ing. Václav Klaus, CSc.|accessdate=5 April 2018|website=Poslanecká sněmovna Parlament České republiky|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320230627/http://www.psp.cz/sqw/detail.sqw?id=263&o=3|archive-date=20 mars 2018|url-status=dead}}</ref> |- | [[Forsetakosningar í Tékklandi 2008|''4'' (2008)]] |- ! rowspan="2" style="background: #ff5500; color:white" | 3 | rowspan="2" |[[File:Zeman M 1.JPG|80px]] | rowspan="2" |'''[[Miloš Zeman]]'''<br />(f. 1944) | rowspan="2" |8. mars 2013 | rowspan="2" |8. mars 2023 | rowspan="2" | [[Borgararéttindaflokkurinn]]<br />(SPO) | [[Forsetakosningar í Tékklandi 2013|''5'' (2013)]] | rowspan="2" |Þingforseti <br />(1996–1998)<ref>{{cite web|url=http://www.psp.cz/sqw/detail.sqw?o=2&id=253|accessdate=5 April 2018|website=Poslanecká sněmovna Parlament České republiky|title=Ing. Miloš Zeman|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219193632/http://www.psp.cz/sqw/detail.sqw?o=2&id=253|archive-date=19 febrúar 2023|url-status=dead}}</ref> <br />[[Forsætisráðherra Tékklands|Forsætisráðherra]] <br />(1998–2002) |- | [[Forsetakosningar í Tékklandi 2018|''6'' (2018)]] |- ! rowspan="2" style="background: lightgrey" | 4 | rowspan="2" |[[File:Petr Pavel (2023-02-14) (cropped).jpg|80px]] | rowspan="2" |'''[[Petr Pavel]]'''<br />(f. 1961) | rowspan="2" |9. mars 2023 | rowspan="2" |Í embætti<br />(''Kjörtímabili lýkur 9. mars 2028'') | rowspan="2" | Óháður | [[Forsetakosningar í Tékklandi 2023|''7'' (2023)]] | rowspan="2" |Yfirmaður herafla Tékklands (2012–2015)<br>Formaður hermálanefndar [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] (2015–2018) |- |} == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Forsetar Tékklands| ]] 2t72dinq3mefx7m6ijxeadwg0544juh 0 169342 1985666 1844289 2026-11-09T13:50:05Z TKSnaevarr 53243 1985666 wikitext text/x-wiki {{Infobox tímarit |merki=Novaya gazeta logo.svg |merki_stærð=300px |ritstjóri = [[Dmítríj Múratov]] |stofnandi = Hópur fyrrum blaðamanna frá ''[[Komsomolskaja pravda]]'' |tíðni = Þrisvar á viku |land = [[Rússland]] |höfuðstöðvar = [[Moskva]] |fyrirtæki = ANO RID Novaja gazeta |stofnár = {{start date and age|1993|4|1}} |issn = 1682-7384 |oclc = 58481623 |vefur = https://novayagazeta.ru/ |stafræn_endurgerð = https://novayagazeta.ru/issues }} '''''Novaja gazeta''''' ([[rússneska]]: ''Новая газета''; bókstaflega ''Nýja blaðið'') er [[Rússland|rússneskt]] dagblað sem hefur komið út frá árinu 1993. Blaðið kemur út þrisvar á viku og er þekkt fyrir baráttu sína í þágu [[tjáningarfrelsi]]s í Rússlandi. Árið 2021 hlaut ritstjóri blaðsins, [[Dmítríj Múratov]], [[friðarverðlaun Nóbels]] ásamt [[Filippseyjar|filippseysku]] blaðakonunni [[Maria Ressa|Mariu Ressa]] fyrir að verja tjáningarfrelsi og [[fjölmiðlafrelsi]] í heimalöndum sínum. == Söguágrip == ''Novaja gazeta'' var stofnað árið 1993 af hópi blaðamanna sem hættu störfum hjá dagblaðinu ''[[Komsomolskaja Pravda]]'' í von um að geta stofnað nýtt dagblað til að fjalla um hversdagsleg vandamál í rússnesku samfélagi. Blaðið var upphaflega stofnað undir nafninu ''Novaja jezhednevnaja gazeta'' (ísl. ''Nýja dagblaðið'') en nafnið var síðar stytt í ''Novaja gazeta'' (''Nýja blaðið''). [[Míkhaíl Gorbatsjov]], fyrrum [[forseti Sovétríkjanna]], varði verðlaunafé sínu eftir að hafa unnið [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1990 til að hjálpa blaðinu af stað og kaupa fyrstu tölvurnar á skrifstofu þess.<ref>{{cite news| title = Gorbachev Buys into Kremlin's Most Vocal Critic| publisher = MosNews| date = 7 June 2006| url = http://mosnews.com/news/2006/06/07/gorbystake.shtml | archive-url = https://web.archive.org/web/20060615043049/http://www.mosnews.com/news/2006/06/07/gorbystake.shtml | url-status = dead | archive-date = 15 June 2006 }}</ref> Þrátt fyrir að blaðið stæðist ekki allar þær kröfur sem það hafði gert til sjálfs sín varð ''Novaja gazeta'' að sjálfstæðu dagblaði og varð fyrir vikið fyrir fjölda lögsókna. Árið 2017 kallaði ''[[The Washington Post]]'' blaðið „helsta málgagn rússnesku stjórnarandstöðunnar.“<ref name="wp17">{{Vefheimild|höfundur=Andrew Roth|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/10/26/editor-of-russias-biggest-opposition-newspaper-says-he-will-arm-his-staff-to-protect-them-from-attacks/|vefsíða=washingtonpost.com|titill=Editor of Russia’s biggest opposition newspaper says he will arm his staff to protect them from attacks|mánuður=26. október|ár=2017|tungumál=en|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022|útgefandi=''[[The Washington Post]]''}}</ref> Frá árinu 2000 hafa sex blaðamenn ''Novaja gazeta'' verið myrtir.<ref>Axel Gyldéen og Alla Chevelkina, [https://www.lexpress.fr/actualite/monde/novaia-gazeta-le-journal-qui-dit-niet-au-kremlin_829327.html « Novaïa Gazeta, le journal qui dit Niet au Kremlin »], ''L'Express'', 18. nóvember 2009.</ref> Þau höfðu í greinum sínum fjallað um spillingu, mannréttindabrot og um voðaverk í [[Téténíustríðið|Téténíustríðunum]]: * [[Ígor Domníkov]] (1958-2000) ; * [[Júríj Stsjekotsjíkhín]] (1950-2003) ; * [[Anna Polítkovskaja]] (1958-2006) ; * [[Staníslav Markelov]] (1974-2009) ; * [[Anastasía Babúrova]] (1983-2009) ; * [[Natalía Estemírova]] (1958-2009). Árið 2017 ákvað ritstjóri ''Novaja gazeta'', [[Dmítríj Múratov]], að vopna allt starfsfólk sitt með byssum hlöðnum með gúmmíkúlum af ótta um öryggi þeirra.<ref name="wp17" /> Þann 1. ágúst 2017 tók hverfisdómstóll í [[Basmanníj]] í Moskvu þá ákvörðun að brottvísa starfsmanni ''Novaja gazeta'', [[Alí Ferúz]], til [[Úsbekistan]]. Ákvörðunin vakti hörð viðbrögð þar sem Ferúz gat átt von á ofsóknum og pyntingum í Úsbekistan vegna stuðnings síns við réttindi samkynhneigðra. Hæstiréttur Rússlands ógilti ákvörðunina í kjölfarið og heimilaði Ferúz að yfirgefa Rússland til þriðja ríkis.<ref>{{Vefheimild|tungumál=en-US|titill=Gay reporter to avoid deportation to Uzbekistan after Russia ruling - The Express Tribune|útgefandi=''[[The Express Tribune]]''|ár=2018|mánuður=2. febrúar|url=https://tribune.com.pk/story/1624870/3-gay-reporter-avoid-deportation-uzbekistan-russia-ruling/|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022}}</ref> Míkhaíl Gorbatsjov og rússneski milljarðamæringurinn og fyrrum þingmaðurinn [[Aleksandr Lebedev]] áttu saman tæpan fjórðungshlut í ''Novaja gazeta''. Starfsfólk blaðsins á saman hin 76 prósentin. Þann 1. apríl 2017 birti blaðið grein eftir [[Jelena Mílashína|Jelenu Mílashínu]] þar sem ofsóknir yfirvalda [[Téténía|Téténíu]] á samkynhneigðum karlmönnum voru fordæmdar.<ref>[https://www.hrw.org/news/2017/04/17/russia-chechen-officials-and-clerics-threaten-journalists Russia: Chechen Officials and Clerics Threaten Journalists], ''[[Mannréttindavaktin]]'', 17. apríl 2017.</ref> Í kjölfarið gáfu klerkar í Mosku Akhmads Kadyrov í [[Grozníj]] út yfirlýsingu þar sem því var heitið að blaðamönnum ''Novaja gazeta'' yrði „refsað.“<ref>{{Vefheimild|höfundur=Laurence Habay|titill=Russie. Homosexuels persécutés : le régime tchétchène n’en fait qu’à sa tête|mánuður=18. apríl|ár=2017|útgefandi=[[Courrier international]]|url=https://www.courrierinternational.com/article/russie-homosexuels-persecutes-le-regime-tchetchene-nen-fait-qua-sa-tete|tungumál=fr|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022}}</ref> Þrír blaðamenn ''Novaja gazeta'', þeir Kíríll Radtsjen­ko, Aleksandr Ras­torgújev og Ork­h­an Dzhemal, voru drepnir í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]] árið 2018. Þeir voru staddir þar til að rannsaka starfsemi rússneska [[Wagner-hópurinn|Wagner-hópsins]] í landinu.<ref>{{Vefheimild|titill=Engin merki um pyntingar|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/02/engin_merki_um_pyntingar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=2. ágúst2018|skoðað=31. janúar 2022}}</ref> Árið 2021 var ritstjóri ''Novaja gazeta'', [[Dmítríj Múratov]], sæmdur [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlaunum Nóbels]] ásamt filippseysku blaðakonunni Mariu Ressa fyrir framtak þeirra í baráttu fyrir tjáningar- og fjölmiðlafrelsi.<ref>{{Vefheimild|titill=Múratov og Ressa hljóta friðarverðlaunin|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/10/08/muratov_og_ressa_hljota_fridarverdlaunin/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=8. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Í mars árið 2022, eftir upphaf [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrásar Rússa í Úkraínu]], fékk ''Novaja gazeta'' nokkrar áminningar fyrir brot gegn lögum um meinta erlenda útsendara í Rússlandi. Blaðið neyddist síðan til að gera hlé á útgáfu sinni vegna nýrra laga sem lögðu allt að fimmtán ára fangelsisvist við dreifingu „rangra“ upplýsinga um gang stríðsins (þ. e. upplýsinga sem samræmast ekki sýn [[Kreml (Moskva)|Kremlar]] á átökin).<ref>{{Vefheimild|titill=Blað rússnesks nóbelsverðlaunahafa gerir útgáfuhlé|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/03/28/blad_russnesks_nobelsverdlaunahafa_gerir_utgafuhle/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=28. mars|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Þann 7. apríl 2022 varð Dmítríj Múratov fyrir árás á lestarstöð í Moskvu þar sem rauðri málningu með [[asetón]]i sem brenndi augu hans var skvett á hann.<ref>{{Vefheimild|titill=Nóbels­verð­launa­hafi varð fyrir árás í Rúss­landi|url=https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=8. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=14. maí|höfundur=Einar Þór Sigurðsson}}</ref> Síðar sama mánuð stofnaði ''Novaja gazeta'' nýja útgáfu með aðsetur í [[Ríga]] í [[Lettland]]i til þess að geta komist í kringum ritskoðun og hótanir frá rússneskum stjórnvöldum.<ref>{{Vefheimild|titill=Suspendue en Russie, «Novaïa Gazeta» écrit une nouvelle page en Lettonie |url=https://www.liberation.fr/economie/medias/suspendue-en-russie-la-novaia-gazeta-ecrit-une-nouvelle-page-en-lettonie-20220418_UKLKSCCGBVDEZBEEMGO2PUWDDY/|útgefandi=''Libération''|mánuður=18 avril|ár=2022|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Í september 2022 ógilti rússneskur dómstóll prentleyfi ''Novaja gazeta'' með vísan til þess að blaðið hefði ekki tilkynnt um eigendaskipti árið 2006 með réttum hætti. Múratov kallaði niðurstöðuna „pólitíska aftöku án nokkurrar lagastoðar“.<ref>{{Vefheimild|titill=Þrengja enn að rússneskum fjölmiðlum og ógilda prentleyfi Novaya Gazeta|url=https://stundin.is/grein/15750/threngja-enn-ad-russneskum-fjolmidlum-og-ogilda-prentleyfi-novaya-gazeta/|útgefandi=''[[Stundin]]''|ár=2022|mánuður=5. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. september}}</ref> Undir lok október 2026 tilkynnti ritstjórinn Sergej Sokolov að ''Nobaja gazeta'' myndi hætta útgáfu þann 9. nóvember sama ár. Hann vísaði til þess að rússnesk stjórnvöld hefðu gert áframhaldandi rekstur miðilsins ómögulegan.<ref>{{Vefheimild|titill=„Þeir drápu okkur“: Einum síðasta frjálsa fjöl­miðli Rúss­lands lokað|url=https://www.visir.is/g/20262956079d/-their-drapu-okkur-einum-sidasta-frjalsa-fjol-midli-russ-lands-lokad|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=30. október 2026|skoðað=9. nóvember 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{s|1993}} [[Flokkur:Rússnesk dagblöð]] 5i33l02x0gu4fcbdzimsjt0jfemeykv 1985667 1985666 2026-11-09T13:52:13Z TKSnaevarr 53243 1985667 wikitext text/x-wiki {{Infobox tímarit |merki=Novaya gazeta logo.svg |merki_stærð=300px |ritstjóri = [[Dmítríj Múratov]] |stofnandi = Hópur fyrrum blaðamanna frá ''[[Komsomolskaja pravda]]'' |tíðni = Þrisvar á viku |land = [[Rússland]] |höfuðstöðvar = [[Moskva]] |fyrirtæki = ANO RID Novaja gazeta |stofnár = {{start date and age|1993|4|1}} |issn = 1682-7384 |oclc = 58481623 |vefur = https://novayagazeta.ru/ |stafræn_endurgerð = https://novayagazeta.ru/issues }} '''''Novaja gazeta''''' ([[rússneska]]: ''Новая газета''; bókstaflega ''Nýja blaðið'') er [[Rússland|rússneskt]] dagblað sem hefur komið út frá árinu 1993. Blaðið kemur út þrisvar á viku og er þekkt fyrir baráttu sína í þágu [[tjáningarfrelsi]]s í Rússlandi. Árið 2021 hlaut ritstjóri blaðsins, [[Dmítríj Múratov]], [[friðarverðlaun Nóbels]] ásamt [[Filippseyjar|filippseysku]] blaðakonunni [[Maria Ressa|Mariu Ressa]] fyrir að verja tjáningarfrelsi og [[fjölmiðlafrelsi]] í heimalöndum sínum. == Söguágrip == ''Novaja gazeta'' var stofnað árið 1993 af hópi blaðamanna sem hættu störfum hjá dagblaðinu ''[[Komsomolskaja Pravda]]'' í von um að geta stofnað nýtt dagblað til að fjalla um hversdagsleg vandamál í rússnesku samfélagi. Blaðið var upphaflega stofnað undir nafninu ''Novaja jezhednevnaja gazeta'' (ísl. ''Nýja dagblaðið'') en nafnið var síðar stytt í ''Novaja gazeta'' (''Nýja blaðið''). [[Míkhaíl Gorbatsjov]], fyrrum [[forseti Sovétríkjanna]], varði verðlaunafé sínu eftir að hafa unnið [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1990 til að hjálpa blaðinu af stað og kaupa fyrstu tölvurnar á skrifstofu þess.<ref>{{cite news| title = Gorbachev Buys into Kremlin's Most Vocal Critic| publisher = MosNews| date = 7 June 2006| url = http://mosnews.com/news/2006/06/07/gorbystake.shtml | archive-url = https://web.archive.org/web/20060615043049/http://www.mosnews.com/news/2006/06/07/gorbystake.shtml | url-status = dead | archive-date = 15 June 2006 }}</ref> Þrátt fyrir að blaðið stæðist ekki allar þær kröfur sem það hafði gert til sjálfs sín varð ''Novaja gazeta'' að sjálfstæðu dagblaði og varð fyrir vikið fyrir fjölda lögsókna. Árið 2017 kallaði ''[[The Washington Post]]'' blaðið „helsta málgagn rússnesku stjórnarandstöðunnar.“<ref name="wp17">{{Vefheimild|höfundur=Andrew Roth|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/10/26/editor-of-russias-biggest-opposition-newspaper-says-he-will-arm-his-staff-to-protect-them-from-attacks/|vefsíða=washingtonpost.com|titill=Editor of Russia’s biggest opposition newspaper says he will arm his staff to protect them from attacks|mánuður=26. október|ár=2017|tungumál=en|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022|útgefandi=''[[The Washington Post]]''}}</ref> Frá árinu 2000 hafa sex blaðamenn ''Novaja gazeta'' verið myrtir.<ref>Axel Gyldéen og Alla Chevelkina, [https://www.lexpress.fr/actualite/monde/novaia-gazeta-le-journal-qui-dit-niet-au-kremlin_829327.html « Novaïa Gazeta, le journal qui dit Niet au Kremlin »], ''L'Express'', 18. nóvember 2009.</ref> Þau höfðu í greinum sínum fjallað um spillingu, mannréttindabrot og um voðaverk í [[Téténíustríðið|Téténíustríðunum]]: * [[Ígor Domníkov]] (1958-2000) ; * [[Júríj Stsjekotsjíkhín]] (1950-2003) ; * [[Anna Polítkovskaja]] (1958-2006) ; * [[Staníslav Markelov]] (1974-2009) ; * [[Anastasía Babúrova]] (1983-2009) ; * [[Natalía Estemírova]] (1958-2009). Árið 2017 ákvað ritstjóri ''Novaja gazeta'', [[Dmítríj Múratov]], að vopna allt starfsfólk sitt með byssum hlöðnum með gúmmíkúlum af ótta um öryggi þeirra.<ref name="wp17" /> Þann 1. ágúst 2017 tók hverfisdómstóll í [[Basmanníj]] í Moskvu þá ákvörðun að brottvísa starfsmanni ''Novaja gazeta'', [[Alí Ferúz]], til [[Úsbekistan]]. Ákvörðunin vakti hörð viðbrögð þar sem Ferúz gat átt von á ofsóknum og pyntingum í Úsbekistan vegna stuðnings síns við réttindi samkynhneigðra. Hæstiréttur Rússlands ógilti ákvörðunina í kjölfarið og heimilaði Ferúz að yfirgefa Rússland til þriðja ríkis.<ref>{{Vefheimild|tungumál=en-US|titill=Gay reporter to avoid deportation to Uzbekistan after Russia ruling - The Express Tribune|útgefandi=''[[The Express Tribune]]''|ár=2018|mánuður=2. febrúar|url=https://tribune.com.pk/story/1624870/3-gay-reporter-avoid-deportation-uzbekistan-russia-ruling/|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022}}</ref> Míkhaíl Gorbatsjov og rússneski milljarðamæringurinn og fyrrum þingmaðurinn [[Aleksandr Lebedev]] áttu saman tæpan fjórðungshlut í ''Novaja gazeta''. Starfsfólk blaðsins á saman hin 76 prósentin. Þann 1. apríl 2017 birti blaðið grein eftir [[Jelena Mílashína|Jelenu Mílashínu]] þar sem ofsóknir yfirvalda [[Téténía|Téténíu]] á samkynhneigðum karlmönnum voru fordæmdar.<ref>[https://www.hrw.org/news/2017/04/17/russia-chechen-officials-and-clerics-threaten-journalists Russia: Chechen Officials and Clerics Threaten Journalists], ''[[Mannréttindavaktin]]'', 17. apríl 2017.</ref> Í kjölfarið gáfu klerkar í Mosku Akhmads Kadyrov í [[Grozníj]] út yfirlýsingu þar sem því var heitið að blaðamönnum ''Novaja gazeta'' yrði „refsað.“<ref>{{Vefheimild|höfundur=Laurence Habay|titill=Russie. Homosexuels persécutés : le régime tchétchène n’en fait qu’à sa tête|mánuður=18. apríl|ár=2017|útgefandi=[[Courrier international]]|url=https://www.courrierinternational.com/article/russie-homosexuels-persecutes-le-regime-tchetchene-nen-fait-qua-sa-tete|tungumál=fr|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022}}</ref> Þrír blaðamenn ''Novaja gazeta'', þeir Kíríll Radtsjen­ko, Aleksandr Ras­torgújev og Ork­h­an Dzhemal, voru drepnir í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]] árið 2018. Þeir voru staddir þar til að rannsaka starfsemi rússneska [[Wagner-hópurinn|Wagner-hópsins]] í landinu.<ref>{{Vefheimild|titill=Engin merki um pyntingar|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/02/engin_merki_um_pyntingar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=2. ágúst2018|skoðað=31. janúar 2022}}</ref> Árið 2021 var ritstjóri ''Novaja gazeta'', [[Dmítríj Múratov]], sæmdur [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlaunum Nóbels]] ásamt filippseysku blaðakonunni Mariu Ressa fyrir framtak þeirra í baráttu fyrir tjáningar- og fjölmiðlafrelsi.<ref>{{Vefheimild|titill=Múratov og Ressa hljóta friðarverðlaunin|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/10/08/muratov_og_ressa_hljota_fridarverdlaunin/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=8. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Í mars árið 2022, eftir upphaf [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrásar Rússa í Úkraínu]], fékk ''Novaja gazeta'' nokkrar áminningar fyrir brot gegn lögum um meinta erlenda útsendara í Rússlandi. Blaðið neyddist síðan til að gera hlé á útgáfu sinni vegna nýrra laga sem lögðu allt að fimmtán ára fangelsisvist við dreifingu „rangra“ upplýsinga um gang stríðsins (þ. e. upplýsinga sem samræmast ekki sýn [[Kreml (Moskva)|Kremlar]] á átökin).<ref>{{Vefheimild|titill=Blað rússnesks nóbelsverðlaunahafa gerir útgáfuhlé|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/03/28/blad_russnesks_nobelsverdlaunahafa_gerir_utgafuhle/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=28. mars|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Þann 7. apríl 2022 varð Dmítríj Múratov fyrir árás á lestarstöð í Moskvu þar sem rauðri málningu með [[asetón]]i sem brenndi augu hans var skvett á hann.<ref>{{Vefheimild|titill=Nóbels­verð­launa­hafi varð fyrir árás í Rúss­landi|url=https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=8. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=14. maí|höfundur=Einar Þór Sigurðsson|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230401093449/https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|safndags=1. apríl 2023}}</ref> Síðar sama mánuð stofnaði ''Novaja gazeta'' nýja útgáfu með aðsetur í [[Ríga]] í [[Lettland]]i til þess að geta komist í kringum ritskoðun og hótanir frá rússneskum stjórnvöldum.<ref>{{Vefheimild|titill=Suspendue en Russie, «Novaïa Gazeta» écrit une nouvelle page en Lettonie |url=https://www.liberation.fr/economie/medias/suspendue-en-russie-la-novaia-gazeta-ecrit-une-nouvelle-page-en-lettonie-20220418_UKLKSCCGBVDEZBEEMGO2PUWDDY/|útgefandi=''Libération''|mánuður=18 avril|ár=2022|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Í september 2022 ógilti rússneskur dómstóll prentleyfi ''Novaja gazeta'' með vísan til þess að blaðið hefði ekki tilkynnt um eigendaskipti árið 2006 með réttum hætti. Múratov kallaði niðurstöðuna „pólitíska aftöku án nokkurrar lagastoðar“.<ref>{{Vefheimild|titill=Þrengja enn að rússneskum fjölmiðlum og ógilda prentleyfi Novaya Gazeta|url=https://stundin.is/grein/15750/threngja-enn-ad-russneskum-fjolmidlum-og-ogilda-prentleyfi-novaya-gazeta/|útgefandi=''[[Stundin]]''|ár=2022|mánuður=5. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. september}}</ref> Undir lok október 2026 tilkynnti ritstjórinn Sergej Sokolov að ''Nobaja gazeta'' myndi hætta útgáfu þann 9. nóvember sama ár. Hann vísaði til þess að rússnesk stjórnvöld hefðu gert áframhaldandi rekstur miðilsins ómögulegan.<ref>{{Vefheimild|titill=„Þeir drápu okkur“: Einum síðasta frjálsa fjöl­miðli Rúss­lands lokað|url=https://www.visir.is/g/20262956079d/-their-drapu-okkur-einum-sidasta-frjalsa-fjol-midli-russ-lands-lokad|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=30. október 2026|skoðað=9. nóvember 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{s|1993}} [[Flokkur:Rússnesk dagblöð]] cm0g0d09al1ige5zzb5cw9e6f5hmvj4 1985668 1985667 2026-11-09T13:53:37Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Novaja Gazeta]] á [[Novaja gazeta]] 1985667 wikitext text/x-wiki {{Infobox tímarit |merki=Novaya gazeta logo.svg |merki_stærð=300px |ritstjóri = [[Dmítríj Múratov]] |stofnandi = Hópur fyrrum blaðamanna frá ''[[Komsomolskaja pravda]]'' |tíðni = Þrisvar á viku |land = [[Rússland]] |höfuðstöðvar = [[Moskva]] |fyrirtæki = ANO RID Novaja gazeta |stofnár = {{start date and age|1993|4|1}} |issn = 1682-7384 |oclc = 58481623 |vefur = https://novayagazeta.ru/ |stafræn_endurgerð = https://novayagazeta.ru/issues }} '''''Novaja gazeta''''' ([[rússneska]]: ''Новая газета''; bókstaflega ''Nýja blaðið'') er [[Rússland|rússneskt]] dagblað sem hefur komið út frá árinu 1993. Blaðið kemur út þrisvar á viku og er þekkt fyrir baráttu sína í þágu [[tjáningarfrelsi]]s í Rússlandi. Árið 2021 hlaut ritstjóri blaðsins, [[Dmítríj Múratov]], [[friðarverðlaun Nóbels]] ásamt [[Filippseyjar|filippseysku]] blaðakonunni [[Maria Ressa|Mariu Ressa]] fyrir að verja tjáningarfrelsi og [[fjölmiðlafrelsi]] í heimalöndum sínum. == Söguágrip == ''Novaja gazeta'' var stofnað árið 1993 af hópi blaðamanna sem hættu störfum hjá dagblaðinu ''[[Komsomolskaja Pravda]]'' í von um að geta stofnað nýtt dagblað til að fjalla um hversdagsleg vandamál í rússnesku samfélagi. Blaðið var upphaflega stofnað undir nafninu ''Novaja jezhednevnaja gazeta'' (ísl. ''Nýja dagblaðið'') en nafnið var síðar stytt í ''Novaja gazeta'' (''Nýja blaðið''). [[Míkhaíl Gorbatsjov]], fyrrum [[forseti Sovétríkjanna]], varði verðlaunafé sínu eftir að hafa unnið [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1990 til að hjálpa blaðinu af stað og kaupa fyrstu tölvurnar á skrifstofu þess.<ref>{{cite news| title = Gorbachev Buys into Kremlin's Most Vocal Critic| publisher = MosNews| date = 7 June 2006| url = http://mosnews.com/news/2006/06/07/gorbystake.shtml | archive-url = https://web.archive.org/web/20060615043049/http://www.mosnews.com/news/2006/06/07/gorbystake.shtml | url-status = dead | archive-date = 15 June 2006 }}</ref> Þrátt fyrir að blaðið stæðist ekki allar þær kröfur sem það hafði gert til sjálfs sín varð ''Novaja gazeta'' að sjálfstæðu dagblaði og varð fyrir vikið fyrir fjölda lögsókna. Árið 2017 kallaði ''[[The Washington Post]]'' blaðið „helsta málgagn rússnesku stjórnarandstöðunnar.“<ref name="wp17">{{Vefheimild|höfundur=Andrew Roth|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/10/26/editor-of-russias-biggest-opposition-newspaper-says-he-will-arm-his-staff-to-protect-them-from-attacks/|vefsíða=washingtonpost.com|titill=Editor of Russia’s biggest opposition newspaper says he will arm his staff to protect them from attacks|mánuður=26. október|ár=2017|tungumál=en|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022|útgefandi=''[[The Washington Post]]''}}</ref> Frá árinu 2000 hafa sex blaðamenn ''Novaja gazeta'' verið myrtir.<ref>Axel Gyldéen og Alla Chevelkina, [https://www.lexpress.fr/actualite/monde/novaia-gazeta-le-journal-qui-dit-niet-au-kremlin_829327.html « Novaïa Gazeta, le journal qui dit Niet au Kremlin »], ''L'Express'', 18. nóvember 2009.</ref> Þau höfðu í greinum sínum fjallað um spillingu, mannréttindabrot og um voðaverk í [[Téténíustríðið|Téténíustríðunum]]: * [[Ígor Domníkov]] (1958-2000) ; * [[Júríj Stsjekotsjíkhín]] (1950-2003) ; * [[Anna Polítkovskaja]] (1958-2006) ; * [[Staníslav Markelov]] (1974-2009) ; * [[Anastasía Babúrova]] (1983-2009) ; * [[Natalía Estemírova]] (1958-2009). Árið 2017 ákvað ritstjóri ''Novaja gazeta'', [[Dmítríj Múratov]], að vopna allt starfsfólk sitt með byssum hlöðnum með gúmmíkúlum af ótta um öryggi þeirra.<ref name="wp17" /> Þann 1. ágúst 2017 tók hverfisdómstóll í [[Basmanníj]] í Moskvu þá ákvörðun að brottvísa starfsmanni ''Novaja gazeta'', [[Alí Ferúz]], til [[Úsbekistan]]. Ákvörðunin vakti hörð viðbrögð þar sem Ferúz gat átt von á ofsóknum og pyntingum í Úsbekistan vegna stuðnings síns við réttindi samkynhneigðra. Hæstiréttur Rússlands ógilti ákvörðunina í kjölfarið og heimilaði Ferúz að yfirgefa Rússland til þriðja ríkis.<ref>{{Vefheimild|tungumál=en-US|titill=Gay reporter to avoid deportation to Uzbekistan after Russia ruling - The Express Tribune|útgefandi=''[[The Express Tribune]]''|ár=2018|mánuður=2. febrúar|url=https://tribune.com.pk/story/1624870/3-gay-reporter-avoid-deportation-uzbekistan-russia-ruling/|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022}}</ref> Míkhaíl Gorbatsjov og rússneski milljarðamæringurinn og fyrrum þingmaðurinn [[Aleksandr Lebedev]] áttu saman tæpan fjórðungshlut í ''Novaja gazeta''. Starfsfólk blaðsins á saman hin 76 prósentin. Þann 1. apríl 2017 birti blaðið grein eftir [[Jelena Mílashína|Jelenu Mílashínu]] þar sem ofsóknir yfirvalda [[Téténía|Téténíu]] á samkynhneigðum karlmönnum voru fordæmdar.<ref>[https://www.hrw.org/news/2017/04/17/russia-chechen-officials-and-clerics-threaten-journalists Russia: Chechen Officials and Clerics Threaten Journalists], ''[[Mannréttindavaktin]]'', 17. apríl 2017.</ref> Í kjölfarið gáfu klerkar í Mosku Akhmads Kadyrov í [[Grozníj]] út yfirlýsingu þar sem því var heitið að blaðamönnum ''Novaja gazeta'' yrði „refsað.“<ref>{{Vefheimild|höfundur=Laurence Habay|titill=Russie. Homosexuels persécutés : le régime tchétchène n’en fait qu’à sa tête|mánuður=18. apríl|ár=2017|útgefandi=[[Courrier international]]|url=https://www.courrierinternational.com/article/russie-homosexuels-persecutes-le-regime-tchetchene-nen-fait-qua-sa-tete|tungumál=fr|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022}}</ref> Þrír blaðamenn ''Novaja gazeta'', þeir Kíríll Radtsjen­ko, Aleksandr Ras­torgújev og Ork­h­an Dzhemal, voru drepnir í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]] árið 2018. Þeir voru staddir þar til að rannsaka starfsemi rússneska [[Wagner-hópurinn|Wagner-hópsins]] í landinu.<ref>{{Vefheimild|titill=Engin merki um pyntingar|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/02/engin_merki_um_pyntingar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=2. ágúst2018|skoðað=31. janúar 2022}}</ref> Árið 2021 var ritstjóri ''Novaja gazeta'', [[Dmítríj Múratov]], sæmdur [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlaunum Nóbels]] ásamt filippseysku blaðakonunni Mariu Ressa fyrir framtak þeirra í baráttu fyrir tjáningar- og fjölmiðlafrelsi.<ref>{{Vefheimild|titill=Múratov og Ressa hljóta friðarverðlaunin|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/10/08/muratov_og_ressa_hljota_fridarverdlaunin/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=8. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Í mars árið 2022, eftir upphaf [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrásar Rússa í Úkraínu]], fékk ''Novaja gazeta'' nokkrar áminningar fyrir brot gegn lögum um meinta erlenda útsendara í Rússlandi. Blaðið neyddist síðan til að gera hlé á útgáfu sinni vegna nýrra laga sem lögðu allt að fimmtán ára fangelsisvist við dreifingu „rangra“ upplýsinga um gang stríðsins (þ. e. upplýsinga sem samræmast ekki sýn [[Kreml (Moskva)|Kremlar]] á átökin).<ref>{{Vefheimild|titill=Blað rússnesks nóbelsverðlaunahafa gerir útgáfuhlé|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/03/28/blad_russnesks_nobelsverdlaunahafa_gerir_utgafuhle/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=28. mars|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Þann 7. apríl 2022 varð Dmítríj Múratov fyrir árás á lestarstöð í Moskvu þar sem rauðri málningu með [[asetón]]i sem brenndi augu hans var skvett á hann.<ref>{{Vefheimild|titill=Nóbels­verð­launa­hafi varð fyrir árás í Rúss­landi|url=https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=8. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=14. maí|höfundur=Einar Þór Sigurðsson|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230401093449/https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|safndags=1. apríl 2023}}</ref> Síðar sama mánuð stofnaði ''Novaja gazeta'' nýja útgáfu með aðsetur í [[Ríga]] í [[Lettland]]i til þess að geta komist í kringum ritskoðun og hótanir frá rússneskum stjórnvöldum.<ref>{{Vefheimild|titill=Suspendue en Russie, «Novaïa Gazeta» écrit une nouvelle page en Lettonie |url=https://www.liberation.fr/economie/medias/suspendue-en-russie-la-novaia-gazeta-ecrit-une-nouvelle-page-en-lettonie-20220418_UKLKSCCGBVDEZBEEMGO2PUWDDY/|útgefandi=''Libération''|mánuður=18 avril|ár=2022|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Í september 2022 ógilti rússneskur dómstóll prentleyfi ''Novaja gazeta'' með vísan til þess að blaðið hefði ekki tilkynnt um eigendaskipti árið 2006 með réttum hætti. Múratov kallaði niðurstöðuna „pólitíska aftöku án nokkurrar lagastoðar“.<ref>{{Vefheimild|titill=Þrengja enn að rússneskum fjölmiðlum og ógilda prentleyfi Novaya Gazeta|url=https://stundin.is/grein/15750/threngja-enn-ad-russneskum-fjolmidlum-og-ogilda-prentleyfi-novaya-gazeta/|útgefandi=''[[Stundin]]''|ár=2022|mánuður=5. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. september}}</ref> Undir lok október 2026 tilkynnti ritstjórinn Sergej Sokolov að ''Nobaja gazeta'' myndi hætta útgáfu þann 9. nóvember sama ár. Hann vísaði til þess að rússnesk stjórnvöld hefðu gert áframhaldandi rekstur miðilsins ómögulegan.<ref>{{Vefheimild|titill=„Þeir drápu okkur“: Einum síðasta frjálsa fjöl­miðli Rúss­lands lokað|url=https://www.visir.is/g/20262956079d/-their-drapu-okkur-einum-sidasta-frjalsa-fjol-midli-russ-lands-lokad|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=30. október 2026|skoðað=9. nóvember 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{s|1993}} [[Flokkur:Rússnesk dagblöð]] cm0g0d09al1ige5zzb5cw9e6f5hmvj4 1985688 1985668 2026-11-09T19:57:43Z Berserkur 10188 Innsláttarvilla líklega. 1985688 wikitext text/x-wiki {{Infobox tímarit |merki=Novaya gazeta logo.svg |merki_stærð=300px |ritstjóri = [[Dmítríj Múratov]] |stofnandi = Hópur fyrrum blaðamanna frá ''[[Komsomolskaja pravda]]'' |tíðni = Þrisvar á viku |land = [[Rússland]] |höfuðstöðvar = [[Moskva]] |fyrirtæki = ANO RID Novaja gazeta |stofnár = {{start date and age|1993|4|1}} |issn = 1682-7384 |oclc = 58481623 |vefur = https://novayagazeta.ru/ |stafræn_endurgerð = https://novayagazeta.ru/issues }} '''''Novaja gazeta''''' ([[rússneska]]: ''Новая газета''; bókstaflega ''Nýja blaðið'') er [[Rússland|rússneskt]] dagblað sem hefur komið út frá árinu 1993. Blaðið kemur út þrisvar á viku og er þekkt fyrir baráttu sína í þágu [[tjáningarfrelsi]]s í Rússlandi. Árið 2021 hlaut ritstjóri blaðsins, [[Dmítríj Múratov]], [[friðarverðlaun Nóbels]] ásamt [[Filippseyjar|filippseysku]] blaðakonunni [[Maria Ressa|Mariu Ressa]] fyrir að verja tjáningarfrelsi og [[fjölmiðlafrelsi]] í heimalöndum sínum. == Söguágrip == ''Novaja gazeta'' var stofnað árið 1993 af hópi blaðamanna sem hættu störfum hjá dagblaðinu ''[[Komsomolskaja Pravda]]'' í von um að geta stofnað nýtt dagblað til að fjalla um hversdagsleg vandamál í rússnesku samfélagi. Blaðið var upphaflega stofnað undir nafninu ''Novaja jezhednevnaja gazeta'' (ísl. ''Nýja dagblaðið'') en nafnið var síðar stytt í ''Novaja gazeta'' (''Nýja blaðið''). [[Míkhaíl Gorbatsjov]], fyrrum [[forseti Sovétríkjanna]], varði verðlaunafé sínu eftir að hafa unnið [[friðarverðlaun Nóbels]] árið 1990 til að hjálpa blaðinu af stað og kaupa fyrstu tölvurnar á skrifstofu þess.<ref>{{cite news| title = Gorbachev Buys into Kremlin's Most Vocal Critic| publisher = MosNews| date = 7 June 2006| url = http://mosnews.com/news/2006/06/07/gorbystake.shtml | archive-url = https://web.archive.org/web/20060615043049/http://www.mosnews.com/news/2006/06/07/gorbystake.shtml | url-status = dead | archive-date = 15 June 2006 }}</ref> Þrátt fyrir að blaðið stæðist ekki allar þær kröfur sem það hafði gert til sjálfs sín varð ''Novaja gazeta'' að sjálfstæðu dagblaði og varð fyrir vikið fyrir fjölda lögsókna. Árið 2017 kallaði ''[[The Washington Post]]'' blaðið „helsta málgagn rússnesku stjórnarandstöðunnar.“<ref name="wp17">{{Vefheimild|höfundur=Andrew Roth|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/10/26/editor-of-russias-biggest-opposition-newspaper-says-he-will-arm-his-staff-to-protect-them-from-attacks/|vefsíða=washingtonpost.com|titill=Editor of Russia’s biggest opposition newspaper says he will arm his staff to protect them from attacks|mánuður=26. október|ár=2017|tungumál=en|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022|útgefandi=''[[The Washington Post]]''}}</ref> Frá árinu 2000 hafa sex blaðamenn ''Novaja gazeta'' verið myrtir.<ref>Axel Gyldéen og Alla Chevelkina, [https://www.lexpress.fr/actualite/monde/novaia-gazeta-le-journal-qui-dit-niet-au-kremlin_829327.html « Novaïa Gazeta, le journal qui dit Niet au Kremlin »], ''L'Express'', 18. nóvember 2009.</ref> Þau höfðu í greinum sínum fjallað um spillingu, mannréttindabrot og um voðaverk í [[Téténíustríðið|Téténíustríðunum]]: * [[Ígor Domníkov]] (1958-2000) ; * [[Júríj Stsjekotsjíkhín]] (1950-2003) ; * [[Anna Polítkovskaja]] (1958-2006) ; * [[Staníslav Markelov]] (1974-2009) ; * [[Anastasía Babúrova]] (1983-2009) ; * [[Natalía Estemírova]] (1958-2009). Árið 2017 ákvað ritstjóri ''Novaja gazeta'', [[Dmítríj Múratov]], að vopna allt starfsfólk sitt með byssum hlöðnum með gúmmíkúlum af ótta um öryggi þeirra.<ref name="wp17" /> Þann 1. ágúst 2017 tók hverfisdómstóll í [[Basmanníj]] í Moskvu þá ákvörðun að brottvísa starfsmanni ''Novaja gazeta'', [[Alí Ferúz]], til [[Úsbekistan]]. Ákvörðunin vakti hörð viðbrögð þar sem Ferúz gat átt von á ofsóknum og pyntingum í Úsbekistan vegna stuðnings síns við réttindi samkynhneigðra. Hæstiréttur Rússlands ógilti ákvörðunina í kjölfarið og heimilaði Ferúz að yfirgefa Rússland til þriðja ríkis.<ref>{{Vefheimild|tungumál=en-US|titill=Gay reporter to avoid deportation to Uzbekistan after Russia ruling - The Express Tribune|útgefandi=''[[The Express Tribune]]''|ár=2018|mánuður=2. febrúar|url=https://tribune.com.pk/story/1624870/3-gay-reporter-avoid-deportation-uzbekistan-russia-ruling/|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022}}</ref> Míkhaíl Gorbatsjov og rússneski milljarðamæringurinn og fyrrum þingmaðurinn [[Aleksandr Lebedev]] áttu saman tæpan fjórðungshlut í ''Novaja gazeta''. Starfsfólk blaðsins á saman hin 76 prósentin. Þann 1. apríl 2017 birti blaðið grein eftir [[Jelena Mílashína|Jelenu Mílashínu]] þar sem ofsóknir yfirvalda [[Téténía|Téténíu]] á samkynhneigðum karlmönnum voru fordæmdar.<ref>[https://www.hrw.org/news/2017/04/17/russia-chechen-officials-and-clerics-threaten-journalists Russia: Chechen Officials and Clerics Threaten Journalists], ''[[Mannréttindavaktin]]'', 17. apríl 2017.</ref> Í kjölfarið gáfu klerkar í Mosku Akhmads Kadyrov í [[Grozníj]] út yfirlýsingu þar sem því var heitið að blaðamönnum ''Novaja gazeta'' yrði „refsað.“<ref>{{Vefheimild|höfundur=Laurence Habay|titill=Russie. Homosexuels persécutés : le régime tchétchène n’en fait qu’à sa tête|mánuður=18. apríl|ár=2017|útgefandi=[[Courrier international]]|url=https://www.courrierinternational.com/article/russie-homosexuels-persecutes-le-regime-tchetchene-nen-fait-qua-sa-tete|tungumál=fr|mánuðurskoðað=6. september|árskoðað=2022}}</ref> Þrír blaðamenn ''Novaja gazeta'', þeir Kíríll Radtsjen­ko, Aleksandr Ras­torgújev og Ork­h­an Dzhemal, voru drepnir í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]] árið 2018. Þeir voru staddir þar til að rannsaka starfsemi rússneska [[Wagner-hópurinn|Wagner-hópsins]] í landinu.<ref>{{Vefheimild|titill=Engin merki um pyntingar|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/02/engin_merki_um_pyntingar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=2. ágúst2018|skoðað=31. janúar 2022}}</ref> Árið 2021 var ritstjóri ''Novaja gazeta'', [[Dmítríj Múratov]], sæmdur [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlaunum Nóbels]] ásamt filippseysku blaðakonunni Mariu Ressa fyrir framtak þeirra í baráttu fyrir tjáningar- og fjölmiðlafrelsi.<ref>{{Vefheimild|titill=Múratov og Ressa hljóta friðarverðlaunin|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/10/08/muratov_og_ressa_hljota_fridarverdlaunin/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=8. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. október}}</ref> Í mars árið 2022, eftir upphaf [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrásar Rússa í Úkraínu]], fékk ''Novaja gazeta'' nokkrar áminningar fyrir brot gegn lögum um meinta erlenda útsendara í Rússlandi. Blaðið neyddist síðan til að gera hlé á útgáfu sinni vegna nýrra laga sem lögðu allt að fimmtán ára fangelsisvist við dreifingu „rangra“ upplýsinga um gang stríðsins (þ. e. upplýsinga sem samræmast ekki sýn [[Kreml (Moskva)|Kremlar]] á átökin).<ref>{{Vefheimild|titill=Blað rússnesks nóbelsverðlaunahafa gerir útgáfuhlé|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/03/28/blad_russnesks_nobelsverdlaunahafa_gerir_utgafuhle/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=28. mars|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Þann 7. apríl 2022 varð Dmítríj Múratov fyrir árás á lestarstöð í Moskvu þar sem rauðri málningu með [[asetón]]i sem brenndi augu hans var skvett á hann.<ref>{{Vefheimild|titill=Nóbels­verð­launa­hafi varð fyrir árás í Rúss­landi|url=https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=8. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=14. maí|höfundur=Einar Þór Sigurðsson|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230401093449/https://www.frettabladid.is/frettir/nobelsverdlaunahafi-vard-fyrir-aras-i-russlandi/|safndags=1. apríl 2023}}</ref> Síðar sama mánuð stofnaði ''Novaja gazeta'' nýja útgáfu með aðsetur í [[Ríga]] í [[Lettland]]i til þess að geta komist í kringum ritskoðun og hótanir frá rússneskum stjórnvöldum.<ref>{{Vefheimild|titill=Suspendue en Russie, «Novaïa Gazeta» écrit une nouvelle page en Lettonie |url=https://www.liberation.fr/economie/medias/suspendue-en-russie-la-novaia-gazeta-ecrit-une-nouvelle-page-en-lettonie-20220418_UKLKSCCGBVDEZBEEMGO2PUWDDY/|útgefandi=''Libération''|mánuður=18 avril|ár=2022|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. mars}}</ref> Í september 2022 ógilti rússneskur dómstóll prentleyfi ''Novaja gazeta'' með vísan til þess að blaðið hefði ekki tilkynnt um eigendaskipti árið 2006 með réttum hætti. Múratov kallaði niðurstöðuna „pólitíska aftöku án nokkurrar lagastoðar“.<ref>{{Vefheimild|titill=Þrengja enn að rússneskum fjölmiðlum og ógilda prentleyfi Novaya Gazeta|url=https://stundin.is/grein/15750/threngja-enn-ad-russneskum-fjolmidlum-og-ogilda-prentleyfi-novaya-gazeta/|útgefandi=''[[Stundin]]''|ár=2022|mánuður=5. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. september}}</ref> Undir lok október 2026 tilkynnti ritstjórinn Sergej Sokolov að ''Novaja gazeta'' myndi hætta útgáfu þann 9. nóvember sama ár. Hann vísaði til þess að rússnesk stjórnvöld hefðu gert áframhaldandi rekstur miðilsins ómögulegan.<ref>{{Vefheimild|titill=„Þeir drápu okkur“: Einum síðasta frjálsa fjöl­miðli Rúss­lands lokað|url=https://www.visir.is/g/20262956079d/-their-drapu-okkur-einum-sidasta-frjalsa-fjol-midli-russ-lands-lokad|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=30. október 2026|skoðað=9. nóvember 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{s|1993}} [[Flokkur:Rússnesk dagblöð]] m2dyi35d4rck9lwtcd8p86wi3cyf0i1 1 169343 1985670 1767212 2026-11-09T13:53:37Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Spjall:Novaja Gazeta]] á [[Spjall:Novaja gazeta]] 1767212 wikitext text/x-wiki {{Þýðing |titill=Novaïa Gazeta |tungumál=fr |id=196684769 }} kln6tgk220nybmxinbt1tw3by6i6o3a 0 169344 1985672 1767224 2026-11-09T13:56:36Z Xqbot 6441 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Novaja gazeta]] 1985672 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Novaja gazeta]] 28cn7tclj5i3lq0mhv9oo2nnfznhout 0 169854 1985673 1948443 2026-11-09T14:01:41Z TKSnaevarr 53243 1985673 wikitext text/x-wiki {{Félagasamtök |nafn=Wagner-hópurinn<br>{{nobold|Группа Вагнера}} |mynd=PMC Wagner Center logo.png |myndaheiti=Merki Wagner-hópsins |stofnun={{start date and age|2014}} |gerð=[[Hernaður|Hernaðarsamtök]], [[málaliði|málaliðasamtök]] |staða= |markmið= |höfuðstöðvar= |staðsetning= |hnit= |markaðsvæði= |meðlimir=8.000 (apríl 2022)<ref name="BellingcatCas">{{citation |first=Arpan |last= Rai |title=Nearly 3,000 of Russia's notorious Wagner mercenary group have been killed in the war, UK MPs told |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-wagner-3000-troops-killed-ukraine-b2062198.html |publisher=Independent |date=21. apríl 2022}}</ref> |tungumál= |forstöðumaður=[[Jevgeníj Prígozhín]] (eigandi og stjórnandi; d. 2023)<br>{{ill|Dmítríj Útkín|en|Dmitry Utkin|lt=Dmítríj Útkín}} (hernaðarleiðtogi<!--Lt. Col.-->; d. 2023)<br>[[Pavel Prígozhín]] (leiðtogi frá 2023) <!-- | other_name = Wagnerites,<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/13032275 Зеленский заявил, что ему стыдно за операцию по "вагнеровцам"]</ref> Wagners,<ref name=meduzanames>[https://meduza.io/feature/2022/07/13/grubo-govorya-my-nachali-voynu Грубо говоря, мы начали войну Как отправка ЧВК Вагнера на фронт помогла Пригожину наладить отношения с Путиным — и что такое «собянинский полк». Расследование «Медузы» о наемниках на войне в Украине]</ref> Musicians,<ref>[https://dailystorm.ru/mneniya/muzykanty-edut-v-afriku-strelyat «Музыканты» едут в Африку стрелять]</ref> Orchestra<ref name=meduzanames /> | war = | active = 2014–present<ref name="shadows"/> | founder = [[Yevgeny Prigozhin]]<ref name="Faulkner 2022"/> | leaders = {{ubl|Lt. Col. [[Dmitry Utkin]] ("Wagner")<ref name="Faulkner 2022"/>|Col. Konstantin Pikalov<ref name="Faulkner 2022"/>|Col. [[Andrei Troshev]]|Col. Gen. [[Mikhail Mizintsev]]<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-ex-deputy-defence-minister-joins-wagner-feud-escalates-war-bloggers-2023-05-05/|title=Russian ex-deputy defence minister joins Wagner as feud escalates, war bloggers report|website=Reuters.com}}</ref>}} [..] | slogan = "Blood, Honor, Homeland, Courage" {{small|({{lang-ru|Кровь, честь, родина, отвага}})}} <!- Motto from the logo --> |lykilmenn= |móðurfélag= |verðlaun= |fjöldi starfsfólks= |fjöldi sjálfboðaliða= |vefsíða= }} '''Wagner-hópurinn''' ([[rússneska]]: Группа Вагнера; umritað ''Grúppa Vagnera'') er hópur [[Rússland|rússneskra]] [[Málaliði|málaliða]] sem var stofnaður árið 2014 af [[Fáveldi|ólígarkanum]] [[Jevgeníj Prígozhín]]. Prígozhín var náinn bandamaður [[Vladímír Pútín|Vladímírs Pútín]], forseta Rússlands, og Wagner-hópurinn hefur starfað í ýmsum löndum sem nokkurs konar óformlegur armur [[Rússlandsher|rússneska hersins]] eða „hulduher“ ríkisstjórnar Pútíns. Hópurinn hefur meðal annars barist með Rússum eða bandamönnum þeirra í [[Úkraína|Úkraínu]], [[Sýrland]]i og í [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]]. Hernaðarleiðtogi Wagner-hópsins var lengst af {{ill|Dmítríj Útkín|en|Dmitry Utkin|lt=Dmítríj Útkín}}, fyrrum sérsveitarmaður innan leyniþjónustu rússneska hersins, [[GRU]]. Útkín, sem var áhugamaður um þýska hernaðarsögu og var skreyttur húðflúrum með [[Nasismi|nasistamerkjum]], nefndi hópinn eftir þýska tónskáldinu [[Richard Wagner]]. [[Bandaríkin]] hafa skilgreint Wagner-hópinn sem alþjóðleg glæpasamtök frá árinu 2023.<ref>{{Vefheimild|titill=Skilgreina Wagner sem alþjóðleg glæpasamtök|url=https://www.visir.is/g/20232367775d/skilgreina-wagner-sem-althjodleg-glaepasamtok|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=21. janúar 2023|skoðað=21. janúar 2023|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ==Söguágrip== ===Stofnun og skipulag=== Wagner-hópurinn var stofnaður árið 2014 og var þá notaður við [[innlimun Rússlands á Krímskaga]] frá [[Úkraína|Úkraínu]] og sendur til að [[Stríð Rússlands og Úkraínu|berjast gegn Úkraínumönnum]] í [[Donbas]]-héruðunum.<ref name=trójuhestur>{{Vefheimild|titill=Trójuhestur Rússa?|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/02/28/trojuhestur_russa/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=28. febrúar 2022|skoðað=2. október 2022}}</ref> Hópurinn var stofnaður og fjármagnaður af rússneska auðkýfingnum [[Jevgeníj Prígozhín]], sem er veitingahúsarekandi sem hefur gert fjölda starfssamninga við ríkisstjórn Rússlands og er gjarnan kallaður „kokkur [[Vladímír Pútín|Pútíns]]“.<ref name=ruv1>{{Vefheimild|titill=Málaliðarnir sem eru fjármagnaðir af „kokki Pútíns“|url=https://www.ruv.is/frett/2022/03/21/malalidarnir-sem-eru-fjarmagnadir-af-kokki-putins|útgefandi=[[RÚV]]|dags=21. mars 2022|skoðað=2. október 2022|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson}}</ref> Prígozhín neitaði því í mörg ár að hafa nokkur tengsl við Wagner-hópinn og höfðaði dómsmál gegn þeim sem bendluðu hann við samtökin. Í september 2022 viðurkenndi Prígozhín loks að hann væri stofnandi og eigandi Wagner-hópsins og kallaði hópinn „eina af grunnstoðum Móðurlandsins“.<ref name=játning>{{Vefheimild|titill=Kokkur Pútíns játar að eiga Wagner|url=https://www.visir.is/g/20222316115d/kokkur-putins-jatar-ad-eiga-wagner|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=26. september 2022|skoðað=2. október 2022|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Árið 2022 hafði Wagner-hópurinn alls um 6.000 hermenn á sínum snærum. Margir þeirra voru fyrrverandi hermenn í rússneska hernum á aldrinum 30 til 50 ára sem áttu erfitt með að aðlagast daglegu lífi eftir [[Téténíustríðið|stríðin í Téténíu]] og [[Stríð Rússlands og Georgíu|Georgíu]]. {{ill|Dmítríj Útkín|en|Dmitry Utkin|lt=Dmítríj Útkín}}, fyrrum yfirmaður í sérsveit rússneska hersins, varð hernaðarleiðtogi hópsins. Hann hafði lokið störfum hjá Rússlandsher árið 2013 og hafið að starfa sjálfstætt. Útkín var aðdáandi [[Þriðja ríkið|þriðja ríkis]] [[Adolf Hitler|Hitlers]] og er skreyttur húðflúrum af [[Nasismi|nasistatáknum]]. Talið er að Útkín hafi valið nafn Wagner-hópsins til heiðurs [[Richard Wagner]], einu eftirlætis tónskáldi Hitlers.<ref name=ruv1/> Opinberlega er Wagner-hópurinn ekki til. Þótt hópurinn njóti verndar, fjármagns og stuðnings stjórnvalda í [[Kreml (Moskva)|Kreml]] neitar ríkisstjórn Rússlands því opinberlega að hópurinn eigi í tengslum við rússneska ríkið. Talið er að með þessu móti geti rússnesk stjórnvöld stýrt hernaði og landvinningum Wagner-hópsins án þess að gangast við stríðsglæpum eða mannréttindabrotum hans á alþjóðavettvangi.<ref name=ruv2>{{Vefheimild|titill=Óvæginn Wagnerher Pútíns eirir engu|url=https://www.ruv.is/frett/2022/05/30/ovaeginn-wagnerher-putins-eirir-engu|útgefandi=[[RÚV]]|dags=30. maí 2022|skoðað=2. október|höfundur=Sigurður Kaiser}}</ref> Jafnframt er talið að með því að neita beinum tengslum við Wagner-hópinn hafi rússnesk stjórnvöld getað beitt honum til að meta hve hart sé hægt að ganga fram í samskiptum við [[Bandaríkin]]. Bent hefur verið á að Wagner-liðar hafi ráðist á gasbirgðastöð í Sýrlandi sem var vöktuð af bandarískum hermönnum árið 2017 en ríkisstjórn Rússlands hafi ekkert sagst kannast við árásina.<ref name=ruv1/> ===Aðgerðir í Afríku og Mið-Austurlöndum=== [[Mynd:RussiansecurityBangui.png|thumb|right|Rússneskir málaliðar í lífvarðaliði [[Faustin-Archange Touadéra]], forseta [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldisins]] ]] Árið 2015 voru málaliðar Wagner-hópsins sendir til Sýrlands til að taka þátt í hernaðaraðstoð Rússa við stjórn [[Bashar al-Assad|Bashars al-Assad]] í [[Sýrlenska borgarastyrjöldin|sýrlensku borgarastyrjöldinni]].<ref name=trójuhestur/> Í nóvember 2019 komst myndband í dreifingu á netinu þar sem Wagner-liðar sjást berja sýrlenskan fanga ítrekað með sleggju, skera síðan af honum höfuðið, hengja líkið upp á hvolfi og loks brenna það. Talið er að myndbandið hafi verið tekið upp árið 2017 í [[Homs]] í Sýrlandi.<ref>{{Vefheimild|titill=Rússneskur málaliði myndaði aðra pynta, myrða, afhöfða og brenna fanga|url=https://www.visir.is/g/20191413365d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=22. nóvember 2019|skoðað=2. október 2022|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Wagner-hópurinn hefur tekið þátt í ýmsum hernaðardeilum í [[Afríka|Afríku]], þar sem ríkisstjórn Rússlands hefur reynt að auka áhrif sín á síðustu árum. Meðal annars hafa Wagner-liðar barist í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afr­íku­lýðveld­inu]] til að aðstoða stjórn forsetans [[Faustin-Archange Touadéra]] í baráttu hennar gegn uppreisnarmönnum. Stjórnin hafði áður notið aðstoðar hermanna frá [[Frakkland]]i og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]] en ákveðið var að hætta þjálfum hermanna í Mið-Afríkulýðveldinu vegna tengsla margra þeirra við Wagner-hópinn. Frakkar yfirgáfu landið í febrúar 2022.<ref name=trójuhestur/> Í skiptum fyrir þjónustu sína við stjórnvöld hefur Wagner-hópurinn fengið aðgang að nokkrum [[gull]]námum í landinu.<ref>{{Vefheimild|titill=Wagner-liðar sagðir auka áhrif sín og sýnileika|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2023-04-09-wagner-lidar-sagdir-auka-ahrif-sin-og-synileika|útgefandi=[[RÚV]]|dags=9. apríl 2023|skoðað=5. maí 2023|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Árið 2018 voru þrír rússneskir blaðamenn frá blaðinu ''[[Novaja gazeta]]'', þeir Kíríll Radtsjen­ko, Aleksandr Ras­torgújev og Ork­h­an Dzhemal, drepnir í Mið-Afríkulýðveldinu. Þeir voru staddir þar til að rannsaka starfsemi Wagner-hópsins í landinu.<ref>{{Vefheimild|titill=Engin merki um pyntingar|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/08/02/engin_merki_um_pyntingar/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=2. ágúst 2018|skoðað=31. janúar 2022}}</ref> Wagner-hópurinn hefur einnig verið stjórnvöldum í [[Malí]] innan handar í [[Átökin í Norður-Malí|yfirstandandi borgarastyrjöld]] gegn íslamistum þar. Eftir að forsetanum [[Ibrahim Boubacar Keïta]] var steypt af stóli í valdaráni árið 2020 hefur [[herforingjastjórn]] Malí í auknum mæli reitt sig á stuðning Wagner-hópsins í stað Frakka, sem höfðu veitt malískum stjórnvöldum hernaðaraðstoð frá árinu 2015.<ref name=trójuhestur/> Wagner-hópurinn hefur tekið þátt í fjöldamorðum og -aftökum á óbreyttum borgurum í hernaði sínum í Malí, meðal annars aftökum á um 400 manns í bænum [[Moura]] í mars 2022.<ref>{{Vefheimild|titill=Rússar orðaðir við fjöldamorð í Malí|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/04/03/russar_ordadir_vid_fjoldamord_i_mali/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=3. apríl 2022|skoðað=3. október 2022}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Hermenn og rússneskir málaliðar tóku hundruð af lífi í Malí|url=https://www.visir.is/g/20222270182d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=31. maí 2022|skoðað=3. október 2022|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Wagner-hópurinn yfirgaf Malí í júní árið 2025 en önnur rússnesk málaliðasveit, [[Afríkusveitin]], hafði áfram viðveru í landinu.<ref>{{Vefheimild|titill= Wagner yfir­gefur Malí í skugga mikilla á­rása |url=https://www.visir.is/g/20252736631d/wagner-yfir-gefur-mali-i-skugga-mikilla-a-rasa|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 7. júní 2025 |skoðað= 7. júní 2025 |höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> ===Innrásin í Úkraínu=== Wagner-hópurinn hefur tekið þátt í [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrás Rússa í Úkraínu]] sem hófst í febrúar 2022. Snemma í innrásinni er talið að málaliðum Wagner-hópsins hafi verið falið að myrða [[Volodymyr Zelenskyj]], forseta Úkraínu, á meðan rússneski herinn sat um úkraínsku höfuðborgina [[Kænugarður|Kænugarð]]. Hópurinn hafi verið með lista skotmarka undir höndum sem ætti að ráða af dögum en hafi lítið orðið ágegnt og hafi beðið mikið mannfall.<ref>{{Vefheimild|titill=Þrjú misheppnuð morðtilræði á einni viku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/03/04/thrju_misheppnud_mordtilraedi_a_einni_viku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=4. mars 2022|skoðað=3. október 2022}}</ref> Í mars 2022, áður en Rússar hörfuðu frá Kænugarði, var reiknað með því að um 400 Wagner-liðar væru staddir í borginni.<ref name=ruv1/> Upplýsingar þýsku leyniþjónustunnar [[BND]], sem hleraði samskipti rússneskra hermanna við upphaf innrásarinnar, bentu til þess að málaliðar úr Wagner-hópnum hafi verið viðstaddir og hafi mögulega tekið þátt í [[Fjöldamorðin í Bútsja|fjöldamorðunum í Bútsja]].