Megas

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="is">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>iswiki</dbname>
    <base>https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Miðill</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Kerfissíða</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Spjall</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Notandi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Notandaspjall</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaspjall</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Mynd</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Myndaspjall</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Melding</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Meldingarspjall</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Snið</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Sniðaspjall</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hjálp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hjálparspjall</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Flokkur</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Flokkaspjall</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gátt</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gáttaspjall</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">Skjátexti</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">Skjátextaspjall</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Megas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>950</id>
    <revision>
      <id>1986706</id>
      <parentid>1985258</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Torfifagri</username>
        <id>33930</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Leikrit */ bætti við þýðingu á Trufluð tilvera</comment>
      <origin>1986706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11919" sha1="53wxo714ya8hmwits5fgsreog78xjlk" xml:space="preserve">{{Tónlistarfólk
| heiti            = Megas
| mynd             = megas_DSC07085_NY.jpg
| mynd_texti       = Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík 2011
| fæðingarnafn     = Magnús Þór Jónsson
| fæðingardagur    = {{fæðingardagur|1945|4|7}}
| fæðingarstaður   = [[Reykjavík]], Ísland
| dánardagur       = {{dánardagur og aldur|2026|7|6|1945|4|7}}
| starf            = Tónlistarmaður, lagahöfundur, textahöfundur, söngvari
| ár               = 1972-2026
| maki             = 
| stefna           = [[Popptónlist|Popp]], [[Rokktónlist|Rokk]], [[Þjóðlagatónlist]]
| hljóðfæri        = Gítar
| útgefandi        = 
| vefsíða          = 
}}

'''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''.

Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. 

Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]].

Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið „Gamli sorrí Gráni“ fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]].

Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899|title=Magnús Þór Jónsson - Megas|website=Ísmús}}&lt;/ref&gt;

Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Fyrsta nótnaheftið innihélt lögin „Dauði Snorra Sturlusonar“, „Jón Sigurðsson &amp; sjálfstæðisbarátta Íslendinga“, „Með gati“, „Ófelía“, „Ragnheiður biskupsdóttir“, „Silfur Egils“, „Um óheppilega fundvísi Ingólfs Arnarsonar“, „Um skáldið Jónas“, „Um grimman dauða Jóns Arasonar“ og „Vertu mér samferða inní blómalandið, amma“. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans.

Megas var oft á tíðum umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann var um tíma í sambandi við ungan taílenskan [[kynsegin]] mann sem heimsótti hann til Íslands. Hann samdi til hans ástarlögin „Fílahirðirinn frá Súrín“ og „Tvær stjörnur“ en samband þeirra stóð stutt.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/|title=Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“|website=Heimildin|date=16. apríl 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/|title=Litlir sætir strákar|website=Glatkistan|author=Helgi Jónsson|date=16.11.2022}}&lt;/ref&gt; Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu „Litla ljót“ sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur-|title=Kominn tími til að hann sé opin­beraður|website=Vísir|date=26. nóvember 2021|author=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}&lt;/ref&gt; Eftir andlát hans fór af stað umræða um að honum hefði verið [[slaufun|slaufað]] af [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], en starfsfólk þar neitaði því alfarið.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262907959d/sar-reidir-ruvar-ar-hafna-thvi-ad-megasi-hafi-verid-slaufad|title=Sár­reiðir Rúvar-ar hafna því að Megasi hafi verið slaufað|author=Jakob Bjarnar|date=10. júlí 2026|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: „Spáðu í mig“, „Tvær stjörnur“, „Reykjavíkurnætur“ og „Fatlafól“. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu|title=Andlát: Megas|website=Mbl.is|access-date=7. júlí 2026}}&lt;/ref&gt; Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum. Þeirra á meðal eru [[Bubbi Morthens]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]].

Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[listamannalaun]] (1977) og [[heiðurslaun listamanna]] (2004 til dauðadags) og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] (2000) fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn|title=Megas er látinn|website=Vísir.is|date=7. júlí 2026|author=Eiður Þór Árnason}}&lt;/ref&gt;

== Tónlist ==
=== Breiðskífur ===
*1972 - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]''
*1975 - ''[[Millilending]]''
*1976 - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]''
*1977 - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna)
*1978 - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]''
*1986 - ''[[Í góðri trú]]''
*1987 - ''[[Loftmynd (hljómplata)|Loftmynd]]''
*1988 - ''[[Höfuðlausnir]]''
*1988 - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba)
*1990 - ''[[Hættuleg hljómsveit og glæpakvendið Stella]]''
*1992 - ''[[Þrír blóðdropar]]''
*1996 - ''[[Til hamingju með fallið]]''
*1997 - ''[[Fláa veröld]]''
*2000 - ''[[Svanasöngur á leiði]]''
*2001 - ''[[Far ... þinn veg]]''
*2002 - ''[[Englaryk í tímaglasi]]''
*2005 - ''[[Hús datt]]'' (með Súkkat)
*2007 - ''[[Frágangur]]'' (ásamt Senuþjófunum)
*2007 - ''[[Hold er mold (hljómplata)|Hold er mold]]'' (ásamt Senuþjófunum)
*2008 - ''[[Á morgun]]'' (ásamt Senuþjófunum)
*2011 - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' (ásamt Senuþjófunum)
*2011 - ''[[Aðför að lögum]]'' (ásamt Strengjum)
*2017 - ''[[Ósómaljóð]]'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]])

=== Tónleikaplötur ===
*1979 - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' - tónleikar í [[Menntask%C3%B3linn_vi%C3%B0_Hamrahl%C3%AD%C3%B0|MH]] (með Sjálfsmorðssveitinni)
*1994 - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í MH (með Nýdönsk)
*2006 - ''[[Greinilegur púls]]'' - upptaka frá 1991
*2006 - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]'' - upptaka frá 2001
*2009 - ''[[Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' - tvöföld tónleikaplata (ásamt Senuþjófum)

=== Safnplötur ===
*1993 - ''[[Paradísarfuglinn (hljómplata)|Paradísarfuglinn]]''
*2002 - ''[[Megas 1972–2002]]''
*2002 - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]''
*2012 - ''[[Megas raular lögin sín]]''
*2020 - ''[[Syngdu eitthvað gamalt!]]''

=== Safnkassar ===
*1986 - ''[[Megas allur]]'' - safnkassi með öllum plötum Megasar fram til 1986, ásamt tveimur plötum með óútgefnu efni og efni af plötum með öðrum listamönnum

=== Aðrar hljómplötur ===
*2001 - ''[[Haugbrot]]'' - hljómorð (Megas les úr verkum sínum við undirleik)
*2013 - ''[[Jeppi á fjalli]]'' - lög úr samnefndu leikriti

=== Smáskífur ===
*1975 - ''[[Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]''

== Bækur ==
*1968 - ''[[Megas I]]'', ljóðabók, endurútg. 1973
*1968 - ''[[Megas II]]'', ljóðabók, endurútg. 1973
*1973 - ''[[Megas III]]'', ljóðabók]]
*1985 - ''[[Þríhyrningur með afar hvössu horni]], myndasaga''
*1990 - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]]
*1991 - ''[[Textar]]''
*1994 - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]''
*2009/2010 - ''Megas I-III Pjáturútgáfa''  (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð)
*2010 - ''[[Dagur kvennanna: nóvella í fjórum hlutum]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]]
*2012 - ''[[Megas: Textar 1966-2011]]''
*2017 - ''[[Geitungabúið mitt : (ekki er allt sem sýnist þó sjáist)]]'', ljóðabók

== Leikrit ==
*1974 - [[Áfram_stelpur|Ertu nú ánægð kerling?]] (tvö lög; ''Ég á mig sjálf'' og ''Heilræðavísur handa miðaldra húsfrúm'')
*1985 - [[Litla_hryllingsbúðin_(söngleikur)|Litla Hryllingsbúðin]] (þýðing söngtexta)
*1986 - Rauðhóla Rannsí (þýðing leikverks)
*1986 - Blóðbræður (þýðing leikverks)
*1995 - Í djúpi daganna (þýðing leikverks)
*1996 - Gefin fyrir drama þessi dama (frumsamið)
*1998 - Trufluð tilvera (þýðing leikverks)
*2007 - Lífið - notkunarreglur (frumsamin lög við texta Þorvaldar Þorsteinssonar)
*2013 - Jeppi á fjalli (frumsamin lög og textar)

== Kvikmyndir og sjónvarp ==
*1977 - [[Ólafur_liljurós|Ballaðan um Ólaf Liljurós]] (aðalhlutverk)
*1980 - [[Hrafn_Gunnlaugsson#Verk|Vandarhögg]] (eitt lag; Orfeus og Evridís)
*1983 - [[Nýtt líf]] (tónlistarráðgjöf)
*1991 - [[Valdimar_%C3%96rn_Flygenring#Kvikmyndir_og_sj%C3%B3nvarps%C3%BE%C3%A6ttir|Ókunn dufl]] (eitt lag; Dufl)
*1992 - [[Svo á jörðu sem á himni]] (aukahlutverk)
*2001 - [[Villiljós]] (aukahlutverk)
*2023 - [[Afsakið meðanað ég æli]] (heimildamynd)

== Plötur annars tónlistarfólks með lögum Megasar ==
*1997 - ''Megasarlög'' - ýmsir flytjendur
*2006 - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - ýmsir flytjendur
*2006 - ''Magga Stína syngur Megas''
*2023 - ''Magga Stína ... live''

Þá hafa ýmis frumsamin lög og textar Megasar verið gefin út á plötum annarra listamanna. Má þar nefna [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarus]], [[Bubbi Morthens|Bubba Morthens]], [[Súkkat_(hljómsveit)|Súkkati]], [[Hera_Hjartardóttir|Heru]] og GRM. Einnig hafa fjölmörg lög Megasar verið flutt af öðrum listamönnum og birst á hinum ýmsu safnplötum í gegnum tíðina.

== Bækur um Megas ==
*2001 - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl]]'' - ýmsir höfundar
*2015 - ''[[(Esenis tesenis tera) Viðrini veit ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar]]'' - Óttar Guðmundsson


[[Flokkur:Megas]]
{{fd|1945|2026}}

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Heimildir ==
* Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík.
* Jónatan Garðarsson. 2002. „Megas 1972-2002“. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík.
* Óttar Guðmundsson. 2015. ''(Esenis tesenis tera) Viðrini tel ég mig vera: Megas og dauðasyndirnar''. Skrudda.</text>
      <sha1>53wxo714ya8hmwits5fgsreog78xjlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friðarverðlaun Nóbels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1477</id>
    <revision>
      <id>1986816</id>
      <parentid>1982363</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Handhafar friðarverðlauna Nóbels */</comment>
      <origin>1986816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33209" sha1="p6kjbvc7f5vygzuted71wpw770g5f7h" xml:space="preserve">{{Verðlaun
| nafn                  = Friðarverðlaun Nóbels
| mynd                  = President Jimmy Carter's 2002 Nobel Peace Prize - Bronze Medal - At Visitor's Center - Plains - Georgia - USA (34208881752).jpg
| mynd_texti            = Nóbelsorða [[Jimmy Carter]] Bandaríkjaforseta frá árinu 2002.
| veitt_fyrir           = Framúrskarandi störf í þágu friðar: Fækkun vopna, alþjóðasamvinnu og samtök sem stuðla að friði og mannréttindastörf í þágu friðar&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.nobelprize.org/behind-the-scenes-of-the-nobel-peace-prize/ | title=Behind the scenes of the Nobel Peace Prize | publisher=The Nobel Prize | date=28 September 2021 | access-date=29 March 2024 | archive-date=15 December 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231215111745/https://www.nobelprize.org/behind-the-scenes-of-the-nobel-peace-prize/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| land                  = [[Noregur]]
| umsjón                = [[Norska Nóbelsnefndin]]
| ár                    = {{start date and age|1901}}
| vefsíða               = {{URL|nobelprize.org}}
}}
{{NobelPrizes}}
'''Friðarverðlaun Nóbels''' eða bara '''Friðarverðlaunin''' eru ein af þeim fimm verðlaunum sem [[Svíþjóð|sænski]] iðnjöfurinn [[Alfred Nobel]] stofnaði með auðæfum sínum. Í [[erfðaskrá]] sinni kvað hann á um að friðarverðlaunin skyldi veita þeim sem gert hefði mest eða unnið best að bræðralagi þjóða, unnið að afvopnun og dregið úr [[her]]naðarmætti og fyrir að standa fyrir og vinna að friðarráðstefnum.

Friðarverðlaunin eru einu Nóbelsverðlaunin, sem veitt af öðrum en Svíum, en norska [[Stórþingið]] kýs sérstaka friðarverðlaunanefnd, sem aftur velur verðlaunaþegann.

==Bakgrunnur==
[[File:AlfredNobel adjusted.jpg|thumb|left|upright=0.8|[[Alfred Nobel]], sem stofnaði friðarverðlaunin.]]
Samkvæmt erfðaskrá Nobels skal sá hljóta verðlaunin sem „hefur unnið mesta eða besta vinnu í þágu bræðralags milli þjóða, afnáms eða minnkunar fastaherja og fyrir að halda og efla friðarsamkomur“.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html | access-date = 31 March 2008 | title = Excerpt from the Will of Alfred Nobel | publisher = [[Nobel Foundation]] | archive-date = 15 August 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180815060015/https://www.nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Erfðaskráin kveður jafnframt á um að verðlaunin skuli veitt af fimm manna nefnd sem skipuð er af norska þinginu.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nordlinger |first=Jay |url=https://archive.org/details/peacetheysayhist0000nord |title=Peace, They Say: A History of the Nobel Peace Prize, the Most Famous and Controversial Prize in the World |date=20 March 2012 |publisher=Encounter Books |isbn=9781594035999 |page=[https://archive.org/details/peacetheysayhist0000nord/page/24 24] |language=en |quote= |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blogs.loc.gov/law/2015/12/alfred-nobels-will-a-legal-document-that-might-have-changed-the-world-and-a-mans-legacy/|title=Alfred Nobel's Will: A Legal Document that Might Have Changed the World and a Man's Legacy {{!}} In Custodia Legis: Law Librarians of Congress|last=Levush|first=Ruth|date=7 December 2015|website=blogs.loc.gov|access-date=12 March 2019|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327195227/https://blogs.loc.gov/law/2015/12/alfred-nobels-will-a-legal-document-that-might-have-changed-the-world-and-a-mans-legacy/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Nobel lést árið 1896 og útskýrði ekki hvers vegna hann hefði valið [[Friður|frið]] sem verðlaunaflokk. Þar sem hannn var þjálfaður efnaverkfræðingur voru verðlaunaflokkarnir [[efnafræði]] og [[eðlisfræði]] augljósir valkostir. Hvatinn á bak við friðarverðlaunin er ekki eins skýr. Samkvæmt norsku norsku nóbelsnefndinni hafði vinátta hans við [[Bertha von Suttner|Berthu von Suttner]], friðaraðgerðasinna sem síðar hlaut verðlauninn, mikil áhrif á ákvörðun hans um að velja frið sem verðlaunaflokk.&lt;ref name=&quot;Why Norway?&quot;&gt;{{cite web
 | title = Why Norway?
 | publisher = The Norwegian Nobel Committee
 | url = https://www.nobelpeaceprize.org/History/Why-Norway
 | access-date = 11 October 2009
 | archive-date = 5 November 2018
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181105210706/https://www.nobelpeaceprize.org/History/Why-Norway
 | url-status = live
 }}&lt;/ref&gt; Sumir fræðimenn hafa leitt líkur að því að þetta hafi verið tilraun Nobels til að bæta upp fyrir eyðingarmáttinn sem hann hafði skapað. Nobel fann upp bæði [[dínamít]] og [[ballistít]], sem var beitt í ofbeldisskyni á ævi hans. Ballistít var notað í stríði&lt;ref&gt;Altman, L. (2006). [https://www.nytimes.com/2006/09/26/health/26docs.html?pagewanted=1&amp;ei=5070&amp;en=919b88628e82140e&amp;ex=1160884800 Alfred Nobel and the prize that almost didn't happen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130124239/http://www.nytimes.com/2006/09/26/health/26docs.html?pagewanted=1&amp;ei=5070&amp;en=919b88628e82140e&amp;ex=1160884800 |date=30 January 2016 }}. ''New York Times''. Retrieved 14 October 2006.&lt;/ref&gt; og [[Írska lýðveldisbræðralagið]] gerði dínamítárásir á níunda áratugi 19. aldar.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/history/british/easterrising/profiles/po17.shtml BBC History – 1916 Easter Rising – Profiles – The Irish Republican Brotherhood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240301195334/https://www.bbc.co.uk/history/british/easterrising/profiles/po17.shtml |date=1 March 2024 }} ''BBC''&lt;/ref&gt; Nobel lék einnig lykilhlutverk í að breyta [[Bofors]] úr járn- og stálframleiðanda í vopnaframleiðanda.

Þekkt, en hugsanlega ósönn, saga hefur gengið af því að árið 1888, eftir andlát bróður Nobels, Ludvigs, hafi nokkur dagblöð birt minningargreinar um Alfred fyrir mistök.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.history.com/news/did-a-premature-obituary-inspire-the-nobel-prize |title=Did a Premature Obituary Inspire the Nobel Prize? |last=Andrews | first=Evan | work=[[History Channel]] | date=23 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231130142424/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/blame-sloppy-journalism-for-the-nobel-prizes-1172688/ |archive-date=2023-11-30 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Eitt franskt dagblað hafi fordæmt hann fyrir að finna upp sprengiefni í hernaðarskyni og þetta hafi haft áhrif á ákvörðun hans um að bæta arfleifð sína eftir dauða sinn.&lt;ref name=eb&gt;{{Cite encyclopedia | title=Alfred Nobel | encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] | url=https://www.britannica.com/biography/Alfred-Nobel |archive-date=2 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502193629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/416842/Alfred-Bernhard-Nobel |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Minningargreinin á að hafa borið fyrirsögnina ''{{lang|fr|Le marchand de la mort est mort}}'' („Kaupmaður dauðans er látinn“),&lt;ref name=eb/&gt; og í henni á að hafa staðið „Dr. Alfred Nobel, sem auðgaðist með því að finna leiðir til að drepa fleira fólk hraðar en nokkru sinni fyrr, lést í gær.“&lt;ref&gt;{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/kenmakovsky/2011/11/07/nobel-how-he-built-his-reputation/ | title=Nobel: How He Built His Reputation | first=Ken | last=Makovsky | work=[[Forbes]] | date=July 11, 2011 | url-access=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Sloppy&gt;{{cite news | url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/blame-sloppy-journalism-for-the-nobel-prizes-1172688/ | title=Blame Sloppy Journalism for the Nobel Prizes | last=Schultz | first=Colin | work=[[Smithsonian Magazine]] | date=9 October 2013 | archive-date=30 November 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231130142424/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/blame-sloppy-journalism-for-the-nobel-prizes-1172688/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=eb/&gt; Óljóst er hvort þessi minningargrein var nokkurn tímann til.&lt;ref name=Sloppy/&gt;

Einnig er óljóst hví Nobel óskaði þess að friðarverðlaunin yrðu veitt í Noregi, sem var í [[Sænsk-norska sambandið|persónusambandi við Svíþjóð]] þegar Nobel lést. Norska nóbelsnefndin hefur leitt líkur að því að hann hafi talið Noreg betur fallinn til þess að veita verðlaunin þar sem Noregur hafði ekki sömu hernaðarhefð og Svíþjóð. Nefndin bendir einnig á að í lok 19. aldar hafi norska þingið átt í nánu samstarfi við [[Alþjóðaþingmannasambandið]] við að leysa úr milliríkjadeilum með milligöngu og gerðardómum.&lt;ref name=&quot;Why Norway?&quot;/&gt;

==Handhafar friðarverðlauna Nóbels==
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ár
! colspan=2|Handhafi
! Land
! Ástæða
|-
| rowspan=2 | [[1901]]
| [[Mynd:Jean Henri Dunant.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Jean Henri Dunant]]
| [[Sviss]]
| Fyrir hlut sinn í stofnun [[Rauði krossinn|Rauða krossins]]
|-
| [[Mynd:Frederic Passy.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Frédéric Passy]]
| [[Frakkland]]
| Fyrir að vera einn af stofnendum [[Alþjóðaþingmannasambandið|Alþjóðaþingmannasambandsins]] og meginskipuleggjandi Alþjóðlega friðarráðsins.
|-
| rowspan=2 | [[1902]]
| [[Mynd:Ducommun.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Élie Ducommun]]
| rowspan=2|[[Sviss]]
| Heiðursritari [[Alþjóðlega friðarskrifstofan|Alþjóðlegu friðarskrifstofunnar]].
|-
| [[File:Charles Albert Gobat2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Charles Albert Gobat]]
| Aðalritari [[Alþjóðaþingmannasambandið|Alþjóðaþingmannasambandsins]] og heiðursritari [[Alþjóðlega friðarskrifstofan|Alþjóðlegu friðarskrifstofunnar]].
|-
| [[1903]]
| [[Mynd:Cremer.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| Sir [[William Randal Cremer]]
| [[Bretland]]
| Þingmaður á [[Breska þingið|Breska þinginu]] og stofnandi [[Alþjóðlega gerðardómssambandið|Alþjóðlega gerðardómssambandsins]].
|-
| [[1904]]
| [[Mynd:Logo of Institut de Droit International.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Institut de droit international]]
| [[Belgía]]
| Fyrir framlag sitt sem óopinber aðili til skilgreininga á meginreglum alþjóðaréttar.
|-
| [[1905]]
|[[Mynd:Bertha-von-Suttner-1906.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Bertha von Suttner]]
| [[Austurríki-Ungverjaland]]
| Róttækur friðarsinni.
|-
| [[1906]]
|[[Mynd:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Theodore Roosevelt]]
| [[Bandaríkin]]
| Fyrir milligöngu sína í gerð friðarsáttmála til að binda enda á [[stríð Rússlands og Japans]].
|-
| rowspan=2| [[1907]]
|[[Mynd:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Ernesto Teodoro Moneta]]
| [[Ítalía]]
| Byltingamaður og friðarsinni.
|-
|[[Mynd:Louis Renault jurist.gif|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Louis Renault]]
| [[Frakkland]]
| Franskur erindreki og lögfræðingur sem barðist fyrir alþjóðalögum.
|-
| rowspan=2| [[1908]]
|[[Mynd:KParnoldson.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Klas Pontus Arnoldson]]
| [[Svíþjóð]]
| Rithöfundur og friðarsinni.
|-
| [[Mynd:Fredrik Bajer nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Fredrik Bajer]]
| [[Danmörk]]
| Friðarsinni, kennari, stjórnmálamaður og frumkvöðull að bættum milliríkjasamskiptum.
|-
| rowspan=2| [[1909]]
|[[Mynd:Beernaert.gif|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Auguste Marie François Beernaert]]
| [[Belgía]]
| 
|-
|[[Mynd:PaulBalluet.gif|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant]]
| [[Frakkland]]
| Franskur diplómati
|-
| [[1910]]
|[[Mynd:IPB-logo.gif|frameless|center|upright=0.3]]
| [[International Peace Bureau]]
| [[Sviss]]
| Stofnsett árið 1891.
|-
| rowspan=2| [[1911]]
|[[Mynd:TMCasser.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Tobias Michael Carel Asser]]
| [[Holland]]
| 
|-
|[[Mynd:Alfred Herrmann Fried Foto.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alfred Hermann Fried]]
| [[Austurríki]]
| Blaðamaður; Stofnandi ''Die Friedenswarte''.
|-
| [[1912]]
|[[Mynd:Elihu Root, bw photo portrait, 1902.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Elihu Root]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1913]]
|[[Mynd:HenriLaFontaine.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Henri La Fontaine]]
| [[Belgía]]
| 
|-
| [[1914]]
| colspan=4 rowspan=3 align=center|''Engin verðlaun voru veitt vegna [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]]''
|-
| [[1915]]
|-
| [[1916]]
|-
| [[1917]]
| [[Mynd:Emblem of the ICRC.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðaráð Rauða krossins]]
| [[Sviss]]
| 
|-
| [[1918]]
| colspan=4 align=center|''Engin verðlaun voru veitt vegna [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]]''
|-
| [[1919]]
|[[Mynd:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Woodrow Wilson]]
| [[Bandaríkin]]
| Forseti Bandaríkjanna og stofnandi [[Þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]].
|-
| [[1920]]
|[[Mynd:Léon Bourgeois, French Prime minister.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Léon Bourgeois|Léon Victor Auguste Bourgeois]]
| [[Frakkland]]
| 
|-
| rowspan=2| [[1921]]
|[[Mynd:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Hjalmar Branting]]
| [[Svíþjóð]]
|rowspan=2| 
|-
| [[Mynd:Christian Lous Lange.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Christian Lous Lange]]
| [[Noregur]]
|-
| [[1922]]
|[[Mynd:Fridtjof Nansen LOC 03377u-2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Fridtjof Nansen]]
| [[Noregur]]
| 
|-
| [[1923]]
| colspan=4 rowspan=2 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1924]]
|-
| rowspan=2| [[1925]]
| [[File:Austen_Chamberlain_nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Austen Chamberlain]]
| [[Bretland]]
|rowspan=2|
|-
|[[Mynd:Charles Dawes, Bain bw photo portrait.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Charles G. Dawes|Charles Gates Dawes]]
| [[Bandaríkin]]
|-
| rowspan=2| [[1926]]
| [[File:Aristide Briand 2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Aristide Briand]]
| [[Frakkland]]
| rowspan=2|
|-
|[[Mynd:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Gustav Stresemann]]
| [[Þýskaland]]
|-
| rowspan=2| [[1927]]
| [[Mynd:Ferdinand Buisson 1924.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Ferdinand Buisson]]
| [[Frakkland]]
| rowspan=2|
|-
|[[Mynd:Ludwig Quidde nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Ludwig Quidde]]
| [[Þýskaland]]
|-
| [[1928]]
| colspan=4 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1929]]
|[[Mynd:FrankKellogg.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Frank B. Kellogg]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1930]]
|[[Mynd:Soderblom.gif|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Nathan Söderblom|Lars Olof Jonathan (Nathan) Söderblom]]
| [[Svíþjóð]]
| 
|-
| rowspan=2| [[1931]]
| [[Mynd:Jane Addams profile.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Jane Addams]]
| rowspan=2|[[Bandaríkin]]
|rowspan=2|
|-
| [[Mynd:Nicholas_Murray_Butler_ppmsca.03668.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Nicholas Murray Butler]]
|-
| [[1932]]
| colspan=4 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1933]]
| [[Mynd:Norman Angell 01.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| Sir [[Norman Angell|Norman Angell (Ralph Lane)]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| [[1934]]
|[[Mynd:1910 Arthur Henderson.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Arthur Henderson]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| [[1935]]
|[[Mynd:Carl von Ossietzky.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Carl von Ossietzky]]
| [[Þýskaland]]
| 
|-
| [[1936]]
|[[Mynd:Carlos Saavedra Lamas.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Carlos Saavedra Lamas]]
| [[Argentína]]
| 
|-
| [[1937]]
| [[Mynd:Robert Cecil, 1st Viscount Cecil of Chelwood - Project Gutenberg eText 15306.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Robert Cecil, vísigreifi af Chelwood]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| [[1938]]
| [[Mynd:Flag_of_the_League_of_Nations_(1939–1941).svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Nansenskrifstofan]]
| [[Sviss]]
| 
|-
| [[1939]]
| colspan=4 rowspan=5 align=center|''Engin verðlaun voru veitt vegna [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]]''
|-
| [[1940]]
|-
| [[1941]]
|-
| [[1942]]
|-
| [[1943]]
|-
| [[1944]]
| [[Mynd:Emblem of the ICRC.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðaráð Rauða krossins]]
| [[Sviss]]
|
|-
| [[1945]]
|[[Mynd:Hull-Cordell-LOC.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Cordell Hull]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| rowspan=2| [[1946]]
| [[Mynd:EmilyGreeneBalch.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Emily Greene Balch]]
| rowspan=2|[[Bandaríkin]]
| rowspan=2|
|-
|[[Mynd:John Raleigh Mott, 1910.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[John Mott|John Raleigh Mott]]
|-
| rowspan=2| [[1947]]
| rowspan=2|[[Mynd:Quaker star-T.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Quaker Peace and Social Witness|Friends Service Council]]
| [[Bretland]]
| rowspan=2|
|-
|[[American Friends Service Committee]]
| [[Bandaríkin]]
|-
| [[1948]]
| colspan=4 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1949]]
| [[Mynd:John Boyd Orr nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[John Boyd Orr]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| [[1950]]
| [[Mynd:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Ralph Bunche]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1951]]
| [[Mynd:Léon Jouhaux nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Léon Jouhaux]]
| [[Frakkland]]
| 
|-
| [[1952]]
| [[Mynd:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Albert Schweitzer]]
| [[Frakkland]]
| 
|-
| [[1953]]
|[[Mynd:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|frameless|center|upright=0.3]]
| [[George Marshall|George Catlett Marshall]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1954]]
| [[Mynd:UNHCR DADAAB REGION, KENYA AFRICA DOD 2006.JPEG|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna]]
| [[Sviss]]
| 
|-
| [[1955]]
| colspan=4 rowspan=2 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1956]]
|-
| [[1957]]
|[[Mynd:Lester B. Pearson with a pencil.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Lester B. Pearson|Lester Bowles Pearson]]
| [[Kanada]]
| 
|-
| [[1958]]
|[[Mynd:Georges Pire 1958.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Dominique Pire|Georges Pire]]
| [[Belgía]]
| 
|-
| [[1959]]
| [[Mynd:Philip Noel-Baker 1942.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Philip Noel-Baker|Philip J. Noel-Baker]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| [[1960]]
| [[Mynd:Albert Lutuli nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Albert Lutuli]]
| [[Suður-Afríka]]
| 
|-
| [[1961]]
|[[Mynd:Dag Hammarskjöld.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Dag Hammarskjöld|Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld]]
| [[Svíþjóð]]
| 
|-
| [[1962]]
|[[Mynd:Pauling.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Linus Pauling|Linus Carl Pauling]]
| [[Bandaríkin]]
| Fyrir herferð hans gegn tilraunum með kjarnorkuvopn.
|-
| rowspan=2| [[1963]]
| [[Mynd:Emblem of the ICRC.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðaráð Rauða krossins]]
| rowspan=2|[[Sviss]]
|-
|[[Mynd:Emblem of the IFRC.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðasamband Rauða krossins og Rauða hálfmánans]]
|-
| [[1964]]
|[[Mynd:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Martin Luther King, Jr.]]
| [[Bandaríkin]]
| Leiðtogi í mannréttindabaráttu.
|-
| [[1965]]
| [[Mynd:Logo of UNICEF.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna|Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF)]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
| Alþjóðleg hjálparstofnun.
|-
| [[1966]]
| colspan=4 rowspan=2 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| [[1967]]
|-
| [[1968]]
| [[Mynd:René Cassin nobel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[René Cassin]]
| [[Frakkland]]
| 
|-
| [[1969]]
| [[Mynd:Flag of ILO.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðavinnumálastofnunin]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
|
|-
| [[1970]]
|[[Mynd:Norman Borlaug.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Norman Borlaug|Norman E. Borlaug]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1971]]
|[[Mynd:Willy Brandt.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Willy Brandt]]
| [[Vestur-Þýskaland]]
| 
|-
| [[1972]]
| colspan=4 align=center|''Engin verðlaun voru veitt''
|-
| rowspan=2|[[1973]]
|[[Mynd:Henry Kissinger.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Henry Kissinger|Henry A. Kissinger]]
| [[Bandaríkin]]
| rowspan=2|Fyrir [[Parísarsáttmálinn|Parísarsáttmálann]] 1973 sem ætlað var að koma á vopnahléi í Víetnamstríðinu og að fá Bandaríkin til að kalla her sinn heim.
|-
|[[Mynd:LeDucTho1973.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Le Duc Tho|Lê Ðức Thọ]] (neitaði að veita viðtöku)
|[[Norður-Víetnam]]
|-
| rowspan=2|[[1974]]
| [[Mynd:Seán MacBride 1984.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Seán MacBride]]
| [[Írland]]
| rowspan=2|
|-
| [[Mynd:Satō_Eisaku.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Eisaku Satō|Eisaku Sato]]
| [[Japan]]
|-
| [[1975]]
| [[Mynd:RIAN archive 25981 Academician Sakharov.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Andrej Sakharov|Andrej Dmítríjevítsj Sakharov]]
| [[Sovétríkin]]
| 
|-
| rowspan=2| [[1976]]
|[[Mynd:Betty Williams.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Betty Williams]]
|rowspan=2| [[Bretland]] / [[Írland]]
| rowspan=2| Stofnendur Friðarhreyfingar Norður-Írlands.
|-
| [[Mynd:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Mairead Corrigan]]
|-
| [[1977]]
| 
| [[Amnesty International]]
| [[Bretland]]
| 
|-
| rowspan=2|[[1978]]
| [[Mynd:Anwar Sadat cropped.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Anwar El Sadat|Mohamed Anwar Al-Sadat]]
| [[Egyptaland]]
|rowspan=2|
|-
|[[File:Menachem Begin 2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Menachem Begin]]
|[[Ísrael]]
|-
| [[1979]]
|[[Mynd:MotherTeresa 090.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Móðir Teresa]]
| [[Indland]]
| 
|-
| [[1980]]
| [[Mynd:Adolfo Pérez Esquivel agosto 2011.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Adolfo Pérez Esquivel]]
| [[Argentína]]
| 
|-
| [[1981]]
| [[Mynd:UNHCR DADAAB REGION, KENYA AFRICA DOD 2006.JPEG|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
| Alþjóðleg hjálparstofun stofnsett árið 1951 af Sameinuðu þjóðunum
|-
| rowspan=2| [[1982]]
|[[Mynd:ARB-Alva-Myrdal.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alva Myrdal]]
| [[Svíþjóð]]
|rowspan=2|
|-
| [[Mynd:Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Alfonso García Robles]]
|[[Mexíkó]]
|-
| [[1983]]
|[[Mynd:Lech Walesa.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Lech Wałęsa]]
| [[Pólland]]
| 
|-
| [[1984]]
|[[Mynd:Desmond tutu 20070607 2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Desmond Tutu|Desmond Mpilo Tutu]]
| [[Suður-Afríka]]
| 
|-
| [[1985]]
|[[Mynd:IPPNW logo.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1986]]
|[[Mynd:Elie Wiesel.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Elie Wiesel]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[1987]]
|[[Mynd:OscarArias.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Óscar Arias|Óscar Arias Sánchez]]
| [[Kosta Ríka]]
| 
|-
| [[1988]]
|[[Mynd:Blue helmet.JPG|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
| 
|-
| [[1989]]
| [[Mynd:Dalai Lama at WhiteHouse (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Tenzin Gyatso|Tenzin Gyatso, 14. Dalai Lama]]
| &lt;!--This is supposed to copy what is listed on the Nobel Prize website, http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html. Do not change it without discussion.--&gt;[[Tíbet]]&lt;!--This is supposed to copy what is listed on the Nobel Prize website, http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/index.html. Do not change it without discussion.--&gt;
| 
|-
| [[1990]]
|[[Mynd:Mikhail Gorbachev 1987.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Míkhaíl Gorbatsjov]]
| [[Sovétríkin]]
| 
|-
| [[1991]]
| [[Mynd:Aung San Suu Kyi.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Aung San Suu Kyi]]
| [[Mjanmar]]
| Fyrir friðsamlega baráttu hennar fyrir lýðræði og mannréttindum.
|-
| [[1992]]
|[[Mynd:Rigoberta Menchu Tum.JPG|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Rigoberta Menchú|Rigoberta Menchú Tum]]
| [[Gvatemala]]
| 
|-
| rowspan=2| [[1993]]
|[[Mynd:Nelson Mandela-2008.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Nelson Mandela]]
|rowspan=2| [[Suður-Afríka]]
| rowspan=2| 
|-
|[[Mynd:Frederik Willem de Klerk.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Frederik Willem de Klerk]]
|-
| rowspan=3| [[1994]]
|[[Mynd:ArafatEconomicForum.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Yasser Arafat]]
| [[Palestína]]
| rowspan=3| 
|-
|[[Mynd:Yitzhak Rabin (1986) cropped.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Yitzhak Rabin]]
| rowspan=2|[[Ísrael]]
|-
|[[Mynd:Shimon Peres World Economic Forum 2007.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Shimon Peres]]
|-
| rowspan=2| [[1995]]
| [[Mynd:Josef Rotblat ID badge.png|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Joseph Rotblat]]
| [[Bretland]] / [[Pólland]]
| rowspan=2| 
|-
| [[Mynd:Peace symbol (bold).svg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Pugwash-ráðstefnurnar]]
| [[Kanada]]
|-
| rowspan=2| [[1996]]
|[[Mynd:Carlosbelo.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Carlos Filipe Ximenes Belo]]
| rowspan=2|[[Austur-Tímor]]
| rowspan=2| 
|-
|[[Mynd:Ramos-Horta.png|frameless|center|upright=0.3]]
| [[José Ramos-Horta]]
|-
| rowspan=2| [[1997]]
|[[Mynd:IntlCampaignBanLandmines.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðleg herferð fyrir jarðsprengjubanni]]
| [[Sviss]]
| rowspan=2| 
|-
|[[Mynd:JodyWilliams1.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Jody Williams]]
| [[Bandaríkin]]
|-
| rowspan=2| [[1998]]
|[[Mynd:John Hume 2008.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[John Hume]]
| [[Bretland]] / [[Írland]]
| rowspan=2| Fyrir framlög þeirra til leitar friðsamlegrar lausnar á [[Átökin á Norður-Írlandi|deilunni á Norður-Írlandi]].
|-
|[[Mynd:David Trimble at Lisburn Seed Group benefit, Hillsborough Castle, Christmas 2007 crop.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[David Trimble]]
| [[Bretland]]
|-
| [[1999]]
|
| [[Læknar án landamæra]]
| [[Sviss]]
| 
|-
| [[2000]]
|[[Mynd:Kim Dae-jung (Cropped).png|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Kim Dae Jung]]
| [[Suður-Kórea]]
| 
|-
| rowspan=2| [[2001]]
| [[Mynd:Small Flag of the United Nations ZP.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
| [[Sameinuðu þjóðirnar]]
| rowspan=2| Fyrir framlög þeirra til betur skipulagðs og friðsamlegri heims.
|-
|[[Mynd:Kofi Annan4 2007 04 20.jpg|frameless|center|upright=0.3|Kofi Annan, Photo: Harry Wad]]
| [[Kofi Annan]]
| [[Gana]]
|-
| [[2002]]
|[[Mynd:Jimmy Carter.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Jimmy Carter]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[2003]]
| [[Mynd:Ebadi.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Shirin Ebadi]]
| [[Íran]]
| 
|-
| [[2004]]
|[[Mynd:Wangari Maathai portrait by Martin Rowe.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Wangari Maathai|Wangari Muta Maathai]]
| [[Kenía]]
| Fyrir framlög hennar til sjálfbærrar þróunnar, lýðræði og friðar.
|-
| rowspan=2| [[2005]]
|[[Mynd:Flag of IAEA.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Alþjóðakjarnorkumálastofnunin]]
| [[Austurríki]]
| rowspan=2| Fyrir framlög þeirra til hindrunar notkunar kjarnorku í hernaði og til tryggingar þess að notkun kjarnorku í friðsamlegum tilgangi sé eins örugg og unnt er.
|-
|[[Mynd:Mohamed ElBaradei WEF 2008.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Mohamed ElBaradei]]
| [[Egyptaland]]
|-
| rowspan=2| [[2006]]
|[[Mynd:Grameen Yunus Dec 04.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Muhammad Yunus]]
| rowspan=2| [[Bangladess]]
|rowspan =2|
|-
|
| [[Grameen-banki]]
|-
| rowspan=2| [[2007]]
|[[Mynd:Intergovernmental Panel on Climate Change Logo.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Milliríkjavettvangur um loftslagsbreytingar]]
| [[Sviss]]
| rowspan=2|
|-
|[[Mynd:Al Gore.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Al Gore]]
| [[Bandaríkin]]
|-
| [[2008]]
|[[Mynd:Martti Ahtisaari.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Martti Ahtisaari]]
| [[Finnland]]
| 
|-
| [[2009]]
|[[Mynd:Official portrait of Barack Obama-2.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Barack Obama]]
| [[Bandaríkin]]
| 
|-
| [[2010]]
| [[Mynd:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017, cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Liu Xiaobo]]
| [[Kína]] 
| Fyrir langa og friðsamlega baráttu fyrir grundvallar mannréttindum í Kína.
|-
|rowspan=3|[[2011]]
|[[Mynd:Ellen Johnson-Sirleaf, April 2010.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Ellen Johnson Sirleaf]]
|rowspan=2| [[Líbería]]
|rowspan=3| Fyrir friðsamlega baráttu fyrir öryggi kvenna og fyrir réttindum kvenna til fullrar þátttöku í friðarumleitunum.
|-
|[[Mynd:Leymah-gbowee-at-emu-press-conference.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Leymah Gbowee]]
|-
|[[Mynd:Karman interview across from UN, Oct 18, 2011.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
|[[Tawakkul Karman]]
|[[Jemen]]
|-
| [[2012]]
| [[File:Flag of Europe.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Evrópusambandið]]
| [[Evrópa]]
| Fyrir að hafa í meira en sex áratugi stuðlað að friði og sáttum, lýðræði og mannréttindum í Evrópu
|-
| [[2013]]
| 
| [[Stofnunin um bann við efnavopnum]] (OPCW) 
| Alþjóðlegt
| Fyrir umfangsmikla vinnu í þeim tilgangi að binda enda á notkun [[efnavopn]]a
|-
|rowspan=2|[[2014]]
| [[File:Kailash_Satyarthi.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Kailash Satyarthi]]
| [[Indland]]
|rowspan=2| Fyrir baráttu þeirra gegn undirokun gagnvart börnum og unglingum og fyrir rétti allra barna til menntunar
|-
| [[Mynd:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Malala Yousafzai]]
| [[Pakistan]]
|-
| [[2015]]
| [[Mynd:Tunisian National Dialogue Quartet Visit to Vienna March 2016 (24747151924).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Túniski þjóðarsamræðukvartettinn]]
| [[Túnis]]
| Fyrir framlag sitt til að koma á lýðræði í Túnis í kjölfar [[Byltingin í Túnis|byltingarinnar í landinu]] 2011.
|-
| [[2016]]
| [[File:Juan Manuel Santos and Lula (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Juan Manuel Santos]]
| [[Kólumbía]]
| Fyrir friðarviðræður við uppreisnarhópa í Kólumbíu.
|-
| [[2017]]
| [[File:Logo ICAN Internationale Kampagne zur Abschaffung von Atomwaffen.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[ICAN]] (In­ternati­onal Campaign to Abol­ish Nuc­le­ar Wea­pons)
| Alþjóðlegt
| Fyrir að koma á sátt­mála 122 ríkja um bann við kjarn­orku­vopn­um.
|-
|rowspan=2|[[2018]]
| [[File:Denis Mukwege par Claude Truong-Ngoc novembre 2014.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Denis Mukwege]]
| [[Austur-Kongó]]
|rowspan=2| Fyrir baráttu þeirra gegn kyn­ferðis­brot­um í stríði.
|-
| [[Mynd:Nadia Murad in Washington - 2018 (42733243785) (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Nadia Murad]]
| [[Írak]]
|-
| [[2019]]
| [[File:Abiy Ahmed 2019.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Abiy Ahmed]]
| [[Eþíópía]]
| Fyrir að koma á friði milli Eþíópíu og Erítreu.
|-
| [[2020]]
| [[File:World Food Programme Logo Simple.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]]
| Alþjóðleg hjálparstofnun
|-
|rowspan=2|[[2021]]
| [[File:Maria Ressa.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Maria Ressa]]
| [[Filippseyjar]]
|rowspan=2| Fyrir bar­áttu þeirra fyr­ir tján­ing­ar­frelsi í heima­lönd­um þeirra.
|-
| [[Mynd:2018-06-20 Boris Nemzow Preis 2018-9831.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Dmítríj Múratov]]
| [[Rússland]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[2022]]
| [[File:Alaksandr Bialacki.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Ales Bjaljatskí]]
| [[Hvíta-Rússland]]
|rowspan=&quot;3&quot;| Fyrir að sýna fram á mik­il­vægi þess að halda gagn­rýni á valda­hafa á lofti og vernda grund­vall­ar­rétt­indi borg­ara.
|-
| [[File:Memorial Logo.png|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Memorial]]
| [[Rússland]]
|-
| [[File:The Center for Civil Liberties logo.svg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Miðstöð borgaralegra réttinda]]
| [[Úkraína]]
|-
| [[2023]]
| [[File:Narges Mohammadi (cropped).jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Narges Mohammadi]]
| Íran
| Fyrir „baráttu hennar gegn kúgun kvenna í [[Íran]] og fyrir mannréttindum og frelsi öllum til handa.“
|-
| [[2024]]
| 
| [[Nihon Hidankyo]]
| Japan
| Fyrir að „heiðra þau sem lifðu [[Kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki|árásirnar á Hiroshima og Nagasaki]] af, og hafa valið að nýta reynslu sína til þess að vekja von og hvetja til friðar í heiminum.“
|-
| [[2025]]
| [[File:María_Corina_Machado_2023.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[María Corina Machado]]
| Venesúela
| Fyrir baráttu fyrir lýðræði í Venesúela
|-
| [[2026]]
| [[File:Navi Pillay June 2014.jpg|frameless|center|upright=0.3]]
| [[Navi Pillay]]
| Suður-Afríka
| Fyrir baráttu gegn stríðsglæpum og glæpum gegn mannúð
|}

==Tenglar==
* {{Vísindavefurinn|2641|Hverjir hafa fengið friðarverðlaun Nóbels og þá fyrir hvað?|höfundur=Stefán Jónsson|dags=13. ágúst 2002}}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Friðarverðlaun Nóbels}}
[[Flokkur:Friðarverðlaun]]
[[Flokkur:Listar um stjórnmál]]
[[Flokkur:Listar yfir Nóbelsverðlaun|Friðarverðlaun]]
[[Flokkur:Nóbelsverðlaun]]</text>
      <sha1>p6kjbvc7f5vygzuted71wpw770g5f7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1953</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1604</id>
    <revision>
      <id>1986581</id>
      <parentid>1978453</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1986581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7305" sha1="fezkkuogo1kjkioncms94b80fmkb5pd" xml:space="preserve">{{Ár|
[[1950]]|[[1951]]|[[1952]]|[[1953]]|[[1954]]|[[1955]]|[[1956]]|
[[1941–1950]]|[[1951–1960]]|[[1961–1970]]|
[[19. öldin]]|[[20. öldin]]|[[21. öldin]]|
}}
Árið '''1953''' ('''MCMLIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Á Íslandi ==
* [[2. mars]] - 2 fórust í [[snjóflóð]]i í Svarfaðardal.
* [[8. mars]] - [[Lúðrasveit verkalýðsins]] var stofnuð.
* [[15. mars]] - 
** [[Þjóðvarnarflokkur Íslands]] var stofnaður.
** [[Bókasafn Kópavogs]] hóf starfsemi.
* [[6. maí]] - Sönglagið Fylgd eftir [[Sigursveinn D. Kristinsson|Sigursvein D. Kristinsson]] við ljóð [[Guðmundur Böðvarsson|Guðmundar Böðvarssonar]] var frumflutt á stofnþingi [[Andspyrnuhreyfing gegn her í landi|Andspyrnuhreyfingarinnar gegn her í landi]].
* [[28. júní]] - [[Alþingiskosningar 1953|Alþingiskosningar]] haldnar. [[Lýðveldisflokkurinn]], klofningur úr Sjálfstæðisflokknum bauð fram.
* [[11. september]] - [[Fjórða ráðuneyti Ólafs Thors]] tók til starfa.
* [[14. nóvember]] - [[Blóðbankinn]] var stofnaður á Barónstíg.
* [[16. nóvember]] - [[Edduslysið]]:  Fimm létust við Grundarfjörð þegar vélskipið Edda frá Hafnarfirði lenti í óveðri. &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-11-16-70-ar-lidin-fra-edduslysinu-397337 70 ár frá Edduslysinu] Rúv.is&lt;/ref&gt;
* [[23. nóvember]] - [[Félag íslenskra teiknara]] var stofnað.
* [[29. nóvember]] - [[Samtök herskálabúa]] voru stofnuð, þ.e. fólk sem bjó í braggahverfum.

===Ódagsett===
* [[Hallargarðurinn]] var hannaður í miðborg Reykjavíkur.
* [[Neytendasamtökin]] voru stofnuð.
* [[Írafossstöð]]varvirkjun var sett í gang.
* Tímaritið [[Blanda (tímarit)|Blanda]] hætti útgáfu.
* Fjarskiptamöstrin við [[Loftskeytastöðin á Melunum|Loftskeytastöðina á Melunum]] voru rifin.
* [[Sléttuhreppur]] á Hornströndum fór í eyði.

=== Fædd ===
* [[6. janúar]] - [[Vilhjálmur Árnason]], heimspekingur og prófessor við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].
* [[19. febrúar]] - [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]], prófessor við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].
* [[6. apríl]] - [[Þórdís Anna Kristjánsdóttir]], körfuknattleikskona og formaður KKÍ
* [[12. júní]] - [[Árni Steinar Jóhannsson]], íslenskur garðyrkjufræðingur og stjórnmálamaður (d. [[2015]]).
* [[19. júní]] - [[Össur Skarphéðinsson]], stjórnmálamaður
* [[15. ágúst]] - [[Vigdís Grímsdóttir]], rithöfundur
* [[27. ágúst]] - [[Kristinn Ágúst Friðfinnsson]], prestur og [[Sáttamiðlun|sáttamiðlari]] hjá [[Íslenska þjóðkirkjan|Þjóðkirkjunni]].
* [[28. október]] - [[Þórólfur Guðnason]], barna- og sóttvarnarlæknir.
* [[30. október]] - [[Mörður Árnason]], þingmaður, málfræðingur og blaðamaður (d. [[2026]]).
* [[14. nóvember]] - [[Þorsteinn B. Sæmundsson]], stjórnmálamaður
=== Dáin ===
* [[9. október]] - [[Ingibjörg Benediktsdóttir]], skáldkona (f. [[1885]]).