<ref>{{Vefheimild|titill= Hleruðu rússneska hermenn ræða morð á íbúum Bucha |url=https://www.visir.is/g/20222246163d/hlerudu-russneska-hermenn-raeda-mord-a-ibuum-bucha|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 7. apríl 2022 |skoðað=3. maí 2025|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Úkraínski herinn sagðist hafa gert árásir á höfuðstöðvar Wagner-hópsins í austurhluta Úkraínu þann 15. ágúst 2022.<ref>{{Vefheimild|titill=Segjast hafa ráðist á höfuð­stöðvar Wagner-hópsins|url=https://www.visir.is/g/20222298170d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=15. ágúst 2022|skoðað=2. október 2022|höfundur=Árni Sæberg}}</ref> Í september 2022 var myndbandi lekið á netið þar sem Jevgeníj Prígozhín sást heimsækja fangelsi í Rússlandi og bjóða föngunum þar sakaruppgjöf gegn því að þeir gengju til liðs við Wagner-hópinn og berðust með honum í Úkraínu.<ref>{{Vefheimild|titill=Fangar berjast fyrir Rússa í Úkraínu|url=https://www.ruv.is/frett/2022/08/11/fangar-berjast-fyrir-russa-i-ukrainu|útgefandi=[[RÚV]]|dags=11. ágúst 2022|skoðað=2. október|höfundur=Bogi Ágústsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=„Kokkur Pútíns“ býður föngum frelsi fyrir herþjónustu í Úkraínu|url=https://www.visir.is/g/20222311754d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=15. september 2022|skoðað=3. október 2022|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Í kjölfar birtingar myndbandsins viðurkenndi Prígozhín í fyrsta sinn opinberlega að hann ætti Wagner-hópinn eftir að hafa neitað því í mörg ár.<ref name=játning/> [[Mynd:Bakhmut during the battle (2023-04-05), frame 16531.jpg|thumb|right|Úkraínski bærinn [[Bakhmút]] í rústum í apríl 2023. Prígozhín og Wagner-hópurinn léku lykilhlutverk í orrustunni um bæinn, sem gereyðilagðist í átökunum.]] Í nóvember birti [[Telegram]]-stöð tengd Wagner-hópnum myndband þar sem meðlimir hópsins sáust taka af lífi mann með sleggju. Maðurinn, Jevgeníj Núzhín, hafði gengið til liðs við Wagner-hópinn úr fangelsi en hafði verið handsamaður af Úkraínumönnum og síðan komist aftur í hendur Rússa. Prígozhín hrósaði myndbandinu og sagði Núzhín hafa verið svikara gegn Rússlandi.<ref>{{Vefheimild|titill=Tóku eigin málaliða af lífi með sleggju|url=https://www.visir.is/g/20222338712d/toku-eigin-malalida-af-lifi-med-sleggju|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=14. nóvember 2022|skoðað=14. nóvember 2022|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Wagner-hópurinn lék lykilhlutverk í mánaðalangri orrustu um bæinn [[Bakhmút]] sem leiddi til nær algerrar eyðileggingar bæjarins. Jevgeníj Prígozhín hefur ítrekað gagnrýnt yfirstjórn rússneska hersins, sér í lagi varnarmálaráðherrann [[Sergej Shojgú]], fyrir að veita Wagner-hópnum ekki nægilegt liðsinni í orrustunni um bæinn og fyrir að senda hópnum ekki næg skotfæri.<ref>{{Vefheimild|titill=Gagnrýnir Kreml og hótar að draga Wagner-liða frá Bakmút|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2023-05-05-gagnrynir-kreml-og-hotar-ad-draga-wagner-lida-fra-bakmut|útgefandi=[[RÚV]]|dags=5. maí 2023|skoðað=5. maí 2023|höfundur=Andri Yrkill Valsson}}</ref> Í júní 2023 tilkynnti rússneska varnarmálaráðuneytið að sjálf­boðaliðasam­tök á borð við Wagner-hópinn yrðu látin gangast undir samning við rússneska herinn fyrir fyrsta júlí. Hópurinn yrði þannig formlega settur undir yfirstjórn hersins. Jevgeníj Prígozhín sagði að Wagner-hópurinn myndi sniðganga þessa samninga, enda væru þeir fallnir til að draga úr skilvirkni hópsins og rússneskir hershöfðingjar væru ekki færir um að stýra honum.<ref>{{Vefheimild|titill=Rússar vilja taka yfir Wagner-liða|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/06/11/russar_vilja_taka_yfir_wagner_lida/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=11. júní 2023|skoðað=11. júní 2023}}</ref> ===Uppreisn gegn Rússlandi=== Þann 23. júní 2023, eftir langvarandi deilur milli Prígozhíns og leiðtoga rússneska hersins, gerði Wagner-hópurinn [[Uppreisn Wagner-hópsins|uppreisn]] og tók yfir rússnesku borgirnar [[Rostov við Don]] og [[Voronezh]]. Prígozhín lýsti því yfir að hópurinn hygðist halda til [[Moskva|Moskvu]] til að vinna bug á óstjórn í hernaðarmálum landsins sem hefði opinberast í innrásinni í Úkraínu.<ref>{{Vefheimild|titill=Kokkur-Pútíns og uppreisn málaliðanna þokast í átt að Moskvu – En hver er þessi Prigozhin?|url=https://www.dv.is/pressan/2023/06/24/kokkur-putins-og-uppreisn-malalidanna-thokast-att-ad-moskvu-en-hver-er-thessi-prigozhin/|útgefandi=''[[DV]]''|dags=24. júní 2023|skoðað=24. júní 2023}}</ref> Vladímír Pútín sakaði Prígozhín um landráð og hét því að gerð yrði gagnsókn gegn Wagner-hópnum.<ref>{{Vefheimild|titill=Pútín: „Þetta eru landráð!“|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2023/06/24/putin_thetta_eru_landrad/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=24. júní 2023|skoðað=24. júní 2023}}</ref> Uppreisninni lauk síðar sama dag eftir að Prígozhín gerði samning við ríkisstjórnina með milligöngu [[Alexander Lúkasjenkó|Alexanders Lúkasjenkó]], forseta [[Belarús]].<ref>{{Vefheimild|titill=Prigozhin segir uppreisninni lokið|url=https://www.visir.is/g/20232431844d/prigozhin-segir-uppreisninni-lokid|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=23. júní 2023|skoðað=23. júní 2023|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Samkvæmt samkomulaginu fengu Wagner-liðar sem tóku þátt í uppreisninni sakaruppgjöf, ákærur gegn Prígozhín voru felldar niður og hann fékk að fara til Belarús.<ref>{{Vefheimild|titill=Wagner-liðar fá sakar­upp­gjöf og Prigoz­hin fer til Bela­rús|url=https://www.visir.is/g/20232431844d/wagner-lidar-fa-sakar-upp-gjof-og-prigoz-hin-fer-til-bela-rus|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=24. júní 2023|skoðað=25. júní 2023|höfundur=Samúel Karl Ólason|höfundur2=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Jevgeníj Prígozhín og Dmítríj Útkín létust báðir ásamt fleiri leiðtogum Wagner-hópsins þann 23. ágúst 2023, tveimur mánuðum eftir uppreisnina, þegar flugvél þeirra brotlenti í [[Tverfylki]] í Rússlandi.<ref>{{Vefheimild|titill=Prigozhin látinn eftir flugslys|url=https://www.visir.is/g/20232453832d/prigozhin-dainn-i-flugslysi|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=23. ágúst 2023|skoðað=23. ágúst 2023|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Í kjölfarið undirritaði Pútín tilskipun um að málaliðar Wagner-hópsins og annarra [[Málaliði|málaliðahópa]] yrðu að sverja Rússlandi hollustueið.<ref>{{Vefheimild|titill=Skipar mála­liðum Wagners að sverja hollustu­eið|url=https://www.visir.is/g/20232455004d/skipar-mala-lidum-wagners-ad-sverja-hollustu-eid|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=26. ágúst 2023|skoðað=27. ágúst 2023|höfundur=Magnús Jochum Pálsson}}</ref> Sonur Prígozhíns, [[Pavel Prígozhín]], tók við stjórn Wagner-hópsins eftir andlát föður síns en talið er að hópurinn sé nú undir kyrfilegri stjórn rússneskra stjórnvalda.<ref>{{Vefheimild|titill=Hvað varð um Wagnerhópinn?|url=https://www.dv.is/frettir/2023/11/14/hvad-vard-um-wagnerhopinn/|útgefandi=''[[DV]]''|dags= 14. nóvember 2023|skoðað=19. janúar 2025}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{s|2014}} [[Flokkur:Hernaðarsamtök]] [[Flokkur:Málaliðar]] [[Flokkur:Stríð Rússlands og Úkraínu]] [[Flokkur:Sýrlenska borgarastyrjöldin]] b44hy91i248w5jwxl4j6x0uih7vx5vp 0 170559 1985767 1781483 2026-11-10T06:13:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985767 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus pallisiae'' | status = | image = Fraxinus pallisiae.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Fraxinus | species = '''''F. pallisiae''''' | binomial = ''Fraxinus pallisiae'' | binomial_authority = [[Alfred James Wilmott|Wilmott]] | range_map = | range_map_caption = | synonyms = ''Fraxinus pallisiae horvatii'' <small>Jovan.</small><br>''Fraxinus pallisiae emarginata'' <small>Jovan.</small><br>''Fraxinus holotricha'' <small>KoehneProvisional synonym.</small><br>''Fraxinus pallisiae acuta'' <small>[[Paul Cretzoiu|Cretz.]] & Neuwirth</small><br>''Fraxinus pallisiae obtusa'' <small>[[Paul Cretzoiu|Cretz.]] & Neuwirth</small> }} '''''Fraxinus pallisiae'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMH5|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus pallisiae Wilmott {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609139-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020092823/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609139-1 |archive-date=20 október 2021 |url-status=dead}}</ref> sem vex í suðaustur Evrópu (Búlgaría, Grikklandi, Rómaníu, Tyrklandi, Úkraínu, fyrrum Júgóslavíu) til Norður-Kákasus. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus pallisiae}} {{wikilífverur|Fraxinus pallisiae}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] g5qt8ae56pe068l1vnvsqmw9dj3hdzh 0 170574 1985770 1782750 2026-11-10T06:18:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985770 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus platypoda'' | status = | image = Fraxinus platypoda JPG1Fe.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Melioides | species = '''''F. platypoda''''' | binomial = ''Fraxinus platypoda'' | binomial_authority = [[Daniel Oliver|Oliv.]] | range_map = | range_map_caption = | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Fraxinus platypoda nipponica'' <small>([[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]) [[Koji Yonekura|Yonek.]]</small> |''Fraxinus verecunda'' <small>[[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]</small> |''Fraxinus spaethiana nipponica'' <small>([[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]) Kurata</small> |''Fraxinus spaethiana nipponica'' <small>([[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]) [[Hiroshi Hara|H.Hara]]</small> |''Fraxinus spaethiana'' <small>[[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus sieboldiana sambucina'' <small>[[Carl Ludwig Blume|Blume]]</small> |''Fraxinus shikokiana'' <small>[[Junichi Sugimoto|Sugim.]]</small> |''Fraxinus sambucina'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) [[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]</small> |''Fraxinus nipponica'' <small>[[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]</small> |''Fraxinus mandshurica shiojii'' <small>[[Yûshun Kudô|Kudô]]</small> |''Fraxinus longicuspis sambucina'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus longicuspis hortensis'' <small>[[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus inopinata'' <small>[[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus commemoralis'' <small>[[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]</small> }} }} '''''Fraxinus platypoda'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMJC|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus platypoda Oliv. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609162-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> sem vex í Kína og Japan.<ref name="efloras">{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017775|website=efloras.org|title=Fraxinus platypoda in Flora of China @ efloras.org|accessdate=2020-12-29}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus platypoda}} {{wikilífverur|Fraxinus platypoda}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] pkw7hn670tmanzq5errjau6uvaa6md9 0 170575 1985756 1927848 2026-11-10T06:03:00Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985756 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus chiisanensis'' | status = | image = Fraxinus chiisanensis, June 19, 2023.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Melioides | species = '''''F. chiisanensis''''' | binomial = ''Fraxinus chiisanensis'' | binomial_authority = [[Takenoshin Nakai|Nakai]] | range_map = | range_map_caption = | synonyms = ''Fraxinus chiisanensis stenophylla'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small> }} '''''Fraxinus chiisanensis'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JN3G|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus chiisanensis Nakai {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608967-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214124/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608967-1 |archive-date=11 apríl 2022 |url-status=dead}}</ref> sem vex á Kóreuskaga. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus chiisanensis}} {{wikilífverur|Fraxinus chiisanensis}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] rq0ubid6y7uim2dxsoejp85uhkmd7r2 0 170577 1985774 1948310 2026-11-10T06:22:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985774 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus sogdiana'' | status = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Fraxinus | species = '''''F. sogdiana''''' | binomial = ''Fraxinus sogdiana'' | binomial_authority = [[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]] | range_map = | range_map_caption = | synonyms = ''Fraxinus turkestanica'' <small>[[Élie Abel Carrière|Carrière]]</small><br>''Fraxinus regelii'' <small>[[Leopold Dippel|Dippel]]</small><br>''Fraxinus potamophila'' <small>[[Ferdinand Gottfried Theobald Maximilian von Herder|Herder]]</small><br>''Fraxinus oxycarpa sogdiana'' <small>([[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]]) [[Theodor Wenzig|Wenz.]]</small> }} '''''Fraxinus sogdiana'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JLZJ|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus sogdiana Bunge {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:928001-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203232805/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:928001-1 |archive-date=3 febrúar 2021 |url-status=dead}}</ref> sem vex í Mið-Asíu ([[Afganistan]], [[Kasakstan]], [[Kirgistan]], [[Pakistan]], [[Tadsíkistan]], [[Úsbekistan]], [[Xinjiang]]). Það verður tré að 20m. hátt.<ref>{{Cite web|url=https://en.hortipedia.com/Fraxinus_sogdiana|title=Hortipedia - Fraxinus sogdiana|website=en.hortipedia.com|access-date=2022-11-16|archive-date=2022-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116235517/https://en.hortipedia.com/Fraxinus_sogdiana|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=210000562 |title=Fraxinus sogdiana in Flora of China @ |publisher=Efloras.org |date= |accessdate=2022-05-01}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus sogdiana}} {{wikilífverur|Fraxinus sogdiana}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 0bvnha53z5299fssdl35vr3c36g2eya 0 170633 1985752 1782098 2026-11-10T05:57:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985752 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus albicans'' | status = | image = Fraxinus albicans.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Melioides | species = '''''F. albicans''''' | binomial = ''Fraxinus albicans'' | binomial_authority = [[Samuel Botsford Buckley|Buckley]] |range_map = Fraxinus texensis range map 4.png |range_map_caption = Útbreiðsla ''Fraxinus albicans'' |range_map2 = Fraxinus texensis range map 3.png |range_map2_caption = Nærmynd af útbreiðslusvæði ''Fraxinus albicans'' |synonyms = *Fraxinus americana ''var.'' texensis A. Gray (1878) *Fraxinus americana ''subsp.'' texensis (A. Gray) G.N. Mill. *Fraxinus texensis (A. Gray) [[Charles Sprague Sargent|Sarg.]] }} '''''Fraxinus albicans'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMRT|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í suður Bandaríkjunum og norður Mexíkó.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus albicans Buckley {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608909-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128081822/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608909-1 |archive-date=28 nóvember 2021 |url-status=dead}}</ref> Tegundin er náskyld ''[[Fraxinus americana]]'' og oft talin undirtegund hennar. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus albicans}} {{wikilífverur|Fraxinus albicans}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] nfi9ao3kuotdy1xg9xtaw2xtvg8nasg 0 170634 1985755 1782099 2026-11-10T06:01:10Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985755 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus berlandieriana'' | status = | image = Freixe americà de la plaça Gal·la Placídia P1510486.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Melioides | species = '''''F. berlandieriana''''' | binomial = ''Fraxinus berlandieriana'' | binomial_authority = [[Alphonse Louis Pierre Pyramus de Candolle|DC.]] | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = * Fraxinus americana var. berlandieriana (A.DC.) Wesm. * Fraxinus pubescens var. berlandieriana (A.DC.) Wenz. * Fraxinus viridis f. berlandieriana (A.DC.) Voss * Fraxinus viridis var. berlandieriana (A.DC.) Torr. }} '''''Fraxinus berlandieriana'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMS8|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í suður Bandaríkjunum og austur Mexíkó.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus berlandieriana A.DC. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608933-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214747/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608933-1 |archive-date=11 apríl 2022 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus berlandieriana}} {{wikilífverur|Fraxinus berlandieriana}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] s8o2o6608k1sv689bd8wcys9s313c7w 0 170635 1985763 1782101 2026-11-10T06:06:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985763 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus latifolia'' | status = | image = Fraxinus latifolia JPG1A.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Melioides | species = '''''F. latifolia''''' | binomial = ''Fraxinus latifolia'' | binomial_authority = [[George Bentham|Benth.]] | range_map = Fraxinus latifolia range map 5.png | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Fraxinus oregona''<ref name=Peattie>{{cite book |last=Peattie |first=Donald Culross |authorlink=Donald C. Peattie |title=A Natural History of Western Trees |year=1953 |publisher=[[Bonanza Books]] |location=New York |page=693}}</ref> }} '''''Fraxinus latifolia'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMF5|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex á vesturströnd N-Ameríku (frá Vankouver-eyju til Kaliforníu).<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus latifolia Benth. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609072-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603082552/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609072-1 |archive-date=3 júní 2021 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus latifolia}} {{wikilífverur|Fraxinus latifolia}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] q8mg7zesac6di50teyd90771zavx2mt 0 170636 1985768 1782102 2026-11-10T06:14:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985768 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus papillosa'' | status = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Melioides | species = '''''F. papillosa''''' | binomial = ''Fraxinus papillosa'' | binomial_authority = [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]<ref name = "col43292530">Lingelsh. (1907) , In: Bot. Jahrb. Syst. 40: 219</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Fraxinus velutina papillosa'' <small>([[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]) [[Albert Edward Murray|A.E.Murray]]</small><br>''Fraxinus velutina papillosa'' <small>([[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]) [[Albert Edward Murray|A.E.Murray]]</small> }} '''''Fraxinus papillosa'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMGR|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í suðurhluta Bandaríkjanna og í Mexíkó.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus papillosa Lingelsh. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105863-2 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214118/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105863-2 |archive-date=11 apríl 2022 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus papillosa}} {{wikilífverur|Fraxinus papillosa}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 9txtitn2qwfsqdswxnufv7k4t9r878d 0 170637 1985776 1782104 2026-11-10T06:25:45Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985776 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus uhdei'' | status = | image = Urapán (Fraxinus uhdei) (14355614195).jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Melioides | species = '''''F. uhdei''''' | binomial = ''Fraxinus uhdei'' | binomial_authority = ([[Theodor Wenzig|Wenz.]]) [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]<ref name = "col43292718">Lingelsh. (1907) , In: Bot. Jahrb. Syst. 40: 22</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Fraxinus uhdei typica'' <small>Lingelsh., not validly publ.</small><br>''Fraxinus uhdei pseudoperiptera'' <small>[[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small><br>''Fraxinus ovalifolia'' <small>([[Theodor Wenzig|Wenz.]]) [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small><br>''Fraxinus hondurensis'' <small>[[Paul Carpenter Standley|Standl.]]</small><br>''Fraxinus chiapensis'' <small>[[Cyrus Longworth Lundell|Lundell]]</small><br>''Fraxinus cavekiana'' <small>[[Paul Carpenter Standley|Standl.]] & [[Julian Alfred Steyermark|Steyerm.]]</small><br>''Fraxinus americana uhdei'' <small>[[Theodor Wenzig|Wenz.]]</small><br>''Fraxinus americana ovalifolia'' <small>[[Theodor Wenzig|Wenz.]]</small> }} '''''Fraxinus uhdei'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JLR3|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í Mexíkó til Mið-Ameríku.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus uhdei (Wenz.) Lingelsh. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105922-2 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203013054/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105922-2 |archive-date=3 desember 2021 |url-status=dead}}</ref> Það hefur villst úr ræktun og orðið ílent í Bólivíu, Havaí og Puerto Rico. Í Havaí er tegundin talin ágeng.<ref name=cabi>{{cite web |last1=Pasiecznik |first1=Nick |year=2016 |title=''Fraxinus uhdei'' |url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/24559 |publisher=Centre for Agriculture and Bioscience International (CABI) |website=Invasive Species Compendium |access-date=3 January 2021 |language=en}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus uhdei}} {{wikilífverur|Fraxinus uhdei}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] p29x47n5oxioudhhvgr72gomriwjuqv 0 170645 1985777 1782747 2026-11-10T06:25:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985777 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus velutina'' | status = | image = Fraxinus velutina kz01.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Melioides | species = '''''F. velutina''''' | binomial = ''Fraxinus velutina'' | binomial_authority = [[John Torrey|Torr.]]<ref name = "col43292725">W.H.Emory (1848) , In: Not. Milit. Reconn.: 149</ref> | range_map = Fraxinus velutina range map 1.png | range_map_caption = Útbreiðsla ''Fraxinus velutina'' | range_map2 = Fraxinus velutina range map 4.png | range_map2_caption = Nákvæmari útbreiðsla ''Fraxinus velutina'' | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Fraxinus velutina typica'' <small>Lingelsh., not validly publ.</small> |''Fraxinus velutina toumeyi'' <small>([[Nathaniel Lord Britton|Britton]]) [[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Fraxinus velutina glabrata'' <small>[[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus velutina glabra'' <small>[[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Fraxinus velutina coriacea'' <small>([[Sereno Watson|S.Watson]]) [[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Fraxinus toumeyi'' <small>[[Nathaniel Lord Britton|Britton]]</small> |''Fraxinus standleyi lasia'' <small>[[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Fraxinus standleyi'' <small>[[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Fraxinus pistaciifolia velutina'' <small>([[John Torrey|Torr.]]) [[George Bishop Sudworth|Sudw.]]</small> |''Fraxinus pistaciifolia coriacea'' <small>([[Sereno Watson|S.Watson]]) [[Asa Gray|A.Gray]]</small> |''Fraxinus pistaciifolia'' <small>[[John Torrey|Torr.]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica velutina'' <small>([[John Torrey|Torr.]]) G.S.Mill.</small> |''Fraxinus coriacea'' <small>[[Sereno Watson|S.Watson]]</small> |''Fraxinus attenuata'' <small>[[Marcus Eugene Jones|M.E.Jones]]</small> |''Fraxinus americana pistaciifolia'' <small>([[John Torrey|Torr.]]) [[Theodor Wenzig|Wenz.]]</small> |''Fraxinus americana coriacea'' <small>([[Sereno Watson|S.Watson]]) [[Theodor Wenzig|Wenz.]]</small> }} }} '''''Fraxinus velutina'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JM32|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í suðvesturhluta N-Ameríku.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus velutina Torr. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609264-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605200247/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609264-1 |archive-date=5 júní 2020 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus velutina}} {{wikilífverur|Fraxinus velutina}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 15o6fl3rn0kfhhjo43h6lqioikzdzsd 0 170646 1985775 1782312 2026-11-10T06:24:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985775 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus trifoliolata'' | status = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Dipetalae | species = '''''F. trifoliolata''''' | binomial = ''Fraxinus trifoliolata'' | binomial_authority = [[William Wright Smith|W.W.Sm.]] | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = }} '''''Fraxinus trifoliolata'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JLR4|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í Mið-Kína.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus trifoliolata W.W.Sm. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609256-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127111116/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609256-1 |archive-date=27 nóvember 2021 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus trifoliolata}} {{wikilífverur|Fraxinus trifoliolata}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] ah6niz19zx4c8o0t1qtegpjch20m6dm 0 170647 1985754 1782736 2026-11-10T06:01:08Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985754 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus baroniana'' | status = | image = Fraxinus baroniana kz2.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Ornus | species = '''''F. baroniana''''' | binomial = ''Fraxinus baroniana'' | binomial_authority = [[Friedrich Ludwig Diels|Diels]]<ref name = "col43292119">Diels (1905) , In: Beibl. Bot. Jahrb. Syst. 82: 86</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = }} '''''Fraxinus baroniana'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JN49|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í Mið-Kína.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus baroniana Diels. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608932-1 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214131/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608932-1 |archive-date=2022-04-11 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=210000547 |title=Fraxinus baroniana in Flora of China @ |publisher=Efloras.org |date= |accessdate=2022-05-01}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus baroniana}} {{wikilífverur|Fraxinus baroniana}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] sysyzliksmcwscvxhkr48yxquc45kcn 0 170648 1985757 1782775 2026-11-10T06:03:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985757 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus chinensis'' | status = | image = Fraxinus chinensis.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Ornus | species = '''''F. chinensis''''' | binomial = ''Fraxinus chinensis'' | binomial_authority = [[William Roxburgh|Roxb.]]<ref name = "col43292168">Roxb. (1820) , In: Fl. Ind. 1: 150</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = }} '''''Fraxinus chinensis'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMRF|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í suðaustur Asíu (Kína, Japan, Kórea, Laos, Mansjúríu, Primorye (Rússland), Tæland, Tíbet, Víetnam).<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus chinensis Roxb. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608968-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717113841/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608968-1 |archive-date=17 júlí 2021 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=210000548 |title=Fraxinus chinensis in Flora of China @ |publisher=Efloras.org |date= |accessdate=2022-05-01}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus chinensis}} {{wikilífverur|Fraxinus chinensis}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] eb8eooyv4fsbd63rfl3p6wa2ath61zf 0 170650 1985761 1782776 2026-11-10T06:05:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985761 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus griffithii'' | status = | image = 光蠟樹 Fraxinus griffithii 20200923082517 08.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Ornus | species = '''''F. griffithii''''' | binomial = ''Fraxinus griffithii'' | binomial_authority = [[Charles Baron Clarke|C.B.Clarke]] | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Fraxinus vaniotii'' <small>[[Augustin Abel Hector Léveillé|H.Lév.]]</small> |''Fraxinus sasakii'' <small>[[Genkei Masamune|Masam.]]</small> |''Fraxinus retusa koshunensis'' <small>Kunihiko Mori</small> |''Fraxinus philippinensis'' <small>[[Elmer Drew Merrill|Merr.]]</small> |''Fraxinus minutepunctata'' <small>[[Bunzo Hayata|Hayata]]</small> |''Fraxinus guilinensis'' <small>[[Shu Kang Lee|S.K.Lee]] & F.N.Wei</small> |''Fraxinus griffithii koshunensis'' <small>(K.Mori) [[Takasi Takashi Yamazaki|T.Yamaz.]]</small> |''Fraxinus formosana'' <small>[[Bunzo Hayata|Hayata]]</small> |''Fraxinus floribunda integerrima'' <small>[[Theodor Wenzig|Wenz.]]</small> |''Fraxinus eedenii'' <small>[[Jacob Gijsbert Boerlage|Boerl.]] & [[Sijfert Hendrik Koorders|Koord.]]</small> |''Fraxinus bracteata'' <small>[[William Botting Hemsley|Hemsl.]]</small> }} }} '''''Fraxinus griffithii'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMCL|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í suðaustur Asíu (Kína, Bangladesh, Java, Minni Sundaeyjar, Myanmar, Ryukyu-eyjar, Filippseyjar, Tævan, Víetnam).<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus griffithii C.B.Clarke {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609034-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214118/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609034-1 |archive-date=11 apríl 2022 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017773 |title=Fraxinus griffithii in Flora of China @ |publisher=Efloras.org |date= |accessdate=2022-05-01}}</ref> Tegundin er ræktuð til skrauts í Ástralíu, en er talin ágeng tegund.<ref>{{cite web |title=''Fraxinus griffithii'', Weeds of Australia|accessdate=January 23, 2018|last= Queensland Government|url=https://keyserver.lucidcentral.org/weeds/data/media/Html/fraxinus_griffithii.htm}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus griffithii}} {{wikilífverur|Fraxinus griffithii}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 83qij5jnsxvunia5yxvqltqopvsc939 0 170651 1985764 1782746 2026-11-10T06:08:21Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985764 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus longicuspis'' | status = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Ornus | species = '''''F. longicuspis''''' | binomial = ''Fraxinus longicuspis'' | binomial_authority = [[Philipp Franz von Siebold|Siebold]] & [[Joseph Gerhard Zuccarini|Zucc.]]<ref name = "col43292386">Siebold & Zucc. (1846) , In: Abh. Math.-Phys. Cl. Königl. Bayer. Akad. Wiss. 4(3): 169</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Fraxinus yamatense'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small> |''Fraxinus satsumana'' <small>[[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]</small> |''Fraxinus pubinervis hamatoserrata'' <small>[[Carl Ludwig Blume|Blume]]</small> |''Fraxinus pubinervis'' <small>Mayr, nom. illeg.</small> |''Fraxinus pubinervis'' <small>[[Carl Ludwig Blume|Blume]]</small> |''Fraxinus obovata'' <small>[[Carl Ludwig Blume|Blume]]</small> |''Fraxinus longicuspis pilosella'' <small>([[Masaji Masazi Honda|Honda]]) [[Hiroshi Hara|H.Hara]]</small> |''Fraxinus longicuspis latifolia'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small> |''Fraxinus koehneana'' <small>[[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus kantoensis'' <small>[[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]</small> |''Fraxinus japonica pubinervis'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) [[Alfred Wesmael|Wesm.]]</small> |''Fraxinus japonica'' <small>Wesm., not validly publ.</small> |''Fraxinus chinensis acuminata'' <small>[[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus caudata'' <small>J.L.Wu</small> |''Fraxinus bungeana pubinervis'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) [[Theodor Wenzig|Wenz.]]</small> |''Fraxinus bungeana obovata'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus borealis pilosella'' <small>[[Masaji Masazi Honda|Honda]]</small> |''Fraxinus borealis'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small> }} }} '''''Fraxinus longicuspis'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMGG|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í mið og suður Japan.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus longicuspis Siebold & Zucc {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609077-1 |website=Plants of the World Online |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127054511/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609077-1 |archive-date=27 nóvember 2021 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus longicuspis}} {{wikilífverur|Fraxinus longicuspis}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] fckknuqllc2fgmiqauhbzfql2it0x06 0 170681 1985765 1782734 2026-11-10T06:10:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985765 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus malacophylla'' | status = | image = Fraxinus malacophylla - Kunming Botanical Garden - DSC02964.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Ornus | species = '''''F. malacophylla''''' | binomial = ''Fraxinus malacophylla'' | binomial_authority = [[William Botting Hemsley|Hemsl.]] | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Fraxinus retusifoliolata'' <small>[[Kuo Mei Feng|K.M.Feng]] ex P.Y.Pai</small><br>''Fraxinus malacophylla retusifoliolata'' <small>([[Kuo Mei Feng|K.M.Feng]] ex P.Y.Pai) X.K.Qin</small> }} '''''Fraxinus malacophylla'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMGC|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í Kína, Myanmar og Tælandi.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus malacophylla Hemsl. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609084-1 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214129/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609084-1 |archive-date=2022-04-11 |url-status=dead}}</ref><ref name="efloras">{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017775|website=efloras.org|title=Fraxinus malacophylla in Flora of China @ efloras.org|accessdate=2020-12-29}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus malacophylla}} {{wikilífverur|Fraxinus malacophylla}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 7mph8uoelwy22jdm5as5bh16jbehwla 0 170682 1985766 1782737 2026-11-10T06:11:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985766 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus micrantha'' | status = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Ornus | species = '''''F. micrantha''''' | binomial = ''Fraxinus micrantha'' | binomial_authority = [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]] | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = }} '''''Fraxinus micrantha'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMFY|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í vestur og miðhluta Himalajafjalla (Pakistan og, Indland og Nepal).<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus micrantha Lingelsh. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609093-1 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214115/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609093-1 |archive-date=2022-04-11 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus micrantha}} {{wikilífverur|Fraxinus micrantha}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] qlxumfoqffvbp19riquo8trib1z6u5n 0 170683 1985769 1782738 2026-11-10T06:16:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985769 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus paxiana'' | status = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Ornus | species = '''''F. paxiana''''' | binomial = ''Fraxinus paxiana'' | binomial_authority = [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]<ref name = "col43292541">Lingelsh. (1907) , In: Bot. Jahrb. Syst. 40: 213</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = }} '''''Fraxinus paxiana'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMHP|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í Kína.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus paxiana Lingelsh. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609151-1 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214114/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609151-1 |archive-date=2022-04-11 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017777 |title=Fraxinus paxiana in Flora of China @ |publisher=Efloras.org |date= |accessdate=2022-05-01}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus paxiana}} {{wikilífverur|Fraxinus paxiana}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 0twu83nui2edg4tq4rj4k01lkj9jz95 0 170686 1985773 1782744 2026-11-10T06:22:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985773 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus sieboldiana'' | status = | image = Fraxinus sieboldiana 1.JPG | image_caption = Blóm og blöð | image2 = Fraxinus sieboldiana 2.JPG | image2_caption = Börkur | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Ornus | species = '''''F. sieboldiana''''' | binomial = ''Fraxinus sieboldiana'' | binomial_authority = [[Carl Ludwig Blume|Blume]] | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |''Fraxinus sieboldiana latifolia'' <small>[[Homiki Uyeki|Uyeki]]</small> |''Fraxinus sieboldiana pensanensis'' <small>[[Homiki Uyeki|Uyeki]]</small> |''Fraxinus sieboldiana subintegra'' <small>[[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]</small> |''Fraxinus tobana'' <small>[[Masaji Masazi Honda|Honda]]</small> |''Fraxinus sieboldiana trijuga'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small> |''Fraxinus sieboldiana tobana'' <small>([[Masaji Masazi Honda|Honda]]) [[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]</small> |''Fraxinus sieboldiana barbinervis'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small> |''Fraxinus sieboldiana angustata'' <small>[[Carl Ludwig Blume|Blume]]</small> |''Fraxinus quadrijuga'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small> |''Fraxinus mariesii'' <small>[[Joseph Dalton Hooker|Hook.f.]]</small> |''Fraxinus longicuspis subintegra'' <small>[[Gen-Iti Koidzumi|Koidz.]]</small> |''Fraxinus longicuspis sieboldiana'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus longicuspis lancea'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small> |''Fraxinus angustata'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Blume]]) [[Sumihiko Hatusima|Hatus.]]</small> }} }} '''''Fraxinus sieboldiana'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JLZV|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í suðausturhluta Kína, Kóreuskaga og Japan.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus sieboldiana Blume {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609216-1 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102235912/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609216-1 |archive-date=2021-11-02 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fraxinus sieboldiana in Flora of China @ efloras.org |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=210000560 |access-date=2022-07-28 |website=www.efloras.org}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus sieboldiana}} {{wikilífverur|Fraxinus sieboldiana}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 7fmrwmcfcd4bztrw8fv8wxakwpqvuor 0 170690 1985759 1782761 2026-11-10T06:03:10Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985759 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus gooddingii'' | status = | image = Fraxinus gooddingii.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Pauciflorae | species = '''''F. gooddingii''''' | binomial = ''Fraxinus gooddingii'' | binomial_authority = [[Elbert Luther Little|Little]]<ref name = "col43292321">Little (1952) , In: J. Washington Acad. Sci. 42: 373</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Fraxinus greggii gooddingii'' <small>([[Elbert Luther Little|Little]]) [[Albert Edward Murray|A.E.Murray]]</small> }} '''''Fraxinus gooddingii'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMCW|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í Suður-Bandaríkjunum (Arísóna) til Norður-Mexíkó (Sonora og Chihuahua).<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus gooddingii Little {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609030-1 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214113/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609030-1 |archive-date=2022-04-11 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus gooddingii}} {{wikilífverur|Fraxinus gooddingii}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 50dkdvv02pj47iqh3lkc65vcjraghd2 0 170692 1985760 1782765 2026-11-10T06:03:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985760 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus greggii'' | status = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Pauciflorae | species = '''''F. greggii''''' | binomial = ''Fraxinus greggii'' | binomial_authority = [[Asa Gray|A.Gray]]<ref name = "col43292324">A.Gray (1877) , In: Proc. Amer. Acad. Arts 12: 63</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Fraxinus greggii gooddingii'' <small>([[Elbert Luther Little|Little]]) [[Albert Edward Murray|A.E.Murray]]</small><br>''Ornus greggii'' ([[Asa Gray|A.Gray]]) [[Julius Arthur Nieuwland|Nieuwl.]], }} '''''Fraxinus greggii'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMCM|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í Suður-Bandaríkjunum (SV-Texas) til Mexíkó.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus greggii A.Gray {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105830-2 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214134/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105830-2 |archive-date=2022-04-11 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus greggii}} {{wikilífverur|Fraxinus greggii}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] gzmkx0rkcdmgjw4pzd9js4kj0h3ssxf 0 170693 1985771 1782766 2026-11-10T06:20:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985771 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus purpusii'' | status = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Pauciflorae | species = '''''F. purpusii''''' | binomial = ''Fraxinus purpusii'' | binomial_authority = [[Townshend Stith Brandegee|Brandegee]]<ref name = "col43292609">Brandegee (1910) , In: Univ. Calif. Publ. Bot. 4: 90</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = }} '''''Fraxinus purpusii'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JLYS|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í Mexíkó til Gvatemala.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus purpusii Brandegee {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105905-2 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214753/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105905-2 |archive-date=2022-04-11 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus purpusii}} {{wikilífverur|Fraxinus purpusii}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 8fo47u2bracl1vbvby3azjbwjtz5tu3 0 170694 1985772 1782767 2026-11-10T06:22:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985772 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus rufescens'' | status = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Pauciflorae | species = '''''F. rufescens''''' | binomial = ''Fraxinus rufescens'' | binomial_authority = [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]<ref name = "col43292646">Lingelsh. (1907) , In: Bot. Jahrb. Syst. 40: 218</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = }} '''''Fraxinus rufescens'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JLYD|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í austurhluta Mexíkó.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus rufescens Lingelsh. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105910-2 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214114/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105910-2 |archive-date=2022-04-11 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus rufescens}} {{wikilífverur|Fraxinus rufescens}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 6dewv3h84mq82p9r2ke4lzmpqklw844 0 170695 1985758 1782769 2026-11-10T06:03:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985758 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus dimorpha'' | status = | image = Fraxinus dimorpha - Jardín Botánico de Barcelona - Barcelona, Spain - DSC09198.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Sciadanthus | species = '''''F. dimorpha''''' | binomial = ''Fraxinus dimorpha'' | binomial_authority = [[Ernest Saint-Charles Cosson|Coss.]] & [[Michel Charles Durieu de Maisonneuve|Durieu]]<ref name = "col43292197">Coss. & Durieu (1855) , In: Bull. Soc. Bot. France 2: 367</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Fraxinus xanthoxyloides dumosa'' <small>([[Élie Abel Carrière|Carrière]]) [[Alfred Rehder|Rehder]]</small><br>''Fraxinus xanthoxyloides dumosa'' <small>([[Élie Abel Carrière|Carrière]]) [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small><br>''Fraxinus xanthoxyloides dimorpha'' <small>([[Ernest Saint-Charles Cosson|Coss.]] & [[Michel Charles Durieu de Maisonneuve|Durieu]]) [[Theodor Wenzig|Wenz.]]</small><br>''Fraxinus dimorpha dumosa'' <small>[[Élie Abel Carrière|Carrière]]</small> }} '''''Fraxinus dimorpha'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMC4|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í NV-Afríku ([[Alsír]] og [[Marokkó]]).<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus dimorpha Coss. & Durieu {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608990-1 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023231211/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608990-1 |archive-date=2021-10-23 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus dimorpha}} {{wikilífverur|Fraxinus dimorpha}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 7ry9dklhxesh19hkmbdr2okz0s49zc1 0 170696 1985762 1782773 2026-11-10T06:06:42Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985762 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus hubeiensis'' | status = | image = Fraxinus hupehensis penjing.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Sciadanthus | species = '''''F. hubeiensis''''' | binomial = ''Fraxinus hubeiensis'' | binomial_authority = S.Z.Qu, C.B.Shang & P.L.Su 1979<ref name = "col43292339">S.Z.Qu, C.B.Shang & P.L.Su (1979) , In: J. Nanjing Technol. Coll. Forest Prod. 1979: 146</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Fraxinus hupehensis'' <small>S.Z.Qu, C.B.Shang & P.L.Su, 1980 orth. var.</small> }} '''''Fraxinus hubeiensis'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMDS|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í Kína (Hubei).<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus hubeiensis S.Z.Qu, C.B.Shang & P.L.Su {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609043-1 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214120/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609043-1 |archive-date=2022-04-11 |url-status=dead}}</ref><ref name="FoC">{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=210000554|title=Fraxinus hupehensis Ch'u & Shang & Su|work=Flora of China|publisher=eFlora|accessdate=23 September 2012}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus hubeiensis}} {{wikilífverur|Fraxinus hubeiensis}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] sq0webfq08at6fqls3uzi4bid0eqqrq 0 170697 1985778 1782774 2026-11-10T06:25:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985778 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fraxinus xanthoxyloides'' | status = | image = | image_caption = Fraxinus xanthoxyloides dumosa0.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Sciadanthus | species = '''''F. xanthoxyloides''''' | binomial = ''Fraxinus xanthoxyloides'' | binomial_authority = ([[George Don jr|G.Don]]) [[Nathaniel Wallich|Wall.]] ex A.DC.<ref name = "col43292745">A.P.de Candolle (1844) , In: Prodr. 8: 275</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Fraxinus oxyacanthifolia'' <small>Dippel, pro syn.</small><br>''Fraxinus moorcroftiana'' <small>([[George Don jr|G.Don]]) [[Dietrich Brandis|Brandis]]</small><br>''Fraxinus moorcroftiana'' <small>[[George Don jr|G.Don]]</small> }} '''''Fraxinus xanthoxyloides'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JM2W|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex frá Afganistan til Tíbet.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus xanthoxyloides (G.Don) Wall. ex A.DC. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609273-1 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226191921/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:609273-1 |archive-date=2021-12-26 |url-status=dead}}</ref> Þetta er lítið tré eða runni, að 7 m hátt.<ref name="EFloraChina">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=210000565 Flora of China, ''Fraxinus xanthoxyloides'']</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus xanthoxyloides}} {{wikilífverur|Fraxinus xanthoxyloides}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Smjörviðarætt]] p2am043b0endtrb3qlotizdrbgl2ohh 0 170889 1985753 1785145 2026-11-10T05:59:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985753 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Fraxinus]] | sectio = Fraxinus sect. Ornus | species = '''''F. apertisquamifera''''' | binomial = ''Fraxinus apertisquamifera'' | binomial_authority = [[Hiroshi Hara|H.Hara]]<ref name = "col43292104">H.Hara (1956) , In: J. Jap. Bot. 31: 59</ref> | range_map = | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = }} '''''Fraxinus apertisquamifera'''''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JN3S|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref> er tegund af eskitré sem vex í Japan.<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus apertisquamifera H.Hara {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608917-1 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411214113/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:608917-1 |archive-date=2022-04-11 |url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Fraxinus apertisquamifera}} {{wikilífverur|Fraxinus apertisquamifera}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Lauftré]] [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 7wpms6ezneh0ypggz6fnffk8g3aprmd 0 170986 1985790 1963169 2026-11-10T07:31:10Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985790 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Garðalind | image = Tilia x europea seeds, Hollandse linde zaden (1).jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'') | familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'') | genus = [[Linditré]] (''Tilia'') | species = '''''T. × europaea''''' | binomial = ''Tilia × europaea'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | range_map = | range_map_caption = | synonyms = ''Tilia'' × ''vulgaris'' <small>Hayne</small><br>''Tilia cordata'' f. ''vulgaris'' <small>Ig. Vassil.</small><br>''Tilia intermedia'' <small>DC.</small><br>''Tilia vulgaris'' <small>Hill</small> }} '''Garðalind''' ([[fræðiheiti]]: ''Tilia × europaea''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/93LXC|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}</ref>) er tré af [[stokkrósaætt]]. Útbreiðsla er í Evrópu til Kákasus og V-Asíu.<ref name="POWO">{{cite web |title= Tilia × europaea L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835306-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20211130060246/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835306-1 |archive-date= 2021-11-30 |url-status= dead}}</ref> Tréð verður 15-50 metra hátt. Garðalind er náttúrulegur blendingur tegundanna [[fagurlind]]ar og [[hjartalind]]ar (''Tilia × europaea),'' og er algengasta gerð linditrjáa í bæjum og borgum Evrópu. Lítil reynsla er af tegundinni hérlendis.<ref>[https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/tilia-x-vulgaris Garðalind] - Lystigarður Akureyrar</ref> [[File:Common limes, avenue.jpg|thumb|vinstri|Trjágöng í [[Hampshire]], Bretlandi]] [[Mynd:Eriophyes tiliae tiliae.JPG|thumb|miðja|Gall á blaði garðalindar. Mítill af tegundinni [[Eriophyes tiliae|Eriophyes tiliae tiliae]].]] == Tenglar == {{reflist}} {{commonscat|Tilia × europaea|garðalind}} {{wikilífverur|Tilia × europaea|garðalind}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Stokkrósaætt]] [[Flokkur:Lauftré]] 9a0dz6jx63qf6g4xtnyaq3op8cnrunj 0 171017 1985735 1836270 2026-11-10T05:04:43Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985735 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Alpen-Heckenkirsche.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | genus = ''[[Lonicera]]'' | species = '''''L. alpigena''''' | binomial = ''Lonicera alpigena'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name = "col53639816">L. (1753) , In: Sp. Pl. 174</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Samheiti</small> |''Caprifolium alpigenum'' <small>(L.) Gaertn.</small> |''Caprifolium alpinum'' <small>Lam.</small> |''Chamaecerasus alpigena'' <small>(L.) Medik.</small> |''Euchylia alpigena'' <small>(L.) Dulac</small> |''Isika alpigena'' <small>(L.) Borkh.</small> |''Xylosteon alpigenum'' <small>(L.) Fuss</small> |''Lonicera alpinum'' <small>Dum.-Cours.</small> |''Lonicera alpigenum'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) Fuss.</small> |''Lonicera sibiricum'' <small>([[Lorenz Chrysanth von Vest|Vest]]) [[Wilhelm Ludwig Petermann|Peterm.]]</small> |''Lonicera sibirica'' <small>[[Lorenz Chrysanth von Vest|Vest]] ex [[Johann Jakob Roemer|Roem.]] & Schult.</small> |''Lonicera alpigena glutinosa'' <small>([[Roberto de Visiani|Vis.]]) Kit Tan & J. Zielinski</small> |''Lonicera lucida'' <small>[[Conrad Moench|Moench]]</small> |''Lonicera hellenicum'' <small>[[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]</small> |''Lonicera alpinum'' <small>[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]</small> |''Lonicera alpigenum'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Joseph Gaertner|Gaertn.]]</small> }} | synonyms_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2340042|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species|accessdate=7 December 2014|archive-date=23 júlí 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723191758/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2340042|url-status=dead}}</ref> }} '''Fjallatoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera alpigena''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZ3G|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}</ref>) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður úr fjallaskógum suður og mið Evrópu.<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera alpigena L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148602-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20211227191813/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148602-1 |archive-date= 2021-12-27 |url-status= dead}}</ref> Hann verður um 1-2 m hár og álíka breiður. Blómin eru smá, gulleit til rauð og berin skærrauð, óæt. Stundum er [[fölvatoppur]] (Lonicera glehnii) frá norðaustur Asíu talinn undirtegund hans: Lonicera alpigena ssp. glehnii (F. Schmidt) H. Hara. Hann hefur reynst harðgerður á Íslandi.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&fl=2&pId=1969 Fjallatoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204234823/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&fl=2&pId=1969 |date=2022-12-04 }} - (Lystigarður Akureyrar)</ref> == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Lonicera alpigena|fjallatopp}} {{Wikilífverur|Lonicera alpigena|fjallatopp}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] 0foagtwvzonuyf2va0rtk1yd5aetx96 0 171112 1985868 1798934 2026-11-10T11:13:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985868 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Lonicera ruprechtiana 2017-04-30 8929.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | genus = ''[[Lonicera]]'' | species = '''''L. ruprechtiana''''' | binomial = ''Lonicera ruprechtiana'' | binomial_authority = [[Eduard August von Regel|Regel]]<ref name = "col53639953">Regel (1870) , In: Gartenflora 19: 68, t. 645</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Samheiti</small> |''Lonicera chrysanthum subtomentosum'' <small>[[Franz Josef Ivanovich Ruprecht|Rupr.]]</small> |''Lonicera muscariensis'' <small>[[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Lonicera ruprechtiana lanceolata'' <small>Skvortzow</small> |''Lonicera ghiesbreghtiana'' <small>Hort. ex [[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Lonicera chrysantha subtomentosa'' <small>([[Franz Josef Ivanovich Ruprecht|Rupr.]]) [[Carl Maximowicz|Maxim.]]</small> |''Lonicera ruprechtianum'' <small>([[Eduard August von Regel|Regel]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]</small> }} | synonyms_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2340042|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species|accessdate=7 December 2014}}</ref> }} '''Heiðatoppur''' eða gresjutoppur ([[fræðiheiti]] ''Lonicera ruprechtiana''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZFJ|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}</ref>) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Kóreuskaga og austast í Rússlandi.<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera ruprechtiana Regel {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149065-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220417163049/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149065-1 |archive-date= 2022-04-17 |url-status= dead}}</ref> Hann verður um 2-3 m hár og álíka breiður. Blómin eru gulleit og berin skærrauð. Hann hefur reynst harðgerður á Íslandi.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=1968&fl=2 Heiðatoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221208235931/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=1968&fl=2 |date=2022-12-08 }} - (Lystigarður Akureyrar)</ref> == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Lonicera ruprechtiana|fjallatopp}} {{Wikilífverur|Lonicera ruprechtiana|fjallatopp}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] r61v8b7w65201ekeb6b2eufctrj70xi 0 171143 1985834 1798923 2026-11-10T09:04:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985834 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Lonicera dioica 5496930.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | genus = ''[[Lonicera]]'' | species = '''''L. dioica''''' | binomial = ''Lonicera dioica'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name = "col53639857">L. (1767) , In: Syst. ed. XII. 165</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Samheiti</small> |''Lonicera parviflora'' <small>[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]</small> |''Lonicera media'' <small>[[Johan Andreas Murray|Murr.]]</small> |''Lonicera marylandica'' <small>Hort. ex [[Leopold Dippel|Dippel]]</small> |''Lonicera macrophylla'' <small>Hort. ex Dippel.</small> |''Lonicera hirsuta glaucescens'' <small>[[Per Axel Rydberg|Rydb.]]</small> |''Lonicera glaucescens dasygyna'' <small>[[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Lonicera glaucescens'' <small>([[Per Axel Rydberg|Rydb.]]) [[Per Axel Rydberg|Rydb.]]</small> |''Lonicera glauca'' <small>[[John Hill|Hill]]</small> |''Lonicera epsomiensis'' <small>Hort. ex C. Koch</small> |''Lonicera dioica orientalis'' <small>[[Henry Allan Gleason|Gleason]]</small> |''Lonicera dioica glaucescens'' <small>([[Per Axel Rydberg|Rydb.]]) [[Frederick King Butters|Butters]]</small> |''Lonicera dioica dasygyna'' <small>([[Alfred Rehder|Rehder]]) [[Henry Allan Gleason|Gleason]]</small> |''Lonicera dioica glaucescens'' <small>([[Per Axel Rydberg|Rydb.]]) A. Löve & [[Doris Benta Maria Löve|D. Löve]]</small> |''Lonicera parviflorum'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]</small> |''Lonicera glaucum'' <small>([[John Hill|Hill]]) [[Conrad Moench|Moench]]</small> |''Lonicera glaucum'' <small>([[John Hill|Hill]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]</small> |''Lonicera glaucescens'' <small>([[Per Axel Rydberg|Rydb.]]) [[Julius Aloysius Arthur Nieuwland|Nieuwl.]] & [[Joël Lunell|Lunell]]</small> |''Lonicera dioicum'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Johann Jakob Roemer|Roem.]] & [[Josef August Schultes|Schult.]]</small> |''Lonicera bracteosum'' <small>[[André Michaux|Michx.]]</small> }} | synonyms_ref = }} '''Grátoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera dioica''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZ3G|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}</ref>) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Norður-Ameríku.<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera dioica L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:326317-2 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220417174603/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:326317-2 |archive-date= 2022-04-17 |url-status= dead}}</ref> Runni eða vafningsrunni, að 1,5m hár. Blómin eru gulleit til rauð og berin rauð. Hann hefur verið reyndur lítið eitt á Íslandi.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&fl=2&pId=5496 Grátoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209235803/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&fl=2&pId=5496 |date=2022-12-09 }} - (Lystigarður Akureyrar)</ref> == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Lonicera dioica|grátopp}} {{Wikilífverur|Lonicera dioica|grátopp}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] 9dbrkr7a5oliniahvjqu2kfy86ucoc4 0 171169 1985879 1798948 2026-11-10T11:58:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985879 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Lonicera korolkowii kz1.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | genus = ''[[Lonicera]]'' | species = '''''L. korolkowii''''' | binomial = ''Lonicera korolkowii'' | binomial_authority = [[Otto Stapf|Stapf]]<ref name = "col53639901">Stapf (1893) , In: Gard. and For. 6: 34</ref> | synonyms = ''Lonicera korolkowii zabelii'' <small>[[Alfred Rehder|Rehder]]</small><br>''Lonicera lanata'' <small>[[Antonina Ivanovna Pojarkova|Pojark.]]</small> | synonyms_ref = }} '''Hirðingjatoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera korolkowii''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6QN2T|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}</ref>) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður úr fjöllum vestur Asíu ([[Afganistan]], [[Kasakstan]], [[Kirgistan]], [[Pakistan]], [[Tadsíkistan]], [[Úsbekistan]], vestur Himalaja).<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera korolkowii Stapf {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148870-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220128045129/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148870-1 |archive-date= 2022-01-28 |url-status= dead}}</ref> Runni að 3m hár. Blómin eru bleik og berin skærrauð. Hann hefur verið reyndur lítið eitt á Íslandi.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=843&fl=2 Hirðingjatoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221211164801/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=843&fl=2 |date=2022-12-11 }} - (Lystigarður Akureyrar)</ref> == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Lonicera korolkowii|hirðingjatopp}} {{Wikilífverur|Lonicera korolkowii|hirðingjatopp}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] cd0d7o3u3f00id36l1jmcvtvy2vraau 0 171171 1985784 1846253 2026-11-10T07:15:12Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985784 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Lonicera glehnii (Жимолость Глена) (8654220861).jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | genus = ''[[Lonicera]]'' | species = '''''L. glehnii''''' | binomial = ''Lonicera glehnii'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name = "col53639857">L. (1767) , In: Syst. ed. XII. 165</ref> | synonyms = *''L. alpigena'' <small>L.</small> subsp. ''glehnii'' <small>(F. Schmidt) [[Hiroshi Hara|H. Hara]]</small> *''Caprifolium glehnii'' <small>(Fr. Schmidt) Kuntze</small> *''Lonicera alpigena'' subsp. '' glehnii'' <small>(Fr. Schmidt) [[Hiroshi Hara|H. Hara]]</small> *''Lonicera alpigena'' subsp. '' glehnii'' <small>(Fr. Schmidt) V. A. Nedoluzhko</small> | synonyms_ref = }} '''Fölvatoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera glehnii'') er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Norður- og mið-Japan og Sakalín.<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera glehnii F.Schmidt {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148798-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220417110550/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148798-1 |archive-date= 2022-04-17 |url-status= dead}}</ref> Runni um 1 m hár og álíka breiður. Blómin eru smá, grængul og berin skærrauð, óæt. Stundum er hann talinn undirtegund [[Fjallatoppur|fjallatopps]] (L. alpigena): Lonicera alpigena ssp. glehnii (F. Schmidt) H. Hara. Hann hefur verið reyndur lítið eitt á Íslandi.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=1974&fl=2 Fölvatoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221211170809/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=1974&fl=2 |date=2022-12-11 }} - (Lystigarður Akureyrar)</ref> == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Lonicera alpigena var. glehnii|fölvatopp}} {{Wikilífverur|Lonicera alpigena var. glehnii|fölvatopp}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] 1jp4kj7omrn5baj1fpeurw27d20440y 0 171176 1985850 1798927 2026-11-10T09:36:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985850 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Lonicera trichosantha var. deflexicalyx (Lonicera deflexicalyx var. xerocalyx) - Bergianska trädgården - Stockholm, Sweden - DSC00123.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | genus = ''[[Lonicera]]'' | species = '''''L. trichosantha ''''' | binomial = ''Lonicera trichosantha '' | trinomial = ''Lonicera trichosantha var. xerocalyx'' | trinomial_authority = ([[Alexander Feodorowicz Batalin|Batalin]]) P.S.Hsu & H.J.Wang | synonyms = |''Lonicera deflexicalyx'' <small>[[Alexander Feodorowicz Batalin|Batalin]]</small> |''Lonicera deflexicalyx var. xerocalyx'' <small>(Diels) [[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Lonicera trichosantha var. xerocalyx'' <small>(Diels) P.S.Hsu & H.J.Wang</small> |''Lonicera xerocalyx'' <small>Diels</small> | synonyms_ref = }} '''Gultoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera trichosantha var. xerocalyx''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5PVQV|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}</ref>) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Kína.<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera trichosantha var. deflexicalyx (Batalin) P.S.Hsu & H.J.Wang {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:875657-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220418203008/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:875657-1 |archive-date= 2022-04-18 |url-status= dead}}</ref> Runni að 1,5m hár. Blómin eru rauðbleik og berin rauð. Hann hefur verið reyndur lítið eitt á Íslandi.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=213&fl=2 Gultoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221211174158/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=213&fl=2 |date=2022-12-11 }} - (Lystigarður Akureyrar)</ref> == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Lonicera trichosantha var. xerocalyx|gultopp}} {{Wikilífverur|Lonicera trichosantha var. xerocalyx|gultopp}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] 1tyaccq154434j1jkwil60x7yolp9qw 0 171179 1985824 1913239 2026-11-10T08:33:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985824 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Lonicera ledebourii 140-8555.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | genus = ''[[Lonicera]]'' | species = '''''L. involucrata''''' | trinomial = ''Lonicera involucrata var. ledebourii'' | trinomial_authority = (Eschsch.) Jeps. | synonyms = *''Distegia ledebourii'' <small>(Eschsch.) Greene</small> *''Lonicera ledebourii'' <small>Eschsch.</small> *''Xylosteon ledebourii'' <small>(Eschsch.) Howell.</small> | synonyms_ref = }} '''Glæsitoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera involucrata var. ledebourii''<ref name = "COL">{{cite web|url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7M8VZ|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11|archive-date= 2022-12-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20221211180146/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7M8VZ|url-status= dead}}</ref>) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá vestur Bandaríkjunum (Oregon og Kalifornía).<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera trichosantha var. involucrata var. ledebourii (Eschsch.) Jeps. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:143464-2#synonyms |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20210630081049/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:143464-2#synonyms |archive-date= 2021-06-30 |url-status= dead}}</ref> Runni um 1,5-2m hár. Blómin eru gul til rauðbrún og berin svört. Hann er nú talinn afbrigði af [[Glótoppur|glótoppi]] (Lonicera involucrata), en var áður talinn sjálfstæð tegund: Lonicera ledebourii. Glæsitoppur hefur verið reyndur á Íslandi.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=844&fl=2 Glæsitoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221211180144/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=844&fl=2 |date=2022-12-11 }} - (Lystigarður Akureyrar)</ref> Hann er harðgerður. Eitt yrki af honum er kennt við [[Hákon Bjarnason]], skógræktarstjóra. <ref>[https://grodrarstod.is/vara/glaesitoppur-l-involucrata-var-ledebourii-hakon/ Glæsitoppur] Skógræktarfélag Hafnarfjarðar</ref> == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Lonicera involucrata var. ledebourii|glæsitopp}} {{Wikilífverur|Lonicera involucrata var. ledebourii|glæsitopp}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] 8qq0lmtfvdkk8ptu4rlq7ijbwtrxrii 0 171418 1985825 1789166 2026-11-10T08:36:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985825 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Lonicera flava Arkansas.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | genus = ''[[Lonicera]]'' | species = '''''L. flava''''' | binomial = ''Lonicera flava'' | binomial_authority = [[John Sims|Sims]]<ref name = "col53639864">Sims (1810) , In: Bot. Mag. t. 1318</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Samheiti</small> |''Lonicera fraseri'' <small>[[Pierre Antoine Poiteau|Poit.]]</small> |''Lonicera flavida'' <small>Cockerell ex [[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Lonicera flava flavescens'' <small>[[Henry Allan Gleason|Gleason]]</small> |''Lonicera fraseri'' <small>[[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]</small> |''Lonicera flavum'' <small>([[John Sims|Sims]]) Ell.</small> }} | synonyms_ref = }} '''Glóðartoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera flava''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZ7N|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}</ref>) er klifurrunni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá mið og austurhluta Bandaríkjanna (Alabama, Arkansas, Georgia, Illinois, Kansas, Missouri, Norður Karólína, Ohio, Oklahoma, Suður Karólína, Tennessee).<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera flava Sims {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148760-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2022-12-25 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20221225204634/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148760-1 |archive-date= 2022-12-25 |url-status= dead}}</ref> == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Lonicera flava|glóðartopp}} {{Wikilífverur|Lonicera flava|glóðartopp}} {{stubbur|plöntur}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] 78v6k8k175w2sselo7ab5vq8hl572qh 0 172069 1985818 1950444 2026-11-10T08:27:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985818 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Lonicera nitida A.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | genus = ''[[Lonicera]]'' | species = '''''L. pileata var. yunnaensis''''' | trinomial = ''Lonicera pileata var. yunnaensis'' | trinomial_authority = ([[Adrien René Franchet|Franch.]]) [[Bernd Schulz]] | synonyms = ''Lonicera pileata f. yunnanensis'' <small>([[Adrien René Franchet|Franch.]]) [[Alfred Rehder|Rehder]]</small><br>''ligustrina subsp. yunnanensis'' <small>([[Adrien René Franchet|Franch.]]) [[Ping Sheng Hsu|P.S.Hsu]] & [[Han Jin Wang|H.J.Wang]]</small><br>''Lonicera × yunnanensis'' <small>([[Adrien René Franchet|Franch.]]) [[Boudewijn Karel Boom|Boom]]</small><br>''Lonicera nitida'' <small>[[Ernest Henry Wilson|E.H.Wilson]]</small> | synonyms_ref = }} '''Gljátoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera pileata var. yunnaensis''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5PVPQ|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}</ref>) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Kína<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera ligustrina var. yunnanensis Franch. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77115353-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2023-01-22 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230122214154/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77115353-1 |archive-date= 2023-01-22 |url-status= dead}}</ref> Eins og sést, þá er ekki eining um hvað sé rétt fræðiheiti. == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Lonicera ligustrina subsp. yunnanensis|gljátopp}} {{Wikilífverur|Lonicera ligustrina subsp. yunnanensis|gljátopp}} {{stubbur|plöntur}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] c3k82kpbivxxd1jltzfxtgopng3uyx8 0 172073 1985747 1798587 2026-11-10T05:28:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985747 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Lonicera ramosissima 1.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | genus = ''[[Lonicera]]'' | species = '''''L. ramosissima''''' | binomial = ''Lonicera ramosissima'' | binomial_authority = [[Adrien René Franchet|Franch.]] & [[Paul Amédée Ludovic Savatier|Sav.]] ex [[Carl Maximowicz|Maxim.]]<ref name = "col53639948">Maxim. (1878) , In: Bull. Acad. Petersb. 24: 47</ref> | synonyms = ''Lonicera fudzimoriana'' <small>[[Tomitaro Makino|Makino]]</small><br>''Lonicera bukoensis'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small><br>''Lonicera kinkiensis'' <small>[[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]</small><br>''Caprifolia ramosissimum'' <small>([[Adrien René Franchet|Franch.]] & [[Paul Amédée Ludovic Savatier|Sav.]] ex [[Carl Maximowicz|Maxim.]])[[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]</small> | synonyms_ref = }} '''Flækjutoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera ramosissima''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6QN2G|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}</ref>) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Japan.<ref name="POWO">{{cite web |title= Lonicera tangutica Maxim. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149041-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2023-01-22 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230122215140/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149041-1 |archive-date= 2023-01-22 |url-status= dead}}</ref> Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=1967&fl=2 Flækjutoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122215141/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&pId=1967&fl=2 |date=2023-01-22 }} - (Lystigarður Akureyrar)</ref> == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Lonicera ramosissima|flækjutopp}} {{Wikilífverur|Lonicera ramosissima|flækjutopp}} {{stubbur|plöntur}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] a4sz6zj2u5n4ybdnkvn31lkp3d5szr4 0 172742 1985826 1796422 2026-11-10T08:38:12Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985826 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | status_ref = <ref name = "iucn">[https://www.iucnredlist.org/species/194935/8922270 "Gnetum acutum"]. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.2. International Union for Conservation of Nature. 2011. Sótt 20/02/2023.</ref> | status_system = iucn3.1 | status = VU | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'') | classis = [[Gnetopsida]] | ordo = [[Gnetales]] | familia = [[Gnetluætt]] (''[[Gnetaceae]]'') | genus = ''[[Gnetum]]'' | species = '''''G. acutum''''' | binomial = ''Gnetum acutum'' | binomial_authority = [[Friedrich Markgraf|Markgr.]]<ref name = "col43260815">Markgr. (1972) , In: Fl. Males. 6: 947</ref> | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Gnetum acutatum'' <small>Markgr., nom. illeg.</small> }} '''Gnetum acutum'''<ref>{{Cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/9772983|title=Catalogue of Life - 2014 Annual Checklist :: Species details|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-02-20}}</ref> er tegund klifurrunna af ættkvísl gnetla.<ref>{{Cite web|url=https://eol.org/pages/1156272|title=Gnetum acutum Markgr. - Encyclopedia of Life|website=eol.org|access-date=2023-02-20}}</ref> Hún vex í Sarawak héraði í Borneó.<ref>{{Cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:383498-1|title=Gnetum acutum Markgr. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220233731/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:383498-1|archive-date=2023-02-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gbif.org/species/2653129|title=Gnetum acutum Markgr.|website=www.gbif.org|language=en|access-date=2023-02-20}}</ref> == Heimild == {{reflist}} {{commonscat|Gnetum acutum}} {{Wikilífverur|Gnetum acutum}} {{stubbur|plöntur}} [[Flokkur:Berfrævingar| ]] fvdatwmsjjptdrf3sq9vmkmq6mlsmak 0 173004 1985789 1930797 2026-11-10T07:29:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985789 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Bladder Campion.jpg | image_caption = ''Silene vulgaris'' (garðaholurt) | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophylales'') | familia = [[Hjartagrasaætt]] (''Caryophyllaceae'') | genus = ''[[Silene]]'' | species = '''''S. vulgaris''''' | binomial = ''Silene vulgaris'' | binomial_authority = ([[Conrad Moench|Moench]]) [[Christian August Friedrich Garcke|Garcke]] | synonyms = ''Oberna behen'' <small>(L.) Ikonn.</small><br/> ''Silene cucubalus'' <small>Wibel</small><br/> ''Silene inflata'' <small>(Salisb.) Sm.</small><br/> ''Silene latifolia'' <small>(Mill.) Britten & Rendle, non Poir.</small><br/> ''Silene venosa'' <small>(Gilib.) Asch.</small><ref>{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:158615-1 |title=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305222557/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:158615-1 |archive-date=2023-03-05 |url-status=dead}}</ref><br/> ''Silene angustifolia'' <small>(Mill.) Briq.</small><ref>{{cite journal |last1=Sprague|first1=T.A.|author-link1=Thomas Archibald Sprague |last2=Green|first2=M.L.|title=Silene Cucubalus: The Correct Name of the Bladder-Campion|journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Botanic Gardens, Kew) |volume=1933 |issue=3 |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|page=151|date=1933|jstor=4113530|language=en |doi=10.2307/4113530}}</ref><br/> ''Cucubalus venosus'' <small>(Gilib.)</small> | synonyms_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=Silene+latifolia|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species|access-date=2023-03-05|archive-date=2024-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413054411/http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=silene+latifolia|url-status=dead}}</ref> }} '''Garðaholurt''' ([[fræðiheiti]]: ''Silene vulgaris''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5L73F|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53548534|accessdate= 2023-03-06}}</ref>) er [[fjölær]] jurt af [[hjartagrasaætt]] sem vex víða um Evrópu, en einnig í Vestur-Asíu. Á Íslandi hefur hún fundist sem skammlífur slæðingur. ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{commonscat|Silene vulgaris|garðaholurt}} {{Wikilífverur|Silene vulgaris|garðaholurt}} {{stubbur|plöntur}} [[Flokkur:Hjartagrasaætt]] ebbrt4l3075g79akxwokhrlga5dl3og 0 173243 1985813 1799672 2026-11-10T08:16:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985813 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Aconitum carmichaelli 'arendsii' 27-10-2005 16.09.36.JPG | status = | status_system = | status_ref = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'') | genus = ''[[Aconitum]]'' | species = A. carmichaelii | binomial = Aconitum carmichaelii | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | synonyms = {{collapsible list | * ''Aconitum carmichaeli wilsonii'' <small>([[Otto Stapf|Stapf]] ex [[Seraphin Joseph Mottet|Mottet]]) [[Philip Alexander Munz|Munz]]</small><br>''Aconitum wilsonii'' <small>[[Otto Stapf|Stapf]] ex [[Seraphin Joseph Mottet|Mottet]]</small><br>''Aconitum wilsonii'' <small>[[Otto Stapf|Stapf]] ex Veitch</small><br>''Aconitum lushanense'' <small>[[Hisao Migo|Migo]]</small><br>''Aconitum kusnezoffii bodinieri'' <small>([[Augustin Abel Hector Léveillé|H. Lév.]] & [[Eugène Vaniot|Vaniot]]) [[Achille Eugène Finet|Finet]] & [[François Gagnepain|Gagnep.]]</small><br>''Aconitum bodinieri'' <small>[[Augustin Abel Hector Léveillé|H. Lév.]] & [[Eugène Vaniot|Vaniot]]</small> }} | synonyms_ref = | range_map = }} '''Glanshjálmur''' ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum carmichaelii''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16644350/source/tree|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 18 mars 2023}}</ref>) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá Austur-Asíu (Kína, Mongólíu og Víetnam).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707241-1|title=Aconitum carmichaelii Debeaux {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318230514/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707241-1|archive-date=2023-03-18|url-status=dead}}</ref> Hann er ræktaður á Íslandi.<ref>{{Bókaheimild|titill=Garðblómabókin|höfundur=Hólmfríður A. Sigurðardóttir|bls=86|útgefandi=Skrudda|ár=2005|ISBN=9979-772-44-1}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/aconitum-carmichaelii|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-03-18}}</ref> Glanshjálmur er mjög eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur og stöngla. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commons|Aconitum carmichaelii|glanshjálmi}} {{wikilífverur|Aconitum carmichaelii|glanshjálmi}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Eiturplöntur]] [[Flokkur:Sóleyjaætt]] bko979ub807l2h5u9a19ooepea0w88c 0 173263 1985816 1799772 2026-11-10T08:25:45Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985816 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Aconitum fischeri.jpg | status = | status_system = | status_ref = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'') | genus = ''[[Aconitum]]'' | species = A. fischeri | binomial = Aconitum fischeri | binomial_authority = [[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]<ref name = "col53470283">Reichb. (1820) , In: Monog. Acon. t. 22</ref> | synonyms = {{collapsible list | *''Aconitum lubarskyi fischeri'' <small>([[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]) Luferov</small><br>''Aconitum sinense'' <small>[[Philipp Franz von Siebold|Siebold]] ex [[John Lindley|Lindl.]] & Paxt.</small><br>''Aconitum lubarskyi'' <small>[[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Reichb.]]</small><br>''Aconitum kamtschaticum'' <small>[[Peter Simon Pallas|Pall.]] ex [[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]</small><br>''Aconitum fischeri pilocarpum'' <small>S. H. Li & [[Yun Huei Huang|Y. H. Huang]]</small><br>''Aconitum chinense'' <small>[[Philipp Franz von Siebold|Siebold]] ex Paxt.</small><br>''Aconitum autumnale'' <small>[[John Lindley|Lindl.]]</small><br>''Aconitum abbreviatum'' <small>[[Georg Heinrich von Langsdorff|Langsd.]] ex [[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]</small> }} | synonyms_ref = | range_map = }} '''Gljáhjálmur''' ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum fischeri''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16646146/source/tree|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 19 mars 2023}}</ref>) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá Austur-Síberíu og norðaustur Kína.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707356-1|title=Aconitum fischeri Rchb. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503191511/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707356-1|archive-date=2025-05-03|url-status=dead}}</ref> Hann er ræktaður á Íslandi og þrífst vel.<ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/aconitum-fischeri|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-03-19}}</ref> Gljáhjálmur er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur og stöngla. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commons|Aconitum fischeri|gljáhjálmi}} {{wikilífverur|Aconitum fischeri|gljáhjálmi}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Eiturplöntur]] [[Flokkur:Sóleyjaætt]] ita7ulc6f9n9ef8k4kmst2vo5f9tqk8 0 173265 1985878 1921306 2026-11-10T11:48:18Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985878 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Aconitum henryi Herbar.jpg | status = | status_system = | status_ref = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'') | genus = ''[[Aconitum]]'' | species = A. henryi | binomial = Aconitum henryi | binomial_authority = [[Ernst Georg Pritzel|E. Pritz.]]<ref name = "col53470306">E. Pritz. (1900) , In: Engl. Jahrb. 29: 329</ref> | synonyms = ''Aconitum lioui'' <small>[[Wen Tsai Wang|W.T.Wang]]</small><ref name="KEW">The Plant List (KEW): [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2618812 Aconitum henryi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621054540/http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2618812 |date=2023-06-21 }} (2018-04-03)</ref><br>''Aconitum shensiense'' <small>[[Wen Tsai Wang|W.T.Wang]]</small><ref name="KEW"/><br>''Aconitum sungpanense'' <small>[[Heinrich von Handel-Mazzetti|Hand.-Mazz.]]</small><ref name="KEW"/> | synonyms_ref = | range_map = }} '''Hinrikshjálmur''' ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum henryi''<ref name = "COL">{{cite web|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16647302/source/tree|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 19 mars 2023|archive-date= 19 mars 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230319212016/http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16647302/source/tree|url-status= dead}}</ref>) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá Kína (Gansu, Henan, Hubei, Hunan, Shaanxi, Shanxi, Sichuan og Zhejiang).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707424-1|title=Aconitum henryi E.Pritz. ex Diels {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319212000/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707424-1|archive-date=2023-03-19|url-status=dead}}</ref> Hinrikshjálmur er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur og stöngla. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Aconitum henryi|hinrikshjálmi}} {{wikilífverur|Aconitum henryi|hinrikshjálmi}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Eiturplöntur]] [[Flokkur:Sóleyjaætt]] nkse2mlhxgry22k8s1ul3q0e2tbsj3c 0 173303 1985740 1799961 2026-11-10T05:17:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985740 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Aconitum alboviolaceum 92776915.jpg | status = | status_system = | status_ref = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'') | genus = ''[[Aconitum]]'' | species = A. albo-violaceum | binomial = Aconitum alboviolaceum | binomial_authority = [[Vladimir Leontjevitj Komarov|Kom.]]<ref name = "col53470208">Kom. (1901) , In: Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada 18(3): 439</ref> | synonyms = {{collapsible list | ''Aconitum alboviolaceum purpurascens'' <small>([[Takenoshin Nakai|Nakai]]) [[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small><br>''Aconitum alboviolaceum fuscescens'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small><br>''Aconitum alboviolaceum purpurascens'' <small>[[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small><br>''Aconitum alboviolaceum albiflorum'' <small>(S. H. Li & [[Yun Huei Huang|Y. H. Huang]]) S. H. Li</small><br>''Aconitum alboviolaceum purpurascens'' <small>([[Takenoshin Nakai|Nakai]]) [[Masao Kitagawa|Kitag.]]</small><br>''Aconitum alboviolaceum albiflorum'' <small>S. H. Li & [[Yun Huei Huang|Y. H. Huang]]</small> }} | synonyms_ref = | range_map = }} '''Fjóluhjálmur''' ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum alboviolaceum''<ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16643410/source/tree|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 19 mars 2023}}</ref>) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá Norðaustur-Asíu (Kín, Kóreuskagi og SA-Síbería).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707137-1|title=Aconitum alboviolaceum Kom. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105134730/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707137-1|archive-date=2023-01-05|url-status=dead}}</ref> Fjóluhjálmur er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Aconitum alboviolaceum|fjóluhjálmi}} {{wikilífverur|Aconitum alboviolaceum|fjóluhjálmi}} {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Eiturplöntur]] [[Flokkur:Sóleyjaætt]] h35oryfxoepo3rfzlsvurs8j10fp9wo 0 173330 1985695 1838737 2026-11-09T22:45:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985695 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Aconitum degenii.jpg | image_caption = | status = | status_system = | status_ref = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'') | genus = ''[[Aconitum]]'' | species = A. degenii | binomial = Aconitum degenii | binomial_authority = [[Gyula Gáyer|Gáyer]] | synonyms = {{collapsible list | | }} | synonyms_ref = | range_map = }} '''Aconitum degenii'''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/9G8V|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 20 mars 2023}}</ref> er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá mið-Evrópu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707304-1|title=Aconitum degenii Gáyer {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123085505/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707304-1|archive-date=2022-11-23|url-status=dead}}</ref> == Undirtegundir == Eftirfarandi undirtegundir eru viðurkenndar:<ref name = "COL"/> * ''A. d. degenii'' * ''A. d. gandogeri'' * ''A. d. lippertianum'' * ''A. d. rhaeticum'' * ''A. d. valesiacum'' Hann er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Aconitum degenii}} {{wikilífverur|Aconitum degenii}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Eiturplöntur]] [[Flokkur:Sóleyjaætt]] kvsrpewa9rtm5gnmd4oe4gskar8n7xf 0 173381 1985697 1925217 2026-11-09T22:47:38Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985697 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Aconitum lasiostomum 45131052.jpg | image_caption = | status = | status_system = | status_ref = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'') | genus = ''[[Aconitum]]'' | species = A. lasiostomum | binomial = Aconitum lasiostomum | binomial_authority = [[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]] ex Besser | synonyms = ''Aconitum lycotomum ssp. lasiostomum'' <small>([[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]] ex Besser) Warncke</small><br>''Aconitum besserianum'' <small>Andrz.</small><br>''Aconitum besserianum'' <small>Andrz. ex Trautv.</small><br>''Aconitum pallidum'' <small>[[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]</small><br>''Aconitum rogoviczii'' <small>Wissjul.</small><br>''Aconitum velutinum'' <small>([[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]) Grint. (Ambiguous)</small> | synonyms_ref = | range_map = }} '''Aconitum lasiostomum''' er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin í [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]].<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707517-1|title=Aconitum lasiostomum Rchb. ex Besser {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123085543/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707517-1|archive-date=2022-11-23|url-status=dead}}</ref> Stundum er hann talinn undirtegund [[Týshjálmur|týshjálms]], og fær þá heitið ''Aconitum lycoctonum'' subsp. ''lasiostomum''.<ref name = "COL">{{cite web|url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/9GPZ|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 23 mars 2023|archive-date= 22 mars 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230322235233/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/9GPZ|url-status= dead}}</ref> Hann er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Eiturplöntur]] [[Flokkur:Sóleyjaætt]] pon9ec6tse9rr4xbcwbtrquwk64gcqt 0 173410 1985835 1800766 2026-11-10T09:04:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985835 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Grávorblóm | image = Hoary Whitlow-grass (Draba incana) - geograph.org.uk - 723138.jpg | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Krossblómabálkur]] (''Brassicales'') | familia = [[Krossblómaætt]] (''Brassicaceae'') | genus = [[Vorblóm]] (''Draba'') | species = '''''D. incana''''' | binomial = ''Draba incana'' | binomial_authority = [[Carl von Linné|Linnæus]] | synonyms = ''Draba contorta'' <small>[[Jakob Friedrich Ehrhart|Ehrh.]]</small><br>''Draba confusa'' <small>[[Jakob Friedrich Ehrhart|Ehrh.]]</small><br>''Draba bernensis'' <small>[[Alexandre Moritzi|Moritzi]]</small> }} '''Grávorblóm''' ([[fræðiheiti]]: ''Draba incana''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/37J6Q|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 mars 2023}}</ref>) er lítil [[fjölær]] [[blómplanta]] sem finnst í [[tempraða beltið|kaldtempraða beltinu]] á norðurhveli jarðar (NA-Norður Ameríku, Grænlandi, Íslandi og Evrópu til Úralfjalla).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:282687-1|title=Draba incana L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326011430/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:282687-1|archive-date=2023-03-26|url-status=dead}}</ref> Á [[Ísland]]i er grávorblóm algengt á láglendi.<ref>{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/drabainc.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-03-26}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Draba incana}} {{wikilífverur|Draba incana}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Vorblóm]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] ky709sndjkz6esol8czz4lsk3sn59ec 0 173413 1985779 1956471 2026-11-10T06:29:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985779 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Platanthera hyperborea in East Iceland.JPG | image_caption = ''Platanthera hyperborea'' in East Iceland | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | subregnum = [[Kímplöntur]] (''Embryophyta'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Einkímblöðungar]] (''Liliopsida'') | ordo = [[Laukabálkur]] (''Asparagales'') | familia = [[Brönugrasaætt]] (''Orchidaceae'') | subfamilia = [[Orchidoideae]] | tribus = [[Orchideae]] | genus = [[Platanthera]] | species = P. hyperborea | binomial = Platanthera hyperborea | binomial_authority = [[Lindl.]] | synonyms_ref = <ref name="WCSP"/> | synonyms = *''Orchis hyperborea'' <small>L.</small> *''Habenaria hyperborea'' <small>(L.) R.Br. in W.T.Aiton</small> *''Gymnadenia hyperborea'' <small>(L.) Link</small> *''Limnorchis hyperborea'' <small>(L.) Rydb.</small> *''Orchis koenigii'' <small>Gunnerus</small> *''Orchis acuta'' <small>Banks ex Pursh</small> *''Habenaria borealis'' <small>Cham.</small> *''Platanthera koenigii'' <small>(Gunnerus) Lindl</small>. *''Platanthera borealis'' <small>(Cham.) Rchb.f. in H.G.L.Reichenbach</small> *''Platanthera hyperborea ''var''. minor'' <small>Lange</small> *''Limnorchis borealis'' <small>(Cham.) Rydb.</small> *''Limnorchis brachypetala'' <small>Britton & Rydb.</small> *''Habenaria dilatata ''var''. borealis'' <small>(Cham.) Muenscher</small> }} '''Friggjargras''' ([[fræðiheiti]]: ''Platanthera hyperborea'') er fjölær planta af ættkvísl [[Platanthera]] af [[brönugrasaætt]].<ref>{{PLANTS|id=PLHY2|taxon=Platanthera hyperborea|accessdate=7 October 2015}}</ref> Hún finnst einvörðungu á Grænlandi, Íslandi, og Akimiski-eyju í [[Kanada]].<ref name="WCSP">{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:651783-1|title=Platanthera hyperborea (L.) Lindl. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120172143/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:651783-1|archive-date=2023-01-20|url-status=dead}}</ref><ref>Sheviak, Charles J. (2002). [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242101839 "Platanthera hyperborea"]. In Flora of North America Editorial Committee (ed.). Flora of North America North of Mexico (FNA). Vol. 26. New York and Oxford – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.</ref> Fjöldi höfunda segja að útbreiðslan sé mun víðari, t.d. annarsstaðar í Kanada og Bandaríkjunum, en það mun vera skyld tegund: ''[[Platanthera aquilonis]]''.<ref>{{cite journal |last=Sheviak |first=Charles J. |date=1999 |journal=Lindleyana |volume=14 |issue=4 |at=193–202, f. 1–5}}.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.manitobaorchidsociety.ca/mnoc/29.pdf |website=Manitoba Native Orchids Compendium |title=Northern green bog orchid ( ''Platanthera aquilonis'' Sheviak (formerly ''Platanthera hyperborea'' (Linnaeus) Lindley)}}</ref> Friggjargras er algengt á láglendi um allt Ísland.<ref>{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/platahyp.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-03-26}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == *[http://www.iceland-nh.net/plants/data/Platanthera-hyperborea/platanthera_hyperborea.html Flora of Iceland elements: ''Platanthera hyperborea'', Northern Green Orchid] *[https://www.osrbg.ca/files/PLA_HYP.HTM Canadian Native Orchids, ''Platanthera aquilonis'' Sheviak] *[https://www.flickr.com/photos/atlapix/2620280687/ Flickr, photo of Northern green orchid ''(Platanthera hyperborea)'' in Haukadalur, south Iceland. ] == Tilvísanir == {{Reflist}} {{Commons|Platanthera hyperborea|friggjargrasi}} {{Wikilífverur|Platanthera hyperborea|friggjargrasi}} [[Flokkur:Brönugrasaætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] f68n1u1a8e7q4uif4y77rygrnwcxiqs 0 173524 1985703 1803265 2026-11-10T00:06:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985703 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Garðakál | image = Brassica rapa plant.jpg | image_width = 250px | image_caption = Villt arfanæpa | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Krossblómabálkur]] (''Brassicales'') | familia = [[Krossblómaætt]] (''Brassicaceae'') | genus = [[Kál]] (''Brassica'') | species = '''''B. rapa''''' | binomial = ''Brassica rapa'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref>{{cite web |title=''Brassica rapa'' L. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:279485-1 |access-date=2022-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812111145/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:279485-1 |archive-date=2022-08-12 |url-status=dead }}</ref> }} '''Arfanæpa''' ([[fræðiheiti]] ''Brassica rapa'') er [[kál]]tegund sem hefur óljósan uppruna vegna þess hve lengi hún hefur verið ræktuð og villst úr ræktun. Mestu líkindin eru að hún sé upprunin frá Mið-Asíu fyrir 4000 til 6000 árum síðan. == Ræktunarafbrigði == Mörg ræktunarafbrigðanna hafa myndast að einhverju leiti með blöndun við skyldar tegundir eins og [[garðakál]] og [[Repja|repju]]. {| class="wikitable sortable" |- ! Ræktunarafbrigði !! Mynd !! Fræðiheiti |- |[[Pak choy]]||[[File:Baby Pak Choi (01).JPG|100px]] || ''Brassica rapa'' subsp. ''chinensis'' |- |[[Bomdong]]||[[File:Bomdong cabbage.jpg|100px]] || ''Brassica rapa'' var. ''glabra'' |- |[[Choy sum]]||[[File:Choi Sum stalks.JPG|100px]] ||''Brassica rapa'' subsp. ''parachinensis'' |- |Akursinnep<!--Ekki öruggt nafn-->||[[File:Brassica rapa ja02.jpg|100px]] ||''Brassica rapa'' subsp. ''oleifera'' |- |[[Komatsuna]]||[[File:Komatsuna.jpg|100px]] ||''Brassica rapa'' subsp. ''perviridis'' |- |[[Mizuna-kál]]||[[File:Mizuna_001.jpg|100px]] ||''Brassica rapa'' var. ''nipposinica'' |- |[[Kínakál]]||[[File:Čínské zelí.jpg|100px]] || ''Brassica rapa'' subsp. '' pekinensis'' |- |[[Rapini]]||[[File:Rapini.jpg|100px]] || ''Brassica rapa'' var. ''ruvo'' |- |[[Tatsoi]]||[[File:Tatsoi.jpg|100px]] ||''Brassica rapa'' subsp. ''narinosa'' |- |[[Næpa]]||[[File:Turnip 2622027.jpg|100px]] ||''Brassica rapa'' subsp. ''rapa'' |- |Gulsinnep<!--Ekki öruggt nafn-->||[[File:Sarsoon Ka Saag Fresh.JPG|100px]] ||''Brassica rapa'' subsp. ''trilocularis'' |- |} ==Tenglar== * [https://www.bbl.is/frettir/fraedsluhornid/kal-%E2%80%93-brakandi-og-ferskt/18149/ Kál - brakandi og ferskt](Vilmundur Hansen, Bændablaðið, 28. ágúst 2017) {{reflist}} {{Commons|Brassica rapa|arfanæpu}} {{wikilífverur|Brassica rapa|arfanæpu}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Garðakál| ]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] 1p1fb04odr6ut6pkza7tt2gyh7nkvnf 0 173894 1985811 1922740 2026-11-10T08:07:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985811 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gildalafífill | image = Illustrations_of_the_botany_and_other_branches_of_the_natural_history_of_the_Himalayan_Mountains_(Pl._39)_(7128141793).jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. elatum''''' | binomial = ''Geum elatum'' | binomial_authority = [[Nathaniel Wallich|Wall.]]<ref name = "col53500941">Wall. (1832) , In: [Cat. 21. no. 711 (1829), nom. nud.] ex G. Don. Gen. Syst. 2: 526</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Samheiti</small> |''Geum elata'' <small>([[Nathaniel Wallich|Wall.]]) [[John Forbes Royle|Royle]]</small> |''Geum adnata'' <small>[[George Don jr|G. Don]]</small> |''Geum adnata'' <small>([[George Don jr|G. Don]]) [[Nathaniel Wallich|Wall.]] ex [[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small> |''Geum sieversii'' <small>hort. ex [[Nils Johan Wilhelm Scheutz|Scheutz]]</small> |''Geum elata'' <small>([[Nathaniel Wallich|Wall.]]) [[Friedrich Franz August Albrecht Bolle|F. Bolle]]</small> |''Geum elatum leiocarpum'' <small>[[William Edgar Evans|W. E. Evans]]</small> |''Geum elata leiocarpa'' <small>([[William Edgar Evans|W. E. Evans]]) [[Friedrich Franz August Albrecht Bolle|F. Bolle]]</small> |''Geum elata rubrum'' <small>[[Frank Ludlow|Ludlow]]</small> }} }} '''Gildalafífill''' ([[fræðiheiti]]: ''Geum elatum''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FY9V|title=Geum elatum Wall. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-10}}</ref>) er jurt af [[rósaætt]] frá norðurhluta [[Pakistan]] austur til Mið-[[Kína]].<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725225-1|title=Geum elatum Wall. ex G.Don {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410202741/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725225-1|archive-date=2023-04-10|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Wikilífverur|Geum elatum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] jg2q9acr6ix2ra1jg103kp5fryfjugm 0 173907 1985708 1802887 2026-11-10T01:25:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985708 wikitext text/x-wiki '''Biryuk''' (rússneska: Бирюк; jakútska: Бүүрүк, ''Büürük'') er á í [[Jakútía|Jakútíu]] (Sakha-lýðveldið) í [[Rússland|Rússlandi]]. Hún er hliðará [[Lena (á)|Lenu]] og er 267 km löng; vatnasviðið er 9.710 km². Áin rennur yfir óbyggð svæði í [[Olyokminsky-hérað|Olyokminskyhéraði]]. [[Biryuk (landsvæði)|Biryuk]] þorpið er við vinstri árbakkanum nálægt þeim stað þar sem hún rennur í Lena um 52 km frá [[Olyokminsk]].