== Erlendis ==
* [[14. janúar]] - [[Josip Broz Tito]] var kosinn forseti Júgóslavíu.
* [[20. janúar]] - [[Dwight D. Eisenhower]] varð forseti Bandaríkjanna.
* [[5. febrúar]] - Kvikmyndin ''[[Pétur Pan (kvikmynd frá 1953)|Pétur Pan]]'' var frumsýnd.
* [[13. febrúar]] - [[Christine Jorgensen]] varð fyrsta manneskjan sem fór í kynleiðréttingaraðgerð.
* [[22. febrúar]] - [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1953]] hófst.
* [[28. febrúar]] - [[James Watson]] og [[Francis Crick]], vísindamenn við Cambridge tilkynntu um uppgötvun byggingu [[DNA]].
* [[5. mars]] - [[Jósef Stalín]] lést af völdum heilablóðfalls sem hann fékk nokkrum dögum áður.
* [[14. mars]] - [[Níkíta Khrústsjov]] varð aðalritari sovéska kommunistaflokksins.
* [[26. mars]] - [[Jonas Salk]] tilkynnti um bóluefni gegn [[mænusótt]].
* [[7. apríl]] - [[Dag Hammarskjöld]] varð [[aðalritari Sameinuðu þjóðanna]].
* [[2. maí]] - [[Hússein Jórdaníukonungur]] var krýndur, 17 ára gamall.
* [[29. maí]] - [[Everestfjall]] var fyrst klifið.
* [[2. júní]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning]] var krýnd.
* [[5. júní]] - [[Grænland]] varð hluti af Danmörku sem danskt amt.
* [[16. júní|16.]] - [[17. júní]] - [[Uppreisnin í Austur-Þýskalandi 1953|Mótmæli gegn stjórninni í Berlín]] varð blóðug og 55 létu lífið.
* [[3. júlí]] - [[Nanga Parbat]], 9. hæsta fjall heims, í Pakistan var fyrst klifið.
* [[27. júlí]] - [[Kóreustríðið]] endaði með friðarsamningum.
* [[19. ágúst]] - [[Valdaránið í Íran 1953|Valdarán varð í Íran]] með stuðningi Bandaríkjanna og Bretlands.
* [[4. september]] - [[Draumsvefn]] var uppgötvaður.
* [[22. október]] - [[Laos]] hlaut sjálfstæði frá Frakklandi.
* [[5. nóvember]] - [[David Ben-Gurion]] sagði af sér sem forsætisráðherra Ísraels. 

===Ódagsett===
* [[Rúnakeflið frá Narsaq]]: Rúnir ristaðar á [[víkingaöld]] fundust á [[Grænland]]i.

=== Fædd ===
* [[7. janúar]] - [[Jenis av Rana]], færeyskur stjórnmálamaður.
* [[11. febrúar]] - [[Andrew Wiles]], breskur stærðfræðingur.
* [[14. febrúar]] - [[Hans Krankl]], austurrískur knattspyrnumaður.
* [[28. febrúar]] - [[Paul Krugman]], bandarískur hagfræðingur.
* [[12. mars]] - [[Ron Jeremy]], bandarískur klámmyndaleikari.
* [[11. apríl]] - [[Andrew Wiles]], breskur stærðfræðingur.
* [[29. apríl]] - [[Jon Gunnar Jørgensen]], norskur textafræðingur.
* [[17. maí]] - [[Qasym-Jomart Toqaev]], forseti Kasakstans.
* [[2. júní]] - [[Cornel West]], bandarískur rithöfundur.
* [[15. júní]] - [[Xi Jinping]], forseti Kína.
* [[22. júní]] - [[Cyndi Lauper]], bandarísk söngkona.
* [[14. september]] - [[Robert Wisdom]], bandarískur leikari.
* [[10. október]] - [[Midge Ure]], skoskur tónlistarmaður.

=== Dáin ===
* [[5. mars]] - [[Jósef Stalín]], leiðtogi Sovétríkjanna (f. [[1878]]).
* [[14. mars]] - [[Klement Gottwald]], forseti Tékkóslóvakíu (f. [[1896]]).
* [[16. maí]] - [[Thorvald Krabbe]], danskur landsverkfræðingur (f. [[1876]]).
* 16. maí - [[Django Reinhardt]], belgískur tónlistarmaður (f. [[1910]]).
* [[28. september]] - [[Edwin Hubble]], bandarískur stjörnufræðingur (f. [[1889]]).
* [[6. október]] - [[Vera Múkhína]], sovéskur myndhöggvari (f. [[1889]]).
* [[12. október]] - [[Hjalmar Hammarskjöld]], fyrrum forsætisráðherra Svíþjóðar (f. [[1862]]).
* [[8. nóvember]] - [[Ívan Búnín]], rússneskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1870]]).
* [[9. nóvember]] - [[Ibn Sád]], fyrsti konungur Sádi-Arabíu (f. [[1876]]).
* [[27. nóvember]] - [[Eugene O'Neill]], bandarískt leikritaskáld og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1888]]).
* [[23. desember]] - [[Lavrentíj Bería]], sovéskur stjórnmálamaður (f. [[1899]]).

== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Frits Zernike]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Hermann Staudinger]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Hans Adolf Krebs]], [[Fritz Albert Lipmann]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Winston Churchill|Sir Winston Leonard Spencer Churchill]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[George Catlett Marshall]]

==Tilvísanir==

[[Flokkur:1953]]</text>
      <sha1>fezkkuogo1kjkioncms94b80fmkb5pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>18. júní</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2497</id>
    <revision>
      <id>1986797</id>
      <parentid>1960631</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fædd */</comment>
      <origin>1986797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10365" sha1="o1wr4bs31b4yh6msp6nf6k0n60icnh0" xml:space="preserve">{{Dagatal|júní}}

'''18. júní''' er 169. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (170. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 196 dagar eru eftir af árinu.

== Atburðir ==
* [[860]] - Um 200 skipa floti frá [[Garðaríki]] sigldi inn [[Bospórus]] og hóf að herja á [[Konstantínópel]].
* [[1000]] - [[Gissur hvíti Teitsson]] og [[Hjalti Skeggjason]] komu að landi í Vestmannaeyjum með kirkjuvið frá Ólafi konungi Tryggvasyni. Þaðan héldu þeir til Alþingis á Þingvöllum til þess að boða kristni.
* [[1040]] - [[Hörða-Knútur]] var krýndur Englandskonungur.
* [[1155]] - [[Friðrik barbarossa]] var krýndur keisari hins Heilaga rómverska ríkis í Róm.
* [[1199]] - [[Sverrir Sigurðsson (konungur)|Sverrir Sigurðsson]] Noregskonungur gersigraði [[baglar|bagla]] í [[orrustan í Strindafirði|orrustunni í Strindafirði]].
* [[1361]] - [[Smiður Andrésson]] hirðstjóri lét taka [[Árni Þórðarson hirðstjóri|Árna Þórðarson]], fyrrverandi hirðstjóra, af lífi í Lambey í Fljótshlíð vegna aftöku Markúsar barkaðar og fjölskyldu hans á sama stað 1360.
* [[1531]] - Friðarsamningar voru undirritaðir í Nice milli [[Karl 5. keisari|Karls 5.]] keisara og [[Frans 1. Frakkakonungur|Frans 1.]] Frakkakonungs.
* [[1638]] - [[Friðarsáttmálinn í Berwick]] batt endi á fyrsta [[biskupastríðin|biskupastríðið]] í [[Bretland]]i.
* [[1651]] - [[Hannibal Sehested]] var tekinn fyrir fjárdrátt og gert að segja sig úr danska ríkisráðinu.
* [[1698]] - [[Patrick Gordon]] og [[Alexej Sjein]] börðu [[streltsíuppreisnin]]a niður.
* [[1767]] - Enski skipstjórinn [[Samuel Wallis]] varð fyrstur Evrópubúa til að líta eyna Tahítí augum svo víst sé.
* [[1777]] - Skipað var kauptún í [[Flatey á Breiðafirði]].
* [[1800]] - [[Jarðamatsnefndin]] fyrir Ísland var skipuð.
* [[1812]] - [[James Madison]] Bandaríkjaforseti lýsti yfir [[Stríðið 1812|stríði]] á hendur Bretlandi.
* [[1815]] - [[Orrustan við Waterloo]] var háð milli Frakka og Breta í Belgíu.
* [[1900]] - Íslendingar áttu þess í fyrsta skiptið kost að setjast upp í vagn, sem flutti þá landleiðis milli staða. Voru það hinir svonefndu [[póstvagn]]ar. Tekið var til að flytja póst og farþega með fjórhjóla yfirbyggðum vögnum með tveimur hestum fyrir, aðallega um Suðurlandið. 
* [[1928]] - [[Amelia Earhart]] lagði af stað í fyrsta Atlantshafsflug sitt frá [[Halifax]].
* [[1928]] - Flugvél [[Roald Amundsen|Roalds Amundsen]] hvarf yfir [[Barentshaf]]i.
* [[1936]] - [[Kristján 10.]] konungur Íslands og Danmerkur kom til landsins með föruneyti sínu og ferðaðist norður í land og víðar.
* [[1937]] - [[Hermann Jónasson]] og  [[Ólafur Thors]] mættust á hólmgöngufundi í [[Hólmavík]] í aðdraganda [[Alþingiskosningar 1937|þingkosninga]].
* [[1944]] - [[Lýðveldishátíðin 1944|Hátíðahöld]] voru í [[Reykjavík]] í tilefni af stofnun lýðveldisins.
* [[1954]] - [[Valdaránið í Gvatemala 1954]] hófst með innrás liðs sem bandaríska leyniþjónustan hafði þjálfað og vopnað undir stjórn [[Carlos Castillo Armas]].
* [[1970]] - [[Edward Heath]] varð forsætisráðherra Bretlands eftir kosningasigur Breska íhaldsflokksins.
* [[1971]] - Lággjaldaflugfélagið [[Southwest Airlines]] hóf starfsemi sína í Bandaríkjunum.
* [[1972]] - Mannbjörg varð þegar togarinn ''[[Hamranes (togari)|Hamranes]]'' fórst út af [[Snæfellsnes]]i. Mikil réttarhöld urðu vegna slyssins.
* [[1974]] - [[Rauðsokkahreyfingin]] á Íslandi var gerð að félagi og tók upp stefnuskrá í [[sósíalismi|sósíalískum]] anda sem varð til þess að margar konur yfirgáfu hreyfinguna.
* [[1979]] - [[Leoníd Bresnjev]] og [[Jimmy Carter]] undirrituðu [[Salt II]]-samninginn í Vínarborg.
* [[1981]] - [[Alnæmi]]ssmit greindist í fyrsta skipti í [[Los Angeles]].
* [[1982]] - Argentínski einræðisherrann [[Leopoldo Galtieri]] sagði af sér.
* [[1983]] - Tíu íranskar konur, þar á meðal táningurinn [[Mona Mahmudnizhad]], voru hengdar fyrir að aðhyllast [[Baháítrú]].
* [[1983]] - [[Sally Ride]] varð fyrsta bandaríska konan sem fór út í geim með geimskutlunni ''[[Challenger]]''.
* [[1984]] - Bandaríski útvarpsmaðurinn [[Alan Berg]] var myrtur af meðlimum samtakanna [[The Order]].
* [[1985]] - [[Samningur um afnám allrar mismununar gagnvart konum|Alþjóðlegur samningur Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum]] tók gildi á Íslandi.
* [[1989]] - Búrma tók upp opinbera heitið [[Mjanmar]].
* [[1991]] - Sænska símafyrirtækið [[Televerket]] breytti nafni sínu í [[Telia]].
* [[1998]] - [[Kinza Clodumar]] var settur af sem forseti [[Nárú]] með vantrausti.
* [[1999]] - Mótmæli gegn [[hnattvæðing]]u voru skipulögð um allan heim.
&lt;onlyinclude&gt;
* [[2000]] - [[Vigdís Finnbogadóttir]] ræsti keppendur í [[Skippers d'Islande]]-siglingakeppninni í Paimpol í Frakklandi.
* [[2001]] - Norska olíufyrirtækið [[Statoil]] var skráð í [[Kauphöllin í New York|Kauphöllina í New York]].
* [[2003]] - Forsætisráðherra Finnlands, [[Anneli Jäätteenmäki]], neyddist til að segja af sér eftir að hafa logið að þinginu.
* [[2009]] - [[Geimferðastofnun Bandaríkjanna]] sendi geimkönnunarfarið ''[[Lunar Reconnaissance Orbiter]]'' á braut um Tunglið.
* [[2012]] - Kínverska geimfarið ''[[Shenzhou 9]]'' lenti við geimstöðina [[Tiangong-1]]. Kínverjar urðu þannig þriðja land heims sem tekist hafði að lenda geimfari við geimstöð á eftir Bandaríkjunum og Rússlandi.
* [[2017]] - [[Íranski byltingarvörðurinn]] skaut fjórum flugskeytum að bækistöðvum Íslamska ríkisins í [[Deir ez-Zor-umdæmi]] í Sýrlandi.
* [[2017]] - 64 fórust í miklum [[skógareldur|skógareldum]] í Portúgal.
* [[2021]] – [[Ebrahim Raisi]] var kjörinn forseti Írans.&lt;/onlyinclude&gt;

== Fædd ==
* [[1332]] - [[Jóhann 5. Palaíológos]], keisari [[Austrómverska ríkið|Austrómverska ríkisins]] (d. [[1391]]).
* [[1625]] - [[Giovanni Domenico Cassini]], ítalskur stjörnufræðingur og verkfræðingur (d. [[1712]]).
* [[1787]] - [[Gísli Konráðsson]], íslenskur alþýðufræðimaður (d. [[1877]]).
* [[1790]] - [[Ehrenreich Christopher Ludvig Moltke]], stiftamtmaður á Íslandi og sendiherra Dana í Svíþjóð og Frakklandi (d. [[1864]]).
* [[1799]] - [[Prosper Ménière]], franskur læknir (d. [[1862]]).
* [[1845]] - [[Gustav Storm]], norskur sagnfræðingur (d. [[1903]]).
* [[1868]] - [[Miklós Horthy]], ríkisstjóri Ungverjalands (d. 1957).
* [[1886]] - [[George Mallory]], enskur fjallgöngumaður (d. [[1924]]).
* [[1890]] - [[Þorbergur Þorleifsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1939]]).
* [[1895]] - [[Harue Koga]], japanskur myndlistarmaður (d. [[1933]]).
* [[1901]] - [[Anastasia]], dóttir [[Nikulás 2. Rússakeisari|Nikulásar 2. Rússakeisara]] (d. [[1918]]).
* [[1902]] - [[Helgi P. Briem]], íslenskur sendiherra (d. [[1981]]).
* [[1920]] - [[Mario Beccaria]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[2003]]).
* [[1928]] - [[Alfreð Jolson]], biskup kaþólsku kirkjunnar á Íslandi (d. [[1994]]).
* [[1929]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur.
* [[1931]] - [[Fernando Henrique Cardoso]], fyrrverandi forseti Brasilíu.
* [[1935]] - [[Kristbjörg Kjeld]], íslensk leikkona.
* [[1939]] - [[Jack Herer]], bandarískur baráttumaður fyrir lögðleiðingu kannabiss (d. [[2010]]).
* [[1942]] - [[Paul McCartney]], breskur tónlistarmaður.
* [[1942]] - [[Thabo Mbeki]], forseti Suður-Afríku.
* [[1944]] - [[Stefán Baldursson]], leikstjóri, leikhússtjóri [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélags Reykjavíkur]], [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússtjóri]] og [[Íslenska óperan|óperustjóri]].
* [[1946]] - [[Fabio Capello]], ítalskur knattspyrnustjóri.
* [[1949]] - [[Lech Kaczynski]], forseti Póllands (d. [[2010]]).
* [[1949]] - [[Jaroslaw Kaczynski]], forsætisráðherra Póllands.
* [[1954]] - [[Tinna Gunnlaugsdóttir]], leikkona og [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússtjóri]].
* [[1954]] - [[Viðar Eggertsson]], leikari, leikstjóri, leikhússtjóri [[Leikfélag Akureyrar|Leikfélags Akureyrar]] og Útvarpsleikhússins.
* [[1954]] - [[Magnus Uggla]], sænskur söngvari.
* [[1957]] - [[Vilborg Halldórsdóttir]], íslensk leikkona.
* [[1963]] - [[Rúmen Radev]], forseti Búlgaríu.
* [[1977]] - [[Kaja Kallas]], forsætisráðherra Eistlands.
* [[1988]] - [[Josh Dun]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[1989]] - [[Pierre-Emerick Aubameyang]], gabonskur knattspyrnumaður.
* [[1990]] - [[Rúnar Már Sigurjónsson]], íslenskur knattspyrnumaður.

== Dáin ==
* [[1188]] - [[Ari Þorgilsson sterki]], íslenskur goðorðsmaður.
* [[1291]] - [[Alfons 3.]] af Aragóníu (f. [[1265]]).
* [[1361]] - [[Árni Þórðarson hirðstjóri|Árni Þórðarson]], íslenskur hirðstjóri, tekinn af lífi.
* [[1629]] - [[Piet Heyn]], hollenskur sjóliðsforingi (f. [[1577]]).
* [[1680]] - [[Samuel Butler]], enskt skáld (f. [[1612]]).
* [[1811]] - [[Jón Ólafsson (úr Svefneyjum)|Jón Ólafsson]], íslenskur fornfræðingur (f. [[1731]]).
* [[1871]] - [[George Grote]], enskur fornfræðingur (f. [[1794]]).
* [[1928]] - [[Roald Amundsen]], norskur landkönnuður (f. [[1872]]).
* [[1936]] - [[Maxim Gorkí]], rússneskur rithöfundur (f. [[1868]]).
* [[1937]] - [[Gaston Doumergue]], forseti Frakklands (f. [[1863]]).
* [[1956]] - [[Þorleifur Jónsson]], íslenskur alþingismaður og formaður Framsóknarflokksins (f. [[1864]]).
* [[1968]] - [[Nína Tryggvadóttir]], íslensk myndlistarkona (f. [[1913]]).
* [[1974]] - [[Georgíj Zhúkov]], sovéskur hershöfðingi (f. [[1896]]).
* [[1976]] - [[Þórhallur Árnason]], íslenskur sellóleikari (f. 1891).
* [[1987]] - [[Harold F. Cherniss]], bandarískur fornfræðingur (f. [[1904]]).
* [[1987]] - [[Alfreð Flóki]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1938]]).
* [[1987]] - [[Tryggvi Ófeigsson]], íslenskur athafnamaður (f. [[1896]]).
* [[2010]] - [[José Saramago]], portúgalskur rithöfundur, (f. [[1922]]).
* [[2011]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur listamaður, (f. [[1961]]).
* [[2011]] - [[Frederick Chiluba]], forseti Sambíu (f. [[1943]]).
* [[2011]] - [[Clarence Clemons]], bandarískur tónlistarmaður (f. [[1942]]).

{{Mánuðirnir}}

[[Flokkur:Júní]]</text>
      <sha1>o1wr4bs31b4yh6msp6nf6k0n60icnh0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986798</id>
      <parentid>1986797</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fædd */</comment>
      <origin>1986798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10396" sha1="mgko9ghmyp1fg022ayzqdpicop8b3dk" xml:space="preserve">{{Dagatal|júní}}

'''18. júní''' er 169. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (170. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 196 dagar eru eftir af árinu.

== Atburðir ==
* [[860]] - Um 200 skipa floti frá [[Garðaríki]] sigldi inn [[Bospórus]] og hóf að herja á [[Konstantínópel]].
* [[1000]] - [[Gissur hvíti Teitsson]] og [[Hjalti Skeggjason]] komu að landi í Vestmannaeyjum með kirkjuvið frá Ólafi konungi Tryggvasyni. Þaðan héldu þeir til Alþingis á Þingvöllum til þess að boða kristni.
* [[1040]] - [[Hörða-Knútur]] var krýndur Englandskonungur.
* [[1155]] - [[Friðrik barbarossa]] var krýndur keisari hins Heilaga rómverska ríkis í Róm.
* [[1199]] - [[Sverrir Sigurðsson (konungur)|Sverrir Sigurðsson]] Noregskonungur gersigraði [[baglar|bagla]] í [[orrustan í Strindafirði|orrustunni í Strindafirði]].
* [[1361]] - [[Smiður Andrésson]] hirðstjóri lét taka [[Árni Þórðarson hirðstjóri|Árna Þórðarson]], fyrrverandi hirðstjóra, af lífi í Lambey í Fljótshlíð vegna aftöku Markúsar barkaðar og fjölskyldu hans á sama stað 1360.
* [[1531]] - Friðarsamningar voru undirritaðir í Nice milli [[Karl 5. keisari|Karls 5.]] keisara og [[Frans 1. Frakkakonungur|Frans 1.]] Frakkakonungs.
* [[1638]] - [[Friðarsáttmálinn í Berwick]] batt endi á fyrsta [[biskupastríðin|biskupastríðið]] í [[Bretland]]i.
* [[1651]] - [[Hannibal Sehested]] var tekinn fyrir fjárdrátt og gert að segja sig úr danska ríkisráðinu.
* [[1698]] - [[Patrick Gordon]] og [[Alexej Sjein]] börðu [[streltsíuppreisnin]]a niður.
* [[1767]] - Enski skipstjórinn [[Samuel Wallis]] varð fyrstur Evrópubúa til að líta eyna Tahítí augum svo víst sé.
* [[1777]] - Skipað var kauptún í [[Flatey á Breiðafirði]].
* [[1800]] - [[Jarðamatsnefndin]] fyrir Ísland var skipuð.
* [[1812]] - [[James Madison]] Bandaríkjaforseti lýsti yfir [[Stríðið 1812|stríði]] á hendur Bretlandi.
* [[1815]] - [[Orrustan við Waterloo]] var háð milli Frakka og Breta í Belgíu.
* [[1900]] - Íslendingar áttu þess í fyrsta skiptið kost að setjast upp í vagn, sem flutti þá landleiðis milli staða. Voru það hinir svonefndu [[póstvagn]]ar. Tekið var til að flytja póst og farþega með fjórhjóla yfirbyggðum vögnum með tveimur hestum fyrir, aðallega um Suðurlandið. 
* [[1928]] - [[Amelia Earhart]] lagði af stað í fyrsta Atlantshafsflug sitt frá [[Halifax]].
* [[1928]] - Flugvél [[Roald Amundsen|Roalds Amundsen]] hvarf yfir [[Barentshaf]]i.
* [[1936]] - [[Kristján 10.]] konungur Íslands og Danmerkur kom til landsins með föruneyti sínu og ferðaðist norður í land og víðar.
* [[1937]] - [[Hermann Jónasson]] og  [[Ólafur Thors]] mættust á hólmgöngufundi í [[Hólmavík]] í aðdraganda [[Alþingiskosningar 1937|þingkosninga]].
* [[1944]] - [[Lýðveldishátíðin 1944|Hátíðahöld]] voru í [[Reykjavík]] í tilefni af stofnun lýðveldisins.
* [[1954]] - [[Valdaránið í Gvatemala 1954]] hófst með innrás liðs sem bandaríska leyniþjónustan hafði þjálfað og vopnað undir stjórn [[Carlos Castillo Armas]].
* [[1970]] - [[Edward Heath]] varð forsætisráðherra Bretlands eftir kosningasigur Breska íhaldsflokksins.
* [[1971]] - Lággjaldaflugfélagið [[Southwest Airlines]] hóf starfsemi sína í Bandaríkjunum.
* [[1972]] - Mannbjörg varð þegar togarinn ''[[Hamranes (togari)|Hamranes]]'' fórst út af [[Snæfellsnes]]i. Mikil réttarhöld urðu vegna slyssins.
* [[1974]] - [[Rauðsokkahreyfingin]] á Íslandi var gerð að félagi og tók upp stefnuskrá í [[sósíalismi|sósíalískum]] anda sem varð til þess að margar konur yfirgáfu hreyfinguna.
* [[1979]] - [[Leoníd Bresnjev]] og [[Jimmy Carter]] undirrituðu [[Salt II]]-samninginn í Vínarborg.
* [[1981]] - [[Alnæmi]]ssmit greindist í fyrsta skipti í [[Los Angeles]].
* [[1982]] - Argentínski einræðisherrann [[Leopoldo Galtieri]] sagði af sér.
* [[1983]] - Tíu íranskar konur, þar á meðal táningurinn [[Mona Mahmudnizhad]], voru hengdar fyrir að aðhyllast [[Baháítrú]].
* [[1983]] - [[Sally Ride]] varð fyrsta bandaríska konan sem fór út í geim með geimskutlunni ''[[Challenger]]''.
* [[1984]] - Bandaríski útvarpsmaðurinn [[Alan Berg]] var myrtur af meðlimum samtakanna [[The Order]].
* [[1985]] - [[Samningur um afnám allrar mismununar gagnvart konum|Alþjóðlegur samningur Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum]] tók gildi á Íslandi.
* [[1989]] - Búrma tók upp opinbera heitið [[Mjanmar]].
* [[1991]] - Sænska símafyrirtækið [[Televerket]] breytti nafni sínu í [[Telia]].
* [[1998]] - [[Kinza Clodumar]] var settur af sem forseti [[Nárú]] með vantrausti.
* [[1999]] - Mótmæli gegn [[hnattvæðing]]u voru skipulögð um allan heim.
&lt;onlyinclude&gt;
* [[2000]] - [[Vigdís Finnbogadóttir]] ræsti keppendur í [[Skippers d'Islande]]-siglingakeppninni í Paimpol í Frakklandi.
* [[2001]] - Norska olíufyrirtækið [[Statoil]] var skráð í [[Kauphöllin í New York|Kauphöllina í New York]].
* [[2003]] - Forsætisráðherra Finnlands, [[Anneli Jäätteenmäki]], neyddist til að segja af sér eftir að hafa logið að þinginu.
* [[2009]] - [[Geimferðastofnun Bandaríkjanna]] sendi geimkönnunarfarið ''[[Lunar Reconnaissance Orbiter]]'' á braut um Tunglið.
* [[2012]] - Kínverska geimfarið ''[[Shenzhou 9]]'' lenti við geimstöðina [[Tiangong-1]]. Kínverjar urðu þannig þriðja land heims sem tekist hafði að lenda geimfari við geimstöð á eftir Bandaríkjunum og Rússlandi.
* [[2017]] - [[Íranski byltingarvörðurinn]] skaut fjórum flugskeytum að bækistöðvum Íslamska ríkisins í [[Deir ez-Zor-umdæmi]] í Sýrlandi.
* [[2017]] - 64 fórust í miklum [[skógareldur|skógareldum]] í Portúgal.
* [[2021]] – [[Ebrahim Raisi]] var kjörinn forseti Írans.&lt;/onlyinclude&gt;

== Fædd ==
* [[1332]] - [[Jóhann 5. Palaíológos]], keisari [[Austrómverska ríkið|Austrómverska ríkisins]] (d. [[1391]]).
* [[1625]] - [[Giovanni Domenico Cassini]], ítalskur stjörnufræðingur og verkfræðingur (d. [[1712]]).
* [[1787]] - [[Gísli Konráðsson]], íslenskur alþýðufræðimaður (d. [[1877]]).
* [[1790]] - [[Ehrenreich Christopher Ludvig Moltke]], stiftamtmaður á Íslandi og sendiherra Dana í Svíþjóð og Frakklandi (d. [[1864]]).
* [[1799]] - [[Prosper Ménière]], franskur læknir (d. [[1862]]).
* [[1845]] - [[Gustav Storm]], norskur sagnfræðingur (d. [[1903]]).
* [[1868]] - [[Miklós Horthy]], ríkisstjóri Ungverjalands (d. 1957).
* [[1886]] - [[George Mallory]], enskur fjallgöngumaður (d. [[1924]]).
* [[1890]] - [[Þorbergur Þorleifsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1939]]).
* [[1895]] - [[Harue Koga]], japanskur myndlistarmaður (d. [[1933]]).
* [[1901]] - [[Anastasía Níkolajevna stórhertogaynja]], dóttir [[Nikulás 2. Rússakeisari|Nikulásar 2. Rússakeisara]] (d. [[1918]]).
* [[1902]] - [[Helgi P. Briem]], íslenskur sendiherra (d. [[1981]]).
* [[1920]] - [[Mario Beccaria]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[2003]]).
* [[1928]] - [[Alfreð Jolson]], biskup kaþólsku kirkjunnar á Íslandi (d. [[1994]]).
* [[1929]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur.
* [[1931]] - [[Fernando Henrique Cardoso]], fyrrverandi forseti Brasilíu.
* [[1935]] - [[Kristbjörg Kjeld]], íslensk leikkona.
* [[1939]] - [[Jack Herer]], bandarískur baráttumaður fyrir lögðleiðingu kannabiss (d. [[2010]]).
* [[1942]] - [[Paul McCartney]], breskur tónlistarmaður.
* [[1942]] - [[Thabo Mbeki]], forseti Suður-Afríku.
* [[1944]] - [[Stefán Baldursson]], leikstjóri, leikhússtjóri [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélags Reykjavíkur]], [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússtjóri]] og [[Íslenska óperan|óperustjóri]].
* [[1946]] - [[Fabio Capello]], ítalskur knattspyrnustjóri.
* [[1949]] - [[Lech Kaczynski]], forseti Póllands (d. [[2010]]).
* [[1949]] - [[Jaroslaw Kaczynski]], forsætisráðherra Póllands.
* [[1954]] - [[Tinna Gunnlaugsdóttir]], leikkona og [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússtjóri]].
* [[1954]] - [[Viðar Eggertsson]], leikari, leikstjóri, leikhússtjóri [[Leikfélag Akureyrar|Leikfélags Akureyrar]] og Útvarpsleikhússins.
* [[1954]] - [[Magnus Uggla]], sænskur söngvari.
* [[1957]] - [[Vilborg Halldórsdóttir]], íslensk leikkona.
* [[1963]] - [[Rúmen Radev]], forseti Búlgaríu.
* [[1977]] - [[Kaja Kallas]], forsætisráðherra Eistlands.
* [[1988]] - [[Josh Dun]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[1989]] - [[Pierre-Emerick Aubameyang]], gabonskur knattspyrnumaður.
* [[1990]] - [[Rúnar Már Sigurjónsson]], íslenskur knattspyrnumaður.

== Dáin ==
* [[1188]] - [[Ari Þorgilsson sterki]], íslenskur goðorðsmaður.
* [[1291]] - [[Alfons 3.]] af Aragóníu (f. [[1265]]).
* [[1361]] - [[Árni Þórðarson hirðstjóri|Árni Þórðarson]], íslenskur hirðstjóri, tekinn af lífi.
* [[1629]] - [[Piet Heyn]], hollenskur sjóliðsforingi (f. [[1577]]).
* [[1680]] - [[Samuel Butler]], enskt skáld (f. [[1612]]).
* [[1811]] - [[Jón Ólafsson (úr Svefneyjum)|Jón Ólafsson]], íslenskur fornfræðingur (f. [[1731]]).
* [[1871]] - [[George Grote]], enskur fornfræðingur (f. [[1794]]).
* [[1928]] - [[Roald Amundsen]], norskur landkönnuður (f. [[1872]]).
* [[1936]] - [[Maxim Gorkí]], rússneskur rithöfundur (f. [[1868]]).
* [[1937]] - [[Gaston Doumergue]], forseti Frakklands (f. [[1863]]).
* [[1956]] - [[Þorleifur Jónsson]], íslenskur alþingismaður og formaður Framsóknarflokksins (f. [[1864]]).
* [[1968]] - [[Nína Tryggvadóttir]], íslensk myndlistarkona (f. [[1913]]).
* [[1974]] - [[Georgíj Zhúkov]], sovéskur hershöfðingi (f. [[1896]]).
* [[1976]] - [[Þórhallur Árnason]], íslenskur sellóleikari (f. 1891).
* [[1987]] - [[Harold F. Cherniss]], bandarískur fornfræðingur (f. [[1904]]).
* [[1987]] - [[Alfreð Flóki]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1938]]).
* [[1987]] - [[Tryggvi Ófeigsson]], íslenskur athafnamaður (f. [[1896]]).
* [[2010]] - [[José Saramago]], portúgalskur rithöfundur, (f. [[1922]]).
* [[2011]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur listamaður, (f. [[1961]]).
* [[2011]] - [[Frederick Chiluba]], forseti Sambíu (f. [[1943]]).
* [[2011]] - [[Clarence Clemons]], bandarískur tónlistarmaður (f. [[1942]]).

{{Mánuðirnir}}

[[Flokkur:Júní]]</text>
      <sha1>mgko9ghmyp1fg022ayzqdpicop8b3dk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986800</id>
      <parentid>1986798</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Atburðir */</comment>
      <origin>1986800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10398" sha1="tm74as0lzg27mjugvqdomycz1h2ubjp" xml:space="preserve">{{Dagatal|júní}}

'''18. júní''' er 169. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (170. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 196 dagar eru eftir af árinu.

== Atburðir ==
* [[860]] - Um 200 skipa floti frá [[Garðaríki]] sigldi inn [[Bospórus]] og hóf að herja á [[Konstantínópel]].
* [[1000]] - [[Gissur hvíti Teitsson]] og [[Hjalti Skeggjason]] komu að landi í Vestmannaeyjum með kirkjuvið frá Ólafi konungi Tryggvasyni. Þaðan héldu þeir til Alþingis á Þingvöllum til þess að boða kristni.
* [[1040]] - [[Hörða-Knútur]] var krýndur Englandskonungur.
* [[1155]] - [[Friðrik barbarossa]] var krýndur keisari hins Heilaga rómverska ríkis í Róm.
* [[1199]] - [[Sverrir Sigurðsson (konungur)|Sverrir Sigurðsson]] Noregskonungur gersigraði [[baglar|bagla]] í [[orrustan í Strindafirði|orrustunni í Strindafirði]].
* [[1361]] - [[Smiður Andrésson]] hirðstjóri lét taka [[Árni Þórðarson hirðstjóri|Árna Þórðarson]], fyrrverandi hirðstjóra, af lífi í Lambey í Fljótshlíð vegna aftöku Markúsar barkaðar og fjölskyldu hans á sama stað 1360.
* [[1531]] - Friðarsamningar voru undirritaðir í Nice milli [[Karl 5. keisari|Karls 5.]] keisara og [[Frans 1. Frakkakonungur|Frans 1.]] Frakkakonungs.
* [[1638]] - [[Friðarsáttmálinn í Berwick]] batt endi á fyrsta [[biskupastríðin|biskupastríðið]] í [[Bretland]]i.
* [[1651]] - [[Hannibal Sehested]] var tekinn fyrir fjárdrátt og gert að segja sig úr danska ríkisráðinu.
* [[1698]] - [[Patrick Gordon]] og [[Aleksej Sheín]] börðu [[streltsíuppreisnin]]a niður.
* [[1767]] - Enski skipstjórinn [[Samuel Wallis]] varð fyrstur Evrópubúa til að líta eyna Tahítí augum svo víst sé.
* [[1777]] - Skipað var kauptún í [[Flatey á Breiðafirði]].
* [[1800]] - [[Jarðamatsnefndin]] fyrir Ísland var skipuð.
* [[1812]] - [[James Madison]] Bandaríkjaforseti lýsti yfir [[Stríðið 1812|stríði]] á hendur Bretlandi.
* [[1815]] - [[Orrustan við Waterloo]] var háð milli Frakka og Breta í Belgíu.
* [[1900]] - Íslendingar áttu þess í fyrsta skiptið kost að setjast upp í vagn, sem flutti þá landleiðis milli staða. Voru það hinir svonefndu [[póstvagn]]ar. Tekið var til að flytja póst og farþega með fjórhjóla yfirbyggðum vögnum með tveimur hestum fyrir, aðallega um Suðurlandið. 
* [[1928]] - [[Amelia Earhart]] lagði af stað í fyrsta Atlantshafsflug sitt frá [[Halifax]].
* [[1928]] - Flugvél [[Roald Amundsen|Roalds Amundsen]] hvarf yfir [[Barentshaf]]i.
* [[1936]] - [[Kristján 10.]] konungur Íslands og Danmerkur kom til landsins með föruneyti sínu og ferðaðist norður í land og víðar.
* [[1937]] - [[Hermann Jónasson]] og  [[Ólafur Thors]] mættust á hólmgöngufundi í [[Hólmavík]] í aðdraganda [[Alþingiskosningar 1937|þingkosninga]].
* [[1944]] - [[Lýðveldishátíðin 1944|Hátíðahöld]] voru í [[Reykjavík]] í tilefni af stofnun lýðveldisins.
* [[1954]] - [[Valdaránið í Gvatemala 1954]] hófst með innrás liðs sem bandaríska leyniþjónustan hafði þjálfað og vopnað undir stjórn [[Carlos Castillo Armas]].
* [[1970]] - [[Edward Heath]] varð forsætisráðherra Bretlands eftir kosningasigur Breska íhaldsflokksins.
* [[1971]] - Lággjaldaflugfélagið [[Southwest Airlines]] hóf starfsemi sína í Bandaríkjunum.
* [[1972]] - Mannbjörg varð þegar togarinn ''[[Hamranes (togari)|Hamranes]]'' fórst út af [[Snæfellsnes]]i. Mikil réttarhöld urðu vegna slyssins.
* [[1974]] - [[Rauðsokkahreyfingin]] á Íslandi var gerð að félagi og tók upp stefnuskrá í [[sósíalismi|sósíalískum]] anda sem varð til þess að margar konur yfirgáfu hreyfinguna.
* [[1979]] - [[Leoníd Bresnjev]] og [[Jimmy Carter]] undirrituðu [[Salt II]]-samninginn í Vínarborg.
* [[1981]] - [[Alnæmi]]ssmit greindist í fyrsta skipti í [[Los Angeles]].
* [[1982]] - Argentínski einræðisherrann [[Leopoldo Galtieri]] sagði af sér.
* [[1983]] - Tíu íranskar konur, þar á meðal táningurinn [[Mona Mahmudnizhad]], voru hengdar fyrir að aðhyllast [[Baháítrú]].
* [[1983]] - [[Sally Ride]] varð fyrsta bandaríska konan sem fór út í geim með geimskutlunni ''[[Challenger]]''.
* [[1984]] - Bandaríski útvarpsmaðurinn [[Alan Berg]] var myrtur af meðlimum samtakanna [[The Order]].
* [[1985]] - [[Samningur um afnám allrar mismununar gagnvart konum|Alþjóðlegur samningur Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum]] tók gildi á Íslandi.
* [[1989]] - Búrma tók upp opinbera heitið [[Mjanmar]].
* [[1991]] - Sænska símafyrirtækið [[Televerket]] breytti nafni sínu í [[Telia]].
* [[1998]] - [[Kinza Clodumar]] var settur af sem forseti [[Nárú]] með vantrausti.
* [[1999]] - Mótmæli gegn [[hnattvæðing]]u voru skipulögð um allan heim.
&lt;onlyinclude&gt;
* [[2000]] - [[Vigdís Finnbogadóttir]] ræsti keppendur í [[Skippers d'Islande]]-siglingakeppninni í Paimpol í Frakklandi.
* [[2001]] - Norska olíufyrirtækið [[Statoil]] var skráð í [[Kauphöllin í New York|Kauphöllina í New York]].
* [[2003]] - Forsætisráðherra Finnlands, [[Anneli Jäätteenmäki]], neyddist til að segja af sér eftir að hafa logið að þinginu.
* [[2009]] - [[Geimferðastofnun Bandaríkjanna]] sendi geimkönnunarfarið ''[[Lunar Reconnaissance Orbiter]]'' á braut um Tunglið.
* [[2012]] - Kínverska geimfarið ''[[Shenzhou 9]]'' lenti við geimstöðina [[Tiangong-1]]. Kínverjar urðu þannig þriðja land heims sem tekist hafði að lenda geimfari við geimstöð á eftir Bandaríkjunum og Rússlandi.
* [[2017]] - [[Íranski byltingarvörðurinn]] skaut fjórum flugskeytum að bækistöðvum Íslamska ríkisins í [[Deir ez-Zor-umdæmi]] í Sýrlandi.
* [[2017]] - 64 fórust í miklum [[skógareldur|skógareldum]] í Portúgal.
* [[2021]] – [[Ebrahim Raisi]] var kjörinn forseti Írans.&lt;/onlyinclude&gt;

== Fædd ==
* [[1332]] - [[Jóhann 5. Palaíológos]], keisari [[Austrómverska ríkið|Austrómverska ríkisins]] (d. [[1391]]).
* [[1625]] - [[Giovanni Domenico Cassini]], ítalskur stjörnufræðingur og verkfræðingur (d. [[1712]]).
* [[1787]] - [[Gísli Konráðsson]], íslenskur alþýðufræðimaður (d. [[1877]]).
* [[1790]] - [[Ehrenreich Christopher Ludvig Moltke]], stiftamtmaður á Íslandi og sendiherra Dana í Svíþjóð og Frakklandi (d. [[1864]]).
* [[1799]] - [[Prosper Ménière]], franskur læknir (d. [[1862]]).
* [[1845]] - [[Gustav Storm]], norskur sagnfræðingur (d. [[1903]]).
* [[1868]] - [[Miklós Horthy]], ríkisstjóri Ungverjalands (d. 1957).
* [[1886]] - [[George Mallory]], enskur fjallgöngumaður (d. [[1924]]).
* [[1890]] - [[Þorbergur Þorleifsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1939]]).
* [[1895]] - [[Harue Koga]], japanskur myndlistarmaður (d. [[1933]]).
* [[1901]] - [[Anastasía Níkolajevna stórhertogaynja]], dóttir [[Nikulás 2. Rússakeisari|Nikulásar 2. Rússakeisara]] (d. [[1918]]).
* [[1902]] - [[Helgi P. Briem]], íslenskur sendiherra (d. [[1981]]).
* [[1920]] - [[Mario Beccaria]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[2003]]).
* [[1928]] - [[Alfreð Jolson]], biskup kaþólsku kirkjunnar á Íslandi (d. [[1994]]).
* [[1929]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur.
* [[1931]] - [[Fernando Henrique Cardoso]], fyrrverandi forseti Brasilíu.
* [[1935]] - [[Kristbjörg Kjeld]], íslensk leikkona.
* [[1939]] - [[Jack Herer]], bandarískur baráttumaður fyrir lögðleiðingu kannabiss (d. [[2010]]).
* [[1942]] - [[Paul McCartney]], breskur tónlistarmaður.
* [[1942]] - [[Thabo Mbeki]], forseti Suður-Afríku.
* [[1944]] - [[Stefán Baldursson]], leikstjóri, leikhússtjóri [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélags Reykjavíkur]], [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússtjóri]] og [[Íslenska óperan|óperustjóri]].
* [[1946]] - [[Fabio Capello]], ítalskur knattspyrnustjóri.
* [[1949]] - [[Lech Kaczynski]], forseti Póllands (d. [[2010]]).
* [[1949]] - [[Jaroslaw Kaczynski]], forsætisráðherra Póllands.
* [[1954]] - [[Tinna Gunnlaugsdóttir]], leikkona og [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússtjóri]].
* [[1954]] - [[Viðar Eggertsson]], leikari, leikstjóri, leikhússtjóri [[Leikfélag Akureyrar|Leikfélags Akureyrar]] og Útvarpsleikhússins.
* [[1954]] - [[Magnus Uggla]], sænskur söngvari.
* [[1957]] - [[Vilborg Halldórsdóttir]], íslensk leikkona.
* [[1963]] - [[Rúmen Radev]], forseti Búlgaríu.
* [[1977]] - [[Kaja Kallas]], forsætisráðherra Eistlands.
* [[1988]] - [[Josh Dun]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[1989]] - [[Pierre-Emerick Aubameyang]], gabonskur knattspyrnumaður.
* [[1990]] - [[Rúnar Már Sigurjónsson]], íslenskur knattspyrnumaður.

== Dáin ==
* [[1188]] - [[Ari Þorgilsson sterki]], íslenskur goðorðsmaður.
* [[1291]] - [[Alfons 3.]] af Aragóníu (f. [[1265]]).
* [[1361]] - [[Árni Þórðarson hirðstjóri|Árni Þórðarson]], íslenskur hirðstjóri, tekinn af lífi.
* [[1629]] - [[Piet Heyn]], hollenskur sjóliðsforingi (f. [[1577]]).
* [[1680]] - [[Samuel Butler]], enskt skáld (f. [[1612]]).
* [[1811]] - [[Jón Ólafsson (úr Svefneyjum)|Jón Ólafsson]], íslenskur fornfræðingur (f. [[1731]]).
* [[1871]] - [[George Grote]], enskur fornfræðingur (f. [[1794]]).
* [[1928]] - [[Roald Amundsen]], norskur landkönnuður (f. [[1872]]).
* [[1936]] - [[Maxim Gorkí]], rússneskur rithöfundur (f. [[1868]]).
* [[1937]] - [[Gaston Doumergue]], forseti Frakklands (f. [[1863]]).
* [[1956]] - [[Þorleifur Jónsson]], íslenskur alþingismaður og formaður Framsóknarflokksins (f. [[1864]]).
* [[1968]] - [[Nína Tryggvadóttir]], íslensk myndlistarkona (f. [[1913]]).
* [[1974]] - [[Georgíj Zhúkov]], sovéskur hershöfðingi (f. [[1896]]).
* [[1976]] - [[Þórhallur Árnason]], íslenskur sellóleikari (f. 1891).
* [[1987]] - [[Harold F. Cherniss]], bandarískur fornfræðingur (f. [[1904]]).
* [[1987]] - [[Alfreð Flóki]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1938]]).
* [[1987]] - [[Tryggvi Ófeigsson]], íslenskur athafnamaður (f. [[1896]]).
* [[2010]] - [[José Saramago]], portúgalskur rithöfundur, (f. [[1922]]).
* [[2011]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur listamaður, (f. [[1961]]).
* [[2011]] - [[Frederick Chiluba]], forseti Sambíu (f. [[1943]]).
* [[2011]] - [[Clarence Clemons]], bandarískur tónlistarmaður (f. [[1942]]).

{{Mánuðirnir}}

[[Flokkur:Júní]]</text>
      <sha1>tm74as0lzg27mjugvqdomycz1h2ubjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986801</id>
      <parentid>1986800</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Atburðir */</comment>
      <origin>1986801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10398" sha1="bodjv8kg3m1vy5zhbrtzv8i0jmve4ve" xml:space="preserve">{{Dagatal|júní}}

'''18. júní''' er 169. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (170. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 196 dagar eru eftir af árinu.

== Atburðir ==
* [[860]] - Um 200 skipa floti frá [[Garðaríki]] sigldi inn [[Bospórus]] og hóf að herja á [[Konstantínópel]].
* [[1000]] - [[Gissur hvíti Teitsson]] og [[Hjalti Skeggjason]] komu að landi í Vestmannaeyjum með kirkjuvið frá Ólafi konungi Tryggvasyni. Þaðan héldu þeir til Alþingis á Þingvöllum til þess að boða kristni.
* [[1040]] - [[Hörða-Knútur]] var krýndur Englandskonungur.
* [[1155]] - [[Friðrik barbarossa]] var krýndur keisari hins Heilaga rómverska ríkis í Róm.
* [[1199]] - [[Sverrir Sigurðsson (konungur)|Sverrir Sigurðsson]] Noregskonungur gersigraði [[baglar|bagla]] í [[orrustan í Strindafirði|orrustunni í Strindafirði]].
* [[1361]] - [[Smiður Andrésson]] hirðstjóri lét taka [[Árni Þórðarson hirðstjóri|Árna Þórðarson]], fyrrverandi hirðstjóra, af lífi í Lambey í Fljótshlíð vegna aftöku Markúsar barkaðar og fjölskyldu hans á sama stað 1360.
* [[1531]] - Friðarsamningar voru undirritaðir í Nice milli [[Karl 5. keisari|Karls 5.]] keisara og [[Frans 1. Frakkakonungur|Frans 1.]] Frakkakonungs.
* [[1638]] - [[Friðarsáttmálinn í Berwick]] batt endi á fyrsta [[biskupastríðin|biskupastríðið]] í [[Bretland]]i.
* [[1651]] - [[Hannibal Sehested]] var tekinn fyrir fjárdrátt og gert að segja sig úr danska ríkisráðinu.
* [[1698]] - [[Patrick Gordon]] og [[Aleksej Sheín]] börðu [[streltsíuppreisnin]]a niður.
* [[1767]] - Enski skipstjórinn [[Samuel Wallis]] varð fyrstur Evrópubúa til að líta eyna Tahítí augum svo víst sé.
* [[1777]] - Skipað var kauptún í [[Flatey á Breiðafirði]].
* [[1800]] - [[Jarðamatsnefndin]] fyrir Ísland var skipuð.
* [[1812]] - [[James Madison]] Bandaríkjaforseti lýsti yfir [[Stríðið 1812|stríði]] á hendur Bretlandi.
* [[1815]] - [[Orrustan við Waterloo]] var háð milli Frakka og Breta í Belgíu.
* [[1900]] - Íslendingar áttu þess í fyrsta skiptið kost að setjast upp í vagn, sem flutti þá landleiðis milli staða. Voru það hinir svonefndu [[póstvagn]]ar. Tekið var til að flytja póst og farþega með fjórhjóla yfirbyggðum vögnum með tveimur hestum fyrir, aðallega um Suðurlandið. 
* [[1928]] - [[Amelia Earhart]] lagði af stað í fyrsta Atlantshafsflug sitt frá [[Halifax]].
* [[1928]] - Flugvél [[Roald Amundsen|Roalds Amundsen]] hvarf yfir [[Barentshaf]]i.
* [[1936]] - [[Kristján 10.]] konungur Íslands og Danmerkur kom til landsins með föruneyti sínu og ferðaðist norður í land og víðar.
* [[1937]] - [[Hermann Jónasson]] og  [[Ólafur Thors]] mættust á hólmgöngufundi í [[Hólmavík]] í aðdraganda [[Alþingiskosningar 1937|þingkosninga]].
* [[1944]] - [[Lýðveldishátíðin 1944|Hátíðahöld]] voru í [[Reykjavík]] í tilefni af stofnun lýðveldisins.
* [[1954]] - [[Valdaránið í Gvatemala 1954]] hófst með innrás liðs sem bandaríska leyniþjónustan hafði þjálfað og vopnað undir stjórn [[Carlos Castillo Armas]].
* [[1970]] - [[Edward Heath]] varð forsætisráðherra Bretlands eftir kosningasigur Breska íhaldsflokksins.
* [[1971]] - Lággjaldaflugfélagið [[Southwest Airlines]] hóf starfsemi sína í Bandaríkjunum.
* [[1972]] - Mannbjörg varð þegar togarinn ''[[Hamranes (togari)|Hamranes]]'' fórst út af [[Snæfellsnes]]i. Mikil réttarhöld urðu vegna slyssins.
* [[1974]] - [[Rauðsokkahreyfingin]] á Íslandi var gerð að félagi og tók upp stefnuskrá í [[sósíalismi|sósíalískum]] anda sem varð til þess að margar konur yfirgáfu hreyfinguna.
* [[1979]] - [[Leoníd Brezhnev]] og [[Jimmy Carter]] undirrituðu [[Salt II]]-samninginn í Vínarborg.
* [[1981]] - [[Alnæmi]]ssmit greindist í fyrsta skipti í [[Los Angeles]].
* [[1982]] - Argentínski einræðisherrann [[Leopoldo Galtieri]] sagði af sér.
* [[1983]] - Tíu íranskar konur, þar á meðal táningurinn [[Mona Mahmudnizhad]], voru hengdar fyrir að aðhyllast [[Baháítrú]].
* [[1983]] - [[Sally Ride]] varð fyrsta bandaríska konan sem fór út í geim með geimskutlunni ''[[Challenger]]''.
* [[1984]] - Bandaríski útvarpsmaðurinn [[Alan Berg]] var myrtur af meðlimum samtakanna [[The Order]].
* [[1985]] - [[Samningur um afnám allrar mismununar gagnvart konum|Alþjóðlegur samningur Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum]] tók gildi á Íslandi.
* [[1989]] - Búrma tók upp opinbera heitið [[Mjanmar]].
* [[1991]] - Sænska símafyrirtækið [[Televerket]] breytti nafni sínu í [[Telia]].
* [[1998]] - [[Kinza Clodumar]] var settur af sem forseti [[Nárú]] með vantrausti.
* [[1999]] - Mótmæli gegn [[hnattvæðing]]u voru skipulögð um allan heim.
&lt;onlyinclude&gt;
* [[2000]] - [[Vigdís Finnbogadóttir]] ræsti keppendur í [[Skippers d'Islande]]-siglingakeppninni í Paimpol í Frakklandi.
* [[2001]] - Norska olíufyrirtækið [[Statoil]] var skráð í [[Kauphöllin í New York|Kauphöllina í New York]].
* [[2003]] - Forsætisráðherra Finnlands, [[Anneli Jäätteenmäki]], neyddist til að segja af sér eftir að hafa logið að þinginu.
* [[2009]] - [[Geimferðastofnun Bandaríkjanna]] sendi geimkönnunarfarið ''[[Lunar Reconnaissance Orbiter]]'' á braut um Tunglið.
* [[2012]] - Kínverska geimfarið ''[[Shenzhou 9]]'' lenti við geimstöðina [[Tiangong-1]]. Kínverjar urðu þannig þriðja land heims sem tekist hafði að lenda geimfari við geimstöð á eftir Bandaríkjunum og Rússlandi.
* [[2017]] - [[Íranski byltingarvörðurinn]] skaut fjórum flugskeytum að bækistöðvum Íslamska ríkisins í [[Deir ez-Zor-umdæmi]] í Sýrlandi.
* [[2017]] - 64 fórust í miklum [[skógareldur|skógareldum]] í Portúgal.
* [[2021]] – [[Ebrahim Raisi]] var kjörinn forseti Írans.&lt;/onlyinclude&gt;

== Fædd ==
* [[1332]] - [[Jóhann 5. Palaíológos]], keisari [[Austrómverska ríkið|Austrómverska ríkisins]] (d. [[1391]]).
* [[1625]] - [[Giovanni Domenico Cassini]], ítalskur stjörnufræðingur og verkfræðingur (d. [[1712]]).
* [[1787]] - [[Gísli Konráðsson]], íslenskur alþýðufræðimaður (d. [[1877]]).
* [[1790]] - [[Ehrenreich Christopher Ludvig Moltke]], stiftamtmaður á Íslandi og sendiherra Dana í Svíþjóð og Frakklandi (d. [[1864]]).
* [[1799]] - [[Prosper Ménière]], franskur læknir (d. [[1862]]).
* [[1845]] - [[Gustav Storm]], norskur sagnfræðingur (d. [[1903]]).
* [[1868]] - [[Miklós Horthy]], ríkisstjóri Ungverjalands (d. 1957).
* [[1886]] - [[George Mallory]], enskur fjallgöngumaður (d. [[1924]]).
* [[1890]] - [[Þorbergur Þorleifsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1939]]).
* [[1895]] - [[Harue Koga]], japanskur myndlistarmaður (d. [[1933]]).
* [[1901]] - [[Anastasía Níkolajevna stórhertogaynja]], dóttir [[Nikulás 2. Rússakeisari|Nikulásar 2. Rússakeisara]] (d. [[1918]]).
* [[1902]] - [[Helgi P. Briem]], íslenskur sendiherra (d. [[1981]]).
* [[1920]] - [[Mario Beccaria]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[2003]]).
* [[1928]] - [[Alfreð Jolson]], biskup kaþólsku kirkjunnar á Íslandi (d. [[1994]]).
* [[1929]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur.
* [[1931]] - [[Fernando Henrique Cardoso]], fyrrverandi forseti Brasilíu.
* [[1935]] - [[Kristbjörg Kjeld]], íslensk leikkona.
* [[1939]] - [[Jack Herer]], bandarískur baráttumaður fyrir lögðleiðingu kannabiss (d. [[2010]]).
* [[1942]] - [[Paul McCartney]], breskur tónlistarmaður.
* [[1942]] - [[Thabo Mbeki]], forseti Suður-Afríku.
* [[1944]] - [[Stefán Baldursson]], leikstjóri, leikhússtjóri [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélags Reykjavíkur]], [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússtjóri]] og [[Íslenska óperan|óperustjóri]].
* [[1946]] - [[Fabio Capello]], ítalskur knattspyrnustjóri.
* [[1949]] - [[Lech Kaczynski]], forseti Póllands (d. [[2010]]).
* [[1949]] - [[Jaroslaw Kaczynski]], forsætisráðherra Póllands.
* [[1954]] - [[Tinna Gunnlaugsdóttir]], leikkona og [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhússtjóri]].
* [[1954]] - [[Viðar Eggertsson]], leikari, leikstjóri, leikhússtjóri [[Leikfélag Akureyrar|Leikfélags Akureyrar]] og Útvarpsleikhússins.
* [[1954]] - [[Magnus Uggla]], sænskur söngvari.
* [[1957]] - [[Vilborg Halldórsdóttir]], íslensk leikkona.
* [[1963]] - [[Rúmen Radev]], forseti Búlgaríu.
* [[1977]] - [[Kaja Kallas]], forsætisráðherra Eistlands.
* [[1988]] - [[Josh Dun]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[1989]] - [[Pierre-Emerick Aubameyang]], gabonskur knattspyrnumaður.
* [[1990]] - [[Rúnar Már Sigurjónsson]], íslenskur knattspyrnumaður.

== Dáin ==
* [[1188]] - [[Ari Þorgilsson sterki]], íslenskur goðorðsmaður.
* [[1291]] - [[Alfons 3.]] af Aragóníu (f. [[1265]]).
* [[1361]] - [[Árni Þórðarson hirðstjóri|Árni Þórðarson]], íslenskur hirðstjóri, tekinn af lífi.
* [[1629]] - [[Piet Heyn]], hollenskur sjóliðsforingi (f. [[1577]]).
* [[1680]] - [[Samuel Butler]], enskt skáld (f. [[1612]]).
* [[1811]] - [[Jón Ólafsson (úr Svefneyjum)|Jón Ólafsson]], íslenskur fornfræðingur (f. [[1731]]).
* [[1871]] - [[George Grote]], enskur fornfræðingur (f. [[1794]]).
* [[1928]] - [[Roald Amundsen]], norskur landkönnuður (f. [[1872]]).
* [[1936]] - [[Maxim Gorkí]], rússneskur rithöfundur (f. [[1868]]).
* [[1937]] - [[Gaston Doumergue]], forseti Frakklands (f. [[1863]]).
* [[1956]] - [[Þorleifur Jónsson]], íslenskur alþingismaður og formaður Framsóknarflokksins (f. [[1864]]).
* [[1968]] - [[Nína Tryggvadóttir]], íslensk myndlistarkona (f. [[1913]]).
* [[1974]] - [[Georgíj Zhúkov]], sovéskur hershöfðingi (f. [[1896]]).
* [[1976]] - [[Þórhallur Árnason]], íslenskur sellóleikari (f. 1891).
* [[1987]] - [[Harold F. Cherniss]], bandarískur fornfræðingur (f. [[1904]]).
* [[1987]] - [[Alfreð Flóki]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1938]]).
* [[1987]] - [[Tryggvi Ófeigsson]], íslenskur athafnamaður (f. [[1896]]).
* [[2010]] - [[José Saramago]], portúgalskur rithöfundur, (f. [[1922]]).
* [[2011]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur listamaður, (f. [[1961]]).
* [[2011]] - [[Frederick Chiluba]], forseti Sambíu (f. [[1943]]).
* [[2011]] - [[Clarence Clemons]], bandarískur tónlistarmaður (f. [[1942]]).

{{Mánuðirnir}}

[[Flokkur:Júní]]</text>
      <sha1>bodjv8kg3m1vy5zhbrtzv8i0jmve4ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vísindavefurinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4580</id>
    <revision>
      <id>1986768</id>
      <parentid>1963047</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6861" sha1="4fpm44u1xjhkfp75cytrwdcrczb5ned" xml:space="preserve">'''Vísindavefurinn''' er [[vefsíða]] sem [[Háskóli Íslands]] setti upp [[29. janúar]] [[2000]]&lt;ref&gt;[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=70789 Um Vísindavefinn]&lt;/ref&gt; og [[forseti Íslands]] (þá [[Ólafur Ragnar Grímsson]]) opnaði. Vefurinn var hluti af verkefni háskólans „[[Opinn háskóli]]“ sem aftur var hluti af verkefni [[Reykjavík]]urborgar í tilefni þess að hún var ein af [[Menningarborg Evrópu|Menningarborgum Evrópu]]. Vinsældir vefsins leiddu til þess að hann hélt áfram að starfa eftir að ofangreindu verkefni lauk. Á vefnum er hægt að spyrja [[spurning]]a um allt sem viðkemur [[vísindi|vísindum]] og [[fræði|fræðum]]. Starfsmenn Vísindavefsins leita svo til fræðimanna á viðkomandi sviði og ritstýra svörum sem frá þeim berast. Einnig er hægt að leita í gömlum svörum með [[leitarvél]] síðunnar. Ritstjóri Vísindavefsins er Jón Gunnar Þorsteinsson en hann tók við því starfi af [[Þorsteinn Vilhjálmsson|Þorsteini Vilhjálmssyni]] sem var ritstjóri þegar vefurinn var stofnaður fram til ársins 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7281932?iabr=on#page/n31/mode/1up/|title=Spurt og svarað í 20 ár|publisher=[[Morgunblaðið]]|author=Steinþór Guðbjartsson|page=32|language=is|date=2020-02-04|access-date=2025-05-31}}&lt;/ref&gt; 

==Svör==
Fjöldi svara á Vísindavefnum var 11.477 í febrúar 2017&lt;ref&gt;[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=73579 Hver voru vinsælustu svör febrúarmánaðar 2017?]&lt;/ref&gt;. Jón Már Halldórsson er sá höfundur sem hefur svarað flestum spurningum á Vísindavefnum en Guðrún Kvaran, prófessor emerita, er sá höfundur sem hefur svarað næstflestum spurningum á vefnum&lt;ref&gt;[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=71484 Þúsundasta svar Guðrúnar Kvaran fyrir Vísindavefinn]&lt;/ref&gt;, alls 1.055 miðað við [[Mars (mánuður)|mars]] 2017.&lt;ref&gt;[https://www.visindavefur.is/hofundur/113/gudrun-kvaran/?page=_all Svör Guðrúnar Kvaran á Vísindavefnum]&lt;/ref&gt; 

Oft koma tugir spurninga á dag en fleiri koma yfir vetrartímann frá nemendum í skólum landsins.&lt;ref&gt;[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6121 Hvað fáið þið margar spurningar á dag?]&lt;/ref&gt; Mörgum spurninganna er svarað beint með því að vísa á svör sem nú þegar má finna á vefnum.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=73201 Hver voru vinsælustu svör ársins 2016 á Vísindavefnum?]&lt;/ref&gt; 

=== Fjarlægð svör ===
Vísindavefurinn fjarlægði 16 svör tengd [[geimverkfræði]] í nóvember 2005 eftir að höfundur þeirra var dæmdur fyrir nauðgun.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20051888840d/hreinsadur-af-visindavefnum|title=Hreinsaður af vísindavefnum |date=2005-03-12|website=[[Vísir.is]]|language=is|access-date=2025-05-31}}&lt;/ref&gt;

== Heimsóknir ==
Meðalfjöldi gesta í hverjum mánuði var um 93.000 miðað við árið 2016. Á hverjum degi eru rúmlega 3.000 svör vefsins lesinn og á einum mánuði eru svo til öll svör vefsins lesin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Vísindamiðlun ==
Vísindavefurinn hefur tekið þátt í ýmsum verkefnum í tengslum við vísindamiðlun til almennings. Má þar meðal annars nefna Háskóla unga fólksins&lt;ref&gt;[http://ung.hi.is/ Háskóli unga fólksins]&lt;/ref&gt;, Háskólalestina&lt;ref&gt;[http://haskolalestin.hi.is/ Háskólalestin]&lt;/ref&gt;, Vísindavöku Rannís&lt;ref&gt;[https://www.rannis.is/visindavaka/ Vísindavaka Rannís]&lt;/ref&gt; og Vísindasmiðjuna&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://visindasmidjan.hi.is/ |title=Vísindasmiðja |access-date=2017-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318233735/http://visindasmidjan.hi.is/ |archive-date=2017-03-18 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Bækur ==
Vísindavefurinn hefur tekið þátt í gerð þriggja bóka: ''Af hverju er himinninn blár?''&lt;ref&gt;[http://leitir.is/primo_library/libweb/action/display.do?tabs=detailsTab&amp;ct=display&amp;fn=search&amp;doc=ICE01_PRIMO000593186&amp;indx=1&amp;recIds=ICE01_PRIMO000593186&amp;recIdxs=0&amp;elementId=0&amp;renderMode=poppedOut&amp;displayMode=full&amp;frbrVersion=&amp;frbg=&amp;&amp;dscnt=0&amp;scp.scps=scope%3A%28GEGNIR%29&amp;vl(1UIStartWith0)=contains&amp;vl(152889920UI0)=any&amp;vid=GEGNIR&amp;mode=Basic&amp;vl(152889921UI1)=all_items&amp;srt=rank&amp;tab=default_tab&amp;dum=true&amp;vl(freeText0)=v%C3%ADsindavefurinn&amp;dstmp=1490960511589 Af hverju er himinninn blár]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Gegnir&lt;/ref&gt;, ''Af hverju gjósa fjöll?''&lt;ref&gt;[http://leitir.is/primo_library/libweb/action/display.do?tabs=detailsTab&amp;ct=display&amp;fn=search&amp;doc=ICE01_PRIMO001202755&amp;indx=2&amp;recIds=ICE01_PRIMO001202755&amp;recIdxs=1&amp;elementId=1&amp;renderMode=poppedOut&amp;displayMode=full&amp;frbrVersion=&amp;frbg=&amp;&amp;dscnt=0&amp;scp.scps=scope%3A%28GEGNIR%29&amp;vl(1UIStartWith0)=contains&amp;vl(152889920UI0)=any&amp;vid=GEGNIR&amp;mode=Basic&amp;vl(152889921UI1)=all_items&amp;srt=rank&amp;tab=default_tab&amp;dum=true&amp;vl(freeText0)=v%C3%ADsindavefurinn&amp;dstmp=1490960511589 Af hverju gjósa fjöll?]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Gegnir&lt;/ref&gt; og ''Af hverju eru jöklar og ís á jörðinni?''&lt;ref&gt;[http://leitir.is/primo_library/libweb/action/display.do?tabs=detailsTab&amp;ct=display&amp;fn=search&amp;doc=ICE01_PRIMO001400387&amp;indx=3&amp;recIds=ICE01_PRIMO001400387&amp;recIdxs=2&amp;elementId=2&amp;renderMode=poppedOut&amp;displayMode=full&amp;frbrVersion=&amp;frbg=&amp;&amp;dscnt=0&amp;scp.scps=scope%3A%28GEGNIR%29&amp;vl(1UIStartWith0)=contains&amp;vl(152889920UI0)=any&amp;mode=Basic&amp;vid=GEGNIR&amp;vl(152889921UI1)=all_items&amp;srt=rank&amp;tab=default_tab&amp;dum=true&amp;vl(freeText0)=helgi%20bj%C3%B6rnsson%20j%C3%B6klar&amp;dstmp=1490960565103 Af hverju eru jöklar og ís á jörðinni?]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Gegnir&lt;/ref&gt;

''Af hverju er himinninn blár?'' ''Spurningar og svör af Vísindavefnum'' kom út árið 2003 en í henni má finna um það bil 200 svör af Vísindavefnum. ''Af hverju gjósa fjöll? Spurningar og svör af Vísindavefnum um eldgos'' kom út árið 2011 og inniheldur svör við 40 spurningum. ''Af hverju eru jöklar og ís á jörðinni? Spurningar af Vísindavefnum um jökla og loftslagsmál'' kom út árið 2015 og inniheldur svör við 45 spurningum sem Helgi Björnsson, prófessor emeritus í jöklafræði, svarar. Síðastnefndu tvær bækurnar eru barnabækur og er það Þórarinn Már Baldursson sem myndskreytir.

== Staðreynda- og samfélagsvakt ==
Vísindavefurinn bauð almenningi að senda inn spurningar sem vörðuðu fullyrðingar stjórnmálamanna og talsmanna stjórnmálaflokka í tilefni Alþingiskosninga sem fóru fram 29. október 2016.&lt;ref&gt;[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=72615 Staðreynda- og samfélagsvakt]&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

==Tenglar==
*[http://www.visindavefur.is Vísindavefurinn]
*[http://ballz.ababa.net/visindavefurinn/ Fjarlægð svör Vísindavefsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060616224155/http://ballz.ababa.net/visindavefurinn/ |date=2006-06-16 }}


{{s|2000}}
[[Flokkur:Íslenskar vefsíður]]</text>
      <sha1>4fpm44u1xjhkfp75cytrwdcrczb5ned</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ál</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5963</id>
    <revision>
      <id>1986775</id>
      <parentid>1983852</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39391" sha1="hj9rdryfmtbhkn5lp43tby74kdgp1kj" xml:space="preserve">{{gæðagrein}}
{{Frumefni
|uppi=Bór
|niðri=Gallín
|vinstri=Magnesín
|hægri=Kísill
|Mynd = Aluminium_bar_surface_etched.jpg|
|Efnatákn = Al&lt;ref name=&quot;efna&quot;&gt;[http://www.ordabanki.hi.is/wordbank/terminfo?idTerm=325839&amp;FirstResult=0&amp;mainlanguage=IS Efnafræði]&lt;/ref&gt;|
Sætistala = 13&lt;ref name=&quot;efna&quot;/&gt;|
Efnaflokkur = [[Tregur málmur]]|
Eðlismassi = 2700,0&lt;ref name=&quot;efna&quot;/&gt;|
Harka = 2,75|
Atómmassi = 26,981538|
Bræðslumark = 933,47&lt;ref name=&quot;efna&quot;/&gt;|
Suðumark = 2792,0|
Efnisástand = Fast efni ([[meðseglun|meðseglandi]])}}
[[Mynd:Al-TableImage.svg|250px|thumb|right|Staðsetning áls í lotukerfinu]]
'''Ál''' er [[frumefni]] með [[efnatákn]]ið '''Al''' úr [[bórhópur|bórhópi]] [[lotukerfið|lotukerfisins]] með sætistöluna 13.&lt;ref name=&quot;efna&quot;/&gt; Ál er silfurlitaður og sveigjanlegur [[tregur málmur]]. Það leysist almennt ekki í vatni. Það myndar 8% massa [[jarðskorpa|jarðskorpunnar]] og er þar með algengasti málmurinn og þriðja algengasta frumefni hennar á eftir [[súrefni]] og [[kísill|kísli]]. Ál er svo [[efnahvarf|hvarfgjarnt]] að það kemur ekki fyrir hreint í náttúrunni en finnst í meira en 270 mismunandi efnasamböndum. Ál er jafnan unnið úr [[súrál]]i með [[álbræðsla|álbræðslu]].

Efnið er þekkt fyrir léttleika og viðnám sitt gegn [[tæring]]u (vegna fyrirbæris er nefnist [[hlutleysing]]). Ál og [[#Álblöndur|álblöndur]] eru notuð í smíð á [[flugvél]]um og íhlutum í margvísleg önnur flutningatæki og byggingar þar sem not eru fyrir léttleika, varanleika og styrk. Ál er líka mikið notað í [[dós]]ir. Vegna hvarfgirni þess er það gagnlegt sem hvati eða bætiefni í ýmsar efnablöndur og er þannig til dæmis notað í [[ammoníumnítrat]]-[[sprengiefni]] til að auka sprengikraft.

== Einkenni ==
Ál er mjúkur, endingargóður, léttur, [[mótanleiki|mótanlegur]] málmur með útlit allt frá því að vera silfurgljáandi til þess að vera matt grátt, eftir sléttleika yfirborðsins. Ál er óeitrað, ó[[segulmagn|seglandi]] og ó[[neistun|neistandi]]. Það er óleysanlegt í [[vínandi|vínanda]] en getur leyst í vatni við sérstakar aðstæður. [[Brotstyrkur]] hreins áls er 7-11 MPa en vissra álblandna 200-600 MPa.&lt;ref name=polmear&gt;I.J. Polmear, ''Light Alloys: From Traditional Alloys to Nanocrystals'' 4. útg. (Butterworth-Heinemann, 2005).&lt;/ref&gt; Ál hefur um það bil þriðjung [[eðlismassi|eðlismassa]] og [[stífni]] [[stál]]s. Það er [[teygjanleiki|teygjanlegt]] og það má vélvinna, steypa og útpressa auðveldlega.

[[Tæring]]arþol getur verið afbragðsgott vegna þunns yfirborðslags [[áloxíð]]s sem myndast þegar málmurinn kemst í snertingu við andrúmsloft en lag þetta kemur í veg fyrir frekari [[oxun]]. Sterkustu álblöndurnar eru minnst tæringarþolnar vegna [[galvanískt rafker|galvanískra]] efnahvarfa við [[kopar]].&lt;ref name=polmear/&gt; Tæringarþol áls minnkar einnig oft mikið komist það í snertingu við ýmsar [[salt (efnafræði)|saltlausnir]] en einkum þó við aðra málma.

Álfrumeindir raðast í [[framhliðar-miðjaður teningur|framhliðar-miðjaða tenings]]&lt;nowiki/&gt;-kristalsgrind (FMT). Ál hefur háa [[stöflunar-galla-orka|stöflunar-galla-orku]] upp á um það bil 200 mJ/m².&lt;ref&gt;G. E. Dieter, ''Mechanical Metallurgy'', McGraw-Hill, 1988.&lt;/ref&gt;

Ál er einn fárra málma sem heldur silfurkenndum gljáa einnig þegar það er á formi fíns dufts og er það því mikilvægur þáttur í silfurmálningu. Fægður álspegill hefur mest endurvarp allra málma á 200-400 nm ([[útfjólublátt ljós|útfjólubláa]]) sviðinu og 3000-10000 nm (út-&lt;nowiki/&gt;[[innrautt ljós|innrauða]]) sviðinu en á 400-700 nm [[sýnilegt ljós|sýnilega]] sviðinu lýtur það naumlega í lægra haldi fyrir [[tin]]i og [[silfur|silfri]] og á 700-3000 nm sviðinu (nær-[[innrautt ljós|innrauða]] sviðinu) fyrir silfri, [[gull]]i og [[Kopar|eiri]].

Ál er góður [[varmaleiðari|varma-]] og [[rafleiðari]], miðað við þyngd tvöfalt betri rafleiðari en [[Kopar|eir]]. Ál getur virkað sem [[ofurleiðari]]; [[markofurleiðarahitastig]] þess er 1,2 K og [[marksegulsvið]] um það bil 10 m[[Tesla|T]].&lt;ref&gt;John F. Cochran og D. E. Mapother, „Superconducting Transition in Aluminum“, ''Physical Review'' 111 (1) (1958): 132–142.&lt;/ref&gt;

== Samsætur ==
Ál hefur níu [[samsæta|samsætur]] með massatölur frá 23 til 30. Aðeins &lt;sup&gt;27&lt;/sup&gt;Al ([[stöðug samsæta]]) og &lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Al ([[geislavirk hrörnun|geislavirk]] samsæta, [[helmingunartími|''t''&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;]] = 7.2 × 10&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; [[ár]]) koma fyrir í náttúrunni. Hinsvegar er &lt;sup&gt;27&lt;/sup&gt;Al 99.9+ % þeirra samsætna sem koma fyrir í náttúrunni. &lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Al verður til við [[splundrun]] [[argon]]s í [[lofthjúpur Jarðar|lofthjúpnum]] fyrir tilverknað [[geimgeislar|geimgeisla-]] [[róteind]]a. Hagnýt not hafa fundist fyrir álsamsætur við aldursgreiningu [[set]]s í út[[haf|höfunum]], manganhnökra, jöklaíss, [[kvars]] í [[berg]]innskotum og [[loftsteinn|loftsteinum]]. Hlutfall &lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Al og &lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;[[beryllín|Be]] hefur verið notað til að rannsaka hlutverk flutnings, setmyndunar, setmyndunartíma og veðrunar á tímakvarðanum 10&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; til 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; ár.&lt;ref&gt;[http://www.onafarawayday.com/Radiogenic/Ch14/Ch14-6.htm Cosmogenic Isotopes and Aluminum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206010805/http://www.onafarawayday.com/Radiogenic/Ch14/Ch14-6.htm |date=2008-12-06 }}.&lt;/ref&gt; [[Geimættaður|Geimættað]] &lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Al var fyrst notað við rannsóknir á [[tunglið|tunglinu]] og loftsteinum. Eftir að brot losna frá loftsteinum verða þau fyrir áköfu geimgeislunarálagi á ferð sinni um geiminn og þannig verður til verulegt magn &lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Al. Þegar loftsteinabrotin falla til jarðar hættir þessi framleiðsla og má því nýta hrörnun þess til að ákvarða jarðneskan aldur brotsins. Rannsóknir á loftsteinum hafa enn fremur leitt í ljós að &lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Al var tiltölulega algengt þegar [[sólkerfið]] varð til. Flestir loftsteinafræðingar telja að orkan sem losnaði við hrörnun &lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;Al hafi valdið því að sum [[smástirni]] bráðnuðu og [[sundurgreining reikistjarna|sundurgreindust]] eftir að þau urðu til fyrir 4,55 milljörðum ára.&lt;ref&gt;Robert T. Dodd, ''Thunderstones and Shooting Stars: The Meaning of Meteorites'' (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1986): 89-90.&lt;/ref&gt;

== Birtingarform í náttúrunni ==
[[Mynd:Bauxite hérault.JPG|thumb|right|Báxítsteinn]]
Í [[jarðskorpa|jarðskorpunni]] er ál algengasta efnið (8,13% miðað við massa) og þriðja algengasta frumefnið á eftir súrefni og kísli. Vegna þess hve gjarnan það myndar efnasambönd með súrefni kemur það þó nær aldrei fyrir hreint, heldur í oxíðum eða [[sílíkat|sílíkötum]]. [[Feldspar|Feldspör]], algengasti hópur steinefna í jarðskorpunni, eru álsílíköt. Hreinan álmálm má finna sem minniháttar þátt á stöðum þar sem súrefni hefur lágan [[hlutgufuþrýstingur|hlutgufuþrýsting]], svo sem innan í ákveðnum eldfjöllum.&lt;ref&gt;{{vefheimild| titill = Aluminum Mineral Data | url = https://webmineral.com/data/Aluminum.shtml | árskoðað = 2008| mánuðurskoðað = 9. júlí}}&lt;/ref&gt;

Enda þótt ál sé afar algengt og útbreitt frumefni er málmurinn ekki unninn úr algengustu álsteindunum. Nær allur álmálmur er framleiddur úr málmgrýtinu [[báxít]]i. Báxít kemur fyrir sem [[veðrun]]arafurð berggrunns úr kísli með litlu járninnihaldi í hitabeltisloftslagi. Eru báxítnámur af þessum sökum flestallar á breiðu belti í kringum miðbaug.

== Framleiðsla og vinnsla ==
Vegna þess hversu ál kemur sjaldan fyrir hreint var það áður fyrr álitið vera [[eðalmálmur]] verðmætara en gull. Árið 1884 var ál dýrara en silfur, gull eða [[platína]]. Ál hefur verið fjöldaframleitt í rétt rúmlega 100 ár.

Ál er mjög hvarfgjarn málmur sem myndar háorku-efnatengi við súrefni. Í samanburði við aðra málma er erfitt að vinna það úr málmgrýtinu, svo sem [[báxít]]i, vegna orkunnar sem þarf til að draga það út úr [[súrál]]i, öðru nafni [[áloxíð]]i (Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;). Til dæmis er bein [[afoxun]] með kolefni, eins og gert er við framleiðslu járns, ekki möguleg því ál er sterkara afoxunarefni en kolefni. Álið þarf því að vinna með [[rafgreining]]u, sú vinna á sér oftast stað í [[álver]]i. Í því ferli er súrálið leyst upp í bráðnu [[krýolít]]i. Álið dregst að öðru skautinu þannig að eftir stendur hreinn málmurinn. Rekstrarhiti kerjanna er 950-980&amp;nbsp;°C, sem er mun lægra en bræðslumark áloxíðs sem er 2.000&amp;nbsp;°C. Krýolít finnst sem bergtegund á [[Grænland]]i en til iðnaðarnota hefur því verið skipt út fyrir tilbúið efni. Krýolít er efnasamband áls, [[natrín]]s og [[kalk]] [[flúoríð]]a: Na&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;AlF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;. Áloxíðið (hvítt duft) er fengið með því að hreinsa súrál í [[Bayer-ferlið|Bayer-ferlinu]] eftir [[Karl Bayer]]. (Áður fyrr var [[Deville-ferli]]ð ríkjandi hreinsunaraðferð).

Rafgreiningin kom í stað [[Wöhler-ferli]]sins sem fólst í afoxun vatnsfirrts álklóríðs með [[kalín]]i. Bæði [[rafskaut]]in sem notuð eru í rafgreiningu áloxíðs eru kolefni. Þegar málmgrýtið er bráðið geta jónir þess ferðast frjálst. Hvarfið við bakskautið er
:Al&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; + 3 e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; → Al

Áljónin [[afoxun|afoxast]] hér (rafeindum er bætt við). Álmálmurinn sekkur þá til botns og er fjarlægður.

Við [[forskaut]]ið myndast súrefni:
:2 O&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; → O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 4 e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;

Kolefnisforskautið oxast og þannig losnar [[koltvísýringur]].
:O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + C → CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
Forskautunum í afoxunarkeri þarf að skipta út reglulega því þau eyðast í ferlinu.

Bakskautin oxast hinsvegar ekki því fljótandi álið í kerinu heldur súrefni frá þeim. Bakskaut eyðast engu að síður, aðallega vegna rafefnafræðilegra ferla. Eftir 5-10 ár, eftir strauminum sem notaður er í rafgreiningunni, þarf að endursmíða kerið vegna bakskautsslits.
[[Mynd:Aluminium - world production trend.svg|thumb|Þróun álframleiðslu heimsins]]

Álframleiðsla með rafgreiningu með [[Hall-Héroult]]-ferlinu er mjög orkufrek, en allir aðrir ferlar hafa reynst dýrari eða verri fyrir umhverfið. Meðalorka á massaeiningu í álframleiðslu í heiminum er 15±0,5 [[kílóvattstund]]ir á kg framleidds áls (52-56 MJ/kg). Nýjustu bræðslur ná um það bil 12,8 kWh/kg (46,1 MJ/kg). (Þetta má bera saman við [[hvarfvarmi|hvarfvarmann]], 31 MJ/kg, og [[Gibbsorka|Gibbsorku]] hvarfsins, 29 MJ/kg. Afoxunarlínustraumar fyrir eldri tæknir eru 100-200 kA, allranýjustu álverum&lt;ref&gt;AME Mineral Economics, [http://www.ame.com.au/smelters/al/smelters.htm Aluminium Smelters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723223105/http://www.ame.com.au/smelters/al/smelters.htm |date=2008-07-23 }} (Skoðað 17. apríl 2008).&lt;/ref&gt; vinna við um það bil 350 kA. Fréttst hefur af tilraunum með 500 kA ker.

[[Mynd:41 ALU Recycling Code.svg|thumb|right|Endurvinnslutákn áls]]
Endurheimt málmsins með [[endurvinnsla|endurvinnslu]] er orðinn mikilvægur hluti áliðnaðarins. Í endurvinnslu er brotamálmurinn bræddur en til þess þarf aðeins 5% orkunnar sem þarf til að vinna ál úr álgrýti. Umtalsverður hluti, allt að 2-15% ílagsins, tapast hinsvegar sem [[sori]] (öskukennt oxíð).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dnr.state.oh.us/recycling/awareness/facts/benefits.htm |title=Benefits of Recycling |access-date=2008-08-13 |archive-date=2003-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030624162738/http://www.dnr.state.oh.us/recycling/awareness/facts/benefits.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Lítið bar á endurvinnslu þar til seint á 7. áratugnum, þegar vaxandi notkun [[drykkjardós]]a vakti almenning til vitundar um hana. Er nú svo komið að á [[Norðurlönd]]um, þar sem endurvinnsla álumbúða er mest í heiminum, skila sér um það bil 85% þeirra. Í Bandaríkjunum er endurvinnsla hinsvegar mun skemmra á veg komin eða tæp 60% og mætti loka nokkrum álverum ef hlutfallið væri þar hið sama og á Norðurlöndum.

Raforka er 20-40% kostnaðarins við álframleiðslu, eftir staðsetningu álvera. Þeim er helst komið fyrir þar sem gnótt er ódýrrar raforku, svo sem (í röð eftir framleiðslumagni): [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldinu Kína]], [[Rússland]]i, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Quebec]] og [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í [[Kanada]], [[Ástralía|Ástralíu]], [[Brasilía|Brasilíu]], [[Noregur|Noregi]], [[Indland]]i, [[Flóaríkin|Flóaríkjunum]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] og á [[Ísland]]i.

Árið 2005 var Alþýðulýðveldið Kína efst með tæpan fimmtung heimsframleiðslunnar. Sama ár taldist álframleiðsla Íslendinga 721.000 tonn eða 2,2% heimsframleiðslunnar.

Síðastliðin 50 ár hafa Ástralir gerst meiriháttar framleiðendur súrálgrýtis og áls.&lt;ref&gt;[http://www.aluminium.org.au/Page.php?s=1005 The Australian Industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080718192354/http://aluminium.org.au/Page.php?s=1005 |date=2008-07-18 }} (Skoðað 11. ágúst 2007).&lt;/ref&gt; Ástralir framleiddu 62 milljónir tonna báxíts árið 2005. Áströlsku námurnar líða fyrir tiltekin úrvinnsluvandamál, sumar þeirra hafa hátt kísilinnihald, en í staðinn hafa þær þann kost að vera grunnar og auðunnar.&lt;ref&gt;[http://www.aluminium.org.au/Page.php?s=1007 Australian Bauxite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718172244/http://www.aluminium.org.au/Page.php?s=1007 |date=2007-07-18 }} (Skoðað 11. ágúst 2007).&lt;/ref&gt;

== Álvinnsla á Íslandi ==
[[Mynd:Fjarðarál2_03092006.jpg|thumb|right|Álver [[Fjarðarál]]s á Reyðarfirði meðan það var í byggingu.]]
Á Íslandi hófst álvinnsla árið 1969 með gangsetningu [[Álverið í Straumsvík|Álversins í Straumsvík]] (ISAL), álvers [[Íslenska álfélagið|Íslenska álfélagsins]]. Framleiðslan fyrsta árið var 33.000 tonn. Eigandi félagsins var svissneska álfyrirtækið [[Alusuisse]] sem árið 2000 var keypt af kanadíska álfyrirtækinu Alcan, sem nú heitir [[Rio Tinto]]. Hinn 11. júní árið 1998 var gangsett álver [[Norðurál]]s á Grundartanga í Hvalfirði. Eigandi þess er bandaríska álfyrirtækið [[Century Aluminium]]. Í júní 2007 var svo gangsett álver [[Alcoa Fjarðaál]]s á Reyðarfirði. Það er í eigu bandaríska álrisans [[Alcoa]]. Fyrsti ársfjórðungur 2008 var fyrsti ársfjórðungur þar sem ál fór fram úr sjávarafurðum í verðmæti vöruútflutnings, með 37,7% heildar.&lt;ref&gt;[http://www.ruv.is/heim/vefir/ras1/spegillinn/meira/store156/item222102/ Útvarpsþátturinn Spegillinn 18. ágúst 2008]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (Skoðað 2. september 2008).&lt;/ref&gt; Þá er því spáð að álútflutningur verði rúmlega 30% heildarútflutningstekna Íslands fyrir árið 2008 sem er 70% aukning frá fyrra ári þegar hann var 17,8%. Árið 2009, þegar Fjarðaál verður komið í fulla framleiðslugetu, er því spáð að hlutfallið fari vel yfir 30%.&lt;ref&gt;[http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/09/10/alutflutningstekjur_yfir_30_prosent/ „Útflutningstekjur vegna áls yfir 30%“] Mbl.is 10. september 2008 (Skoðað 10. september 2008).&lt;/ref&gt; Þar með hefur Ísland langmesta álframleiðslu allra landa sem hlutfall útflutningstekna.

== Efnafræði ==
=== Oxunarástand eitt ===
* AlH verður til þegar ál er hitað í lofti sem inniheldur [[vetni]].
* Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O verður til með hitun venjulega oxíðsins, Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, með kísli við 1800&amp;nbsp;°C í [[lofttæmi]].
* Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S má búa til með því að hita Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; með álsvarfi við 1300&amp;nbsp;°C í lofttæmi. Það [[afhlutföllun|afhlutfallast]] hratt yfir í upphafsefnin. Seleníðið er búið til á hliðstæðan hátt.
* AlF, AlCl og AlBr eru til á gasfasa þegar [[þríhalíð]]ið er hitað með áli.

Álhalíð eru yfirleitt á forminu AlX&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, það er AlF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, AlCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, AlBr&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, AlI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; og svo framvegis

=== Oxunarástand tvö ===
* [[Áleinsýringur]], AlO, myndast þegar álduft brennur í súrefni.

=== Oxunarástand þrjú ===
* Samkvæmt [[Reglur Fajans|reglum Fajans]] kemur einfalda þrígilda katjónin Al&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; ekki fyrir í vatnsfirrtum söltum eða tvígildum efnasamböndum svo sem Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;. Hýdroxíðið er veikur basi og ekki er hægt að útbúa álsölt veikra sýra svo sem karbonats. Sölt sterkra sýra svo sem nítrats eru stöðug og vatnsleysanleg og mynda hýdröt með að minnsta kosti sex sameindum [[kristalsvatn]]s.
* [[Álhýdríð]], (AlH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;, má búa til úr [[þrímetýlál]]i og umframvetni. Það brennur með sprengikrafti í lofti. Það má einnig búa til með verkan álklóríðs á [[liþínhýdríð]] í [[eter]]lausn en verður ekki einangrað án leysisins.
* [[Álkarbíð]], Al&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, myndast við hitun ílagsefnanna upp fyrir 1000&amp;nbsp;°C. Fölgulir kristallarnir hafa flókna grindarbyggingu. Hvarfist þeir við vatn eða veikar sýrur myndast [[metan]]. [[Asetylíð]], Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, myndast þegar [[asetýlen]]i er hellt yfir hitað ál.
* [[Álnítríð]], AlN, má mynda úr ílagsefnunum við 800&amp;nbsp;°C. Þegar það er [[vatnshverfing|vatnshverft]] með vatni myndast [[ammóníak]] og [[álhýdroxíð]].
* [[Álfosfíð]], AlP, myndast á hliðstæðan hátt, og myndar með vatnshverfingu [[fosfín]].
* [[Áloxíð]], Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, kemur fyrir í náttúrunni sem [[kórúndúm]]. Það myndast við brennslu áls í súrefni eða með því að hita hýdroxíðið, nítratið eða súlfíðið. Sem gimsteinn hefur það [[harka|hörku]] sem aðeins [[demantur]], [[bórnítríð]] og [[karbórúndum]] taka fram. Það er nærri óleysanlegt í vatni.
* [[Álhýdroxíð]] má mynda sem hlaupkennt útfall með því að bæta ammoníaki við vatnsleyst álsalt. Það er mjög veik sýra og [[tvísúrhneigð|tvísúrhneigt]] og myndar álefnasambönd með [[alkalí]]söltum. Það finnst í ýmsum kristalsmyndum.
* [[Álsúlfíð]], Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, má mynda með því að hella [[vetnissúlfíð]]i yfir álduft. Það er [[margleitni|margleitt]].
* [[Áljoðíð]], (AlI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, er [[tvenna]] með hagnýt not í [[lífrænar efnasmíðar|lífrænum efnasmíðum]].
* [[Álflúoríð]], AlF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, er myndað með því að meðhöndla hýdroxíðið með HF, eða úr upprunaefnunum. Það er gert úr risastórri sameind sem gufar upp án þess að bráðna við 1291&amp;nbsp;°C. Það er mjög óvirkt. Hinir þríhalíðarnir eru tvennur með brúarkennda byggingu.
* Álflúoríð/vatns[[flóki (efnafræði)|flókar]]: Þegar ál og flúrsalt eru saman í vatnslausn mynda þau greiðlega flóknar jónir svo sem AlF(H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O)&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;+2&lt;/sup&gt;, AlF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; og AlF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt;. Af þeim er AlF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; stöðugust. Það stafar af því að ál og flúrsalt, sem eru bæði mjög þéttar jónir, passa akkúrat saman til að mynda átthyrnda [[álhexaflúoríð]]flókann. Þegar ál og flúrsalt eru saman í vatni í mólhlutföllunum 1:6 verður AlF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; algengasta myndin, einnig í tiltölulega lágum styrk.
* Lífræn-málmkennd efnasambönd með reynsluformúluna AlR&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; eru til, ýmist á formi risasameinda, tvenna eða [[þrenna]]. Viss not eru fyrir þau í lífrænum efnasmíðum, til dæmis [[þrímetýlál]].

=== Klasar ===
Í tímaritinu ''[[Science]]'' 2005 var greint frá því tekist hefði að fá klasa 13 álfrumeinda (Al&lt;sub&gt;13&lt;/sub&gt;) til að hegða sér eins og [[joð]]frumeind og að 14 álfrumeindir (Al&lt;sub&gt;14&lt;/sub&gt;) hefðu hegðað sér eins og [[alkalímálmur]]. Vísindamennirnir bundu einnig 12 joðfrumeindir við Al&lt;sub&gt;13&lt;/sub&gt;-klasa og bjuggu þannig til nýjan flokk fjöljoðíðs. Sagt er að þessi uppgötvun gefi kost á nýrri aðferð við flokkun lotukerfisins: [[ofurfrumeindir]].&lt;ref&gt;[http://www.science.psu.edu/alert/Castleman1-2005.htm Clusters of Aluminum Atoms Found to Have Properties of Other Elements Reveal a New Form of Chemistry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071121231521/http://www.science.psu.edu/alert/Castleman1-2005.htm |date=2007-11-21 }}, 13. janúar 2005. Eberly College of Science&lt;/ref&gt;

== Notkunarsvið ==
=== Almenn not ===

[[Mynd:Austin_A40_Roadster_ca_1951.jpg|thumb|right|[[Austin A40]] frá 1951 með skel úr áli.]]
Ál er mest notaði málmurinn að frátöldu járni og málmblöndum byggðum á því.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/art-64454 |title=Encyclopædia Britannica |access-date=2008-08-14 |archive-date=2008-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610115518/http://www.britannica.com/eb/art-64454 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Heimsframleiðslan árið 2008 var 35 milljónir tonna, meiri en nokkurs annars málms nema járns (1000 milljónir tonna). Tiltölulega hreint ál er aðeins notað þar sem tæringarþol og/eða vinnanleiki skiptir meira máli en styrkur eða harka. Setja má þunnt lag af áli á flatt yfirborð með [[eðlisfræðileg gufuhélun|eðlisfræðilegri gufuhélun]] eða (miklu sjaldnar) [[efnafræðileg gufuhélun|efnafræðilegri gufuhélun]] eða öðrum efnafræðilegum aðferðum til að búa til [[ljóshúðun]] og [[spegill|spegla]]. Þegar húð úr hreinu áli er búin til með þessum hætti endurvarpar hún sýnilegu ljósi vel (um það bil 92%) og mið- og út-innrauðu afar vel (allt að 98%).

Hreint ál hefur lágan [[togstyrkur|togstyrk]], en bæta má aflfræðilega eiginleika þess mikið með varma-vélrænni vinnslu, einkum [[eldherðing]]u.

Ómissandi íhlutir í flugvélar og [[eldflaug]]ar gerðir úr álblöndum vegna hás styrks-massa-hlutfalls þeirra. Ál myndar greiðlega blöndur með mörgum frumefnum svo sem eiri, sinki, magnesíni, [[mangan]]i og kísli (til dæmis [[dúrál]]). Nú til dags eru nær öll efni sem eru kölluð ál í daglegu tali í rauninni blöndur. Til dæmis er hinn algengi [[álpappír]] blanda úr 92-99% áli.

Nokkur hinna mörgu nota fyrir ál eru í:

* Samgöngum ([[bifreið|bílum]], flugvélum, [[vörubíll|vörubílum]], [[járnbrautarlest|lestarvögnum]], [[skip]]um, [[reiðhjól]]um og svo framvegis).
* Umbúðum (dósum, þynnum og fleira).
* [[Vatnsmeðhöndlun]].
* Meðferð gegn [[roðflyðrusýking]]u í fiski (sem sníkjudýrið [[Gyrodactylus salaris]] orsakar).
* Byggingastarfsemi ([[gluggi|gluggum]], [[hurð]]um, [[báruál]]i, byggingavír og fleira).
* [[Búsáhöld]]um og [[eldunaráhöld]]um.
* [[Rafmagnsflutningsleiðsla|Rafmagnsflutningsleiðslum]].
* [[MKM-stál]]i og [[Alnico]]-seglum.
* [[Ofurhreint ál|Ofurhreinu áli]] (99,980-99,999% Al) sem notað er í [[rafeindatæki|rafeindatækjum]] og [[geisladiskur|geisladiskum]].
* [[Varmasvelgur|Varmasvelgum]] fyrir rafeindaíhluti svo sem [[smári (rafeindafræði)|smára]] og [[örgjörvi|örgjörva]].
* Undirlagsefni í [[eirhúðað lagskipt efni með málmkjarna|eirhúðuð lagskipt efni með málmkjarna]] sem notuð eru fyrir [[ljóstvistur|ljóstvista-]] [[lýsing]]u.
* Álduft er notað í [[málning]]u og í [[hraðbrunatækni]] svo sem eldsneyti í [[fastefniseldflaug]]ar og [[þermít]].
* Í blöð [[leikmunasverð]]a og [[hnífur|hnífa]] sem notuð eru í [[sviðsbardagi|sviðsbardögum]].
* Ál er mikið notað við [[úrsmiður|úrsmíðar]] vegna endingar, léttleika og mótstöðu þess gegn tæringu og [[áfall]]i.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://watches.infoniac.com/index.php?page=post&amp;id=62 |title=Aluminum in Watchmaking |access-date=2008-08-18 |archive-date=2017-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628092301/http://watches.infoniac.com/index.php?page=post&amp;id=62 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Efnasambönd áls ===
* [[Álammoníumsúlfat]], [Al(NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)](SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, er notað sem [[litfestir]], við [[vatnshreinsun|vatns-]] og [[skólphreinsun]], við [[pappír]]sframleiðslu, [[sútun]] [[leður]]s og sem [[íbætiefni]] í matvæli.
* [[Álasetat]] er [[salt (efnafræði)|salt]] notað í lausn sem [[herpiefni]].
* [[Álbórsýrusalt]], Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, er notað við framleiðslu [[gler]]s og [[keramik]]s.
* [[Álbórhýdríð]], Al(BH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, er notað sem íbætiefni í [[þotueldsneyti]].
* [[Álbrons]], CuAl&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;.
* [[Álklóríð]], AlCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, er notað í [[málning]]u, [[svitalyktareyðir|svitalyktareyða]], [[gervigúmmí]] og við [[olíuhreinsun]].
* [[Álklórhýdríð]] er notað sem svitalyktareyðir og við meðhöndlun [[ofsviti|ofsvita]].
* [[Álflúorsílíkat]], Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(SiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, er notað við framleiðslu gervi[[gimsteinn|gimsteina]], glers og keramiks.
* [[Álhýdroxíð]], Al(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, er notað: sem [[sýrueyðir]], sem litfestir, við vatnshreinsun, framleiðslu glers og keramiks og þegar föt eru gerð [[vatnsheldni|vatnsheld]].
* [[Áloxíð]], Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, finnst í náttúrunni sem [[kórúnd]] ([[rúbínn|rúbínar]] og [[safír]]ar) og sem [[smergill]] og er notað við glergerð. Gervirúbínn og -safír eru notaðir í [[leysir|leysa]] við framleiðslu [[samfasa ljós]]s.
* [[Álfosfat]], AlPO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, er notað við framleiðslu: glers og keramiks, [[trjámauk]]s og pappírsafurða, [[snyrtivörur|snyrtivara]], málningar og [[lakk]]s og við gerð [[tannlím]]s.
* [[Álsúlfat]], Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, er notað: við pappírsframleiðslu, sem litfestir, í [[slökkvitæki]], við vatns- og skólphreinsun, gerð eldvarnarefna og leðursútunar og sem íbætiefni í matvæli.
* Í mörgum [[bóluefni|bóluefnum]] þjóna tiltekin álsölt sem [[ónæmisglæðir|ónæmisglæðar]] sem auka áhrifamátt prótíns bóluefnisins svo ónæmiskerfið örvist nægjanlega.