<ref name="STM">{{Cite web|url=https://maps.vlasenko.net/smtm1000/p-49_50.jpg|title=Топографска карта P-49, 50; M 1:1 000 000 - Topographic USSR Chart (in Russian)|access-date=7 April 2022}}</ref> == Farvegur == Biryuk er við vinstriárbakka Lenu og er á [[Lenusléttan|Lenusléttunni]] Áin liggur í suðurátt yfir [[Barrskógabeltið|barrskógarbeltið]]. Í neðri hluta farvegsins beygir hún suður við flæðisvæði Lenu og bugðast um fenjasvæðið. Að lokum rennur hún í Lenu um 2.160 km frá ósum hennar nálægt þorpinu Biryuk og 18 km frá ánni [[Cherendey (á)|Cherendey]]. Stærsta hliðará Biryukár er [[Melichan]] (Меличан) sem er 144 km löng og sameiast henni frá hægri árbakkanum. Á vatnasvæðinu eru stöðuvötn og þeirra stærst er Ebye Kyuel. Áin frýs árlega frá október til maí. == Tilvísanir == {{Reflist}} == Ytri tenglar == * [https://web.archive.org/web/20220416153917/http://ohota-v-yakutii.ru/ohota-i-ribalka-video-.html Fiskveiðar og ferðaþjónusta í Yakutia] [[Flokkur:Ár í Rússlandi]] dji1cw6h8q6zd6djzxa8gim6o0c437t 0 173921 1985808 1804654 2026-11-10T08:02:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985808 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Geum_talbotianum_with_mature_seed.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. talbotianum''''' | binomial = ''Geum talbotianum'' | binomial_authority = [[Winifred Curtis|W.M.Curtis]]<ref name = "col53500986">W. M. Curtis (1974) , In: Rec. Queen Victoria Mus. (Tasmania) 50: 4</ref> | synonyms = ''Geum renifolium'' <small>F. Müll.</small><br>''Oncostylus renifolius'' <small>(F. Müll.) [[Carl August Bolle|Bolle]]</small> | range_map = Distribution of Geum talbotianum.pdf | range_map_width = 200px | range_map_caption = Útbreiðsla samkvæmt ''Department of Natural Resources and Environment Tasmania''<ref> Threatened Species Section (2023). [https://www.threatenedspecieslink.tas.gov.au/Pages/Geum-talbotianum.aspx tasmanian snowrose ​ (Geum talbotianum)]: Species Management Profile for Tasmania's Threatened Species Link. </ref> }} '''Geum talbotianum'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYDX|title=Geum talbotianum W. M. Curtis {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá suðurfjöllum Tasmaníu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725387-1|title=Geum talbotianum W.M.Curtis {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411093157/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725387-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum talbotianum}} {{Wikilífverur|Geum talbotianum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] bn0dgqdyovn43jfcen2py0edjqms4u4 0 173922 1985800 1804630 2026-11-10T07:52:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985800 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. molle''''' | binomial = ''Geum molle'' | binomial_authority = [[Roberto de Visiani|Vis.]] & [[Josif Pančić|Pančić]] | synonyms = ''Geum gasparrinii'' <small>[[Sandro Alessandro Pignatti|Pignatti]]</small> | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum molle'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYBY|title=Geum molle Vis. & Pancic {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá suðaustur Evrópu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725301-1|title=Geum molle Vis. & Pančić {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411021742/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725301-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}</ref> Henni svipar til [[Sóldalafífill|sóldalafífils]]. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum molle}} {{Wikilífverur|Geum molle}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] dybdfqy2lf2qcibtgnkopsg3na0pvbc 0 173923 1985802 1835539 2026-11-10T07:55:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985802 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Geumradiatum.jpg | image_caption = | status = G2 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. radiatum''''' | binomial = ''Geum radiatum'' | binomial_authority = [[André Michaux|Michx.]] 1903 not Pursh 1814<ref name=tpl>{{cite web | url = http://www.theplantlist.org/tpl/record/tro-27800899 | title = ''Geum radiatum'' Michx. | author = The Plant List | date = Jun 2011 | access-date = 2023-04-13 | archive-date = 2023-04-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230413230401/http://www.theplantlist.org/tpl/record/tro-27800899 | url-status = dead }}</ref><ref name=trop>&nbsp;''Geum radiatum'' was first described and published in ''Flora Boreali-Americana'' 1: 300–301. 1803. {{ cite web |url=http://www.tropicos.org/Name/27800899 |title=Name - ''Geum radiatum'' Michx. |work=Tropicos |publisher=[[Missouri Botanical Garden]] |location=[[Saint Louis, Missouri]] |accessdate=January 22, 2012}}</ref> | synonyms = *''Sieversia radiata'' <small>(Michx.) [[George Don|G.Don]]</small> *''Acomastylis radiata'' <small>F.Bolle</small> *''Parageum radiatum'' <small>H.Hara</small> | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum radiatum'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYCY|title=Geum radiatum Michx. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá suðurhluta Appalasíafjalla í Bandaríkjunum.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725344-1|title=Geum radiatum Michx. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411022338/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725344-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum radiatum}} {{Wikilífverur|Geum radiatum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] 1ug87jk27ozvlfwctqqqdbgg8hffj2v 0 173924 1985809 1804651 2026-11-10T08:02:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985809 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Geum vernum NRCS-1.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. vernum''''' | binomial = ''Geum vernum'' | binomial_authority = ([[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]) [[John Torrey|Torr.]] & [[Samuel Frederick Gray|Gray]]<ref name = "col53500992">Torr. & Gray (1840) , In: Fl. N. Am. 1: 422</ref> | synonyms = ''Geum vernus'' <small>[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small><br>''Stylipus vernus'' <small>[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum vernum'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6KFWC|title=Geum vernum (Raf.) Torr. & A. Gray {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá austurhluta Norður-Ameríku.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725402-1|title=Geum vernum (Raf.) Torr. & A.Gray {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411022949/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725402-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum vernum}} {{Wikilífverur|Geum vernum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] dburlci5lkgk2yrl5dmhyax7rojof43 0 173925 1985799 1804629 2026-11-10T07:52:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985799 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Geum japonicum 1.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. japonicum''''' | binomial = ''Geum japonicum'' | binomial_authority = [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]] | synonyms = ''Geum japonicum pleniflorum'' <small>Okuhara ex [[Tatemi Shimizu|T. Shimizu]]</small><br>''Geum sieboldii'' <small>Hort. ex [[Nils Johan Wilhelm Scheutz|Scheutz]]</small><br>''Geum iyoanum'' <small>Koidz.</small> | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum japonicum'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYB9|title=Geum japonicum Thunb. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá mið-Asíu (Japan, Kúril-eyjar, Kóreuskagi og Kína).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725271-1|title=Geum japonicum Thunb. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411022619/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725271-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}</ref> Hún er hugsanlega sama tegundin og [[Skógdalafífill|G. macrophyllum]] sem vex í N-Ameríku. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum japonicum}} {{Wikilífverur|Geum japonicum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] [[Flokkur:Lækningajurtir]] gtxclrk4r2y291ghpp4rii3ycqy9mh8 0 173926 1985798 1804628 2026-11-10T07:52:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985798 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = | image_caption = | status = G1 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. geniculatum''''' | binomial = ''Geum geniculatum'' | binomial_authority = [[André Michaux|Michx.]]<ref name = "col53500943">Michx. (1803) , In: Fl. Bor. Am. 1: 300</ref> | synonyms = | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum geniculatum'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6KG5C|title=Geum geniculatum Michx. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] sem finnst eingöngu á þremur fjöllum í suðurhluta Appalasíufjallgarðsins.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725236-1|title=Geum geniculatum Michx. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410193551/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725236-1|archive-date=2023-04-10|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum geniculatum}} {{Wikilífverur|Geum geniculatum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] hyd5mifhos03drtovzja30w6ewvvrgp 0 173927 1985797 1804627 2026-11-10T07:50:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985797 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Geum_canadense_001.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. canadense''''' | binomial = ''Geum canadense'' | binomial_authority = [[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]]<ref name = "col53500934">Jacq. (1773) , In: Hort. Vindob. 2: 82</ref> | synonyms = {{Collapsible list| ''Geum caroliniana'' <small>([[Thomas Walter|Walt.]]) [[George Don jr|G. Don]]</small><br>''Geum meyerianum'' <small>[[Per Axel Rydberg|Rydb.]]</small><br>''Geum laciniosum'' <small>[[Johan Andreas Murray|Murr.]]</small><br>''Geum glutinosum'' <small>[[Frederick Traugott Pursh|Pursh]] ex [[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small><br>''Geum carolinianum'' <small>[[Thomas Walter botaniker |Walter]]</small><br>''Geum canadense grimesii'' <small>[[Merritt Lyndon Fernald|Fern.]] & [[Charles Alfred Weatherby|Weath.]]</small><br>''Geum canadense camporum'' <small>([[Per Axel Rydberg|Rydb.]]) [[Merritt Lyndon Fernald|Fern.]] & [[Charles Alfred Weatherby|Weath.]]</small><br>''Geum canadense brevipes'' <small>[[Merritt Lyndon Fernald|Fern.]]</small><br>''Geum camporum'' <small>[[Per Axel Rydberg|Rydb.]]</small><br>''Geum album'' <small>[[Johann Friedrich Gmelin|J. F. Gmel.]]</small><br>''Geum alba'' <small>[[Conrad Moench|Moench]]</small> }} | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum canadense'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FY96|title=Geum canadense Jacq. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] ættuð austan Klettafjalla í Norður-Ameríku.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30065568-2|title=Geum canadense Jacq. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413234449/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30065568-2|archive-date=2023-04-13|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum canadense}} {{Wikilífverur|Geum canadense}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] j0efiiqh9hvkkw5n74qdnrnu0fgysdt 0 173928 1985795 1804625 2026-11-10T07:47:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985795 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = The botany of the Antarctic voyage of H.M. discovery ships Erebus and Terror in the Years 1839-1843 (6302411419).jpg | image_caption = | status = NU | status_system = NZTCS | status_ref = <ref name="NZTCS">{{Cite journal|last1=de Lange|first1=P.J.|last2=Rolfe|first2=J.R.|last3=Barkla|first3=J.W.|last4=Courtney| first4=S.P.|last5=Champion|first5=P.D.|last6=Perrie|first6=L.R.|last7=Beadel|first7=S.M.|last8=Ford| first8=K.A.|last9=Breitwieser|first9=I. |last10=Schönberger|first10=Ines|last11=Hindmarsh-Walls|first11=R.|last12=Heenan|first12=Peter B.|last13=Ladley|first13=Kate|date=2018-05-01|title=Conservation status of New Zealand indigenous vascular plants, 2017|url=https://www.doc.govt.nz/globalassets/documents/science-and-technical/nztcs22entire.pdf|journal=New Zealand Threat Classification Series|volume=22|pages=44|oclc=1041649797}}</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. albiflorum''''' | binomial = ''Geum albiflorum'' | binomial_authority = ([[Joseph Dalton Hooker|Hook.f.]]) [[Nils Johan Wilhelm Scheutz|Scheutz]]<ref name = "col53500927">Cheesem. (1909) , In: Chilton, Subantarctic Isl. N. Zeal. 2: 403</ref> | synonyms = ''Geum albiflora'' <small>Hook. fil.</small><br>''Geum sericeum'' <small>[[Thomas Kirk|Kirk]]</small><br>''Geum parviflorum albiflorum'' <small>(Hook. fil.) [[Harry Howard Barton Allan|Allan]]</small><br>''Geum aucklandicum'' <small>[[Edward Lee Greene|Greene]]</small><br>''Geum albiflorus'' <small>(Hook. fil.) [[Carl August Bolle|Bolle]]</small> | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum albiflorum'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/9XRQG|title=Geum albiflorum (Hook. fil.) Scheutz {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá Auckland-eyjum við Suðurskautslandið.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725170-1|title=Geum albiflorum (Hook.f.) Scheutz {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414001744/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725170-1|archive-date=2023-04-14|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum albiflorum}} {{Wikilífverur|Geum albiflorum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] 4s6swcdkg73mn3rackuverjr63q1wat 0 173929 1985801 1804632 2026-11-10T07:53:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985801 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Mountain avens (Geum peckii) Close-up (9228122125).jpg | image_caption = | status = G2 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. peckii''''' | binomial = ''Geum peckii'' | binomial_authority = [[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]<ref name = "col53500969">Pursh (1813) , In: Fl. Am. Sept. 1: 352</ref> | synonyms = | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum peckii'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6KG6R|title=Geum peckii Pursh {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá litlu svæði austast í Norður-Ameríku (New Hampshire, Nova Scotia).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725319-1|title=Geum peckii Pursh {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410203210/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725319-1|archive-date=2023-04-10|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum peckii}} {{Wikilífverur|Geum peckii}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] 69bf7y5k2t286ymvywxz0iwfhw7y600 0 173936 1985796 1804626 2026-11-10T07:48:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985796 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Geum calthifolium 1.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. calthifolium''''' | binomial = ''Geum calthifolium'' | binomial_authority = [[Archibald Menzies|Menzies]] ex [[James Edward Smith|Sm.]] | synonyms = | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum calthifolium'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FY92|title=Geum calthifolium Menzies ex Sm. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-14}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá norðurhluta Kyrrahafsstrandar Asíu og N-Ameríku ([[Alaska]], [[British Columbia]], [[Japan]], [[Kamsjatka]], [[Kúrileyjar]], [[Magadanfylki|Magadan]], [[Sakalín]]).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725194-1|title=Geum calthifolium Menzies ex Sm. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411015354/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725194-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum calthifolium}} {{Wikilífverur|Geum calthifolium}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] oteqypzoq36uuyld7hhawkjstm8p5e3 0 173937 1985804 1804634 2026-11-10T07:57:24Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985804 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Geum rhodopeum kz01.jpg | image_caption = | status = G2 | status_system = TNC | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. rhodopeum''''' | binomial = ''Geum rhodopeum'' | binomial_authority = [[Nikolai Andreev Stojanov|Stoj.]] & Stefanov<ref name = "col53500977">Stoj. & Stefanov (1923) , In: Österr. Bot. Zeitschr. 72: 86</ref> | synonyms = | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum rhodopeum'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYD6|title=Geum rhodopeum Stoj. & Stef. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá Balkanskaga.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725353-1|title=Geum rhodopeum Stoj. & Stef. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411022542/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725353-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum rhodopeum}} {{Wikilífverur|Geum rhodopeum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] kooiae5qcwsrf4965l0v04nbs9t2ey3 0 173938 1985806 1804649 2026-11-10T07:59:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985806 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. sikkimense''''' | binomial = ''Geum sikkimense'' | binomial_authority = [[David Prain|Prain]]<ref name = "col53500983">Prain (1904) , In: J. As. S. Beng. 73: 200, t. 7</ref> | synonyms = ''Acomastylis sikkimensis'' <small>([[David Prain|Prain]]) [[Friedrich Franz August Albrecht Bolle|F. Bolle]]</small><br>''Geum versipatella'' <small>Marquand</small> | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum sikkimense'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYDQ|title=Geum sikkimense Prain {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-14}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá austurhluta Himalajafjalla.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725379-1|title=Geum sikkimense Prain {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411022736/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725379-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum sikkimense}} {{Wikilífverur|Geum sikkimense}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] 3w10z0qkw81m6zyy644yztzt9bthd1w 0 173939 1985807 1804650 2026-11-10T08:00:56Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985807 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Geum sylvaticum EnfoqueFlor 2012-4-22 SierraMadrona.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. sylvaticum''''' | binomial = ''Geum sylvaticum'' | binomial_authority = [[Pierre André Pourret de Figeac|Pourret]]<ref name = "col53500985">Pourret (1788) , In: Mém. Acad. Toulouse 3: 319</ref> | synonyms = ''Geum sylvaticum atlanticum'' <small>([[René Louiche Desfontaines|Desf.]]) Font Quer & [[Carlos Pau|Pau]]</small><br>'' Sieversia atlantica'' <small>([[René Louiche Desfontaines|Desf.]]) [[George Don jr|G. Don]]</small><br>''Geum inclinatum'' <small>Timb. ex Nym.</small><br>''Geum biflorum'' <small>[[Felix de Silva Avellar Brotero|Brot.]]</small><br>''Geum atlanticum'' <small>[[René Louiche Desfontaines|Desf.]]</small> | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum sylvaticum'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYDW|title=Geum sylvaticum Pourr. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-14}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá vesturhluta Miðjarðarhafssvæðisins (Alsír, Marokkó, Frakkland, Portúgal og Spánn).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725386-1|title=Geum sylvaticum Pourr. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411010203/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725386-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum sylvaticum}} {{Wikilífverur|Geum sylvaticum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] 6brm0puo2rjem3jebc5fyuw1497hma5 0 173940 1985810 1804655 2026-11-10T08:04:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985810 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Geum virginianum BB-1913-2.png | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'') | species = '''''G. virginianum''''' | binomial = ''Geum virginianum'' | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]<ref name = "col53500993">L. (1753) , In: Sp. Pl. 500</ref> | synonyms = | range_map = | range_map_width = 200px | range_map_caption = }} '''Geum virginianum'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6KG7Y|title=Geum virginianum L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-14}}</ref> er jurt af [[rósaætt]] frá vesturhluta Norður-Ameríku.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725410-1|title=Geum virginianum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411010253/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725410-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commons|Geum virginianum}} {{Wikilífverur|Geum virginianum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Dalafíflar]] i2qjbwaeqm3du1otdye5h6ar22j5h2z 0 174192 1985710 1985293 2026-11-10T02:04:43Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 3 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985710 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Borgarastyrjöldin í Súdan (2023–) | partof = [[Borgarastyrjöldin í Súdan|borgarastyrjöldunum í Súdan]] | image = War in Sudan (2023).svg | image_size = | alt = Kort af Súdan sem sýnir styrk RSF í vesturhluta landsins, stjórnarherinn í austri og miðhlutanum skipt milli beggja deiluaðila. | caption = Myndin sýnir áætlað yfirráðasvæði stríðandi fylkinga í mars 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=1lN9T6hcpzauhEdsA0YG8uBcTiv39Mmk&ll=18.936325182636157,38.670971721337764&z=4|title=مناطق السيطره|website=Google My Maps}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=19IxdgUFhNYyUIXEkYmQgmaYHz6OTMEk&ll=14.967625907734588%2C32.90308418679426&z=7|title=Sahel|website=Google My Maps}}</ref>{{legend|#FFCCCC|Undir stjórn súdanska stjórnarhersins og bandamanna}} {{legend|#008080|Undir stjórn RSF-uppreisnarhersins}} {{legend|#E3D975|Undir stjórn frelsishreyfingu Súdans (e. SPLM-N)}} {{legend|#800033|Undir stjórn súdanska frelsishersins (e. SLM)}} {{legend|#9affff|Undir stjórn Sameiginlegrar verndarsveitar Darfúr (e. Darfur Joint Protection Force)}} | date = 15. apríl 2023 – ({{Aldur í árum, mánuðum og dögum|2023|4|15}}) | place = [[Súdan]] (með átökum í [[Líbía|Líbíu]],<ref>{{Cite web|url=https://x.com/Alhadath_Brk/status/1932492132079538374|title=الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية #الحدث_عاجل}}</ref>, [[Egyptaland]]i, [[Eþíópía|Eþíópíu]], [[Tjad]], [[Suður-Súdan]] og [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]])<ref>{{cite web |title=Chadian army attacks Darfur groups, killing and wounding fighter |url=https://sudantribune.com/article297098 |website=Sudan Tribune |date=8 February 2025 |access-date=9 February 2025 |archive-date=10 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210015737/https://sudantribune.com/article297098/#google_vignette |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=South Sudan Confirms Rapid Support Forces Incursion in Raja |url=https://sudantribune.com/article290456/ |website=Sudan Tribune |date=5 September 2024 |access-date=9 mars 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721103840/https://sudantribune.com/article290456/ |archive-date=21 júlí 2025 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=RSF presence in Raja, South Sudan |url=https://3ayin.com/en/raja/ |website=Ayin network - شبكة عاين |date=4 October 2024 |access-date=9 February 2025 |archive-date=8 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250108101333/https://3ayin.com/en/raja/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Sudan conflict forces thousands to flee to Ethiopia|url=https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu/news-stories/stories/border-sudan-conflict-forces-thousands-flee-ethiopia_en|website=European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations|date=1 June 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Monthly Report : Human Rights Situation December 2024 |url=https://minusca.unmissions.org/sites/default/files/hrd_-_monthly_report_-_december_2024.pdf |work=MINUSCA |access-date=22 April 2025}}</ref> | territory = * RSF-sveitirnar hertaka meirihluta [[Darfúr]] og hluta af [[Kordofan]].<ref>{{cite web |last=van Linge |first=Thomas |date=2 November 2023 |title=Map of the Areas of Control in Sudan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-of-the-areas-of-control-in-sudan |access-date=10 November 2023 |website=Sudan War Monitor |archive-date=10 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110051648/https://sudanwarmonitor.com/p/map-of-the-areas-of-control-in-sudan |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Sudan war: RSF enters White Nile state and Sennar |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-enters-white-nile-state-and-sennar |website=Radio Dabanga |date=22 December 2023 |access-date=28 December 2023 |archive-date=28 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228152503/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-enters-white-nile-state-and-sennar |url-status=live}}</ref> * [[SPLM-N|SPLM-N (al-Hilu)]] hertekur hluta af [[Suður-Kordofan]].<ref>{{cite news|url=https://jamestown.org/program/the-third-front-sudans-armed-rebel-movements-join-the-war-between-the-generals/|last=McGregor|first=Andrew|date=8 August 2023|title=The Third Front: Sudan's Armed Rebel Movements Join the War Between the Generals|access-date=24 September 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006203115/https://jamestown.org/program/the-third-front-sudans-armed-rebel-movements-join-the-war-between-the-generals/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://acleddata.com/2023/07/21/sudan-situation-update-july-2023-the-saf-faces-setbacks-as-armed-groups-overtake-territory-across-the-country/|last=Ali|first=Mahmoud|date=21 July 2023|title=Situation Update July 2023 Sudan: The SAF Faces Setbacks as Armed Groups Overtake Territory Across the Country 21 July 2023|access-date=25 September 2023|archive-date=2 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002125705/https://acleddata.com/2023/07/21/sudan-situation-update-july-2023-the-saf-faces-setbacks-as-armed-groups-overtake-territory-across-the-country/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://acleddata.com/2023/08/11/sudan-situation-update-august-2023-heightened-violence-in-kordofan-region-as-more-militia-groups-step-into-the-conflict/|last=Ali|first=Mahmoud|date=11 August 2023|title=Sudan: Heightened Violence in Kordofan Region as More Militia Groups Step Into the Conflict|access-date=26 September 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006202642/https://acleddata.com/2023/08/11/sudan-situation-update-august-2023-heightened-violence-in-kordofan-region-as-more-militia-groups-step-into-the-conflict/|url-status=live}}</ref> * [[SLM (al-Nur)]] hertekur hluta af Darfúr * Súdanski stjórnarherinn endurheimtir Kartúm-höfuðborgarsvæðið 20. maí 2025.<ref>{{Cite web |title=Sudan's army claims RSF mass graves were discovered in Omdurman|work=The North Africa Post |url=https://northafricapost.com/87267-sudans-army-claims-rsf-mass-graves-were-discovered-in-omdurman.html |access-date=2025-05-23 |language=en-US}}</ref> | result = Yfirstandandi | status = Yfirstandandi | combatants_header = Stríðsaðilar | combatant1 = {{tree list}} *{{flagicon image|Presidential Standard of Sudan.svg|link=President of Sudan}} Ríkisstjórn Súdans ** {{flagicon image|Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|border=}} Stjórnarher Súdans ***{{flagicon image|Emblem of the Popular Defence Force.svg|border=}} [[Alþýðuvarnarsveitirnar|PDF]]<ref name=NubaClashes>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/splm-n-and-popular-defense-forces|title=SPLM-N and Popular Defense Forces field commanders meet in South Kordofan|website=Sudan War Monitor|date=14 October 2023|access-date=5 January 2024|archive-date=5 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240105082211/https://sudanwarmonitor.com/p/splm-n-and-popular-defense-forces|url-status=live}}</ref> *** [[Alþýðuandspyrna Súdans|Alþýðuandspyrnan]] ****[[Al-Bara' ibn Malik-herfylkingin|Al-Bara-herfylkingin]] ****[[Reiðir án landamæra|AWB]] **{{flagicon image|Flag of SPLM-N.svg}} [[Þjóðfrelsishreyfing Súdans-Norður|SPLM-N (Agar)]]<ref>{{cite news |date=6 August 2023 |title=Malik Agar reveals government-proposed roadmap to end Sudan's war |work=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article275848/ |access-date=15 August 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905000623/https://sudantribune.com/article275848/ |archive-date=5 September 2023}}</ref> **{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Réttlætis- og jafnréttishreyfingin|JEM]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-67450204 |title=Sudan civil war: Darfur's Jem rebels join army fight against RSF |date=17 November 2023 |access-date=17 November 2023 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117163046/https://www.bbc.com/news/world-africa-67450204 |url-status=live|author-first1=James|author-last1=Copnall|author-first2=Danai Nesta|author-last2=Kupemba|website=BBC News}}</ref> **{{flagicon image|Flag of SLM (Minnawi).svg}} [[Frelsishreyfing Súdans|SLM (Minnawi)]]<ref name="slm-jem">{{cite web |date=16 November 2023 |title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article279446/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/ |archive-date=18 November 2023 |access-date=16 November 2023}}</ref> **{{flagicon image|Flag of SLM (Tambour).svg}} [[Frelsishreyfing Súdans|SLM (Tambour)]]<small>(frá ágúst 2023)</small><ref name="SLM">{{cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |url=https://sudantribune.com/article275601/ |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2 August 2023 |work=[[Sudan Tribune]]}}</ref> {{tree list/end}}{{flagicon image|Joint Darfur Force Logo.jpg}} [[Sameiginleg verndarsveit Darfúr]]<br/> <small>(frá nóvember 2023)</small><br/>{{flag|Egyptaland}}<br/>'''Stuðningur:'''<br/>{{flag|Úkraína}}<ref>{{cite news | url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2024/02/15/evidence-mounts-that-ukrainian-forces-are-in-sudan | title=Evidence mounts that Ukrainian forces are in Sudan | newspaper=The Economist }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/06/ukrainian-special-forces-sudan-russian-mercenaries-wagner | title=Ukrainian special forces 'in Sudan operating against Russian mercenaries' | work=The Guardian | date=6 February 2024 | last1=Sabbagh | first1=Dan | last2=Defence | first2=Dan Sabbagh }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.wsj.com/world/ukraine-is-now-fighting-russia-in-sudan-87caf1d8 | title=WSJ News Exclusive &#124; Ukraine is Now Fighting Russia in Sudan|date=2024-03-06|first1=Ian|last1=Lovett|first2=Nikita|last2=Nikolaienko|first3=Nicholas|last3=Bariyo}}</ref><br/>{{flag|Tyrkland}}<ref>{{cite web | url=https://www.middleeasteye.net/news/turkeys-drones-boost-sudanese-army-against-rsf | title='You can't see it. You can't shoot it': Turkey's drones boost Sudanese army against RSF }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.institude.org/opinion/turkeys-chosen-side-in-sudan-why-it-matters | title=Turkey's Chosen Side in Sudan: Why It Matters? }}</ref><br/>{{flag|Íran}}<ref>{{Cite web|url=https://www.criticalthreats.org/analysis/drones-over-sudan-foreign-powers-in-sudans-civil-war|title=Drones Over Sudan: Foreign Powers in Sudan's Civil War|website=Critical Threats}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/en/202412188203|title=Iran fuels Sudanese civil war with arms, seeks Red Sea base - Bloomberg|date=18 December 2024|website=www.iranintl.com}}</ref><br/>{{flag|Sádi-Arabía}}<ref>{{Cite news|title=Saudi Arabia chooses sides in Sudan's civil war |url=https://responsiblestatecraft.org/sudan-2671662242/ |access-date=2025-08-09}}</ref> | combatant2 = {{tree list}} *{{flagicon|Súdan}} [[Ríkisstjórn friðar og einingar]] <small>(frá apríl 2025)</small><ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-civil-war-darfur-a25fe0ef9a3769ecab1838286ab0b38b |title=Sudanese paramilitary group says its forming a rival government |date=16 April 2025|work=AP News}}</ref> **{{flagicon image|Flag of the Rapid Support Forces (Sudan).png}} [[RSF-uppreisnarherinn]] ***[[Janjaweed]]-landvarnarlið **{{flagicon image|Flag of SPLM-N.svg}} [[Þjóðfrelsishreyfing Súdans–Norður|SPLM-N (al-Hilu)]] <small>(frá febrúar 2025)</small><ref name="SPLMN">{{cite news |date=23 June 2023 |title=South Kordofan residents flee as Sudan war escalates |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183037/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates |archive-date=30 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=[[al-Arabiya]]}}</ref><ref name=4killed>{{cite web |last=Hinda |first=Edwin |url=https://thekenyatimes.com/latest-kenya-times-news/details-of-sudanese-rebels-forming-a-parallel-govt-last-night-in-nairobi/ |title=Details of Sudanese Rebels Forming a Parallel Govt Last Night in Nairobi |work=[[The Kenya Times]] |date=2025-02-23 |access-date=2025-02-23 }}</ref> {{tree list/end}}[[Tamazuj]] (frá ágúst 2023)<br/>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Líbíski þjóðarherinn]]<ref>{{Cite web |date=2025-06-11 |title=Sudanese army retreats from Libyan border after alleging Haftar attack |url=https://arab.news/meft6 |access-date=2025-06-21 |website=Arab News |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=IntelBrief: Libyan Warlord Exploits Sudan Crisis |url=https://thesoufancenter.org/intelbrief-2023-may-23/ |website=The Soufan Center |date=23 May 2023}}</ref><br>[[Eyðimerkurúlfarnir]]<ref name="auto">{{Cite news |last=Farmer |first=Ben |date=2025-08-04 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |access-date=2025-08-04 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref><br/>'''Stuðningur:'''<br/>{{flag|Sameinuðu arabísku furstadæmin}}<ref>{{cite web | url=https://www.watanserb.com/en/2025/05/04/four-emirati-officers-killed-in-sudan-airstrike-amid-growing-uae-darfur-involvement/ | title=Four Emirati Officers Killed in Sudan Airstrike Amid Growing UAE-Darfur Involvement | date=4 May 2025 | access-date=8 september 2025 | archive-date=19 ágúst 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250819035323/https://www.watanserb.com/en/2025/05/04/four-emirati-officers-killed-in-sudan-airstrike-amid-growing-uae-darfur-involvement/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-rsf-key-ally-uae-logistical-and-corporate-interests | title=How Sudan's RSF became a key ally for the UAE's logistical and corporate interests }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.genocidewatch.com/single-post/evidence-points-to-uae-involvement-in-sudan-civil-war | title=UAE is providing arms and troops for RSF in Sudan war | date=24 July 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.bbc.com/news/articles/cly1ygvxvq3o | title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue | date=7 May 2025 }}</ref><br/>{{flagicon|Rússland}} [[Wagner-hópurinn]]<ref>{{cite web | url=https://edition.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl | title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army | date=20 April 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/17/what-is-the-wagner-groups-role-in-sudan | title=Russian mercenaries in Sudan: What is the Wagner Group's role? }}</ref><br/>{{flagicon|Tjad}} [[Tjad]] (ósannað)<ref>{{Cite news|title=Sudanese army general threatens to attack Chadian airports over alleged RSF links|url=https://afrinz.ru/en/2025/03/sudanese-army-general-threatens-to-attack-chadian-airports-over-alleged-rsf-links/ |access-date=2025-08-09}}</ref> | combatant3 = {{flagicon image|Flag of SLM (al-Nur).svg}} [[SLM (al-Nur)]]<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279993/|title=SLM-Abdel Wahid forces seize RSF camp in South Darfur|date=3 December 2023|website=Sudan Tribune|access-date=26 December 2023|archive-date=4 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204095110/https://sudantribune.com/article279993/|url-status=dead}}</ref><hr>{{flagicon image|Flag of SPLM-N.svg}} [[Þjóðfrelsishreyfing Súdans-Norður|SPLM-N (al-Hilu)]] <small>(júní 2023 – febrúar 2025)</small> | commander1 = {{ubl| {{flagicon image|Presidential Standard of Sudan.svg|link=President of Sudan}} [[Abdel Fattah al-Burhan]] | {{flagicon image|Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|border=}} [[Yasser al-Atta]] | {{flagicon image|Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|border=}} [[Shams al-Din Khabbashi]] | {{flagicon image|Flag of SPLM-N.svg}} [[Malik Agar]] | {{flagicon image|Flag of SLM (Tambour).svg}} [[Mustafa Tambour]] | {{flagicon image|Flag of SLM (Minnawi).svg}} [[Minni Minnawi]] | {{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Gibril Ibrahim]]<ref name=WarMonitor1711>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/darfur-movements-we-renounce-our|title=Darfur movements: 'We renounce our neutrality'|website=Sudan War Monitor|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=16 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116235659/https://sudanwarmonitor.com/p/darfur-movements-we-renounce-our|url-status=live}}</ref>}} | commander2 = {{ubl| {{flagicon image|Flag of the Rapid Support Forces (Sudan).png}} [[Hemedti]] | {{flagicon image|Flag of the Rapid Support Forces (Sudan).png}} [[Abdelrahim Dagalo]] | {{flagicon image|Flag of the Rapid Support Forces (Sudan).png}} [[Abdel Rahman Jumma]] |{{flagicon image|Flag of SPLM-N.svg}} [[Abdelaziz al-Hilu]]<ref name="SPLMN"/>}} | commander3 = {{ubl | {{flagicon image|Flag of SLM (al-Nur).svg}} [[Abdul Wahid al-Nur]] }} | strength1 = ~300.000<ref name=AJT>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand|title=After a year of war in Sudan, what is the situation now?|work=Al Jazeera|last1=Lodhi|first1=Areesha|date=11 April 2024|access-date=3 July 2024|archive-date=9 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand|url-status=live}}</ref> | strength2 = 120,000 total fighters (14 April 2023, per SAF)<ref>{{cite web | url=https://sudantribune.com/article273542/ | title=Heavy fighting in Khartoum continues unabated, 16 days after | date=May 2023 | access-date=2023-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230502135049/https://sudantribune.com/article273542/ | archive-date=2023-05-02 | url-status=dead }}</ref> *67.135 hermenn *39.490 herkvaddir *400 kólumbískir málaliðar<ref name="auto"/> 2.950 farartæki<br/>104 brynvarin farartæki fyrir liðsafla<br/>171 farartæki með vélbyssur | strength3 = Óvíst | casualties4 = <!-- DON'T FORGET TO UPDATE THE NUMBERS IN THE BODY ESP CASUALTIES AND REFUGEES CHAPTERS--><!-- CASUALTIES -->{{ubl|Líklega vel yfir 150.000 manns drepnir<ref name="HK">{{Cite news |last=Akinwotu |first=Emmanuel |date=2025-04-14 |title=In Sudan, hundreds killed in attacks on famine-hit displacement camps |url=https://www.npr.org/2025/04/14/nx-s1-5363700/in-sudan-hundreds-killed-in-attacks-on-famine-hit-displacement-camps |access-date=2025-05-21 |work=NPR |language=en}}</ref>| | Rúmlega 700.000 börn vannærð (þar af 522.000 líklega dáin)<ref>{{cite web|title=Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url=https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote=It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en|archive-date=8 ágúst 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250808151915/https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|url-status=dead}}</ref><ref name="MT">{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |language=Arabic |archive-date=18 janúar 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref> | 8.856.313 hrakin á vergang innanlands | 3.506.383 flóttamenn<ref name="africa7.2">{{cite web |date=5 February 2025 |title=IOM Sudan Displacement Tracking Matrix (DTM) Sudan Mobility Update (15) |url=https://reliefweb.int/report/sudan/iom-sudan-displacement-tracking-matrix-dtm-sudan-mobility-update-15-publication-date-5-february-2025 |access-date=18 February 2025 |website=[[reliefweb]]}}</ref>}} }} Þann [[15. apríl]] [[2023]] gaus upp '''[[borgarastyrjöld]] í [[Súdan]]''' milli súdanska stjórnarhersins (SAF) og RSF-uppreisnarhersins þegar RSF gerði tilraun til [[Valdarán|valdaráns]]. Einnig hafa nokkrar valdaminni vopnaðar fylkingar tekið þátt. Átökin hafa aðallega átt sér stað í kringum höfuðborgina [[Kartúm]] og í [[Darfúr|Darfúr-héraði]].<ref>{{Cite news |title=Why Sudan’s catastrophic war is the world’s problem |url=https://www.economist.com/leaders/2024/08/29/why-sudans-catastrophic-war-is-the-worlds-problem |access-date=2025-08-28 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> Styrjöldin hefur valdið alvarlegustu mannúðarkrísu heims, þar sem áætlað er að tæplega 25 milljónir manna búi við matarskort.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/441680|title=Mesta mannúðarkrísa í heimi í Súdan - RÚV.is|last=Erlendsdóttir|first=Dagný Hulda|date=2025-04-15|website=RÚV|access-date=2025-08-28}}</ref> Frá og með þann [[5. febrúar]] 2025 höfðu yfir 8,8 milljónir flúið heimili sín innanlands og meira en 3,5 milljónir aðrir höfðu leitað hælis í öðru landi.<ref>{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/sudan/iom-sudan-displacement-tracking-matrix-dtm-sudan-mobility-update-15-publication-date-5-february-2025|title=IOM {{!}} Sudan Displacement Tracking Matrix (DTM) {{!}} Sudan Mobility Update (15) Publication Date: 5 February 2025 - Sudan {{!}} ReliefWeb|date=2025-02-05|website=reliefweb.int|language=en|access-date=2025-08-28}}</ref> Alls hafa 61.000 manns beðið bana í Kartúm-héraði einu, þar af 26.000 beint af völdum [[Ofbeldi|ofbeldis]]. Áætlað er að [[hungursneyð]] ein og sér hafi svelt 522.000 börn til bana.<ref>{{Cite web|url=https://sudantribune.net/article296185/|title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية|last=mozdapress|date=2025-01-18|website=سودان تربيون|language=ar|access-date=2025-08-28|archive-date=2025-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/|url-status=dead}}</ref> Þó að heildarfjöldi látinna, þar á meðal af völdum ofbeldis, [[Hungur|hungurs]] og [[Sjúkdómur|sjúkdóma]], sé áætlaður um 150.000 er talið að hann sé enn þá hærri.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crln9lk51dro|title=Sudan war: Death toll far higher than previously reported - study|date=2024-11-14|website=www.bbc.com|language=en-GB|access-date=2025-08-28}}</ref> Í apríl og júní 2023 voru umfangsmikil fjöldamorð framin á fólki sem tilheyrðu Masalit-ættbálknum af hendi RSF-uppreisnarhersins og bandamanna þeirra í borginni [[El Geneina]], sem [[Sameinuðu þjóðirnar]] og [[Mannréttindavaktin]] hafa lýst sem [[Þjóðernishreinsun|þjóðernishreinsunum]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242568363d/bornum-safnad-saman-og-thau-skotin|title=Börnum safnað saman og þau skotin - Vísir|last=Jónsdóttir|first=Hallgerður Kolbrún E.|date=2024-09-05|website=visir.is|language=is|access-date=2025-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/412548|title=Fjórar af fimm höfuðborgum í Darfúr á valdi RSF-hersins - RÚV.is|last=Diego|first=Hugrún Hannesdóttir|date=2024-05-12|website=RÚV|access-date=2025-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242518015d/allt-ad-fimm-tan-thusund-manns-drepin-i-einni-borg|title=Allt að fimm­tán þúsund manns drepin í einni borg - Vísir|last=Ólason|first=Samúel Karl|date=2024-01-21|website=visir.is|language=is|access-date=2025-08-28}}</ref> Bandaríkin staðhæfðu þann [[7. janúar]] [[2025]] að RSF-uppreisnarherinn og bandamenn hefðu framið [[þjóðarmorð]].<ref>{{Cite web|url=https://2021-2025.state.gov/genocide-determination-in-sudan-and-imposing-accountability-measures/|title=Genocide Determination in Sudan and Imposing Accountability Measures|website=United States Department of State|language=en|access-date=2025-08-28}}</ref> Sameinuðu þjóðirnar lýstu því yfir að þjóðarmorð hafi verið framið af RSF-hernum í borginni [[el-Fasher]] í vestur-[[Darfúr]] í lok október 2025, eftir 18 mánaða umsátur <ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cpqw74d81jqo Sudan atrocities are 'hallmarks of genocide', UN says] BBC, sótt 19. febrúar 2026</ref> Þar voru minnst 10.000 drepin. Stjórnarherinn rak RSF frá [[Kartúm]] í mars 2026. <ref>[https://www.visir.is/g/20262861927d/fyrir-sed-fjolda-mord-i-el-fasher-ad-minnsta-kosti-tiu-thusund-myrtir-a-tveimur-dogum Fyrir­séð fjölda­morð í El Fasher: Að minnsta kosti tíu þúsund myrtir á tveimur dögum] Vísir, sótt 29. mars 2026</ref> Bæði súdanski stjórnarherinn (SAF) og RSF-uppreisnarherinn hafa notfært sér samfélagsmiðla og falsað efni, oft myndað með aðstoð [[Gervigreind|gervigreindar]], til þess að dreifa rangfærslum.<ref>{{Cite news |date=2023-10-05 |title=AI: Voice cloning tech emerges in Sudan civil war |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66987869 |access-date=2025-08-28 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://africanarguments.org/2024/10/the-deepfake-is-a-powerful-weapon-in-the-war-in-sudan/|title=The Deepfake is a powerful weapon in the war in Sudan|last=Suliman|first=Mohamed|date=2024-10-23|website=African Arguments|language=en-GB|access-date=2025-08-28}}</ref> Vegna brota á [[Mannréttindi|mannréttindum]] hafa [[Bandaríkin]], [[Bretland]], [[Kanada]] og [[Evrópusambandið]] beitt einstaklinga og fyrirtæki tengd stríðandi fylkingunum [[Viðskiptaþvinganir|refsiaðgerðum]]. [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] hafa styrkt uppreisnarher RSF. == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:2023]] [[Flokkur:2024]] [[Flokkur:Borgarastríð]] [[Flokkur:Saga Súdans]] [[Flokkur:Stríð á 21. öld]] sadjw2u46oqr14e0mk3hojulc5srqst 0 174271 1985725 1805121 2026-11-10T04:25:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985725 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Engjamaríustakkur | image = Alchemilla subcrenata plant (01).jpg | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = ''[[Rosoideae]]'' | genus = ''[[Alchemilla]]'' | species = '''''A. subcrenata''''' | binomial = ''Alchemilla subcrenata'' | binomial_authority = [[Robert Buser|Buser]]<ref name = "col53502687">Buser (1893) , In: Scrin. Pl. Select. (Magnier) 12: 285</ref> | synonyms = {{Collapsible list| ''Alchemilla subcrenata submamillata'' <small>([[Sergei Vasilievich Juzepczuk|Juz.]]) [[Vadim Nikolaevich Tikhomirov|V. N. Tikhom.]]</small><br>''Alchemilla pratensis'' <small>[[Philipp Maximilian Opiz|Opiz]]</small><br>''Alchemilla triformiloba'' <small>Hudz.</small><br>''Alchemilla tatricola'' <small>Pawl.</small><br>''Alchemilla vulgaris subcrenata'' <small>(Bus.) Palitz</small><br>''Alchemilla vulgaris subcrenata'' <small>(Bus.) [[Svante Samuel Murbeck|Murb.]]</small><br>''Alchemilla submamillata'' <small>[[Sergei Vasilievich Juzepczuk|Juz.]]</small> }} }} '''Engjamaríustakkur''' (fræðiheiti ''Alchemilla subcrenata'') er fjölær jurt af [[rósaætt]] (Rosaceae). Hann vex í Evrópu austur til Kamtsjaka,<ref name="POWO">{{cite web |title=Alchemilla subcrenata Buser {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:721160-1 |website=Plants of the World Online |access-date=15 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731141948/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:721160-1 |archive-date=31 júlí 2021 |url-status=dead}}</ref> og á Íslandi hefur hann fundist á fáeinum stöðum við byggð.<ref name= LGA>[https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/flora-islands/alchemilla-subcrenata Alchemilla subcrenata] (Lystigarður Akureyrar)</ref> Hann telst til svonefndrar ultravulgaris deildar, sem er hópur [[örtegund]]a sem erfitt getur verið að greina á milli vegna smásærra greiningaratriða. == Heimildir == {{reflist}} {{wikilífverur|Alchemilla subcrenata}} {{Commons|Alchemilla subcrenata}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Maríustakkar]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] ftoplqg8udydrnmoiz6cwtgg8351squ 0 174326 1985822 1805381 2026-11-10T08:31:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985822 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Glæsimaríustakkur | image = Alchemilla fulgens kz02.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = ''[[Rosoideae]]'' | genus = ''[[Alchemilla]]'' | species = '''''A. fulgens''''' | binomial = ''Alchemilla fulgens'' | binomial_authority = [[Robert Buser|Buser]]<ref name = "col53502301">Buser (1892) , In: Not. Alchim. 15 (1891), Bull. Soc. Dauph. ech. pl., Ser. II, 3: 104 (1892); et in Ber. Schweiz. Bot. Ges. 2: 132</ref> | synonyms = ''Alchemilla splendens fulgens'' <small>([[Robert Buser|Buser]]) [[Ramón Peñafort Malagarriga|Malag.]]</small><br>''Alchemilla hybrida fulgens'' <small>([[Robert Buser|Buser]]) O. Bolos & [[Josep Vigo Bonada|Vigo]]</small> }} '''Glæsimaríustakkur''' (fræðiheiti ''Alchemilla fulgens''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/BHP4|title=Alchemilla fulgens Buser {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-29}}</ref>) er fjölær jurt af [[rósaætt]] (Rosaceae). Hann er frá [[Pýreneafjöll]]um.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:721126-1|title=Alchemilla fulgens Buser {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230429172142/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:721126-1|archive-date=2023-04-29|url-status=dead}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} {{wikilífverur|Alchemilla fulgens}} {{Commons|Alchemilla fulgens}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Maríustakkar]] 7maq61qlcbd6ej6hvqnxkochjfc33dx 0 174330 1985812 1805404 2026-11-10T08:09:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985812 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Giljaljónslappi | image = Alchemilla hoppeana.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = ''[[Rosoideae]]'' | genus = ''[[Alchemilla]]'' | species = '''''A. hoppeana''''' | binomial = ''Alchemilla hoppeana'' | binomial_authority = ([[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]) [[Robert Buser|Buser]]<ref name = "col53502366">Buser (1894) , In: Ber. Schweiz. Bot. Ges. 4: 43, 54</ref> (eða ([[Ludwig Reichenbach|H.G.L.Reichenbach]]) [[Karl Wilhelm von Dalla Torre|Dalla Torre]]) | synonyms = ''Alchemilla hoppeana asterophylla'' <small>([[Ignaz Friedrich Tausch|Tausch]]) [[Helmut Gams|Gams]]</small><br>''Alchemilla asterophylla'' <small>([[Ignaz Friedrich Tausch|Tausch]]) [[Robert Buser|Buser]]</small><br>''Alchemilla alpina asterophylla'' <small>[[Ignaz Friedrich Tausch|Tausch]]</small><br>''Alchemilla alpina hoppeana'' <small>([[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]) [[Paul Friedrich August Ascherson|Asch.]] & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Alchemilla alpina hoppeana'' <small>Reichb.</small> }} '''Giljaljónslappi''' (fræðiheiti ''Alchemilla hoppeana''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/BHRW|title=Alchemilla hoppeana (Rchb.) Buser {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-29}}</ref>) er fjölær jurt af [[rósaætt]] (Rosaceae). Hann er frá mið Evrópu (Alpafjöllum).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:720660-1|title=Alchemilla hoppeana (Rchb.) Dalla Torre {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230429173728/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:720660-1|archive-date=2023-04-29|url-status=dead}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} {{wikilífverur|Alchemilla hoppeana}} {{Commons|Alchemilla hoppeana}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Maríustakkar]] dp38u3rndhe4uym76j540e2631epvoi 0 174351 1985728 1805487 2026-11-10T04:56:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985728 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Fitjamaríustakkur | image = Alchemilla xanthochlora.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = ''[[Rosoideae]]'' | genus = ''[[Alchemilla]]'' | species = '''''A. xanthochlora''''' | binomial = ''Alchemilla xanthochlora'' | binomial_authority = [[Werner Hugo Paul Rothmaler|Rothm.]]<ref name = "col53502768">Rothm. (1937) , In: Feddes Repert. 