==={{anchor|Álblöndur}}Álblöndur notaðar í byggingarhluti===
[[Mynd:Aluminium foam.jpg|thumb|Álfrauð]]
Álblöndur með breiðu úrvali eiginleika eru notaðar í verkfræðilegum byggingum. Blöndurnar eru flokkaðar með talnakerfi ([[ANSI]]) eða með heitum sem gefa til kynna helstu innihaldsefni blöndunnar ([[DIN]] og [[ISO]]).

Styrkur og ending álblandna eru mjög mismikil, ekki aðeins vegna íblöndunarefnanna heldur vegna hitameðhöndlunar og framleiðsluferla. Þekkingarskortur á réttum aðferðum hefur stundum valdið hönnunargöllum í byggingum og í kjölfarið vantrausti á ágæti áls sem byggingarefni.

Ein veruleg takmörkun álblandna sem byggingarefni er [[efnisþreyta|þreytu-styrkur]] þeirra. Ólíkt stáli hafa álblöndur ekkert vel skilgreint [[þreytumark]] sem þýðir að þreytubrot á sér stað á endanum jafnvel vegna mjög lítils lotubundins álags. Þetta þýðir að verkfræðingar verða að meta álagsmynstur mannvirkisins og hanna út frá [[efnisþreyta#Hönnun gegn þreytu|ákveðnum líftíma]] en ekki óendanlegum.

Annar mikilvægur eiginleiki álblandna er viðkvæmni þeirra fyrir hita. Það flækir verkstæðisvinnuferli sem fela í sér hitun að ólíkt stáli bráðnar ál án þess að verða fyrst rauðglóandi. Þetta veldur því að notkun [[gasbrennari|gasbrennara]] til að móta ál útheimtir nokkra sérkunnáttu því ekki er hægt að sjá hversu nærri efnið er því að bráðna. Í álblöndum þróast einnig innri [[spenna (í efni)|spennur]] vegna hitunaraðgerða eins og [[málmsuða|suðu]] og steypu. Vandinn við álblöndur í þessu tilliti er lágt [[bræðslumark]] þeirra, sem veldur því að hlutir úr þeim aflagast frekar fyrir áhrif spenna vegna hitameðhöndlunar. Ná má fram stýrðri spennuminnkun meðan á framleiðslu stendur með því að hitameðhöndla hlutina í ofni og kæla þá síðan smám saman – í reynd [[glóða]] spennurnar.

Lágt bræðslumark álblandna hefur ekki útilokað notkun þeirra í eldflaugaiðnaðinum, ekki einu sinni við smíði brennsluhólfa þar sem lofttegundir ná 3500 K hita. Í [[Agena]] efristigs-eldflaugina var notað ál með afturvirkri kælingu í vissa íhluti stútsins, þar með talið koksvæðið þar sem hitaálagið er mest.

=== Álrafleiðslur ===
Samanborið við eir hefur ál 65% rafleiðninnar miðað við rúmmál en 200% miðað við massa. Eir er hefðbundið efni í rafleiðslur í húsum. Á sjöunda áratugnum var ál umtalsvert ódýrara en eir og var því tekið að nota það í húsarafleiðslur í Bandaríkjunum, enda þótt festibúnaður hafi oft ekki verið gerður fyrir álvír. Í sumum tilvikum olli hærri [[varmaþenslustuðull]] álsins misþenslu milli hans og festinganna sem voru úr öðrum málmi sem olli því á endanum að vírinn losnaði. Einnig hefur hreint ál tilhneigingu til að [[skrið|skríða]] undir stöðugum þrýstingi (því meira sem hitinn er hærri) sem veldur einnig losi festinga. Síðast en ekki síst hækkaði rafviðnám festingarinnar vegna [[galvanísk tæring|galvanískrar tæringar]].

Allt olli þetta ofhitnun og losi á festingum og það aftur eldsvoðum. Byggingamenn tóku að forðast álvíra og í mörgum sveitarfélögum var notkun þeirra bönnuð í nýbyggingum í mjög smáum stærðum. Þar kom að nýjar festingar komu fram sem hannaðar voru til að losna hvorki né ofhitna. Þær voru merktar „Al/Cu“ í fyrstu en nú „CO/ALR“. Nýjar málmblöndur, hannanir og aðferðir eru nú notaðar fyrir álvíra með álúttökum.

Ál hefur alloft verið notað í vöf [[rafhreyfill|rafhreyfla]] af ofangreindum ástæðum. Eir hefur þó haldið stöðu sinni á þessu notkunarsviði vegna þess að í rafhreyflum er mikilvægt að hámarka rafleiðni per rúmmál.

Álblöndur eru oft notaðar í háspennulínur.&lt;ref&gt;Þorsteinn Sigfússon, ''Dögun vetnisaldar. Róteindin tamin'' (Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag, 2008): 161.&lt;/ref&gt;

== Saga ==
[[Grikkland til forna|Forn-Grikkir]] og [[Rómarveldi|Rómverjar]] notuðu álsölt sem litfesti við fatalitun og sem herpir þegar bundið var um sár; [[álún]] er enn þá notað sem herpiefni (til að stöðva blæðingar). Árið 1761 lagði [[Guyton de Morveau]] til að grunngerð álúns yrði kölluð ''alumine''. Árið 1808 greindi [[Humphry Davy]] fyrstur manna málmkennt grunnefni álúns sem hann nefndi fyrst ''alumium'' og síðar ''aluminum''.

[[Friedrich Wöhler]] er almennt eignaður heiðurinn af því að hafa fyrstur manna einangrað ál (á [[latína|latínu]] ''alumen'', álún) árið 1827 með því að blanda [[vatnsfirrtur|vatnsfirrtu]] [[álklóríð]]i saman við [[kalín]]. Danski eðlis- og efnafræðingurinn [[Hans Christian Ørsted]] hafði þó fyrstur búið málminn til tveimur árum áður (í óhreinni mynd) og má því einnig telja hann hafa uppgötvað hann.&lt;ref&gt;Yinon Bentor, [https://www.chemicalelements.com/elements/al.html Periodic Table: Aluminum](Skoðað 11. ágúst 2007).&lt;/ref&gt; Enn fremur uppgötvaði [[Pierre Berthier]] ál í súrálgrýti og vann það úr því.&lt;ref&gt;[http://www.todayinsci.com/7/7_03.htm#Berthier Pierre Berthier] (Skoðað 11. ágúst 2007).&lt;/ref&gt; Frakkinn [[Henri Etienne Sainte-Claire Deville]] endurbætti aðferð Wöhlers árið 1846 og lýsti endurbótum sínum í bók sem kom út árið 1859, en helsta bótin var notkun [[natrín]]s í stað hins umtalsvert dýrara kalíns.

Áður en [[Hall-Héroult]]-ferlið var þróað var einstaklega erfitt að vinna ál úr hinum ýmsu [[málmgrýti|málmgrýtum]]. Fyrir vikið var hreint ál verðmætara en [[gull]]. Álstangir voru sýndar við hlið [[frönsku krúnudjásnin|frönsku krúnudjásnanna]] á [[Heimssýningin 1855|Heimssýningunni 1855]] og [[Napóleón III]] var sagður hafa látið mestu heiðursgesti sína snæða af áldiskum, meðan aðrir máttu gera sér silfurborðbúnað að góðu.

Ál var valið í tind [[Washington-minnismerkið|Washington-minnismerkisins]] árið 1884 þegar 30 grömm kostuðu dagslaun verkamanns við verkið;&lt;ref&gt;{{cite journal | author = George J. Binczewski | title = The Point of a Monument: A History of the Aluminum Cap of the Washington Monument | journal = JOM | volume = 47 | issue = 11 | pages = 20–25 | year = 1995 | url = http://www.tms.org/pubs/journals/JOM/9511/Binczewski-9511.html | access-date = 2008-08-19 | archive-date = 2016-01-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160124070602/http://www.tms.org/pubs/journals/JOM/9511/Binczewski-9511.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ál var álíka verðmætt og silfur.

[[Cowles-fyrirtækin]] magnframleiddu ál í Bandaríkjunum og Englandi með aðstoð bræðsluofna á borð við bræðsluofn [[Carl Wilhelm Siemens|Carls Wilhelms Siemens]] árið 1886.&lt;ref&gt;[http://moa.cit.cornell.edu/cgi-bin/moa/pageviewer?frames=1&amp;coll=moa&amp;view=50&amp;root=%2Fmoa%2Fmanu%2Fmanu0018%2F&amp;tif=00019.TIF „Cowles' Aluminium Alloys“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080806004952/http://moa.cit.cornell.edu/cgi-bin/moa/pageviewer?frames=1&amp;coll=moa&amp;view=50&amp;root=%2Fmoa%2Fmanu%2Fmanu0018%2F&amp;tif=00019.TIF |date=2008-08-06 }}, ''The Manufacturer and Builder'' 18 (1) (1886) (Skoðað 27. október 2007); McMillan, Walter George, ''A Treatise on Electro-Metallurgy'' (London, Philadelphia: Charles Griffin and Company, J.B. Lippincott Company, 1891): 302-305; og Sackett, William Edgar, John James Scannell og Mary Eleanor Watson, [http://books.google.com/books?id=cNgDAAAAYAAJ&amp;pg=PA103 ''New Jersey's First Citizens''] (New Jersey: J.J. Scannell, 1917/1918): 103-105 (Skoðað 25. október 2007)&lt;/ref&gt; [[Charles Martin Hall]] í [[Ohio]] í Bandaríkjunum og [[Paul Héroult]] í Frakklandi þróuðu hvor í sínu lagi [[Hall-Héroult-ferlið|Hall-Héroult-rafgreiningarferlið]] sem gerði vinnslu áls úr málmgrýti ódýrari og er nú ríkjandi vinnsluaðferð um allan heim. Með Hall-Héroult-ferlinu er ekki hægt að fá fram [[ofurhreint ál]] beint. Árið 1888 var [[Pittsburgh Reduction Company]] stofnað, nú þekkt sem [[Alcoa]], með ferli Halls&lt;ref name=&quot;Hall-patent&quot;&gt;Charles Martin Hall, „Process of Reducing Aluminium from its Fluoride Salts by Electrolysis“, einkaleyfi nr. 400664 (2. apríl 1889).&lt;/ref&gt; og fjárstuðningi [[Alfred E. Hunt]]. Árið 1889 var ferli Héroults notað í [[Sviss]] við framleiðslu hjá Aluminium Industrie, nú [[Alcan]], og árið 1896 í [[Skotland]]i hjá [[British Aluminium]], nú [[Luxfer Group]] og Alcoa.&lt;ref name=Wallace&gt;Donald Holmes Wallace, [http://books.google.com/books?id=E-acdJWbo90C&amp;pg=PA6 ''Market Control in the Aluminum Industry''] (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1937) (Skoðað 27. október 2007).&lt;/ref&gt;

Þegar kom fram á árið 1895 var farið að nota málminn sem byggingarefni svo sem í hvolfþak [[Aðalritarabyggingin|Aðalritarabyggingarinnar]] í [[Sydney]] í [[Ástralía|Ástralíu]].

Í [[sjóher]]jum margra landa er ál notað í [[yfirbygging]]u skipanna. Þó hefur eldsvoði árið 1975 í [[USS Belknap]] sem eyðilagði ályfirbyggingu þess að innan, sem og tjón í orrustum á breskum skipum í [[Falklandseyjastríðið|Falklandseyjastríðinu]] valdið því að margir sjóherir hafa skipt yfir í skip sem alfarið eru gerð úr stáli. Önnur nýleg þróun í gerð herskipa er að smíða þau úr [[koltrefjar|koltrefjum]].

Verð á áli hefur fallið mikið í kjölfar hnattrænnar bankakreppu síðla árs 2008.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.infomine.com/commodities/aluminum.asp |title=Aluminum prices |access-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513144036/http://www.infomine.com/commodities/aluminum.asp |archive-date=2008-05-13 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Ál í náttúrunni og lífverum ==
Ál er eitt fárra frumefna sem koma fyrir í ríkum mæli í náttúrunni sem virðast ekki hafa neitt hlutverk í lífverum.

Ál á formi hinna ýmsu salta (fosfata og sílíkata) er innihaldsefni ýmissa plantna og ávaxta sem taka umrædd sölt upp úr jarðveginum með vatni. Á það einkum við sé jarðvegurinn súr.

=== Ál í matvælum ===
Í flestum matvælum má finna ál sem snefilefni.&lt;ref&gt;Aluminium in Lebensmitteln: [http://www.lebensmittel.org/lmmit297/alu.htm lebensmittel.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709172316/http://www.lebensmittel.org/lmmit297/alu.htm |date=2016-07-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|2731|Er ál að finna í einhverjum matvælum?}}&lt;/ref&gt; Að meðaltali innbyrðum við 25 mg áls á dag með matnum á formi hinna ýmsu salta. Sé hann matreiddur með mataráhöldum úr áli (súr matvæli leysa ál) og geymdur í álpappír, getur þessi tala tvö- til þrefaldast. Ál er einnig sett í matvæli sem málmur á örsmæðarformi og í meiri mæli sem álsílíköt ([[seólít]]). [[Álsílíkat]] er þannig innihaldsefni matarlitar ([[E173]]), bökunarvara, [[lyftiduft]]s, [[smurostur|smurosts]] og niðurlagðs súrs grænmetis. Þá er það notað gegn kekkjamyndun í [[kaffihvíttir|kaffihvítti]], [[matarsalt]]i og [[grænmeti]]. Áhrifa-[[litarefni]] sem innihalda ál eru notuð sem [[naglalakk]], í hjúp sætra bökunarvara og í kökuskreytingar.

Álsambönd finnast í vörum til líkamshirðu ([[sólarolía|sólarolíu]], [[svitalyktareyði]] og [[tannkrem]]i), lyfjum sem lækka sýrustig magans (Antacida), niðurgangslyfjum (Kaolín, Attapulgite, Bolus) og mörgum [[blóðfitulækkandi lyf]]jum (álklórfíbrat). Einnig finnst það í úrgangi sem fellur til við framleiðslu áls, [[pappír]]s, [[gler]]s, [[postulín]]s og [[vefnaðarvara|vefnaðarvöru]].

=== Áhrif áls á mannslíkamann ===
Álsambönd geta valdið skorti á [[blóðrauði|blóðrauða]] (blóðleysi) því þau setjast á sömu geymsluprótein og járn. Það getur haft áhrif á efnaskipti í beinum, flýtt fyrir [[gigt]], valdið truflunum á taugakerfi svo sem minnis- og málörðugleikum, sleni og árásargirni. Það leiðir með tímanum í öllu falli af sér lifrar- og nýrnaskaða (en við því eru til ráð). Ál truflar efnaskipti [[kalsín]]s, [[króm]]s, [[járn]]s, [[flúor]]s, [[Kopar|eirs]], [[magnesín]]s, [[fosfat]]s, [[kísill|kísils]], [[sink]]s og [[fjörefni|fjörefnanna]] B6 og D.

Örfáir fá fram [[ofnæmi|ofnæmisviðbrögð]] við því að snerta ál. Við notkun svitalyktareyða fá þeir [[útbrot]], við neyslu matar sem eldaður var í álpottum eða -pönnum fá þeir meltingartruflanir og eiga erfitt með að taka upp næringarefnin; við neyslu lyfja með álinnihaldi kasta þau upp og/eða sýna önnur [[eitrunareinkenni]].

== Tilvísanir ==
{{reflist|2}}

== Tengt efni ==
{{Wiktionary|ál|áli}}
{{Commons|Aluminium|áli}}
* [[Álver]]

[[Flokkur:Ál| ]]
[[Flokkur:Tregir málmar]]
[[Flokkur:Endurvinnanleg efni]]</text>
      <sha1>hj9rdryfmtbhkn5lp43tby74kdgp1kj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grænland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10855</id>
    <revision>
      <id>1986814</id>
      <parentid>1977251</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elstu menningarsamfélög */</comment>
      <origin>1986814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66582" sha1="s7gk54jfgxqfp2kp733ptbecqjk9i0j" xml:space="preserve">{{Land
| nafn = Grænland
| nafn_á_frummáli = Kalaallit Nunaat {{mál|gl}}&lt;br /&gt;Grønland {{mál|da}}
| nafn_í_eignarfalli = Grænlands
| fáni = Flag of Greenland.svg
| skjaldarmerki = Coat of arms Greenland.svg
| staðsetningarkort = Greenland (orthographic projection).svg
| tungumál = [[grænlenska]], [[danska]]
| höfuðborg = [[Nuuk]]
| stjórnarfar = [[Heimastjórn]]
| titill_leiðtoga1 = [[Þjóðhöfðingjar Danmerkur|Konungur]]
| titill_leiðtoga2 = [[Landstjóri Grænlands|Landstjóri]]
| titill_leiðtoga3 = [[Forsætisráðherra Grænlands|Forsætisráðherra]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Friðrik 10.]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Julie Præst Wilche]]
| nafn_leiðtoga3 = [[Jens-Frederik Nielsen]]
| staða = Dönsk hjálenda
| atburður1 = Heimastjórn
| dagsetning1 = 1. maí 1979
| atburður2 = Aukið sjálfræði
| dagsetning2 = 21. júní 2009
| flatarmál = 2.166.086
| hlutfall_vatns = 83,1
| mannfjöldaár = 2022
| fólksfjöldi = 56.466
| íbúar_á_ferkílómetra = 0,028
| VLF_ár = 2021
| VLF = 2,174
| VLF_á_mann = 38.575
| VÞL = {{hækkun}} 0.786
| VÞL_ár = 2010
| VÞL_sæti = 61
| gjaldmiðill = [[Dönsk króna|Dönsk króna (kr)]] (DKK)
| tímabelti = [[UTC]]+0 til -4
| þjóðsöngur = [[Nunarput utoqqarsuanngoravit]]
| tld = gl
| símakóði = 299
}}
'''Grænland''' ([[grænlenska]]: ''Kalaallit Nunaat''; [[danska]]: ''Grønland'') er [[Listi stærstu eyja heims|stærsta eyja jarðar]] sem ekki telst [[meginland]] út af fyrir sig, 2,2 milljónir km² að stærð. Grænland liggur milli [[Norður-Íshaf]]sins og [[Atlantshaf]]sins, austan við [[Kanadíski eyjaklasinn|kanadíska eyjaklasann]]. Landfræðilega tilheyrir Grænland heimsálfunni [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Höfuðborgin er [[Nuuk]] (''Godthåb'' á dönsku). Grænland er [[sjálfsstjórnarsvæði]] innan [[Danmörk|dönsku]] ríkisheildarinnar. Um 81 prósent landsins er þakið [[jökull|jökli]]. Nánast allir Grænlendingar búa í byggðum við firði á suðvesturhluta eyjunnar þar sem veður er talsvert mildara en annars staðar. Grænland hlaut heimastjórn frá Dönum árið 1979 og í nóvember árið [[2008]] var samþykkt í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] að landið fengi aukna sjálfstjórn.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/erlent/2008/11/26/sjalfstaedi_fra_donum_fyrir_2021/|titill=Sjálfstæði frá Dönum fyrir 2021|mánuður=26. nóvember|ár=2008}}&lt;/ref&gt;

Margir Grænlendingar eru af blönduðum uppruna [[Inúítar|Inúíta]] og Evrópumanna og tala [[Grænlenska|grænlensku]] (''kalaallisut'') sem móðurmál. Um 50 þúsund manns tala grænlensku en það eru fleiri en mælendur allra annarra [[Eskimó-aleutísk tungumál|eskimó-aleutískra mála]] samanlagt. Um 20% íbúa Grænlands eru af dönskum uppruna og hafa dönsku að móðurmáli. Bæði þessi mál eru opinberar tungur. Hin formlega gerð grænlensku sem er kennd í skólum og notuð sem ritmál er aðallega mótuð úr vesturgrænlenskum mállýskum. 

Grænland var ein af [[Noregur|norsku]] [[Krúnunýlenda|krúnunýlendunum]] allt fram til [[1814]] þegar það varð formlega dönsk nýlenda, þó svo að Noregur og Danmörk hafi verið sameiginlegt konungdæmi um aldir, allt frá [[1536]]. Þann [[5. júní]] [[1953]] varð Grænland hluti af Danmörku sem danskt [[amt]]. Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu [[1978]] fékk Grænland [[heimastjórn]] sem tók við völdum [[1. maí]] [[1979]]. [[Þjóðhöfðingi]] Grænlands er [[Friðrik 10. Danakonungur]]. Þann [[25. nóvember]] 2008 fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla á Grænlandi um aukna sjálfstjórn landsins þar sem 76% voru fylgjandi.&lt;ref&gt;[http://dk.nanoq.gl/Emner/Landsstyre/Departementer/Landsstyreformandens%20Departement/Selvstyrekontor/Folkeafstemning.aspx Folkeafstemningen om Selvstyre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120175654/http://dk.nanoq.gl/Emner/Landsstyre/Departementer/Landsstyreformandens%20Departement/Selvstyrekontor/Folkeafstemning.aspx |date=2012-01-20 }} Nanoq, vefur heimastjórnarinar&lt;/ref&gt; Þann 21. júní 2009 lýstu Grænlendingar yfir fullum sjálfsákvörðunarrétti í málum er tengjast réttarfari, stefnumótun og náttúruauðlindum. Þá voru Grænlendingar viðurkenndir sem sérstök [[þjóð]] samkvæmt alþjóðalögum. Danska ríkið heldur enn eftir stjórn utanríkis- og varnarmála.

== Heiti ==
Á [[grænlenska|grænlensku]] heitir landið ''Kalaallit Nunaat'' „land Kalaallíta (Grænlendinga)“. ''Kalaallit'' (eintala: ''Kalaaleq'') er það orð sem grænlenskir [[Inúítar]] nota um sig sjálfa. Samkvæmt danska trúboðanum [[Poul Egede]] sem skrifaði fyrstu grænlensku orðabókina, töldu þeir það komið af því orði sem norrænir menn notuðu um þá. Sú tilgáta hefur verið sett fram að orðið sé dregið af orðinu „[[skrælingi]]“ sem kemur fyrir í ''[[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]]'' sem heiti á Inúítum og í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' mögulega sem heiti á [[Indíáni|Indíánum]].&lt;ref&gt;{{cite book|editor1-last=Store|editor1-first=P|editor2-last=Clarkson|editor2-first=Iain|title=Language Contact across the North Atlantic: Proceedings of the Working|date=1992|publisher=De Gruyter|location=Darmstadt|isbn=978-3-484-30359-1|page=135|url=https://books.google.com/books?id=O46ZKTUg2ogC&amp;q=Kalaaleq&amp;pg=PA135}}&lt;/ref&gt; Nafn landsins (''Kalaallit Nunaat'') og tungumálsins (''kalallisut'') er dregið af ''Kalaallit''.

Í ''Eiríks sögu'' segir frá því að [[Eiríkur rauði]] hafi ákveðið að nefna landið Grænland „því að hann kvað menn það mjög mundu fýsa þangað ef landið héti vel“.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm|titill=Eiríks saga rauða|vefsíða=Snerpa.is|skoðað=12.10.2022}}&lt;/ref&gt; Þar er líka minnst á landnámsmanninn [[Gunnbjörn Úlfsson]] sem sagðist hafa komið í sker norðvestur af Íslandi sem hann nefndi „Gunnbjarnarsker“.&lt;ref&gt;{{vísindavefur|75173|Hvað vitum við um Gunnbjarnarsker? Hvar eru þau eða voru?}}&lt;/ref&gt; Í langflestum tungumálum heims dregur landið nafn sitt af norræna heitinu Grænlandi fremur en því grænlenska Kalaallit Nunaat. Samanburður á nöfnum Grænlands og [[Ísland]]s hefur oft verið tilefni vangaveltna um hvort nöfnin séu rangnefni.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/iceland-greenland-name-swap|titill=Is Iceland Really Green and Greenland Really Icy?|vefsíða=National Geographic|höfundur=Andrew Evans|dagsetning=30.6.2016|skoðað=12.10.2022}}&lt;/ref&gt;

== Saga ==
=== Elstu menningarsamfélög ===
{{aðalgrein|Forn-Inúítar}}
Landnám á Grænlandi tók þúsundir ára. Fámennir hópar komu norðan frá, einkum frá [[Asía|Asíu]] yfir hafísinn og einnig frá [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Á tímaskeiðinu 2400 f.Kr. fram að 2000 f.Kr. bjó þar fólk af svonefndri [[Independence I-menning]]u (nefnt eftir [[Independence-fjörður|Independence-firði]]). Flestallar mannvistarleifar tengdar þessu skeiði hafa fundist lengst í norðri, á [[Pearyland]]i. Einkum virðist [[sauðnaut]]aveiði hafa verið mikilvæg. Fólk af [[Independence II-menningin|Independence II-menningunni]] bjó þar frá [[8. öldin f.Kr.|8. öld f.Kr.]] til [[1. öldin f.Kr.|1. aldar f.Kr.]]

Á öldunum 1400 f.Kr. fram til 500 f.Kr. fluttu nýir hópar frá Kanada til Grænlands. Þetta menningarskeið er nefnt [[Saqqaq-menningin]] og íbúarnir tóku sér búsetu allt frá [[Upernavik]] í norðri til núverandi [[Nuuk]] í suðri. Þetta fólk bjó til steinkolur, boga og skutla. Það virðist einnig hafa haft með sér hunda.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=A.B. Gotfredsen, T. Møbjerg|title=Nipisat - a Saqqaq Culture Site in Sisimiut, Central West Greenland|journal=Meddelelser om Grønland|volume=331|year=2004|doi=10.26530/OAPEN_342365}}&lt;/ref&gt; Enn má víða finna fornleifar frá þessu menningarskeiði. 

Um 500 f.Kr. fluttist svonefnt [[Dorset-menningin|Dorset-fólk]] (hugsanlega kallað ''Tuniit'' af Inúítum) að nýju úr norðri inn á sama svæði og talað var um hér að ofan. Af fornminjafundum frá þessum menningarheimi má nefna stóra steina sem virðast hafa verið notaðir sem vörður til að vísa veg, fígúrur tálgaðar i stein og nálar úr [[rostungur|rostungstönnum]].

=== Landnám Inúíta ===
Um árið 900 náðu nýir hópar fólks til Norður-Grænlands alla leið frá [[Alaska]]. Vitað er að þetta fólk var [[Inúítar]] og því forfeður núverandi Grænlendinga, en það á ekki við um eldri menningarskeið. Þeir höfðu með sér háþróaða veiðimannamenningu, smíðuðu og notuðu [[kajak]]a og svonefnda „[[konubátur|konubáta]]“ (''umiak''), auk [[hundasleði|hundasleða]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Vitale, E., Rasmussen, J. A., Grønnow, B., Hansen, A. J., Meldgaard, M., &amp; Feuerborn, T. R.|year=2023|title=An ethnographic framework for identifying dog sledding in the archaeological record|journal=Journal of Archaeological Science|volume=159|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S030544032300136X}}&lt;/ref&gt; Þeir byggðu hús úr torfi og grjóti og notuðu hvalbein í sperrur.

Þetta menningartímabil er kennt við [[Thule (Grænlandi)|Thule]] á vesturströnd Grænlands og kallað [[Thule-menningin]], því þar fundust fyrstu fornleifarnar. Hluti fólksins fór suður með austurströndinni og einangraðist frá hinum íbúunum. Stærsti hlutinn settist að á vesturströndinni og flutti sig smám saman sunnar og náðu þeir fyrstu til suðurodda Grænlands, [[Hvarf (Grænlandi)|Hvarfi]] (Kap Farvel), um árið 1500. Í kringum 1200 tók menningin umtalsverðum breytingum og er eftir það kölluð [[Inugsuk-menningin]].&lt;ref&gt;{{cite book|author=Jordan, R. H.|year=1979|chapter=Inugsuk revisited: An alternative view of Neo-Eskimo chronology and culture change in Greenland|title=Thule Eskimo Culture: An Anthropological Retrospective|series=National Museum of Man Mercury Series|publisher=Archaeological Survey of Canada Paper|volume=88|page=157}}&lt;/ref&gt; Þetta er það menningarskeið sem ríkt hefur allt fram á okkar daga.

=== Landnám norænna manna ===
{{aðalgrein|Norrænir Grænlendingar}}
Um árið [[900]] sá [[Gunnbjörn Úlfsson]] til lands á Grænlandi og nefndi það [[Gunnbjarnarsker]]. Þegar norrænir menn fóru að nema land á suðvesturströnd landsins í lok [[10. öld|10. aldar]] komu þeir að óbyggðu landi. Hins vegar fundu þeir húsarústir og leifar af bátum og veiðarfærum. Á sama tíma og norrænir menn fóru að nema land í suðri fluttu nýir hópar Inúíta inn í norðurhlutann. Árið [[982]] fór [[Eiríkur rauði]] í útlegð til Grænlands og valdi að setjast að í [[Brattahlíð]] og nefndi hann landið Grænland. Árið [[985]] eða [[986]] sigldu 25 skip frá [[Ísland]]i með 500 - 700 manns um borð, en einungis 14 af þeim náðu landi í [[Eystribyggð]]. 

Um [[1000]] sneri [[Leifur Eiríksson]], sonur Eiríks rauða, aftur til Grænlands frá Noregi og hafði hann þá tekið kristni. Hann boðaði norrænum mönnum á Grænlandi kristni og byggði [[Þjóðhildarkirkja|Þjóðhildarkirkju]] í Brattahlíð (sem á grænlensku heitir nú [[Qassiarsuk]]). Þar stendur enn mjög heilleg rúst af kirkjunni. Árið [[1126]] var biskupsstóll stofnaður í [[Garðar (Grænlandi)|Görðum]]. Fyrsti biskupinn var [[Arnaldur (Garðabiskup)|Arnaldur]]. Um 1150 hittust norrænir menn og Inúítar í fyrsta sinn í [[Norðurseta|Norðursetu]]. Árið [[1261]] gengu Grænlendingar Noregskonungi á hönd.

Fyrir miðja 14. öld fór [[Vestribyggð]] í eyði. Er talið að tvennt hafi komið til: kólnandi loftslag og ágangur Inúíta að norðan. Upp úr þessu lögðust Norðursetuferðir af. Siglingum frá Noregi fækkaði mjög um sama leyti vegna áhrifa [[svartidauði|svartadauða]] þar í landi. Um [[1369]] fórst ''[[Grænlandsknörrinn]]'' og lögðust þá af reglulegar siglingar frá Noregi.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Guðmundur J. Guðmundsson|title=Grænland og umheimurinn: Norrænir menn á Grænlandi og samskipti þeirra við umheiminn fram til 1400|journal=Skírnir|pages=59-82|volume=178|year=2004|url=https://timarit.is/gegnir/991000627579706886}}&lt;/ref&gt; Árið [[1377]] dó [[Álfur (Garðabiskup)|Álfur]] biskup og var Grænland biskupslaust eftir það. Árið [[1385]] hrakti [[Björn Einarsson Jórsalafari|Björn Jórsalafara]] til Grænlands og dvaldi hann þar í tvo vetur með liði sínu. Árið [[1406]] hrakti skip til Grænlands með fjölda stórættaðra Íslendinga um borð. Sigldu þeir á brott árið [[1410]] og spurðist ekki til norrænna manna á Grænlandi eftir það, svo öruggt sé. Óljósar sagnir frá miðri 15. öld herma að [[Baskar|baskneskir]] hvalveiðimenn hafi rænt Eystribyggð. Árið [[1540]] kom íslenskt skip til Grænlands og fundu þá skipverjar enga norræna menn á lífi. Er allt á huldu um hvernig stóð á því að norrænir menn hurfu frá Grænlandi. Kólnandi loftslag og sjúkdómar geta verið mikilvæg ástæða. Einnig eru ágiskanir um að barátta við Inúíta hafi átt sinn hlut í hvarfinu. [[Fridtjof Nansen]] hélt því fram í ritinu ''Eskimo Life'' frá 1893 að blöndun milli Inúíta og norrænna manna kynni að hafa átt þátt í hvarfi þeirra síðarnefndu. Þessi kenning naut þó nokkurra vinsælda, meðal annars hjá [[Vilhjálmur Stefánsson|Vilhjálmi Stefánssyni]] og [[Jón Dúason|Jóni Dúasyni]], sem taldi að Grænland heyrði með réttu undir [[Ísland]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/08/20/thegar_islendingar_girntust_graenland/|titill=Þegar Íslendingar girntust Grænland|dags=20.8.2019|skoðað=11.12.2022|höfundur=Skúli Halldórsson|vefsíða=mbl.is}}&lt;/ref&gt;

=== Landkönnun á 16. og 17. öld ===
[[Mynd:Zentralbibliothek_Zürich_-_Merckliche_Beschreibung_sampt_eygenlicher_Abbildung_eynes_frembden_unbekanten_Volcks_-_000003625.jpg|thumb|right|Frásögn af þriðja leiðangri Martin Frobisher á þýsku frá 1578.]]
Árið 1500 sendi [[Manúel 1. Portúgalskonungur]] skip undir stjórn [[Gaspar Corte-Real]] til Grænlands í leit að [[norðvesturleiðin]]ni til Asíu. Samkvæmt [[Tordesillas-sáttmálinn|Tordesillas-sáttmálanum]] heyrði Grænland undir yfirráð Portúgals. Árið eftir hélt Corte-Real aftur þangað ásamt bróður sínum, [[Miguel Corte-Real]]. Þeir komu að frosnu hafi og sneru því í suðurátt og komu að [[Labrador]] og [[Nýfundnaland]]i. Í Labrador er sagt að þeir hafi tekið innfædda höndum og selt í þrældóm þegar heim var komið upp í kostnað við ferðina.&lt;ref name=&quot;The Telegram&quot;&gt;{{cite web |last1=McLeod |first1=James |title=N.L. indigenous leaders say Corte-Real statue is an insulting relic |url=https://www.thetelegram.com/news/local/nl-indigenous-leaders-say-corte-real-statue-is-an-insulting-relic-25739/ |website=The Telegram |publisher=The Telegram |access-date=14 June 2020}}&lt;/ref&gt; Mælingar þeirra á suðvesturströnd Grænlands urðu hluti af [[Cantino-heimskortið|Cantino-heimskortinu]] í [[Módena]].&lt;ref&gt;Nebenzahl, Kenneth. ''Rand McNally Atlas of Columbus and The Great Discoveries'' (Rand McNally &amp; Company: Genova; 1990); ''The Cantino Planisphere, Lisbon, 1502'', pp. 34–37.&lt;/ref&gt; Næstu ár komu ýmsir leiðangrar til Grænlands í leit að norðvesturleiðinni. Einn þekktasti könnuðurinn frá síðari hluta 16. aldar, [[Martin Frobisher]], taldi suðurodda Grænlands vera sagnalandið [[Frísland (sagnaland)|Frísland]].&lt;ref name=&quot;Allen1997&quot;&gt;{{cite book|author=David Beers Quinn|editor=John Logan Allen|title=North American Exploration|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7RGlz9a4wVYC&amp;pg=PA311|volume=I|year=1997|publisher=U of Nebraska Press|isbn=0-8032-1015-9|pages=311–312|chapter=The Northwest Passage in Theory and Practice}}&lt;/ref&gt;

Árin 1605 til 1607 sendi [[Kristján 4.]] Danakonungur þrjá leiðangra til Grænlands til að leita að Eystribyggð, sem hann áleit ranglega að væri á austurströndinni rétt norðan við [[Hvarf (Grænlandi)|Hvarf]], en þar er ströndin illfær vegna íss. Meðal annars þess vegna mistókust þessir leiðangrar þegar skipin komu að hafíslögðum sjó og lentu í erfiðum veðurskilyrðum í [[Grænlandssund]]i. Leiðsögumaður í öllum þremur ferðum var enski landkönnuðurinn [[James Hall]]. Í fyrsta leiðangrinum rændi eitt skipanna tveimur grænlenskum veiðimönnum ásamt kajökum þeirra og fluttu með sér til Kaupmannahafnar. Þar léku þeir listir sínar á bátunum fyrir konunginn, sem var fyrsta sýnikennslan í kajakróðri og kajakveltum í Evrópu. Í næsta leiðangri var fimm Grænlendingum rænt.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://sciencenordic.com/denmark-greenland-history/did-a-recently-found-bird-spear-belong-to-a-kidnapped-greenlander/1374238|titill=Did a recently found bird spear belong to a kidnapped Greenlander?|höfundur=Jens Winther Johannesen|dagsetning=2. ágúst 2012|vefsíða=ScienceNordic|skoðað=2.12.2022}}&lt;/ref&gt; Þessi mannrán danskra Grænlandsfara á 17. öld gerðu að verkum að íbúar landsins sýndu aðkomumönnum fjandskap og forðuðust þá. Árið 1636 fékk skipafélag í Kaupmannahöfn einkaleyfi á verslun og hvalveiðum við Grænland. Félagið sendi tvö skip til Grænlands sem keyptu náhvalstennur af innfæddum. Síðasta mannránið á þessum tíma voru þrír leiðangrar á vegum danska embættismannsins [[Henrik Müller]] sem hafði fengið einkaleyfi á siglingum til Grænlands og Vestur-Indía. Skipin sigldu norður eftir vesturströndinni 1654 og tóku þar fjóra Grænlendinga. Málverk var gert af þeim í Bergen í Noregi sem er varðveitt í [[Þjóðminjasafn Danmerkur|Þjóðminjasafni Danmerkur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://samlinger.natmus.dk/es/asset/43730|titill=Oliemaleri, 1654|vefsíða=Nationalmuseets
samlinger|skoðað=2.12.2022}}&lt;/ref&gt; [[Thomas Bartholin]], sem skrifaði grænlenskt orðasafn eftir þeim, segir frá því að loftslagið í Danmörku hafi reynst þeim erfitt og þau hafi öll látist fljótlega eftir komuna þangað.

=== Trúboð og einokunarverslun ===
Árið [[1721]] sendi [[Friðrik 4.]] Danakonungur prestinn [[Hans Egede]] til Grænlands til að leita þar norrænna manna og breiða út [[lútherstrú]] meðal þeirra. Þá var hvergi að finna en Egede hitti hins vegar fyrir Inúíta og hóf trúboð meðal þeirra. Fyrsta bækistöðin sem hann reisti var á eyjunni [[Kangeq]]. Landnemarnir sem fylgdu Egede reistu hvalstöð á eyjunni [[Nipisat]], en hollenskir hvalveiðimenn brenndu hana til grunna. Auk þess þjáðust landnemarnir af [[skyrbjúgur|skyrbjúg]]. Félagið sem Egede leiddi varð gjaldþrota árið 1727. Friðrik konungur sendi þá herskip með hermönnum og föngum undir stjórn [[Claus Parss]] til að reisa þar virki, en sá leiðangur misfórst vegna skyrbjúgs og uppreisnar.&lt;ref name=&quot;Cranny&quot;&gt;Cranz, David &amp; al. ''[https://books.google.com/books?id=L1pO_46g8OkC&amp;pg=PA258 The History of Greenland: including an account of the mission carried on by the United Brethren in that country]''. Longman, 1820.&lt;/ref&gt; Parss flutti nýlenduna á meginlandið á stað sem var nefndur ''Godt-håb'' („Góðravon“) og varð síðar [[Nuuk]]. Árið 1733 kom þangað skip með [[Herrnhútar|Herrnhúta]] sem höfðu fengið leyfi konungs til trúboðs á Grænlandi. Skipið bar líka með sér [[bólusótt]] sem næstu árin herjaði á landnema og innfædda. Gertrud, eiginkona Hans Egede, lést úr sjúkdómnum. Hann sneri aftur til Danmerkur með lík hennar og lét syni sínum, [[Poul Egede]], eftir stjórn trúboðsins. 

Árið 1734 fékk Íslandskaupmaðurinn [[Jacob Severin]] leyfi til verslunar á Grænlandi. Næstu ár stofnaði hann verslunarstaðina [[Qasigiannguit|Christianshåb]] (1734), [[Ilulissat|Jacobshavn]] (1741) og [[Paamiut|Frederikshåb]] (1742). Danir lentu oft í átökum við hollenska hvalveiðimenn sem veiddu hvali í [[Davissund]]i, versluðu við innfædda þrátt fyrir bann og brenndu bækistöðvar sem Danir höfðu byggt. Árið 1747 fékk [[Almenna verslunarfélagið]] einkaleyfi á verslun í nýlendum Dana í Norður-Atlantshafi og næstu ár voru stofnaðir verslunarstaðir víða meðfram strönd Grænlands, eins og [[Sisimiut|Holsteinsborg]] (1759), [[Upernavik]] (1771) og [[Qaqortoq|Julianehåb]] (1775). Árið 1774 tók [[Konunglega Grænlandsverslunin]] við stjórn verslunar á Grænlandi og hafði einkaleyfi á henni fram á miðja 20. öld, en 1908 tók danska ríkisstjórnin við stjórn félagsins. Félaginu var bannað að hvetja til frekari þéttbýlismyndunar á Grænlandi og háir tollar voru lagðir á „lúxusvörur“ eins og sykur, til að koma í veg fyrir að Grænlendingar legðu af hefðbundna lífshætti.

=== Samfélagsþróun og landkönnun á 19. öld ===
[[Mynd:Aron von Kangeq- Missionar.jpg|thumb|right|Trúboði í vetrarhúsi á mynd eftir Aron frá Kangeq.]]
Með [[Kílarsamningurinn|Kílarsamningnum]] 1814 fékk [[Noregur]] sjálfstæði en Grænland, Færeyjar og Ísland heyrðu áfram undir dönsku krúnuna. Um miðja 19. öld var farið að þróa ritmál fyrir grænlensku. Árið 1851 kom út grænlensk málfræði eftir herrnhútann [[Samuel Kleinschmidt]]. Árið 1859 gaf landfræðingurinn [[Hinrich Rink]] út safn grænlenskra sagna eftir [[Aron frá Kangeq]] með myndum eftir hann og 1861 stofnaði Rink fyrsta dagblaðið á grænlensku, ''[[Atuagagdliutit]]''.

Um miðja 19. öld höfðu Danir á Grænlandi áhyggjur af hnignun grænlensku byggðanna í kringum verslunarstaðina. Veturinn 1855 til 1856 var hungursneyð í kringum Godthåb og brjóstveikifaraldur fylgdi á eftir. Rink, Kleinschmidt og fleiri báðu um leyfi fyrir því að sett yrðu upp þorpsráð (''forstand'') með þátttöku Grænlendinga, til að fást við ýmis sameiginleg hagsmunamál byggðanna. Árið 1862 var landinu skipt í tólf svæði með hvert sitt forstand. Í ráðunum sátu prestur staðarins, verslunarstjórinn, assistentinn, læknirinn og aðrir danskir og grænlenskir meðlimir kosnir af íbúum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://da.nka.gl/digitale-samlinger/qangagooqgl/om-arkivalierne/forstanderskaber/|höfundur=Grete Rendal|vefsíða=Dagens Grønland|titill=Forstanderskaberne i Grønland|ár=Júlí 2014|skoðað=22.12.2022}}&lt;/ref&gt; Ráðin fengu til umráða 20% af þeirri upphæð sem ætluð var til kaupa á vörum Grænlendinga á hverjum stað. Að auki voru stofnaðir tveir sjóðir, einn fyrir Norður-Grænland og einn fyrir Suður-Grænland, að hluta fyrir uppihald nauðstaddra og að hluta til að styrkja kaup á búnaði veiðimanna, gerð húsnæðis og þess háttar.

Árið 1862 hófst iðnaðarvinnsla á [[krýólít]]i í [[Ivittuut]]. Áður höfðu Inúítar notað þessa steind til að þvo skinn, en seinna var það notað til að framleiða [[vítissódi|vítissóda]] og enn síðar við framleiðslu á [[ál]]i. Krýólít var nauðsynlegt hjálparefni við rafgreiningu súráls fram til 1943 og eina náman sem eftir var á þeim tíma var í Ivittuut. Þetta var ástæða þess að kanadíska fyrirtækið [[Alcan]] lagði áherslu á að bandarísk eða kanadísk yfirvöld tryggðu yfirráð yfir Grænlandi í upphafi síðari heimsstyrjaldar.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Berry, D. A.|year=2012|title=Cryolite, the Canadian aluminium industry and the American occupation of Greenland during the Second World War|journal=The Polar Journal|volume=2|number=2|pages=219–235|doi=10.1080/2154896X.2012.735037}}&lt;/ref&gt;

Á 19. öld óx mannfjöldinn á Vestur-Grænlandi nokkuð ört. Nýir landnemar fluttu til norðurhlutans frá [[Kanada]] allt til 1864. Ekkert er vitað um mannfjölda á Austur-Grænlandi á sama tíma, en talið er að þar hafi fólki fækkað og byggðir lagst af vegna erfiðra skilyrða. Austur-Grænland var illfært skipum vegna hafíss og siglingar þangað þóttu lengi hættuspil. Franski landkönnuðurinn [[Jules de Blosseville]] er talinn hafa farist þar á skipinu ''La Lilloise'' árið 1833.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Taagholt, J.|year=1991|title=The early exploration of Greenland|url=https://archive.org/details/earth-sciences-history_1991_10_2/page/247|journal=Earth Sciences History|volume=10|number=2|pages=247-258}}&lt;/ref&gt;

Áhugi landkönnuða á [[Norðurslóðir|Norðurslóðum]] fór vaxandi þegar leið á 19. öldina. [[William Scoresby]] gaf árið 1828 út bók um leiðangra sína til Austur-Grænlands árin á undan með fyrstu nákvæmu landmælingunum af ströndinni.&lt;ref&gt;{{cite book|author=William Scoresby jr.|title=Journal of a Voyage to the Northern Whale-fishery: Including Researches and Discoveries on the Eastern Coast of West Greenland, Made in the Summer of 1822, in the Ship Baffin of Liverpool|year=1828|publisher=Constable and Company|publication-place=Edinburgh|url=https://books.google.is/books/about/Journal_of_a_Voyage_to_the_Northern_Whal.html?id=DXg9AAAAYAAJ}}&lt;/ref&gt; [[Douglas Clavering]] bætti við þessar mælingar í leiðangri sínum 1823. Árið 1883 kom finnski landkönnuðurinn [[Adolf Erik Nordenskiöld]] til Austur-Grænlands og árið 1888 tókst [[Fridtjof Nansen]] að komast á skíðum yfir Grænlandsjökulinn, frá [[Umivik]] til Godthåb. Bandaríski landkönnuðurinn [[Robert Peary]] kannaði norður- og norðvesturströnd Grænlands í nokkrum leiðöngrum milli 1883 og 1909. Um aldamótin 1900 var búið að kortleggja megnið af Grænlandi nema nyrsta hluta norðausturstrandarinnar.

=== Hernám og styrjaldir ===
Árið 1908 tók [[ríkisstjórn Danmerkur]] við stjórn Grænlands af Konunglegu Grænlandsversluninni með lögum um stjórn Grænlands. Með lögunum voru stofnuð tvö [[landsráð Grænlands]] (Norður- og Suður-) sem tóku til starfa árið 1911. Landsráðin voru sameinuð í eitt landsráð árið 1950 og störfuðu fram að stofnun heimastjórnar 1979. Meðlimir landsráðanna voru kosnir til sex ára í senn í einmenningskjördæmum sem samsvöruðu þorpsráðunum frá 19. öld. Konur fengu ekki kosningarétt fyrr en 1948 og aðeins ein kona varð landsráðsmeðlimur.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Grønlands Landsråd|author=Axel Kjær Sørensen|date=20.12.2016|website=Den store danske|url=https://denstoredanske.lex.dk/Gr%C3%B8nlands_Landsr%C3%A5d|access-date=26.12.2022}}&lt;/ref&gt;

Í [[fyrri heimsstyrjöld|heimsstyrjöldinni fyrri]] voru Danmörk og þar með einnig Grænland hlutlaus. Árið [[1925]] komu 89 Grænlendingar til [[Ísafjörður (þéttbýli)|Ísafjarðar]] með danska skipinu ''Gustav Holm'', en þeir voru fluttir frá [[Ammassalik]] til [[Scoresby-sund]]s til að stofna þar bæinn [[Ittoqqortoormiit]] að undirlagi danskra yfirvalda til að styrkja tilkall Danmerkur gegn ágangi Norðmanna á Norðaustur-Grænlandi.&lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/baru-graenlendinga-a-hondum-ser Báru Grænlendinga á höndum sér] Rúv, skoðað 17. janúar 2019.&lt;/ref&gt; Danski landkönnuðurinn [[Ejnar Mikkelsen]] hafði þá lengi barist fyrir því að stofna byggðir norður eftir austurströnd Grænlands.

Þegar styrjöldin hófst hélt [[Einar Benediktsson]] skáld fyrstur manna fram þeirri hugmynd að Grænland gæti hugsanlega tilheyrt Íslandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/08/20/thegar_islendingar_girntust_graenland/|titill=Þegar Íslendingar girntust Grænland|höfundur=Skúli Halldórsson|vefsíða=mbl.is|dags=20.8.2019|skoðað=26.12.2022}}&lt;/ref&gt; Einkum amaðist hann við siglingabanni því sem Danir höfðu lagt á í Grænlandi á 17. öld og kom í veg fyrir siglingar íslenskra og færeyskra fiskiskipa þangað. Árið 1926 fengu Færeyingar leyfi til að sigla á eina höfn á Suður-Grænlandi (nú [[Takisup Qeqertarsua]]) og næstu ár fjölgaði höfnum um leið og umsvif Færeyinga þar jukust.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Færingehavn|website=emu - Danmarks læringsportal|url=https://emu.dk/stx/rigsfaellesskabet/perspektiver-i-undervisningen-faeroeerne/faeringehavn}}&lt;/ref&gt; Árið 1928 varði [[Jón Dúason]] ritgerð í réttarsögu við [[Óslóarháskóli|Óslóarháskóla]] þar sem hann færði rök fyrir því að á Íslandi og Grænlandi hefðu gilt ein lög á [[þjóðveldisöld]] og því hefðu löndin tvö verið eitt ríki. Margir urðu til að gagnrýna þennan málflutning, meðal annars [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finnur Jónsson]], norrænufræðingur,&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Nordisk Tidsskrift|year=1929|author=Finnur Jónsson|title=Jón Dúason: Grønlands statsretslige stilling i middelalderen. Oslo 1928|volume=9|issue=6|pages=445-459|url=https://tidsskrift.dk/historisktidsskrift/article/view/55597/75646}}&lt;/ref&gt; og [[Ólafur Lárusson]], lögfræðingur.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Andvari|volume=1|year=1924|author=Ólafur Lárusson|title=Réttarstaða Grænlands að fornu|pages=28-64|url=https://timarit.is/page/4320096?iabr=on}}&lt;/ref&gt;

Árið 1922 reistu Norðmenn þráðlausa veðurstöð við [[Myggbukta]] á Austur-Grænlandi og [[1931]] hertóku norskir selveiðimenn landið þar í kring og nefndu það [[Eirik Raudes Land]], eftir deilur við danska sýslumanninn. Frá [[12. júlí]] [[1932]] til [[5. apríl]] [[1933]] var landsvæðið hersetið af norskum hermönnum og embættismönnum. [[Vidkun Quisling]], sem þá var norskur varnarmálaráðherra, hafði skipað fyrir um hersetuna. [[Alþjóðadómstóllinn]] í Haag úrskurðaði hins vegar að þetta landsvæði tilheyrði Danmörku og voru þá norsku hermennirnir kallaðir heim. Dómstóllinn vísaði sérstaklega til Kílarsamningsins þar sem tekið var fram að Færeyjar, Grænland og Ísland heyrðu áfram undir Danmörku.

[[Mynd:Members of the Edelweiss II weather station in north-eastern Greenland taken prisoner by American soldiers, October 4 1944.jpg|thumb|right|Þýskir starfsmenn veðurstöðvarinnar Edelweiss II á Norðaustur-Grænlandi teknir höndum af bandarískum hermönnum.]]
Í [[seinni heimsstyrjöld]]inni ákváðu sýslumenn á Grænlandi að starfa óháð stjórninni í Kaupmannahöfn og hunsa fyrirskipanir þaðan, að undirlagi sendiherra Danmerkur í Bandaríkjunum, [[Henrik Kauffmann]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://arcticjournal.com/culture/2968/sledge-patrol|title=The Sledge Patrol|work=The Arctic Journal|access-date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308222716/http://arcticjournal.com/culture/2968/sledge-patrol|archive-date=2017-03-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hann óttaðist að annars myndu Bandaríkin eða Kanada hertaka Grænland. Bandaríkjamenn reistu nokkra flugvelli á Grænlandi. Þeir helstu voru [[Bluie West One]] við [[Narsarsuaq]] og [[Bluie East Two]] við [[Ikateq]]. Grænland gegndi mikilvægu hlutverki fyrir fraktflug bandamanna milli [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[England]]s og einnig í eftirliti með þýskum kafbátum. Þjóðverjar gerðu tilraunir að setja upp veðurathugunarstöðvar á Norðaustur-Grænlandi en voru hraktir þaðan af [[Síríussveitin]]ni með stuðningi Bandaríkjahers. Árið [[1945]] hófu Bandaríkin byggingu [[Thule-herstöðin|flugstöðvar á Norður-Grænlandi]] þar sem þau höfðu áður byggt flugvöllinn Bluie West 6. Árið [[1951]] gerðu Bandaríkin og Danmörk samning um sameiginlegar varnir Grænlands. Öll kaldastríðsárin var Grænland mikilvægur hlekkur í varnarmálum Bandaríkjanna.

=== Amt og heimastjórn ===
[[Mynd:Greenland_flag_on_building.jpg|thumb|right|Steinsteypublokkir eins og þessi frá 8. áratugnum, voru reistar í bæjum sem ákveðið var að stækka.]]
Um miðja 20. öld stofnaði ríkisstjórn [[Hans Hedtoft]] [[Grænlandsnefndin]]a til að fjalla um lífsskilyrði Grænlendinga og koma með tillögur að úrbótum. Ein af ástæðum þess voru [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|hugmyndir Bandaríkjamanna um að taka yfir stjórn Grænlands]]. Árið 1951 hófst tilraun til að bæta stöðu grænlenskra barna með því að taka þau frá fjölskyldum sínum á Grænlandi og koma fyrir hjá fósturfjölskyldum í Danmörku. Til 1975 voru hundruð barna þannig flutt til Danmerkur, oft gegn vilja fjölskyldna þeirra. Árið 2020 bað danska ríkisstjórnin fyrstu börnin sem flutt voru þannig á brott formlega afsökunar.

Nýlendutíminn leið undir lok árið [[1953]] þegar [[stjórnarskrá Danmerkur]] var breytt á þann hátt að Grænland varð [[amt]] innan danska ríkisins. Um leið óskuðu Danir eftir því að Grænland yrði tekið af lista Sameinuðu þjóðanna yfir nýlendur. Málið kom þá aftur til umræðu á Alþingi á Íslandi og vildu sumir að Íslendingar greiddu atkvæði gegn tillögu Dana vegna þess tilkalls sem þeir vildu meina að Ísland ætti á Grænlandi. Niðurstaðan varð sú að fulltrúi Íslands sat hjá við atkvæðagreiðsluna. Óánægja með framgöngu Alþingis í málinu varð til þess að [[Ragnar V. Sturluson]] stofnaði tímaritið ''[[Grænlandsvinurinn|Grænlandsvininn]]'' sem kom út í eitt ár og fjallaði vítt og breitt um málefni Grænlands, meðal annars um rök Jóns Dúasonar fyrir tilkalli Íslands.&lt;ref&gt;[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5823578 „Nokkrir stjórnarfarslegir atburðir úr sögu Grænlands“; grein úr Grænlandsvininum 1954]&lt;/ref&gt;

Einn liður í samfélagsumbótum á Grænlandi var að fækka byggðunum og stækka þær, en langflestir Grænlendingar bjuggu þá í 2-300 manna þorpum. Danska ríkið tók nú að sér að reisa mikinn fjölda íbúða, sjúkrahús og skóla, sem voru mönnuð með menntuðum Dönum. Þannig tókst að nær útrýma [[berklar|berklum]] á Grænlandi árið 1973. Þéttbýlisvæðingin olli miklu umróti i grænlenska veiðimannasamfélaginu og skapaði bil milli kynslóða. Um 1970 urðu fyrstu grænlensku stjórnmálaflokkarnir til.

Árið 1953 hóf [[Bandaríkjaher]] að reisa [[Thule-herstöðin]]a samkvæmt varnarsamningi við dönsk yfirvöld og 1958 var [[Century-herstöðin]] reist undir ísnum 200 km austan við Thule. Grænlenskir íbúar í Thule voru neyddir til að flytja til [[Qaanaaq]]. Þeir fengu greiddar bætur vegna þess hálfri öld síðar. Árið 1968 fórst [[B-52]]-sprengjuflugvél við herstöðina þannig að geislavirkt efni dreifðist um stórt svæði. 

Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu árið [[1979]] fékk Grænland heimastjórn með eigin þingi og [[Naalakkersuisut|ríkisstjórn]]. Í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] [[1982]] var ákveðið að Grænland segði sig úr [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]]. Árið 1986 tók grænlenska heimastjórnin við Konunglegu Grænlandsversluninni sem breytti um nafn og heitir nú [[Kalaallit Niuerfiat]]. Árið [[2008]] kusu Grænlendingar um aukna sjálfsstjórn. Löggæsla, dómsvald, ýmis lög og fjármál heyra eftir það undir stjórn Grænlands. Danmörk fer með stjórn gjaldeyrismála og varnarmála. Utanríkisstefna Grænlands er samstarfsverkefni beggja, en deilt er um hvert forræði Grænlendinga sé í reynd í utanríkis- og varnarmálum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.information.dk/indland/2013/10/groenland-foere-udenrigspolitik|title=Grønland vil selv føre udenrigspolitik|date=16. október 2013|author=Emil Rottbøll|website=Information}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/eksperter-om-groenlands-ambitioner-paa-udenrigs-og-forsvarsomraadet-groenland|title=Eksperter om Grønlands ambitioner på udenrigs- og forsvarsområdet: Grønland definerer sig mere og mere i egen ret|date=21. febrúar 2024|author=Anders Dall|website=DR}}&lt;/ref&gt; 

Stjórnmálasambandi milli Íslands og Grænlands var formlega komið á árið [[1985]] með stofnun [[Vestnorræna ráðið|Vestnorræna ráðsins]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fullveldi1918.is/is/dagskra-arsins/hvernig-grannar-erum-vid-tengsl-islands-og-graenlands-a-20-old|title=Hvernig grannar erum við, tengsl Íslands og Grænlands|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221125819/http://www.fullveldi1918.is/is/dagskra-arsins/hvernig-grannar-erum-vid-tengsl-islands-og-graenlands-a-20-old |archive-date=2018-02-21|website=Fullveldi2018|access-date=17. janúar 2019}}&lt;/ref&gt; [[Kalak]], vinafélag Íslands og Grænlands, var stofnað árið 1992.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kalak.is/um-kalak/|website=Kalak|title=Um Kalak|access-date=12.2.2025}}&lt;/ref&gt; Ísland stofnaði ræðismannsskrifstofu í Nuuk árið 2013 og Grænland skipaði sendifulltrúa á Íslandi árið 2018.

Grænland komst í heimsfréttirnar þegar [[Donald Trump]] bandaríkjaforseti lagði það til árið 2019 að [[Bandaríkin]] myndu kaupa landið. Stjórnvöld í Danmörku og Grænlandi tóku fálega í það og sögðu landið ekki vera til sölu. Trump endurtók þessar tillögur í janúar 2025, skömmu áður en hann tók á ný við embætti forseta. Hann gekk þá enn lengra og vildi ekki útiloka beitingu hervalds til að taka yfir Grænland og [[Panama]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-01-07-trump-utilokar-ekki-ad-beita-hervaldi-til-ad-taka-yfir-graenland-432467|titill=Trump útilokar ekki að beita hervaldi til að taka yfir Grænland|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=7. janúar|ár=2025}}&lt;/ref&gt;

== Landfræði ==
:''Sjá líka: [[Listi yfir þéttbýlissvæði á Grænlandi]]''
[[Mynd:Greenland ice stream.jpg|thumbnail|vinstri|200px|Skriðjökull á Grænlandi]]
[[Mynd:Greenland big.png|thumbnail|Kort af Grænlandi.]]
Að flatarmáli telst Grænland vera 2.099.988 [[Ferkílómetri|km²]], og af því er 1.799.992 km² (85,7%) þakið jökli. Grænland er stærsta eyja heims sem ekki er heimsálfa&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Island of Greenland |url=http://www.hiddenjourneys.co.uk/London-Vancouver/Greenland.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714184902/https://www.hiddenjourneys.co.uk/London-Vancouver/Greenland.aspx |archive-date=14 July 2014 |access-date=8 July 2014 |website=Hidden Journeys – explore the world from the air }}&lt;/ref&gt; og þriðja stærsta land Norður-Ameríku, á eftir Kanada og Bandaríkjunum.&lt;ref&gt;{{Cite journal |year=2008 |title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area, and density |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf |url-status=live |journal=[[United Nations Statistics Division]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224062814/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf |archive-date=24 December 2010 |access-date=24 September 2010}}&lt;/ref&gt; Fjarlægðin frá nyrsta odda, [[Kap Morris Jesup]], að þeim syðsta, [[Hvarf (Grænland)|Hvarfi]], eru 2.650 km. Strandlínan telst vera 39.330 km, og er það nánast sama vegalengd og ummál jarðar við [[Miðbaugur|miðbaug]]. Grænland nær sunnar, austar, vestar og norðar en Ísland.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|52013|Nær Grænland virkilega lengra til austurs en Ísland?}}&lt;/ref&gt; Strönd Grænlands liggur að [[Norður-Íshaf]]i í norðri, [[Grænlandssund]]i í austri, [[Norður-Atlantshaf]]i í suðaustri, [[Davis-sund]]i í suðvestri, [[Baffinsflói|Baffinsflóa]] í vestri, og [[Naressund]]i og [[Lincoln-haf]]i í norðvestri. 

Hæsta fjall á Grænlandi er [[Gunnbjörnsfjall|Gunnbjarnarfjall]] (um 3700 m) á austurströndinni, mitt á milli [[Ammassalik]] og [[Scoresbysund]]s.

Milli [[Blosseville-strönd|Blosseville-strandar]] sunnan við [[Scoresbysund]] og [[Ritur|Rits]] við [[Aðalvík]] vestast á [[Hornstrandir|Hornströndum]] eru einungis um 290 km. 

Allar byggðir eru við strandlengjuna og flestar þeirra á suðvesturströndinni. Á Grænlandi eru fimm sveitarfélög: [[Kujalleq]], [[Qeqertalik]], [[Avannaata]], [[Qeqqata]] og [[Sermersooq]]. Helstu þéttbýlissvæði á Vestur-Grænlandi eru [[Aasiaat]], [[Ilulissat]], [[Kangaatsiaq]], [[Qasigiannguit]], [[Qeqertarsuaq]], [[Upernavik]], [[Uummannaq]], [[Maniitsoq]], [[Nuuk]], [[Paamiut]], [[Sisimiut]], [[Ivittuut]], [[Nanortalik]], [[Narsaq]], [[Qaqortoq]]; á austurströndinni [[Ammassalik]], [[Ittoqqortoormiit]] og einungis eitt á Norður-Grænlandi, [[Qaanaaq]]. Norðaustur-Grænland, hluti Norður-Grænlands og stór hluti Austur-Grænlands eru utan sveitarfélaga og er þar stærsti þjóðgarður í heimi, um það bil 972.000 km² að flatarmáli. 
Enginn jökull er á allra nyrsta hluta Grænlands, [[Peary Land|Peary-landi]], þar er loftslagið of þurrt til þess að jökull geti myndast. Áætlað er að ef allur Grænlandsjökull bráðnaði myndi yfirborð úthafa hækka um meira en 7 [[Metri|metra]].

Á árabilinu milli [[1989]] og [[1993]] boruðu vísindamenn ofan í Grænlandsjökul þar sem hann er hvað þykkastur og náðu þeir upp 3,2 [[km]] löngum borkjarna. Skoðun lagskiptingar og efnagreining á kjarnanum hafa kollvarpað mörgum kenningum um veðurfar og veðurþróun. Það hefur nefnilega komið í ljós að sú veðursaga sem hægt er að lesa úr kjarnanum nær um það bil 100.000 ár aftur í tímann og sýnir að loftslags- og hitabreytingar hafa verið mun meiri og gengið hraðar yfir en áður var talið.

=== Lífríki ===
Heimskautaloftslag einkennir lífríki Grænlands að fáeinum svæðum undanteknum, t.d. [[Narsarsuaq]], syðst á landinu. Við suðvesturströndina er aðeins hlýrra vegna þess að þangað nær angi af [[Golfstraumurinn|Golfstraumnum]]. Hitastig inni á jökli er allt frá –70&amp;nbsp;°C á vetrum og upp að frostmarki á sumrin. 

[[Mynd:Greenland-sydkap hg.jpg|thumb|Túndrugróður við Scoresbysund.]]
Á þeim svæðum sem ekki eru þakin jökli er dæmigerður [[túndra|túndrugróður]]. Lítið er af blómjurtum en meira um grös og mosa. [[Ilmbjörk]], [[grænlandsreynir]], [[grænelri]], [[einir]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðitegundir]] eru meðal trjáa og runna sem vaxa í inndölum, aðallega á Suður-Grænlandi. Um 500 tegundir háplantna hafa fundist á eyjunni og eru þá frátaldar þær tegundir sem sáð hefur verið eða plantað.

Átta tegundir [[spendýr]]a lifa á landi þó að [[ísbjörn|ísbirnir]] séu oftar á ís á hafi úti en á landi. [[Hreindýr]] eru algeng á Vestur-Grænlandi og [[sauðnaut]] og [[hreysikettir]] (''Mustela erminea'') á norðausturhluta Grænlands. [[Heimskautarefur|Heimskautarefir]], sem eru í tveimur litaafbrigðum, hvítir eða bláir, eru algengir um alla strandlengjuna. [[Úlfur (dýrategund)|Úlfar]] lifa hér og þar á norður- og norðausturhluta Grænlands, allt suður að 70°. [[Pólhéri|Pólhérar]] eru algengir víða um landið. [[Kragalæmingi|Kragalæmingjar]] (''Dicrostonyx groenlandicus'') eru einu upprunalegu [[nagdýr]]in.

Fimm tegundir [[selur|sela]] lifa í hafinu við Grænland. Þær eru [[hringanóri]], [[landselur]], [[vöðuselur]], [[blöðruselur]] og [[kampselur]]. Þar að auki [[rostungur|rostungar]] (''Odobenus rosmarus) ''sem eru náskyldir selum''. ''

Fimmtán tegundir [[hvalur|hvala]] lifa við Grænland, þar á meðal [[langreyður]], [[steypireyður]], [[búrhvalur]], [[hrefna (hvalur)|hrefna]], [[hnísa]], [[náhvalur]] og [[hnúfubakur]]. [[Grænlandssléttbakur]] eða [[norðhvalur]] er kenndur við Grænland á mörgum málum, en hann er í útrýmingarhættu.

Um 230 tegundir fugla hafa sést á Grænlandi og eru þar af um 60 tegundir [[varpfugl]]a. Nefna má [[hrafn]], [[rjúpa|rjúpu]], [[snæugla|snæuglu]], [[lundi|lunda]], [[Hvítfálki|fálka]], [[æðarfugl]], [[haftyrðill|haftyrðil]] og [[álka|álku]].

===Veðurfar===
Veðurfarslega má skipta Grænlandi í tvö svæði: strandsvæði og Grænlandsjökul. Jökullinn þekur um 80% landsins og er loftslag undir frostmarki þar allan ársins hring en meðalhæð hans er 2100 metrar. Strandsvæðin eru undir hafrænum áhrifum og er loftslag á Norður-Grænlandi í janúar aðeins mildara en í kanadíska eyjaklasanum sem er sunnar. Þar er þó meðalhitinn í janúar -25 til -30 gráður. Mildast er loftslagið á syðsta odda Grænlands og er hitametið þar tæp 25 stig.  &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/miklir-grodureldar-a-graenlandi] Rúv, skoðað 14. ágúst, 2017.&lt;/ref&gt;

Í Nuuk sveiflast meðalhiti mánaða milli −8 til 7 °C.

== Stjórnmál ==
Grænland er heimastjórnarsvæði innan konungsríkisins [[Danmörk|Danmerkur]] þar sem er [[þingbundin konungsstjórn]] og [[Friðrik 10. Danakonungur]] er þjóðhöfðingi. [[Heimastjórn Grænlands]] fer með framkvæmdavaldið í innri málefnum Grænlands. [[Forsætisráðherra Grænlands]] er stjórnarleiðtogi. Núverandi forsætisráðherra er [[Jens-Frederik Nielsen]]. Grænlenska þingið, [[Inatsisartut]], hefur 31 þingmann og kemur saman í einni deild.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inatsisartut |url=https://ina.gl/organisation/sammensaetning-af-inatsisartut/ |access-date=29 December 2020 |publisher=Inatsisartut.gl |language=kl |archive-date=17 ágúst 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817182125/http://ina.gl/organisation/sammensaetning-af-inatsisartut/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Grænlendingar kjósa til sveitarstjórna, þingmenn á grænlenska þinginu og þingmenn á [[danska þingið|danska þinginu]]. Helstu stjórnmálaflokkar á Grænlandi eru [[grænlenski demókrataflokkurinn]], miðjuflokkurinn [[Naleraq]], sósíaldemókrataflokkurinn [[Siumut]], sósíalistaflokkurinn [[Inuit Ataqatigiit]] og hægriflokkurinn [[Atassut]]. Fjórir fyrstnefndu flokkarnir hafa aukið sjálfræði Grænlands á stefnuskrá sinni, en með mismiklum fyrirvara. Árið 2008 var haldin ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem yfir 76% stuðningur var við aukið sjálfræði og heimastjórn. Árið 2009 voru ný lög um sjálfsstjórn Grænlands samþykkt í Danmörku, þar sem grænlenska stjórnin hefur rétt til að taka að sér ábyrgð á nýjum sviðum, en án þess að þeim fylgi fjármagn. Nýju lögin skilgreina Grænlendinga sem [[þjóð]] og tilgreina skilyrði fyrir fullu sjálfstæði frá Danmörku.&lt;ref name=&quot;lov&quot;&gt;{{cite web|website=Lovtidende|url=http://stm.dk/multimedia/selvstyreloven.pdf|title=Selvstyreloven|author=Simon Uldum og Mads Pedersen|date=13.07.2009|access-date=25.03.2017}}&lt;/ref&gt;

Grænland er hluti af Danmörku. Danakonungur fer formlega með framkvæmdavaldið á Grænlandi og skipar umboðsmann sinn þar. Vald konungs er samt að mestu táknrænt í reynd þar sem í Danmörku ríkir [[þingræði]]. Núverandi umboðsmaður er [[Julie Præst Wilche]]. Grænland er kjördæmi innan danska ríkisins og kýs tvo fulltrúa á danska þinginu af 179. Árið 1985 kusu Grænlendingar að segja sig úr [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] þótt Danmörk væri áfram aðildarríki. Ástæðan var óánægja með [[sameiginleg fiskveiðistefna Evrópusambandsins|sameiginlegu fiskveiðistefnuna]]. Flest Evrópulög gilda þannig ekki á Grænlandi nema þau sem snúa að viðskiptum. Grænland getur samt sótt um styrki í nokkrar af áætlunum sambandsins.&lt;ref name=&quot;euprofile&quot;&gt;{{Cite web |title=EU Relations with Greenland |url=http://www.eeas.europa.eu/greenland/index_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609050531/http://eeas.europa.eu/greenland/index_en.htm |archive-date=9 June 2011 |access-date=3 October 2020 |publisher=European Union}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Overseas Countries and Territories (OCT) |url=http://europa.eu/legislation_summaries/development/overseas_countries_territories/index_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813192112/http://europa.eu/legislation_summaries/development/overseas_countries_territories/index_en.htm |archive-date=13 August 2011 |access-date=3 October 2020 |publisher=European Union}}&lt;/ref&gt;

Danmörk fer með landvarnir og strandgæslu á Grænlandi. [[Síríussveitin]] var stofnuð af grænlenskum sjálfboðaliðum árið 1941 til að tryggja yfirráð yfir Austur-Grænlandi og verjast tilraunum Þjóðverja til að koma þar upp veðurstöðvum í tengslum við kafbátahernað í Norðurhöfum. [[Sameinuð herstjórn norðurslóða]] var stofnuð innan danska hersins árið 2012 til að stýra landvörnum, eftirliti, björgunaraðgerðum og strandgæslu á Grænlandi og í Færeyjum.&lt;ref&gt;{{Cite web|first=ft.dk|title=Denmark's military capacities in the Arctic Region, FOU Alm.del Bilag 138|url=https://www.ft.dk/samling/20151/almdel/fou/bilag/138/1642107.pdf}}&lt;/ref&gt; [[Pituffik-geimherstöðin]] er í [[Thule-vík]] norðarlega á Vestur-Grænlandi og heyrir nú formlega undir [[Geimher Bandaríkjanna]]. Utanríkisstefna Grænlands er samstarfsverkefni heimastjórnarinnar og ríkisstjórnar Danmerkur. Fjögur ríki reka ræðismannsskrifstofur í Nuuk, [[Ísland]] (frá 2013)&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/sendiskrifstofur/adalraedisskrifstofa-islands-i-nuuk/um-sendiskrifstofu/|titill=Um sendiskrifstofu|vefsíða=Stjórnarráðið|skoðað=8.10.2022}}&lt;/ref&gt; og [[Bandaríkin]] (frá 2020).&lt;ref name=&quot;US consulate&quot;&gt;{{cite news |last1=Wingate |first1=Sophie |title=US opens a consulate in Greenland, a year after a bid to buy |url=https://www.arctictoday.com/us-opens-a-consulate-in-greenland-a-year-after-a-bid-to-buy/ |accessdate=18 July 2020 |publisher=ArcticToday |date=11 June 2020}}&lt;/ref&gt; Árið 2026 bættust svo [[Frakkland]] og [[Kanada]] við.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-07-bandarikin-verja-ekki-evropu-okkar-vegna-466430|title=„Bandaríkin verja ekki Evrópu okkar vegna“|author=Hallgrímur Indriðason|date=7.2.2026|website=RÚV}}&lt;/ref&gt; Frá setningu nýju heimastjórnarlaganna 2009 hefur grænlenska heimastjórnin opnað sendiskrifstofur í [[Brussel]], [[Beijing]], [[Kaupmannahöfn]], [[Reykjavík]] og [[Washington D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=McGwin |first1=Kevin |title=Greenland names first representative to Iceland |url=https://www.arctictoday.com/greenland-names-first-representative-iceland/ |accessdate=13 January 2020 |publisher=ArcticToday |date=28 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=McGwin|first1=Kevin|title=Starting from scratch|url=http://arcticjournal.com/politics/starting-scratch|accessdate=1 August 2014|publisher=The Arctic Journal|date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708013001/http://arcticjournal.com/politics/starting-scratch|archive-date=8 July 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Stjórnsýslueiningar ===
Með nýjum sveitarstjórnarlögum á Grænlandi 2009 (í kjölfar sveitarstjórnaumbótanna miklu í Danmörku 2007) var sveitarfélögum á Grænlandi fækkað úr 18 í 4. Einu þeirra, [[Qaasuitsup]], var svo skipt í tvennt árið 2018. Norðausturhluti landsins er [[Þjóðgarður á Norðaustur-Grænlandi]] og heyrir ekki undir neitt sveitarfélag. Annað svæði utan sveitarfélaga er lítið land undir [[Thule-herstöðin]]ni á Norðvestur-Grænlandi sem er umkringt sveitarfélaginu [[Avannaata]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
! align=&quot;left&quot; |Nafn!!align=&quot;left&quot;|[[Grænlenska]]!!align=&quot;left&quot;|Höfuðstaður
! align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Skjaldarmerki
! align=&quot;right&quot; |[[ISO 3166-2:GL|ISO]]&lt;ref&gt;[[ISO 3166-2:GL]] ([[Alþjóðlega staðlaráðið|ISO]] [[ISO 3166-2|3166-2]]-kóði)&lt;/ref&gt;
! align=&quot;right&quot; |Íbúar
! align=&quot;right&quot; |Stærð &lt;small&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;/small&gt;
!Þéttleiki byggðar
!Kort
|-
| [[Avannaata]]
| Avannaata Kommunia
| [[Ilulissat]] 
| [[File:Avannaata-coat-of-arms.jpg|75px]]
| GL-AV
| 10.726&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kommuni pillugu|publisher=Avannaata Kommunia|url=http://www.avannaata.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|access-date=2022-10-08|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304145253/https://www.avannaata.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 522.700
|0,02
| rowspan=5 | [[File:Greenland-municipalities-2018.svg|thumb|Sveitarfélög Grænlands frá 2018.]]
|-
| [[Kujalleq]]
| Kommune Kujalleq
| [[Qaqortoq]]
| [[File:Kujalleq-coat-of-arms.svg|75px]]
| GL-KU
| 6.439
| 32.000
|0,2
|-
| [[Qeqertalik]]
| Kommune Qeqertalik
| [[Aasiaat]]
|[[File:Qeqertalik-coat-of-arms.jpg|99x99px]]
| GL-QT
| 6.340&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kommuni pillugu|publisher=Kommune Qeqertalik|url=http://www.qeqertalik.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|access-date=2022-10-08|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225090527/https://www.qeqertalik.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 62.400
|0,11
|-
| [[Qeqqata]]
| Qeqqata Kommunia
| [[Sisimiut]]
| [[File:Qeqqata-coat-of-arms.svg|75px]]
| GL-QE
| 9.378
| 115.500
|0,08
|-
| [[Sermersooq]]
| Kommuneqarfik Sermersooq
| [[Nuuk]]
| [[File:Sermersooq-coat-of-arms.svg|88x88px]]
| GL-SM
| 23.123
| 531.900
|0,04
|-
|}

== Efnahagslíf ==
[[Mynd:Ilulissat_fish.jpg|thumb|right|Löndun á fiski í Ilulissat.]]
Grænland reiðir sig að meira og minna leyti á [[fiskveiðar]] sem eru yfir 90% af útflutningi landsins.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Walsh |first=Maurice |date=28 January 2017 |title='You can't live in a museum': the battle for Greenland's uranium |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2017/jan/28/greenland-narsaq-uranium-mine-dividing-town |url-status=live |access-date=28 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129005150/https://www.theguardian.com/environment/2017/jan/28/greenland-narsaq-uranium-mine-dividing-town |archive-date=29 January 2017 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; [[Rækja|Rækju]]- og [[fiskvinnsla]] eru langsamlega tekjuhæstu atvinnugreinarnar.&lt;ref name=&quot;cia-factbook&quot;&gt;{{Cite web |title=Greenland |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ |access-date=15 May 2007 |website=[[The World Factbook|CIA World Factbook]] |archive-date=9 janúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109162939/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Á Grænlandi er mikið af verðmætum jarðefnum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Vinnsla í [[rúbín]]námum hófst árið 2007. Vinnsla á öðrum jarðefnum hefur smám saman orðið arðbærari eftir því sem verð hækka. Meðal jarðefna sem finnast á Grænlandi í vinnanlegu magni eru [[járn]], [[úran]], [[ál]], [[nikkel]], [[platína]], [[tungsten]] og [[kopar]]. Grænlenska ríkið á olíufyrirtæki, [[Nunoil]], sem vinnur að þróun olíuiðnaðar í landinu. Ríkisfyrirtækið [[Nunamineral]] var líka stofnað í kringum vinnslu á [[gull]]i 2007 og er skráð í [[kauphöllin í Kaupmannahöfn|kauphöllina í Kaupmannahöfn]].

Rafmagn hefur venjulega verið framleitt með díselknúnum rafstöðvum, jafnvel þótt nóg sé til af vatnsafli. Fyrsta og stærsta vatnsaflsvirkjun Grænlands er [[Buksefjord-virkjun]] sem var sett í gang árið 1993. Hugmyndir um að reisa stórt álver sem knúið væri rafmagni frá vatnsaflsvirkjunum hafa verið í þróun. Áætlað er að mest af vinnuaflinu sem þarf til að reisa álverið og virkjunina yrði innflutt.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=12 October 2011 |title=Greenland's red hot labour market |url=http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2011/boom-for-nordic-mining-industry/article.2011-10-12.8124853746 |url-status=live |journal=[[Nordic Labour Journal]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201145836/http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2011/boom-for-nordic-mining-industry/article.2011-10-12.8124853746 |archive-date=1 February 2013 |access-date=10 February 2013}}&lt;/ref&gt;

[[Evrópusambandið]] hefur hvatt Grænland til að takmarka námavinnslu kínverskra fyrirtækja í landinu, en stjórn Grænlands tilkynnti árið 2013 að hún hygðist ekki setja neinar slíkar takmarkanir.&lt;ref&gt;[http://www.businessweek.com/articles/2013-02-10/chinese-workers-in-greenland ''Chinese Workers—in Greenland?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130213141927/http://www.businessweek.com/articles/2013-02-10/chinese-workers-in-greenland |date=13 February 2013 }} 10 February 2013 ''[[BusinessWeek]]''.&lt;/ref&gt;

Opinberi geirinn, þar á meðal opinber fyrirtæki í eigu ríkis og sveitarfélaga, leikur stórt hlutverk í hagkerfi Grænlands. Um helmingur opinberra tekna eru styrkir frá [[Danmörk]]u. Verg landsframleiðsla á mann er svipuð því sem gerist í Evrópu.

Grænland gekk í gegnum litla efnahagskreppu snemma á 10. áratug 20. aldar, en síðan þá hefur hagkerfið vaxið. Heimastjórnin á Grænlandi hefur rekið stranga skattastefnu sem hefur skapað umframtekjur hjá hinu opinbera og tryggt lága verðbólgu. Frá 1990 hefur verið [[viðskiptahalli]] á viðskiptum við útlönd, eftir að síðustu [[blý]]- og [[sink]]námum landsins var lokað. Árið 2017 fundust nýjar rúbínnámur sem gætu orðið undirstaða fyrir frekari útflutning.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Greenland Rubies: What We Know At This Point {{!}} National Jeweler |url=https://www.nationaljeweler.com/blog/5818-greenland-rubies-what-we-know-at-this-point |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817153630/https://www.nationaljeweler.com/blog/5818-greenland-rubies-what-we-know-at-this-point |archive-date=17 August 2019 |access-date=17 August 2019 |website=www.nationaljeweler.com}}&lt;/ref&gt; Árið 2017 var fyrirtækið [[AEX Gold]] stofnað af íslenskum, grænlenskum og dönskum fjárfestum til að stunda gullleit á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.vb.is/frettir/gullleit-graenlandi-langt-umfram-vaentingar/|vefsíða=Viðskiptablaðið|dags=4. apríl 2022|titill=Gullleit á Grænlandi „langt umfram væntingar“|skoðað=4.10.2022}}&lt;/ref&gt;

Rúmlega 30 bændur stunda sauðfjárrækt á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.bbl.is/frettir/vidtal/graenlenskir-baendur-natengdir-islandi|titill=Grænlenskir bændur nátengdir Íslandi|höfundur=Ástvaldur Lárusson|vefsíða=Bændablaðið|dags=3. maí 2026|skoðað=11. maí 2026}}&lt;/ref&gt;

== Íbúar ==
Íbúar Grænlands voru tæp 56.000 árið [[2019]] og langflestir [[Inúítar]], upprunnir þaðan sem í dag er [[Kanada]]. Síðustu hópflutningarnir áttu sér stað um miðja 19. öld. Í höfuðstaðnum Nuuk á Vestur-Grænlandi býr margt fólk af evrópskum ættum. 

Grænland er mjög strjálbýlt, en þar býr einn maður að meðaltali á hverja 0,14 ferkílómetra af íslausu landi. 91% íbúanna búa á Vestur-Grænlandi, 1,6% á Norður-Grænlandi og 6,3% á Austur-Grænlandi. Um 20% íbúanna eru fæddir utan Grænlands. 98% íbúanna eru [[Lútherstrú]]ar og tilheyra [[Danska kirkjan|dönsku þjóðkirkjunni]].

Á Grænlandi bera margir þýsk ættarnöfn svo sem Fleischer, Kleist og Kreutzmann. Þau eru komin frá þýskum [[trúboð]]um sem störfuðu þar lengi og ýmist giftust innfæddum konum eða ættleiddu innfædd börn.

==Menning==
[[Mynd:Greenland_kayak_seal_hunter_2006.jpg|thumb|right|Grænlenskur veiðimaður á hefðbundnum kajak úr skinni árið 2006.]]
[[Mynd:Upernavik_first_day_in_class_2007-08-14_2.jpg|thumb|right|Grænlensk skólabörn í þjóðbúningum í Upernarvik árið 2007.]]
Menning Grænlendinga er blönduð menning frá [[Inúítar|Inúítum]] undir sterkum [[dönsk menning|dönskum menningaráhrifum]]. Hefðbundin menning Inúíta er í grunninn hreinræktuð [[veiðimaður|veiðimenning]]. Árið 2005 ritaði grænlenski menningarmálaráðherrann [[Henriette Rasmussen]] að Grænlendingar væru ekki einu sinni [[veiðimenn og safnarar]], heldur aðeins veiðimenn.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://earthcharter.org/wp-content/assets/virtual-library2/images/uploads/ENG-Rasmussen.pdf|author=Henriette Rasmussen|title=Sustainable Greenland and Indigenous Ideals|date=2005|journal=The Earth Charter in Action: Towards a Sustainable World|access-date=2022-10-03|archive-date=2022-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003145707/https://earthcharter.org/wp-content/assets/virtual-library2/images/uploads/ENG-Rasmussen.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Þrátt fyrir miklar takmarkanir á veiðinni síðustu áratugi vegna þrýstings frá náttúruverndarsamtökum og fækkunar í veiðistofnum, meðal annars vegna [[loftslagsbreytingar|loftslagsbreytinga]], er veiðin enn mjög mikilvægur hluti af menningu landsins. Eitt af mörgum einkennum veiðimenningar á Grænlandi eru veiðar með [[skutull|skutlum]] á litlum [[kajak|kajökum]] úr skinnum sem strengd eru á trégrind. Færni grænlenskra veiðimanna á þessum bátum hefur vakið athygli Evrópumanna frá fyrstu tíð og [[kajakróður]] barst þaðan til Evrópu sem íþrótt. Fyrsta sýningin á grænlenskum kajakróðri var haldin í Kaupmannahöfn árið 1605 af veiðimönnum sem dönsk hvalveiðiskip höfðu tekið höndum á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://videnskab.dk/kultur-samfund/jagtspyd-sladrer-om-gronlandske-massebortforsler|titill=Jagtspyd sladrer om grønlandske massebortførsler|höfundur=Jens Winther Johannsen|dags=16. júní 2012|skoðað=3.10.2022|vefsíða=Forskerzonen}}&lt;/ref&gt; Grænlenskir inúítar hafa notað [[hundasleði|hundasleða]] til ferða og flutninga, að minnsta kosti frá því [[Thule-fólkið]] fluttist þangað um árið 1000.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Vitale, E. et al.|year=2023|title=An ethnographic framework for identifying dog sledding in the archaeological record|journal=Journal of Archaeological Science|volume=159|doi=10.1016/j.jas.2023.105856 | issn=0305-4403 }}&lt;/ref&gt; [[Anorak]] er hefðbundin grænlensk skinnflík sem varð vinsæl um allan heim á 20. öld í tengslum við útbreiðslu [[vetraríþróttir|vetraríþrótta]]. Íslenska [[lopapeysa]]n varð óbeint fyrir áhrifum frá [[grænlenskur þjóðbúningur|grænlenskum þjóðbúningi]] kvenna með skrautlega perlukraga sem ná yfir axlirnar og voru innblástur að nýjum prjónamynstrum á fyrri hluta 20. aldar.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|62896|Hvað er íslenska lopapeysan gömul og hver er uppruni hennar?}}&lt;/ref&gt;

Grænlendingar eiga sér langa sögu [[munnleg hefð|munnlegra hefða]] og [[sagnamennska|sagnamennsku]], auk myndlistar og handverks úr tré og beini, meðal annars [[túpilak]]a, lítil skrímsli skorin út úr beini sem [[sjaman]]inn gat [[sending|sent]] óvinum til höfuðs. Þekktustu myndlistarmenn Grænlands frá 19. öld voru sagnamennirnir [[Aron frá Kangeq]] og [[Jens Kreutzmann]] sem gerðu myndir af sögulegum viðburðum og goðsögum Grænlendinga. [[Trommudans]] með skinntrommum er mikilvægur hluti af tónlistarhefð Grænlendinga, en önnur hljóðfæri eru líka notuð. Trommudansinn var aðferð til að leysa úr ágreiningsmálum og gat verið keppni milli tveggja dansara eða til að fara með gamanmál. Stundum voru stór [[snjóhús]] (''Qaggi'') reist sérstaklega fyrir trommudansinn. Þegar trúboð hófst á Grænlandi á 18. öld voru trommudansar bannaðir og íbúum kynntur fjölradda sálmasöngur. Á 20. öld hafa hljómsveitir á Grænlandi búið til sérstakar útgáfur af meðal annars [[polka]], [[kántrítónlist]] og [[pönktónlist]]. Ein af fyrstu rokkhljómveitum Grænlands var [[Sumé]] sem var stofnuð árið 1972 af [[Malik Høegh]] sem líka stofnaði tónlistarútgáfuna [[ULO]] í [[Sisimiut]]. Aðrar þekktar hljómsveitir frá Grænlandi eru meðal annars [[Chilly Friday]], [[Nuuk Posse]], [[Nanook (hljómsveit)|Nanook]] og [[Small Time Giants]]. Grænlenska ríkisútvarpið heitir [[Kalaallit Nunaata Radioa]] og er staðsett í [[Nuuk]]. Grænlenska tímaritið ''[[Atuagagdliutit/Grønlandsposten|Atuagagdliutit]]'' hóf útgáfu árið 1861. [[Landsbókasafn Grænlands]] var stofnað 1956 og [[Þjóðminjasafn Grænlands]] var stofnað 1965. Bæði söfnin eru staðsett í Nuuk en urðu ekki opinber þjóðarsöfn fyrr en eftir að heimastjórn komst á 1979. Milli 1982 og 2001 áttu Þjóðminjasafn Grænlands og [[Þjóðminjasafn Danmerkur]] í samstarfi um skil á safngripum frá Danmörku til Grænlands.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Grønnow, B., &amp; Jensen, E. L.|date=2008|chapter=Utimut: repatriation and collaboration between Denmark and Greenland.|title=Utimut: Past Heritage-Future Partnerships. Discussion on Repatriation in the 21st Century|pages=180-191|url=https://iwgia.org/images/publications/0028_Utimut_heritage.pdf#page=179}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://www.nanoq.gl/ Heimastjórn Grænlands]
* [https://www.natur.gl Náttúrufræðistofnun Grænlands]
* [https://visitgreenland.com/ Opinber ferðavefur]
* [http://www.statgreen.gl/ Tölfræðistofnun Grænlands]
* [https://www.norden.org/is/information/stadreyndir-um-graenland Staðreyndir um Grænland á Norden.org]
=== Greinar af Tímarit.is ===
* [http://www.timarit.is/?issueID=419507&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Ferðarolla frá Grænlandi - ágrip af sögu Grænlands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416006&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Fornminjarannsóknir á Grænlandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416334&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Grænland''; grein í Lesbók Morgnblaðsins 1931]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416510&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Grænland''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=418531&amp;pageSelected=28&amp;lang=0 ''Næstu nágrannar vorir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1083919 ''Á ókönnuðum slóðum á Grænlandi''; grein í Alþýðublaðinu 1950]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3550748 ''Nokkrir dagar'' (eftir Dr. Kristján Eldjárn); grein í Tímanum 1962]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2967365 ''Mikilvægi Grænlands''; grein í DV 1998]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275473 ''Í vist með grænlenzkum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4229919 ''Á súð við Grænland''; grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1950]

{{Norður-Ameríka}}
{{Norðurlandaráð}}
{{Vestnorræna ráðið}}
{{Grænland}}

[[Flokkur:Grænland| ]]</text>
      <sha1>s7gk54jfgxqfp2kp733ptbecqjk9i0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986815</id>
      <parentid>1986814</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Amt og heimastjórn */</comment>
      <origin>1986815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66586" sha1="si9wiwmyf2v9hlfn1yh0kfiyzwvvg6m" xml:space="preserve">{{Land
| nafn = Grænland
| nafn_á_frummáli = Kalaallit Nunaat {{mál|gl}}&lt;br /&gt;Grønland {{mál|da}}
| nafn_í_eignarfalli = Grænlands
| fáni = Flag of Greenland.svg
| skjaldarmerki = Coat of arms Greenland.svg
| staðsetningarkort = Greenland (orthographic projection).svg
| tungumál = [[grænlenska]], [[danska]]
| höfuðborg = [[Nuuk]]
| stjórnarfar = [[Heimastjórn]]
| titill_leiðtoga1 = [[Þjóðhöfðingjar Danmerkur|Konungur]]
| titill_leiðtoga2 = [[Landstjóri Grænlands|Landstjóri]]
| titill_leiðtoga3 = [[Forsætisráðherra Grænlands|Forsætisráðherra]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Friðrik 10.]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Julie Præst Wilche]]
| nafn_leiðtoga3 = [[Jens-Frederik Nielsen]]
| staða = Dönsk hjálenda
| atburður1 = Heimastjórn
| dagsetning1 = 1. maí 1979
| atburður2 = Aukið sjálfræði
| dagsetning2 = 21. júní 2009
| flatarmál = 2.166.086
| hlutfall_vatns = 83,1
| mannfjöldaár = 2022
| fólksfjöldi = 56.466
| íbúar_á_ferkílómetra = 0,028
| VLF_ár = 2021
| VLF = 2,174
| VLF_á_mann = 38.575
| VÞL = {{hækkun}} 0.786
| VÞL_ár = 2010
| VÞL_sæti = 61
| gjaldmiðill = [[Dönsk króna|Dönsk króna (kr)]] (DKK)
| tímabelti = [[UTC]]+0 til -4
| þjóðsöngur = [[Nunarput utoqqarsuanngoravit]]
| tld = gl
| símakóði = 299
}}
'''Grænland''' ([[grænlenska]]: ''Kalaallit Nunaat''; [[danska]]: ''Grønland'') er [[Listi stærstu eyja heims|stærsta eyja jarðar]] sem ekki telst [[meginland]] út af fyrir sig, 2,2 milljónir km² að stærð. Grænland liggur milli [[Norður-Íshaf]]sins og [[Atlantshaf]]sins, austan við [[Kanadíski eyjaklasinn|kanadíska eyjaklasann]]. Landfræðilega tilheyrir Grænland heimsálfunni [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Höfuðborgin er [[Nuuk]] (''Godthåb'' á dönsku). Grænland er [[sjálfsstjórnarsvæði]] innan [[Danmörk|dönsku]] ríkisheildarinnar. Um 81 prósent landsins er þakið [[jökull|jökli]]. Nánast allir Grænlendingar búa í byggðum við firði á suðvesturhluta eyjunnar þar sem veður er talsvert mildara en annars staðar. Grænland hlaut heimastjórn frá Dönum árið 1979 og í nóvember árið [[2008]] var samþykkt í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] að landið fengi aukna sjálfstjórn.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/erlent/2008/11/26/sjalfstaedi_fra_donum_fyrir_2021/|titill=Sjálfstæði frá Dönum fyrir 2021|mánuður=26. nóvember|ár=2008}}&lt;/ref&gt;

Margir Grænlendingar eru af blönduðum uppruna [[Inúítar|Inúíta]] og Evrópumanna og tala [[Grænlenska|grænlensku]] (''kalaallisut'') sem móðurmál. Um 50 þúsund manns tala grænlensku en það eru fleiri en mælendur allra annarra [[Eskimó-aleutísk tungumál|eskimó-aleutískra mála]] samanlagt. Um 20% íbúa Grænlands eru af dönskum uppruna og hafa dönsku að móðurmáli. Bæði þessi mál eru opinberar tungur. Hin formlega gerð grænlensku sem er kennd í skólum og notuð sem ritmál er aðallega mótuð úr vesturgrænlenskum mállýskum. 

Grænland var ein af [[Noregur|norsku]] [[Krúnunýlenda|krúnunýlendunum]] allt fram til [[1814]] þegar það varð formlega dönsk nýlenda, þó svo að Noregur og Danmörk hafi verið sameiginlegt konungdæmi um aldir, allt frá [[1536]]. Þann [[5. júní]] [[1953]] varð Grænland hluti af Danmörku sem danskt [[amt]]. Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu [[1978]] fékk Grænland [[heimastjórn]] sem tók við völdum [[1. maí]] [[1979]]. [[Þjóðhöfðingi]] Grænlands er [[Friðrik 10. Danakonungur]]. Þann [[25. nóvember]] 2008 fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla á Grænlandi um aukna sjálfstjórn landsins þar sem 76% voru fylgjandi.&lt;ref&gt;[http://dk.nanoq.gl/Emner/Landsstyre/Departementer/Landsstyreformandens%20Departement/Selvstyrekontor/Folkeafstemning.aspx Folkeafstemningen om Selvstyre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120175654/http://dk.nanoq.gl/Emner/Landsstyre/Departementer/Landsstyreformandens%20Departement/Selvstyrekontor/Folkeafstemning.aspx |date=2012-01-20 }} Nanoq, vefur heimastjórnarinar&lt;/ref&gt; Þann 21. júní 2009 lýstu Grænlendingar yfir fullum sjálfsákvörðunarrétti í málum er tengjast réttarfari, stefnumótun og náttúruauðlindum. Þá voru Grænlendingar viðurkenndir sem sérstök [[þjóð]] samkvæmt alþjóðalögum. Danska ríkið heldur enn eftir stjórn utanríkis- og varnarmála.

== Heiti ==
Á [[grænlenska|grænlensku]] heitir landið ''Kalaallit Nunaat'' „land Kalaallíta (Grænlendinga)“. ''Kalaallit'' (eintala: ''Kalaaleq'') er það orð sem grænlenskir [[Inúítar]] nota um sig sjálfa. Samkvæmt danska trúboðanum [[Poul Egede]] sem skrifaði fyrstu grænlensku orðabókina, töldu þeir það komið af því orði sem norrænir menn notuðu um þá. Sú tilgáta hefur verið sett fram að orðið sé dregið af orðinu „[[skrælingi]]“ sem kemur fyrir í ''[[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]]'' sem heiti á Inúítum og í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' mögulega sem heiti á [[Indíáni|Indíánum]].&lt;ref&gt;{{cite book|editor1-last=Store|editor1-first=P|editor2-last=Clarkson|editor2-first=Iain|title=Language Contact across the North Atlantic: Proceedings of the Working|date=1992|publisher=De Gruyter|location=Darmstadt|isbn=978-3-484-30359-1|page=135|url=https://books.google.com/books?id=O46ZKTUg2ogC&amp;q=Kalaaleq&amp;pg=PA135}}&lt;/ref&gt; Nafn landsins (''Kalaallit Nunaat'') og tungumálsins (''kalallisut'') er dregið af ''Kalaallit''.