42: 167</ref> | synonyms = ''Alchemilla pratensis sericans'' <small>[[Robert Buser|Buser]]</small><br>''Alchemilla xanthochlora sericans'' <small>([[Robert Buser|Buser]]) A. Plocek</small><br>''Alchemilla pratensis amphitricha'' <small>[[Robert Buser|Buser]]</small><br>''Alchemilla xanthochlora amphitricha'' <small>([[Robert Buser|Buser]]) A. Plocek</small><br>''Alchemilla vulgaris pratensis'' <small>[[Franz Wilibald Schmidt|F. W. Schmidt]]</small><br>''Alchemilla vulgaris xanthochlora'' <small>([[Werner Hugo Paul Rothmaler|Rothm.]]) A. Bolos & [[Josep Vigo Bonada|Vigo]]</small><br>''Alchemilla sylvestris'' <small>[[Franz Wilibald Schmidt|F. W. Schmidt]]</small><br>''Alchemilla pratensis'' <small>[[Franz Wilibald Schmidt|F. W. Schmidt]]</small> }} '''Fitjamaríustakkur''' (fræðiheiti ''Alchemilla xanthochlora''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/BJBJ|title=Alchemilla xanthochlora Rothm. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-29}}</ref>) er fjölær jurt af [[rósaætt]] (Rosaceae). Hann er frá Evrópu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:721091-1|title=Alchemilla xanthochlora Rothm. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304011238/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:721091-1|archive-date=2023-03-04|url-status=dead}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} {{wikilífverur|Alchemilla xanthochlora}} {{Commons|Alchemilla xanthochlora}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Maríustakkar]] 4ublp8u1upxh1y9vzriny5a11buharq 0 174358 1985700 1805512 2026-11-09T23:01:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985700 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Alchemilla baltica 126678937.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = ''[[Rosoideae]]'' | genus = ''[[Alchemilla]]'' | species = '''''A. baltica''''' | binomial = ''Alchemilla baltica'' | binomial_authority = [[Gunnar Samuelsson|Sam.]] ex [[Sergei Vasilievich Juzepczuk|Juz.]] | synonyms = ''Alchemilla nebulosa'' <small>[[Gunnar Samuelsson|G. Samuelsson]]</small> }} '''Alchemilla baltica'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/BHFR|title=Alchemilla baltica Sam. ex Juz. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-29}}</ref> er fjölær jurt af [[rósaætt]] (Rosaceae). Hann er frá austurhluta Mið-Evrópu til Úralfjalla.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77120353-1|title=Alchemilla baltica Juz. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401212141/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77120353-1|archive-date=2023-04-01|url-status=dead}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} {{wikilífverur|Alchemilla baltica}} {{Commons|Alchemilla baltica}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Maríustakkar]] b7y7a81crues9qq16a6fchxspjtgn5q 0 174588 1985734 1808286 2026-11-10T05:04:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985734 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ourisia microphylla | image = | image_caption = | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'') | familia = [[Græðisúruætt]] (''Plantaginaceae'') | genus = [[Ourisia]] | species = O. microphylla | binomial = Ourisia microphylla | binomial_authority = [[Eduard Friedrich Poeppig|Poepp.]] & [[Stephan Ladislaus Endlicher|Endl.]]<ref name = "col53576663">Poepp. & Endl. (1835) , In: Nov. Gen. et Sp. 1: 3. t. 7</ref> | synonyms = ''Ourisia microphylla alba'' <small>R. Rolfe</small> }} '''''Ourisia microphylla'''''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/75DRC|title=Ourisia microphylla Poepp. & Endl. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-05-07}}</ref> er [[tegund]] blómstrandi plantna í [[græðisúruætt]], ættuð frá suðurhluta S-Ameríku (Síle og Argentínu).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806592-1|title=Ourisia microphylla Poepp. & Endl. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507233511/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806592-1|archive-date=2023-05-07|url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{commonscat|Ourisia microphylla}} {{Wikilífverur|Ourisia microphylla}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Ourisia]] iwl4wgwtgha3ap88nygkehe5bmovqg3 0 174665 1985701 1807022 2026-11-09T23:01:38Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985701 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | image = Alchemilla glaucescens Harmaapoimulehti H5684 C.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'') | familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'') | subfamilia = ''[[Rosoideae]]'' | genus = ''[[Alchemilla]]'' | species = '''''A. glaucescens''''' | binomial = ''Alchemilla glaucescens'' | binomial_authority = [[Carl Friedrich Wilhelm Wallroth|Wallr.]]<ref name = "col53502318">Wallr. (1840) , In: Linnaea 14: 134</ref> | synonyms = ''Alchemilla hybrida glaucescens'' <small>([[Carl Friedrich Wilhelm Wallroth|Wallr.]]) O. Bolos & [[Josep Vigo Bonada|Vigo]]</small><br>''Alchemilla hybrida'' <small>[[Franz Wilibald Schmidt|F. W. Schmidt]]</small> }} '''Alchemilla glaucescens'''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/BHPV|title=Alchemilla glaucescens Wallr. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-05-10}}</ref> er fjölær jurt af [[rósaætt]]<ref name="GBIF">{{cite web |title=Alchemilla glaucescens Wallr. |url=https://www.gbif.org/species/3027452 |website=www.gbif.org |access-date=25 January 2021 |language=en}}</ref> (Rosaceae). Hún vex í nær allri Evrópu að undanskildu Íslandi, Belgíu, Portúgal, Krít, Möltu og Tyrklandi.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:720605-1|title=Alchemilla glaucescens Wallr. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204092053/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:720605-1|archive-date=2023-12-04|url-status=dead}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} {{wikilífverur|Alchemilla glaucescens}} {{Commons|Alchemilla glaucescens}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Maríustakkar]] atdsldte8r56fnn1nz8fowmh1tcvygs 0 174788 1985686 1952723 2026-11-09T16:41:25Z TKSnaevarr 53243 1985686 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Gurbanguly Berdimuhamedow | mynd = Gurbanguly Berdimuhamedov in July 2025 (cropped).jpg | myndatexti1 = Gurbanguly Berdimuhamedow árið 2025. | titill= Forseti Túrkmenistan | stjórnartíð_start = [[21. desember]] [[2006]] | stjórnartíð_end = [[19. mars]] [[2022]] | vara_forseti = [[Raşit Meredow]] | forveri = [[Saparmyrat Nyýazow]] | eftirmaður = [[Serdar Berdimuhamedow]] | titill2= Formaður Alþýðuráðs Túrkmenistan | stjórnartíð_start2 = [[14. apríl]] [[2021]] | forveri2 = ''Embætti stofnað'' | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1957|6|29}} | fæðingarstaður = [[Babarap]], [[Sovétlýðveldið Túrkmenistan|túrkmenska sovétlýðveldinu]], [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] | þjóderni = [[Túrkmenistan|Túrkmenskur]] | maki = Ogulgerek Berdimuhamedova | stjórnmálaflokkur = [[Lýðræðisflokkur Túrkmenistan]] (til 2013) | börn = 4, þ. á m. [[Serdar Berdimuhamedow|Serdar]] | atvinna = Tannlæknir | háskóli = Túrkmenski ríkislæknaháskólinn }} '''Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow''' (f. 29. júní 1957) er [[Túrkmenistan|túrkmenskur]] stjórnmálamaður sem var forseti Túrkmenistan frá árinu 2006 til ársins 2022. Hann tók sér opinbera heiðurstitilinn '''Arkadag''' (ísl. ''Verndarinn''). Berdimuhamedow fór fyrir [[einræði]] sem einkenndist af mikilli [[persónudýrkun]] á forsetanum. Árið 2022 sagði hann óvænt af sér og lét son sinn, [[Serdar Berdimuhamedow|Serdar]], taka við forsetaembættinu. Gurbanguly Berdimuhamedow er þó enn í reynd valdamesti maður landsins sem formaður Alþýðuráðs Túrkmenistan og ber jafnframt titilinn „þjóðarleiðtogi túrkmenskrar alþýðu“. ==Æviágrip== Gurbanguly Berdimuhamedow fæddist þann 29. júní 1957 í héraðinu [[Badarap]] í núverandi héraðinu [[Ahal]] í [[Sovétlýðveldið Túrkmenistan|túrkmenska sovétlýðveldinu]], sem þá var innan [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Hann er úr [[Teke]]-ættbálknum og var einkasonur í sex barna systkinahópi. Faðir Gurbanguly, Malikguly Berdimuhamedow, var embættismaður í fangelsisvarðadeild innanríkisráðuneytis Sovétríkjanna. Hann fór á eftirlaun árið 1982 og hafði þá tign [[Undirofursti|undirofursta]] innan lögreglunnar.<ref>{{Vefheimild|tungumál=en|titill=US embassy cables: Turkmenistan president ‘not a very bright guy’ |url=https://amp.theguardian.com/world/us-embassy-cables-documents/240618 |dags=2. desember 2010 |skoðað=18. maí 2023}}</ref><ref>{{Vefheimild|tungumál=ru|titill=В Туркмении поставили памятник отцу президента |url=https://lenta.ru/news/2012/10/22/monument/ |vefsíða=[https://lenta.ru Lenta.ru] |dags=22. október 2012 |skoðað=18. maí 2023}}</ref> Afi Gurbanguly, Berdimuhamed Annaýew, vann sem skólakennari.<ref name=":0">{{Vefheimild|tungumál=en |höfundur=Bess Brown |útgefandi=Britannica |titill=Gurbanguly Berdymukhammedov Turkmenistan & Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Gurbanguly-Berdymukhammedov |vefsíða=www.britannica.com |dags=2008-09-03 |skoðað=18. maí 2023}}</ref> Hann gegndi þjónustu í [[Rauði herinn|rauða hernum]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni og herdeild hans var meðal þeirra fyrstu sem náðu yfir [[Dnjepr]]fljót í september 1943.<ref>{{Vefheimild|tungumál=en|titill=Events of occasion of the 75th anniversary of the Great Victory are held with participation of the Head of the State |url=https://migration.gov.tm/en/events-of-occasion-of-the-75th-anniversary-of-the-great-victory-are-held-with-participation-of-the-head-of-the-state/#:~:text=WAR%20WAS%20HELD-,EVENTS%20OF%20OCCASION%20OF%20THE%2075TH%20ANNIVERSARY%20OF%20THE%20GREAT,1941%20%E2%80%93%201945%20Great%20Patriotic%20War. |útgefandi=State Migration Service of Turkmenistan|skoðað=18. maí 2023}}</ref> Hann lét lífið í [[Asgabatjarðskjálftinn|Asgabatjarðskjálftanum]] í október árið 1948.<ref>{{Vefheimild|tungumál=en |titill=Turkmenistan marks Day of Remembrance |url=https://www.customs.gov.tm/index.php/en/news/823 |éditeur=State Customs Service of Turkmenistan|skoðað=18. maí 2023}}</ref> Gurbanguly Berdimuhamedow útskrifaðist frá túrkmenska læknaháskólanum árið 1979 og hóf feril sem [[tannlæknir]] í [[Asgabat]]. Nokkrum árum síður ferðaðist hann til [[Moskva|Moskvu]] til að hefja doktorsnám í læknavísindum. Þegar hann sneri heim til Túrkmenistan varð hann prófessor við tannlæknadeild Læknaháskóla Túrkmenistan árið 1990. Nokkru síðar hlaut hann stöðu við heilbrigðisráðuneyti landsins árið 1995 og var útnefndur heilbrigðisráðherra árið 1997. Árið 2001 var hann útnefndur fyrsti varaforseti ríkisstjórnarinnar með umsjón yfir mennta-, vísinda- og heilbrigðismálum.<ref name=":0" /> === Valdataka === Þegar [[Saparmyrat Nyýazow]] forseti lést þann 21. desember árið 2006 var Berdimuhamedow falið að stýra nefnd sem hafði umsjón með útför forsetans. Á tíma [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] höfðu þeir sem stýrðu ríkisútförum látinna leiðtoga gjarnan tekið við völdum í kjölfarið. Stjórnarskrá Túrkmenistan kvað á um að ef forsetinn dæi í embætti ætti forseti þingsins að taka við forsetaembætti til bráðabirgða. Samkvæmt þessu hefði [[Öwezgeldi Ataýew]] átt að verða forseti en strax eftir dauða Nyýazow hófst opinber rannsókn á meintum embættisglæpum hans sem kom í veg fyrir að hann tæki við embætti. Öryggisráð Túrkmenistan útnefndi Berdimuhamedow [[Starfandi forseti|starfandi forseta]] landsins fram að kosningum.<ref name=":0" /> Samkvæmt 2. mgr. 60. gr. túrkmensku stjórnarskrárinnar mátti starfandi forseti ekki sjálfur gefa kost á sér í forsetakosningunum. Þessu var hins vegar breytt áður en kosningarnar voru haldnar og Berdimuhamedow var því leyft að gefa kost á sér ásamt fimm öðrum frambjóðendum sem þingið samþykkti þann 26. desember 2006. Berdimuhamedow hlaut 89,23 % atkvæðanna í forsetakosningum Túrkmenistan þann 11. febrúar 2007 og hóf kjörtímabil sitt formlega þann 14. febrúar sama ár. Nýi forsetinn lofaði að efla einkageira landsins, varðveita velferðarþjónustuna og skapa ný störf. Hann var endurkjörinn í febrúar árið 2012 með 97,14 % atkvæða og árið 2017 með 98 % atkvæða.<ref>[http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2017/02/13/97001-20170213FILWWW00022-le-president-turkmene-reelu-par-98-des-voix.php Le président turkmène réélu par 98% des voix], ''[[Le Figaro]]'', 13. febrúar 2017.</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/russnesk-kosning-i-turkmenistan|titill=Rússnesk kosning í Túrkmenistan|dags=13. febrúar 2017|höfundur=Ævar Örn Jósepsson|skoðað=18. maí 2023|útgefandi=[[RÚV]]}}</ref> Eftir valdatöku sína lét Berdimuhamedow fljótt hefja greiðslu lífeyra á ný sem forveri hans hafði lagt niður, aflétti hömlum á utanlandsferðir Túrkmena og lét aftur lengja grunnskólanám úr níu árum í tíu. Þrátt fyrir þessar breytingar viðhélt stjórn Berdimuhamedow [[einræði]]slegu stjórnarfari að hætti Nyýazow. Margar myndir af Nyýazow á opinberum stöðum, sem voru um allt í [[Asgabat]], voru teknar niður og þeim skipt út með myndum af Berdimuhamedow.<ref name=":0" /> === Einræði === [[Mynd:Vladimir Putin and Gurbanguly Berdimuhamedow (2017-10-11) 05.jpg|thumb|right|Berdimuhamedow ásamt [[Vladímír Pútín]] árið 2017.]] Stjórn Gurbanguly Berdimuhamedow er skilgreind sem [[einræði]]sstjórn af ýmsum óháðum eftirlits- og mannréttindastofnunum. Meðal annars er þá vísað til [[persónudýrkun]]ar á leiðtoganum, skorts á frjálsum kosningum og til fokdýrra opinberra framkvæmda eins og byggingar „Gleðihallarinnar“ sem var vígð með mikilli fyrirhöfn á tuttugu ára sjálfstæðisafmæli Túrkmenistan. Undir lok maímánuðar árið 2015 var afhjúpuð 21 metra há [[Gullhúðun|gullhúðuð]] [[brons]]stytta af Berdimuhamedow á hestbaki í Asgabat.<ref name=":1">{{Vefheimild|langue=en-GB |útgefandi=Deutsche Welle |titill=Turkmenistan's constitutional amendment allows president to serve for life |url=https://www.dw.com/en/turkmenistans-constitutional-amendment-allows-president-to-serve-for-life/a-19549347 |vefsíða=dw.com |dags=2016-09-14 |skoðað=18. maí 2023}}</ref> Afhjúpun styttunnar þótti minna á stjórnarhætti forvera Berdimuhamedow, [[Saparmyrat Nyýazow]], sem hafði látið reisa gullstyttu af sér sem snerist svo hún sneri alltaf að sólu. Eftir dauða Nyýazow lét Berdimuhamedow færa þá styttu frá miðbæ Asgabat til úthverfanna.<ref>[http://www.midilibre.fr/2015/05/25/le-president-turkmene-s-offre-une-statue-en-or-de-son-vivant,1165720.php Le président turkmène s'offre une statue en or de son vivant], ''[[Midi libre]]'', 25. maí 2015.</ref> Berdimuhamedow lét jafnframt fjarlægja bækur eftir Nyýazow úr bókasöfnum landsins og setti þeirra í stað bækur eftir sjálfan sig um margvísleg efni líkt og veggteppalist, tesmökkun og túrkmenska heimspeki.<ref name="Fig">Pierre Avril, [http://www.lefigaro.fr/international/2017/02/10/01003-20170210ARTFIG00261-le-protecteur-des-turkmenes-vers-un-nouveau-sacre.php « Le « Protecteur » des Turkmènes vers un nouveau sacre »], ''[[Le Figaro]]'', 12. apríl 2017, bls. 7.</ref><ref>{{Vefheimild|tungumál=en-GB|útgefandi=BBC News|titill=Turkmenistan President Berdymukhamedov reappears after death rumours|dags=2019-08-12|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-49319380|skoðað=18. maí 2023}}</ref> Allir ríkisfjölmiðlar Túrkmenistan eru þátttakendur í [[persónudýrkun]]inni á forsetanum. Forsetinn hefur meðal annars tekið þátt í og „unnið“ [[kappakstur]] á [[Bugatti]]-bifreið,<ref>{{Vefheimild|tungumál=en-US |útgefandi=CBS News |titill=Turkmenistan president Gurbanguli Berdymukhamedov wins country's maiden race |url=https://www.cbsnews.com/news/turkmenistan-president-gurbanguli-berdymukhamedov-wins-countrys-maiden-race/ |vefsíða=www.cbsnews.com |dags=2012-04-09 |skoðað=2022-03-03}}</ref> auk þess sem hann hefur gjarnan tekið þátt í og „unnið“ [[kappreiðar]] á hesti.<ref name=":2">{{Vefheimild|tungumál=en-US|höfundur=Adam Taylor|titill=Turkmenistan’s leader, infamous for falling off a horse, unveils a giant statue of himself riding a horse|útgefandi=Washington Post|dags=2015-05-25|issn=0190-8286|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/05/25/turkmenistans-leader-infamous-for-falling-off-a-horse-unveils-a-giant-statue-of-himself-riding-a-horse/|skoðað=18. maí 2023}}</ref> Ríkisfjölmiðlar Túrkmenistan hafa jafnframt birt myndband af Berdimuhamedow þar sem hann birtist sem [[plötusnúður]] í afmælisveislu sonarsonar síns<ref name=":3">{{Vefheimild |tungumál=en |höfundur=Shaun Walker |titill=Turkmenistan's singing dictator heralds upcoming elections |url=http://www.theguardian.com/world/2017/feb/01/turkmenistans-singing-dictator-gurbanguly-berdymukhamedov-heralds-upcoming-elections |vefsíða=theguardian.com |dags=2017-02-01 |skoðað=18. maí 2023}}</ref> og upptökur af honum að lesa ljóð sem hann hefur ort.<ref>{{Vefheimild|tungumál=en-GB |höfundur=Deutsche Welle |titill=Gurbanguly Berdymukhamedov re-elected as Turkmen president |url=https://www.dw.com/en/gurbanguly-berdymukhamedov-re-elected-as-turkmen-president/a-37524932 |vefsíða=dw.com |dags=2017-02-13 |skoðað=18. maí 2023}}</ref> Hann hefur jafnvel birst í opinberum myndböndum að spila lag á gítar sem hann orti til heiðurs verkalýðs landsins.<ref name=":3" /> Árið 2016 var gerð breyting á stjórnarskrá Túrkmenistan sem nam úr gildi leyfðan hámarksaldur forsetaframbjóðenda og lengdi kjörtímabil forsetans úr fimm árum í sex.<ref name=":1" /> Árið 2018 var Túrkmenistan í 161. sæti af 180 ríkjum á [[spilling]]arlista [[Transparency International]]. [[Mannréttindavaktin]] hefur sagt að í Túrkmenistan sé enn við lýði ein mesta kúgun sem þekkist í nokkru ríki í dag og að frammistaða stjórnarinnar í mannréttindamálum sé hörmuleg.<ref name="Fig" /> Árið 2019 birti Berdimuhamedow myndband af sér þar sem hann sást keyra torfærubíl í kringum [[Hlið vítis (Túrkmenistan)|Hlið vítis]] (brennandi gíg í Karakum-eyðimörkinni) til að bera af sér orðróma um að hann væri dauður.<ref>{{Vefheimild|tungumál=en|url=https://www.abc.net.au/news/2019-08-07/turkmenistan-president-rally-car-hells-gate-dispel-death-rumours/11392246?sf217117310=1|titill=Turkmenistan's leader does doughnuts next to flaming crater to prove he's not dead|dags=7. ágúst 2019|útgefandi=ABC}}</ref> Frá upphafi [[Kórónaveirufaraldurinn 2019–|alþjóðlega kórónuveirufaraldursins]] hefur túrkmenska stjórnin fullyrt að [[COVID-19]] hafi alls ekki náð til Túrkmenistan og að engin tilfelli hafi greinst í landinu. Veirufræðingar og aðrir sérfræðingar í læknisfræði, meðal annars hjá [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni, telja þessa fullyrðingu ómögulega. Túrkmenistan var, ásamt [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]], eitt fárra ríkja sem gaf ekki út neinar sýkingatölur til Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar eða til heimsbyggðarinnar. Jafnvel nágrannaríki Túrkmenistan, [[Íran]], sem varð hvað verst fyrir faraldrinum af öllum [[Mið-Austurlönd|Mið-Austurlöndum]], fullyrti að sýkin hefði náð til Túrkmena. Þann 10. nóvember 2020 afhjúpaði Berdimuhamedow sex metra háa, gullhúðaða styttu í nýju íbúðahverfi í Asgabat af uppáhalds [[hundategund]] sinni, [[Mið-asískur fjárhundur|mið-asíska fjárhundinum]].<ref>{{Vefheimild|höfundur=Robin Tutenges |titill=Le président du Turkménistan dévoile une statue géante en or de son chien préféré |url=http://www.slate.fr/story/197058/gurbanguly-berdymukhamedov-president-turkmenistan-statue-geante-or-chien-alabai |vefsíða=[http://www.slate.fr Slate.fr] |dags=12. nóvember 2020 |skoðað=18. maí 2023}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Le président turkmène inaugure en grande pompe une statue de son chien favori |url=https://www.courrierinternational.com/article/video-le-president-turkmene-inaugure-en-grande-pompe-une-statue-de-son-chien-favori |útgefandi=[[Courrier international]] |dags=12. nóvember 2020 |skoðað=18. maí 2023}}</ref> === Valdaskipti === Sonur Gurbanguly Berdimuhamedow, [[Serdar Berdimuhamedow|Serdar]], er einnig stjórnmálamaður. Hann var útnefndur varautanríkisráðherra landsins í mars árið 2018 og hafði áður setið á þingi landsins. Í janúar 2019 var hann útnefndur varasveitarstjóri [[Ahal]]-héraðs og síðan aðstoðarforsætisráðherra árið 2021.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20212072710d|titill=Gerir soninn að aðstoðarforsætisráðherra|dags=12. febrúar 2021|höfundur=Atli Ísleifsson|skoðað=18. maí 2023|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''}}</ref> Serdar hafði lengi verið álitinn sennilegur arftaki föður síns sem þjóðhöfðingi<ref>{{Vefheimild|tungumál=en|url=https://eurasianet.org/turkmenistan-presidents-son-and-presumed-heir-gets-new-top-job|titill=Turkmenistan: President’s son and presumed heir gets new top job|dags=2. janúar 2019|útgefandi=EurasiaNet}}</ref> og hann bauð sig loks fram í forsetakosningum landsins árið 2022.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2022/03/15/turkmenistan-serdar-berdimoukhamedov-le-fils-du-dirigeant-sortant-remporte-l-election-presidentielle_6117624_3210.html|titill=Turkménistan : Serdar Berdimoukhamedov, le fils du dirigeant sortant, remporte l’élection présidentielle|dags=15. mars 2022|útgefandi=Le Monde og AFP}}</ref> Serdar vann kosningarnar og tók við sem forseti Túrkmenistan þann 19. mars 2022.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20222235227d|titill=Sonur túrmenska einvaldsins vann yfirburðasigur í forsetakosningum|dags=15. mars 2022|höfundur=Atli Ísleifsson|skoðað=18. maí 2023|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forseti Túrkmenistan | frá = [[21. desember]] [[2006]] | til = [[19. mars]] [[2022]] | fyrir = [[Saparmyrat Nyýazow]] | eftir = [[Serdar Berdimuhamedow]] }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Berdimuhamedow, Gurbanguly}} {{f|1957}} [[Flokkur:Forsetar Túrkmenistan]] i8nojlv29fu8ayli1doftlmhzcdndhm 0 174901 1985791 1809362 2026-11-10T07:31:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985791 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gaukasmæra | image = Flowers of Oxalis articulata 20181102.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Oxalidales]] | familia = [[Súrsmæruætt]] (''Oxalidaceae'') | genus = ''[[Oxalis]]'' | species = '''O. articulata''' | binomial = ''Oxalis articulata'' | binomial_authority = [[Marie Jules César Savigny|Savign.]] (1798) | synonyms = *''Acetosella articulata'' <small>(Savigny) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]] (1891) *''Oxalis rubra'''' <small>[[Augustin François César Prouvençal de Saint-Hilaire|A. St.-Hil.]] (1825)</small> }} '''Gaukasmæra''' ([[fræðiheiti]]: ''Oxalis articulata''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/75FDS|title=Oxalis articulata Savigny {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-05-28}}</ref>) er jurt af smæruættkvísl sem er ættuð frá S-Brasilíu til N-Argentínu,<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:374673-1|title=Oxalis articulata Savigny {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929081129/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:374673-1|archive-date=2023-09-29|url-status=dead}}</ref> en hefur breiðst út með ræktun víða um heim. Til hennar teljast tvær undirtegundir * ''Oxalis articulata'' Savign. forma ''crassipes'' (Urb.) Lourteig, 1982 * ''Oxalis articulata'' Savign. subspecies ''rubra'' (A.St.-Hil.) Lourteig, 1982 <gallery> File:Oxalis arborea1.jpg|''O. articulata'' f. ''crassipes'' File:Oxalis articulata rubra0.jpg|''O. articulata'' ssp. ''rubra'' </gallery> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Oxalis articulata}} {{commons|Category:Oxalis articulata}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Súrsmæruætt]] ihu7agpsp6ae2v3xbg7fbf99580kge6 0 174919 1985783 1809487 2026-11-10T06:55:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985783 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Fuglasmæra | image = Oxalis ortgiesii - Berlin Botanical Garden - IMG 8704.JPG | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Oxalidales]] | familia = [[Súrsmæruætt]] (''Oxalidaceae'') | genus = ''[[Oxalis]]'' | species = '''O. ortgiesii''' | binomial = ''Oxalis ortgiesii'' | binomial_authority = [[Eduard August von Regel|Regel]] | synonyms = *''Acetosella ortgiesii'' <small>([[Eduard August von Regel|Regel]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]</small> *''Xanthoxalis ortgiesii'' <small>([[Eduard August von Regel|Regel]]) Holub</small><br>'' }} '''Fuglasmæra''' ([[fræðiheiti]]: ''Oxalis ortgiesii''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4BB8B|title=Oxalis ortgiesii Regel {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-05-29}}</ref>) er jurt af smæruættkvísl sem er ættuð frá Ekvador og Perú.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:375218-1|title=Oxalis ortgiesii Regel {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529162650/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:375218-1|archive-date=2023-05-29|url-status=dead}}</ref> Til hennar teljast tvær undirtegundir * ''O. o. ortgiesii'' * ''O. o. tingoensis'' == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Oxalis ortgiesii}} {{commons|Category:Oxalis ortgiesii}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Súrsmæruætt]] e4ytjcqhdhlqf422nq7s0n220lqav8m 0 174930 1985856 1809524 2026-11-10T10:06:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985856 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gæfusmæra | image = 2007-07-01Oxalis tetraphylla01.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Oxalidales]] | familia = [[Súrsmæruætt]] (''Oxalidaceae'') | genus = ''[[Oxalis]]'' | species = '''O. tetraphylla''' | binomial = ''Oxalis tetraphylla'' | binomial_authority = [[Antonio José Cavanilles|Cav.]]<ref name = "col53483735">Cav. (1795) , In: Ic. 3: 19</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Samheiti</small> |''Oxalis tlalpamensis'' <small>[[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis scopulorum'' <small>([[Joseph Nelson Rose|Rose]]) [[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis pseudotetraphylla'' <small>[[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis mucronata'' <small>([[Joseph Nelson Rose|Rose]] ex [[John Kunkel Small|Small]]) [[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis hayi'' <small>[[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis deppei'' <small>[[Diederich Franz Leonhard von Schlechtendal|Schltdl.]] ex [[William Botting Hemsley|Hemsl.]]</small><br>''Oxalis cuernavacana'' <small>([[Joseph Nelson Rose|Rose]]) [[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis chiriquensis'' <small>R. E. Woodson</small><br>''Oxalis scopulorum'' <small>[[Joseph Nelson Rose|Rose]]</small><br>''Oxalis mucronata'' <small>[[Joseph Nelson Rose|Rose]] ex [[John Kunkel Small|Small]]</small><br>''Oxalis deppei'' <small>([[Conrad Loddiges|Lodd.]]) [[John Kunkel Small|Small]]</small><br>''Oxalis cuernavacana'' <small>[[Joseph Nelson Rose|Rose]]</small><br>''Oxalis deppei'' <small>([[Conrad Loddiges|Lodd.]]) [[John Kunkel Small|Small]]</small> }} }} '''Gæfusmæra''' ([[fræðiheiti]]: ''Oxalis tetraphylla''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4BBLM|title=Oxalis tetraphylla Cav. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-05-29}}</ref>) er jurt af smæruættkvísl sem er ættuð frá Norður og Mið-Ameríku (Mexíkó suður til Panama).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:375466-1|title=Oxalis tetraphylla Cav. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130113031/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:375466-1|archive-date=2022-11-30|url-status=dead}}</ref> Allir hlutar hennar eru ætir. Til hennar teljast tvær undirtegundir * ''O. t. guerreroensis'' * ''O. t. mexicana'' == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Oxalis tetraphylla}} {{commons|Category:Oxalis tetraphylla}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Súrsmæruætt]] azgj66qhsu4q2vj4lwx2laoyodfff1c 0 174934 1985846 1809530 2026-11-10T09:33:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985846 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gullsmæra | image = Oxalis valdiviensis 'Chilean Yellow Sorrel' (Oxalidaceae) flower.JPG | image_width = 250px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Oxalidales]] | familia = [[Súrsmæruætt]] (''Oxalidaceae'') | genus = ''[[Oxalis]]'' | species = '''O. valdiviensis''' | binomial = ''Oxalis valdiviensis'' | binomial_authority = [[François Marius Barnéoud|Barn.]]<ref name = "col53483753">Barn. (1846) , In: C. Gay, Fl. Chil. 1: 446</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Samheiti</small>| ''Oxalis valdiviensis humilis'' <small>[[Carlo Luigi Carlos Luis Spegazzini|Speg.]]</small><br>''Oxalis valdiviensis antucensis'' <small>([[Rodolfo Amando Philippi|Phil.]]) [[Karl Friedrich Carlos Federico Reiche|Reiche]]</small><br>''Oxalis valdiviana'' <small>[[Vilmorin|Vilm.]]</small><br>''Oxalis tolguacensis'' <small>[[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis tinctoria'' <small>[[Eduard Friedrich Poeppig|Poepp.]] ex Prog.</small><br>''Oxalis negrensis'' <small>[[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis illinii'' <small>[[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis hapalconidea'' <small>[[François Marius Barnéoud|Barn.]]</small><br>''Oxalis chubutensis'' <small>[[Carlo Luigi Carlos Luis Spegazzini|Speg.]] ex [[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis capillipes'' <small>[[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis berningeri'' <small>[[Paul Erich Otto Wilhelm Knuth|Knuth]]</small><br>''Oxalis antucensis'' <small>[[Rodolfo Amando Philippi|Phil.]]</small><br>''Oxalis hapalconidea'' <small>([[François Marius Barnéoud|Barn.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]</small><br>''Oxalis antucensis'' <small>([[Rodolfo Amando Philippi|Phil.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]</small> }} }} '''Gullsmæra''' ([[fræðiheiti]]: ''Oxalis valdiviensis''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4BBNF|title=Oxalis valdiviensis Barnéoud {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-05-29}}</ref>) er jurt af smæruættkvísl sem er ættuð frá suðurhluta S-Ameríku (Argentína og Síle).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:178576-2|title=Oxalis valdiviensis Barnéoud {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529231349/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:178576-2|archive-date=2023-05-29|url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Oxalis valdiviensis}} {{commons|Category:Oxalis valdiviensis}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Súrsmæruætt]] kithajj95z3n1wv76zou7mhi055wi5j 0 175277 1985721 1812939 2026-11-10T03:50:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985721 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Dvergblágresi'' | image = Geranium pusillum.jpeg | status = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Blágresisbálkur]] (''Geraniales'') | familia = [[Blágresisætt]] (''Geraniaceae'') | genus = ''[[Geranium]]'' | species = '''''G. pusillum''''' | binomial = ''Geranium pusillum'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name = "col38526206">L. (1759) , In: Syst. Nat. ed. 10 2: 1144</ref> | synonyms = {{Collapsible list| ''Geranium pusillum humifusa'' <small>[[Achille Terracciano|A. Terracc.]]</small><br>''Geranium pusillum album'' <small>[[Carl Lindman|Lindm.]]</small><br>''Geranium pusillum subcalvum'' <small>[[Johann Xaver Robert Caspary|Casp.]] ex [[Johannes Abromeit|Abrom.]]</small><br>''Geranium pusillum pseudopusillum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pusillum minor'' <small>[[Achille Terracciano|A. Terracc.]]</small><br>''Geranium pusillum major'' <small>[[Achille Terracciano|A. Terracc.]]</small><br>''Geranium pusillum axilliflorum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pusillum circinatum'' <small>([[August Agoston, Agost Kanitz|Kanitz]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pusillum genuinum'' <small>Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pusillum rigidum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pusillum gracillimum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pusillum albiflorum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pusillum villosum'' <small>(F. Saut.) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pusillum majus'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Graebn. in Asch. & [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]</small><br>''Geranium pusillum humile'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) [[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]</small><br>''Geranium pusillum rigidum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Gams in Hegi</small><br>''Geranium divaricatum tenuisectum'' <small>[[fader Sennen|Sennen]]</small><br>''Geranium parviflorum'' <small>[[William Curtis|Curtis]]</small><br>''Geranium pusillum normale'' <small>[[Achille Terracciano|A. Terracc.]]</small><br>''Geranium pseudopusillum'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium circinatum'' <small>[[August Agoston, Agost Kanitz|Kanitz]]</small><br>''Geranium humile'' <small>[[Antonio José Cavanilles|Cav.]]</small><br>''Geranium pusillum villosum'' <small>F. Saut.</small><br>''Geranium delicatulum'' <small>[[Michele Tenore|Ten.]] & Guss. in Ten.</small><br>''Geranium pusillum majus-grandifolium'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium pusillum minus'' <small>[[Elias Fries|Fr.]]</small><br>''Geranium pusillum humile'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) DC.</small><br>''Geranium pusillum albiflorum'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium pusillum rigidum'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium pusillum gracillimum'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium pusillum grandifolium'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium pusillum exsertum'' <small>[[Wilhelm Ludwig Petermann|Peterm.]]</small><br>''Geranium pusillum axilliflorum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Gams in Hegi</small><br>''Geranium pusillum gracillimum'' <small>([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) Gams in Hegi</small><br>''Geranium pusillum tenuilobum'' <small>[[fader Sennen|Sennen]]</small><br>''Geranium pusillum condensatum'' <small>[[George Claridge Druce|Druce]]</small><br>''Geranium dubium'' <small>[[Dominique Chaix|Chaix]]</small><br>''Geranium pusillum axilliflorum'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Geranium pusillum delicatulum'' <small>([[Michele Tenore|Ten.]] & [[Giovanni Gussone|Guss.]]) [[Achille Terracciano|A. Terracc.]]</small><br>''Geranium pusillum humile'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) [[Achille Terracciano|A. Terracc.]]</small><br>''Geranium pusillum luxurians'' <small>[[Achille Terracciano|A. Terracc.]]</small><br>''Geranium pusillum elatum'' <small>[[Casimir Picard|Picard]]</small><br>''Geranium hybridum'' <small>[[Heinrich Carl Haussknecht|Hausskn.]]</small><br>''Geranium pusillum albiflorum'' <small>[[Philipp Maximilian Opiz|Opiz]]</small><br>''Geranium pusillum humile'' <small>Bueck ex Prahl</small><br>''Geranium pusillum humile'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small><br>''Geranium haussknechtii'' <small>[[Károly Rezsö Soó von Bere|Soó]]</small><br>''Geranium parviflorum humile'' <small>([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) [[François Fulgis Chevallier|Chevall.]]</small><br>''Geranium parviflorum'' <small>[[François Fulgis Chevallier|Chevall.]]</small> }} }} '''Dvergblágresi''' ([[fræðiheiti]]: ''Geranium pusillum''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FV3T|title=Geranium pusillum L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-06-29}}</ref>) er jurt af [[blágresisætt]]. Hún er ættuð frá Evrópu og N-Afríku, austur til vestur Himalajafjalla en finnst nú mun víðar.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60444752-2|title=Geranium pusillum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-06-29}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Geranium pusillum}} {{commons|Geranium pusillum}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Blágresisætt]] 4tkjme99obpfaoy1aln9bx0vmpockxi 0 175464 1985867 1869732 2026-11-10T11:07:31Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985867 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Hegranef'' | image = Illustration Erodium cicutarium0.jpg | status = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Blágresisbálkur]] (''Geraniales'') | familia = [[Blágresisætt]] (''Geraniaceae'') | genus = ''[[Erodium]]'' | species = '''''E. cicutarium''''' | binomial = ''Erodium cicutarium'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Charles Louis L'Héritier de Brutelle|L'Hér.]] ex [[William Aiton|Aiton]] | synonyms = ''Geranium cicutarium'' <small>[[Carl Linnaeus|L.]]</small> }} '''Hegranef''' ([[fræðiheiti]]: ''Erodium cicutarium''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/9K2K4|title=Erodium cicutarium (L.) L'Hér. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-07-17|archive-date=2023-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407100218/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/9K2K4|url-status=dead}}</ref>) er jurt af [[blágresisætt]]. Hún er frá Evrasíu og N-Afríku og hefur breiðst víða um.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:372219-1|title=Erodium cicutarium (L.) L'Hér. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405082526/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:372219-1|archive-date=2023-04-05|url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Erodium cicutarium}} {{commons|Erodium cicutarium}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Blágresisætt]] 616vl4nbu2o05azh0nen6ayx6b6fwas 0 175470 1985720 1816089 2026-11-10T03:36:35Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985720 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Diskablágresi'' | image = Geranium_platypetalum1.jpg | status = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Blágresisbálkur]] (''Geraniales'') | familia = [[Blágresisætt]] (''Geraniaceae'') | genus = ''[[Geranium]]'' | species = '''''G. platypetalum''''' | binomial = ''Geranium platypetalum'' | binomial_authority = [[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] & [[Carl Anton von Meyer|C.A. Mey.]]<ref name = "col38526145">Fisch. & C.A. Mey. (1835) , In: Index Sem. Hort. Petrop. [1] 28</ref> | synonyms = ''Geranium ibericum platypetalum'' <small>([[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] & [[Carl Anton von Meyer|C.A. Mey.]]) [[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]]</small><br>''Geranium platypetalum albipetalum'' <small>Erik & Demirkus*</small> }} '''Diskablágresi''' ([[fræðiheiti]]: ''Geranium platypetalum''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FV28|title=Geranium platypetalum Fisch. & C.A. Mey. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-07-18}}</ref>) er jurt af [[blágresisætt]]. Hún er ættuð frá N-Íran, Kákasus, Tyrklandi og S-Túrkmenistan .<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:373496-1|title=Geranium platypetalum Fisch. & C.A.Mey. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-07-18}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Geranium platypetalum}} {{commons|Geranium platypetalum}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Blágresisætt]] cjwmw3adleeaxr8rcjhbub5eairdhcs 10 175790 1985652 1982176 2026-11-09T12:37:39Z TKSnaevarr 53243 1985652 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Þjóðhöfðingjar Póllands | title = Þjóðhöfðingjar Póllands | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | image = [[File:Flag of the President of Poland.svg|border|100px|Embættisfáni forseta Póllands]] | listclass = hlist | group2 = [[Annað pólska lýðveldið|Lýðveldið Pólland]]<br/>(1918–1939) | list2 = * [[Józef Piłsudski]] * [[Gabriel Narutowicz]] * [[Maciej Rataj]] {{small|(starfandi)}} * [[Stanisław Wojciechowski]] * [[Maciej Rataj]] {{small|(starfandi)}} * [[Ignacy Mościcki]] | group3 = Útlagaríkisstjórn Póllands<br/>(1939–1990) | list3 = * [[Władysław Raczkiewicz]] * [[August Zaleski]] * [[Stanisław Ostrowski]] * [[Edward Bernard Raczyński|Edward Raczyński]] * [[Kazimierz Sabbat]] * [[Ryszard Kaczorowski]] | group4 = [[Alþýðulýðveldið Pólland]]<br/>(1944–1989) | list4 = * [[Bolesław Bierut]] * [[Franciszek Trąbalski]] {{small|(starfandi)}} * [[Władysław Kowalski (stjórnmálamaður)|Władysław Kowalski]] {{small|(starfandi)}} * [[Bolesław Bierut]] * [[Aleksander Zawadzki]] * [[Edward Ochab]] * [[Marian Spychalski]] * [[Józef Cyrankiewicz]] * [[Henryk Jabłoński]] * [[Wojciech Jaruzelski]] | group5 = [[Pólland|Lýðveldið Pólland]]<br/>(1990–) | list5 = * [[Wojciech Jaruzelski]] * [[Lech Wałęsa]] * [[Aleksander Kwaśniewski]] * [[Lech Kaczyński]] * [[Bronisław Komorowski]] {{small|(starfandi)}} * [[Bogdan Borusewicz]] {{small|(starfandi)}} * [[Grzegorz Schetyna]] {{small|(starfandi)}} * [[Bronisław Komorowski]] * [[Andrzej Duda]] * [[Karol Nawrocki]] }}<noinclude>[[Flokkur:Stjórnmálasnið]] </noinclude> hvaobx6t7uehhd39oovoe4gtup9qr83 0 176304 1985875 1828327 2026-11-10T11:34:04Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985875 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = | image = Hemitomes_congestum_PCR.jpg | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (Plantae) | divisio = [[Dulfrævingar]] (Magnoliophyta) | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (Magnoliopsida) | ordo = [[Lyngbálkur]] (Ericales) | familia = [[Lyngætt]] (Ericaceae) | subfamilia = [[Sníkjurótarundirætt]] (''Monotropoideae'') | genus = '''''Hemitomes''''' | genus_authority = [[Asa Gray|A.Gray]] | species = '''H. congestum''' | binomial = ''Hemitomes congestum'' | binomial_authority = [[Asa Gray|A.Gray]]<ref name = "col53562607">Gray (1855) , In: Pacif. Rail. Rep. 6: 80. t. 81</ref> | synonyms = ''Hemitomes spicatum'' <small>([[Asa Gray|A. Gray]]) A. A. Heller</small><br>''Hemitomes subterraneum'' <small>([[Alice Eastwood|Eastw.]]) A. A. Heller</small><br>''Hemitomes pumilum'' <small>[[Edward Lee Greene|Greene]]</small><br>''Newberrya pumila'' <small>([[Edward Lee Greene|Greene]]) [[John Kunkel Small|Small]]</small><br>''Newberrya subterranea'' <small>[[Alice Eastwood|Eastw.]]</small><br>''Newberrya spicata'' <small>[[Asa Gray|A. Gray]]</small><br>''Newberrya longiloba'' <small>[[John Kunkel Small|Small]]</small><br>''Newberrya congesta'' <small>([[Asa Gray|A. Gray]]) [[John Torrey|Torr.]]</small> }} '''Hemitomes'''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4VFZ|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2023-09-16}}</ref> er ættkvísl [[Blómplanta|blómplantna]] af [[lyngætt]]. '''Hemitomes congestum''' er eina tegund ættkvíslarinnar. Hún vex vestast í vesturhluta N-Ameríku (Kaliforníu, Washington, Oregon og Breska Kólumbía).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30013125-2|title=Hemitomes A.Gray {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607070236/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30013125-2|archive-date=2023-06-07|url-status=dead}}</ref> Eins og aðrar tegundir undirættarinnar, þá er hún sérhæfður sníkill/sambýlingur á sveppum sem mynda svepprót. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Hemitomes}} {{Wikilífverur|Hemitomes}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Lyngætt]] t09rlzz3yowop75ju9ivg3v3obzpm6a 0 176448 1985731 1953646 2026-11-10T05:02:28Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985731 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Fjallabrúða | image = Diapensia lapponica01.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''Fjallabrúða'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'') | familia = [[Fjallabrúðuætt]] (''Diapensiaceae'') | genus = '''''[[Diapensia]]''''' | species = D. lapponica | binomial = Diapensia lapponica | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name = "col53561998">L. (1753) , In: Sp. Pl. 141</ref> | synonyms = ''Diapensia obtusifolia'' <small>[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]</small> | synonyms_ref =<ref>{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316120-1 |title=''Diapensia lapponica'' L. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=24 sept 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105160204/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316120-1 |archive-date=2023-01-05 |url-status=dead }}</ref> }} '''Fjallabrúða''' ([[fræðiheiti]]: ''Diapensia lapponica''<ref>{{Cite web|url=https://www.ipni.org/n/316120-1|title=Diapensia lapponica {{!}} International Plant Names Index|website=www.ipni.org|access-date=2023-09-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6CRJG|title=Diapensia lapponica L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-09-25}}</ref>) er dvergvaxinn [[sígræn jurt|sígrænn]] [[runni]].<ref>{{Cite web|url=https://luontoportti.com/en/t/1457/diapensia|title=Diapensia, Diapensia lapponica - Flowers - NatureGate|website=luontoportti.com|access-date=2023-09-25}}</ref> Fjallabrúða er vex á [[norðurhvel jarðar|norðurhveli jarðar]], ekki þó vestast í N-Ameríku og A-Asíu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316120-1|title=Diapensia lapponica L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105160204/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316120-1|archive-date=2023-01-05|url-status=dead}}</ref> Á Íslandi vex hún eingöngu til fjalla á norðanverðu landinu.<ref>{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/diapelap.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-09-25}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Diapensia lapponica}} {{Wikilífverur|Diapensia lapponica}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Lyngætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] t65yrbfktlutmkmvbevrdavnrc6bo45 0 176455 1985717 1829663 2026-11-10T03:28:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985717 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Fjallabrúða | image = Diapensia lapponica01.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''Fjallabrúða'' | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'') | familia = [[Fjallabrúðuætt]] (''Diapensiaceae'') | genus = '''''Diapensia''''' | genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name = "col53561998">L. (1753) , In: Sp. Pl. 141</ref> | synonyms = ''Diapenzia'' <small>Dumort.</small><ref>Dumort. in Anal. Fam. Pl.: 28 (1829), orth. var.</ref><br>''Rembertia'' <small>Adans.</small><ref>Adans. in Fam. Pl. 2: 226 (1763)</ref> | synonyms_ref = }} '''Diapensia'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ipni.org/n/30006453-2|title=Diapensia {{!}} International Plant Names Index|website=www.ipni.org|access-date=2023-09-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4488|title=Diapensia L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-09-25}}</ref> er ættkvísl dvergvaxinna [[sígræn jurt|sígrænna]] [[runni|runna]].<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30006453-2|title=Diapensia L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240519000515/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30006453-2|archive-date=2024-05-19|url-status=dead}}</ref> == Tegundir == Tegundir nú viðurkenndar af [[The World Flora Online]],<ref>{{cite web | url = https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000011321 | title = ''Diapensia'' | author = <!--Not stated--> | website = https://www.worldfloraonline.org | publisher = 'WFO (2023): World Flora Online. | access-date = 25 sept 2023 }}</ref> eru eftirfarandi: *''[[Diapensia himalaica]]'' Hook.f. & Thomson *''[[Diapensia lapponica]]'' [[Carl Linnaeus|L.]] - [[Fjallabrúða]] *''[[Diapensia obovata]]'' Nakai (stundum talin undirtegund fjallabrúðu: Diapensia lapponica ssp. obovata) *''[[Diapensia purpurea]]'' Diels *''[[Diapensia wardii]]'' W.E.Evans ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Diapensia lapponica}} {{Wikilífverur|Diapensia lapponica}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Lyngætt]] thbwt49x961u8r46axf80c1jv67ty5j 0 176457 1985719 1829515 2026-11-10T03:31:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985719 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = | image = | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'') | familia = [[Fjallabrúðuætt]] (''Diapensiaceae'') | genus = '''''[[Diapensia]]''''' | species = D. purpurea | binomial = Diapensia purpurea | binomial_authority = [[Friedrich Ludwig Diels|Diels]]<ref name = "col53561999">Diels (1912) , In: Repert. Spec. Nov. Regni Veg. 10(260-262): 419-420</ref> | synonyms = ''Diapensia purpurea rosea'' <small>[[William Edgar Evans|W. E. Evans]]</small><br>''Diapensia purpurea albida'' <small>[[William Edgar Evans|W. E. Evans]]</small><br>''Diapensia purpurea bulleyana'' <small>([[George Forrest|Forrest]] ex [[Friedrich Ludwig Diels|Diels]]) [[William Edgar Evans|W. E. Evans]]</small><br>''Diapensia bulleyana'' <small>[[George Forrest|Forrest]] ex [[Friedrich Ludwig Diels|Diels]]</small> | synonyms_ref = }} '''Diapensia purpurea'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ipni.org/n/316123-1|title=Diapensia purpurea {{!}} International Plant Names Index|website=www.ipni.org|access-date=2023-09-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6D3JH|title=Diapensia purpurea Diels {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-09-25}}</ref> er dvergvaxinn [[sígræn jurt|sígrænn]] [[runni]].<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316123-1|title=purpurea Diels {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105144005/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316123-1|archive-date=2023-01-05|url-status=dead}}</ref> Hann vex í austurhluta Himalajafjalla. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Diapensia purpurea}} {{Wikilífverur|Diapensia purpurea}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Fjallabrúðuætt]] b5mrgqnhpfwdfnvfj3ua29ouzyfavzf 0 176470 1985718 1829667 2026-11-10T03:30:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985718 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = | image = Diapensia lapponica subsp. obovata.JPG | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'') | familia = [[Fjallabrúðuætt]] (''Diapensiaceae'') | genus = '''''[[Diapensia]]''''' | species = D. obovata | binomial = Diapensia obovata | binomial_authority = ([[Fedor Bogdanovich Schmidt|F.Schmidt]]) [[Takenoshin Nakai|Nakai]] | synonyms = ''Diapensia lapponica subsp. obovata'' <small>([[Fedor Bogdanovich Schmidt|F.Schmidt]]) [[Oskar Eric Gunnar Hultén|Hultén]]</small><br> ''Diapensia lapponica var. obovata'' <small>[[Fedor Bogdanovich Schmidt|F.Schmidt]]</small><br> ''Diapensia lapponica var. asiatica'' <small>[[Ferdinand Gottfried Theobald Maximilian von Herder|Herder]]</small><br> ''Diapensia lapponica f. rosea'' <small>([[Oskar Eric Gunnar Hultén|Hultén]]) P.J.Scott & R.T.Day</small><br> ''Diapensia lapponica var. rosea'' <small>([[Oskar Eric Gunnar Hultén|Hultén]]</small><br> | synonyms_ref = }} '''Diapensia obovata'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ipni.org/n/316121-1|title=Diapensia obovata {{!}} International Plant Names Index|website=www.ipni.org|access-date=2023-09-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6D3JG|title=Diapensia obovata (F.Schmidt) Nakai {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-09-25}}</ref> er dvergvaxinn [[sígræn jurt|sígrænn]] [[runni]].<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316121-1|title=Diapensia obovata (F.Schmidt) Nakai {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925194833/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316121-1|archive-date=2023-09-25|url-status=dead}}</ref> Hann vex í A-Asíu (''Aleúteyjum, Amúr, Búríat, Chita, Irkutsk, Japan, Kamsjatka, Khabarovsk, Kóreuskagi, Krasnoyarsk, Kúrileyjar, Magadan, Primorye, Sakalín, Jakútskía''), og norðvesturhluta N-Ameríku (''Alaska, Júkon, Breska Kólumbía og Norðvesturhéruðin''). Einhver ágreiningur er um hvort tegundin sé sjálfstæð eða hvort um undirtegund eða afbrigði af [[Fjallabrúða|fjallabrúðu]] sé að ræða.<ref>{{Cite web|url=https://www.ipni.org/?q=Diapensia%20obovata|title=Diapensia obovata search {{!}} International Plant Names Index|website=www.ipni.org|access-date=2023-09-25}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Diapensia obovata}} {{Wikilífverur|Diapensia obovata}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Fjallabrúðuætt]] pjkx0x6hv95t167lz3w04uey178jdrq 0 176833 1985737 1954751 2026-11-10T05:09:17Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985737 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = | status = | image = Potamogeton alpinus, robust form (the River. Uftyuga, Vologda reg., Russia).jpg | image_caption = | image2 = | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Einkímblöðungar]] ''(Liliopsida)'' | ordo = [[Kransjurtabálkur]] ''(Alismatales)'' | familia = [[Nykruætt]] ''(Potamogetonaceae)'' | genus = [[Nykrur]] ''(Potamogeton)'' | species = '''P. alpinus''' | binomial = Potamogeton alpinus | binomial_authority = [[Giovanni Battista Balbis|Balb.]] | range_map = | range_map_caption = | synonyms = *''Buccaferrea rufescens'' <small>(Schrad.) Bubani</small> *''Potamogeton alpinonatans'' <small>F.W.Schultz</small> *''Potamogeton annulatus'' <small>Bellardi</small> *''Potamogeton casparii'' <small>Weyl</small> *''Potamogeton microstachys'' <small>Wolfg.