Í ''Eiríks sögu'' segir frá því að [[Eiríkur rauði]] hafi ákveðið að nefna landið Grænland „því að hann kvað menn það mjög mundu fýsa þangað ef landið héti vel“.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm|titill=Eiríks saga rauða|vefsíða=Snerpa.is|skoðað=12.10.2022}}&lt;/ref&gt; Þar er líka minnst á landnámsmanninn [[Gunnbjörn Úlfsson]] sem sagðist hafa komið í sker norðvestur af Íslandi sem hann nefndi „Gunnbjarnarsker“.&lt;ref&gt;{{vísindavefur|75173|Hvað vitum við um Gunnbjarnarsker? Hvar eru þau eða voru?}}&lt;/ref&gt; Í langflestum tungumálum heims dregur landið nafn sitt af norræna heitinu Grænlandi fremur en því grænlenska Kalaallit Nunaat. Samanburður á nöfnum Grænlands og [[Ísland]]s hefur oft verið tilefni vangaveltna um hvort nöfnin séu rangnefni.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/iceland-greenland-name-swap|titill=Is Iceland Really Green and Greenland Really Icy?|vefsíða=National Geographic|höfundur=Andrew Evans|dagsetning=30.6.2016|skoðað=12.10.2022}}&lt;/ref&gt;

== Saga ==
=== Elstu menningarsamfélög ===
{{aðalgrein|Forn-Inúítar}}
Landnám á Grænlandi tók þúsundir ára. Fámennir hópar komu norðan frá, einkum frá [[Asía|Asíu]] yfir hafísinn og einnig frá [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Á tímaskeiðinu 2400 f.Kr. fram að 2000 f.Kr. bjó þar fólk af svonefndri [[Independence I-menning]]u (nefnt eftir [[Independence-fjörður|Independence-firði]]). Flestallar mannvistarleifar tengdar þessu skeiði hafa fundist lengst í norðri, á [[Pearyland]]i. Einkum virðist [[sauðnaut]]aveiði hafa verið mikilvæg. Fólk af [[Independence II-menningin|Independence II-menningunni]] bjó þar frá [[8. öldin f.Kr.|8. öld f.Kr.]] til [[1. öldin f.Kr.|1. aldar f.Kr.]]

Á öldunum 1400 f.Kr. fram til 500 f.Kr. fluttu nýir hópar frá Kanada til Grænlands. Þetta menningarskeið er nefnt [[Saqqaq-menningin]] og íbúarnir tóku sér búsetu allt frá [[Upernavik]] í norðri til núverandi [[Nuuk]] í suðri. Þetta fólk bjó til steinkolur, boga og skutla. Það virðist einnig hafa haft með sér hunda.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=A.B. Gotfredsen, T. Møbjerg|title=Nipisat - a Saqqaq Culture Site in Sisimiut, Central West Greenland|journal=Meddelelser om Grønland|volume=331|year=2004|doi=10.26530/OAPEN_342365}}&lt;/ref&gt; Enn má víða finna fornleifar frá þessu menningarskeiði. 

Um 500 f.Kr. fluttist svonefnt [[Dorset-menningin|Dorset-fólk]] (hugsanlega kallað ''Tuniit'' af Inúítum) að nýju úr norðri inn á sama svæði og talað var um hér að ofan. Af fornminjafundum frá þessum menningarheimi má nefna stóra steina sem virðast hafa verið notaðir sem vörður til að vísa veg, fígúrur tálgaðar i stein og nálar úr [[rostungur|rostungstönnum]].

=== Landnám Inúíta ===
Um árið 900 náðu nýir hópar fólks til Norður-Grænlands alla leið frá [[Alaska]]. Vitað er að þetta fólk var [[Inúítar]] og því forfeður núverandi Grænlendinga, en það á ekki við um eldri menningarskeið. Þeir höfðu með sér háþróaða veiðimannamenningu, smíðuðu og notuðu [[kajak]]a og svonefnda „[[konubátur|konubáta]]“ (''umiak''), auk [[hundasleði|hundasleða]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Vitale, E., Rasmussen, J. A., Grønnow, B., Hansen, A. J., Meldgaard, M., &amp; Feuerborn, T. R.|year=2023|title=An ethnographic framework for identifying dog sledding in the archaeological record|journal=Journal of Archaeological Science|volume=159|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S030544032300136X}}&lt;/ref&gt; Þeir byggðu hús úr torfi og grjóti og notuðu hvalbein í sperrur.

Þetta menningartímabil er kennt við [[Thule (Grænlandi)|Thule]] á vesturströnd Grænlands og kallað [[Thule-menningin]], því þar fundust fyrstu fornleifarnar. Hluti fólksins fór suður með austurströndinni og einangraðist frá hinum íbúunum. Stærsti hlutinn settist að á vesturströndinni og flutti sig smám saman sunnar og náðu þeir fyrstu til suðurodda Grænlands, [[Hvarf (Grænlandi)|Hvarfi]] (Kap Farvel), um árið 1500. Í kringum 1200 tók menningin umtalsverðum breytingum og er eftir það kölluð [[Inugsuk-menningin]].&lt;ref&gt;{{cite book|author=Jordan, R. H.|year=1979|chapter=Inugsuk revisited: An alternative view of Neo-Eskimo chronology and culture change in Greenland|title=Thule Eskimo Culture: An Anthropological Retrospective|series=National Museum of Man Mercury Series|publisher=Archaeological Survey of Canada Paper|volume=88|page=157}}&lt;/ref&gt; Þetta er það menningarskeið sem ríkt hefur allt fram á okkar daga.

=== Landnám norænna manna ===
{{aðalgrein|Norrænir Grænlendingar}}
Um árið [[900]] sá [[Gunnbjörn Úlfsson]] til lands á Grænlandi og nefndi það [[Gunnbjarnarsker]]. Þegar norrænir menn fóru að nema land á suðvesturströnd landsins í lok [[10. öld|10. aldar]] komu þeir að óbyggðu landi. Hins vegar fundu þeir húsarústir og leifar af bátum og veiðarfærum. Á sama tíma og norrænir menn fóru að nema land í suðri fluttu nýir hópar Inúíta inn í norðurhlutann. Árið [[982]] fór [[Eiríkur rauði]] í útlegð til Grænlands og valdi að setjast að í [[Brattahlíð]] og nefndi hann landið Grænland. Árið [[985]] eða [[986]] sigldu 25 skip frá [[Ísland]]i með 500 - 700 manns um borð, en einungis 14 af þeim náðu landi í [[Eystribyggð]]. 

Um [[1000]] sneri [[Leifur Eiríksson]], sonur Eiríks rauða, aftur til Grænlands frá Noregi og hafði hann þá tekið kristni. Hann boðaði norrænum mönnum á Grænlandi kristni og byggði [[Þjóðhildarkirkja|Þjóðhildarkirkju]] í Brattahlíð (sem á grænlensku heitir nú [[Qassiarsuk]]). Þar stendur enn mjög heilleg rúst af kirkjunni. Árið [[1126]] var biskupsstóll stofnaður í [[Garðar (Grænlandi)|Görðum]]. Fyrsti biskupinn var [[Arnaldur (Garðabiskup)|Arnaldur]]. Um 1150 hittust norrænir menn og Inúítar í fyrsta sinn í [[Norðurseta|Norðursetu]]. Árið [[1261]] gengu Grænlendingar Noregskonungi á hönd.

Fyrir miðja 14. öld fór [[Vestribyggð]] í eyði. Er talið að tvennt hafi komið til: kólnandi loftslag og ágangur Inúíta að norðan. Upp úr þessu lögðust Norðursetuferðir af. Siglingum frá Noregi fækkaði mjög um sama leyti vegna áhrifa [[svartidauði|svartadauða]] þar í landi. Um [[1369]] fórst ''[[Grænlandsknörrinn]]'' og lögðust þá af reglulegar siglingar frá Noregi.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Guðmundur J. Guðmundsson|title=Grænland og umheimurinn: Norrænir menn á Grænlandi og samskipti þeirra við umheiminn fram til 1400|journal=Skírnir|pages=59-82|volume=178|year=2004|url=https://timarit.is/gegnir/991000627579706886}}&lt;/ref&gt; Árið [[1377]] dó [[Álfur (Garðabiskup)|Álfur]] biskup og var Grænland biskupslaust eftir það. Árið [[1385]] hrakti [[Björn Einarsson Jórsalafari|Björn Jórsalafara]] til Grænlands og dvaldi hann þar í tvo vetur með liði sínu. Árið [[1406]] hrakti skip til Grænlands með fjölda stórættaðra Íslendinga um borð. Sigldu þeir á brott árið [[1410]] og spurðist ekki til norrænna manna á Grænlandi eftir það, svo öruggt sé. Óljósar sagnir frá miðri 15. öld herma að [[Baskar|baskneskir]] hvalveiðimenn hafi rænt Eystribyggð. Árið [[1540]] kom íslenskt skip til Grænlands og fundu þá skipverjar enga norræna menn á lífi. Er allt á huldu um hvernig stóð á því að norrænir menn hurfu frá Grænlandi. Kólnandi loftslag og sjúkdómar geta verið mikilvæg ástæða. Einnig eru ágiskanir um að barátta við Inúíta hafi átt sinn hlut í hvarfinu. [[Fridtjof Nansen]] hélt því fram í ritinu ''Eskimo Life'' frá 1893 að blöndun milli Inúíta og norrænna manna kynni að hafa átt þátt í hvarfi þeirra síðarnefndu. Þessi kenning naut þó nokkurra vinsælda, meðal annars hjá [[Vilhjálmur Stefánsson|Vilhjálmi Stefánssyni]] og [[Jón Dúason|Jóni Dúasyni]], sem taldi að Grænland heyrði með réttu undir [[Ísland]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/08/20/thegar_islendingar_girntust_graenland/|titill=Þegar Íslendingar girntust Grænland|dags=20.8.2019|skoðað=11.12.2022|höfundur=Skúli Halldórsson|vefsíða=mbl.is}}&lt;/ref&gt;

=== Landkönnun á 16. og 17. öld ===
[[Mynd:Zentralbibliothek_Zürich_-_Merckliche_Beschreibung_sampt_eygenlicher_Abbildung_eynes_frembden_unbekanten_Volcks_-_000003625.jpg|thumb|right|Frásögn af þriðja leiðangri Martin Frobisher á þýsku frá 1578.]]
Árið 1500 sendi [[Manúel 1. Portúgalskonungur]] skip undir stjórn [[Gaspar Corte-Real]] til Grænlands í leit að [[norðvesturleiðin]]ni til Asíu. Samkvæmt [[Tordesillas-sáttmálinn|Tordesillas-sáttmálanum]] heyrði Grænland undir yfirráð Portúgals. Árið eftir hélt Corte-Real aftur þangað ásamt bróður sínum, [[Miguel Corte-Real]]. Þeir komu að frosnu hafi og sneru því í suðurátt og komu að [[Labrador]] og [[Nýfundnaland]]i. Í Labrador er sagt að þeir hafi tekið innfædda höndum og selt í þrældóm þegar heim var komið upp í kostnað við ferðina.&lt;ref name=&quot;The Telegram&quot;&gt;{{cite web |last1=McLeod |first1=James |title=N.L. indigenous leaders say Corte-Real statue is an insulting relic |url=https://www.thetelegram.com/news/local/nl-indigenous-leaders-say-corte-real-statue-is-an-insulting-relic-25739/ |website=The Telegram |publisher=The Telegram |access-date=14 June 2020}}&lt;/ref&gt; Mælingar þeirra á suðvesturströnd Grænlands urðu hluti af [[Cantino-heimskortið|Cantino-heimskortinu]] í [[Módena]].&lt;ref&gt;Nebenzahl, Kenneth. ''Rand McNally Atlas of Columbus and The Great Discoveries'' (Rand McNally &amp; Company: Genova; 1990); ''The Cantino Planisphere, Lisbon, 1502'', pp. 34–37.&lt;/ref&gt; Næstu ár komu ýmsir leiðangrar til Grænlands í leit að norðvesturleiðinni. Einn þekktasti könnuðurinn frá síðari hluta 16. aldar, [[Martin Frobisher]], taldi suðurodda Grænlands vera sagnalandið [[Frísland (sagnaland)|Frísland]].&lt;ref name=&quot;Allen1997&quot;&gt;{{cite book|author=David Beers Quinn|editor=John Logan Allen|title=North American Exploration|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7RGlz9a4wVYC&amp;pg=PA311|volume=I|year=1997|publisher=U of Nebraska Press|isbn=0-8032-1015-9|pages=311–312|chapter=The Northwest Passage in Theory and Practice}}&lt;/ref&gt;

Árin 1605 til 1607 sendi [[Kristján 4.]] Danakonungur þrjá leiðangra til Grænlands til að leita að Eystribyggð, sem hann áleit ranglega að væri á austurströndinni rétt norðan við [[Hvarf (Grænlandi)|Hvarf]], en þar er ströndin illfær vegna íss. Meðal annars þess vegna mistókust þessir leiðangrar þegar skipin komu að hafíslögðum sjó og lentu í erfiðum veðurskilyrðum í [[Grænlandssund]]i. Leiðsögumaður í öllum þremur ferðum var enski landkönnuðurinn [[James Hall]]. Í fyrsta leiðangrinum rændi eitt skipanna tveimur grænlenskum veiðimönnum ásamt kajökum þeirra og fluttu með sér til Kaupmannahafnar. Þar léku þeir listir sínar á bátunum fyrir konunginn, sem var fyrsta sýnikennslan í kajakróðri og kajakveltum í Evrópu. Í næsta leiðangri var fimm Grænlendingum rænt.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://sciencenordic.com/denmark-greenland-history/did-a-recently-found-bird-spear-belong-to-a-kidnapped-greenlander/1374238|titill=Did a recently found bird spear belong to a kidnapped Greenlander?|höfundur=Jens Winther Johannesen|dagsetning=2. ágúst 2012|vefsíða=ScienceNordic|skoðað=2.12.2022}}&lt;/ref&gt; Þessi mannrán danskra Grænlandsfara á 17. öld gerðu að verkum að íbúar landsins sýndu aðkomumönnum fjandskap og forðuðust þá. Árið 1636 fékk skipafélag í Kaupmannahöfn einkaleyfi á verslun og hvalveiðum við Grænland. Félagið sendi tvö skip til Grænlands sem keyptu náhvalstennur af innfæddum. Síðasta mannránið á þessum tíma voru þrír leiðangrar á vegum danska embættismannsins [[Henrik Müller]] sem hafði fengið einkaleyfi á siglingum til Grænlands og Vestur-Indía. Skipin sigldu norður eftir vesturströndinni 1654 og tóku þar fjóra Grænlendinga. Málverk var gert af þeim í Bergen í Noregi sem er varðveitt í [[Þjóðminjasafn Danmerkur|Þjóðminjasafni Danmerkur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://samlinger.natmus.dk/es/asset/43730|titill=Oliemaleri, 1654|vefsíða=Nationalmuseets
samlinger|skoðað=2.12.2022}}&lt;/ref&gt; [[Thomas Bartholin]], sem skrifaði grænlenskt orðasafn eftir þeim, segir frá því að loftslagið í Danmörku hafi reynst þeim erfitt og þau hafi öll látist fljótlega eftir komuna þangað.

=== Trúboð og einokunarverslun ===
Árið [[1721]] sendi [[Friðrik 4.]] Danakonungur prestinn [[Hans Egede]] til Grænlands til að leita þar norrænna manna og breiða út [[lútherstrú]] meðal þeirra. Þá var hvergi að finna en Egede hitti hins vegar fyrir Inúíta og hóf trúboð meðal þeirra. Fyrsta bækistöðin sem hann reisti var á eyjunni [[Kangeq]]. Landnemarnir sem fylgdu Egede reistu hvalstöð á eyjunni [[Nipisat]], en hollenskir hvalveiðimenn brenndu hana til grunna. Auk þess þjáðust landnemarnir af [[skyrbjúgur|skyrbjúg]]. Félagið sem Egede leiddi varð gjaldþrota árið 1727. Friðrik konungur sendi þá herskip með hermönnum og föngum undir stjórn [[Claus Parss]] til að reisa þar virki, en sá leiðangur misfórst vegna skyrbjúgs og uppreisnar.&lt;ref name=&quot;Cranny&quot;&gt;Cranz, David &amp; al. ''[https://books.google.com/books?id=L1pO_46g8OkC&amp;pg=PA258 The History of Greenland: including an account of the mission carried on by the United Brethren in that country]''. Longman, 1820.&lt;/ref&gt; Parss flutti nýlenduna á meginlandið á stað sem var nefndur ''Godt-håb'' („Góðravon“) og varð síðar [[Nuuk]]. Árið 1733 kom þangað skip með [[Herrnhútar|Herrnhúta]] sem höfðu fengið leyfi konungs til trúboðs á Grænlandi. Skipið bar líka með sér [[bólusótt]] sem næstu árin herjaði á landnema og innfædda. Gertrud, eiginkona Hans Egede, lést úr sjúkdómnum. Hann sneri aftur til Danmerkur með lík hennar og lét syni sínum, [[Poul Egede]], eftir stjórn trúboðsins. 

Árið 1734 fékk Íslandskaupmaðurinn [[Jacob Severin]] leyfi til verslunar á Grænlandi. Næstu ár stofnaði hann verslunarstaðina [[Qasigiannguit|Christianshåb]] (1734), [[Ilulissat|Jacobshavn]] (1741) og [[Paamiut|Frederikshåb]] (1742). Danir lentu oft í átökum við hollenska hvalveiðimenn sem veiddu hvali í [[Davissund]]i, versluðu við innfædda þrátt fyrir bann og brenndu bækistöðvar sem Danir höfðu byggt. Árið 1747 fékk [[Almenna verslunarfélagið]] einkaleyfi á verslun í nýlendum Dana í Norður-Atlantshafi og næstu ár voru stofnaðir verslunarstaðir víða meðfram strönd Grænlands, eins og [[Sisimiut|Holsteinsborg]] (1759), [[Upernavik]] (1771) og [[Qaqortoq|Julianehåb]] (1775). Árið 1774 tók [[Konunglega Grænlandsverslunin]] við stjórn verslunar á Grænlandi og hafði einkaleyfi á henni fram á miðja 20. öld, en 1908 tók danska ríkisstjórnin við stjórn félagsins. Félaginu var bannað að hvetja til frekari þéttbýlismyndunar á Grænlandi og háir tollar voru lagðir á „lúxusvörur“ eins og sykur, til að koma í veg fyrir að Grænlendingar legðu af hefðbundna lífshætti.

=== Samfélagsþróun og landkönnun á 19. öld ===
[[Mynd:Aron von Kangeq- Missionar.jpg|thumb|right|Trúboði í vetrarhúsi á mynd eftir Aron frá Kangeq.]]
Með [[Kílarsamningurinn|Kílarsamningnum]] 1814 fékk [[Noregur]] sjálfstæði en Grænland, Færeyjar og Ísland heyrðu áfram undir dönsku krúnuna. Um miðja 19. öld var farið að þróa ritmál fyrir grænlensku. Árið 1851 kom út grænlensk málfræði eftir herrnhútann [[Samuel Kleinschmidt]]. Árið 1859 gaf landfræðingurinn [[Hinrich Rink]] út safn grænlenskra sagna eftir [[Aron frá Kangeq]] með myndum eftir hann og 1861 stofnaði Rink fyrsta dagblaðið á grænlensku, ''[[Atuagagdliutit]]''.

Um miðja 19. öld höfðu Danir á Grænlandi áhyggjur af hnignun grænlensku byggðanna í kringum verslunarstaðina. Veturinn 1855 til 1856 var hungursneyð í kringum Godthåb og brjóstveikifaraldur fylgdi á eftir. Rink, Kleinschmidt og fleiri báðu um leyfi fyrir því að sett yrðu upp þorpsráð (''forstand'') með þátttöku Grænlendinga, til að fást við ýmis sameiginleg hagsmunamál byggðanna. Árið 1862 var landinu skipt í tólf svæði með hvert sitt forstand. Í ráðunum sátu prestur staðarins, verslunarstjórinn, assistentinn, læknirinn og aðrir danskir og grænlenskir meðlimir kosnir af íbúum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://da.nka.gl/digitale-samlinger/qangagooqgl/om-arkivalierne/forstanderskaber/|höfundur=Grete Rendal|vefsíða=Dagens Grønland|titill=Forstanderskaberne i Grønland|ár=Júlí 2014|skoðað=22.12.2022}}&lt;/ref&gt; Ráðin fengu til umráða 20% af þeirri upphæð sem ætluð var til kaupa á vörum Grænlendinga á hverjum stað. Að auki voru stofnaðir tveir sjóðir, einn fyrir Norður-Grænland og einn fyrir Suður-Grænland, að hluta fyrir uppihald nauðstaddra og að hluta til að styrkja kaup á búnaði veiðimanna, gerð húsnæðis og þess háttar.

Árið 1862 hófst iðnaðarvinnsla á [[krýólít]]i í [[Ivittuut]]. Áður höfðu Inúítar notað þessa steind til að þvo skinn, en seinna var það notað til að framleiða [[vítissódi|vítissóda]] og enn síðar við framleiðslu á [[ál]]i. Krýólít var nauðsynlegt hjálparefni við rafgreiningu súráls fram til 1943 og eina náman sem eftir var á þeim tíma var í Ivittuut. Þetta var ástæða þess að kanadíska fyrirtækið [[Alcan]] lagði áherslu á að bandarísk eða kanadísk yfirvöld tryggðu yfirráð yfir Grænlandi í upphafi síðari heimsstyrjaldar.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Berry, D. A.|year=2012|title=Cryolite, the Canadian aluminium industry and the American occupation of Greenland during the Second World War|journal=The Polar Journal|volume=2|number=2|pages=219–235|doi=10.1080/2154896X.2012.735037}}&lt;/ref&gt;

Á 19. öld óx mannfjöldinn á Vestur-Grænlandi nokkuð ört. Nýir landnemar fluttu til norðurhlutans frá [[Kanada]] allt til 1864. Ekkert er vitað um mannfjölda á Austur-Grænlandi á sama tíma, en talið er að þar hafi fólki fækkað og byggðir lagst af vegna erfiðra skilyrða. Austur-Grænland var illfært skipum vegna hafíss og siglingar þangað þóttu lengi hættuspil. Franski landkönnuðurinn [[Jules de Blosseville]] er talinn hafa farist þar á skipinu ''La Lilloise'' árið 1833.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Taagholt, J.|year=1991|title=The early exploration of Greenland|url=https://archive.org/details/earth-sciences-history_1991_10_2/page/247|journal=Earth Sciences History|volume=10|number=2|pages=247-258}}&lt;/ref&gt;

Áhugi landkönnuða á [[Norðurslóðir|Norðurslóðum]] fór vaxandi þegar leið á 19. öldina. [[William Scoresby]] gaf árið 1828 út bók um leiðangra sína til Austur-Grænlands árin á undan með fyrstu nákvæmu landmælingunum af ströndinni.&lt;ref&gt;{{cite book|author=William Scoresby jr.|title=Journal of a Voyage to the Northern Whale-fishery: Including Researches and Discoveries on the Eastern Coast of West Greenland, Made in the Summer of 1822, in the Ship Baffin of Liverpool|year=1828|publisher=Constable and Company|publication-place=Edinburgh|url=https://books.google.is/books/about/Journal_of_a_Voyage_to_the_Northern_Whal.html?id=DXg9AAAAYAAJ}}&lt;/ref&gt; [[Douglas Clavering]] bætti við þessar mælingar í leiðangri sínum 1823. Árið 1883 kom finnski landkönnuðurinn [[Adolf Erik Nordenskiöld]] til Austur-Grænlands og árið 1888 tókst [[Fridtjof Nansen]] að komast á skíðum yfir Grænlandsjökulinn, frá [[Umivik]] til Godthåb. Bandaríski landkönnuðurinn [[Robert Peary]] kannaði norður- og norðvesturströnd Grænlands í nokkrum leiðöngrum milli 1883 og 1909. Um aldamótin 1900 var búið að kortleggja megnið af Grænlandi nema nyrsta hluta norðausturstrandarinnar.

=== Hernám og styrjaldir ===
Árið 1908 tók [[ríkisstjórn Danmerkur]] við stjórn Grænlands af Konunglegu Grænlandsversluninni með lögum um stjórn Grænlands. Með lögunum voru stofnuð tvö [[landsráð Grænlands]] (Norður- og Suður-) sem tóku til starfa árið 1911. Landsráðin voru sameinuð í eitt landsráð árið 1950 og störfuðu fram að stofnun heimastjórnar 1979. Meðlimir landsráðanna voru kosnir til sex ára í senn í einmenningskjördæmum sem samsvöruðu þorpsráðunum frá 19. öld. Konur fengu ekki kosningarétt fyrr en 1948 og aðeins ein kona varð landsráðsmeðlimur.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Grønlands Landsråd|author=Axel Kjær Sørensen|date=20.12.2016|website=Den store danske|url=https://denstoredanske.lex.dk/Gr%C3%B8nlands_Landsr%C3%A5d|access-date=26.12.2022}}&lt;/ref&gt;

Í [[fyrri heimsstyrjöld|heimsstyrjöldinni fyrri]] voru Danmörk og þar með einnig Grænland hlutlaus. Árið [[1925]] komu 89 Grænlendingar til [[Ísafjörður (þéttbýli)|Ísafjarðar]] með danska skipinu ''Gustav Holm'', en þeir voru fluttir frá [[Ammassalik]] til [[Scoresby-sund]]s til að stofna þar bæinn [[Ittoqqortoormiit]] að undirlagi danskra yfirvalda til að styrkja tilkall Danmerkur gegn ágangi Norðmanna á Norðaustur-Grænlandi.&lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/baru-graenlendinga-a-hondum-ser Báru Grænlendinga á höndum sér] Rúv, skoðað 17. janúar 2019.&lt;/ref&gt; Danski landkönnuðurinn [[Ejnar Mikkelsen]] hafði þá lengi barist fyrir því að stofna byggðir norður eftir austurströnd Grænlands.

Þegar styrjöldin hófst hélt [[Einar Benediktsson]] skáld fyrstur manna fram þeirri hugmynd að Grænland gæti hugsanlega tilheyrt Íslandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/08/20/thegar_islendingar_girntust_graenland/|titill=Þegar Íslendingar girntust Grænland|höfundur=Skúli Halldórsson|vefsíða=mbl.is|dags=20.8.2019|skoðað=26.12.2022}}&lt;/ref&gt; Einkum amaðist hann við siglingabanni því sem Danir höfðu lagt á í Grænlandi á 17. öld og kom í veg fyrir siglingar íslenskra og færeyskra fiskiskipa þangað. Árið 1926 fengu Færeyingar leyfi til að sigla á eina höfn á Suður-Grænlandi (nú [[Takisup Qeqertarsua]]) og næstu ár fjölgaði höfnum um leið og umsvif Færeyinga þar jukust.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Færingehavn|website=emu - Danmarks læringsportal|url=https://emu.dk/stx/rigsfaellesskabet/perspektiver-i-undervisningen-faeroeerne/faeringehavn}}&lt;/ref&gt; Árið 1928 varði [[Jón Dúason]] ritgerð í réttarsögu við [[Óslóarháskóli|Óslóarháskóla]] þar sem hann færði rök fyrir því að á Íslandi og Grænlandi hefðu gilt ein lög á [[þjóðveldisöld]] og því hefðu löndin tvö verið eitt ríki. Margir urðu til að gagnrýna þennan málflutning, meðal annars [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finnur Jónsson]], norrænufræðingur,&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Nordisk Tidsskrift|year=1929|author=Finnur Jónsson|title=Jón Dúason: Grønlands statsretslige stilling i middelalderen. Oslo 1928|volume=9|issue=6|pages=445-459|url=https://tidsskrift.dk/historisktidsskrift/article/view/55597/75646}}&lt;/ref&gt; og [[Ólafur Lárusson]], lögfræðingur.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Andvari|volume=1|year=1924|author=Ólafur Lárusson|title=Réttarstaða Grænlands að fornu|pages=28-64|url=https://timarit.is/page/4320096?iabr=on}}&lt;/ref&gt;

Árið 1922 reistu Norðmenn þráðlausa veðurstöð við [[Myggbukta]] á Austur-Grænlandi og [[1931]] hertóku norskir selveiðimenn landið þar í kring og nefndu það [[Eirik Raudes Land]], eftir deilur við danska sýslumanninn. Frá [[12. júlí]] [[1932]] til [[5. apríl]] [[1933]] var landsvæðið hersetið af norskum hermönnum og embættismönnum. [[Vidkun Quisling]], sem þá var norskur varnarmálaráðherra, hafði skipað fyrir um hersetuna. [[Alþjóðadómstóllinn]] í Haag úrskurðaði hins vegar að þetta landsvæði tilheyrði Danmörku og voru þá norsku hermennirnir kallaðir heim. Dómstóllinn vísaði sérstaklega til Kílarsamningsins þar sem tekið var fram að Færeyjar, Grænland og Ísland heyrðu áfram undir Danmörku.

[[Mynd:Members of the Edelweiss II weather station in north-eastern Greenland taken prisoner by American soldiers, October 4 1944.jpg|thumb|right|Þýskir starfsmenn veðurstöðvarinnar Edelweiss II á Norðaustur-Grænlandi teknir höndum af bandarískum hermönnum.]]
Í [[seinni heimsstyrjöld]]inni ákváðu sýslumenn á Grænlandi að starfa óháð stjórninni í Kaupmannahöfn og hunsa fyrirskipanir þaðan, að undirlagi sendiherra Danmerkur í Bandaríkjunum, [[Henrik Kauffmann]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://arcticjournal.com/culture/2968/sledge-patrol|title=The Sledge Patrol|work=The Arctic Journal|access-date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308222716/http://arcticjournal.com/culture/2968/sledge-patrol|archive-date=2017-03-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hann óttaðist að annars myndu Bandaríkin eða Kanada hertaka Grænland. Bandaríkjamenn reistu nokkra flugvelli á Grænlandi. Þeir helstu voru [[Bluie West One]] við [[Narsarsuaq]] og [[Bluie East Two]] við [[Ikateq]]. Grænland gegndi mikilvægu hlutverki fyrir fraktflug bandamanna milli [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[England]]s og einnig í eftirliti með þýskum kafbátum. Þjóðverjar gerðu tilraunir að setja upp veðurathugunarstöðvar á Norðaustur-Grænlandi en voru hraktir þaðan af [[Síríussveitin]]ni með stuðningi Bandaríkjahers. Árið [[1945]] hófu Bandaríkin byggingu [[Thule-herstöðin|flugstöðvar á Norður-Grænlandi]] þar sem þau höfðu áður byggt flugvöllinn Bluie West 6. Árið [[1951]] gerðu Bandaríkin og Danmörk samning um sameiginlegar varnir Grænlands. Öll kaldastríðsárin var Grænland mikilvægur hlekkur í varnarmálum Bandaríkjanna.

=== Amt og heimastjórn ===
[[Mynd:Greenland_flag_on_building.jpg|thumb|right|Steinsteypublokkir eins og [[Blok P]] frá 8. áratugnum, voru reistar í bæjum sem ákveðið var að stækka.]]
Um miðja 20. öld stofnaði ríkisstjórn [[Hans Hedtoft]] [[Grænlandsnefndin]]a til að fjalla um lífsskilyrði Grænlendinga og koma með tillögur að úrbótum. Ein af ástæðum þess voru [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|hugmyndir Bandaríkjamanna um að taka yfir stjórn Grænlands]]. Árið 1951 hófst tilraun til að bæta stöðu grænlenskra barna með því að taka þau frá fjölskyldum sínum á Grænlandi og koma fyrir hjá fósturfjölskyldum í Danmörku. Til 1975 voru hundruð barna þannig flutt til Danmerkur, oft gegn vilja fjölskyldna þeirra. Árið 2020 bað danska ríkisstjórnin fyrstu börnin sem flutt voru þannig á brott formlega afsökunar.

Nýlendutíminn leið undir lok árið [[1953]] þegar [[stjórnarskrá Danmerkur]] var breytt á þann hátt að Grænland varð [[amt]] innan danska ríkisins. Um leið óskuðu Danir eftir því að Grænland yrði tekið af lista Sameinuðu þjóðanna yfir nýlendur. Málið kom þá aftur til umræðu á Alþingi á Íslandi og vildu sumir að Íslendingar greiddu atkvæði gegn tillögu Dana vegna þess tilkalls sem þeir vildu meina að Ísland ætti á Grænlandi. Niðurstaðan varð sú að fulltrúi Íslands sat hjá við atkvæðagreiðsluna. Óánægja með framgöngu Alþingis í málinu varð til þess að [[Ragnar V. Sturluson]] stofnaði tímaritið ''[[Grænlandsvinurinn|Grænlandsvininn]]'' sem kom út í eitt ár og fjallaði vítt og breitt um málefni Grænlands, meðal annars um rök Jóns Dúasonar fyrir tilkalli Íslands.&lt;ref&gt;[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5823578 „Nokkrir stjórnarfarslegir atburðir úr sögu Grænlands“; grein úr Grænlandsvininum 1954]&lt;/ref&gt;

Einn liður í samfélagsumbótum á Grænlandi var að fækka byggðunum og stækka þær, en langflestir Grænlendingar bjuggu þá í 2-300 manna þorpum. Danska ríkið tók nú að sér að reisa mikinn fjölda íbúða, sjúkrahús og skóla, sem voru mönnuð með menntuðum Dönum. Þannig tókst að nær útrýma [[berklar|berklum]] á Grænlandi árið 1973. Þéttbýlisvæðingin olli miklu umróti i grænlenska veiðimannasamfélaginu og skapaði bil milli kynslóða. Um 1970 urðu fyrstu grænlensku stjórnmálaflokkarnir til.

Árið 1953 hóf [[Bandaríkjaher]] að reisa [[Thule-herstöðin]]a samkvæmt varnarsamningi við dönsk yfirvöld og 1958 var [[Century-herstöðin]] reist undir ísnum 200 km austan við Thule. Grænlenskir íbúar í Thule voru neyddir til að flytja til [[Qaanaaq]]. Þeir fengu greiddar bætur vegna þess hálfri öld síðar. Árið 1968 fórst [[B-52]]-sprengjuflugvél við herstöðina þannig að geislavirkt efni dreifðist um stórt svæði. 

Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu árið [[1979]] fékk Grænland heimastjórn með eigin þingi og [[Naalakkersuisut|ríkisstjórn]]. Í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] [[1982]] var ákveðið að Grænland segði sig úr [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]]. Árið 1986 tók grænlenska heimastjórnin við Konunglegu Grænlandsversluninni sem breytti um nafn og heitir nú [[Kalaallit Niuerfiat]]. Árið [[2008]] kusu Grænlendingar um aukna sjálfsstjórn. Löggæsla, dómsvald, ýmis lög og fjármál heyra eftir það undir stjórn Grænlands. Danmörk fer með stjórn gjaldeyrismála og varnarmála. Utanríkisstefna Grænlands er samstarfsverkefni beggja, en deilt er um hvert forræði Grænlendinga sé í reynd í utanríkis- og varnarmálum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.information.dk/indland/2013/10/groenland-foere-udenrigspolitik|title=Grønland vil selv føre udenrigspolitik|date=16. október 2013|author=Emil Rottbøll|website=Information}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/eksperter-om-groenlands-ambitioner-paa-udenrigs-og-forsvarsomraadet-groenland|title=Eksperter om Grønlands ambitioner på udenrigs- og forsvarsområdet: Grønland definerer sig mere og mere i egen ret|date=21. febrúar 2024|author=Anders Dall|website=DR}}&lt;/ref&gt; 

Stjórnmálasambandi milli Íslands og Grænlands var formlega komið á árið [[1985]] með stofnun [[Vestnorræna ráðið|Vestnorræna ráðsins]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fullveldi1918.is/is/dagskra-arsins/hvernig-grannar-erum-vid-tengsl-islands-og-graenlands-a-20-old|title=Hvernig grannar erum við, tengsl Íslands og Grænlands|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221125819/http://www.fullveldi1918.is/is/dagskra-arsins/hvernig-grannar-erum-vid-tengsl-islands-og-graenlands-a-20-old |archive-date=2018-02-21|website=Fullveldi2018|access-date=17. janúar 2019}}&lt;/ref&gt; [[Kalak]], vinafélag Íslands og Grænlands, var stofnað árið 1992.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kalak.is/um-kalak/|website=Kalak|title=Um Kalak|access-date=12.2.2025}}&lt;/ref&gt; Ísland stofnaði ræðismannsskrifstofu í Nuuk árið 2013 og Grænland skipaði sendifulltrúa á Íslandi árið 2018.

Grænland komst í heimsfréttirnar þegar [[Donald Trump]] bandaríkjaforseti lagði það til árið 2019 að [[Bandaríkin]] myndu kaupa landið. Stjórnvöld í Danmörku og Grænlandi tóku fálega í það og sögðu landið ekki vera til sölu. Trump endurtók þessar tillögur í janúar 2025, skömmu áður en hann tók á ný við embætti forseta. Hann gekk þá enn lengra og vildi ekki útiloka beitingu hervalds til að taka yfir Grænland og [[Panama]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-01-07-trump-utilokar-ekki-ad-beita-hervaldi-til-ad-taka-yfir-graenland-432467|titill=Trump útilokar ekki að beita hervaldi til að taka yfir Grænland|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=7. janúar|ár=2025}}&lt;/ref&gt;

== Landfræði ==
:''Sjá líka: [[Listi yfir þéttbýlissvæði á Grænlandi]]''
[[Mynd:Greenland ice stream.jpg|thumbnail|vinstri|200px|Skriðjökull á Grænlandi]]
[[Mynd:Greenland big.png|thumbnail|Kort af Grænlandi.]]
Að flatarmáli telst Grænland vera 2.099.988 [[Ferkílómetri|km²]], og af því er 1.799.992 km² (85,7%) þakið jökli. Grænland er stærsta eyja heims sem ekki er heimsálfa&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Island of Greenland |url=http://www.hiddenjourneys.co.uk/London-Vancouver/Greenland.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714184902/https://www.hiddenjourneys.co.uk/London-Vancouver/Greenland.aspx |archive-date=14 July 2014 |access-date=8 July 2014 |website=Hidden Journeys – explore the world from the air }}&lt;/ref&gt; og þriðja stærsta land Norður-Ameríku, á eftir Kanada og Bandaríkjunum.&lt;ref&gt;{{Cite journal |year=2008 |title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area, and density |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf |url-status=live |journal=[[United Nations Statistics Division]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224062814/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf |archive-date=24 December 2010 |access-date=24 September 2010}}&lt;/ref&gt; Fjarlægðin frá nyrsta odda, [[Kap Morris Jesup]], að þeim syðsta, [[Hvarf (Grænland)|Hvarfi]], eru 2.650 km. Strandlínan telst vera 39.330 km, og er það nánast sama vegalengd og ummál jarðar við [[Miðbaugur|miðbaug]]. Grænland nær sunnar, austar, vestar og norðar en Ísland.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|52013|Nær Grænland virkilega lengra til austurs en Ísland?}}&lt;/ref&gt; Strönd Grænlands liggur að [[Norður-Íshaf]]i í norðri, [[Grænlandssund]]i í austri, [[Norður-Atlantshaf]]i í suðaustri, [[Davis-sund]]i í suðvestri, [[Baffinsflói|Baffinsflóa]] í vestri, og [[Naressund]]i og [[Lincoln-haf]]i í norðvestri. 

Hæsta fjall á Grænlandi er [[Gunnbjörnsfjall|Gunnbjarnarfjall]] (um 3700 m) á austurströndinni, mitt á milli [[Ammassalik]] og [[Scoresbysund]]s.

Milli [[Blosseville-strönd|Blosseville-strandar]] sunnan við [[Scoresbysund]] og [[Ritur|Rits]] við [[Aðalvík]] vestast á [[Hornstrandir|Hornströndum]] eru einungis um 290 km. 

Allar byggðir eru við strandlengjuna og flestar þeirra á suðvesturströndinni. Á Grænlandi eru fimm sveitarfélög: [[Kujalleq]], [[Qeqertalik]], [[Avannaata]], [[Qeqqata]] og [[Sermersooq]]. Helstu þéttbýlissvæði á Vestur-Grænlandi eru [[Aasiaat]], [[Ilulissat]], [[Kangaatsiaq]], [[Qasigiannguit]], [[Qeqertarsuaq]], [[Upernavik]], [[Uummannaq]], [[Maniitsoq]], [[Nuuk]], [[Paamiut]], [[Sisimiut]], [[Ivittuut]], [[Nanortalik]], [[Narsaq]], [[Qaqortoq]]; á austurströndinni [[Ammassalik]], [[Ittoqqortoormiit]] og einungis eitt á Norður-Grænlandi, [[Qaanaaq]]. Norðaustur-Grænland, hluti Norður-Grænlands og stór hluti Austur-Grænlands eru utan sveitarfélaga og er þar stærsti þjóðgarður í heimi, um það bil 972.000 km² að flatarmáli. 
Enginn jökull er á allra nyrsta hluta Grænlands, [[Peary Land|Peary-landi]], þar er loftslagið of þurrt til þess að jökull geti myndast. Áætlað er að ef allur Grænlandsjökull bráðnaði myndi yfirborð úthafa hækka um meira en 7 [[Metri|metra]].

Á árabilinu milli [[1989]] og [[1993]] boruðu vísindamenn ofan í Grænlandsjökul þar sem hann er hvað þykkastur og náðu þeir upp 3,2 [[km]] löngum borkjarna. Skoðun lagskiptingar og efnagreining á kjarnanum hafa kollvarpað mörgum kenningum um veðurfar og veðurþróun. Það hefur nefnilega komið í ljós að sú veðursaga sem hægt er að lesa úr kjarnanum nær um það bil 100.000 ár aftur í tímann og sýnir að loftslags- og hitabreytingar hafa verið mun meiri og gengið hraðar yfir en áður var talið.

=== Lífríki ===
Heimskautaloftslag einkennir lífríki Grænlands að fáeinum svæðum undanteknum, t.d. [[Narsarsuaq]], syðst á landinu. Við suðvesturströndina er aðeins hlýrra vegna þess að þangað nær angi af [[Golfstraumurinn|Golfstraumnum]]. Hitastig inni á jökli er allt frá –70&amp;nbsp;°C á vetrum og upp að frostmarki á sumrin. 

[[Mynd:Greenland-sydkap hg.jpg|thumb|Túndrugróður við Scoresbysund.]]
Á þeim svæðum sem ekki eru þakin jökli er dæmigerður [[túndra|túndrugróður]]. Lítið er af blómjurtum en meira um grös og mosa. [[Ilmbjörk]], [[grænlandsreynir]], [[grænelri]], [[einir]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðitegundir]] eru meðal trjáa og runna sem vaxa í inndölum, aðallega á Suður-Grænlandi. Um 500 tegundir háplantna hafa fundist á eyjunni og eru þá frátaldar þær tegundir sem sáð hefur verið eða plantað.

Átta tegundir [[spendýr]]a lifa á landi þó að [[ísbjörn|ísbirnir]] séu oftar á ís á hafi úti en á landi. [[Hreindýr]] eru algeng á Vestur-Grænlandi og [[sauðnaut]] og [[hreysikettir]] (''Mustela erminea'') á norðausturhluta Grænlands. [[Heimskautarefur|Heimskautarefir]], sem eru í tveimur litaafbrigðum, hvítir eða bláir, eru algengir um alla strandlengjuna. [[Úlfur (dýrategund)|Úlfar]] lifa hér og þar á norður- og norðausturhluta Grænlands, allt suður að 70°. [[Pólhéri|Pólhérar]] eru algengir víða um landið. [[Kragalæmingi|Kragalæmingjar]] (''Dicrostonyx groenlandicus'') eru einu upprunalegu [[nagdýr]]in.

Fimm tegundir [[selur|sela]] lifa í hafinu við Grænland. Þær eru [[hringanóri]], [[landselur]], [[vöðuselur]], [[blöðruselur]] og [[kampselur]]. Þar að auki [[rostungur|rostungar]] (''Odobenus rosmarus) ''sem eru náskyldir selum''. ''

Fimmtán tegundir [[hvalur|hvala]] lifa við Grænland, þar á meðal [[langreyður]], [[steypireyður]], [[búrhvalur]], [[hrefna (hvalur)|hrefna]], [[hnísa]], [[náhvalur]] og [[hnúfubakur]]. [[Grænlandssléttbakur]] eða [[norðhvalur]] er kenndur við Grænland á mörgum málum, en hann er í útrýmingarhættu.

Um 230 tegundir fugla hafa sést á Grænlandi og eru þar af um 60 tegundir [[varpfugl]]a. Nefna má [[hrafn]], [[rjúpa|rjúpu]], [[snæugla|snæuglu]], [[lundi|lunda]], [[Hvítfálki|fálka]], [[æðarfugl]], [[haftyrðill|haftyrðil]] og [[álka|álku]].

===Veðurfar===
Veðurfarslega má skipta Grænlandi í tvö svæði: strandsvæði og Grænlandsjökul. Jökullinn þekur um 80% landsins og er loftslag undir frostmarki þar allan ársins hring en meðalhæð hans er 2100 metrar. Strandsvæðin eru undir hafrænum áhrifum og er loftslag á Norður-Grænlandi í janúar aðeins mildara en í kanadíska eyjaklasanum sem er sunnar. Þar er þó meðalhitinn í janúar -25 til -30 gráður. Mildast er loftslagið á syðsta odda Grænlands og er hitametið þar tæp 25 stig.  &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/miklir-grodureldar-a-graenlandi] Rúv, skoðað 14. ágúst, 2017.&lt;/ref&gt;

Í Nuuk sveiflast meðalhiti mánaða milli −8 til 7 °C.