</small> *''Potamogeton montanensis'' <small>Gand.</small> *''Potamogeton nigrescens'' <small>Fr.</small> *''Potamogeton obrutus'' <small>Alph.Wood.</small> *''Potamogeton obscurus'' <small>DC</small> *''Potamogeton obtusus'' <small>Ducros ex Gaud.</small> *''Potamogeton purpurascens'' <small>Seidl ex J.Presl. & C.Presl.</small> *''Potamogeton rigidus'' <small>Wolfg.</small> *''Potamogeton rufescens'' <small>Schrad.</small> *''Potamogeton semipellucidus'' <small>W.D.J.Koch & Ziz</small> *''Potamogeton stylatus'' <small>Hagstr.</small> *''Potamogeton thomasii'' <small>A.Benn.</small> |synonyms_ref = <ref name=kwc2/> }} [[Mynd:Potamogeton alpinus out of watet.jpg|thumb|vinstri|Fjallnykra]] '''Fjallnykra''' ([[fræðiheiti]] ''Potamogeton alpinus'')<ref>{{Cite web|url=https://www.gbif.org/species/5301175|title=Potamogeton alpinus Balb.|website=www.gbif.org|language=en|access-date=2023-10-16}}</ref> er [[fjölær]] [[vatnajurt]] af [[nykruætt]]. Hún vex víða á norðurhveli<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:603113-1|title=Potamogeton alpinus Balb. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707161639/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:603113-1|archive-date=2023-07-07|url-status=dead}}</ref> og á Íslandi er hún frá láglendi upp í 600 til 700m hæð yfir sjó.<ref>{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/potamalp.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-10-16}}</ref> Hún er mjög breytileg eftir vaxtarsvæðum og veldur það fjölda samheita. == Tilvísanir == <references /> {{commonscat|Potamogeton alpinus|fjallnykru}} {{Wikilífverur|Potamogeton alpinus|fjallnykru}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Vatnaplöntur]] [[Flokkur:Nykruætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] lxfkvdbtkoyungxlrrrg2hrapvheipv 0 177136 1985780 1835854 2026-11-10T06:47:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985780 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = HydrocharisMorsus-ranae2.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'') | classis = [[Einkímblöðungar]] ''(Liliopsida)'' | ordo = [[Kransjurtabálkur]] ''(Alismatales)'' | familia = [[Froskabitsætt]] (''Hydrocharitaceae'') | genus = '''[[Hydrocharis]]''' | species = '''''H. morsus-ranae''''' | binomial = ''Hydrocharis morsus-ranae'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name = "col43244196">L. (1753) , In: Sp. Pl.: 1036</ref> | synonyms = ''Hydrocharis morsus-ranae terrestris'' <small>Glück, no Latin descr.</small><br>''Hydrocharis triflora'' <small>[[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]</small><br>''Hydrocharis rotundifolia'' <small>Gilib., opus utique oppr.</small><br>''Hydrocharis cordifolia'' <small>St.-Lag., nom. illeg.</small><br>''Hydrocharis batrachyodegma'' <small>St.-Lag.</small><br>''Hydrocharis asarifolia'' <small>Gray, nom. superfl.</small><br>''Hydrocharis asarifolia odoratissima'' <small>[[Samuel Frederick Gray|Gray]]</small> | synonyms_ref = |}} '''Froskabit''' ([[fræðiheiti]]: ''Hydrocharis morsus-ranae''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3N63F|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43224975|accessdate= 2023-11-07}}</ref>) er vatnajurt af [[froskabitsætt]]. Jurtin er með breið-hjartalaga flotblöð og ber hvít blóm. Blómin eru 3 saman á karlplöntunni en eins síns liðs á kvenplöntunni. Froskabitið blómgast í júlí til ágúst og finnst í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Mið-Asía|Mið-]] og [[Norður-Asía|Norður-Asíu]].<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:431799-1|title=Hydrocharis morsus-ranae L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413132507/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:431799-1|archive-date=2023-04-13|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Hydrocharis morsus-ranae}} {{Wikilífverur|Hydrocharis morsus-ranae}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Vatnaplöntur]] [[Flokkur:Froskabitsætt]] sio4mgtu2ma7pz2krlj4wm7fpyj67lj 0 177201 1985838 1836233 2026-11-10T09:09:50Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985838 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Grænvöndur | image = Gentianella_amarella_Falköping.jpg | image_width = 200px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = ''[[Gentianales]]'' | familia = [[Maríuvandarætt]] (''Gentianaceae'') | genus = [[Gentianella]] | species = '''''G. amarella''''' | binomial = ''Gentianella amarella'' | binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Carl Julius Bernhard Börner|Börner]] | synonyms = ''Eyrythalia pulchella'' <small>Gray</small><br> ''Gentiana amarella'' <small>[[Carl von Linné|L.]]</small><br> ''Gentiana pulchella'' <small>[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]</small><br> ''Gentianella amarella subsp. euamarella'' <small>[[Áskell Löve|Á.Löve]] & [[Doris Löve|D.Löve]]</small><br> ''Gentianusa amarella'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) Pohl</small><br> ''Opsantha amarella'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Antoine Delarbre|Delarbre]]</small> }} '''Grænvöndur''' (fræðiheiti: ''Gentianella amarella''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FN45|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43244664|accessdate= 2023-11-11}}</ref>) er [[einær| ein- eða tvíær jurt]] af [[maríuvandarætt]]. [[Blóm]]in eru ljósfjólublá eða rauðblá, frá blaðöxlum. Líkist ljósum [[Maríuvöndur|maríuvendi]]. Alls verður jurtin 5-30 sm há. Litningatala 2n = 36.<ref name=":0">{{Bókaheimild|höfundur=Áskell Löve|höfundur2=Dagny Tande (myndir)|titill=Íslensk ferðaflóra|útgefandi=Almenna Bókafélagið|ár=1970|bls=341}}</ref> Algengur á láglendi um land allt upp í 700m hæð.<ref>{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/gentiama.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ni.is/is/biota/plantae/tracheophyta/magnoliopsida/gentianaceae/graenvondur-gentianella-amarella|title=Grænvöndur (Gentianella aurea) {{!}} Icelandic Institute of Natural History|website=www.ni.is|access-date=2023-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/flora-islands/gentianella-amarella|title=Flóra Íslands|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-11-11}}</ref> Hann finnst víða á norðurhveli nema suður Asíu og austurhluta Bandaríkjanna.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:108639-2|title=Gentianella amarella (L.) Börner {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-11-11}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Gentianella amarella}} {{Wikilífverur|Gentianella amarella}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Maríuvandarætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] ez4xxktovgp68moiy7or58hr5whswem 0 177203 1985848 1836236 2026-11-10T09:35:00Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985848 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Gullvöndur | image = | image_width = 200px | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = ''[[Gentianales]]'' | familia = [[Maríuvandarætt]] (''Gentianaceae'') | genus = [[Gentianella]] | species = '''''G. aurea''''' | binomial = ''Gentianella aurea'' | binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) H. Sm. | synonyms = ''Gentianella involucratum'' <small>([[Christen Friis Rottbøll|Rottb.]]) [[Franz Wilibald Schmidt|F. W. Schmidt]]</small><br>''Gentianella aureum'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Franz Wilibald Schmidt|F. W. Schmidt]]</small><br>''Gentianella consobrina'' <small>([[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]]) [[Josef Holub|Holub]]</small><br>''Gentianella unalaschcensis'' <small>[[Adelbert von Chamisso|Cham.]]</small><br>''Gentianella pseudamarella'' <small>[[John Stevenson|Stev.]] ex Herd.</small><br>''Gentianella marginata'' <small>[[Porphir Kiril Nicolai Stepanowitsch Turczaninow|Turcz.]] ex Bess.</small><br>''Gentianella involucrata'' <small>[[Christen Friis Rottbøll|Rottb.]]</small><br>''Gentianella consobrina'' <small>[[Heinrich Wilhelm Schott|Schott]] & [[Karl Theodor Kotschy|Kotschy]] ex [[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]]</small> }} '''Gullvöndur''' (fræðiheiti: ''Gentianella aurea''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/8V8D9|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43244664|accessdate= 2023-11-11}}</ref>) er [[einær| ein- eða tvíær jurt]] af [[maríuvandarætt]]. [[Blóm]]in eru ljósfjólublá, nokkur saman á stöngulenda. Líkist ljósum [[Maríuvöndur|maríuvendi]]. Alls verður jurtin 5-30 sm há. Litningatala 2n = 36.<ref name=":0">{{Bókaheimild|höfundur=Áskell Löve|höfundur2=Dagny Tande (myndir)|titill=Íslensk ferðaflóra|útgefandi=Almenna Bókafélagið|ár=1970|bls=341}}</ref> Algengur á láglendi um land allt upp í 600m hæð.<ref>{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/gentiaur.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ni.is/is/biota/plantae/tracheophyta/magnoliopsida/gentianaceae/gullvondur-gentianella-aurea|title=Gullvöndur (Gentianella aurea) {{!}} Icelandic Institute of Natural History|website=www.ni.is|access-date=2023-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/flora-islands/gentianella-aurea|title=Flóra Íslands|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-11-11}}</ref> Hann finnst á Grænlandi, Íslandi, Skandinavíu, Finnlandi (óstaðfest), norðurhluta Rússlands til Úralfjalla og í Mongólíu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:369158-1|title=Gentianella aurea (L.) Harry Sm. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-11-11}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{commonscat|Gentianella aurea}} {{Wikilífverur|Gentianella aurea}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Maríuvandarætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] 3ujikmcovw6vob6hsqtpht9nu96lbo1 0 177942 1985715 1955321 2026-11-10T03:23:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985715 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Deplasól | image = Papaver rhoeas - Common poppy 29.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'') | genus = ''[[Papaver]]'' | species = '''''P. rhoeas''' | binomial = ''Papaver rhoeas'' | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]] | synonyms = | synonyms_ref = |}} '''''Deplasól''''' ([[fræðiheiti]]: Papaver rhoeas) vex ökrum í Evrasíu og víðar.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:306058-2|title=Papaver rhoeas L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205123207/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:306058-2|archive-date=2023-12-05|url-status=dead}}</ref> Hún er einær, með stórum rauðum blómum á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. Hún blómstrar mest allt sumarið og getur sáð sér allnokkuð. == Ræktun == Deplasól kann best við léttann, vel framræstan jarðveg og sól. Deplasól eins og flestir valmúar er með mjög smá fræ og langa [[stólparót]] sem þolir illa flutning.<ref>Hólmfríður Á. Sigurðardóttir (1995) ''Garðblómabókin'' (Íslenska Bókaútgáfan; ISBN 9979-877-03-0) bls 123</ref> Hún er oft notuð í svonefndar villiblómablöndur, en afbrigði með ýmsan blómalit eru einnig ræktuð í görðum. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Papaver rhoeas}} {{commonscat|Papaver rhoeas}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Draumsóleyjaætt]] fqhfd66ve90xlvxbj7he21lb98kjxia 0 177949 1985726 1983053 2026-11-10T04:38:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985726 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Eyjasól | image = Papaver fauriei '-200214' (Fedde) Fedde ex Miyabe & Tatew., Trans. Sapporo Nat. Hist. Soc. 14(4) 258 (1936) (50133249362).jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'') | genus = ''[[Papaver]]'' | species = '''''P. fauriei''' | binomial = ''Papaver fauriei'' | binomial_authority = [[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]<ref name = "col53473529">Fedde (1909) , In: Fedde, Repert. Nov. Sp. 7: 257</ref> | synonyms = ''Papaver nudicaule fauriei'' <small>[[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]</small> | synonyms_ref = }} '''''Eyjasól''''' ([[fræðiheiti]]: Papaver fauriei<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4CJBB|title=Papaver fauriei Fedde {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240105190646/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4CJBB|archive-date=2024-01-05|url-status=dead}}</ref>) vex í Japan.<ref name="Kew">{{Cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:306058-2|title=Papaver fauriei Fedde {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117225421/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:306058-2|archive-date=2020-11-17|url-status=dead}}</ref> Hún er fjölær, með stórum gulum blómum á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. Hún líkist mjög [[garðasól]] en með minni blóm og loðnari blöð.<ref>Hólmfríður Á. Sigurðardóttir (1995) ''Garðblómabókin'' (Íslenska Bókaútgáfan; ISBN 9979-877-03-0) bls 123</ref> == Ræktun == Eyjasól kann best við léttann, vel framræstan jarðveg og sól. Eyjasól eins og flestir valmúar er með mjög smá fræ og langa [[stólparót]] sem þolir illa flutning. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Papaver fauriei}} {{commonscat|Papaver fauriei}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Draumsóleyjaætt]] bsbktsztd026lo2h8abkbm60ohlvsvp 0 178063 1985817 1843963 2026-11-10T08:26:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985817 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gljásól | image = Papaver armeniacum 21300776.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'') | genus = ''[[Papaver]]'' | species = '''''P. armeniacum''' | binomial = ''Papaver armeniacum'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]] | synonyms = {{Collapsible list| *''Argemone armeniaca'' <small>L.</small> *''Papaver caucasicum'' <small>M.Bieb.</small> *''Papaver cylindricum'' <small>Cullen</small> *''Papaver floribundum'' <small>Desf.</small> *''Papaver fugax'' <small>Poir.</small> *''Papaver hispidum'' <small>Desf. ex Elkan</small> *''Papaver hyoscyamifolium'' <small>Boiss. & Hausskn.</small> *''Papaver ramosissimum'' <small>Elkan</small> *''Papaver ramosissimum'' <small>Fedde</small> *''Papaver roopianum'' <small>Bordz. ex Sosn.</small> *''Papaver sjunicicum'' <small>M.V.Agab.</small> *''Papaver tauricum'' <small>Elkan</small> *''Papaver triniifolium'' <small>Boiss.</small> *''Papaver urbanianum'' <small>Fedde</small> *''Papaver virgatum'' <small>Sm.</small> }} | synonyms_ref = |}} '''''Gljásól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Papaver armeniacum''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4CJ8D|title=Papaver armeniacum (L.) DC. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-13}}</ref>) er tvíær valmúi ættaður frá Kákasussvæðinu (Armenía, Aserbajan, Georgía, Íran, Írak og Tyrkland).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673408-1|title=Papaver armeniacum (L.) DC. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113004340/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673408-1|archive-date=2024-01-13|url-status=dead}}</ref> Hún blómstrar stórum rauðum blómum á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Papaver armeniacum}} {{commonscat|Papaver armeniacum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Draumsóleyjaætt]] ix4cpglqm41p4qmhdpkhq8glqy8a631 0 178079 1985738 1961157 2026-11-10T05:10:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985738 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Naval_Radio_Transmitter_Facility_Grindavík.jpg|thumb|Loftmynd af NRTF Grindavik]] '''Fjarskiptastöð bandaríska sjóhersins við Grindavík''' (''e. Naval Transmitter Facility Grindavik, NRTF Grindavik'') er fjarskiptastöð rétt vestan við [[Grindavík]] á afmörkuðu varnarsvæði sem rekin er af [[Bandaríkjaher|bandaríska sjóhernum.]] Fjarskiptastöðin samanstendur af tveimur útvarpsmöstrum fyrir [[Langbylgja|langbylgjusendingar]]. Möstrin eru 243,8 og 182,9 metra há en hærra mastrið er næsthæsta mannvirki á Íslandi á eftir [[Langbylgjustöðin á Gufuskálum|langbylgjumastrinu á Gufuskálum]]. Fjarkiptastöðin sendir út undir kallmerkinu TFK á bylgjulengdinni 37,5 kHz. Sú tíðni er notuð til samskipta við [[Kafbátur|kafbáta]] og er það megintilgangur stöðvarinnar sem sögð er afar mikilvægur hlekkur í fjarskiptakerfi bandaríska sjóhersins.<ref>{{Cite web|url=https://www.navifor.usff.navy.mil/Organization/Operational-Support/NCTAMS-LANT/Organization/NAVCOMTELSTA-Hampton-Roads/NCTS-HR-Detachment-Grindavik-Iceland/|title=NCTS HR Detachment Grindavik Iceland|access-date=2024-08-21|website=Naval Information Forces|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815091730/https://www.navifor.usff.navy.mil/Organization/Operational-Support/NCTAMS-LANT/Organization/NAVCOMTELSTA-Hampton-Roads/NCTS-HR-Detachment-Grindavik-Iceland/|archive-date=2024-08-15|url-status=dead}}</ref> Varnarsvæðið við Grindavík er eina svæðið á Íslandi sem [[Bandaríkin]] hafa enn bein afnot af skv. ákvæðum [[Varnarsamningur Íslands og Bandaríkjanna|varnarsamnings ríkjanna frá 1951]] en öðrum varnarsvæðum á landinu var skilað til íslenskra stjórnvalda eftir brotthvarf [[Varnarlið Íslands|Varnarliðsins]] 2006.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/135/s/0565.html|title=Frumvarp til varnarmálalaga. Lagt fyrir Alþingi á 135. löggjafarþingi 2007–2008.}}</ref> Í fimmta eldgosinu í [[Eldgosin við Sundhnúksgíga 2023–2024|hrinu eldgosa við Sundhnúksgíga 2023-2024]] rann hraun inn á hið skilgreinda varnarsvæði og eyðilagði nokkur stög á lægra langbylgjumastrinu. Gerðir hafa verið varnargarðar innan svæðisins til að verja mannvirki þar fyrir mögulegu hraunrennsli ef goshrinan heldur áfram.<ref>{{Cite news|title=Hraunið gæti flætt yfir fjarskiptastöð Bandaríkjaflota|url=https://heimildin.is/grein/22026/|last=Georg Gylfason|date=29.5.2024|work=Heimildin}}</ref> ==Vísanir== <references/> [[Flokkur:Bandarískar herstöðvar]] [[Flokkur:Grindavík]] [[Flokkur:Hernaðarmannvirki á Íslandi]] [[Flokkur:Varnir Íslands]] 8ueo00kig3p0onqz9as2zxaccvv6uev 0 178102 1985739 1852300 2026-11-10T05:11:56Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985739 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Fjaðursól | image = Papaver pinnatifidum Capsula 2009-5-17 DehesaBoyalPuertollano.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'') | genus = ''[[Papaver]]'' | species = '''''P. pinnatifidum''' | binomial = ''Papaver pinnatifidum''<ref name = "col53473587">Moris (1837) , In: Fl. Sardoa 1: 74</ref> | binomial_authority = [[Giuseppe Giacinto Moris|Moris]] | synonyms = ''Papaver tunetanum'' <small>[[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]</small><br>''Papaver teneriffae'' <small>[[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]</small><br>''Papaver simonii'' <small>Fouc.</small><br>''Papaver dubium pinnatifidum'' <small>([[Giuseppe Giacinto Moris|Moris]]) [[Jules Aimé Battandier|Batt.]]</small><br>''Papaver dubium maroccanum'' <small>Ball.</small> | synonyms_ref = |}} '''''Fjaðursól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Papaver pinnatifidum''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6TM8H|title=Papaver microcarpum DC. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-14|archive-date=2024-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114003133/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6TM8H|url-status=dead}}</ref>) er einær valmúi ættaður frá SV-Evrópu og NV-Afríku.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673605-1|title=Papaver microcarpum DC. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114003133/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673605-1|archive-date=2024-01-14|url-status=dead}}</ref> Hún blómstrar stórum rauðgulum blómum á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Papaver pinnatifidum}} {{commonscat|Papaver pinnatifidum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Draumsóleyjaætt]] 97a5ze9ab8ilp17dp1vfsx8ylid2d5r 0 178166 1985849 1863038 2026-11-10T09:35:10Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985849 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gulsól | image = Welsh_poppy_Meconopsis_cambrica.JPG | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'') | genus = ''[[Papaver]]'' | species = '''''P. cambricum''' | binomial = ''Papaver cambricum'' | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]<ref name = "col53473510">L. (1753) , In: Sp. Pl. 508</ref> | synonyms = ''Parameconopsis cambrica'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Christopher Grey-Wilson|Grey-Wilson]]</small><br>''Papaver luteum'' <small>[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]</small><br>''Papaver flavum'' <small>[[Conrad Moench|Moench]]</small><br>''Meconopsis cambrica'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Louis Guillaume Alexandre Viguier|Vig.]]</small><br>''Cerastites cambrica'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Samuel Frederick Gray|S. F. Gray]]</small><br>''Argemone cambrica'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[René Louiche Desfontaines|Desf.]]</small><br>''Stylophorum cambricum'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Kurt Polycarp Joachim Sprengel|Spreng.]]</small> | synonyms_ref = |}} '''''Gulsól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Papaver cambricum''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/75LVS|title=Papaver cambricum L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-17|archive-date=2024-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511221512/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/75LVS|url-status=dead}}</ref>) er fjölær valmúi ættaður frá V-Evrópu (Bretlandseyjar, Frakkland og Spánn).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673433-1|title=Papaver cambricum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924173210/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673433-1|archive-date=2023-09-24|url-status=dead}}</ref> Hún blómstrar stórum gulum blómum á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. Hún var áður talin einkennistegund [[Blásólir|blásóla]] (Meconopsis), en hefur verið flutt aftur undir Papaver á grundvelli erfðagreininga.<ref name=KadePresValt11>{{Citation |last1=Kadereit |first1=Joachim W. |last2=Preston |first2=Chris D. |last3=Valtueña |first3=Francisco J. |year=2011 |title=Is Welsh Poppy, ''Meconopsis cambrica'' (L.) Vig. (Papaveraceae), truly a ''Meconopsis''? |journal=[[New Journal of Botany]] |volume=1 |issue=2 |pages=80–87 |name-list-style=amp |doi=10.1179/204234811X13194453002742|s2cid=84167424 }}</ref> [[File:Schijnpapaver RIMG0046.JPG|thumb|vinstri|Blöð og blómknúbbar]] [[File:Meconopsis cambrica MHNT.BOT.2007.43.17.jpg|thumb|vinstri|Fræ og fræbelgir]] == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Papaver cambricum}} {{commonscat|Papaver cambricum}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Draumsóleyjaætt]] qb5e919zky2t4fliekmgxsayrxt00kg 0 178311 1985788 1846056 2026-11-10T07:27:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985788 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Garðablásól | image = Himalayan blue poppy in a Scottish garden.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'') | genus = [[Blásólir]] (''Meconopsis'') | species = '''''M. betonicifolia''' | binomial = ''Meconopsis betonicifolia'' | binomial_authority = [[Adrien René Franchet|Franch.]]<ref name = "col53473644">Franch. (1889) , In: Pl. Delavay. 1: 42, tab. 12</ref> | synonyms = ''Papaver betonicifolium'' <small>([[Adrien René Franchet|Franch.]]) Christenh. & Byng</small><br>''Cathcartia betonicifolia'' <small>([[Adrien René Franchet|Franch.]]) Prain</small><ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5XG4K|title=Cathcartia betonicifolia (Franch.) Prain {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-23}}</ref> | synonyms_ref = |}} '''''Garðablásól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Meconopsis betonicifolia'') er fjölær blásól ættuð frá Yunnan<ref>{{Bókaheimild|titill='''The genus Meconopsis''' - Blue poppies and their relatives|bls=139|höfundur=Christopher Grey-Wilson|útgefandi=Kew Publishing Royal botanic gardens, Kew|ár=2014|ISBN=978-1-84246-369-7}}</ref> í Kína.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673278-1|title=Meconopsis betonicifolia Franch. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203182204/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673278-1|archive-date=2024-12-03|url-status=dead}}</ref> Hún blómstrar stórum heiðbláum blómum efst á loðnum stöngli, uppúr hvirfingu oddbaugóttra grágrænna blaða. Hún er harðgerð og þrífst víðast á Íslandi.<ref>{{Bókaheimild|titill='''Garðblómabókin''' |bls=120|höfundur=Hólmfríður A Sigurðardóttir|útgefandi=Skrudda|ár=2005, önnur útgáfa|ISBN=9979-772-44-1}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/meconopsis-betonicifolia|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-01-25}}</ref> Einnig fær hún mun sterkari heiðbláan lit hérlendis en víða annarsstaðar. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Meconopsis betonicifolia}} {{commonscat|Meconopsis betonicifolia}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Draumsóleyjaætt]] ggk5v0611d112hvnxgcmvg16gja8n5q 0 178340 1985730 1846029 2026-11-10T05:01:06Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985730 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Fjallablásól | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'') | genus = [[Blásólir]] (''Meconopsis'') | species = '''''M. quintuplinervia''' | binomial = ''Meconopsis quintuplinervia'' | binomial_authority = [[Eduard August von Regel|Regel]]<ref name = "col53473687">Regel (1876) , In: Gartenflora 25: 291, f. 800, b,c,d</ref> | synonyms = ''Papaver quintuplinervium'' <small>([[Eduard August von Regel|Regel]]) Christenh. & Byng</small><br> ''Meconopsis biloba'' <small>L. Z. An, Shu Y. Chen & Y. S. Lian</small> | synonyms_ref = |}} '''''Fjallablásól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Meconopsis quintuplinervia''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3YLM4|title=Meconopsis quintuplinervia Regel {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-25}}</ref>) er blásól ættuð frá Kína.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673334-1|title=Meconopsis quintuplinervia Regel {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125170933/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673334-1|archive-date=2024-01-25|url-status=dead}}</ref> Hún blómstrar stórum bláleitum blómum á enda blaðlausra stöngla uppúr hvirfingu lensulaga, loðinna grænna blaða. Hún er fjölær. Fjallablásól myndar blendinginn M. x cookei með [[Meconopsis punicea|M. punicea]].<ref>{{Bókaheimild|titill='''The genus Meconopsis''' - Blue poppies and their relatives| bls=209-214|höfundur=Christopher Grey-Wilson|útgefandi=Kew Publishing Royal botanic gardens, Kew|ár=2014|ISBN=978-1-84246-369-7}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Meconopsis quintuplinervia}} {{commonscat|Meconopsis quintuplinervia}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Draumsóleyjaætt]] 46d3e4kny6uvowh3sn2ukm9kxqk4ksf 0 178342 1985869 1846042 2026-11-10T11:15:08Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985869 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Heiðblásól | image = | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'') | genus = [[Blásólir]] (''Meconopsis'') | species = '''''M. latifolia''' | binomial = ''Meconopsis latifolia'' | binomial_authority = [[David Prain|Prain]]<ref name = "col53473670">Prain (1915) , In: Kew Bull., 146</ref> | synonyms = ''Papaver latifolium'' <small>([[David Prain|Prain]]) Christenh. & Byng</small><br>''Meconopsis sinuata var. latifolia'' <small>[[David Prain|Prain]]</small> | synonyms_ref = |}} '''''Heiðblásól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Meconopsis latifolia''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3YLL5|title=Meconopsis latifolia Prain {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-25}}</ref>) er blásól ættuð frá N-[[Kasmír]].<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673311-1|title=Meconopsis latifolia (Prain) Prain {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125192627/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673311-1|archive-date=2024-01-25|url-status=dead}}</ref> Hún blómstrar stórum bláum blómum í skúf uppúr hvirfingu aflangt egglaga til lensulaga grænna blaða. Hún vex í nokkur ár og deyr svo eftir blómgun (eins og tvíærar jurtir, "monocarpic"). Heiðblásól er þurrkþolnari en aðrar blásólir.<ref>{{Bókaheimild|titill='''The genus Meconopsis''' - Blue poppies and their relatives| bls=223-225|höfundur=Christopher Grey-Wilson|útgefandi=Kew Publishing Royal botanic gardens, Kew|ár=2014|ISBN=978-1-84246-369-7}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Meconopsis latifolia}} {{commonscat|Meconopsis latifolia}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Draumsóleyjaætt]] 58cu5lifelxmj58bmgmd5u5w5ygrcab 0 178346 1985877 1974529 2026-11-10T11:45:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985877 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Himalajablásól | image = BluePoppy.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'') | familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'') | genus = [[Blásólir]] (''Meconopsis'') | species = '''''M. aculeata''' | binomial = ''Meconopsis aculeata'' | binomial_authority = [[John Forbes Royle|Royle]]<ref name = "col53473637">Royle (1834) , In: Intr. Bot. Himalaya. 67</ref> | synonyms = ''Meconopsis bikramii'' <small>B. S. Aswal</small><br>''Meconopsis guilelmi-waldemarii'' <small>[[Johann Friedrich Klotzsch|Klotzsch]]</small><br>''Papaver guilelmi-waldemarii'' <small>([[Johann Friedrich Klotzsch|Klotzsch]] & [[Christian August Friedrich Garcke|Garcke]]) Christenh. & Byng</small> | synonyms_ref = |}} '''''Himalajablásól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Meconopsis aculeata''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3YLJM|title=Meconopsis aculeata Royle {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-25}}</ref>) er blásól ættuð frá [[Kasmír]] (Indland, Kína og Pakistan) og nágrenni.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673270-1|title=Meconopsis aculeata Royle {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129025553/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673270-1|archive-date=2023-11-29|url-status=dead}}</ref> Hún blómstrar stórum bláleitum blómum í skúf uppúr hvirfingu aflangra fjaðursepóttra blaða. Breytileg. Hún vex í nokkur ár og deyr svo eftir blómgun (eins og tvíærar jurtir, "monocarpic"). Himalajablásól getur einnig verið fjölær eða tvíær.<ref>{{Bókaheimild|titill='''The genus Meconopsis''' - Blue poppies and their relatives| bls=217-222|höfundur=Christopher Grey-Wilson|útgefandi=Kew Publishing Royal botanic gardens, Kew|ár=2014|ISBN=978-1-84246-369-7}}</ref> Hún hefur lengi verið notuð sem lækningaplanta.<ref>{{Cite web |title=Meconopsis aculeata PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Meconopsis+aculeata |access-date= |website=pfaf.org}}</ref> ==Tenglar== * [http://www.meconopsis.org The Meconopsis Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220604123410/https://www.meconopsis.org/ |date=2022-06-04 }} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=250064127 ''Meconopsis aculeata'' in Flora of Pakistan @ efloras.org] == Tilvísanir == {{reflist}} {{Wikilífverur|Meconopsis aculeata}} {{commonscat|Meconopsis aculeata}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Draumsóleyjaætt]] oz3dc62uhgpchgmdgulizawke1hxp4e 0 179327 1985794 1958284 2026-11-10T07:39:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985794 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Geitblaðsættætt | image = Lonicera coerulea a3.jpg | image_caption = ''[[Blátoppur]]'' '''(Lonicera caerulea)''' | regnum = [[Jurtaríki]] (Plantae) | divisio = [[Dulfrævingar]] (Magnoliophyta) | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (Magnoliopsida) | ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'') | familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'') | familia_authority = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]]<ref name=APGIII2009>{{Cite journal |last=Angiosperm Phylogeny Group |year=2009 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=105–121 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x |doi-access=free }}</ref> | subdivision_ranks = Undirættir | subdivision = | type_genus = ''[[Lonicera]]'' | synonyms_ref = <ref name="Powo">{{cite web |title=''Caprifoliaceae Juss.'' {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000739-2 |website=Plants of the World Online |access-date=19 August 2022 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704130621/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000739-2 |archive-date=4 júlí 2023 |url-status=dead}}</ref> | synonyms = ''Dipsacaceae'' {{small|Juss., Gen. Pl. [Jussieu] 194. 1789 [4 Aug 1789] (1789) nom. cons.}}<br /> ''Valerianaceae'' {{small|Batsch, Tab. Affin. Regni Veg. 227. 1802 [2 May 1802] (1802) nom. cons.}} }} '''Geitblaðsætt''' ([[Latína]]: '''Caprifoliaceae''') er [[Ætt (flokkunarfræði)|ætt]] [[Dulfrævingar|blómplantna]]. Nokkur uppstokkun hefur verið á henni síðastliðin ár og hafa (''[[Sambucus]]'') og (''[[Viburnum]]'') verið fluttir í ættina [[Adoxaceae]]. Nokkrar aðrar ættkvíslir verið felldar undir geitblaðsætt. Þó er nokkuð á reiki milli höfunda hvernig staðsetning þeirra sé.<ref name="mobot.org">{{Cite web | url=https://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/welcome.html | title=Angiosperm Phylogeny Website}}</ref> Undirættir og ættkvíslir: '''Diervilloideae''' *''[[Diervilla]]'' 3 tegundir *''[[Weigela]]'': 10 tegundir. '''Caprifolioideae ''s.s.''''' *''[[Heptacodium]]'' 1 tegund *''[[Leycesteria]]'': 6 tegundir *''[[Lonicera]]'' 180 tegundir *''[[Symphoricarpos]]'' 17 tegundir *''[[Triosteum]]'' 6 tegundir '''Linnaeoideae''' *''[[Abelia]]'': 30 tegundir *''[[Dipelta]]'': 4 tegundir *''[[Kolkwitzia]]'' 1 tegund *''[[Linnaea]]'' 1 tegund '''Morinoideae''' *''[[Acanthocalyx]]'': 3 tegundir *''[[Cryptothladia]] '' *''[[Morina]]'' *''[[Zabelia]]'' '''Dipsacoideae''' *''[[Bassecoia]]'' *''[[Cephalaria]]'' *''[[Dipsacus]] '' 15 tegundir *''[[Knautia]]'' *''[[Lomelosia]]'': 63 tegundir *''[[Pterocephalus]]'': 25 tegundir *''[[Scabiosa]]'' 30 tegundir *''[[Succisa]]'' *''[[Succisella]]'' *''[[Triplostegia]]'' '''Valerianoideae''' *''[[Centranthus]]'': 12 tegundir *''[[Fedia]]'' *''[[Nardostachys]] '': 3 tegundir *''[[Patrinia]]'': 17 tegundir *''[[Plectritis]]'' 5 tegundir *''[[Valeriana]]'' 125 tegundir *''[[Valerianella]]'' 20 tegundir == Heimildir == {{reflist}} {{commonscat|Caprifoliaceae}} {{wikilífverur|Caprifoliaceae}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Geitblaðsætt]] 7q1lbs3pon2znupfi7ighhe2hgzdk2v 0 179444 1985865 1964347 2026-11-10T11:03:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985865 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Haustbrúða | image = Callitriche hermaphroditica NRCS-1.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'') | familia = [[Vatnsbrúðuætt]] (''Callitrichaceae'') | genus = ''[[Callitriche]]'' | species = C. hermaphroditica | binomial = Callitriche hermaphroditica | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]<ref name="POWO">{{cite web |title=Callitriche hermaphroditica L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:330920-2 |website=Plants of the World Online |access-date=1 February 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207213736/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:330920-2 |archive-date=7 desember 2021 |url-status=dead}}</ref> | synonyms_ref = | synonyms = }} '''Haustbrúða''' ([[fræðiheiti]]: ''Callitriche hermaphroditica'') er [[vatnajurt]] sem vex á kafi í grunnu vatni.<ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/flora-islands/callitriche-hermaphroditica|title=Flóra Íslands|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-03-24}}</ref> Blöðin eru mjó og jafnbreið (striklaga) og blómin eru í öxlum blaðanna.<ref>{{Cite web|url=https://www.ni.is/is/biota/plantae/tracheophyta/magnoliopsida/plantaginaceae/haustbruda-callitriche-hermaphroditica|title=Haustbrúða (Callitriche hermaphroditica) {{!}} Icelandic Institute of Natural History|website=www.ni.is|access-date=2024-03-24}}</ref> Hún vex við suðurmörk norðurslóða og í tempraða beltinu. Á [[Ísland]]i finnst haustbrúða í fáeinum vötnum, helst á hálendinu.<ref>{{Vefheimild|url=http://www.floraislands.is/calliher.html|titill=Flóra Íslands|höfundur=Hörður Kristinsson|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Callitriche hermaphroditica}} {{Wikilífverur|Callitriche hermaphroditica}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Vatnsbrúðuætt]] [[Flokkur:Vatnaplöntur]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] fp772hn8lra8e7fjxrqegfoa6usokg1 0 179516 1985830 1854707 2026-11-10T08:55:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985830 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | name = | image = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'') | classis = [[Einkímblöðungur]] (''Monocots'') | ordo = [[Laukabálkur]] (''Asparagales'') | familia = [[Laukætt]] (''Alliaceae'') | genus = ''[[Laukar]]'' (''Allium'') | subgenus = | species = A. frigidum | binomial = Allium frigidum | binomial_authority = [[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]] & [[Theodor Heinrich von Heldreich|Heldr.]]<ref name = "col43232590">P.E.Boissier (1854) , In: Diagn. Pl. Orient. 13: 34</ref> | synonyms = *''Allium achaium'' <small>Boiss. & Orph. in P.E.Boissier</small> *''Allium boissieri'' <small>Hausskn. ex Regel</small> | synonyms_ref = }} '''Grikkjalaukur''' ([[fræðiheiti]]: ''Allium frigidum'') er tegund af laukætt sem vex frá Grikklandi til S-V Tyrklands.<ref name=Kew>{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:528069-1 |title=Kew World Checklist of Selected Plant Families |access-date=2024-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329214557/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:528069-1 |archive-date=2024-03-29 |url-status=dead}}</ref> Blómin eru fölrauðbrún, fáein í lútandi kolli. Verður um 7-20 sm hár.<ref>{{Cite web|url=https://www.greekflora.gr/el/flowers/1297/Allium-frigidum|title=Allium frigidum Boiss. & Heldr. 1854|website=www.greekflora.gr|language=el|access-date=2024-03-29}}</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{commonscat|Allium frigidum}} {{wikilífverur|Allium frigidum}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Matjurtir]] [[Flokkur:Laukar|Laukar]] 2kdasy8z3zap7yuh93kgt7c0ht7s262 0 179528 1985821 1854755 2026-11-10T08:31:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985821 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Taxobox | name = Glæsilaukur | image = 硬皮蔥 Allium ledebourianum -哥本哈根大學植物園 Copenhagen University Botanical Garden- (36871613992).jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'') | classis = [[Einkímblöðungur]] (''Monocots'') | ordo = [[Laukabálkur]] (''Asparagales'') | familia = [[Laukætt]] (''Alliaceae'') | genus = ''[[Laukar]]'' (''Allium'') | subgenus = Allium subg. Schoenoprasum | species = A. ledebourianum | binomial = Allium ledebourianum | binomial_authority = [[Josef August Schultes|Schult.]] & [[Julius Hermann Schultes|Schult.f.]] | synonyms = ''Allium uliginosum'' <small>Ledeb., nom. illeg.</small><br>''Allium ledebourianum purpurascens'' <small>[[Eduard August von Regel|Regel]]</small> }} '''Glæsilaukur''' ([[fræðiheiti]]: ''Allium ledebourianum'') er tegund af laukætt ættuð frá M-Asíu til N-Kína.<ref name=Kew>{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:528295-1 |title=Kew World Checklist of Selected Plant Families |access-date=2024-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225103025/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:528295-1 |archive-date=2025-02-25 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200027496|title=Allium ledebourianum in Flora of China @ efloras.org|website=www.efloras.org|access-date=2024-03-30}}</ref> Hann verður um 40 til 80 sm hár, með fjólublá blóm í hálfkúlu. Blöðin sívöl, hol. Hann er likur graslauk og notaður eins.<ref>{{Cite web|url=https://temperate.theferns.info/plant/Allium+ledebourianum|title=Allium ledebourianum - Useful Temperate Plants|website=temperate.theferns.info|access-date=2024-03-30}}</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{commonscat|Allium ledebourianum}} {{wikilífverur|Allium ledebourianum}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Matjurtir]] [[Flokkur:Laukar|Laukar]] kvgixgmm7vkui1ai49mp1kzuh1ig3bt 0 179716 1985748 1855911 2026-11-10T05:28:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985748 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Flæðalófótur | image = Tannenwedel (Hippuris tetraphylla) 5749.JPG | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'') | familia = [[Græðisúruætt]] (''Plantaginaceae'') | genus = ''[[Hippuris]]'' | species = '''''H. tetraphylla''''' | binomial = ''Hippuris tetraphylla'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus yngri|L. fil.]]<ref name = "col53577515">L. fil. (1781) , In: Suppl. 81</ref> | synonyms = ''Hippuris maritima'' <small>[[Carl Niclas Hellenius|Hell.]]</small><br>''Hippuris vulgaris f. maritima'' <small>([[Carl Niclas Hellenius|Hell.]]) [[Stefán Jóhann Stefánsson (grasafræðingur)|Stefánsson]]</small><br>''Hippuris melanocarpa'' <small>Semenova (Ambiguous)</small><br>''Hippuris vulgaris var. maritima'' <small>([[Carl Niclas Hellenius|Hell.]]) [[Carl Johann Hartman|Hartm.]] (Ambiguous)</small> }} '''Flæðalófótur''' eða '''strandlófótur''' ([[fræðiheiti]]: ''Hippuris tetraphylla''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3M3DQ|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53596097|accessdate= 2024-03-31}}</ref>) er [[vatnajurt]] sem vex út í grunnu vatni, en teygir sig töluvert hátt upp úr vatninu. Hann er nauðalíkur [[Lófótur|lófóti]]<ref>{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/hipputet.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2024-04-07}}</ref> og vex út við sjó. Annars vex hann norðarlega á norðurhveli.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:430350-1|title=Hippuris tetraphylla L.f. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407223546/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:430350-1|archive-date=2024-04-07|url-status=dead}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Hippuris tetraphylla}} {{Wikilífverur|Hippuris tetraphylla}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Græðisúruætt]] [[Flokkur:Vatnaplöntur]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] py2kysh2lhw9w2rgsvkmfag0tjj73on 0 179761 1985793 1856084 2026-11-10T07:35:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985793 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Geirertur | image = Lathyrus aphaca var. aphaca1LEST.jpg | image_caption = | image2 = | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = [[Faboideae]] | tribus = [[Vicieae]] | genus = ''[[Lathyrus]]'' | species = '''''L. aphaca''''' | binomial = ''Lathyrus aphaca'' | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]] | range_map = | range_map_caption = | synonyms = ''Orobus aphaca'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) Doll</small> }} '''Geirertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus aphaca''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6P332|title=Lathyrus aphaca L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-09}}</ref>) er jurt af [[ertublómaætt]]. Þær einærar og verða um 100 sm háar. Geirertur eru ættaðar frá Evrasíu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501579-1|title=Lathyrus aphaca L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240418063416/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501579-1|archive-date=2024-04-18|url-status=dead}}</ref> Þær eru lítið eitt ræktaðar til matar<ref>{{cite journal |last1=Dubey |first1=C. |title=Nutritional and antinutritional evaluation of forest and hybrid legume seeds |journal=Electronic Journal of Environmental, Agricultural and Food Chemistry |date=2008 |volume=7 |pages=2900–2905 |url=https://www.researchgate.net/publication/228346135}}</ref> en geta valdið vímu og eitrun ef neytt er í magni. == Heimildir == {{reflist}} {{commonscat|Lathyrus aphaca}} {{wikilífverur|Lathyrus aphaca}} [[Flokkur:Ertublómaætt]] q1wzlzzl86ohtelpdkko9nj9nv94sbu 0 179926 1985829 1856911 2026-11-10T08:51:34Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985829 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Grasertur | image = Grass vetchling close 800.jpg | image_caption = | image2 = | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = [[Faboideae]] | tribus = [[Vicieae]] | genus = ''[[Lathyrus]]'' | species = '''''L. nissolia''''' | binomial = ''Lathyrus nissolia'' | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]<ref name = "col114">Linnaeus, C. 1753. Species Plantarum. Tomus II: 729</ref> | range_map = | range_map_caption = | synonyms = ''Anurus nissolia'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Jules-Pierre Fourreau|Fourr.]]</small><br>''Orobus nissolia'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Johann Christoph Döll|Döll]]</small><br>''Pisum nissolia'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Ernst Hans Ludwig Krause|E.H.L.Krause]]</small> }} '''Grasertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus nissolia''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3SKY2|title=Lathyrus nissolia L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-13}}</ref>) er einær jurt af [[ertublómaætt]]. Grasertur blómgast um mitt sumar skærbleikum blómum.Þær eru án eiginlegra blaða en stönglar og blaðstilkar líkjast grasstráum. Ættuð frá Miðjarðarhafssvæðinu austur til Íran og suður í N- Afríku.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501889-1|title=Lathyrus nissolia L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20241011054943/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501889-1|archive-date=2024-10-11|url-status=dead}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} {{commonscat|Lathyrus nissolia}} {{wikilífverur|Lathyrus nissolia}} [[Flokkur:Ertublómaætt]] 0nt3da6ak2kamak50tq5i4n3bj03yjz 0 179958 1985844 1857013 2026-11-10T09:27:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985844 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gullertur | image = Lathyrus gmelinii (Platterbse) 5843.JPG | image_caption = | image2 = | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'') | familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'') | subfamilia = [[Faboideae]] | tribus = [[Vicieae]] | genus = ''[[Lathyrus]]'' | species = '''''L. gmelinii''''' | binomial = ''Lathyrus gmelinii'' | binomial_authority = [[Karl Fritsch|Fritsch]]<ref name = "col11472858">Fedtschenko,B.A. (1948) , Flora URSS, Vol 13. Moscow & Leningrad (Rus)</ref> | range_map = | range_map_caption = | synonyms = ''Lathyrus laevigatus subsp. gmelinii'' <small>(Fisch. ex [[Nicolas Charles Seringe|Ser.]]) Hendrych</small><br> ''Lathyrus luteus var. gmelinii'' <small>(Fisch. ex [[Nicolas Charles Seringe|Ser.]]) Beck</small><br> ''Orobus gmelinii'' <small>Fisch. ex [[Nicolas Charles Seringe|Ser.]]</small> }} '''Gullertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus gmelinii''<ref>{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3SKV2|title=Lathyrus gmelinii (Fisch. ex Ser.) Fritsch {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-14}}</ref>) er fjölær jurt af [[ertublómaætt]]. Þær verða um 150 sm háar. Gullertur blómgast gulum blómum í júlí - ágúst. Ættuð frá Síberíu og nágrenni (Kasakstan, Kirgistan og Kína (Xinjiang)).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501729-1|title=Lathyrus gmelinii (Fisch. ex Ser.) Fritsch {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20241011114917/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501729-1|archive-date=2024-10-11|url-status=dead}}</ref> Harðgerð garðplanta hérlendis.<ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/lathyrus-gmelinii|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-04-14}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} {{commonscat|Lathyrus gmelinii}} {{wikilífverur|Lathyrus gmelinii}} [[Flokkur:Ertublómaætt]] g78j6mqoy3isseylix5mlkjcgvlis4u 0 179995 1985745 1857683 2026-11-10T05:22:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985745 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Flekkjagullrunni | image = Geflecktes Johanniskraut.jpg | image_width = 240px | image2 = | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = ''[[Malpighiales]]'' | familia = [[Gullrunnaætt]] (''Hypericaceae'') | genus = [[Gullrunnar]] (''Hypericum'') | subgenus = Hypericum sect. Hypericum | species = '''Doppugullrunni''' (''H. maculatum'') | binomial = ''Hypericum maculatum'' | binomial_authority = [[Heinrich Johann Nepomuk von Crantz|Crantz]] | synonyms = ''Hypericum quadrangulum immaculatum'' <small>[[Svante Samuel Murbeck|Murb.]]</small><br>''Hypericum immaculatum'' <small>([[Svante Samuel Murbeck|Murb.]]) [[Friedrich Vierhapper|Vierh.]]</small><br>''Hypericum maculatum immaculatum'' <small>([[Svante Samuel Murbeck|Murb.]]) A. Fröhlich</small> | range_map = | range_map_caption = }} '''Flekkjagullrunni''' ([[fræðiheiti]]: ''Hypericum maculatum''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3NPTQ|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 14 apr 2024}}</ref>) er [[Fjölær jurt|fjölær]] [[jurt]] af [[gullrunnaætt]].<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:325096-2|title=Hypericum maculatum Crantz {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907084812/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:325096-2|archive-date=2024-09-07|url-status=dead}}</ref> Útbreiðslan er Evrasíu austur til mið Síberíu. Hún er gömul lækningaplanta.<ref name=med>Băcilă, I., et al. (2010). [http://www.rombio.eu/rbl1vol15Supplement/11%20Ioan%20Bacila.pdf Micropropagation of ''Hypericum maculatum'' Cranz an important medicinal plant.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180411214316/http://www.rombio.eu/rbl1vol15Supplement/11%20Ioan%20Bacila.pdf |date=2018-04-11 }} ''Rom Biotechnol Lett'' 15 86-91.</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commons|Hypericum maculatum}} {{wikilífverur|Hypericum maculatum}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Gullrunnaætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] [[Flokkur:Lækningajurtir]] 89cau5t87a3w8dnp4z3zvoejkgli3bu 0 180000 1985845 1857175 2026-11-10T09:31:02Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985845 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gullrunnaætt | image = Geflecktes Johanniskraut.jpg | image_width = 240px | image_caption = [[Doppugullrunni]] (''Hypericum perforatum'') | image2 = | image2_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = ''[[Malpighiales]]'' | familia = [[Gullrunnaætt]] (''Hypericaceae'') | familia_authority = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] | synonyms = | range_map = | range_map_caption = | subdivision_ranks = Ættkvíslir | subdivision = *[[Cratoxyleae]] **''[[Cratoxylum]]'' **''[[Eliea]]'' **''[[Triadenum]]'' *[[Hypericeae]] **''[[Hypericum]]'' **''[[Thornea]]'' **''[[Lianthus]]'' *[[Vismieae]] **''[[Harungana]]'' **''[[Psorospermum]]'' **''[[Vismia]]'' }} '''Gullrunnaætt''' ([[fræðiheiti]]: ''Hypericaceae''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6257N|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 14 apr 2024}}</ref>) er ætt plantna með 6<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001287-2|title=Hypericaceae Juss. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709051201/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001287-2|archive-date=2024-07-09|url-status=dead}}</ref> til níu<ref name = "COL"/> ættkvíslum og allt að 700 tegundir. Yfirleitt einærar jurtir eða fjölærar, einnig runnar og hálfrunnar. == Tilvísanir == {{reflist}} {{commons|Hypericaceae}} {{wikilífverur|Hypericaceae}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Gullrunnaætt]] l829v77v7y4yordemtnjmnrr7zt4lpt 0 180392 1985847 1968114 2026-11-10T09:34:52Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985847 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Klukkustigi | image = | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'') | familia = [[Jakobsstigaætt]] (''Polemoniaceae'') | genus = [[Jakobsstigar]] ''(Polemonium)'' | species = '''''[[Polemonium foliosissimum|P. foliosissimum]]''''' | trinomial = ''Polemonium foliosissimum v. flavum'' | trinomial_authority = ([[Edward Lee Greene|Greene]]) Anway | synonyms = ''Polemonium filicinum'' <small>[[Edward Lee Greene|Greene]]</small>><br>''Polemonium flavum'' <small>[[Edward Lee Greene|Greene]]</small> }} '''Gullstigi''' ([[fræðiheiti]]: ''Polemonium foliosissimum v. flavum''<ref name = "COL">{{cite web|url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/BPD7K|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2024-04-25}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>) er afbrigði af [[Klukkustigi|klukkustiga]] ættaður frá Arísóna og Nýju Mexikó.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77252219-1|title=Polemonium foliosissimum v. flavum (Greene) Anway {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425203709/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77252219-1|archive-date=2024-04-25|url-status=dead}}</ref> Hann er hávaxinn og blómviljugur og hefur verið reyndur lítið eitt á Íslandi en talinn viðkvæmur.<ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/polemonium-flavumj|title=Polemonium flavum|website=Garðaflóra|language=is|access-date=2024-04-25}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Gulblómstrandi. ==Heimildir== {{reflist}} {{commonscat|Polemonium foliosissimum}} {{Wikilífverur|Polemonium foliosissimum}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Jakobsstigar]] rs0tpyto5ihbtxthadqtadu289gviif 0 180397 1985862 1860229 2026-11-10T10:40:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985862 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Hamrastigi | image = Sky Pilot (Polemonium eximium) 2.jpg | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'') | familia = [[Jakobsstigaætt]] (''Polemoniaceae'') | genus = [[Jakobsstigar]] ''(Polemonium)'' | genus_authority = | species = '''''P. eximium''''' | binomial = ''Polemonium eximium'' | binomial_authority = [[Edward Lee Greene|Greene]] | synonyms = ''Polemonium viscosum ssp. eximium'' <small>([[Edward Lee Greene|Greene]]) [[Edward Murray|E. Murray]]</small><br>''Polemonium viscosum var. eximium'' <small>([[Edward Lee Greene|Greene]]) [[Edward Murray|E. Murray]]</small> }} '''Hamrastigi''' ([[fræðiheiti]]: ''Polemonium eximium''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4KXGV|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2024-04-25}}</ref>) er [[dulfrævingur]] sem á rætur sínar að rekja hátt til fjalla í Kaliforníu<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:205020-2|title=Polemonium eximium Greene {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425214834/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:205020-2|archive-date=2024-04-25|url-status=dead}}</ref> (yfir 3000m).<ref name=SNWEH>Sierra Nevada Wildflowers, Elizabeth Horn, Mountain Press Publishing Co., {{ISBN|0878423885}}, 1998, p. 126</ref> Hann vex í grýttum jarðvegi (oft hrein möl) í [[Sierra Nevada (Bandaríkin)|Sierra Nevada]]. Blöð og blóm eru ilmandi. ==Heimildir== {{reflist}} {{commonscat|Polemonium eximium}} {{Wikilífverur|Polemonium eximium}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Jakobsstigar]] sp11y8e6gv7y3mus2q17atrazkwj6lz 0 180399 1985823 1860233 2026-11-10T08:31:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985823 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Glæsistigi | image = Polemonium elegans 21120.JPG | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'') | familia = [[Jakobsstigaætt]] (''Polemoniaceae'') | genus = [[Jakobsstigar]] ''(Polemonium)'' | genus_authority = | species = '''''P. elegans''''' | binomial = ''Polemonium elegans'' | binomial_authority = [[Edward Lee Greene|Greene]]<ref name = "col53557081">Greene (1898) , In: Pittonia, 3: 805</ref> | synonyms = ''Polemonium bicolor'' <small>Greenm.</small><br>''Polemonium elegans f. bicolor'' <small>(Greenm.) Wherry</small><br>''Polemonium viscosum ssp. elegans'' <small>([[Edward Lee Greene|Greene]]) Brand.</small> }} '''Glæsistigi''' ([[fræðiheiti]]: ''Polemonium elegans''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4KXGT|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2024-04-25}}</ref>) er [[dulfrævingur]] sem á rætur sínar að rekja hátt til vesturhluta N-Ameríku (Bresku Kólumbíu, Washington-ríki og Kaliforníu).<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:205018-2|title=Polemonium elegans Greene {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425220403/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:205018-2|archive-date=2024-04-25|url-status=dead}}</ref> ==Heimildir== {{reflist}} {{commonscat|Polemonium elegans}} {{Wikilífverur|Polemonium elegans}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Jakobsstigar]] gic9lqpdrckresaslhax9zlbcfbw4ac 0 181243 1985786 1979204 2026-11-10T07:25:56Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985786 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Barbarea vulgaris ENBLA07.jpg | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | unranked_divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiospermae'') | unranked_classis = [[Eudicotidae]] | unranked_subclassis = [[Rosids]] | ordo = [[Krossblómabálkur]] (''Brassicales'') | familia = [[Krossblómaætt]] (''Brassicaceae'') | genus = ''[[Barbarea]]'' | species = '''''B. vulgaris''''' | binomial = ''Barbarea vulgaris'' | binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[William Townsend Aiton|W.T. Aiton]] | range_map = | synonyms={{collapsible list| ''Arabis barbarea'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Johann Jakob Bernhardi|Bernh.]]</small><br>''Barbarea altaica'' <small>[[Antoni Lukianowicz Andrzejowski|Andrz.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small><br>''Barbarea arcuata f. brachycarpa'' <small>([[Georges Rouy|Rouy]] & [[Julien Foucaud|Foucaud]]) Kuusk</small><br>''Barbarea augustana'' <small>[[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]]</small><br>''Barbarea barbarea'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Conway MacMillan|Mac Mill.]]</small><br>''Barbarea barbarea subsp. brachycarpa'' <small>([[Georges Rouy|Rouy]] & [[Julien Foucaud|Foucaud]]) [[Charles Vancouver Piper|Piper]]</small><br>''Barbarea barbarea var. longisiliquosa'' <small>(Carion) [[Oliver Atkins Farwell|Farw.]]</small><br>''Barbarea ceretana'' <small>[[fader Sennen|Sennen]]</small><br>''Barbarea croatica'' <small>[[Vincze von Borbás|Borbás]] & [[Ljudevit Farkaš Vukotinović|Vuk.]]</small><br>''Barbarea hirsuta'' <small>[[Carl Ernst August Weihe|Weihe]]</small><br>''Barbarea iberica'' <small>([[Carl Ludwig Willdenow|Willd.]]) [[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]</small><br>''Barbarea iberica'' <small>[[Carl Ludwig Willdenow|Willd.]] ex [[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]</small><br>''Barbarea iberica subsp. rivularis'' <small>([[Julien Victor de Martrin-Donos|Martrin-Donos]]) [[Otto Schwarz|O. Schwarz]]</small><br>''Barbarea iberica subsp. vulgaris'' <small>([[William Townsend Aiton|W.T. Aiton]]) [[Otto Schwarz|O. Schwarz]]</small><br>''Barbarea intermedia var. pyrenaica'' <small>([[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]) [[Marie Clément Gaston Gautier|Gaut.]]</small><br>''Barbarea kayseri'' <small>[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]</small><br>''Barbarea lepuznica'' <small>[[Erasmus Iuliu Nyárády|Nyár.]]</small><br>''Barbarea linnaei'' <small>[[Karl Friedrich Schimper|K. F. Schimp.]] & [[Fridolin Carl Leopold Spenner|Spenn.]]</small><br>''Barbarea linnaei var. vulgaris'' <small>([[William Townsend Aiton|W.T. Aiton]]) [[Johann Christoph Döll|Döll]]</small><br>''Barbarea lyrata'' <small>([[Jean-Emmanuel Gilibert|Gilib.]]) [[Paul Friedrich August Ascherson|Asch.]]</small><br>''Barbarea lyrata var. iberica'' <small>([[Carl Ludwig Willdenow|Willd.]] ex [[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]) [[Paul Friedrich August Ascherson|Asch.]]</small><br>''Barbarea macrophylla'' <small>[[Eugen von Halácsy|Halácsy]]</small><br>''Barbarea praecox var. vicina'' <small>([[Julien Victor de Martrin-Donos|Martrin-Donos]]) [[Georges Rouy|Rouy]] & [[Julien Foucaud|Foucaud]]</small><br>''Barbarea pyrenaica'' <small>[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]</small><br>''Barbarea rivularis'' <small>[[Julien Victor de Martrin-Donos|Martrin-Donos]] ex [[Henri Loret|Loret]]</small><br>''Barbarea rupestris'' <small>[[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small><br>''Barbarea sicula'' <small>[[Jean Charles Marie Grenier|Gren.]] & [[Dominique Alexandre Godron|Godr.]] (Ambiguous)</small><br>''Barbarea stolonifera'' <small>[[Auguste Nicolas Pomel|Pomel]]</small><br>''Barbarea stricta'' <small>[[Heinrich Moritz Willkomm|Willk.]] (Ambiguous)</small><br>''Barbarea sylvestris'' <small>[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]</small><br>''Barbarea vicina'' <small>[[Julien Victor de Martrin-Donos|Martrin-Donos]]</small><br>''Barbarea vulgaris f. ambigua'' <small>[[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]</small><br>''Barbarea vulgaris f. grandiflora'' <small>[[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]</small><br>''Barbarea vulgaris f. hirsuta'' <small>([[Carl Ernst August Weihe|Weihe]]) Fernald</small><br>''Barbarea vulgaris f. montana'' <small>[[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]</small><br>''Barbarea vulgaris f. multicaulis'' <small>[[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]</small><br>''Barbarea vulgaris f. patentissima'' <small>[[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]</small><br>''Barbarea vulgaris f. pinnatifida'' <small>([[August Neilreich|Neilr.]]) [[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]</small><br>''Barbarea vulgaris f. pleniflora'' <small>Kotula ex [[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]</small><br>''Barbarea vulgaris f. stolonifera'' <small>([[Auguste Nicolas Pomel|Pomel]]) [[René Charles Joseph Ernest Maire|Maire]]</small><br>''Barbarea vulgaris f. subcoriacea'' <small>[[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]</small><br>''Barbarea vulgaris subsp. pyrenaica'' <small>([[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]) [[Gaston Bonnier|Bonnier]]</small><br>''Barbarea vulgaris subsp. rivularis'' <small>([[Julien Victor de Martrin-Donos|Martrin-Donos]]) [[Werner Rothmaler|Rothm.]]</small><br>''Barbarea vulgaris subsp. silvestris'' <small>([[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]) [[Gaston Bonnier|Bonnier]]</small><br>''Barbarea vulgaris sylvestris'' <small>[[Elias Fries|Fr.]]</small><br>''Barbarea vulgaris var. brachycarpa'' <small>[[Georges Rouy|Rouy]] & [[Julien Foucaud|Foucaud]]</small><br>''Barbarea vulgaris var. campestris'' <small>[[Elias Fries|Fr.]]</small><br>''Barbarea vulgaris var. doellii'' <small>[[Friedrich Georg Christoph Alefeld|Alef.]]</small><br>''Barbarea vulgaris var. gracilis'' <small>[[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]</small><br>''Barbarea vulgaris var. hirsuta'' <small>([[Carl Ernst August Weihe|Weihe]]) [[Friedrich Georg Christoph Alefeld|Alef.]]</small><br>''Barbarea vulgaris var. hirsuta'' <small>([[Carl Ernst August Weihe|Weihe]]) [[Georg Wilhelm Franz Wenderoth|Wender.]]</small><br>''Barbarea vulgaris var. longisiliquosa'' <small>Carion</small><br>''Barbarea vulgaris var. macrophylla'' <small>[[Eugen von Halácsy|Halácsy]]</small><br>''Barbarea vulgaris var. patens'' <small>[[August Neilreich|Neilr.]]</small><br>''Barbarea vulgaris var. rivularis'' <small>([[Julien Victor de Martrin-Donos|Martrin-Donos]]) [[Paul Victor Fournier|P. Fourn.]]</small><br>''Campe barbarea'' <small>([[François Alexandre Pierre de Garsault|Garsault]]) [[William Franklin Wight|W. Wight]]</small><br>''Campe barbarea var. hirsuta'' <small>([[Carl Ernst August Weihe|Weihe]]) House</small><br>''Campe rivularis'' <small>([[Julien Victor de Martrin-Donos|Martrin-Donos]]) [[Amos Arthur Heller|A. Heller]]</small><br>''Campe vulgaris'' <small>([[William Townsend Aiton|W.T. Aiton]]) [[Joseph Dulac|Dulac]]</small><br>''Crucifera barbaraea'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Ernst Hans Ludwig Krause|E. H. L. Krause]]</small><br>''Eruca barbarea'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]</small><br>''Erysimum barbarea'' <small>[[Carl von Linné|L.]] (Ambiguous)</small><br>''Erysimum barbarea var. patens'' <small>[[Carl Johann Hartman|Hartm.]]</small><br>''Erysimum lucidum'' <small>[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]</small><br>''Erysimum lyratum'' <small>[[Jean-Emmanuel Gilibert|Gilib.]] (Ambiguous)</small><br>''Erysimum lyrifolium'' <small>Stokes</small><br>''Sisymbrium barbarea'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Heinrich Johann Nepomuk von Crantz|Crantz]]</small><br>''Sisymbrium barbarea'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Fridrich Hinrich Wiggers|F. H. Wigg.]]</small><br>''Sisymbrium barbarea'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[François Alexandre Pierre de Garsault|Garsault]]</small><br>''Barbarea arcuatum'' <small>[[Philipp Maximilian Opiz|Opiz]]</small><br>''Barbarea barbarea'' <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[William Franklin Wight|W. Wight]] ex [[Charles Vancouver Piper|Piper]]</small><br>''Barbarea vulgaris taurica'' <small>([[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]) [[Joseph Dalton Hooker|Hook.f.]] & [[Thomas Anderson|T. Anderson]]</small><br>''Barbarea vulgaris macrophylla'' <small>[[Eugen von Halácsy|Halácsy]]</small><br>''Barbarea vulgaris arcuata'' <small>([[Philipp Maximilian Opiz|Opiz]]) [[Elias Fries|Fr.]]</small><br>''Barbarea vulgaris vulgaris'' <small></small><br>''Barbarea vulgaris arcuata'' <small>([[Philipp Maximilian Opiz|Opiz]]) [[August von Hayek|Hayek]]</small><br>''Barbarea taurica'' <small>[[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]</small><br>''Barbarea sibirica'' <small>([[Eduard August von Regel|Regel]]) [[Takenoshin Nakai|Nakai]]</small><br>''Barbarea macrophylla'' <small>([[Eugen von Halácsy|Halácsy]]) [[Eugen von Halácsy|Halácsy]]</small><br>''Barbarea arcuata'' <small>([[Philipp Maximilian Opiz|Opiz]]) [[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]</small>}} | synonyms_ref = }} '''Garðableikja''' ([[fræðiheiti]]: ''Barbarea vulgaris'') er [[jurt]] af [[krossblómaætt]].<ref name = "COL">{{cite web|url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/KM6S|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 júní 2024|archive-date= 7 ágúst 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240807182950/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/KM6S|url-status= dead}}</ref> Blómin standa í uppréttum klasa. Krónublöðin eru gul. Hún er mjög lík [[Hlíðableikja|hlíðableikju]] (''Barbarea stricta'') sem hefur stundum verið talin undirtegund hennar. Hún er ættuð frá Evrasíu.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:29455-2|title=Barbarea vulgaris W.T.Aiton {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622055642/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:29455-2|archive-date=2024-06-22|url-status=dead}}</ref> Hún er slæðingur á Íslandi og hefur breiðst nokkuð út.<ref>{{Vefheimild|url=https://floraislands.is/barbavul.html|titill=Garðableikja - Barbarea vulgaris|höfundur=Hörður Kristinsson|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2024}}</ref> Fiðrildalirfur (t.d. [[kálmölur]] - ''Plutella xylostella'' og [[litli kálskjanni]] - ''Pieris rapae'') sem sækja í jurtir af krossblómaætt, sækja einnig í garðableikju, en vegna náttúrulegra [[sapónín]]a<ref name=":2">{{cite journal | doi = 10.1104/pp.109.136952 | title = Identification of Defense Compounds in Barbarea vulgaris against the Herbivore ''Phyllotreta nemorum'' by an Ecometabolomic Approach | url = https://archive.org/details/sim_plant-physiology_2009-12_151_4/page/1977 | year = 2009 | last1 = Kuzina | first1 = V. | last2 = Ekstrom | first2 = C. T. | last3 = Andersen | first3 = S. B. | last4 = Nielsen | first4 = J. K. | last5 = Olsen | first5 = C. E. | last6 = Bak | first6 = S. | journal = Plant Physiology | volume = 151 | issue = 4 | pages = 1977–90 | pmid = 19819983 | pmc = 2785962}}</ref><ref name=":3">{{cite journal | doi = 10.1016/j.phytochem.2010.11.007 | title = Barbarea vulgaris linkage map and quantitative trait loci for saponins, glucosinolates, hairiness and resistance to the herbivore ''Phyllotreta nemorum'' | year = 2011 | last1 = Kuzina | first1 = Vera | last2 = Nielsen | first2 = Jens Kvist | last3 = Augustin | first3 = Jörg Manfred | last4 = Torp | first4 = Anna Maria | last5 = Bak | first5 = Søren | last6 = Andersen | first6 = Sven Bode | journal = Phytochemistry | volume = 72 | issue = 2–3 | pages = 188–98 | pmid = 21130479}}</ref><ref name=":4">{{cite journal | doi = 10.1021/jf903988f | title = New Resistance-Correlated Saponins from the Insect-Resistant CruciferBarbarea vulgaris | year = 2010 | last1 = Nielsen | first1 = Nikoline J. | last2 = Nielsen | first2 = John | last3 = Staerk | first3 = Dan | journal = Journal of Agricultural and Food Chemistry | volume = 58 | issue = 9 | pages = 5509–14 | pmid = 20387830| url = https://figshare.com/articles/New_Resistance_Correlated_Saponins_from_the_Insect_Resistant_Crucifer_i_Barbarea_vulgaris_i_/2770123 }}</ref><ref name=":5">{{cite journal | doi = 10.1023/A:1014500330510 | year = 2002 | last1 = Shinoda | first1 = Tetsuro | last2 = Nagao | first2 = Tsuneatsu | last3 = Nakayama | first3 = Masayoshi | last4 = Serizawa | first4 = Hiroaki | last5 = Koshioka | first5 = Masaji | last6 = Okabe | first6 = Hikaru | last7 = Kawai | first7 = Akira | journal = Journal of Chemical Ecology | volume = 28 | issue = 3 | pages = 587–99 | pmid = 11944835 | title = Identification of a triterpenoid saponin from a crucifer, Barbarea vulgaris, as a feeding deterrent to the diamondback moth, Plutella xylostella| url = https://archive.org/details/journal-of-chemical-ecology_2002-03_28_3/page/587 | s2cid = 1539329 }}</ref> drepast lirfur sumra tegundanna úr eitrun.<ref>Shelton, A. M. and B. A. Nault (2004) "Dead-end trap cropping: a technique to improve management of the diamondback moth," ''Crop Protection'' '''23''': 497-503.</ref> Þetta hefur verið nýtt til að draga úr ágangi í kálrækt, enda eru margar tegundirnar orðnar ónæmar fyrir hefðbundnum skordýraeitrum. == Heimildir == {{reflist}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Krossblómaætt]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] 8ggd1h1c8rd06i8mnj6pj9imydab32l 0 181402 1985712 1869755 2026-11-10T02:40:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985712 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fjörukál'' | image = Cakile maritima Radès beach.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiospermae'') | classis = [[Eudicotidae]] | unranked_subclassis = [[Rosids]] | ordo = [[Krossblómabálkur]] (''Brassicales'') | familia = [[Krossblómaætt]] (''Brassicaceae'') | genus = ''[[Cakile]]'' | species = '''''C. maritima''''' | binomial = ''Cakile maritima'' | binomial_authority = [[Giovanni Antonio Scopoli|Scop.]] | range_map = Cakile maritima GBIFDistMap1.png | range_map_caption = Occurrence data from [[Global Biodiversity Information Facility|GBIF]]<ref name=GBIF>''Cakile maritima'' GBIF.org (28 November 2018) GBIF Occurrence Download https://doi.org/10.15468/dl.h2gy2e</ref> | synonyms_ref = <ref name="POWO">{{cite web |title=Cakile maritima Scop. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30179231-2 |website=Plants of the World Online |language=en}}</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonyms</small> |Bunias americana <small>Raf.</small> |Bunias cakile <small>[[Carl von Linné|L.]]</small> |Bunias littoralis <small>[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]</small> |Bunias ovalis <small>Viv.</small> |Cakile aegyptia <small>([[Carl von Linné|L.]]) Spreng.</small> |Cakile aegyptiaca <small>[[Carl Ludwig Willdenow|Willd.]]</small> |Cakile bauhini <small>[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]</small> |Cakile cakile <small>([[Carl von Linné|L.]]) H.Karst.</small> |Cakile crenata <small>[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]</small> |Cakile cyrenaica <small>Spreng.</small> |Cakile edentula <small>[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]</small> |Cakile hispanica <small>L'Hér. ex [[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]</small> |Cakile hispanica <small>[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]</small> |Cakile latifolia <small>(Desf.) [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]</small> |Cakile littoralis <small>[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]</small> |Cakile monosperma <small>Lange</small> |Cakile pinnatifida <small>Stokes</small> |Cakile serapionis <small>Gaertn.</small> |Cakile sinuatifolia <small>Stokes</small> |Crucifera cakile <small>([[Carl von Linné|L.]]) E.H.L.Krause</small> |Isatis aegyptia <small>[[Carl von Linné|L.]]</small> |Isatis pinnata <small>Forssk.</small> |Rapistrum cakile <small>([[Carl von Linné|L.]]) [[Heinrich Johann Nepomuk von Crantz|Crantz]]</small> |Rapistrum maritimum <small>([[Giovanni Antonio Scopoli|Scop.]]) Bergeret</small> }} |}} '''Fjörukál''' ([[fræðiheiti]]: ''Cakile maritima''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/69737|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 9 júlí 2024}}</ref>) er einær planta af [[krossblómaætt]]. Fjörukál er gömul [[matjurt]] og er með mikið kálbragð. Fjörukál vex við sjó, einkum á vesturlandi. <ref>{{Vefheimild|url=https://floraislands.is/cakilarc.html|titill=Fjörukál- Cakile maritima|höfundur=Hörður Kristinsson|mánuðurskoðað=júlí|árskoðað=2024}}</ref> Nokkrar líkur eru á því að það fjörukál sem vex á Íslandi sé af tegundinni [[Cakile arctica|C. arctica]].<ref name = "COL2">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/PBKP|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 9 júlí 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:279785-1|title=Cakile arctica Pobed. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709001005/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:279785-1|archive-date=2024-07-09|url-status=dead}}</ref> [[File:Cakile maritima MHNT.BOT.2011.18.15.jpg|thumb|left|300px|Fræ og fræbelgir fjörukáls]] ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{commonscat|Cakile maritima}} {{wikilífverur|Cakile maritima}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Krossblómaætt]] [[Flokkur:Lækningajurtir]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] 7dkshzgp585ek6njqymsue7dd2qvkqc 0 181403 1985741 1869759 2026-11-10T05:19:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985741 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Fjörukál'' | image = Cakile arctica 25301280.jpg | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiospermae'') | classis = [[Eudicotidae]] | unranked_subclassis = [[Rosids]] | ordo = [[Krossblómabálkur]] (''Brassicales'') | familia = [[Krossblómaætt]] (''Brassicaceae'') | genus = ''[[Cakile]]'' | species = '''''C. arctica''''' | binomial = ''Cakile arctica'' | binomial_authority = [[Yevgenia Pobedimova|Pobed.]] | range_map = | range_map_caption = |''Cakile edentula'' f. ''islandica'' <small>([[Michel Gandoger|Gand.]]) [[Otto Eugen Schulz|O.E.Schulz]]</small> |''Cakile edentula'' subsp. ''islandica'' <small>(Gand.) [[Áskell Löve|Á.Löve]] & [[Doris Löve|D.Löve]]</small> |''Cakile edentula'' var. ''islandica'' <small>(Gand.) Á.Löve</small> |''Cakile lanceolata'' f. ''pygmaea'' <small>O.E.Schulz</small> |''Cakile lapponica'' <small>[[Yevgenia Pobedimova|Pobed.]]</small> |''Cakile maritima'' f. ''islandica'' <small>Gand.</small> |''Cakile maritima'' subsp. ''islandica'' <small>(Gand.) Elven</small> | synonyms_ref = <ref name="WFO">WFO (2021): ''Cakile arctica'' Pobed.. Published on the Internet; http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000578669. Accessed on: 31 Dec 2021</ref> |}} '''Fjörukál''' ([[fræðiheiti]]: ''Cakile arctica''<ref name = "COL2">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/PBKP|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 9 júlí 2024}}</ref>) er einær planta af [[krossblómaætt]]. Fjörukál er gömul [[matjurt]] og er með mikið kálbragð. Fjörukál vex við sjó, einkum á vesturlandi. <ref>{{Vefheimild|url=https://floraislands.is/cakilarc.html|titill=Fjörukál- Cakile maritima|höfundur=Hörður Kristinsson|mánuðurskoðað=júlí|árskoðað=2024}}</ref> Fjörukál við Ísland hefur löngum verið talið til [[Cakile maritima|C. maritima]], sem undirtegundin C. maritima ssp. islandica, en hefur verið færð undir C. arctica.<ref>{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:279785-1|title=Cakile arctica Pobed. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709001005/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:279785-1|archive-date=2024-07-09|url-status=dead}}</ref> Útbreiðslan er við strendur Norður Atlantshafs. [[File:Cakile maritima MHNT.BOT.2011.18.15.jpg|thumb|left|300px|Fræ og fræbelgir fjörukáls]] ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{commonscat|Cakile arctica}} {{wikilífverur|Cakile arctica}} {{Stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Krossblómaætt]] [[Flokkur:Lækningajurtir]] [[Flokkur:Plöntur á Íslandi]] ss98kdkf4bl22yvchbsssjhi7i65ok8 0 189009 1985749 1944047 2026-11-10T05:33:41Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985749 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Foolad Futbol Club | Mynd = | Gælunafn = Stál karla | Stytt nafn = FC FOO | Stofnað = 1971 (sem FootBall Club Foolad) | Leikvöllur = Foolad arena, [[Foolad]] | Stærð = 30.680 | Stjórnarformaður = {{IRN}} Hamidreza Garshasbi | Knattspyrnustjóri = {{IRN}} Yahya Golmohammadi | Deild = [[Íranska Úrvalsdeildin]] | Tímabil = 2024-25 | Staðsetning = 4. sæti | pattern_la1 = _Foolad 1415h | pattern_b1 = _Foolad 1415 home | pattern_ra1 = _Foolad 1415h | pattern_sh1 = _Foolad 1415h | pattern_so1 = _Foolad 1415h | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _Foolad 1415a | pattern_b2 = _Foolad 1415 away | pattern_ra2 = _Foolad 1415a | pattern_sh2 = _Foolad 1415a | pattern_so2 = _Foolad 1415a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _Foolad 1415h | pattern_b3 = _Foolad 1415 third | pattern_ra3 = _Foolad 1415h | pattern_sh3 = _Foolad 1415t | pattern_so3 = _Foolad 1415h | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF }} '''Foolad Khuzestan Football Club''' (íranskur knattspyrnufélag, Bāshgāh-e Futbāl-e Fulād-e Khuzestān) er íranskt atvinnumannaknattspyrnufélag með aðsetur í Ahvaz, Khuzestan, sem spilar í Persian Gulf Pro League. Félagið var stofnað árið 1971 og er í eigu Foolad Khuzestan Company.<ref>{{Cite web|url=https://www.soccerway.com/team/foolad/dndyOmSm/|title=Foolad stats, results, fixtures & transfers {{!}} Soccerway|website=www.soccerway.com|language=en-US|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.isna.ir/news/1400051712395/%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B0%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%86%DA%A9%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF|title=فولاد قهرمان جام حذفی شد/ شاگردان نکونام آسیایی شدند|date=2021-08-08|website=ایسنا|language=fa|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iranleague.ir/fa/News/Detail/2464/%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%84%D9%8A%DA%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|title=فولاد خوزستان قهرمان ليگ برتر شد|website=سازمان لیگ فوتبال ایران|language=fa|access-date=2025-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20251222230529/https://www.iranleague.ir/fa/News/Detail/2464/%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%84%D9%8A%DA%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|archive-date=2025-12-22|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.irna.ir/news/85002938/%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2|website=www.irna.ir|access-date=2025-12-22}}</ref> == Heimildir == 8wf69cylyk0bauuhvc51v82ibtdmc6p 0 189238 1985828 1941718 2026-11-10T08:45:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985828 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Hyacinth - Anglesey Abbey.jpg |image_caption = Hyacinthus orientalis |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |classis = [[Einkímblöðungar]] |ordo = [[Asparagales]] |familia = [[Asparagaceae]] |subfamilia = [[Scilloideae]] |genus = '''[[Hyacinthus]]''' |}} '''Goðalilja''' eða '''hýasinta''' (Hyacinthus) er laukjurt sem upprunnin er úr [[Litla-Asía|Litlu-Asíu]]. Blóm goðalilja geta verið bleik, blá, hvít, rauð eða fjólublá. Þær eru vinsælar sem [[jól]]askreytingar. Nafnið hýasinta dregur nafn sitt af gríska prinsinum Hyasintus í [[grísk goðafræði|grískri goðafræði]]. <ref>[https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/hyasinta-%E2%80%93-godalilja Goðalilja] Bændablaðið, sótt 5. janúar 2026</ref> Undirtegundir: *''Hyacinthus orientalis'' - Írak, Líbanon, Sýrland, Ísrael, Tyrkland; *''Hyacinthus litwinovii'' - Norðaustur-Íran til suður-Túrkmenistans *''Hyacinthus transcaspicus'' - Norðaustur-Íran til suður-Túrkmenistans <ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/24372-1 Hyacinthus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251205215702/https://powo.science.kew.org/taxon/24372-1 |date=2025-12-05 }} Kew, sótt 5. janúar 2026</ref> Í lauknum er [[oxalsýra]] sem veldur ertingu á húð. ==Tilvísanir== [[Flokkur:Blóm]] 4mgk7wdk8as2oitvnjerdn7e5hyes7g 0 189554 1985680 1984795 2026-11-09T15:48:01Z TKSnaevarr 53243 1985680 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Ílíjana Jotova | nafn_á_frummáli = {{Nobold|Румен Радев}} | mynd = President Iliyana Yotova (3x4 cropped).jpg | titill= Forseti Búlgaríu | stjórnartíð_start = 23. janúar 2026 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Rúmen Radev]] | forsætisráðherra = [[Rosen Zheljazkov]]<br>[[Andrej Gjúrov]]<br>[[Rúmen Radev]] | vara_forseti = ''Enginn'' | myndatexti1 = Ílíjana Jotova árið 2026. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1964|10|24}} | fæðingarstaður = [[Sófía|Sófíu]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] | þjóderni = [[Búlgaría|Búlgörsk]] | maki ={{gifting|Andrej Jotov|1985}} | stjórnmálaflokkur =[[Búlgarski sósíalistaflokkurinn]] | börn = 1 | háskóli = [[Háskólinn í Sófíu]]<br>[[École nationale d'administration]]<br>[[Strassborgarháskóli]] }} '''Ílíjana Jotova''' ([[búlgarska]]: Илияна Йотова ; f. Malínova; 24. október 1964) er [[Búlgaría|búlgörsk]] stjórnmálakona og blaðakona sem hefur verið [[forseti Búlgaríu]] frá 23. janúar 2026. Hún er meðlimur í [[Búlgarski sósíalistaflokkurinn|Búlgarska sósíalistaflokknum]] og var áður varaforseti Búlgaríu í forsetatíð [[Rúmen Radev]] frá 2017 til 2026. Hún tók við forsetaembættinu eftir afsögn Radev og er fyrsti kvenforseti í sögu Búlgaríu. Jotova var kjörin forseti til heils kjörtímabils í forsetakosningum Búlgaríu í nóvember 2026. == Æviágrip == Ílíjana Malínova Jotova fæddist í [[Sófía|Sófíu]] í [[Alþýðulýðveldið Búlgaría|búlgarska alþýðulýðveldinu]] þann 24. október 1964.<ref>{{cite web |date=24 October 1964 |title=Iliana IOTOVA – 8th parliamentary term |url=https://www.europarl.europa.eu/meps/en/38605/ILIANA_IOTOVA/history/8 |publisher=European Parliament |language=en}}</ref><ref name="bta1">{{cite news |last1=Karagyozov |first1=Konstantin |last2=Trifonov |first2=Nikolay |date=23 January 2026 |title=UPDATED Iliana Iotova Becomes Bulgaria's President after Constitutional Court Ruling |url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1049637-iliana-iotova-becomes-bulgaria-s-acting-president-after-constitutional-court-rul |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124034555/https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1049637-iliana-iotova-becomes-bulgaria-s-acting-president-after-constitutional-court-rul |archive-date=24 January 2026 |access-date=25 January 2026 |work=[[Bulgarian News Agency]]}}</ref> Hún nam við [[Lycée Français de Sofia]].<ref name="auto4">{{Cite web |title=Iliana Iotova |url=https://womens-forum.dir.bg/lektor/iliana-iotova/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231075935/https://womens-forum.dir.bg/lektor/iliana-iotova/?lang=en |archive-date=31 December 2025 |accessdate=24 January 2026}}</ref><ref name="bta1" /> Hún útskrifaðist með gráðu í búlgörsku og franskri [[mannfræði]] frá [[Háskólinn í Sófíu|Háskólanum í Sófíu]] og fór síðar í sérnám við [[École nationale d'administration]] (ENA) í Strassborg og miðstöð evrópskra fræða við [[Strassborgarháskóli|Strassborgarháskóla]].<ref name="bta1" /> Á níunda áratugnum vann Malínova sem hjúkrunarfræðingur á Sjúkrahúsi Jóhannesar skírara í Sófíu.<ref name="vesti">{{cite news |date=23 January 2026 |title=Първият джентълмен на България: Кой е съпругът на президента Илияна Йотова|trans-title=Forsetaherra Búlgaríu: Hver er eiginmaður Ílíjönu Jotova forseta?|url=https://www.vesti.bg/bulgaria/koj-e-pyrviiat-dzhentylmen-na-bylgariia-syprugyt-na-iliiana-iotova-6250078 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260123142214/https://www.vesti.bg/bulgaria/koj-e-pyrviiat-dzhentylmen-na-bylgariia-syprugyt-na-iliiana-iotova-6250078 |archive-date=23 January 2026 |access-date=25 January 2026 |work=Vesti.bg|language=bg |agency=Netinfo}}</ref> Frá 1990 til 1997 vann hún hjá búlgarska ríkissjónvarpinu sem fréttakona, ritstjóri, leikstjóri, kynnir og dagskrárstjóri.<ref name="auto4"/><ref name="bnr">{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Iliana Iotova becomes Bulgaria's first female president |url=https://bnrnews.bg/en/post/418123/iliana-iotova-becomes-bulgarias-first-female-president |accessdate=24 January 2026 |website=[[Bulgarian National Radio]]}}</ref><ref name="bta1" /> Hún vann síðar sem framkvæmdastjóri fjölmiðlaþjónustu [[Búlgarski sósíalistaflokkurinn|Búlgarska sósíalistaflokksins]] árið 1997.<ref>{{cite news |title=Профил на Илиана Йотова |url=http://personi.dir.bg/person.php?id=145 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025180042/http://personi.dir.bg/person.php?id=145 |archive-date=25 October 2016 |access-date=25 October 2016 |publisher=personi.dir.bg |language=bg}}</ref><ref name="bnr" /><ref name="bta1" /> == Stjórnmálaferill == [[File:Iliana Iotova - Bulgarian part- Citizens' Corner debate- With or without Schengen? (25936144804).jpg|thumb|left|Jotova í umræðum um [[Schengen-samstarfið]] 19. apríl 2016.]] Jotova var kjörin á búlgarska þingið í þingkosningum árið 2005 og hélt þingsæti sínu til ársins 2007.<ref name="bnr" /><ref name="bta1" /> Á kjörtímabili sínu var hún leiðtogi búlgörsku þingnefndarinnar hjá Þingmannasambandi [[Samtök frönskumælandi ríkja|Samtaka frönskumælandi ríkja]] og meðlimur í þingnefndinni til [[Evrópuráðsþingið|Evrópuráðsþingsins]].<ref name="bta1" /> === Ferill á Evrópuþinginu (2007–17) === Jotova var kjörin á [[Evrópuþingið]] árið 2007 og endurkjörin árið 2014.<ref name="auto1">{{Cite web |date=28 August 2014 |title=Key speakers &#124; European Union Agency for Fundamental Rights |url=https://fra.europa.eu/en/content/key-speakers |accessdate=24 January 2026 |website=fra.europa.eu}}</ref> Hún sat með [[Þinghópar á Evrópuþinginu|þinghópi]] [[Framfarabandalag sósíalista og demókrata|Framfarabandalags sósíalista og demókrata]].<ref name="auto1"/><ref name="bta1" /> Jotova var meðlimur í þingnefnd um innri markaðinn og neytendavernd (2007–09), sjávarútvegsnefnd (2009–14) og nefnd um undirskriftasafnanir (2009–14).<ref name="auto2">{{Cite web |date=24 October 1964 |title=8th parliamentary term &#124; Iliana IOTOVA &#124; MEPs &#124; European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/meps/en/38605/ILIANA_IOTOVA/history/8 |accessdate=24 January 2026 |work=europarl.europa.eu}}</ref> Frá 2012 til 2013 var hún jafnframt meðlimur í sérstakri nefnd um skipulagða glæpastarfsemi, spillingu og peningaþvætti. Eftir [[Evrópuþingskosningar 2014|Evrópuþingskosningarnar 2014]] var hún varaformaður nefndar um borgararéttindi, réttlæti og innanríkismál í formannstíð [[Claude Moraes]].<ref name="auto4"/><ref name="auto2"/> Í þessu embætti var hún flutningsmaður skýrslu árið 2015 þar sem hvatt var til jafnrar dreifingar 40.000 flóttamanna meðal aðildarríkja Evrópusambandsins.<ref>{{Cite web |date=10 September 2015 |title=Refugee crush overwhelms EU Dublin rule |url=http://www.euronews.com/2015/09/10/refugee-crush-overwhelms-eu-dublin-rule |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414092825/https://www.euronews.com/2015/09/10/refugee-crush-overwhelms-eu-dublin-rule |archive-date=14 April 2024 |accessdate=24 January 2026 |website=[[Euronews]]}}</ref> Jotova var jafnframt formaður sendinefndar Evrópuþingsins á þingmannasamkomu ESB og Svartfjallalands og meðlimur í sendinefnd til Þingmannasambands Miðjarðarhafsríkja.<ref name="auto3">{{Cite web |title=Bulgaria's President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260119221318/https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections |archive-date=19 January 2026 |accessdate=24 January 2026 |website=[[Al Jazeera]]}}</ref> Hún var jafnframt meðlimur í millihóp Evrópusambandsins um gegnsæi, spillingu og skipulagða brotastarfsemi.<ref>{{cite web |date=12 November 2015 |title=Intergroup "Integrity, Transparency, Anti-Corruption and Organised Crime": List of the Members |url=http://www.europarl.europa.eu/pdf/intergroupes/VIII_LEG_13_Integrity_20151112.pdf |access-date=26 January 2026 |website=[[European Parliament]] }}</ref> === Varaforseti Búlgaríu (2017–2026) === [[File:Bulgarian President Rumen Radev - EC President Jean-Claude Juncker meeting in Sofia (24778491567).jpg|thumb|left|Jotova ásamt Radev forseta og [[Jean-Claude Juncker]] forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins í Sófíu 12. janúar 2018.]] Í aðdraganda forsetakosninga Búlgaríu árið 2016 tilnefndi Búlgarski sósíalistaflokkurinn Jotova sem varaforsetaefni í forsetaframboði [[Rúmen Radev|Rúmens Radev]]. Eftir að Jotova var kjörin varaforseti sagði hún upp þingsæti sínu á Evrópuþinginu.<ref>{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Sendoff for Radev as Yotova becomes Bulgaria's first woman President |url=https://sofiaglobe.com/2026/01/23/sendoff-for-radev-as-yotova-becomes-bulgarias-first-woman-president/ |accessdate=24 January 2026 |work=The Sofia Globe}}</ref> Sem varaforseti einbeitti Jotova sér að samskiptum við samfélög Búlgara erlendis og að því að efla búlgarska menntun og tungumál.<ref name="bnr" /> Þau sóru bæði embættiseið 19. janúar 2017 og tóku við embætti 22. janúar.<ref>{{cite news |date=19 January 2017 |title=New Bulgarian president takes oath of office |url=https://apnews.com/general-news-d1bfd08e27f84e5380ee163157f97b35 |access-date=26 January 2026 |work=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{cite news |date=23 January 2026 |title=Officially: Iliana Yotova Becomes Bulgaria's First Female President as Rumen Radev Steps Down |url=https://www.novinite.com/articles/236626/Officially%3A+Iliana+Yotova+Becomes+Bulgaria%E2%80%99s+First+Female+President+as+Rumen+Radev+Steps+Down |access-date=26 January 2026 |work=[[Novinite]]}}</ref> Þann 1. febrúar 2021 tilkynnti Radev forseti opinberlega að þau Jotova myndi bjóða sig fram til annars kjörtímabils í forsetakosningunum það ár.<ref>{{cite web |date=February 2021 |title=Bulgarian President Radev Announces Pitch for Second Term |url=https://balkaninsight.com/2021/02/01/bulgarian-president-radev-announces-pitch-for-second-term/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211118085104/https://balkaninsight.com/2021/02/01/bulgarian-president-radev-announces-pitch-for-second-term/ |archive-date=18 November 2021 |access-date=25 January 2026 |website=balkaninsight.com |publisher=Balkan Inside}}</ref> Radev sigraði mótframbjóðandann Anastas Gerdzjíkov í annarri umferð kosninganna þann 21. nóvember 2021 með 66% atkvæðanna.<ref>{{Cite web |last1=Телевизия |first1=Нова |date=21 November 2021 |title=Паралелно преброяване при 100%: Радев печели балотажа в битката за "Дондуков 2" |url=https://nova.bg/news/view/2021/11/21/347376/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8-100-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B6%D0%B0-%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903145918/https://nova.bg/news/view/2021/11/21/347376/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8-100-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B6%D0%B0-%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2-2/ |archive-date=3 September 2023 |access-date=25 September 2025 |website=nova |language=bg}}</ref> Jotova hóf annað kjörtímabil sitt sem varaforseti þann 22. janúar 2022.<ref name="bta1" /> Þann 21. mars 2024 mætti Jotova á ráðstefnu um menntamál í Lissabon þar sem hún hvatti til stofnunnar búlgarskrar menningarstofnunar erlendis til að efla búlgarska menningu og tungu á alþjóðavettvangi.<ref>{{cite news |date=21 March 2024 |title=Iliana Iotova: "Sunday schools are the most visible result of the policy for Bulgarians abroad" |url=https://bnrnews.bg/en/post/104329/vice-president-iliana-iotova-sunday-schools-are-the-most-visible-result-of-the-policy-for-bulgarians-abroad |access-date=25 January 2026 |work=Bulgarian National Radio}}</ref> === Forseti Búlgaríu (2026–) === Í ávarpi til þjóðarinnar 19. janúar 2026 tilkynnti [[Rúmen Radev]] að hann hygðist segja af sér sem forseti.<ref>{{Cite web |date=19 January 2026 |title=На живо: Радев подаде оставка като президент, отива на изборите (видео) |url=https://offnews.bg/politika/na-zhivo-radev-podade-ostavka-kato-prezident-otiva-video-859428.html |access-date=19 January 2026 |website=offnews.bg |language=bg}}</ref> Næsta dag afhenti Radev stjórnlagadómstól Búlgaríu uppsagnarbréf sitt.<ref>{{Cite web |date=20 January 2026 |title=Радев официално подаде оставка пред Конституционния съд |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/prezident-ostavka-konstitutsionen-sad/33654690.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260121075910/https://www.svobodnaevropa.bg/a/prezident-ostavka-konstitutsionen-sad/33654690.html |archive-date=21 January 2026 |access-date=20 January 2026 |website=offnews.bg |language=bg}}</ref> Stjórnlagadómstóllinn samþykkti afsögn Radev formlega þremur dögum síðar.<ref>{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Румен Радев вече не е президент, държаве глава е Илиана Йотова |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/22146502 |access-date=23 January 2026 |website=24Chasa.bg |language=bg}}</ref> Stuttu síðar yfirgaf Radev forsetahöllina með Jotova, sem var þá orðin nýr forseti landsins, og ávarpaði stuðningsmenn sína og lofaði því að hann myndi berjast í þeirra þágu í komandi þingkosningum.<ref>{{Cite web |date=23 January 2026 |title="Много сме, не могат да спрат вълната". Радев напусна президентството, Йотова е първата жена държавен глава |url=https://www.mediapool.bg/mnogo-sme-ne-mogat-da-sprat-valnata-radev-napusna-prezidentstvoto-yotova-e-parvata-zhena-darzhaven-glava-news379499.html |access-date=23 January 2026 |website=mediapool.bg |language=bg}}</ref> Ílíjana Jotova varð formlega fyrsti kvenforseti Búlgaríu 23. janúar 2026, í aðdraganda áætlaðra þingkosninga. Áætlað er að hún ljúki kjörtímabili Radev.<ref name="bta1" /><ref>{{cite news |work=[[Novinite|Sofia News Agency]] |title=Officially: Iliana Yotova Becomes Bulgaria's First Female President as Rumen Radev Steps Down |url=https://www.novinite.com/articles/236626/Officially%3A+Iliana+Yotova+Becomes+Bulgaria%E2%80%99s+First+Female+President+as+Rumen+Radev+Steps+Down |date=23 January 2026 |access-date=27 January 2026 }}</ref> Jotova bauð sig fram til heils kjörtímabils sem forseti Búlgaríu í forsetakosningum landsins árið 2026. Hún vann öruggan sigur í seinni kosningaumferð með um 57,4 til 58,2% atkvæða.<ref>{{Vefheimild|titill=Öruggur sigur Iotovu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/11/02/oruggur_sigur_iotovu/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=2. nóvember 2026|skoðað=2. nóvember 2026}}</ref> == Einkahagir == Auk móðurmáls síns, búlgörsku, talar Jotova reiprennandi frönsku og kann jafnframt rússnesku og ensku.<ref name="bta1" /> Jotova giftist Andrej Jotov, lækni sem hún kynntist á Sjúkrahúsi Jóhannesar skírara í Sófíu, árið 1985 og á með honum eitt barn.<ref name="vesti" /><ref name="bta1" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Búlgaríu| frá= 23. janúar 2026| til=| fyrir=[[Rúmen Radev]]| eftir=Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Búlgaríu}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Jotova, Ílíjana}} {{f|1964}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Forsetar Búlgaríu]] sh2dalfmkfa3baf1jd3qhowgjv3xv54 1985681 1985680 2026-11-09T15:50:29Z TKSnaevarr 53243 1985681 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Ílíjana Jotova | nafn_á_frummáli = {{Nobold|Румен Радев}} | mynd = President Iliyana Yotova (3x4 cropped).jpg | titill= Forseti Búlgaríu | stjórnartíð_start = 23. janúar 2026 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Rúmen Radev]] | forsætisráðherra = [[Rosen Zheljazkov]]<br>[[Andrej Gjúrov]]<br>[[Rúmen Radev]] | vara_forseti = ''Enginn''<br>[[Kíríll Valtsjev]] (kjörinn) | myndatexti1 = Ílíjana Jotova árið 2026. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1964|10|24}} | fæðingarstaður = [[Sófía|Sófíu]], [[Búlgaría|Búlgaríu]] | þjóderni = [[Búlgaría|Búlgörsk]] | maki ={{gifting|Andrej Jotov|1985}} | stjórnmálaflokkur =[[Búlgarski sósíalistaflokkurinn]] | börn = 1 | háskóli = [[Háskólinn í Sófíu]]<br>[[École nationale d'administration]]<br>[[Strassborgarháskóli]] }} '''Ílíjana Jotova''' ([[búlgarska]]: Илияна Йотова ; f. Malínova; 24. október 1964) er [[Búlgaría|búlgörsk]] stjórnmálakona og blaðakona sem hefur verið [[forseti Búlgaríu]] frá 23. janúar 2026. Hún er meðlimur í [[Búlgarski sósíalistaflokkurinn|Búlgarska sósíalistaflokknum]] og var áður varaforseti Búlgaríu í forsetatíð [[Rúmen Radev]] frá 2017 til 2026. Hún tók við forsetaembættinu eftir afsögn Radev og er fyrsti kvenforseti í sögu Búlgaríu. Jotova var kjörin forseti til heils kjörtímabils í forsetakosningum Búlgaríu í nóvember 2026. == Æviágrip == Ílíjana Malínova Jotova fæddist í [[Sófía|Sófíu]] í [[Alþýðulýðveldið Búlgaría|búlgarska alþýðulýðveldinu]] þann 24. október 1964.<ref>{{cite web |date=24 October 1964 |title=Iliana IOTOVA – 8th parliamentary term |url=https://www.europarl.europa.eu/meps/en/38605/ILIANA_IOTOVA/history/8 |publisher=European Parliament |language=en}}</ref><ref name="bta1">{{cite news |last1=Karagyozov |first1=Konstantin |last2=Trifonov |first2=Nikolay |date=23 January 2026 |title=UPDATED Iliana Iotova Becomes Bulgaria's President after Constitutional Court Ruling |url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1049637-iliana-iotova-becomes-bulgaria-s-acting-president-after-constitutional-court-rul |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124034555/https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1049637-iliana-iotova-becomes-bulgaria-s-acting-president-after-constitutional-court-rul |archive-date=24 January 2026 |access-date=25 January 2026 |work=[[Bulgarian News Agency]]}}</ref> Hún nam við [[Lycée Français de Sofia]].<ref name="auto4">{{Cite web |title=Iliana Iotova |url=https://womens-forum.dir.bg/lektor/iliana-iotova/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231075935/https://womens-forum.dir.bg/lektor/iliana-iotova/?lang=en |archive-date=31 December 2025 |accessdate=24 January 2026}}</ref><ref name="bta1" /> Hún útskrifaðist með gráðu í búlgörsku og franskri [[mannfræði]] frá [[Háskólinn í Sófíu|Háskólanum í Sófíu]] og fór síðar í sérnám við [[École nationale d'administration]] (ENA) í Strassborg og miðstöð evrópskra fræða við [[Strassborgarháskóli|Strassborgarháskóla]].<ref name="bta1" /> Á níunda áratugnum vann Malínova sem hjúkrunarfræðingur á Sjúkrahúsi Jóhannesar skírara í Sófíu.<ref name="vesti">{{cite news |date=23 January 2026 |title=Първият джентълмен на България: Кой е съпругът на президента Илияна Йотова|trans-title=Forsetaherra Búlgaríu: Hver er eiginmaður Ílíjönu Jotova forseta?|url=https://www.vesti.bg/bulgaria/koj-e-pyrviiat-dzhentylmen-na-bylgariia-syprugyt-na-iliiana-iotova-6250078 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260123142214/https://www.vesti.bg/bulgaria/koj-e-pyrviiat-dzhentylmen-na-bylgariia-syprugyt-na-iliiana-iotova-6250078 |archive-date=23 January 2026 |access-date=25 January 2026 |work=Vesti.bg|language=bg |agency=Netinfo}}</ref> Frá 1990 til 1997 vann hún hjá búlgarska ríkissjónvarpinu sem fréttakona, ritstjóri, leikstjóri, kynnir og dagskrárstjóri.<ref name="auto4"/><ref name="bnr">{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Iliana Iotova becomes Bulgaria's first female president |url=https://bnrnews.bg/en/post/418123/iliana-iotova-becomes-bulgarias-first-female-president |accessdate=24 January 2026 |website=[[Bulgarian National Radio]]}}</ref><ref name="bta1" /> Hún vann síðar sem framkvæmdastjóri fjölmiðlaþjónustu [[Búlgarski sósíalistaflokkurinn|Búlgarska sósíalistaflokksins]] árið 1997.<ref>{{cite news |title=Профил на Илиана Йотова |url=http://personi.dir.bg/person.php?id=145 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025180042/http://personi.dir.bg/person.php?id=145 |archive-date=25 October 2016 |access-date=25 October 2016 |publisher=personi.dir.bg |language=bg}}</ref><ref name="bnr" /><ref name="bta1" /> == Stjórnmálaferill == [[File:Iliana Iotova - Bulgarian part- Citizens' Corner debate- With or without Schengen? (25936144804).jpg|thumb|left|Jotova í umræðum um [[Schengen-samstarfið]] 19. apríl 2016.]] Jotova var kjörin á búlgarska þingið í þingkosningum árið 2005 og hélt þingsæti sínu til ársins 2007.<ref name="bnr" /><ref name="bta1" /> Á kjörtímabili sínu var hún leiðtogi búlgörsku þingnefndarinnar hjá Þingmannasambandi [[Samtök frönskumælandi ríkja|Samtaka frönskumælandi ríkja]] og meðlimur í þingnefndinni til [[Evrópuráðsþingið|Evrópuráðsþingsins]].<ref name="bta1" /> === Ferill á Evrópuþinginu (2007–17) === Jotova var kjörin á [[Evrópuþingið]] árið 2007 og endurkjörin árið 2014.<ref name="auto1">{{Cite web |date=28 August 2014 |title=Key speakers &#124; European Union Agency for Fundamental Rights |url=https://fra.europa.eu/en/content/key-speakers |accessdate=24 January 2026 |website=fra.europa.eu}}</ref> Hún sat með [[Þinghópar á Evrópuþinginu|þinghópi]] [[Framfarabandalag sósíalista og demókrata|Framfarabandalags sósíalista og demókrata]].<ref name="auto1"/><ref name="bta1" /> Jotova var meðlimur í þingnefnd um innri markaðinn og neytendavernd (2007–09), sjávarútvegsnefnd (2009–14) og nefnd um undirskriftasafnanir (2009–14).<ref name="auto2">{{Cite web |date=24 October 1964 |title=8th parliamentary term &#124; Iliana IOTOVA &#124; MEPs &#124; European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/meps/en/38605/ILIANA_IOTOVA/history/8 |accessdate=24 January 2026 |work=europarl.europa.eu}}</ref> Frá 2012 til 2013 var hún jafnframt meðlimur í sérstakri nefnd um skipulagða glæpastarfsemi, spillingu og peningaþvætti. Eftir [[Evrópuþingskosningar 2014|Evrópuþingskosningarnar 2014]] var hún varaformaður nefndar um borgararéttindi, réttlæti og innanríkismál í formannstíð [[Claude Moraes]].<ref name="auto4"/><ref name="auto2"/> Í þessu embætti var hún flutningsmaður skýrslu árið 2015 þar sem hvatt var til jafnrar dreifingar 40.000 flóttamanna meðal aðildarríkja Evrópusambandsins.<ref>{{Cite web |date=10 September 2015 |title=Refugee crush overwhelms EU Dublin rule |url=http://www.euronews.com/2015/09/10/refugee-crush-overwhelms-eu-dublin-rule |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414092825/https://www.euronews.com/2015/09/10/refugee-crush-overwhelms-eu-dublin-rule |archive-date=14 April 2024 |accessdate=24 January 2026 |website=[[Euronews]]}}</ref> Jotova var jafnframt formaður sendinefndar Evrópuþingsins á þingmannasamkomu ESB og Svartfjallalands og meðlimur í sendinefnd til Þingmannasambands Miðjarðarhafsríkja.<ref name="auto3">{{Cite web |title=Bulgaria's President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260119221318/https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections |archive-date=19 January 2026 |accessdate=24 January 2026 |website=[[Al Jazeera]]}}</ref> Hún var jafnframt meðlimur í millihóp Evrópusambandsins um gegnsæi, spillingu og skipulagða brotastarfsemi.<ref>{{cite web |date=12 November 2015 |title=Intergroup "Integrity, Transparency, Anti-Corruption and Organised Crime": List of the Members |url=http://www.europarl.europa.eu/pdf/intergroupes/VIII_LEG_13_Integrity_20151112.pdf |access-date=26 January 2026 |website=[[European Parliament]] }}</ref> === Varaforseti Búlgaríu (2017–2026) === [[File:Bulgarian President Rumen Radev - EC President Jean-Claude Juncker meeting in Sofia (24778491567).jpg|thumb|left|Jotova ásamt Radev forseta og [[Jean-Claude Juncker]] forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins í Sófíu 12. janúar 2018.]] Í aðdraganda forsetakosninga Búlgaríu árið 2016 tilnefndi Búlgarski sósíalistaflokkurinn Jotova sem varaforsetaefni í forsetaframboði [[Rúmen Radev|Rúmens Radev]]. Eftir að Jotova var kjörin varaforseti sagði hún upp þingsæti sínu á Evrópuþinginu.<ref>{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Sendoff for Radev as Yotova becomes Bulgaria's first woman President |url=https://sofiaglobe.com/2026/01/23/sendoff-for-radev-as-yotova-becomes-bulgarias-first-woman-president/ |accessdate=24 January 2026 |work=The Sofia Globe}}</ref> Sem varaforseti einbeitti Jotova sér að samskiptum við samfélög Búlgara erlendis og að því að efla búlgarska menntun og tungumál.<ref name="bnr" /> Þau sóru bæði embættiseið 19. janúar 2017 og tóku við embætti 22. janúar.<ref>{{cite news |date=19 January 2017 |title=New Bulgarian president takes oath of office |url=https://apnews.com/general-news-d1bfd08e27f84e5380ee163157f97b35 |access-date=26 January 2026 |work=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{cite news |date=23 January 2026 |title=Officially: Iliana Yotova Becomes Bulgaria's First Female President as Rumen Radev Steps Down |url=https://www.novinite.com/articles/236626/Officially%3A+Iliana+Yotova+Becomes+Bulgaria%E2%80%99s+First+Female+President+as+Rumen+Radev+Steps+Down |access-date=26 January 2026 |work=[[Novinite]]}}</ref> Þann 1. febrúar 2021 tilkynnti Radev forseti opinberlega að þau Jotova myndi bjóða sig fram til annars kjörtímabils í forsetakosningunum það ár.<ref>{{cite web |date=February 2021 |title=Bulgarian President Radev Announces Pitch for Second Term |url=https://balkaninsight.com/2021/02/01/bulgarian-president-radev-announces-pitch-for-second-term/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211118085104/https://balkaninsight.com/2021/02/01/bulgarian-president-radev-announces-pitch-for-second-term/ |archive-date=18 November 2021 |access-date=25 January 2026 |website=balkaninsight.com |publisher=Balkan Inside}}</ref> Radev sigraði mótframbjóðandann Anastas Gerdzjíkov í annarri umferð kosninganna þann 21. nóvember 2021 með 66% atkvæðanna.<ref>{{Cite web |last1=Телевизия |first1=Нова |date=21 November 2021 |title=Паралелно преброяване при 100%: Радев печели балотажа в битката за "Дондуков 2" |url=https://nova.bg/news/view/2021/11/21/347376/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8-100-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B6%D0%B0-%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903145918/https://nova.bg/news/view/2021/11/21/347376/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8-100-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B6%D0%B0-%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2-2/ |archive-date=3 September 2023 |access-date=25 September 2025 |website=nova |language=bg}}</ref> Jotova hóf annað kjörtímabil sitt sem varaforseti þann 22. janúar 2022.<ref name="bta1" /> Þann 21. mars 2024 mætti Jotova á ráðstefnu um menntamál í Lissabon þar sem hún hvatti til stofnunnar búlgarskrar menningarstofnunar erlendis til að efla búlgarska menningu og tungu á alþjóðavettvangi.<ref>{{cite news |date=21 March 2024 |title=Iliana Iotova: "Sunday schools are the most visible result of the policy for Bulgarians abroad" |url=https://bnrnews.bg/en/post/104329/vice-president-iliana-iotova-sunday-schools-are-the-most-visible-result-of-the-policy-for-bulgarians-abroad |access-date=25 January 2026 |work=Bulgarian National Radio}}</ref> === Forseti Búlgaríu (2026–) === Í ávarpi til þjóðarinnar 19. janúar 2026 tilkynnti [[Rúmen Radev]] að hann hygðist segja af sér sem forseti.<ref>{{Cite web |date=19 January 2026 |title=На живо: Радев подаде оставка като президент, отива на изборите (видео) |url=https://offnews.bg/politika/na-zhivo-radev-podade-ostavka-kato-prezident-otiva-video-859428.html |access-date=19 January 2026 |website=offnews.bg |language=bg}}</ref> Næsta dag afhenti Radev stjórnlagadómstól Búlgaríu uppsagnarbréf sitt.<ref>{{Cite web |date=20 January 2026 |title=Радев официално подаде оставка пред Конституционния съд |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/prezident-ostavka-konstitutsionen-sad/33654690.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260121075910/https://www.svobodnaevropa.bg/a/prezident-ostavka-konstitutsionen-sad/33654690.html |archive-date=21 January 2026 |access-date=20 January 2026 |website=offnews.bg |language=bg}}</ref> Stjórnlagadómstóllinn samþykkti afsögn Radev formlega þremur dögum síðar.<ref>{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Румен Радев вече не е президент, държаве глава е Илиана Йотова |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/22146502 |access-date=23 January 2026 |website=24Chasa.bg |language=bg}}</ref> Stuttu síðar yfirgaf Radev forsetahöllina með Jotova, sem var þá orðin nýr forseti landsins, og ávarpaði stuðningsmenn sína og lofaði því að hann myndi berjast í þeirra þágu í komandi þingkosningum.<ref>{{Cite web |date=23 January 2026 |title="Много сме, не могат да спрат вълната". Радев напусна президентството, Йотова е първата жена държавен глава |url=https://www.mediapool.bg/mnogo-sme-ne-mogat-da-sprat-valnata-radev-napusna-prezidentstvoto-yotova-e-parvata-zhena-darzhaven-glava-news379499.html |access-date=23 January 2026 |website=mediapool.bg |language=bg}}</ref> Ílíjana Jotova varð formlega fyrsti kvenforseti Búlgaríu 23. janúar 2026, í aðdraganda áætlaðra þingkosninga. Áætlað er að hún ljúki kjörtímabili Radev.<ref name="bta1" /><ref>{{cite news |work=[[Novinite|Sofia News Agency]] |title=Officially: Iliana Yotova Becomes Bulgaria's First Female President as Rumen Radev Steps Down |url=https://www.novinite.com/articles/236626/Officially%3A+Iliana+Yotova+Becomes+Bulgaria%E2%80%99s+First+Female+President+as+Rumen+Radev+Steps+Down |date=23 January 2026 |access-date=27 January 2026 }}</ref> Jotova bauð sig fram til heils kjörtímabils sem forseti Búlgaríu í forsetakosningum landsins árið 2026. Hún vann öruggan sigur í seinni kosningaumferð með um 57,4 til 58,2% atkvæða.<ref>{{Vefheimild|titill=Öruggur sigur Iotovu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/11/02/oruggur_sigur_iotovu/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=2. nóvember 2026|skoðað=2. nóvember 2026}}</ref> == Einkahagir == Auk móðurmáls síns, búlgörsku, talar Jotova reiprennandi frönsku og kann jafnframt rússnesku og ensku.<ref name="bta1" /> Jotova giftist Andrej Jotov, lækni sem hún kynntist á Sjúkrahúsi Jóhannesar skírara í Sófíu, árið 1985 og á með honum eitt barn.<ref name="vesti" /><ref name="bta1" /> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Búlgaríu| frá= 23. janúar 2026| til=| fyrir=[[Rúmen Radev]]| eftir=Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Búlgaríu}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Jotova, Ílíjana}} {{f|1964}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Forsetar Búlgaríu]] qrwi9sggmxcjur6v6w528l8r5871zoz 0 190367 1985713 1982178 2026-11-10T02:59:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7) 1985713 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Christine Kangaloo | mynd = Prime Minister of Bharat, Shri Narendra Damodardas Modi receives ‘The Order of the Republic of Trinidad and Tobago’ (cropped).jpg | titill= Forseti Trínidad og Tóbagó | stjórnartíð_start = 20. mars 2023 | forsætisráðherra = [[Keith Rowley]]<br>[[Stuart Young (politician)|Stuart Young]]<br>[[Kamla Persad-Bissessar]] | forveri = [[Paula-Mae Weekes]] | eftirmaður = | myndatexti1 = Kangaloo árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1961|12|1}} | fæðingarstaður = [[San Fernando (Trínidad og Tóbagó)|San Fernando]], [[Trínidad og Tóbagó]] | þjóderni = [[Trínidad og Tóbagó|Trínidadísk]] | maki = {{gifting|Kerwyn Garcia|1984}}<ref name="auto"/> | stjórnmálaflokkur = Óflokksbundin (frá 2025)<ref>{{cite news |last1=Webb |first1=Yvonne |title=Attorney Kerwyn Garcia on life with presidential nominee: 'I'm always Mr Christine Kangaloo' - Trinidad and Tobago Newsday |url=https://newsday.co.tt/2023/01/08/attorney-kerwyn-garcia-on-life-with-presidential-nominee-im-always-mr-christine-kangaloo/ |access-date=21 January 2023 |work=newsday.co.tt |date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121074938/https://newsday.co.tt/2023/01/08/attorney-kerwyn-garcia-on-life-with-presidential-nominee-im-always-mr-christine-kangaloo/ |archive-date=21 janúar 2023 |url-status=dead}}</ref><br>[[Þjóðarhreyfing alþýðunnar]] (2001–2015) | háskóli = {{plainlist| *[[University of the West Indies]] (LL.B.) *[[Hugh Wooding Law School]] (LEC) }} }} '''Christine Carla Kangaloo''' (f. 1. desember 1961<ref name="auto">{{Cite web|url=https://otp.tt/the-president/thepresident/|title=The President &#124; The Office of the President of the Republic of Trinidad and Tobago}}</ref>) er [[Trínidad og Tóbagó|trínidadískur]] lögfræðingur og stjórnmálakona sem hefur verið 7. forseti Trínidad og Tóbagó frá árinu 2023.<ref name="ExpressBio">{{cite news |last=Taitt |first=Ria |date=7 January 2023 |title=FROM RED HOUSE TO PRESIDENT'S HOUSE |url=https://trinidadexpress.com/news/local/from-red-house-to-president-s-house/article_780064d4-8e30-11ed-aa20-0360332a3440.html |work=[[Trinidad Express Newspapers]] |access-date=12 March 2026}}</ref> Kangaloo er fyrsta og eina manneskjan sem hefur verið varaforseti og forseti öldungadeildar þingsins og forseti lýðveldisins. Á meðan hún var þingforseti var hún 33 sinnum settur forseti lýðveldisins áður en hún var formlega kjörin forseti af kjörmannaráði 20. janúar 2023.<ref name="OTP_Bio">{{cite web |title=The President |url=https://otp.tt/the-president/thepresident/ |website=Office of the President of the Republic of Trinidad and Tobago |access-date=12 March 2026}}</ref><ref name="TTElects">{{cite web |date=20 January 2023 |title=Ms. Christine Kangaloo elected President of the Republic of Trinidad and Tobago |url=https://www.ttparliament.org/ms-christine-kangaloo-elected-president-of-the-republic-of-trinidad-and-tobago/ |website=Parliament of Trinidad and Tobago |access-date=12 March 2026}}</ref><ref name="TTParl_Kangaloo">{{cite web |title=Senator the Honourable Christine Kangaloo |url=https://www.ttparliament.org/members/member/christine-kangaloo/ |website=Parliament of Trinidad and Tobago |access-date=12 March 2026}}</ref> Þegar hún tók við forsetaembættinu af [[Paula-Mae Weekes|Paulu-Mae Weekes]] 20. mars 2023 varð hún fyrst kvenna í Ameríku til að taka við af annarri konu sem [[þjóðhöfðingi]].<ref name="OTP_Bio"/><ref name="NewsdayInauguration">{{cite news |title=Photos of the Day: President Inauguration |date=21 March 2023 |url=https://newsday.co.tt/2023/03/20/photo-of-the-day-president-inauguration/ |work=[[Trinidad and Tobago Newsday]] |access-date=12 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325000730/https://newsday.co.tt/2023/03/20/photo-of-the-day-president-inauguration/ |archive-date=25 mars 2023 |url-status=dead}}</ref> Hún er önnur konan í [[þingræði]]slegu [[lýðveldi]] sem hefur gert þetta, á eftir [[Mary McAleese]] á Írlandi, sem tók við af [[Mary Robinson]] sem forseti árið 1997.<ref name="CWWL">{{cite web |title=Mary McAleese |url=https://www.councilwomenworldleaders.org/mary-mcaleese |website=Council of Women World Leaders |access-date=12 March 2026}}</ref> Hún er jafnframt fyrsta konan af [[Indland|indverskum]] ættum sem hefur verið forseti Ameríkuríkis.<ref name="PIB_Acceptance">{{cite web |date=4 July 2025 |title=Acceptance Speech of the Prime Minister on being conferred the 'Order of the Republic of Trinidad and Tobago' |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2142587 |publisher=Press Information Bureau |access-date=12 March 2026}}</ref><ref name="Pravasi_2025">{{cite news |date=9 January 2025 |title=President Kangaloo Highlights T&T's Strong Ties With India At Pravasi Bharatiya Divas |url=https://www.youtube.com/watch?v=AflVhGwB5Wg |work=YouTube |publisher=CNC3 News |access-date=12 March 2026}}</ref> Áður en hún varð forseti átti Kangaloo að baki langan feril í stjórnsýslu og lögfræðistörfum. Hún var aðstoðarbókari við hæstarétt landsins (1992–1996) og tók síðan sæti á þingi sem öldungadeildarþingmaður fyrir stjórnarandstöðuna árið 2001.<ref name="TTParl_Kangaloo"/> Hún gegndi síðan nokkrum sinnum ráðherraembætti, meðal annars sem lögmálaráðherra (2005–2007) og vísinda-, tækni- og háskólaráðherra (2007–2010). Hún sat á þingi fyrir kjördæmið Pointe-à-Pierre.<ref name="GenU_Bio">{{cite web |title=H.E. Ms. Christine Carla Kangaloo |url=https://www.generationunlimited.org/he-ms-christine-carla-kangaloo |website=Generation Unlimited |access-date=12 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218024137/https://www.generationunlimited.org/he-ms-christine-carla-kangaloo |archive-date=18 febrúar 2026 |url-status=dead}}</ref> ==Æviágrip== Christine Kangaloo er komin af indversk-trínidadískum ættum úr [[Öldungakirkjan|öldungakirkjunni]]. Hún var sú fimmta af sjö börnum Carlyle og Barböru Kangaloo.<ref name="auto"/><ref>{{cite web |url=https://www.guardian.co.tt/news/her-christian-faith-6.2.1614975.f38ea10a60 |title='Her Christian faith}}</ref><ref>Mc Letchie, Alison (2013), [https://scholarcommons.sc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2934&context=etd "The Parasitic Oligarchy? The Elites in Trinidad and Tobago"]. (Doctoral dissertation).</ref> Árið 2018 snerist hún til [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólskrar trúar]] ásamt eiginmanni sínum.<ref>{{cite web |url=https://trinidadexpress.com/news/local/president-elect-christine-kangaloo-i-wont-isolate-myself/article_ca6d1400-c603-11ed-b1db-77ede7e722ef.html |title=President-elect Christine Kangaloo: I won't isolate myself | date=19 March 2023}}</ref> Hún útskrifaðist frá [[University of the West Indies|Vestur-Indíaháskóla]] og [[Hugh Wooding Law School|Hugh Wooding-lagaskólanum]] með gráðu í lögfræði. Christine Kangaloo hóf feril í lögmennsku árip 1985 og vann þá hjá lögmannsstofu föður síns í [[San Fernando (Trínidad og Tóbagó)|San Fernando]] á Trínidad.<ref name="GenUnlimited2023"/> Feðginin unnu saman þar til hann lést árið 1996.<ref name="GenUnlimited2023">{{Cite web |title=H.E. Ms. Christine Carla Kangaloo |url=https://www.generationunlimited.org/he-ms-christine-carla-kangaloo |website=Generation Unlimited |publisher=UNICEF |access-date=29 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622204858/https://www.generationunlimited.org/he-ms-christine-carla-kangaloo |archive-date=22 júní 2025 |url-status=dead}}</ref> ==Stjórnmálaferill== Kangaloo var kjörin á þing 12. janúar 2001 sem öldungadeildarþingmaður fyrir stjórnarandstöðuna.<ref>{{cite news |title=Kangaloo to act as President of Trinidad & Tobago |website=Trinidad and Tobago Government News |url=http://www.news.gov.tt/content/kangaloo-act-president-trinidad-tobag |accessdate=15 July 2020 }}{{Dead link|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hún var varaforseti öldungadeildarþingsins og síðar ráðherra hjá forsætisráðuneytinu árið 2002. Hún var skipuð lögmálaráðherra árið 2005.<ref>{{cite news |title=The Trinidad Guardian -Online Edition Ver 2.0 |url=http://legacy.guardian.co.tt/archives/2005-05-15/news3.html |work=Trinidad and Tobago Guardian |accessdate=15 July 2020 |archive-date=17 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717234739/http://legacy.guardian.co.tt/archives/2005-05-15/news3.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=The Trinidad Guardian -Online Edition Ver 2.0 |url=http://legacy.guardian.co.tt/archives/2007-10-20/news5.html |work=Trinidad and Tobago Guardian |accessdate=15 July 2020 |archive-date=15 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715150939/http://legacy.guardian.co.tt/archives/2007-10-20/news5.html |url-status=dead }}</ref> Kangaloo var kjörin á fulltrúadeild trínidadíska þingsins fyrir [[Þjóðarhreyfing alþýðunnar|Þjóðarhreyfingu alþýðunnar]] (PNM) fyrir kjördæmið Pointe-à-Pierre árið 2007 og var skipuð vísinda-, tækni- og háskólaráðherra.<ref>{{cite news |last1=Lord |first1=Richard |title=?PM: Two elections coming this year |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.332638.79a5a1be25 |work=[[Trinidad and Tobago Guardian]] |language=en |accessdate=15 July 2020}}</ref><ref>{{cite news|title=Battle over Marabella sports ground|url=https://archives.newsday.co.tt/2008/03/05/battle-over-marabella-sports-ground/|newspaper=Trinidad and Tobago Newsdday|date=5 March 2008|access-date=15 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717042628/https://archives.newsday.co.tt/2008/03/05/battle-over-marabella-sports-ground/|archive-date=17 júlí 2020|url-status=dead}}</ref> Þann 23. sepember 2015 var hún kjörin forseti öldungadeildar þingsins.<ref>{{cite web |title=T&T Guardian |url=https://www.facebook.com/TTGuardian/photos/a.87957863066/10153157781038067/?type=3&theater |via=Facebook |language=en |accessdate=15 July 2020}}</ref> Hún var forseti öldungadeildarinnar frá 2015 þar til hún sagði af sér vegna forsetaframboðs síns árið 2023. Kangaloo varð annar kvenforsetinn í sögu Trínidad og Tóbagó þegar hún tók við embættinu 20. mars 2023.<ref>{{cite web |title=Trinidad and Tobago Parliament |url=http://www.ttparliament.org/officers.php?mid=72 |publisher=Trinidad and Tobago Parliament |accessdate=15 July 2020 |archive-date=1 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180401114510/http://www.ttparliament.org/officers.php?mid=72 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=96.1 WEFM |url=https://www.facebook.com/961wefm/photos/senate-president-christine-kangaloo-was-sworn-in-as-acting-president-of-trinidad/10153429402028681/ |via=Facebook |language=en |accessdate=15 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Photos of the Day: President Inauguration |date=21 March 2023 |url=https://newsday.co.tt/2023/03/20/photo-of-the-day-president-inauguration/ |publisher=Trinidad and Tobago Newsday |accessdate=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325000730/https://newsday.co.tt/2023/03/20/photo-of-the-day-president-inauguration/ |archive-date=25 mars 2023 |url-status=dead}}</ref> Kangaloo hefur verið öldungadeildarþingmaður fyrir stjórnarandstöðuna, ráðherra hjá forsætisráðuneytinu og vísinda-, tækni- og háskólaráðherra<ref>{{cite news |title=More places for T&T law students at St Augustine campus |url=http://www.guardian.co.tt/news/more-places-for-tt-law-students-at-st-augustine-campus-6.2.328205.143ee33358 |work=[[Trinidad and Tobago Guardian]] |language=en |accessdate=15 July 2020}}</ref> í fyrri ríkisstjórnum [[Þjóðarhreyfing alþýðunnar|Þjóðarhreyfingar alþýðunnar]].<ref>{{cite web |title=Trinidad and Tobago Parliament |url=http://www.ttparliament.org/members.php?mid=55&id=CKA01 |publisher=Trinidad and Tobago Parliament |accessdate=15 July 2020}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forseti Trínidad og Tóbagó | frá = 20. mars 2023 | til = | fyrir = [[Paula-Mae Weekes]] | eftir = Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{DEFAULTSORT:Kangaloo, Christine}} {{f|1961}} [[Flokkur:Forsetar Trínidad og Tóbagó]] g3bcd5nigr4mkth1xyt4iwslt5onsii 0 192728 1985814 1980565 2026-11-10T08:21:12Z ~2026-59570-59 122682 Lagaði texta til og bætti við innri tenglum 1985814 wikitext text/x-wiki '''Malachy Postlethwayt''' (5. maí 1707 – 13. september 1767) var [[England|enskur]] rithöfundur sem fjallaði um verslun og efnahagsmál.<ref name="Hewins">Hewins, „Postlethwayt, Malachy.“</ref> Hann er þekktastur fyrir ítarlegt uppflettirit um viðskipti, ''The Universal Dictionary of Trade and Commerce'' (1751–1755), sem hann vann að í um tuttugu ár.<ref name="Hewins" /> Postlethwayt var [[Kaupauðgisstefna|merkantílisti]] og einn helsti opinberi málsvari breskrar [[Þrælahald|þrælaverslunar]] á sínum tíma.<ref name="Darity">Darity, „Postlethwayt, Malachy (1707–1767).“</ref> Í [[Saga hagfræðinnar|sögu hagfræðinnar]] er hans einkum minnst fyrir að hafa komið hugmyndum [[Írland|írska]] hagfræðingsins [[Richard Cantillon]] á framfæri við enska lesendur, án þess að geta höfundar, áður en rit Cantillons sjálfs kom út á prenti.<ref name="Roncaglia">Roncaglia, ''A Brief History of Economic Thought'', 22–23.</ref> == Æviágrip == Postlethwayt fæddist 5. maí 1707 á Englandi.<ref name="Bennett">Bennett, „Malachy Postlethwayt 1707–67,“ 1–8.</ref> Lengi vel var fátt vitað um uppruna hans og menntun, en ættfræðirannsókn Roberts J. Bennett frá 2011 hefur varpað skýrara ljósi á fjölskyldubakgrunn hans.<ref name="Bennett" /> Bróðir hans, James Postlethwayt (d. 1761), var einnig rithöfundur og skrifaði um fjármál og lýðfræði.<ref name="Hewins" /><ref name="Fonseca">Fonseca, „Malachy Postlethwayt, 1707–1767.“</ref> Árið 1734 var Postlethwayt kjörinn félagi í Society of Antiquaries of London, félagi breskra fornfræðinga.<ref name="Hewins" /> Árið 1743 hóf hann störf fyrir Konunglega Afríkufélagið (Royal African Company), sem stundaði verslun við [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríku]], þar á meðal þrælaverslun, og árið eftir var hann kjörinn í stjórn félagsins.<ref name="Bennett" /> Næstu árin skrifaði hann bæklinga til varnar félaginu.<ref name="Hewins" /> Eftir að hann hætti störfum hjá því tók hann þátt í járnvinnsluverkefnum á Norður-Englandi sem gengu illa, og þótt alfræðirit hans seldist vel virðist það ekki hafa skilað honum nægilegum hagnaði, því hann glímdi við skuldir.<ref name="Fonseca" /> Postlethwayt lést skyndilega 13. september 1767, sextugur að aldri. Hann var jarðsettur í kirkjugarðinum við Old Street í Clerkenwell í norðurhluta [[London]].<ref name="Hewins" /> == Framlög til hagfræðinnar == Postlethwayt var stórtækur fræðimaður og skrifaði mikið. Auk viðamikils alfræðirits um verslun og viðskipti sendi hann frá sér fjölda bæklinga og rita um utanríkisverslun, siglingar, nýlendur, ríkisfjármál og samkeppni Breta við Frakka. Í mörgum þessara rita færði hann rök fyrir nauðsyn þess að Bretar efldu og þendu út þrælaverslun sína og [[Nýlendustefna|nýlendustefnu]], enda taldi hann hvort tveggja vera undirstöðu breskrar velmegunar og valda.<ref name="Darity" /><ref name="Fonseca" /> Postlethwayt var afkastamikill höfundur bæklinga um verslunar- og efnahagsmál á árunum 1745–1758.<ref name="Hewins" /> Skoðanir hans voru dæmigerðar fyrir [[Kaupauðgisstefna|merkantílisma]], sem var ríkjandi hugsunarháttur um efnahagsmál í Evrópu á 17. og 18. öld. Merkantílistar töldu að auður þjóðar byggðist á hagstæðum verslunarjöfnuði, það er að flytja meira út en inn, og að ríkisvaldið ætti að beita sér markvisst til að efla verslun og iðnað landsins.<ref name="IESS">„Postlethwayt, Malachy,“ ''International Encyclopedia of the Social Sciences''.</ref> Í anda þessa taldi Postlethwayt að Bretar ættu í beinni samkeppni við [[Frakkland|Frakka]] um yfirráð í heimsversluninni og að staða þeirra þar réði úrslitum um veldi ríkisins.<ref name="Darity" /> === ''The Universal Dictionary of Trade and Commerce'' === Höfuðverk Postlethwayts var ''The Universal Dictionary of Trade and Commerce'', sem kom út í tveimur bindum á árunum 1751–1755 og var endurútgefið 1766 og 1774.<ref name="Hewins" /> Verkið var alfræðirit, það er uppflettirit um allt sem tengist viðskiptum, svo sem vörur, verslun, siglingar, peninga, lög um verslun og nýlendur, og var efninu raðað eftir stafrófsröð. Postlethwayt vann að því í um tuttugu ár og varði til þess stórum hluta starfsævi sinnar.<ref name="Hewins" /><ref name="Fonseca" /> Verkið var þýðing á franska viðskiptaalfræðiritinu ''Dictionnaire universel de commerce'' eftir Jacques Savary des Brûlons, sem gefið var út árið 1723 að höfundi látnum. Postlethwayt bætti hins vegar miklu efni við og lagaði verkið að breskum aðstæðum, meðal annars með greinum um breska verslun, siglingar og nýlendur.<ref name="Hewins" /><ref name="Fonseca" /> === Önnur rit === Meðal rita hans eru ''The Merchant's Public Counting House'' (1750), þar sem hann lagði til sérstaka verslunarmenntun fyrir kaupmenn, ''A Short State of the Progress of the French Trade and Navigation'' (1756), þar sem hann varaði við vaxandi verslunar- og flotaveldi Frakka, og ''Great Britain's True System'' (1757), sem fjallaði um ríkisskuldir og skattamál.<ref name="Hewins" /><ref name="IESS" /> === Konunglega Afríkufélagið og þrælaverslun === Frá 1743 starfaði Postlethwayt sem launaður málsvari Konunglega Afríkufélagsins og skrifaði á næstu árum bæklinga þar sem hann færði efnahagsleg rök fyrir þrælaversluninni.<ref name="Darity" /><ref name="Fonseca" /> Í ''The African Trade, the Great Pillar and Support of the British Plantation Trade in America'' (1745) og ''The National and Private Advantages of the African Trade Considered'' (1746) hélt hann því fram að verslunin við Afríku væri undirstaða plantekruhagkerfa Breta í [[Ameríka|Ameríku]] og þar með mikilvæg fyrir breska efnahagshagsmuni í heild.<ref name="Darity" /> Hann skrifaði einnig um endurvakningu þrælasölusamningsins við [[Spánn|Spán]] í ''Considerations on the Revival of the Royal-British Assiento'' (1749) og um leiðangur Breta gegn frönskum verslunarstöðvum í Vestur-Afríku í [[Sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]] (1758).<ref name="Hewins" /><ref name="Fonseca" /> Hagfræðingurinn William Darity yngri hefur dregið sýn Postlethwayts saman í fjögur atriði: þrælaverslun og þrælahald í [[Karíbahaf]]i voru drifkraftar breskrar framleiðslu; Afríkufélagið átti að vera stjórntæki verslunarinnar; Bretar kepptu við Frakka um yfirráð yfir henni; og ríkisvaldið átti almennt að efla verslun og iðnað.<ref name="Darity" /> Rit hans um Afríkuverslunina lifðu hann sjálfan; ''The National and Private Advantages'' var til dæmis endurprentað árið 1772, fimm árum eftir dauða hans.<ref name="Fonseca" /> === Miðlun á hugmyndum Cantillons === Alfræðiritið skiptir máli í sögu hagfræðinnar vegna tengsla sinna við ritgerð Richards Cantillon, ''Essai sur la nature du commerce en général''. Ritgerðin gekk manna á milli í handriti í mörg ár áður en hún kom loks út á frönsku árið 1755.<ref name="Roncaglia" /> Postlethwayt notaði efni úr handritinu í alfræðiriti sínu án þess að geta höfundar; í yfirlitsriti sínu um sögu hagfræðinnar segir Alessandro Roncaglia að ritgerðin hafi verið ritstolin í stórum stíl á ensku áður en frumtextinn birtist.<ref name="Roncaglia" /> Þversögnin er sú að einmitt með þessum hætti bárust hugmyndir Cantillons fyrst til enskra lesenda. Þýddir kaflar úr ritgerðinni birtust einnig í riti Postlethwayts ''Britain's Commercial Interest Explained and Improved'' (1757).<ref name="Fonseca" /> Ritstuldurinn var ekki einsdæmi, því Postlethwayt tók efni frá fleiri höfundum án þess að geta þeirra.<ref name="Hewins" /> Í tilviki Cantillons hafði hann þó sérstaka þýðingu. Annars vegar voru vinnubrögð hans óheiðarleg, þar sem hann birti hugmyndir annars manns sem sínar eigin. Hins vegar varð hann með þessu helsti farvegur hugmynda Cantillons inn í breska hagfræðiumræðu á 18. öld, á meðan nafn Cantillons sjálfs féll að mestu í gleymsku þar til hann var enduruppgötvaður á 19. öld.<ref name="Roncaglia" /><ref name="Schumpeter157">Schumpeter, ''History of Economic Analysis'', 157.</ref> == Áhrif og söguleg þýðing == Postlethwayt var fremur safnari og miðlari hugmynda annarra en frumlegur fræðimaður. Hann skiptir samt máli í sögu hagfræðinnar af þremur ástæðum. === Miðlun hugmynda Cantillons === Í fyrsta lagi varð hann helsta leið hugmynda Cantillons til enskra lesenda, en [[William Stanley Jevons]] taldi Cantillon síðar vera eiginlegan stofnanda hagfræðinnar.<ref name="Roncaglia" /> === Heimild um breska merkantílíska hugsun === Í öðru lagi eru rit hans góð heimild um breska merkantílíska hugsun á áratugunum áður en ''[[Auðlegð þjóðanna]]'' eftir [[Adam Smith]] (1776) gjörbreytti hagfræðiumræðunni; hagfræðisagnfræðingurinn E. A. J. Johnson helgaði honum heilan kafla í bók sinni ''Predecessors of Adam Smith'' (1937).<ref name="Johnson">Johnson, ''Predecessors of Adam Smith'', 185–205.</ref> === Heimild um réttlætingu þrælaverslunarinnar === Í þriðja lagi eru bæklingar hans enn í dag notaðir sem frumheimildir um það hvernig þrælaverslunin var réttlætt með efnahagslegum rökum á 18. öld; sagnfræðingurinn Eric Williams studdist meðal annars við þá í bók sinni ''Capitalism and Slavery'' (1944).<ref name="Darity" /> === Mat Schumpeters === Ekki hafa allir hagfræðisagnfræðingar metið Postlethwayt mikils. [[Joseph Schumpeter]] hafði lítið álit á honum. Í riti sínu ''History of Economic Analysis'' (1954) nefnir hann ritþjófnað Postlethwayts á verki Cantillons,<ref name="Schumpeter157" /> og á öðrum stað dæmir hann rit Postlethwayts með fremur óvægnum hætti.<ref name="Schumpeter372">Schumpeter, ''History of Economic Analysis'', 372.</ref> Mat Schumpeters er í samræmi við þá mynd sem dregin er upp hér að ofan, að Postlethwayt hafi fyrst og fremst verið safnari og miðlari hugmynda annarra fremur en frumlegur hugsuður. == Tilvísanir == <references /> == Heimildir == * Bennett, Robert J. „Malachy Postlethwayt 1707–67: Genealogy and Influence of an Early Economist and ‘Spin-Doctor’.“ ''Genealogists' Magazine'' (2011): 1–8. [https://www.geog.cam.ac.uk/people/bennett/malachypostlethwayt.pdf Aðgengileg hér]. * Darity, William Jr. „Postlethwayt, Malachy (1707–1767).“ Í ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', ritstj. John Eatwell, Murray Milgate og Peter Newman. London: Palgrave Macmillan, 1987. [https://doi.org/10.1057/978-1-349-95189-5_387 Netútgáfa hér]. * Fonseca, Gonçalo L. „Malachy Postlethwayt, 1707–1767.“ ''History of Economic Thought Website''. [https://hetwebsite.net/het/profiles/postlethwayt.htm Aðgengileg hér]. * Hewins, William Albert Samuel. „Postlethwayt, Malachy.“ Í ''Dictionary of National Biography'', 46. bindi. London: Smith, Elder & Co, 1896. [https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Postlethwayt,_Malachy Aðgengileg á Wikisource]. * Johnson, E. A. J. ''Predecessors of Adam Smith: The Growth of British Economic Thought''. New York: Prentice-Hall, 1937, bls. 185–205. * „Postlethwayt, Malachy.“ Í ''International Encyclopedia of the Social Sciences''. New York: Macmillan, 1968. [https://www.encyclopedia.com/social-sciences/applied-and-social-sciences-magazines/postlethwayt-malachy Aðgengileg á Encyclopedia.com]. * Roncaglia, Alessandro. ''A Brief History of Economic Thought''. Cambridge: Cambridge University Press, 2017, bls. 22–23 og 45–47. * Schumpeter, Joseph A. ''History of Economic Analysis''. New York: Oxford University Press, 1954. == Tenglar == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Malachy_Postlethwayt Malachy Postlethwayt] á ensku Wikipedia * [https://archive.org/details/universaldiction01post ''The Universal Dictionary of Trade and Commerce'' (4. útg. 1774)] á Internet Archive {{DEFAULTSORT:Postlethwayt, Malachy}} 47ff6bq85igedkwwfkggvhvalelnzwg 0 193402 1985669 2026-11-09T13:53:37Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Novaja Gazeta]] á [[Novaja gazeta]] 1985669 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Novaja gazeta]] 28cn7tclj5i3lq0mhv9oo2nnfznhout 1 193403 1985671 2026-11-09T13:53:37Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Spjall:Novaja Gazeta]] á [[Spjall:Novaja gazeta]] 1985671 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Spjall:Novaja gazeta]] hjamalxx8llxmaim3dyfnd3uvhnpzeh 0 193405 1985803 2026-11-10T07:57:15Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Forseti | nafn = Muhammad Zia-ul-Haq | nafn_á_frummáli = {{nobold|محمد ضياء الحق}}‎ | mynd = General Muhammad Zia-Ul-Haq.jpg | myndatexti1 = Opinber mynd af Zia-ul-Haq | titill= Forseti Pakistans | stjórnartíð_start =16. september 1978 | stjórnartíð_end = 17. ágúst 1988 | forsætisráðherra = [[Muhammad Junejo]] (1985–1988) | forveri = [[Fazal Ilahi Chaudhry]] | eftirmaður = [[Ghulam Ishaq Khan]] | fæddur = {{...“ 1985803 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Muhammad Zia-ul-Haq | nafn_á_frummáli = {{nobold|محمد ضياء الحق}}‎ | mynd = General Muhammad Zia-Ul-Haq.jpg | myndatexti1 = Opinber mynd af Zia-ul-Haq | titill= Forseti Pakistans | stjórnartíð_start =16. september 1978 | stjórnartíð_end = 17. ágúst 1988 | forsætisráðherra = [[Muhammad Junejo]] (1985–1988) | forveri = [[Fazal Ilahi Chaudhry]] | eftirmaður = [[Ghulam Ishaq Khan]] | fæddur = {{fæðingardagur|1924|8|12}} | fæðingarstaður = [[Jalandhar]], [[Púnjab]], [[breska Indland]]i (nú [[Indland]]i) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1988|8|17|1924|8|12}} | dánarstaður = [[Bahawalpur]], [[Púnjab (Pakistan)|Púnjab]], [[Pakistan]] | maki = {{gifting|Shafiq Jahan|1950}} | börn = 5 | háskóli = [[Háskólinn í Delí]]<br>[[Indverski herskólinn]] }} '''Muhammad Zia-ul-Haq''' (12. ágúst 1924 – 17. ágúst 1988) var [[pakistan]]skur hershöfðingi sem réð yfir Pakistan frá valdaráni hans árið 1977 fram að dauða hans í flugslysi árið 1988. Hann var umsjónarmaður [[Herlög|herlaga]] frá 1977 til 1985 og forseti Pakistans frá 1978 til dauðadags. Zia var jafnframt æðsti yfirmaður herafla Pakistans frá árinu 1976. Hann er enn í dag þaulsetnasti leiðtogi í sögu Pakistans. ==Æviágrip== Zia-ul-Haq fæddist 12. ágúst 1924 í bænum [[Jalandhar]].<ref name=mbl88>{{Tímarit.is|1687012|Valdabarátta innan hersins gæti fylgt í kjölfarið|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=19. ágúst 1988|höfundur=Jóhanna Kristjónsdóttir|blaðsíða=22–23}}</ref> Faðir hans var heittrúaður [[Íslam|múslimi]] og Zia-ul-Haq ólst því upp við strangan múslimskan aga.<ref name=abl>{{Tímarit.is|3331566|Góðmenni eða illmenni?|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=21. september 1988|höfundur=Ingibjörg Árnadóttir|blaðsíða=7}}</ref> Zia-ul-Haq gegndi þjónustu með [[Bretlandsher|breska hernum]] í [[Búrma]], [[Malaja]] og [[Indónesía|Indónesíu]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni og að henni lokinni komst hann smám saman til metorða innan hersins.<ref name=mbl88/> Hann gekk í skóla í [[Nýja-Delí|Nýju-Delí]] og stundaði síðan nám við herskólann í [[Quetta]]. Árið 1963 stundaði hann nám við [[US Command and General Staff College]] í [[Fort Leavenworth]] í Bandaríkjunum.<ref name=abl/> Zia hlaut hershöfðingjatign árið 1976.<ref name=abl/> Forsætisráðherrann [[Zulfikar Ali Bhutto]] valdi Zia fram yfir sex aðra hershöfðingja og gerði hann að æðsta stjórnanda pakistanska hersins.<ref name=mbl88/> Þann 5. júlí árið 1977 stýrði Zia-ul-Haq [[valdarán]]i gegn stjórn Zulfikars Ali Bhutto. Zia tók við sem æðsti maður ríkisins og sagðist ætla að koma á friði og ró í Pakistan, rétta efnahaginn við og hraða þróun landsins, útrýma fátækt, auka menntamöguleika og koma á lýðræðislegu stjórnarfari án þess að það leiddi til upplausnar.<ref name=abl/> Zia sakaði Bhutto um að myrða ýmsa keppinauta sína.<ref name=mbl88/> Eftir réttarhöld var Bhutto dæmdur til dauða árið 1979 og Zia sá um að dómnum yrði framfylgt þrátt fyrir fjölda áskorana og hvatningar um að náða Bhutto.<ref>{{Tímarit.is|1538654|Valdadagar Zia Ul Haq senn taldir?|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=17. mars 1981|blaðsíða=11|höfundur=Jóhanna Kristjónsdóttir}}</ref> Þegar Zia komst til valda sagðist hann aðeins ætla að stýra landinu í þrjá mánuði og efna síðan til frjálsra kosninga. Hann átti hins vegar eftir að sitja við völd í rúman áratug.<ref name=mbl88/> Zia lét banna ýmsa stjórnmálaflokka sem hann taldi geta ógnað valdastöðu sinni og tryggði völd sín með því að skipa fjölda liðsforingja úr hernum til starfa innan pakistanska embættismannakerfisins.<ref>{{Tímarit.is|2475021|Samheldni ríkisins ógnað|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=20. apríl 1983|blaðsíða=10}}</ref> Það var fyrst árið 1986 sem Zia leyfði þjóðinni að kjósa sér þing en hann bannaði hins vegar flokkaframboð í kosningunum.<ref name=dv88>{{Tímarit.is|2547997|Með Zia fórust áform hans í Afghanistan|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=20. ágúst 1988|blaðsíða=14|höfundur=Magnús Torfi Ólafsson}}</ref> Þegar [[Sovétríkin]] [[Stríð Sovétmanna í Afganistan|réðust inn í Afganistan]] varð Zia einn ötulasti gagnrýnandi stríðsins og ávann sér þannig hylli Bandaríkjanna. Zia tók við fjölda afganskra flóttamanna og í staðinn studdu Bandaríkin Pakistan með mikilli hernaðar- og fjárhagsaðstoð.<ref name=mbl88/> Leyniþjónusta pakistanska hersins studdi íslömsku bókstafstrúarhreyfinguna [[Hizb-i-Islami]] undir forystu [[Gulbuddin Hekmatyar|Gulbuddins Hekmatyar]] í stríðinu gegn Sovétmönnum og leppstjórn þeirra í Kabúl.<ref name=dv88/> Zia-ul-Haq gerði samning við Indland þar sem ríkin lofuðu að ráðast ekki hvort á annað. Hann reyndi jafnframt að miðla málum í [[Stríð Íraks og Írans|stríði Íraks og Írans]] og heimsótti mörg erlend ríki.<ref name=abl/> Þegar Zia-ul-Haq steypti Bhutto af stóli hætti Líbía að styðja kjarnorkurannsóknir Pakistans fjárhagslega en Pakistan varð sér þess í stað út um stuðning frá Sádi-Arabíu. Zia neitaði því ávalt að Pakistan hefði nokkur áform um smíði kjarnorkusprengju.<ref>{{Tímarit.is|4034019|Pakistanar þræða skuggastigu kjarnavopnanna|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=8. júní 1986|blaðsíða=12–13}}</ref> Í upphafi stjórnartíðar sinnar reyndi Zia-ul-Haq að auka íslamskan rétttrúnað í Pakistan og lét breyta lögum svo þau væru í samræmi við boð [[Kóran]]sins. Strangtrúarmönnum fannst Zia þó ekki ganga nógu langt í þessa átt og snerust því smám saman gegn honum.<ref>{{Tímarit.is|1686946|Umdeildur en snjall stjórnmálaleiðtogi|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=18. ágúst 1988|blaðsíða=28}}</ref> Zia-ul-Haq fórst þann 17. ágúst árið 1988 þegar flugvél hans sprakk í loft upp skömmu eftir flugtak í borginni [[Bahawalpur]].<ref>{{Tímarit.is|2547898|Neyðarástandi lýst yfir vegna dauða forsetans|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=18. ágúst 1988|blaðsíða=11}}</ref> Auk Zia fórust bandaríski sendiherrann [[Arnold Lewis Raphel]], varnarfulltrúinn Herbert Wassom og hópur hátt settra Pakistana með flugvélinni. Aldrei var skorið úr um orsakir sprengingarinnar með óyggjandi hætti og tilgátur því lagðar fram um að Zia hefði verið myrtur.<ref>{{Tímarit.is|8054694|Var Zia forseti myrtur?|blað=[[Úrval]]|útgáfudagsetning=1. september 1988|blaðsíða=21–27|höfundur=John Barron}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Fazal Ilahi Chaudhry]]| eftir=[[Ghulam Ishaq Khan]]| titill=Forseti Pakistans| frá=16. september 1978| til=17. ágúst 1988| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Pakistans}} {{DEFAULTSORT:Zia-ul-Haq, Muhammad}} {{fd|1924|1988}} [[Flokkur:Dauðsföll í flugslysum]] [[Flokkur:Forsetar Pakistans]] rf5k55bq6266s1sm2ebtoo79jten16q 1985837 1985803 2026-11-10T09:08:09Z TKSnaevarr 53243 1985837 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Muhammad Zia-ul-Haq | nafn_á_frummáli = {{nobold|محمد ضياء الحق}}‎ | mynd = General Muhammad Zia-Ul-Haq.jpg | myndatexti1 = Opinber mynd af Zia-ul-Haq | titill= Forseti Pakistans | stjórnartíð_start =16. september 1978 | stjórnartíð_end = 17. ágúst 1988 | forsætisráðherra = [[Muhammad Junejo]] (1985–1988) | forveri = [[Fazal Ilahi Chaudhry]] | eftirmaður = [[Ghulam Ishaq Khan]] | fæddur = {{fæðingardagur|1924|8|12}} | fæðingarstaður = [[Jalandhar]], [[Púnjab]], [[breska Indland]]i (nú [[Indland]]i) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1988|8|17|1924|8|12}} | dánarstaður = [[Bahawalpur]], [[Púnjab (Pakistan)|Púnjab]], [[Pakistan]] | maki = {{gifting|Shafiq Jahan|1950}} | börn = 5 | háskóli = [[Háskólinn í Delí]]<br>[[Indverski herskólinn]] }} '''Muhammad Zia-ul-Haq''' (12. ágúst 1924 – 17. ágúst 1988) var [[pakistan]]skur hershöfðingi sem réð yfir Pakistan frá valdaráni hans árið 1977 fram að dauða hans í flugslysi árið 1988. Hann var umsjónarmaður [[Herlög|herlaga]] frá 1977 til 1985 og forseti Pakistans frá 1978 til dauðadags. Zia var jafnframt æðsti yfirmaður herafla Pakistans frá árinu 1976. Hann er enn í dag þaulsetnasti leiðtogi í sögu Pakistans. ==Æviágrip== Zia-ul-Haq fæddist 12. ágúst 1924 í bænum [[Jalandhar]].<ref name=mbl88>{{Tímarit.is|1687012|Valdabarátta innan hersins gæti fylgt í kjölfarið|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=19. ágúst 1988|höfundur=Jóhanna Kristjónsdóttir|blaðsíða=22–23}}</ref> Faðir hans var heittrúaður [[Íslam|múslimi]] og Zia-ul-Haq ólst því upp við strangan múslimskan aga.<ref name=abl>{{Tímarit.is|3331566|Góðmenni eða illmenni?|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=21. september 1988|höfundur=Ingibjörg Árnadóttir|blaðsíða=7}}</ref> Zia-ul-Haq gegndi þjónustu með [[Bretlandsher|breska hernum]] í [[Búrma]], [[Malaja]] og [[Indónesía|Indónesíu]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni og að henni lokinni komst hann smám saman til metorða innan hersins.<ref name=mbl88/> Hann gekk í skóla í [[Nýja-Delí|Nýju-Delí]] og stundaði síðan nám við herskólann í [[Quetta]]. Árið 1963 stundaði hann nám við [[US Command and General Staff College]] í [[Fort Leavenworth]] í Bandaríkjunum.<ref name=abl/> Zia hlaut hershöfðingjatign árið 1976.<ref name=abl/> Forsætisráðherrann [[Zulfikar Ali Bhutto]] valdi Zia fram yfir sex aðra hershöfðingja og gerði hann að æðsta stjórnanda pakistanska hersins.<ref name=mbl88/> Þann 5. júlí árið 1977 stýrði Zia-ul-Haq [[valdarán]]i gegn stjórn Zulfikars Ali Bhutto. Zia tók við sem æðsti maður ríkisins og sagðist ætla að koma á friði og ró í Pakistan, rétta efnahaginn við og hraða þróun landsins, útrýma fátækt, auka menntamöguleika og koma á lýðræðislegu stjórnarfari án þess að það leiddi til upplausnar.<ref name=abl/> Zia sakaði Bhutto um að myrða ýmsa keppinauta sína.<ref name=mbl88/> Eftir réttarhöld var Bhutto dæmdur til dauða árið 1979 og Zia sá um að dómnum yrði framfylgt þrátt fyrir fjölda áskorana og hvatningar um að náða Bhutto.<ref>{{Tímarit.is|1538654|Valdadagar Zia Ul Haq senn taldir?|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=17. mars 1981|blaðsíða=11|höfundur=Jóhanna Kristjónsdóttir}}</ref> Þegar Zia komst til valda sagðist hann aðeins ætla að stýra landinu í þrjá mánuði og efna síðan til frjálsra kosninga. Hann átti hins vegar eftir að sitja við völd í rúman áratug.<ref name=mbl88/> Zia lét banna ýmsa stjórnmálaflokka sem hann taldi geta ógnað valdastöðu sinni og tryggði völd sín með því að skipa fjölda liðsforingja úr hernum til starfa innan pakistanska embættismannakerfisins.<ref>{{Tímarit.is|2475021|Samheldni ríkisins ógnað|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=20. apríl 1983|blaðsíða=10}}</ref> Það var fyrst árið 1986 sem Zia leyfði þjóðinni að kjósa sér þing en hann bannaði hins vegar flokkaframboð í kosningunum.<ref name=dv88>{{Tímarit.is|2547997|Með Zia fórust áform hans í Afghanistan|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=20. ágúst 1988|blaðsíða=14|höfundur=Magnús Torfi Ólafsson}}</ref> Þegar [[Sovétríkin]] [[Stríð Sovétmanna í Afganistan|réðust inn í Afganistan]] varð Zia einn ötulasti gagnrýnandi stríðsins og ávann sér þannig hylli [[BandaríkinBandaríkjanna]]. Zia tók við fjölda afganskra flóttamanna og í staðinn studdu Bandaríkin Pakistan með mikilli hernaðar- og fjárhagsaðstoð.<ref name=mbl88/> Leyniþjónusta pakistanska hersins studdi íslömsku bókstafstrúarhreyfinguna [[Hizb-i-Islami]] undir forystu [[Gulbuddin Hekmatyar|Gulbuddins Hekmatyar]] í stríðinu gegn Sovétmönnum og leppstjórn þeirra í Kabúl.<ref name=dv88/> Zia-ul-Haq gerði samning við [[Indland]] þar sem ríkin lofuðu að ráðast ekki hvort á annað. Hann reyndi jafnframt að miðla málum í [[Stríð Íraks og Írans|stríði Íraks og Írans]] og heimsótti mörg erlend ríki.<ref name=abl/> Þegar Zia-ul-Haq steypti Bhutto af stóli hætti [[Líbía]] að styðja kjarnorkurannsóknir Pakistans fjárhagslega en Pakistan varð sér þess í stað út um stuðning frá [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]]. Zia neitaði því ávalt að Pakistan hefði nokkur áform um smíði kjarnorkusprengju.<ref>{{Tímarit.is|4034019|Pakistanar þræða skuggastigu kjarnavopnanna|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=8. júní 1986|blaðsíða=12–13}}</ref> Í upphafi stjórnartíðar sinnar reyndi Zia-ul-Haq að auka íslamskan rétttrúnað í Pakistan og lét breyta lögum svo þau væru í samræmi við boð [[Kóran]]sins. Strangtrúarmönnum fannst Zia þó ekki ganga nógu langt í þessa átt og snerust því smám saman gegn honum.<ref>{{Tímarit.is|1686946|Umdeildur en snjall stjórnmálaleiðtogi|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=18. ágúst 1988|blaðsíða=28}}</ref> Zia-ul-Haq fórst þann 17. ágúst árið 1988 þegar flugvél hans sprakk í loft upp skömmu eftir flugtak í borginni [[Bahawalpur]].<ref>{{Tímarit.is|2547898|Neyðarástandi lýst yfir vegna dauða forsetans|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=18. ágúst 1988|blaðsíða=11}}</ref> Auk Zia fórust bandaríski sendiherrann [[Arnold Lewis Raphel]], varnarfulltrúinn Herbert Wassom og hópur hátt settra Pakistana með flugvélinni. Aldrei var skorið úr um orsakir sprengingarinnar með óyggjandi hætti og tilgátur því lagðar fram um að Zia hefði verið myrtur.<ref>{{Tímarit.is|8054694|Var Zia forseti myrtur?|blað=[[Úrval]]|útgáfudagsetning=1. september 1988|blaðsíða=21–27|höfundur=John Barron}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Fazal Ilahi Chaudhry]]| eftir=[[Ghulam Ishaq Khan]]| titill=Forseti Pakistans| frá=16. september 1978| til=17. ágúst 1988| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Pakistans}} {{DEFAULTSORT:Zia-ul-Haq, Muhammad}} {{fd|1924|1988}} [[Flokkur:Dauðsföll í flugslysum]] [[Flokkur:Forsetar Pakistans]] bxtogwcr1q689pqmv14eg10oe3hzk8f 1985860 1985837 2026-11-10T10:29:08Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1985860 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Muhammad Zia-ul-Haq | nafn_á_frummáli = {{nobold|محمد ضياء الحق}}‎ | mynd = General Muhammad Zia-Ul-Haq.jpg | myndatexti1 = Opinber mynd af Zia-ul-Haq | titill= Forseti Pakistans | stjórnartíð_start =16. september 1978 | stjórnartíð_end = 17. ágúst 1988 | forsætisráðherra = [[Muhammad Junejo]] (1985–1988) | forveri = [[Fazal Ilahi Chaudhry]] | eftirmaður = [[Ghulam Ishaq Khan]] | fæddur = {{fæðingardagur|1924|8|12}} | fæðingarstaður = [[Jalandhar]], [[Púnjab]], [[breska Indland]]i (nú [[Indland]]i) | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1988|8|17|1924|8|12}} | dánarstaður = [[Bahawalpur]], [[Púnjab (Pakistan)|Púnjab]], [[Pakistan]] | maki = {{gifting|Shafiq Jahan|1950}} | börn = 5 | háskóli = [[Háskólinn í Delí]]<br>[[Indverski herskólinn]] }} '''Muhammad Zia-ul-Haq''' (12. ágúst 1924 – 17. ágúst 1988) var [[pakistan]]skur hershöfðingi sem réð yfir Pakistan frá valdaráni hans árið 1977 fram að dauða hans í flugslysi árið 1988. Hann var umsjónarmaður [[Herlög|herlaga]] frá 1977 til 1985 og forseti Pakistans frá 1978 til dauðadags. Zia var jafnframt æðsti yfirmaður herafla Pakistans frá árinu 1976. Hann er enn í dag þaulsetnasti leiðtogi í sögu Pakistans. ==Æviágrip== Zia-ul-Haq fæddist 12. ágúst 1924 í bænum [[Jalandhar]].<ref name=mbl88>{{Tímarit.is|1687012|Valdabarátta innan hersins gæti fylgt í kjölfarið|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=19. ágúst 1988|höfundur=Jóhanna Kristjónsdóttir|blaðsíða=22–23}}</ref> Faðir hans var heittrúaður [[Íslam|múslimi]] og Zia-ul-Haq ólst því upp við strangan múslimskan aga.<ref name=abl>{{Tímarit.is|3331566|Góðmenni eða illmenni?|blað=[[Alþýðublaðið]]|útgáfudagsetning=21. september 1988|höfundur=Ingibjörg Árnadóttir|blaðsíða=7}}</ref> Zia-ul-Haq gegndi þjónustu með [[Bretlandsher|breska hernum]] í [[Búrma]], [[Malaja]] og [[Indónesía|Indónesíu]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni og að henni lokinni komst hann smám saman til metorða innan hersins.<ref name=mbl88/> Hann gekk í skóla í [[Nýja-Delí|Nýju-Delí]] og stundaði síðan nám við herskólann í [[Quetta]]. Árið 1963 stundaði hann nám við [[US Command and General Staff College]] í [[Fort Leavenworth]] í Bandaríkjunum.<ref name=abl/> Zia hlaut hershöfðingjatign árið 1976.<ref name=abl/> Forsætisráðherrann [[Zulfikar Ali Bhutto]] valdi Zia fram yfir sex aðra hershöfðingja og gerði hann að æðsta stjórnanda pakistanska hersins.<ref name=mbl88/> Þann 5. júlí árið 1977 stýrði Zia-ul-Haq [[valdarán]]i gegn stjórn Zulfikars Ali Bhutto. Zia tók við sem æðsti maður ríkisins og sagðist ætla að koma á friði og ró í Pakistan, rétta efnahaginn við og hraða þróun landsins, útrýma fátækt, auka menntamöguleika og koma á lýðræðislegu stjórnarfari án þess að það leiddi til upplausnar.<ref name=abl/> Zia sakaði Bhutto um að myrða ýmsa keppinauta sína.<ref name=mbl88/> Eftir réttarhöld var Bhutto dæmdur til dauða árið 1979 og Zia sá um að dómnum yrði framfylgt þrátt fyrir fjölda áskorana og hvatningar um að náða Bhutto.<ref>{{Tímarit.is|1538654|Valdadagar Zia Ul Haq senn taldir?|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=17. mars 1981|blaðsíða=11|höfundur=Jóhanna Kristjónsdóttir}}</ref> Þegar Zia komst til valda sagðist hann aðeins ætla að stýra landinu í þrjá mánuði og efna síðan til frjálsra kosninga. Hann átti hins vegar eftir að sitja við völd í rúman áratug.<ref name=mbl88/> Zia lét banna ýmsa stjórnmálaflokka sem hann taldi geta ógnað valdastöðu sinni og tryggði völd sín með því að skipa fjölda liðsforingja úr hernum til starfa innan pakistanska embættismannakerfisins.<ref>{{Tímarit.is|2475021|Samheldni ríkisins ógnað|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=20. apríl 1983|blaðsíða=10}}</ref> Það var fyrst árið 1986 sem Zia leyfði þjóðinni að kjósa sér þing en hann bannaði hins vegar flokkaframboð í kosningunum.<ref name=dv88>{{Tímarit.is|2547997|Með Zia fórust áform hans í Afghanistan|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=20. ágúst 1988|blaðsíða=14|höfundur=Magnús Torfi Ólafsson}}</ref> Þegar [[Sovétríkin]] [[Stríð Sovétmanna í Afganistan|réðust inn í Afganistan]] varð Zia einn ötulasti gagnrýnandi stríðsins og ávann sér þannig hylli [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Zia tók við fjölda afganskra flóttamanna og í staðinn studdu Bandaríkin Pakistan með mikilli hernaðar- og fjárhagsaðstoð.<ref name=mbl88/> Leyniþjónusta pakistanska hersins studdi íslömsku bókstafstrúarhreyfinguna [[Hizb-i-Islami]] undir forystu [[Gulbuddin Hekmatyar|Gulbuddins Hekmatyar]] í stríðinu gegn Sovétmönnum og leppstjórn þeirra í Kabúl.<ref name=dv88/> Zia-ul-Haq gerði samning við [[Indland]] þar sem ríkin lofuðu að ráðast ekki hvort á annað. Hann reyndi jafnframt að miðla málum í [[Stríð Íraks og Írans|stríði Íraks og Írans]] og heimsótti mörg erlend ríki.<ref name=abl/> Þegar Zia-ul-Haq steypti Bhutto af stóli hætti [[Líbía]] að styðja kjarnorkurannsóknir Pakistans fjárhagslega en Pakistan varð sér þess í stað út um stuðning frá [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]]. Zia neitaði því ávalt að Pakistan hefði nokkur áform um smíði kjarnorkusprengju.<ref>{{Tímarit.is|4034019|Pakistanar þræða skuggastigu kjarnavopnanna|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=8. júní 1986|blaðsíða=12–13}}</ref> Í upphafi stjórnartíðar sinnar reyndi Zia-ul-Haq að auka íslamskan rétttrúnað í Pakistan og lét breyta lögum svo þau væru í samræmi við boð [[Kóran]]sins. Strangtrúarmönnum fannst Zia þó ekki ganga nógu langt í þessa átt og snerust því smám saman gegn honum.<ref>{{Tímarit.is|1686946|Umdeildur en snjall stjórnmálaleiðtogi|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=18. ágúst 1988|blaðsíða=28}}</ref> Zia-ul-Haq fórst þann 17. ágúst árið 1988 þegar flugvél hans sprakk í loft upp skömmu eftir flugtak í borginni [[Bahawalpur]].<ref>{{Tímarit.is|2547898|Neyðarástandi lýst yfir vegna dauða forsetans|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=18. ágúst 1988|blaðsíða=11}}</ref> Auk Zia fórust bandaríski sendiherrann [[Arnold Lewis Raphel]], varnarfulltrúinn Herbert Wassom og hópur hátt settra Pakistana með flugvélinni. Aldrei var skorið úr um orsakir sprengingarinnar með óyggjandi hætti og tilgátur því lagðar fram um að Zia hefði verið myrtur.<ref>{{Tímarit.is|8054694|Var Zia forseti myrtur?|blað=[[Úrval]]|útgáfudagsetning=1. september 1988|blaðsíða=21–27|höfundur=John Barron}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Fazal Ilahi Chaudhry]]| eftir=[[Ghulam Ishaq Khan]]| titill=Forseti Pakistans| frá=16. september 1978| til=17. ágúst 1988| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Pakistans}} {{DEFAULTSORT:Zia-ul-Haq, Muhammad}} {{fd|1924|1988}} [[Flokkur:Dauðsföll í flugslysum]] [[Flokkur:Forsetar Pakistans]] r1nggjzp91bo1zyht2zs4g45pzy0qwg 0 193406 1985805 2026-11-10T07:58:02Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Muhammad Zia-ul-Haq]] 1985805 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Muhammad Zia-ul-Haq]] ova4p6jyxxrq093hcp5tcsrutpwgkol 0 193408 1985836 2026-11-10T09:05:00Z Akigka 183 Tilvísun á [[IPod touch]] 1985836 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[iPod touch]] 8pbrahaso1fhydd3tc44ne19qhyjfpb 0 193409 1985842 2026-11-10T09:19:52Z Akigka 183 Tilvísun á [[Sníkjurótarætt]] 1985842 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Sníkjurótarætt]] mlv77z6c6zs6tjenfl5pw5i8y5xtdcm 0 193410 1985843 2026-11-10T09:21:49Z Akigka 183 Tilvísun á [[Fjallabrúðuætt]] 1985843 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Fjallabrúðuætt]] ampy248bdoiq3kpdmvio2l4lic1dtby