== Stjórnmál ==
Grænland er heimastjórnarsvæði innan konungsríkisins [[Danmörk|Danmerkur]] þar sem er [[þingbundin konungsstjórn]] og [[Friðrik 10. Danakonungur]] er þjóðhöfðingi. [[Heimastjórn Grænlands]] fer með framkvæmdavaldið í innri málefnum Grænlands. [[Forsætisráðherra Grænlands]] er stjórnarleiðtogi. Núverandi forsætisráðherra er [[Jens-Frederik Nielsen]]. Grænlenska þingið, [[Inatsisartut]], hefur 31 þingmann og kemur saman í einni deild.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inatsisartut |url=https://ina.gl/organisation/sammensaetning-af-inatsisartut/ |access-date=29 December 2020 |publisher=Inatsisartut.gl |language=kl |archive-date=17 ágúst 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817182125/http://ina.gl/organisation/sammensaetning-af-inatsisartut/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Grænlendingar kjósa til sveitarstjórna, þingmenn á grænlenska þinginu og þingmenn á [[danska þingið|danska þinginu]]. Helstu stjórnmálaflokkar á Grænlandi eru [[grænlenski demókrataflokkurinn]], miðjuflokkurinn [[Naleraq]], sósíaldemókrataflokkurinn [[Siumut]], sósíalistaflokkurinn [[Inuit Ataqatigiit]] og hægriflokkurinn [[Atassut]]. Fjórir fyrstnefndu flokkarnir hafa aukið sjálfræði Grænlands á stefnuskrá sinni, en með mismiklum fyrirvara. Árið 2008 var haldin ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem yfir 76% stuðningur var við aukið sjálfræði og heimastjórn. Árið 2009 voru ný lög um sjálfsstjórn Grænlands samþykkt í Danmörku, þar sem grænlenska stjórnin hefur rétt til að taka að sér ábyrgð á nýjum sviðum, en án þess að þeim fylgi fjármagn. Nýju lögin skilgreina Grænlendinga sem [[þjóð]] og tilgreina skilyrði fyrir fullu sjálfstæði frá Danmörku.&lt;ref name=&quot;lov&quot;&gt;{{cite web|website=Lovtidende|url=http://stm.dk/multimedia/selvstyreloven.pdf|title=Selvstyreloven|author=Simon Uldum og Mads Pedersen|date=13.07.2009|access-date=25.03.2017}}&lt;/ref&gt;

Grænland er hluti af Danmörku. Danakonungur fer formlega með framkvæmdavaldið á Grænlandi og skipar umboðsmann sinn þar. Vald konungs er samt að mestu táknrænt í reynd þar sem í Danmörku ríkir [[þingræði]]. Núverandi umboðsmaður er [[Julie Præst Wilche]]. Grænland er kjördæmi innan danska ríkisins og kýs tvo fulltrúa á danska þinginu af 179. Árið 1985 kusu Grænlendingar að segja sig úr [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] þótt Danmörk væri áfram aðildarríki. Ástæðan var óánægja með [[sameiginleg fiskveiðistefna Evrópusambandsins|sameiginlegu fiskveiðistefnuna]]. Flest Evrópulög gilda þannig ekki á Grænlandi nema þau sem snúa að viðskiptum. Grænland getur samt sótt um styrki í nokkrar af áætlunum sambandsins.&lt;ref name=&quot;euprofile&quot;&gt;{{Cite web |title=EU Relations with Greenland |url=http://www.eeas.europa.eu/greenland/index_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609050531/http://eeas.europa.eu/greenland/index_en.htm |archive-date=9 June 2011 |access-date=3 October 2020 |publisher=European Union}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Overseas Countries and Territories (OCT) |url=http://europa.eu/legislation_summaries/development/overseas_countries_territories/index_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813192112/http://europa.eu/legislation_summaries/development/overseas_countries_territories/index_en.htm |archive-date=13 August 2011 |access-date=3 October 2020 |publisher=European Union}}&lt;/ref&gt;

Danmörk fer með landvarnir og strandgæslu á Grænlandi. [[Síríussveitin]] var stofnuð af grænlenskum sjálfboðaliðum árið 1941 til að tryggja yfirráð yfir Austur-Grænlandi og verjast tilraunum Þjóðverja til að koma þar upp veðurstöðvum í tengslum við kafbátahernað í Norðurhöfum. [[Sameinuð herstjórn norðurslóða]] var stofnuð innan danska hersins árið 2012 til að stýra landvörnum, eftirliti, björgunaraðgerðum og strandgæslu á Grænlandi og í Færeyjum.&lt;ref&gt;{{Cite web|first=ft.dk|title=Denmark's military capacities in the Arctic Region, FOU Alm.del Bilag 138|url=https://www.ft.dk/samling/20151/almdel/fou/bilag/138/1642107.pdf}}&lt;/ref&gt; [[Pituffik-geimherstöðin]] er í [[Thule-vík]] norðarlega á Vestur-Grænlandi og heyrir nú formlega undir [[Geimher Bandaríkjanna]]. Utanríkisstefna Grænlands er samstarfsverkefni heimastjórnarinnar og ríkisstjórnar Danmerkur. Fjögur ríki reka ræðismannsskrifstofur í Nuuk, [[Ísland]] (frá 2013)&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/sendiskrifstofur/adalraedisskrifstofa-islands-i-nuuk/um-sendiskrifstofu/|titill=Um sendiskrifstofu|vefsíða=Stjórnarráðið|skoðað=8.10.2022}}&lt;/ref&gt; og [[Bandaríkin]] (frá 2020).&lt;ref name=&quot;US consulate&quot;&gt;{{cite news |last1=Wingate |first1=Sophie |title=US opens a consulate in Greenland, a year after a bid to buy |url=https://www.arctictoday.com/us-opens-a-consulate-in-greenland-a-year-after-a-bid-to-buy/ |accessdate=18 July 2020 |publisher=ArcticToday |date=11 June 2020}}&lt;/ref&gt; Árið 2026 bættust svo [[Frakkland]] og [[Kanada]] við.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-07-bandarikin-verja-ekki-evropu-okkar-vegna-466430|title=„Bandaríkin verja ekki Evrópu okkar vegna“|author=Hallgrímur Indriðason|date=7.2.2026|website=RÚV}}&lt;/ref&gt; Frá setningu nýju heimastjórnarlaganna 2009 hefur grænlenska heimastjórnin opnað sendiskrifstofur í [[Brussel]], [[Beijing]], [[Kaupmannahöfn]], [[Reykjavík]] og [[Washington D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=McGwin |first1=Kevin |title=Greenland names first representative to Iceland |url=https://www.arctictoday.com/greenland-names-first-representative-iceland/ |accessdate=13 January 2020 |publisher=ArcticToday |date=28 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=McGwin|first1=Kevin|title=Starting from scratch|url=http://arcticjournal.com/politics/starting-scratch|accessdate=1 August 2014|publisher=The Arctic Journal|date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708013001/http://arcticjournal.com/politics/starting-scratch|archive-date=8 July 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Stjórnsýslueiningar ===
Með nýjum sveitarstjórnarlögum á Grænlandi 2009 (í kjölfar sveitarstjórnaumbótanna miklu í Danmörku 2007) var sveitarfélögum á Grænlandi fækkað úr 18 í 4. Einu þeirra, [[Qaasuitsup]], var svo skipt í tvennt árið 2018. Norðausturhluti landsins er [[Þjóðgarður á Norðaustur-Grænlandi]] og heyrir ekki undir neitt sveitarfélag. Annað svæði utan sveitarfélaga er lítið land undir [[Thule-herstöðin]]ni á Norðvestur-Grænlandi sem er umkringt sveitarfélaginu [[Avannaata]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
! align=&quot;left&quot; |Nafn!!align=&quot;left&quot;|[[Grænlenska]]!!align=&quot;left&quot;|Höfuðstaður
! align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Skjaldarmerki
! align=&quot;right&quot; |[[ISO 3166-2:GL|ISO]]&lt;ref&gt;[[ISO 3166-2:GL]] ([[Alþjóðlega staðlaráðið|ISO]] [[ISO 3166-2|3166-2]]-kóði)&lt;/ref&gt;
! align=&quot;right&quot; |Íbúar
! align=&quot;right&quot; |Stærð &lt;small&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;/small&gt;
!Þéttleiki byggðar
!Kort
|-
| [[Avannaata]]
| Avannaata Kommunia
| [[Ilulissat]] 
| [[File:Avannaata-coat-of-arms.jpg|75px]]
| GL-AV
| 10.726&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kommuni pillugu|publisher=Avannaata Kommunia|url=http://www.avannaata.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|access-date=2022-10-08|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304145253/https://www.avannaata.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 522.700
|0,02
| rowspan=5 | [[File:Greenland-municipalities-2018.svg|thumb|Sveitarfélög Grænlands frá 2018.]]
|-
| [[Kujalleq]]
| Kommune Kujalleq
| [[Qaqortoq]]
| [[File:Kujalleq-coat-of-arms.svg|75px]]
| GL-KU
| 6.439
| 32.000
|0,2
|-
| [[Qeqertalik]]
| Kommune Qeqertalik
| [[Aasiaat]]
|[[File:Qeqertalik-coat-of-arms.jpg|99x99px]]
| GL-QT
| 6.340&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kommuni pillugu|publisher=Kommune Qeqertalik|url=http://www.qeqertalik.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|access-date=2022-10-08|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225090527/https://www.qeqertalik.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 62.400
|0,11
|-
| [[Qeqqata]]
| Qeqqata Kommunia
| [[Sisimiut]]
| [[File:Qeqqata-coat-of-arms.svg|75px]]
| GL-QE
| 9.378
| 115.500
|0,08
|-
| [[Sermersooq]]
| Kommuneqarfik Sermersooq
| [[Nuuk]]
| [[File:Sermersooq-coat-of-arms.svg|88x88px]]
| GL-SM
| 23.123
| 531.900
|0,04
|-
|}

== Efnahagslíf ==
[[Mynd:Ilulissat_fish.jpg|thumb|right|Löndun á fiski í Ilulissat.]]
Grænland reiðir sig að meira og minna leyti á [[fiskveiðar]] sem eru yfir 90% af útflutningi landsins.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Walsh |first=Maurice |date=28 January 2017 |title='You can't live in a museum': the battle for Greenland's uranium |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2017/jan/28/greenland-narsaq-uranium-mine-dividing-town |url-status=live |access-date=28 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129005150/https://www.theguardian.com/environment/2017/jan/28/greenland-narsaq-uranium-mine-dividing-town |archive-date=29 January 2017 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; [[Rækja|Rækju]]- og [[fiskvinnsla]] eru langsamlega tekjuhæstu atvinnugreinarnar.&lt;ref name=&quot;cia-factbook&quot;&gt;{{Cite web |title=Greenland |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ |access-date=15 May 2007 |website=[[The World Factbook|CIA World Factbook]] |archive-date=9 janúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109162939/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Á Grænlandi er mikið af verðmætum jarðefnum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Vinnsla í [[rúbín]]námum hófst árið 2007. Vinnsla á öðrum jarðefnum hefur smám saman orðið arðbærari eftir því sem verð hækka. Meðal jarðefna sem finnast á Grænlandi í vinnanlegu magni eru [[járn]], [[úran]], [[ál]], [[nikkel]], [[platína]], [[tungsten]] og [[kopar]]. Grænlenska ríkið á olíufyrirtæki, [[Nunoil]], sem vinnur að þróun olíuiðnaðar í landinu. Ríkisfyrirtækið [[Nunamineral]] var líka stofnað í kringum vinnslu á [[gull]]i 2007 og er skráð í [[kauphöllin í Kaupmannahöfn|kauphöllina í Kaupmannahöfn]].

Rafmagn hefur venjulega verið framleitt með díselknúnum rafstöðvum, jafnvel þótt nóg sé til af vatnsafli. Fyrsta og stærsta vatnsaflsvirkjun Grænlands er [[Buksefjord-virkjun]] sem var sett í gang árið 1993. Hugmyndir um að reisa stórt álver sem knúið væri rafmagni frá vatnsaflsvirkjunum hafa verið í þróun. Áætlað er að mest af vinnuaflinu sem þarf til að reisa álverið og virkjunina yrði innflutt.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=12 October 2011 |title=Greenland's red hot labour market |url=http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2011/boom-for-nordic-mining-industry/article.2011-10-12.8124853746 |url-status=live |journal=[[Nordic Labour Journal]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201145836/http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2011/boom-for-nordic-mining-industry/article.2011-10-12.8124853746 |archive-date=1 February 2013 |access-date=10 February 2013}}&lt;/ref&gt;

[[Evrópusambandið]] hefur hvatt Grænland til að takmarka námavinnslu kínverskra fyrirtækja í landinu, en stjórn Grænlands tilkynnti árið 2013 að hún hygðist ekki setja neinar slíkar takmarkanir.&lt;ref&gt;[http://www.businessweek.com/articles/2013-02-10/chinese-workers-in-greenland ''Chinese Workers—in Greenland?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130213141927/http://www.businessweek.com/articles/2013-02-10/chinese-workers-in-greenland |date=13 February 2013 }} 10 February 2013 ''[[BusinessWeek]]''.&lt;/ref&gt;

Opinberi geirinn, þar á meðal opinber fyrirtæki í eigu ríkis og sveitarfélaga, leikur stórt hlutverk í hagkerfi Grænlands. Um helmingur opinberra tekna eru styrkir frá [[Danmörk]]u. Verg landsframleiðsla á mann er svipuð því sem gerist í Evrópu.

Grænland gekk í gegnum litla efnahagskreppu snemma á 10. áratug 20. aldar, en síðan þá hefur hagkerfið vaxið. Heimastjórnin á Grænlandi hefur rekið stranga skattastefnu sem hefur skapað umframtekjur hjá hinu opinbera og tryggt lága verðbólgu. Frá 1990 hefur verið [[viðskiptahalli]] á viðskiptum við útlönd, eftir að síðustu [[blý]]- og [[sink]]námum landsins var lokað. Árið 2017 fundust nýjar rúbínnámur sem gætu orðið undirstaða fyrir frekari útflutning.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Greenland Rubies: What We Know At This Point {{!}} National Jeweler |url=https://www.nationaljeweler.com/blog/5818-greenland-rubies-what-we-know-at-this-point |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817153630/https://www.nationaljeweler.com/blog/5818-greenland-rubies-what-we-know-at-this-point |archive-date=17 August 2019 |access-date=17 August 2019 |website=www.nationaljeweler.com}}&lt;/ref&gt; Árið 2017 var fyrirtækið [[AEX Gold]] stofnað af íslenskum, grænlenskum og dönskum fjárfestum til að stunda gullleit á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.vb.is/frettir/gullleit-graenlandi-langt-umfram-vaentingar/|vefsíða=Viðskiptablaðið|dags=4. apríl 2022|titill=Gullleit á Grænlandi „langt umfram væntingar“|skoðað=4.10.2022}}&lt;/ref&gt;

Rúmlega 30 bændur stunda sauðfjárrækt á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.bbl.is/frettir/vidtal/graenlenskir-baendur-natengdir-islandi|titill=Grænlenskir bændur nátengdir Íslandi|höfundur=Ástvaldur Lárusson|vefsíða=Bændablaðið|dags=3. maí 2026|skoðað=11. maí 2026}}&lt;/ref&gt;

== Íbúar ==
Íbúar Grænlands voru tæp 56.000 árið [[2019]] og langflestir [[Inúítar]], upprunnir þaðan sem í dag er [[Kanada]]. Síðustu hópflutningarnir áttu sér stað um miðja 19. öld. Í höfuðstaðnum Nuuk á Vestur-Grænlandi býr margt fólk af evrópskum ættum. 

Grænland er mjög strjálbýlt, en þar býr einn maður að meðaltali á hverja 0,14 ferkílómetra af íslausu landi. 91% íbúanna búa á Vestur-Grænlandi, 1,6% á Norður-Grænlandi og 6,3% á Austur-Grænlandi. Um 20% íbúanna eru fæddir utan Grænlands. 98% íbúanna eru [[Lútherstrú]]ar og tilheyra [[Danska kirkjan|dönsku þjóðkirkjunni]].

Á Grænlandi bera margir þýsk ættarnöfn svo sem Fleischer, Kleist og Kreutzmann. Þau eru komin frá þýskum [[trúboð]]um sem störfuðu þar lengi og ýmist giftust innfæddum konum eða ættleiddu innfædd börn.

==Menning==
[[Mynd:Greenland_kayak_seal_hunter_2006.jpg|thumb|right|Grænlenskur veiðimaður á hefðbundnum kajak úr skinni árið 2006.]]
[[Mynd:Upernavik_first_day_in_class_2007-08-14_2.jpg|thumb|right|Grænlensk skólabörn í þjóðbúningum í Upernarvik árið 2007.]]
Menning Grænlendinga er blönduð menning frá [[Inúítar|Inúítum]] undir sterkum [[dönsk menning|dönskum menningaráhrifum]]. Hefðbundin menning Inúíta er í grunninn hreinræktuð [[veiðimaður|veiðimenning]]. Árið 2005 ritaði grænlenski menningarmálaráðherrann [[Henriette Rasmussen]] að Grænlendingar væru ekki einu sinni [[veiðimenn og safnarar]], heldur aðeins veiðimenn.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://earthcharter.org/wp-content/assets/virtual-library2/images/uploads/ENG-Rasmussen.pdf|author=Henriette Rasmussen|title=Sustainable Greenland and Indigenous Ideals|date=2005|journal=The Earth Charter in Action: Towards a Sustainable World|access-date=2022-10-03|archive-date=2022-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003145707/https://earthcharter.org/wp-content/assets/virtual-library2/images/uploads/ENG-Rasmussen.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Þrátt fyrir miklar takmarkanir á veiðinni síðustu áratugi vegna þrýstings frá náttúruverndarsamtökum og fækkunar í veiðistofnum, meðal annars vegna [[loftslagsbreytingar|loftslagsbreytinga]], er veiðin enn mjög mikilvægur hluti af menningu landsins. Eitt af mörgum einkennum veiðimenningar á Grænlandi eru veiðar með [[skutull|skutlum]] á litlum [[kajak|kajökum]] úr skinnum sem strengd eru á trégrind. Færni grænlenskra veiðimanna á þessum bátum hefur vakið athygli Evrópumanna frá fyrstu tíð og [[kajakróður]] barst þaðan til Evrópu sem íþrótt. Fyrsta sýningin á grænlenskum kajakróðri var haldin í Kaupmannahöfn árið 1605 af veiðimönnum sem dönsk hvalveiðiskip höfðu tekið höndum á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://videnskab.dk/kultur-samfund/jagtspyd-sladrer-om-gronlandske-massebortforsler|titill=Jagtspyd sladrer om grønlandske massebortførsler|höfundur=Jens Winther Johannsen|dags=16. júní 2012|skoðað=3.10.2022|vefsíða=Forskerzonen}}&lt;/ref&gt; Grænlenskir inúítar hafa notað [[hundasleði|hundasleða]] til ferða og flutninga, að minnsta kosti frá því [[Thule-fólkið]] fluttist þangað um árið 1000.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Vitale, E. et al.|year=2023|title=An ethnographic framework for identifying dog sledding in the archaeological record|journal=Journal of Archaeological Science|volume=159|doi=10.1016/j.jas.2023.105856 | issn=0305-4403 }}&lt;/ref&gt; [[Anorak]] er hefðbundin grænlensk skinnflík sem varð vinsæl um allan heim á 20. öld í tengslum við útbreiðslu [[vetraríþróttir|vetraríþrótta]]. Íslenska [[lopapeysa]]n varð óbeint fyrir áhrifum frá [[grænlenskur þjóðbúningur|grænlenskum þjóðbúningi]] kvenna með skrautlega perlukraga sem ná yfir axlirnar og voru innblástur að nýjum prjónamynstrum á fyrri hluta 20. aldar.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|62896|Hvað er íslenska lopapeysan gömul og hver er uppruni hennar?}}&lt;/ref&gt;

Grænlendingar eiga sér langa sögu [[munnleg hefð|munnlegra hefða]] og [[sagnamennska|sagnamennsku]], auk myndlistar og handverks úr tré og beini, meðal annars [[túpilak]]a, lítil skrímsli skorin út úr beini sem [[sjaman]]inn gat [[sending|sent]] óvinum til höfuðs. Þekktustu myndlistarmenn Grænlands frá 19. öld voru sagnamennirnir [[Aron frá Kangeq]] og [[Jens Kreutzmann]] sem gerðu myndir af sögulegum viðburðum og goðsögum Grænlendinga. [[Trommudans]] með skinntrommum er mikilvægur hluti af tónlistarhefð Grænlendinga, en önnur hljóðfæri eru líka notuð. Trommudansinn var aðferð til að leysa úr ágreiningsmálum og gat verið keppni milli tveggja dansara eða til að fara með gamanmál. Stundum voru stór [[snjóhús]] (''Qaggi'') reist sérstaklega fyrir trommudansinn. Þegar trúboð hófst á Grænlandi á 18. öld voru trommudansar bannaðir og íbúum kynntur fjölradda sálmasöngur. Á 20. öld hafa hljómsveitir á Grænlandi búið til sérstakar útgáfur af meðal annars [[polka]], [[kántrítónlist]] og [[pönktónlist]]. Ein af fyrstu rokkhljómveitum Grænlands var [[Sumé]] sem var stofnuð árið 1972 af [[Malik Høegh]] sem líka stofnaði tónlistarútgáfuna [[ULO]] í [[Sisimiut]]. Aðrar þekktar hljómsveitir frá Grænlandi eru meðal annars [[Chilly Friday]], [[Nuuk Posse]], [[Nanook (hljómsveit)|Nanook]] og [[Small Time Giants]]. Grænlenska ríkisútvarpið heitir [[Kalaallit Nunaata Radioa]] og er staðsett í [[Nuuk]]. Grænlenska tímaritið ''[[Atuagagdliutit/Grønlandsposten|Atuagagdliutit]]'' hóf útgáfu árið 1861. [[Landsbókasafn Grænlands]] var stofnað 1956 og [[Þjóðminjasafn Grænlands]] var stofnað 1965. Bæði söfnin eru staðsett í Nuuk en urðu ekki opinber þjóðarsöfn fyrr en eftir að heimastjórn komst á 1979. Milli 1982 og 2001 áttu Þjóðminjasafn Grænlands og [[Þjóðminjasafn Danmerkur]] í samstarfi um skil á safngripum frá Danmörku til Grænlands.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Grønnow, B., &amp; Jensen, E. L.|date=2008|chapter=Utimut: repatriation and collaboration between Denmark and Greenland.|title=Utimut: Past Heritage-Future Partnerships. Discussion on Repatriation in the 21st Century|pages=180-191|url=https://iwgia.org/images/publications/0028_Utimut_heritage.pdf#page=179}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://www.nanoq.gl/ Heimastjórn Grænlands]
* [https://www.natur.gl Náttúrufræðistofnun Grænlands]
* [https://visitgreenland.com/ Opinber ferðavefur]
* [http://www.statgreen.gl/ Tölfræðistofnun Grænlands]
* [https://www.norden.org/is/information/stadreyndir-um-graenland Staðreyndir um Grænland á Norden.org]
=== Greinar af Tímarit.is ===
* [http://www.timarit.is/?issueID=419507&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Ferðarolla frá Grænlandi - ágrip af sögu Grænlands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416006&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Fornminjarannsóknir á Grænlandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416334&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Grænland''; grein í Lesbók Morgnblaðsins 1931]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416510&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Grænland''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=418531&amp;pageSelected=28&amp;lang=0 ''Næstu nágrannar vorir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1083919 ''Á ókönnuðum slóðum á Grænlandi''; grein í Alþýðublaðinu 1950]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3550748 ''Nokkrir dagar'' (eftir Dr. Kristján Eldjárn); grein í Tímanum 1962]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2967365 ''Mikilvægi Grænlands''; grein í DV 1998]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275473 ''Í vist með grænlenzkum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4229919 ''Á súð við Grænland''; grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1950]

{{Norður-Ameríka}}
{{Norðurlandaráð}}
{{Vestnorræna ráðið}}
{{Grænland}}

[[Flokkur:Grænland| ]]</text>
      <sha1>si9wiwmyf2v9hlfn1yh0kfiyzwvvg6m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986820</id>
      <parentid>1986815</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Amt og heimastjórn */</comment>
      <origin>1986820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68022" sha1="hg7w24xzjk89mz4zomotqup8k71zc3h" xml:space="preserve">{{Land
| nafn = Grænland
| nafn_á_frummáli = Kalaallit Nunaat {{mál|gl}}&lt;br /&gt;Grønland {{mál|da}}
| nafn_í_eignarfalli = Grænlands
| fáni = Flag of Greenland.svg
| skjaldarmerki = Coat of arms Greenland.svg
| staðsetningarkort = Greenland (orthographic projection).svg
| tungumál = [[grænlenska]], [[danska]]
| höfuðborg = [[Nuuk]]
| stjórnarfar = [[Heimastjórn]]
| titill_leiðtoga1 = [[Þjóðhöfðingjar Danmerkur|Konungur]]
| titill_leiðtoga2 = [[Landstjóri Grænlands|Landstjóri]]
| titill_leiðtoga3 = [[Forsætisráðherra Grænlands|Forsætisráðherra]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Friðrik 10.]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Julie Præst Wilche]]
| nafn_leiðtoga3 = [[Jens-Frederik Nielsen]]
| staða = Dönsk hjálenda
| atburður1 = Heimastjórn
| dagsetning1 = 1. maí 1979
| atburður2 = Aukið sjálfræði
| dagsetning2 = 21. júní 2009
| flatarmál = 2.166.086
| hlutfall_vatns = 83,1
| mannfjöldaár = 2022
| fólksfjöldi = 56.466
| íbúar_á_ferkílómetra = 0,028
| VLF_ár = 2021
| VLF = 2,174
| VLF_á_mann = 38.575
| VÞL = {{hækkun}} 0.786
| VÞL_ár = 2010
| VÞL_sæti = 61
| gjaldmiðill = [[Dönsk króna|Dönsk króna (kr)]] (DKK)
| tímabelti = [[UTC]]+0 til -4
| þjóðsöngur = [[Nunarput utoqqarsuanngoravit]]
| tld = gl
| símakóði = 299
}}
'''Grænland''' ([[grænlenska]]: ''Kalaallit Nunaat''; [[danska]]: ''Grønland'') er [[Listi stærstu eyja heims|stærsta eyja jarðar]] sem ekki telst [[meginland]] út af fyrir sig, 2,2 milljónir km² að stærð. Grænland liggur milli [[Norður-Íshaf]]sins og [[Atlantshaf]]sins, austan við [[Kanadíski eyjaklasinn|kanadíska eyjaklasann]]. Landfræðilega tilheyrir Grænland heimsálfunni [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Höfuðborgin er [[Nuuk]] (''Godthåb'' á dönsku). Grænland er [[sjálfsstjórnarsvæði]] innan [[Danmörk|dönsku]] ríkisheildarinnar. Um 81 prósent landsins er þakið [[jökull|jökli]]. Nánast allir Grænlendingar búa í byggðum við firði á suðvesturhluta eyjunnar þar sem veður er talsvert mildara en annars staðar. Grænland hlaut heimastjórn frá Dönum árið 1979 og í nóvember árið [[2008]] var samþykkt í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] að landið fengi aukna sjálfstjórn.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/erlent/2008/11/26/sjalfstaedi_fra_donum_fyrir_2021/|titill=Sjálfstæði frá Dönum fyrir 2021|mánuður=26. nóvember|ár=2008}}&lt;/ref&gt;

Margir Grænlendingar eru af blönduðum uppruna [[Inúítar|Inúíta]] og Evrópumanna og tala [[Grænlenska|grænlensku]] (''kalaallisut'') sem móðurmál. Um 50 þúsund manns tala grænlensku en það eru fleiri en mælendur allra annarra [[Eskimó-aleutísk tungumál|eskimó-aleutískra mála]] samanlagt. Um 20% íbúa Grænlands eru af dönskum uppruna og hafa dönsku að móðurmáli. Bæði þessi mál eru opinberar tungur. Hin formlega gerð grænlensku sem er kennd í skólum og notuð sem ritmál er aðallega mótuð úr vesturgrænlenskum mállýskum. 

Grænland var ein af [[Noregur|norsku]] [[Krúnunýlenda|krúnunýlendunum]] allt fram til [[1814]] þegar það varð formlega dönsk nýlenda, þó svo að Noregur og Danmörk hafi verið sameiginlegt konungdæmi um aldir, allt frá [[1536]]. Þann [[5. júní]] [[1953]] varð Grænland hluti af Danmörku sem danskt [[amt]]. Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu [[1978]] fékk Grænland [[heimastjórn]] sem tók við völdum [[1. maí]] [[1979]]. [[Þjóðhöfðingi]] Grænlands er [[Friðrik 10. Danakonungur]]. Þann [[25. nóvember]] 2008 fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla á Grænlandi um aukna sjálfstjórn landsins þar sem 76% voru fylgjandi.&lt;ref&gt;[http://dk.nanoq.gl/Emner/Landsstyre/Departementer/Landsstyreformandens%20Departement/Selvstyrekontor/Folkeafstemning.aspx Folkeafstemningen om Selvstyre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120175654/http://dk.nanoq.gl/Emner/Landsstyre/Departementer/Landsstyreformandens%20Departement/Selvstyrekontor/Folkeafstemning.aspx |date=2012-01-20 }} Nanoq, vefur heimastjórnarinar&lt;/ref&gt; Þann 21. júní 2009 lýstu Grænlendingar yfir fullum sjálfsákvörðunarrétti í málum er tengjast réttarfari, stefnumótun og náttúruauðlindum. Þá voru Grænlendingar viðurkenndir sem sérstök [[þjóð]] samkvæmt alþjóðalögum. Danska ríkið heldur enn eftir stjórn utanríkis- og varnarmála.

== Heiti ==
Á [[grænlenska|grænlensku]] heitir landið ''Kalaallit Nunaat'' „land Kalaallíta (Grænlendinga)“. ''Kalaallit'' (eintala: ''Kalaaleq'') er það orð sem grænlenskir [[Inúítar]] nota um sig sjálfa. Samkvæmt danska trúboðanum [[Poul Egede]] sem skrifaði fyrstu grænlensku orðabókina, töldu þeir það komið af því orði sem norrænir menn notuðu um þá. Sú tilgáta hefur verið sett fram að orðið sé dregið af orðinu „[[skrælingi]]“ sem kemur fyrir í ''[[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]]'' sem heiti á Inúítum og í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' mögulega sem heiti á [[Indíáni|Indíánum]].&lt;ref&gt;{{cite book|editor1-last=Store|editor1-first=P|editor2-last=Clarkson|editor2-first=Iain|title=Language Contact across the North Atlantic: Proceedings of the Working|date=1992|publisher=De Gruyter|location=Darmstadt|isbn=978-3-484-30359-1|page=135|url=https://books.google.com/books?id=O46ZKTUg2ogC&amp;q=Kalaaleq&amp;pg=PA135}}&lt;/ref&gt; Nafn landsins (''Kalaallit Nunaat'') og tungumálsins (''kalallisut'') er dregið af ''Kalaallit''.

Í ''Eiríks sögu'' segir frá því að [[Eiríkur rauði]] hafi ákveðið að nefna landið Grænland „því að hann kvað menn það mjög mundu fýsa þangað ef landið héti vel“.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm|titill=Eiríks saga rauða|vefsíða=Snerpa.is|skoðað=12.10.2022}}&lt;/ref&gt; Þar er líka minnst á landnámsmanninn [[Gunnbjörn Úlfsson]] sem sagðist hafa komið í sker norðvestur af Íslandi sem hann nefndi „Gunnbjarnarsker“.&lt;ref&gt;{{vísindavefur|75173|Hvað vitum við um Gunnbjarnarsker? Hvar eru þau eða voru?}}&lt;/ref&gt; Í langflestum tungumálum heims dregur landið nafn sitt af norræna heitinu Grænlandi fremur en því grænlenska Kalaallit Nunaat. Samanburður á nöfnum Grænlands og [[Ísland]]s hefur oft verið tilefni vangaveltna um hvort nöfnin séu rangnefni.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/iceland-greenland-name-swap|titill=Is Iceland Really Green and Greenland Really Icy?|vefsíða=National Geographic|höfundur=Andrew Evans|dagsetning=30.6.2016|skoðað=12.10.2022}}&lt;/ref&gt;

== Saga ==
=== Elstu menningarsamfélög ===
{{aðalgrein|Forn-Inúítar}}
Landnám á Grænlandi tók þúsundir ára. Fámennir hópar komu norðan frá, einkum frá [[Asía|Asíu]] yfir hafísinn og einnig frá [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Á tímaskeiðinu 2400 f.Kr. fram að 2000 f.Kr. bjó þar fólk af svonefndri [[Independence I-menning]]u (nefnt eftir [[Independence-fjörður|Independence-firði]]). Flestallar mannvistarleifar tengdar þessu skeiði hafa fundist lengst í norðri, á [[Pearyland]]i. Einkum virðist [[sauðnaut]]aveiði hafa verið mikilvæg. Fólk af [[Independence II-menningin|Independence II-menningunni]] bjó þar frá [[8. öldin f.Kr.|8. öld f.Kr.]] til [[1. öldin f.Kr.|1. aldar f.Kr.]]

Á öldunum 1400 f.Kr. fram til 500 f.Kr. fluttu nýir hópar frá Kanada til Grænlands. Þetta menningarskeið er nefnt [[Saqqaq-menningin]] og íbúarnir tóku sér búsetu allt frá [[Upernavik]] í norðri til núverandi [[Nuuk]] í suðri. Þetta fólk bjó til steinkolur, boga og skutla. Það virðist einnig hafa haft með sér hunda.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=A.B. Gotfredsen, T. Møbjerg|title=Nipisat - a Saqqaq Culture Site in Sisimiut, Central West Greenland|journal=Meddelelser om Grønland|volume=331|year=2004|doi=10.26530/OAPEN_342365}}&lt;/ref&gt; Enn má víða finna fornleifar frá þessu menningarskeiði. 

Um 500 f.Kr. fluttist svonefnt [[Dorset-menningin|Dorset-fólk]] (hugsanlega kallað ''Tuniit'' af Inúítum) að nýju úr norðri inn á sama svæði og talað var um hér að ofan. Af fornminjafundum frá þessum menningarheimi má nefna stóra steina sem virðast hafa verið notaðir sem vörður til að vísa veg, fígúrur tálgaðar i stein og nálar úr [[rostungur|rostungstönnum]].

=== Landnám Inúíta ===
Um árið 900 náðu nýir hópar fólks til Norður-Grænlands alla leið frá [[Alaska]]. Vitað er að þetta fólk var [[Inúítar]] og því forfeður núverandi Grænlendinga, en það á ekki við um eldri menningarskeið. Þeir höfðu með sér háþróaða veiðimannamenningu, smíðuðu og notuðu [[kajak]]a og svonefnda „[[konubátur|konubáta]]“ (''umiak''), auk [[hundasleði|hundasleða]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Vitale, E., Rasmussen, J. A., Grønnow, B., Hansen, A. J., Meldgaard, M., &amp; Feuerborn, T. R.|year=2023|title=An ethnographic framework for identifying dog sledding in the archaeological record|journal=Journal of Archaeological Science|volume=159|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S030544032300136X}}&lt;/ref&gt; Þeir byggðu hús úr torfi og grjóti og notuðu hvalbein í sperrur.

Þetta menningartímabil er kennt við [[Thule (Grænlandi)|Thule]] á vesturströnd Grænlands og kallað [[Thule-menningin]], því þar fundust fyrstu fornleifarnar. Hluti fólksins fór suður með austurströndinni og einangraðist frá hinum íbúunum. Stærsti hlutinn settist að á vesturströndinni og flutti sig smám saman sunnar og náðu þeir fyrstu til suðurodda Grænlands, [[Hvarf (Grænlandi)|Hvarfi]] (Kap Farvel), um árið 1500. Í kringum 1200 tók menningin umtalsverðum breytingum og er eftir það kölluð [[Inugsuk-menningin]].&lt;ref&gt;{{cite book|author=Jordan, R. H.|year=1979|chapter=Inugsuk revisited: An alternative view of Neo-Eskimo chronology and culture change in Greenland|title=Thule Eskimo Culture: An Anthropological Retrospective|series=National Museum of Man Mercury Series|publisher=Archaeological Survey of Canada Paper|volume=88|page=157}}&lt;/ref&gt; Þetta er það menningarskeið sem ríkt hefur allt fram á okkar daga.

=== Landnám norænna manna ===
{{aðalgrein|Norrænir Grænlendingar}}
Um árið [[900]] sá [[Gunnbjörn Úlfsson]] til lands á Grænlandi og nefndi það [[Gunnbjarnarsker]]. Þegar norrænir menn fóru að nema land á suðvesturströnd landsins í lok [[10. öld|10. aldar]] komu þeir að óbyggðu landi. Hins vegar fundu þeir húsarústir og leifar af bátum og veiðarfærum. Á sama tíma og norrænir menn fóru að nema land í suðri fluttu nýir hópar Inúíta inn í norðurhlutann. Árið [[982]] fór [[Eiríkur rauði]] í útlegð til Grænlands og valdi að setjast að í [[Brattahlíð]] og nefndi hann landið Grænland. Árið [[985]] eða [[986]] sigldu 25 skip frá [[Ísland]]i með 500 - 700 manns um borð, en einungis 14 af þeim náðu landi í [[Eystribyggð]]. 

Um [[1000]] sneri [[Leifur Eiríksson]], sonur Eiríks rauða, aftur til Grænlands frá Noregi og hafði hann þá tekið kristni. Hann boðaði norrænum mönnum á Grænlandi kristni og byggði [[Þjóðhildarkirkja|Þjóðhildarkirkju]] í Brattahlíð (sem á grænlensku heitir nú [[Qassiarsuk]]). Þar stendur enn mjög heilleg rúst af kirkjunni. Árið [[1126]] var biskupsstóll stofnaður í [[Garðar (Grænlandi)|Görðum]]. Fyrsti biskupinn var [[Arnaldur (Garðabiskup)|Arnaldur]]. Um 1150 hittust norrænir menn og Inúítar í fyrsta sinn í [[Norðurseta|Norðursetu]]. Árið [[1261]] gengu Grænlendingar Noregskonungi á hönd.

Fyrir miðja 14. öld fór [[Vestribyggð]] í eyði. Er talið að tvennt hafi komið til: kólnandi loftslag og ágangur Inúíta að norðan. Upp úr þessu lögðust Norðursetuferðir af. Siglingum frá Noregi fækkaði mjög um sama leyti vegna áhrifa [[svartidauði|svartadauða]] þar í landi. Um [[1369]] fórst ''[[Grænlandsknörrinn]]'' og lögðust þá af reglulegar siglingar frá Noregi.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Guðmundur J. Guðmundsson|title=Grænland og umheimurinn: Norrænir menn á Grænlandi og samskipti þeirra við umheiminn fram til 1400|journal=Skírnir|pages=59-82|volume=178|year=2004|url=https://timarit.is/gegnir/991000627579706886}}&lt;/ref&gt; Árið [[1377]] dó [[Álfur (Garðabiskup)|Álfur]] biskup og var Grænland biskupslaust eftir það. Árið [[1385]] hrakti [[Björn Einarsson Jórsalafari|Björn Jórsalafara]] til Grænlands og dvaldi hann þar í tvo vetur með liði sínu. Árið [[1406]] hrakti skip til Grænlands með fjölda stórættaðra Íslendinga um borð. Sigldu þeir á brott árið [[1410]] og spurðist ekki til norrænna manna á Grænlandi eftir það, svo öruggt sé. Óljósar sagnir frá miðri 15. öld herma að [[Baskar|baskneskir]] hvalveiðimenn hafi rænt Eystribyggð. Árið [[1540]] kom íslenskt skip til Grænlands og fundu þá skipverjar enga norræna menn á lífi. Er allt á huldu um hvernig stóð á því að norrænir menn hurfu frá Grænlandi. Kólnandi loftslag og sjúkdómar geta verið mikilvæg ástæða. Einnig eru ágiskanir um að barátta við Inúíta hafi átt sinn hlut í hvarfinu. [[Fridtjof Nansen]] hélt því fram í ritinu ''Eskimo Life'' frá 1893 að blöndun milli Inúíta og norrænna manna kynni að hafa átt þátt í hvarfi þeirra síðarnefndu. Þessi kenning naut þó nokkurra vinsælda, meðal annars hjá [[Vilhjálmur Stefánsson|Vilhjálmi Stefánssyni]] og [[Jón Dúason|Jóni Dúasyni]], sem taldi að Grænland heyrði með réttu undir [[Ísland]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/08/20/thegar_islendingar_girntust_graenland/|titill=Þegar Íslendingar girntust Grænland|dags=20.8.2019|skoðað=11.12.2022|höfundur=Skúli Halldórsson|vefsíða=mbl.is}}&lt;/ref&gt;

=== Landkönnun á 16. og 17. öld ===
[[Mynd:Zentralbibliothek_Zürich_-_Merckliche_Beschreibung_sampt_eygenlicher_Abbildung_eynes_frembden_unbekanten_Volcks_-_000003625.jpg|thumb|right|Frásögn af þriðja leiðangri Martin Frobisher á þýsku frá 1578.]]
Árið 1500 sendi [[Manúel 1. Portúgalskonungur]] skip undir stjórn [[Gaspar Corte-Real]] til Grænlands í leit að [[norðvesturleiðin]]ni til Asíu. Samkvæmt [[Tordesillas-sáttmálinn|Tordesillas-sáttmálanum]] heyrði Grænland undir yfirráð Portúgals. Árið eftir hélt Corte-Real aftur þangað ásamt bróður sínum, [[Miguel Corte-Real]]. Þeir komu að frosnu hafi og sneru því í suðurátt og komu að [[Labrador]] og [[Nýfundnaland]]i. Í Labrador er sagt að þeir hafi tekið innfædda höndum og selt í þrældóm þegar heim var komið upp í kostnað við ferðina.&lt;ref name=&quot;The Telegram&quot;&gt;{{cite web |last1=McLeod |first1=James |title=N.L. indigenous leaders say Corte-Real statue is an insulting relic |url=https://www.thetelegram.com/news/local/nl-indigenous-leaders-say-corte-real-statue-is-an-insulting-relic-25739/ |website=The Telegram |publisher=The Telegram |access-date=14 June 2020}}&lt;/ref&gt; Mælingar þeirra á suðvesturströnd Grænlands urðu hluti af [[Cantino-heimskortið|Cantino-heimskortinu]] í [[Módena]].&lt;ref&gt;Nebenzahl, Kenneth. ''Rand McNally Atlas of Columbus and The Great Discoveries'' (Rand McNally &amp; Company: Genova; 1990); ''The Cantino Planisphere, Lisbon, 1502'', pp. 34–37.&lt;/ref&gt; Næstu ár komu ýmsir leiðangrar til Grænlands í leit að norðvesturleiðinni. Einn þekktasti könnuðurinn frá síðari hluta 16. aldar, [[Martin Frobisher]], taldi suðurodda Grænlands vera sagnalandið [[Frísland (sagnaland)|Frísland]].&lt;ref name=&quot;Allen1997&quot;&gt;{{cite book|author=David Beers Quinn|editor=John Logan Allen|title=North American Exploration|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7RGlz9a4wVYC&amp;pg=PA311|volume=I|year=1997|publisher=U of Nebraska Press|isbn=0-8032-1015-9|pages=311–312|chapter=The Northwest Passage in Theory and Practice}}&lt;/ref&gt;

Árin 1605 til 1607 sendi [[Kristján 4.]] Danakonungur þrjá leiðangra til Grænlands til að leita að Eystribyggð, sem hann áleit ranglega að væri á austurströndinni rétt norðan við [[Hvarf (Grænlandi)|Hvarf]], en þar er ströndin illfær vegna íss. Meðal annars þess vegna mistókust þessir leiðangrar þegar skipin komu að hafíslögðum sjó og lentu í erfiðum veðurskilyrðum í [[Grænlandssund]]i. Leiðsögumaður í öllum þremur ferðum var enski landkönnuðurinn [[James Hall]]. Í fyrsta leiðangrinum rændi eitt skipanna tveimur grænlenskum veiðimönnum ásamt kajökum þeirra og fluttu með sér til Kaupmannahafnar. Þar léku þeir listir sínar á bátunum fyrir konunginn, sem var fyrsta sýnikennslan í kajakróðri og kajakveltum í Evrópu. Í næsta leiðangri var fimm Grænlendingum rænt.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://sciencenordic.com/denmark-greenland-history/did-a-recently-found-bird-spear-belong-to-a-kidnapped-greenlander/1374238|titill=Did a recently found bird spear belong to a kidnapped Greenlander?|höfundur=Jens Winther Johannesen|dagsetning=2. ágúst 2012|vefsíða=ScienceNordic|skoðað=2.12.2022}}&lt;/ref&gt; Þessi mannrán danskra Grænlandsfara á 17. öld gerðu að verkum að íbúar landsins sýndu aðkomumönnum fjandskap og forðuðust þá. Árið 1636 fékk skipafélag í Kaupmannahöfn einkaleyfi á verslun og hvalveiðum við Grænland. Félagið sendi tvö skip til Grænlands sem keyptu náhvalstennur af innfæddum. Síðasta mannránið á þessum tíma voru þrír leiðangrar á vegum danska embættismannsins [[Henrik Müller]] sem hafði fengið einkaleyfi á siglingum til Grænlands og Vestur-Indía. Skipin sigldu norður eftir vesturströndinni 1654 og tóku þar fjóra Grænlendinga. Málverk var gert af þeim í Bergen í Noregi sem er varðveitt í [[Þjóðminjasafn Danmerkur|Þjóðminjasafni Danmerkur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://samlinger.natmus.dk/es/asset/43730|titill=Oliemaleri, 1654|vefsíða=Nationalmuseets
samlinger|skoðað=2.12.2022}}&lt;/ref&gt; [[Thomas Bartholin]], sem skrifaði grænlenskt orðasafn eftir þeim, segir frá því að loftslagið í Danmörku hafi reynst þeim erfitt og þau hafi öll látist fljótlega eftir komuna þangað.

=== Trúboð og einokunarverslun ===
Árið [[1721]] sendi [[Friðrik 4.]] Danakonungur prestinn [[Hans Egede]] til Grænlands til að leita þar norrænna manna og breiða út [[lútherstrú]] meðal þeirra. Þá var hvergi að finna en Egede hitti hins vegar fyrir Inúíta og hóf trúboð meðal þeirra. Fyrsta bækistöðin sem hann reisti var á eyjunni [[Kangeq]]. Landnemarnir sem fylgdu Egede reistu hvalstöð á eyjunni [[Nipisat]], en hollenskir hvalveiðimenn brenndu hana til grunna. Auk þess þjáðust landnemarnir af [[skyrbjúgur|skyrbjúg]]. Félagið sem Egede leiddi varð gjaldþrota árið 1727. Friðrik konungur sendi þá herskip með hermönnum og föngum undir stjórn [[Claus Parss]] til að reisa þar virki, en sá leiðangur misfórst vegna skyrbjúgs og uppreisnar.&lt;ref name=&quot;Cranny&quot;&gt;Cranz, David &amp; al. ''[https://books.google.com/books?id=L1pO_46g8OkC&amp;pg=PA258 The History of Greenland: including an account of the mission carried on by the United Brethren in that country]''. Longman, 1820.&lt;/ref&gt; Parss flutti nýlenduna á meginlandið á stað sem var nefndur ''Godt-håb'' („Góðravon“) og varð síðar [[Nuuk]]. Árið 1733 kom þangað skip með [[Herrnhútar|Herrnhúta]] sem höfðu fengið leyfi konungs til trúboðs á Grænlandi. Skipið bar líka með sér [[bólusótt]] sem næstu árin herjaði á landnema og innfædda. Gertrud, eiginkona Hans Egede, lést úr sjúkdómnum. Hann sneri aftur til Danmerkur með lík hennar og lét syni sínum, [[Poul Egede]], eftir stjórn trúboðsins. 

Árið 1734 fékk Íslandskaupmaðurinn [[Jacob Severin]] leyfi til verslunar á Grænlandi. Næstu ár stofnaði hann verslunarstaðina [[Qasigiannguit|Christianshåb]] (1734), [[Ilulissat|Jacobshavn]] (1741) og [[Paamiut|Frederikshåb]] (1742). Danir lentu oft í átökum við hollenska hvalveiðimenn sem veiddu hvali í [[Davissund]]i, versluðu við innfædda þrátt fyrir bann og brenndu bækistöðvar sem Danir höfðu byggt. Árið 1747 fékk [[Almenna verslunarfélagið]] einkaleyfi á verslun í nýlendum Dana í Norður-Atlantshafi og næstu ár voru stofnaðir verslunarstaðir víða meðfram strönd Grænlands, eins og [[Sisimiut|Holsteinsborg]] (1759), [[Upernavik]] (1771) og [[Qaqortoq|Julianehåb]] (1775). Árið 1774 tók [[Konunglega Grænlandsverslunin]] við stjórn verslunar á Grænlandi og hafði einkaleyfi á henni fram á miðja 20. öld, en 1908 tók danska ríkisstjórnin við stjórn félagsins. Félaginu var bannað að hvetja til frekari þéttbýlismyndunar á Grænlandi og háir tollar voru lagðir á „lúxusvörur“ eins og sykur, til að koma í veg fyrir að Grænlendingar legðu af hefðbundna lífshætti.

=== Samfélagsþróun og landkönnun á 19. öld ===
[[Mynd:Aron von Kangeq- Missionar.jpg|thumb|right|Trúboði í vetrarhúsi á mynd eftir Aron frá Kangeq.]]
Með [[Kílarsamningurinn|Kílarsamningnum]] 1814 fékk [[Noregur]] sjálfstæði en Grænland, Færeyjar og Ísland heyrðu áfram undir dönsku krúnuna. Um miðja 19. öld var farið að þróa ritmál fyrir grænlensku. Árið 1851 kom út grænlensk málfræði eftir herrnhútann [[Samuel Kleinschmidt]]. Árið 1859 gaf landfræðingurinn [[Hinrich Rink]] út safn grænlenskra sagna eftir [[Aron frá Kangeq]] með myndum eftir hann og 1861 stofnaði Rink fyrsta dagblaðið á grænlensku, ''[[Atuagagdliutit]]''.

Um miðja 19. öld höfðu Danir á Grænlandi áhyggjur af hnignun grænlensku byggðanna í kringum verslunarstaðina. Veturinn 1855 til 1856 var hungursneyð í kringum Godthåb og brjóstveikifaraldur fylgdi á eftir. Rink, Kleinschmidt og fleiri báðu um leyfi fyrir því að sett yrðu upp þorpsráð (''forstand'') með þátttöku Grænlendinga, til að fást við ýmis sameiginleg hagsmunamál byggðanna. Árið 1862 var landinu skipt í tólf svæði með hvert sitt forstand. Í ráðunum sátu prestur staðarins, verslunarstjórinn, assistentinn, læknirinn og aðrir danskir og grænlenskir meðlimir kosnir af íbúum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://da.nka.gl/digitale-samlinger/qangagooqgl/om-arkivalierne/forstanderskaber/|höfundur=Grete Rendal|vefsíða=Dagens Grønland|titill=Forstanderskaberne i Grønland|ár=Júlí 2014|skoðað=22.12.2022}}&lt;/ref&gt; Ráðin fengu til umráða 20% af þeirri upphæð sem ætluð var til kaupa á vörum Grænlendinga á hverjum stað. Að auki voru stofnaðir tveir sjóðir, einn fyrir Norður-Grænland og einn fyrir Suður-Grænland, að hluta fyrir uppihald nauðstaddra og að hluta til að styrkja kaup á búnaði veiðimanna, gerð húsnæðis og þess háttar.

Árið 1862 hófst iðnaðarvinnsla á [[krýólít]]i í [[Ivittuut]]. Áður höfðu Inúítar notað þessa steind til að þvo skinn, en seinna var það notað til að framleiða [[vítissódi|vítissóda]] og enn síðar við framleiðslu á [[ál]]i. Krýólít var nauðsynlegt hjálparefni við rafgreiningu súráls fram til 1943 og eina náman sem eftir var á þeim tíma var í Ivittuut. Þetta var ástæða þess að kanadíska fyrirtækið [[Alcan]] lagði áherslu á að bandarísk eða kanadísk yfirvöld tryggðu yfirráð yfir Grænlandi í upphafi síðari heimsstyrjaldar.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Berry, D. A.|year=2012|title=Cryolite, the Canadian aluminium industry and the American occupation of Greenland during the Second World War|journal=The Polar Journal|volume=2|number=2|pages=219–235|doi=10.1080/2154896X.2012.735037}}&lt;/ref&gt;

Á 19. öld óx mannfjöldinn á Vestur-Grænlandi nokkuð ört. Nýir landnemar fluttu til norðurhlutans frá [[Kanada]] allt til 1864. Ekkert er vitað um mannfjölda á Austur-Grænlandi á sama tíma, en talið er að þar hafi fólki fækkað og byggðir lagst af vegna erfiðra skilyrða. Austur-Grænland var illfært skipum vegna hafíss og siglingar þangað þóttu lengi hættuspil. Franski landkönnuðurinn [[Jules de Blosseville]] er talinn hafa farist þar á skipinu ''La Lilloise'' árið 1833.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Taagholt, J.|year=1991|title=The early exploration of Greenland|url=https://archive.org/details/earth-sciences-history_1991_10_2/page/247|journal=Earth Sciences History|volume=10|number=2|pages=247-258}}&lt;/ref&gt;

Áhugi landkönnuða á [[Norðurslóðir|Norðurslóðum]] fór vaxandi þegar leið á 19. öldina. [[William Scoresby]] gaf árið 1828 út bók um leiðangra sína til Austur-Grænlands árin á undan með fyrstu nákvæmu landmælingunum af ströndinni.&lt;ref&gt;{{cite book|author=William Scoresby jr.|title=Journal of a Voyage to the Northern Whale-fishery: Including Researches and Discoveries on the Eastern Coast of West Greenland, Made in the Summer of 1822, in the Ship Baffin of Liverpool|year=1828|publisher=Constable and Company|publication-place=Edinburgh|url=https://books.google.is/books/about/Journal_of_a_Voyage_to_the_Northern_Whal.html?id=DXg9AAAAYAAJ}}&lt;/ref&gt; [[Douglas Clavering]] bætti við þessar mælingar í leiðangri sínum 1823. Árið 1883 kom finnski landkönnuðurinn [[Adolf Erik Nordenskiöld]] til Austur-Grænlands og árið 1888 tókst [[Fridtjof Nansen]] að komast á skíðum yfir Grænlandsjökulinn, frá [[Umivik]] til Godthåb. Bandaríski landkönnuðurinn [[Robert Peary]] kannaði norður- og norðvesturströnd Grænlands í nokkrum leiðöngrum milli 1883 og 1909. Um aldamótin 1900 var búið að kortleggja megnið af Grænlandi nema nyrsta hluta norðausturstrandarinnar.

=== Hernám og styrjaldir ===
Árið 1908 tók [[ríkisstjórn Danmerkur]] við stjórn Grænlands af Konunglegu Grænlandsversluninni með lögum um stjórn Grænlands. Með lögunum voru stofnuð tvö [[landsráð Grænlands]] (Norður- og Suður-) sem tóku til starfa árið 1911. Landsráðin voru sameinuð í eitt landsráð árið 1950 og störfuðu fram að stofnun heimastjórnar 1979. Meðlimir landsráðanna voru kosnir til sex ára í senn í einmenningskjördæmum sem samsvöruðu þorpsráðunum frá 19. öld. Konur fengu ekki kosningarétt fyrr en 1948 og aðeins ein kona varð landsráðsmeðlimur.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Grønlands Landsråd|author=Axel Kjær Sørensen|date=20.12.2016|website=Den store danske|url=https://denstoredanske.lex.dk/Gr%C3%B8nlands_Landsr%C3%A5d|access-date=26.12.2022}}&lt;/ref&gt;

Í [[fyrri heimsstyrjöld|heimsstyrjöldinni fyrri]] voru Danmörk og þar með einnig Grænland hlutlaus. Árið [[1925]] komu 89 Grænlendingar til [[Ísafjörður (þéttbýli)|Ísafjarðar]] með danska skipinu ''Gustav Holm'', en þeir voru fluttir frá [[Ammassalik]] til [[Scoresby-sund]]s til að stofna þar bæinn [[Ittoqqortoormiit]] að undirlagi danskra yfirvalda til að styrkja tilkall Danmerkur gegn ágangi Norðmanna á Norðaustur-Grænlandi.&lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/baru-graenlendinga-a-hondum-ser Báru Grænlendinga á höndum sér] Rúv, skoðað 17. janúar 2019.&lt;/ref&gt; Danski landkönnuðurinn [[Ejnar Mikkelsen]] hafði þá lengi barist fyrir því að stofna byggðir norður eftir austurströnd Grænlands.

Þegar styrjöldin hófst hélt [[Einar Benediktsson]] skáld fyrstur manna fram þeirri hugmynd að Grænland gæti hugsanlega tilheyrt Íslandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/08/20/thegar_islendingar_girntust_graenland/|titill=Þegar Íslendingar girntust Grænland|höfundur=Skúli Halldórsson|vefsíða=mbl.is|dags=20.8.2019|skoðað=26.12.2022}}&lt;/ref&gt; Einkum amaðist hann við siglingabanni því sem Danir höfðu lagt á í Grænlandi á 17. öld og kom í veg fyrir siglingar íslenskra og færeyskra fiskiskipa þangað. Árið 1926 fengu Færeyingar leyfi til að sigla á eina höfn á Suður-Grænlandi (nú [[Takisup Qeqertarsua]]) og næstu ár fjölgaði höfnum um leið og umsvif Færeyinga þar jukust.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Færingehavn|website=emu - Danmarks læringsportal|url=https://emu.dk/stx/rigsfaellesskabet/perspektiver-i-undervisningen-faeroeerne/faeringehavn}}&lt;/ref&gt; Árið 1928 varði [[Jón Dúason]] ritgerð í réttarsögu við [[Óslóarháskóli|Óslóarháskóla]] þar sem hann færði rök fyrir því að á Íslandi og Grænlandi hefðu gilt ein lög á [[þjóðveldisöld]] og því hefðu löndin tvö verið eitt ríki. Margir urðu til að gagnrýna þennan málflutning, meðal annars [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finnur Jónsson]], norrænufræðingur,&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Nordisk Tidsskrift|year=1929|author=Finnur Jónsson|title=Jón Dúason: Grønlands statsretslige stilling i middelalderen. Oslo 1928|volume=9|issue=6|pages=445-459|url=https://tidsskrift.dk/historisktidsskrift/article/view/55597/75646}}&lt;/ref&gt; og [[Ólafur Lárusson]], lögfræðingur.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Andvari|volume=1|year=1924|author=Ólafur Lárusson|title=Réttarstaða Grænlands að fornu|pages=28-64|url=https://timarit.is/page/4320096?iabr=on}}&lt;/ref&gt;

Árið 1922 reistu Norðmenn þráðlausa veðurstöð við [[Myggbukta]] á Austur-Grænlandi og [[1931]] hertóku norskir selveiðimenn landið þar í kring og nefndu það [[Eirik Raudes Land]], eftir deilur við danska sýslumanninn. Frá [[12. júlí]] [[1932]] til [[5. apríl]] [[1933]] var landsvæðið hersetið af norskum hermönnum og embættismönnum. [[Vidkun Quisling]], sem þá var norskur varnarmálaráðherra, hafði skipað fyrir um hersetuna. [[Alþjóðadómstóllinn]] í Haag úrskurðaði hins vegar að þetta landsvæði tilheyrði Danmörku og voru þá norsku hermennirnir kallaðir heim. Dómstóllinn vísaði sérstaklega til Kílarsamningsins þar sem tekið var fram að Færeyjar, Grænland og Ísland heyrðu áfram undir Danmörku.

[[Mynd:Members of the Edelweiss II weather station in north-eastern Greenland taken prisoner by American soldiers, October 4 1944.jpg|thumb|right|Þýskir starfsmenn veðurstöðvarinnar Edelweiss II á Norðaustur-Grænlandi teknir höndum af bandarískum hermönnum.]]
Í [[seinni heimsstyrjöld]]inni ákváðu sýslumenn á Grænlandi að starfa óháð stjórninni í Kaupmannahöfn og hunsa fyrirskipanir þaðan, að undirlagi sendiherra Danmerkur í Bandaríkjunum, [[Henrik Kauffmann]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://arcticjournal.com/culture/2968/sledge-patrol|title=The Sledge Patrol|work=The Arctic Journal|access-date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308222716/http://arcticjournal.com/culture/2968/sledge-patrol|archive-date=2017-03-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hann óttaðist að annars myndu Bandaríkin eða Kanada hertaka Grænland. Bandaríkjamenn reistu nokkra flugvelli á Grænlandi. Þeir helstu voru [[Bluie West One]] við [[Narsarsuaq]] og [[Bluie East Two]] við [[Ikateq]]. Grænland gegndi mikilvægu hlutverki fyrir fraktflug bandamanna milli [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[England]]s og einnig í eftirliti með þýskum kafbátum. Þjóðverjar gerðu tilraunir að setja upp veðurathugunarstöðvar á Norðaustur-Grænlandi en voru hraktir þaðan af [[Síríussveitin]]ni með stuðningi Bandaríkjahers. Árið [[1945]] hófu Bandaríkin byggingu [[Thule-herstöðin|flugstöðvar á Norður-Grænlandi]] þar sem þau höfðu áður byggt flugvöllinn Bluie West 6. Árið [[1951]] gerðu Bandaríkin og Danmörk samning um sameiginlegar varnir Grænlands. Öll kaldastríðsárin var Grænland mikilvægur hlekkur í varnarmálum Bandaríkjanna.

=== Amt og heimastjórn ===
[[Mynd:Greenland_flag_on_building.jpg|thumb|right|Steinsteypublokkir eins og [[Blok P]] frá 8. áratugnum, voru reistar í bæjum sem ákveðið var að stækka.]]
Árið 1948 stofnaði ríkisstjórn [[Hans Hedtoft]] [[Grænlandsnefndin]]a til að fjalla um lífsskilyrði Grænlendinga og koma með tillögur að úrbótum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lex.dk/Gr%C3%B8nlandskommissionen_af_1948|title=Grønlandskommissionen af 1948|author=Klaus Georg Hansen|date=7. maí 2025|website=Danmarks Nationalleksikon}}&lt;/ref&gt; Ein af ástæðum þess voru [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|hugmyndir Bandaríkjamanna um að taka yfir stjórn Grænlands]] sem settar voru fram á fundi utanríkisráðherra ríkjanna 14. desember 1946.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1947v03/d414|title=The Secretary of State to the Legation in Denmark|date=2. janúar 1947|website=Office of the Historian|publisher=US Department of State}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|url=https://stm.dk/media/j0eh3wat/diis.pdf|title=Afvikling af Grønlands kolonistatus 1945-54|page=295|publisher=Dansk Institut for Internationale Studier|year=2006}}&lt;/ref&gt;  Árið 1951 hófst tilraun til að bæta stöðu grænlenskra barna með því að taka þau frá fjölskyldum sínum á Grænlandi og koma fyrir hjá fósturfjölskyldum í Danmörku. Til 1975 voru hundruð barna þannig flutt til Danmerkur, oft gegn vilja fjölskyldna þeirra. Árið 2020 bað danska ríkisstjórnin fyrstu börnin sem flutt voru þannig á brott formlega afsökunar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stm.dk/presse/pressemeddelelser/2020/undskyldning-til-de-22-groenlandske-boern-som-blev-sendt-til-danmark-i-1951/|title=Undskyldning til de 22 grønlandske børn, som blev sendt til Danmark i 1951|author=Mette Frederiksen|date=8.12.2020|website=Statsministeriet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kristeligt-dagblad.dk/debatindlaeg/vores-histories-skyggesider-skal-frem-i-lyset-de-groenlandske-boern-der-blev-sendt-til|title=Politiker: De grønlandske børn, der blev sendt til Danmark, har ventet på en undskyldning i alt for mange år|author=Aaja Chemnitz Larsen|date=7.12.2020|website=Kristeligt Dagblad}}&lt;/ref&gt;

Nýlendutíminn leið undir lok árið [[1953]] þegar [[stjórnarskrá Danmerkur]] var breytt á þann hátt að Grænland varð [[amt]] innan danska ríkisins. Um leið óskuðu Danir eftir því að Grænland yrði tekið af lista Sameinuðu þjóðanna yfir nýlendur. Málið kom þá aftur til umræðu á Alþingi á Íslandi og vildu sumir að Íslendingar greiddu atkvæði gegn tillögu Dana vegna þess tilkalls sem þeir vildu meina að Ísland ætti á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5823567|Innlimun Grænlands í Danmörku rædd á Alþingi 19. nóvember 1954|blað=Grænlandsvinurinn|dags=1. desember 1954|bls=3}}&lt;/ref&gt; Niðurstaðan varð sú að fulltrúi Íslands sat hjá við atkvæðagreiðsluna. Óánægja með framgöngu Alþingis í málinu varð til þess að [[Ragnar V. Sturluson]] stofnaði tímaritið ''[[Grænlandsvinurinn|Grænlandsvininn]]'' sem kom út í eitt ár og fjallaði vítt og breitt um málefni Grænlands, meðal annars um rök Jóns Dúasonar fyrir tilkalli Íslands.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5823564|Ávarp til lesenda|blað=Grænlandsvinurinn|dags=1. desember 1954|bls=1}}&lt;/ref&gt;

Einn liður í samfélagsumbótum á Grænlandi var að fækka byggðunum og stækka þær, en langflestir Grænlendingar bjuggu þá í 2-300 manna þorpum. Danska ríkið tók nú að sér að reisa mikinn fjölda íbúða, sjúkrahús og skóla, sem voru mönnuð með menntuðum Dönum. Þannig tókst að nær útrýma [[berklar|berklum]] á Grænlandi árið 1973. Þéttbýlisvæðingin olli miklu umróti i grænlenska veiðimannasamfélaginu og skapaði bil milli kynslóða. Um 1970 urðu fyrstu grænlensku stjórnmálaflokkarnir til.

Árið 1953 hóf [[Bandaríkjaher]] að reisa [[Thule-herstöðin]]a samkvæmt varnarsamningi við dönsk yfirvöld og 1958 var [[Century-herstöðin]] reist undir ísnum 200 km austan við Thule. Grænlenskir íbúar í Thule voru neyddir til að flytja til [[Qaanaaq]]. Þeir fengu greiddar bætur vegna þess hálfri öld síðar. Árið 1968 fórst [[B-52]]-sprengjuflugvél við herstöðina þannig að geislavirkt efni dreifðist um stórt svæði. 

Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu árið [[1979]] fékk Grænland heimastjórn með eigin þingi og [[Naalakkersuisut|ríkisstjórn]]. Í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] [[1982]] var ákveðið að Grænland segði sig úr [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]]. Árið 1986 tók grænlenska heimastjórnin við Konunglegu Grænlandsversluninni sem breytti um nafn og heitir nú [[Kalaallit Niuerfiat]]. Árið [[2008]] kusu Grænlendingar um aukna sjálfsstjórn. Löggæsla, dómsvald, ýmis lög og fjármál heyra eftir það undir stjórn Grænlands. Danmörk fer með stjórn gjaldeyrismála og varnarmála. Utanríkisstefna Grænlands er samstarfsverkefni beggja, en deilt er um hvert forræði Grænlendinga sé í reynd í utanríkis- og varnarmálum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.information.dk/indland/2013/10/groenland-foere-udenrigspolitik|title=Grønland vil selv føre udenrigspolitik|date=16. október 2013|author=Emil Rottbøll|website=Information}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/eksperter-om-groenlands-ambitioner-paa-udenrigs-og-forsvarsomraadet-groenland|title=Eksperter om Grønlands ambitioner på udenrigs- og forsvarsområdet: Grønland definerer sig mere og mere i egen ret|date=21. febrúar 2024|author=Anders Dall|website=DR}}&lt;/ref&gt; 

Stjórnmálasambandi milli Íslands og Grænlands var formlega komið á árið [[1985]] með stofnun [[Vestnorræna ráðið|Vestnorræna ráðsins]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fullveldi1918.is/is/dagskra-arsins/hvernig-grannar-erum-vid-tengsl-islands-og-graenlands-a-20-old|title=Hvernig grannar erum við, tengsl Íslands og Grænlands|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221125819/http://www.fullveldi1918.is/is/dagskra-arsins/hvernig-grannar-erum-vid-tengsl-islands-og-graenlands-a-20-old |archive-date=2018-02-21|website=Fullveldi2018|access-date=17. janúar 2019}}&lt;/ref&gt; [[Kalak]], vinafélag Íslands og Grænlands, var stofnað árið 1992.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kalak.is/um-kalak/|website=Kalak|title=Um Kalak|access-date=12.2.2025}}&lt;/ref&gt; Ísland stofnaði ræðismannsskrifstofu í Nuuk árið 2013 og Grænland skipaði sendifulltrúa á Íslandi árið 2018.

Grænland komst í heimsfréttirnar þegar [[Donald Trump]] bandaríkjaforseti lagði það til árið 2019 að [[Bandaríkin]] myndu kaupa landið. Stjórnvöld í Danmörku og Grænlandi tóku fálega í það og sögðu landið ekki vera til sölu. Trump endurtók þessar tillögur í janúar 2025, skömmu áður en hann tók á ný við embætti forseta. Hann gekk þá enn lengra og vildi ekki útiloka beitingu hervalds til að taka yfir Grænland og [[Panama]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-01-07-trump-utilokar-ekki-ad-beita-hervaldi-til-ad-taka-yfir-graenland-432467|titill=Trump útilokar ekki að beita hervaldi til að taka yfir Grænland|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=7. janúar|ár=2025}}&lt;/ref&gt;

== Landfræði ==
:''Sjá líka: [[Listi yfir þéttbýlissvæði á Grænlandi]]''
[[Mynd:Greenland ice stream.jpg|thumbnail|vinstri|200px|Skriðjökull á Grænlandi]]
[[Mynd:Greenland big.png|thumbnail|Kort af Grænlandi.]]
Að flatarmáli telst Grænland vera 2.099.988 [[Ferkílómetri|km²]], og af því er 1.799.992 km² (85,7%) þakið jökli. Grænland er stærsta eyja heims sem ekki er heimsálfa&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Island of Greenland |url=http://www.hiddenjourneys.co.uk/London-Vancouver/Greenland.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714184902/https://www.hiddenjourneys.co.uk/London-Vancouver/Greenland.aspx |archive-date=14 July 2014 |access-date=8 July 2014 |website=Hidden Journeys – explore the world from the air }}&lt;/ref&gt; og þriðja stærsta land Norður-Ameríku, á eftir Kanada og Bandaríkjunum.&lt;ref&gt;{{Cite journal |year=2008 |title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area, and density |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf |url-status=live |journal=[[United Nations Statistics Division]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224062814/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf |archive-date=24 December 2010 |access-date=24 September 2010}}&lt;/ref&gt; Fjarlægðin frá nyrsta odda, [[Kap Morris Jesup]], að þeim syðsta, [[Hvarf (Grænland)|Hvarfi]], eru 2.650 km. Strandlínan telst vera 39.330 km, og er það nánast sama vegalengd og ummál jarðar við [[Miðbaugur|miðbaug]]. Grænland nær sunnar, austar, vestar og norðar en Ísland.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|52013|Nær Grænland virkilega lengra til austurs en Ísland?}}&lt;/ref&gt; Strönd Grænlands liggur að [[Norður-Íshaf]]i í norðri, [[Grænlandssund]]i í austri, [[Norður-Atlantshaf]]i í suðaustri, [[Davis-sund]]i í suðvestri, [[Baffinsflói|Baffinsflóa]] í vestri, og [[Naressund]]i og [[Lincoln-haf]]i í norðvestri. 

Hæsta fjall á Grænlandi er [[Gunnbjörnsfjall|Gunnbjarnarfjall]] (um 3700 m) á austurströndinni, mitt á milli [[Ammassalik]] og [[Scoresbysund]]s.

Milli [[Blosseville-strönd|Blosseville-strandar]] sunnan við [[Scoresbysund]] og [[Ritur|Rits]] við [[Aðalvík]] vestast á [[Hornstrandir|Hornströndum]] eru einungis um 290 km. 

Allar byggðir eru við strandlengjuna og flestar þeirra á suðvesturströndinni. Á Grænlandi eru fimm sveitarfélög: [[Kujalleq]], [[Qeqertalik]], [[Avannaata]], [[Qeqqata]] og [[Sermersooq]]. Helstu þéttbýlissvæði á Vestur-Grænlandi eru [[Aasiaat]], [[Ilulissat]], [[Kangaatsiaq]], [[Qasigiannguit]], [[Qeqertarsuaq]], [[Upernavik]], [[Uummannaq]], [[Maniitsoq]], [[Nuuk]], [[Paamiut]], [[Sisimiut]], [[Ivittuut]], [[Nanortalik]], [[Narsaq]], [[Qaqortoq]]; á austurströndinni [[Ammassalik]], [[Ittoqqortoormiit]] og einungis eitt á Norður-Grænlandi, [[Qaanaaq]]. Norðaustur-Grænland, hluti Norður-Grænlands og stór hluti Austur-Grænlands eru utan sveitarfélaga og er þar stærsti þjóðgarður í heimi, um það bil 972.000 km² að flatarmáli. 
Enginn jökull er á allra nyrsta hluta Grænlands, [[Peary Land|Peary-landi]], þar er loftslagið of þurrt til þess að jökull geti myndast. Áætlað er að ef allur Grænlandsjökull bráðnaði myndi yfirborð úthafa hækka um meira en 7 [[Metri|metra]].

Á árabilinu milli [[1989]] og [[1993]] boruðu vísindamenn ofan í Grænlandsjökul þar sem hann er hvað þykkastur og náðu þeir upp 3,2 [[km]] löngum borkjarna. Skoðun lagskiptingar og efnagreining á kjarnanum hafa kollvarpað mörgum kenningum um veðurfar og veðurþróun. Það hefur nefnilega komið í ljós að sú veðursaga sem hægt er að lesa úr kjarnanum nær um það bil 100.000 ár aftur í tímann og sýnir að loftslags- og hitabreytingar hafa verið mun meiri og gengið hraðar yfir en áður var talið.

=== Lífríki ===
Heimskautaloftslag einkennir lífríki Grænlands að fáeinum svæðum undanteknum, t.d. [[Narsarsuaq]], syðst á landinu. Við suðvesturströndina er aðeins hlýrra vegna þess að þangað nær angi af [[Golfstraumurinn|Golfstraumnum]]. Hitastig inni á jökli er allt frá –70&amp;nbsp;°C á vetrum og upp að frostmarki á sumrin. 

[[Mynd:Greenland-sydkap hg.jpg|thumb|Túndrugróður við Scoresbysund.]]
Á þeim svæðum sem ekki eru þakin jökli er dæmigerður [[túndra|túndrugróður]]. Lítið er af blómjurtum en meira um grös og mosa. [[Ilmbjörk]], [[grænlandsreynir]], [[grænelri]], [[einir]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðitegundir]] eru meðal trjáa og runna sem vaxa í inndölum, aðallega á Suður-Grænlandi. Um 500 tegundir háplantna hafa fundist á eyjunni og eru þá frátaldar þær tegundir sem sáð hefur verið eða plantað.

Átta tegundir [[spendýr]]a lifa á landi þó að [[ísbjörn|ísbirnir]] séu oftar á ís á hafi úti en á landi. [[Hreindýr]] eru algeng á Vestur-Grænlandi og [[sauðnaut]] og [[hreysikettir]] (''Mustela erminea'') á norðausturhluta Grænlands. [[Heimskautarefur|Heimskautarefir]], sem eru í tveimur litaafbrigðum, hvítir eða bláir, eru algengir um alla strandlengjuna. [[Úlfur (dýrategund)|Úlfar]] lifa hér og þar á norður- og norðausturhluta Grænlands, allt suður að 70°. [[Pólhéri|Pólhérar]] eru algengir víða um landið. [[Kragalæmingi|Kragalæmingjar]] (''Dicrostonyx groenlandicus'') eru einu upprunalegu [[nagdýr]]in.

Fimm tegundir [[selur|sela]] lifa í hafinu við Grænland. Þær eru [[hringanóri]], [[landselur]], [[vöðuselur]], [[blöðruselur]] og [[kampselur]]. Þar að auki [[rostungur|rostungar]] (''Odobenus rosmarus) ''sem eru náskyldir selum''. ''

Fimmtán tegundir [[hvalur|hvala]] lifa við Grænland, þar á meðal [[langreyður]], [[steypireyður]], [[búrhvalur]], [[hrefna (hvalur)|hrefna]], [[hnísa]], [[náhvalur]] og [[hnúfubakur]]. [[Grænlandssléttbakur]] eða [[norðhvalur]] er kenndur við Grænland á mörgum málum, en hann er í útrýmingarhættu.

Um 230 tegundir fugla hafa sést á Grænlandi og eru þar af um 60 tegundir [[varpfugl]]a. Nefna má [[hrafn]], [[rjúpa|rjúpu]], [[snæugla|snæuglu]], [[lundi|lunda]], [[Hvítfálki|fálka]], [[æðarfugl]], [[haftyrðill|haftyrðil]] og [[álka|álku]].

===Veðurfar===
Veðurfarslega má skipta Grænlandi í tvö svæði: strandsvæði og Grænlandsjökul. Jökullinn þekur um 80% landsins og er loftslag undir frostmarki þar allan ársins hring en meðalhæð hans er 2100 metrar. Strandsvæðin eru undir hafrænum áhrifum og er loftslag á Norður-Grænlandi í janúar aðeins mildara en í kanadíska eyjaklasanum sem er sunnar. Þar er þó meðalhitinn í janúar -25 til -30 gráður. Mildast er loftslagið á syðsta odda Grænlands og er hitametið þar tæp 25 stig.  &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/miklir-grodureldar-a-graenlandi] Rúv, skoðað 14. ágúst, 2017.&lt;/ref&gt;

Í Nuuk sveiflast meðalhiti mánaða milli −8 til 7 °C.

== Stjórnmál ==
Grænland er heimastjórnarsvæði innan konungsríkisins [[Danmörk|Danmerkur]] þar sem er [[þingbundin konungsstjórn]] og [[Friðrik 10. Danakonungur]] er þjóðhöfðingi. [[Heimastjórn Grænlands]] fer með framkvæmdavaldið í innri málefnum Grænlands. [[Forsætisráðherra Grænlands]] er stjórnarleiðtogi. Núverandi forsætisráðherra er [[Jens-Frederik Nielsen]]. Grænlenska þingið, [[Inatsisartut]], hefur 31 þingmann og kemur saman í einni deild.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inatsisartut |url=https://ina.gl/organisation/sammensaetning-af-inatsisartut/ |access-date=29 December 2020 |publisher=Inatsisartut.gl |language=kl |archive-date=17 ágúst 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817182125/http://ina.gl/organisation/sammensaetning-af-inatsisartut/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Grænlendingar kjósa til sveitarstjórna, þingmenn á grænlenska þinginu og þingmenn á [[danska þingið|danska þinginu]]. Helstu stjórnmálaflokkar á Grænlandi eru [[grænlenski demókrataflokkurinn]], miðjuflokkurinn [[Naleraq]], sósíaldemókrataflokkurinn [[Siumut]], sósíalistaflokkurinn [[Inuit Ataqatigiit]] og hægriflokkurinn [[Atassut]]. Fjórir fyrstnefndu flokkarnir hafa aukið sjálfræði Grænlands á stefnuskrá sinni, en með mismiklum fyrirvara. Árið 2008 var haldin ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem yfir 76% stuðningur var við aukið sjálfræði og heimastjórn. Árið 2009 voru ný lög um sjálfsstjórn Grænlands samþykkt í Danmörku, þar sem grænlenska stjórnin hefur rétt til að taka að sér ábyrgð á nýjum sviðum, en án þess að þeim fylgi fjármagn. Nýju lögin skilgreina Grænlendinga sem [[þjóð]] og tilgreina skilyrði fyrir fullu sjálfstæði frá Danmörku.&lt;ref name=&quot;lov&quot;&gt;{{cite web|website=Lovtidende|url=http://stm.dk/multimedia/selvstyreloven.pdf|title=Selvstyreloven|author=Simon Uldum og Mads Pedersen|date=13.07.2009|access-date=25.03.2017}}&lt;/ref&gt;

Grænland er hluti af Danmörku. Danakonungur fer formlega með framkvæmdavaldið á Grænlandi og skipar umboðsmann sinn þar. Vald konungs er samt að mestu táknrænt í reynd þar sem í Danmörku ríkir [[þingræði]]. Núverandi umboðsmaður er [[Julie Præst Wilche]]. Grænland er kjördæmi innan danska ríkisins og kýs tvo fulltrúa á danska þinginu af 179. Árið 1985 kusu Grænlendingar að segja sig úr [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] þótt Danmörk væri áfram aðildarríki. Ástæðan var óánægja með [[sameiginleg fiskveiðistefna Evrópusambandsins|sameiginlegu fiskveiðistefnuna]]. Flest Evrópulög gilda þannig ekki á Grænlandi nema þau sem snúa að viðskiptum. Grænland getur samt sótt um styrki í nokkrar af áætlunum sambandsins.&lt;ref name=&quot;euprofile&quot;&gt;{{Cite web |title=EU Relations with Greenland |url=http://www.eeas.europa.eu/greenland/index_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609050531/http://eeas.europa.eu/greenland/index_en.htm |archive-date=9 June 2011 |access-date=3 October 2020 |publisher=European Union}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Overseas Countries and Territories (OCT) |url=http://europa.eu/legislation_summaries/development/overseas_countries_territories/index_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813192112/http://europa.eu/legislation_summaries/development/overseas_countries_territories/index_en.htm |archive-date=13 August 2011 |access-date=3 October 2020 |publisher=European Union}}&lt;/ref&gt;

Danmörk fer með landvarnir og strandgæslu á Grænlandi. [[Síríussveitin]] var stofnuð af grænlenskum sjálfboðaliðum árið 1941 til að tryggja yfirráð yfir Austur-Grænlandi og verjast tilraunum Þjóðverja til að koma þar upp veðurstöðvum í tengslum við kafbátahernað í Norðurhöfum. [[Sameinuð herstjórn norðurslóða]] var stofnuð innan danska hersins árið 2012 til að stýra landvörnum, eftirliti, björgunaraðgerðum og strandgæslu á Grænlandi og í Færeyjum.&lt;ref&gt;{{Cite web|first=ft.dk|title=Denmark's military capacities in the Arctic Region, FOU Alm.del Bilag 138|url=https://www.ft.dk/samling/20151/almdel/fou/bilag/138/1642107.pdf}}&lt;/ref&gt; [[Pituffik-geimherstöðin]] er í [[Thule-vík]] norðarlega á Vestur-Grænlandi og heyrir nú formlega undir [[Geimher Bandaríkjanna]]. Utanríkisstefna Grænlands er samstarfsverkefni heimastjórnarinnar og ríkisstjórnar Danmerkur. Fjögur ríki reka ræðismannsskrifstofur í Nuuk, [[Ísland]] (frá 2013)&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/sendiskrifstofur/adalraedisskrifstofa-islands-i-nuuk/um-sendiskrifstofu/|titill=Um sendiskrifstofu|vefsíða=Stjórnarráðið|skoðað=8.10.2022}}&lt;/ref&gt; og [[Bandaríkin]] (frá 2020).&lt;ref name=&quot;US consulate&quot;&gt;{{cite news |last1=Wingate |first1=Sophie |title=US opens a consulate in Greenland, a year after a bid to buy |url=https://www.arctictoday.com/us-opens-a-consulate-in-greenland-a-year-after-a-bid-to-buy/ |accessdate=18 July 2020 |publisher=ArcticToday |date=11 June 2020}}&lt;/ref&gt; Árið 2026 bættust svo [[Frakkland]] og [[Kanada]] við.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-07-bandarikin-verja-ekki-evropu-okkar-vegna-466430|title=„Bandaríkin verja ekki Evrópu okkar vegna“|author=Hallgrímur Indriðason|date=7.2.2026|website=RÚV}}&lt;/ref&gt; Frá setningu nýju heimastjórnarlaganna 2009 hefur grænlenska heimastjórnin opnað sendiskrifstofur í [[Brussel]], [[Beijing]], [[Kaupmannahöfn]], [[Reykjavík]] og [[Washington D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=McGwin |first1=Kevin |title=Greenland names first representative to Iceland |url=https://www.arctictoday.com/greenland-names-first-representative-iceland/ |accessdate=13 January 2020 |publisher=ArcticToday |date=28 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=McGwin|first1=Kevin|title=Starting from scratch|url=http://arcticjournal.com/politics/starting-scratch|accessdate=1 August 2014|publisher=The Arctic Journal|date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708013001/http://arcticjournal.com/politics/starting-scratch|archive-date=8 July 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Stjórnsýslueiningar ===
Með nýjum sveitarstjórnarlögum á Grænlandi 2009 (í kjölfar sveitarstjórnaumbótanna miklu í Danmörku 2007) var sveitarfélögum á Grænlandi fækkað úr 18 í 4. Einu þeirra, [[Qaasuitsup]], var svo skipt í tvennt árið 2018. Norðausturhluti landsins er [[Þjóðgarður á Norðaustur-Grænlandi]] og heyrir ekki undir neitt sveitarfélag. Annað svæði utan sveitarfélaga er lítið land undir [[Thule-herstöðin]]ni á Norðvestur-Grænlandi sem er umkringt sveitarfélaginu [[Avannaata]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
! align=&quot;left&quot; |Nafn!!align=&quot;left&quot;|[[Grænlenska]]!!align=&quot;left&quot;|Höfuðstaður
! align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Skjaldarmerki
! align=&quot;right&quot; |[[ISO 3166-2:GL|ISO]]&lt;ref&gt;[[ISO 3166-2:GL]] ([[Alþjóðlega staðlaráðið|ISO]] [[ISO 3166-2|3166-2]]-kóði)&lt;/ref&gt;
! align=&quot;right&quot; |Íbúar
! align=&quot;right&quot; |Stærð &lt;small&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;/small&gt;
!Þéttleiki byggðar
!Kort
|-
| [[Avannaata]]
| Avannaata Kommunia
| [[Ilulissat]] 
| [[File:Avannaata-coat-of-arms.jpg|75px]]
| GL-AV
| 10.726&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kommuni pillugu|publisher=Avannaata Kommunia|url=http://www.avannaata.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|access-date=2022-10-08|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304145253/https://www.avannaata.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 522.700
|0,02
| rowspan=5 | [[File:Greenland-municipalities-2018.svg|thumb|Sveitarfélög Grænlands frá 2018.]]
|-
| [[Kujalleq]]
| Kommune Kujalleq
| [[Qaqortoq]]
| [[File:Kujalleq-coat-of-arms.svg|75px]]
| GL-KU
| 6.439
| 32.000
|0,2
|-
| [[Qeqertalik]]
| Kommune Qeqertalik
| [[Aasiaat]]
|[[File:Qeqertalik-coat-of-arms.jpg|99x99px]]
| GL-QT
| 6.340&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kommuni pillugu|publisher=Kommune Qeqertalik|url=http://www.qeqertalik.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|access-date=2022-10-08|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225090527/https://www.qeqertalik.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 62.400
|0,11
|-
| [[Qeqqata]]
| Qeqqata Kommunia
| [[Sisimiut]]
| [[File:Qeqqata-coat-of-arms.svg|75px]]
| GL-QE
| 9.378
| 115.500
|0,08
|-
| [[Sermersooq]]
| Kommuneqarfik Sermersooq
| [[Nuuk]]
| [[File:Sermersooq-coat-of-arms.svg|88x88px]]
| GL-SM
| 23.123
| 531.900
|0,04
|-
|}

== Efnahagslíf ==
[[Mynd:Ilulissat_fish.jpg|thumb|right|Löndun á fiski í Ilulissat.]]
Grænland reiðir sig að meira og minna leyti á [[fiskveiðar]] sem eru yfir 90% af útflutningi landsins.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Walsh |first=Maurice |date=28 January 2017 |title='You can't live in a museum': the battle for Greenland's uranium |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2017/jan/28/greenland-narsaq-uranium-mine-dividing-town |url-status=live |access-date=28 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129005150/https://www.theguardian.com/environment/2017/jan/28/greenland-narsaq-uranium-mine-dividing-town |archive-date=29 January 2017 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; [[Rækja|Rækju]]- og [[fiskvinnsla]] eru langsamlega tekjuhæstu atvinnugreinarnar.&lt;ref name=&quot;cia-factbook&quot;&gt;{{Cite web |title=Greenland |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ |access-date=15 May 2007 |website=[[The World Factbook|CIA World Factbook]] |archive-date=9 janúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109162939/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Á Grænlandi er mikið af verðmætum jarðefnum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Vinnsla í [[rúbín]]námum hófst árið 2007. Vinnsla á öðrum jarðefnum hefur smám saman orðið arðbærari eftir því sem verð hækka. Meðal jarðefna sem finnast á Grænlandi í vinnanlegu magni eru [[járn]], [[úran]], [[ál]], [[nikkel]], [[platína]], [[tungsten]] og [[kopar]]. Grænlenska ríkið á olíufyrirtæki, [[Nunoil]], sem vinnur að þróun olíuiðnaðar í landinu. Ríkisfyrirtækið [[Nunamineral]] var líka stofnað í kringum vinnslu á [[gull]]i 2007 og er skráð í [[kauphöllin í Kaupmannahöfn|kauphöllina í Kaupmannahöfn]].

Rafmagn hefur venjulega verið framleitt með díselknúnum rafstöðvum, jafnvel þótt nóg sé til af vatnsafli. Fyrsta og stærsta vatnsaflsvirkjun Grænlands er [[Buksefjord-virkjun]] sem var sett í gang árið 1993. Hugmyndir um að reisa stórt álver sem knúið væri rafmagni frá vatnsaflsvirkjunum hafa verið í þróun. Áætlað er að mest af vinnuaflinu sem þarf til að reisa álverið og virkjunina yrði innflutt.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=12 October 2011 |title=Greenland's red hot labour market |url=http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2011/boom-for-nordic-mining-industry/article.2011-10-12.8124853746 |url-status=live |journal=[[Nordic Labour Journal]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201145836/http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2011/boom-for-nordic-mining-industry/article.2011-10-12.8124853746 |archive-date=1 February 2013 |access-date=10 February 2013}}&lt;/ref&gt;

[[Evrópusambandið]] hefur hvatt Grænland til að takmarka námavinnslu kínverskra fyrirtækja í landinu, en stjórn Grænlands tilkynnti árið 2013 að hún hygðist ekki setja neinar slíkar takmarkanir.&lt;ref&gt;[http://www.businessweek.com/articles/2013-02-10/chinese-workers-in-greenland ''Chinese Workers—in Greenland?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130213141927/http://www.businessweek.com/articles/2013-02-10/chinese-workers-in-greenland |date=13 February 2013 }} 10 February 2013 ''[[BusinessWeek]]''.&lt;/ref&gt;

Opinberi geirinn, þar á meðal opinber fyrirtæki í eigu ríkis og sveitarfélaga, leikur stórt hlutverk í hagkerfi Grænlands. Um helmingur opinberra tekna eru styrkir frá [[Danmörk]]u. Verg landsframleiðsla á mann er svipuð því sem gerist í Evrópu.

Grænland gekk í gegnum litla efnahagskreppu snemma á 10. áratug 20. aldar, en síðan þá hefur hagkerfið vaxið. Heimastjórnin á Grænlandi hefur rekið stranga skattastefnu sem hefur skapað umframtekjur hjá hinu opinbera og tryggt lága verðbólgu. Frá 1990 hefur verið [[viðskiptahalli]] á viðskiptum við útlönd, eftir að síðustu [[blý]]- og [[sink]]námum landsins var lokað. Árið 2017 fundust nýjar rúbínnámur sem gætu orðið undirstaða fyrir frekari útflutning.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Greenland Rubies: What We Know At This Point {{!}} National Jeweler |url=https://www.nationaljeweler.com/blog/5818-greenland-rubies-what-we-know-at-this-point |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817153630/https://www.nationaljeweler.com/blog/5818-greenland-rubies-what-we-know-at-this-point |archive-date=17 August 2019 |access-date=17 August 2019 |website=www.nationaljeweler.com}}&lt;/ref&gt; Árið 2017 var fyrirtækið [[AEX Gold]] stofnað af íslenskum, grænlenskum og dönskum fjárfestum til að stunda gullleit á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.vb.is/frettir/gullleit-graenlandi-langt-umfram-vaentingar/|vefsíða=Viðskiptablaðið|dags=4. apríl 2022|titill=Gullleit á Grænlandi „langt umfram væntingar“|skoðað=4.10.2022}}&lt;/ref&gt;

Rúmlega 30 bændur stunda sauðfjárrækt á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.bbl.is/frettir/vidtal/graenlenskir-baendur-natengdir-islandi|titill=Grænlenskir bændur nátengdir Íslandi|höfundur=Ástvaldur Lárusson|vefsíða=Bændablaðið|dags=3. maí 2026|skoðað=11. maí 2026}}&lt;/ref&gt;

== Íbúar ==
Íbúar Grænlands voru tæp 56.000 árið [[2019]] og langflestir [[Inúítar]], upprunnir þaðan sem í dag er [[Kanada]]. Síðustu hópflutningarnir áttu sér stað um miðja 19. öld. Í höfuðstaðnum Nuuk á Vestur-Grænlandi býr margt fólk af evrópskum ættum. 

Grænland er mjög strjálbýlt, en þar býr einn maður að meðaltali á hverja 0,14 ferkílómetra af íslausu landi. 91% íbúanna búa á Vestur-Grænlandi, 1,6% á Norður-Grænlandi og 6,3% á Austur-Grænlandi. Um 20% íbúanna eru fæddir utan Grænlands. 98% íbúanna eru [[Lútherstrú]]ar og tilheyra [[Danska kirkjan|dönsku þjóðkirkjunni]].

Á Grænlandi bera margir þýsk ættarnöfn svo sem Fleischer, Kleist og Kreutzmann. Þau eru komin frá þýskum [[trúboð]]um sem störfuðu þar lengi og ýmist giftust innfæddum konum eða ættleiddu innfædd börn.

==Menning==
[[Mynd:Greenland_kayak_seal_hunter_2006.jpg|thumb|right|Grænlenskur veiðimaður á hefðbundnum kajak úr skinni árið 2006.]]
[[Mynd:Upernavik_first_day_in_class_2007-08-14_2.jpg|thumb|right|Grænlensk skólabörn í þjóðbúningum í Upernarvik árið 2007.]]
Menning Grænlendinga er blönduð menning frá [[Inúítar|Inúítum]] undir sterkum [[dönsk menning|dönskum menningaráhrifum]]. Hefðbundin menning Inúíta er í grunninn hreinræktuð [[veiðimaður|veiðimenning]]. Árið 2005 ritaði grænlenski menningarmálaráðherrann [[Henriette Rasmussen]] að Grænlendingar væru ekki einu sinni [[veiðimenn og safnarar]], heldur aðeins veiðimenn.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://earthcharter.org/wp-content/assets/virtual-library2/images/uploads/ENG-Rasmussen.pdf|author=Henriette Rasmussen|title=Sustainable Greenland and Indigenous Ideals|date=2005|journal=The Earth Charter in Action: Towards a Sustainable World|access-date=2022-10-03|archive-date=2022-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003145707/https://earthcharter.org/wp-content/assets/virtual-library2/images/uploads/ENG-Rasmussen.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Þrátt fyrir miklar takmarkanir á veiðinni síðustu áratugi vegna þrýstings frá náttúruverndarsamtökum og fækkunar í veiðistofnum, meðal annars vegna [[loftslagsbreytingar|loftslagsbreytinga]], er veiðin enn mjög mikilvægur hluti af menningu landsins. Eitt af mörgum einkennum veiðimenningar á Grænlandi eru veiðar með [[skutull|skutlum]] á litlum [[kajak|kajökum]] úr skinnum sem strengd eru á trégrind. Færni grænlenskra veiðimanna á þessum bátum hefur vakið athygli Evrópumanna frá fyrstu tíð og [[kajakróður]] barst þaðan til Evrópu sem íþrótt. Fyrsta sýningin á grænlenskum kajakróðri var haldin í Kaupmannahöfn árið 1605 af veiðimönnum sem dönsk hvalveiðiskip höfðu tekið höndum á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://videnskab.dk/kultur-samfund/jagtspyd-sladrer-om-gronlandske-massebortforsler|titill=Jagtspyd sladrer om grønlandske massebortførsler|höfundur=Jens Winther Johannsen|dags=16. júní 2012|skoðað=3.10.2022|vefsíða=Forskerzonen}}&lt;/ref&gt; Grænlenskir inúítar hafa notað [[hundasleði|hundasleða]] til ferða og flutninga, að minnsta kosti frá því [[Thule-fólkið]] fluttist þangað um árið 1000.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Vitale, E. et al.|year=2023|title=An ethnographic framework for identifying dog sledding in the archaeological record|journal=Journal of Archaeological Science|volume=159|doi=10.1016/j.jas.2023.105856 | issn=0305-4403 }}&lt;/ref&gt; [[Anorak]] er hefðbundin grænlensk skinnflík sem varð vinsæl um allan heim á 20. öld í tengslum við útbreiðslu [[vetraríþróttir|vetraríþrótta]]. Íslenska [[lopapeysa]]n varð óbeint fyrir áhrifum frá [[grænlenskur þjóðbúningur|grænlenskum þjóðbúningi]] kvenna með skrautlega perlukraga sem ná yfir axlirnar og voru innblástur að nýjum prjónamynstrum á fyrri hluta 20. aldar.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|62896|Hvað er íslenska lopapeysan gömul og hver er uppruni hennar?}}&lt;/ref&gt;

Grænlendingar eiga sér langa sögu [[munnleg hefð|munnlegra hefða]] og [[sagnamennska|sagnamennsku]], auk myndlistar og handverks úr tré og beini, meðal annars [[túpilak]]a, lítil skrímsli skorin út úr beini sem [[sjaman]]inn gat [[sending|sent]] óvinum til höfuðs. Þekktustu myndlistarmenn Grænlands frá 19. öld voru sagnamennirnir [[Aron frá Kangeq]] og [[Jens Kreutzmann]] sem gerðu myndir af sögulegum viðburðum og goðsögum Grænlendinga. [[Trommudans]] með skinntrommum er mikilvægur hluti af tónlistarhefð Grænlendinga, en önnur hljóðfæri eru líka notuð. Trommudansinn var aðferð til að leysa úr ágreiningsmálum og gat verið keppni milli tveggja dansara eða til að fara með gamanmál. Stundum voru stór [[snjóhús]] (''Qaggi'') reist sérstaklega fyrir trommudansinn. Þegar trúboð hófst á Grænlandi á 18. öld voru trommudansar bannaðir og íbúum kynntur fjölradda sálmasöngur. Á 20. öld hafa hljómsveitir á Grænlandi búið til sérstakar útgáfur af meðal annars [[polka]], [[kántrítónlist]] og [[pönktónlist]]. Ein af fyrstu rokkhljómveitum Grænlands var [[Sumé]] sem var stofnuð árið 1972 af [[Malik Høegh]] sem líka stofnaði tónlistarútgáfuna [[ULO]] í [[Sisimiut]]. Aðrar þekktar hljómsveitir frá Grænlandi eru meðal annars [[Chilly Friday]], [[Nuuk Posse]], [[Nanook (hljómsveit)|Nanook]] og [[Small Time Giants]]. Grænlenska ríkisútvarpið heitir [[Kalaallit Nunaata Radioa]] og er staðsett í [[Nuuk]]. Grænlenska tímaritið ''[[Atuagagdliutit/Grønlandsposten|Atuagagdliutit]]'' hóf útgáfu árið 1861. [[Landsbókasafn Grænlands]] var stofnað 1956 og [[Þjóðminjasafn Grænlands]] var stofnað 1965. Bæði söfnin eru staðsett í Nuuk en urðu ekki opinber þjóðarsöfn fyrr en eftir að heimastjórn komst á 1979. Milli 1982 og 2001 áttu Þjóðminjasafn Grænlands og [[Þjóðminjasafn Danmerkur]] í samstarfi um skil á safngripum frá Danmörku til Grænlands.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Grønnow, B., &amp; Jensen, E. L.|date=2008|chapter=Utimut: repatriation and collaboration between Denmark and Greenland.|title=Utimut: Past Heritage-Future Partnerships. Discussion on Repatriation in the 21st Century|pages=180-191|url=https://iwgia.org/images/publications/0028_Utimut_heritage.pdf#page=179}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://www.nanoq.gl/ Heimastjórn Grænlands]
* [https://www.natur.gl Náttúrufræðistofnun Grænlands]
* [https://visitgreenland.com/ Opinber ferðavefur]
* [http://www.statgreen.gl/ Tölfræðistofnun Grænlands]
* [https://www.norden.org/is/information/stadreyndir-um-graenland Staðreyndir um Grænland á Norden.org]
=== Greinar af Tímarit.is ===
* [http://www.timarit.is/?issueID=419507&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Ferðarolla frá Grænlandi - ágrip af sögu Grænlands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416006&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Fornminjarannsóknir á Grænlandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416334&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Grænland''; grein í Lesbók Morgnblaðsins 1931]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416510&amp;pageSelected=0&amp;lang=0 ''Grænland''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=418531&amp;pageSelected=28&amp;lang=0 ''Næstu nágrannar vorir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1083919 ''Á ókönnuðum slóðum á Grænlandi''; grein í Alþýðublaðinu 1950]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3550748 ''Nokkrir dagar'' (eftir Dr. Kristján Eldjárn); grein í Tímanum 1962]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2967365 ''Mikilvægi Grænlands''; grein í DV 1998]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275473 ''Í vist með grænlenzkum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4229919 ''Á súð við Grænland''; grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1950]

{{Norður-Ameríka}}
{{Norðurlandaráð}}
{{Vestnorræna ráðið}}
{{Grænland}}

[[Flokkur:Grænland| ]]</text>
      <sha1>hg7w24xzjk89mz4zomotqup8k71zc3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sankti Pierre og Miquelon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13106</id>
    <revision>
      <id>1986600</id>
      <parentid>1954444</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28061" sha1="95cwww1rkfuijsfpwhfamarg521hde8" xml:space="preserve">{{Land
| nafn_á_frummáli = Saint-Pierre et Miquelon
| nafn_í_eignarfalli = Sankti Pierre og Miquelon
| fáni = Flag of Saint-Pierre and Miquelon.svg
| skjaldarmerki = Coat of arms of Saint Pierre and Miquelon.svg
| staðsetningarkort = Saint_Pierre_and_Miquelon_in_France.svg
| kjörorð = A mare labor
| kjörorð_tungumál = latína
| kjörorð_þýðing = Atvinna, af hafi
| tungumál = [[franska]]
| höfuðborg = [[Saint-Pierre (Sankti Pierre og Miquelon)|Saint-Pierre]]
| stjórnarfar = [[Lýðveldi]]
| titill_leiðtoga1 = [[Þingforseti Sankti Pierre og Miquelon|Þingforseti]]
| titill_leiðtoga2 = [[Héraðsstjóri Sankti Pierre og Miquelon|Héraðsstjóri]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Bernard Briand]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Christian Pouget]]
| flatarmál = 242
| hlutfall_vatns = 0
| mannfjöldaár = 2017
| íbúar_á_ferkílómetra = 25
| fólksfjöldi = 5.997
| staða = [[Frakkland|franskt]] [[handanhafshérað]]
| atburður1 = Franskt tilkall
| dagsetning1 = [[1536]]
| VLF_ár = 2004
| VLF = 0,161131
| VLF_á_mann = 26.073
| gjaldmiðill = [[evra]] (EUR)
| tímabelti = [[UTC]]-3 (-2 á sumrin)
| símakóði = 508
| tld = pm
}}
'''Sankti Pierre og Miquelon''' ([[franska]]: ''Saint-Pierre-et-Miquelon'') eru nokkrar litlar eyjar sem eru [[Frakkland|franskt]] [[yfirráðasvæði handan hafsins]], skammt undan strönd [[Nýfundnaland]]s. Eyjarnar eru það eina sem eftir er af nýlendunni [[Nýja Frakkland]]i. Franskir og [[baskar|baskneskir]] fiskimenn námu þar land snemma á [[16. öldin|16. öld]] og notuðu sem miðstöð fyrir [[þorskveiðar]] í [[Norður-Atlantshaf]]i, nokkru áður en [[Jacques Cartier]] kom þangað [[1536]].

Eyjarnar eru í mynni [[Fortune-flói|Fortune-flóa]] við suðurströnd Nýfundnalands rétt hjá [[Miklibanki|Miklabanka]] þar sem eru auðug fiskimið. Aðalútflutningsvörur eyjanna eru [[fiskur]], [[humar]] og fiskafurðir. Efnahagslífið hefur dregist saman vegna minnkandi fiskistofna og takmarkana á fiskveiðum í lögsögu [[Kanada]] frá 1992.

Íbúar voru 6.080 í manntali sem gert var árið 2011. Þar af bjuggu 5.456 á [[Saint-Pierre]] og 624 á [[Miquelon-Langlade]]. Nær allir tala [[franska|frönsku]] sem er líkari evrópskri frönsku en [[kanadísk franska|kanadískri frönsku]]. Áður talaði fólk af baskneskum uppruna [[Baskneska|basknesku]] en notkun hennar lagðist af seint á [[1951-1960|6. áratug 20. aldar]].

[[Mynd:Miquelon 9.jpg|thumb|Landslag á Sankti Pierre og Miquelon]]
== Heiti ==
Franska heitið á ''Saint-Pierre'' er dregið af nafni [[heilagur Pétur|heilags Péturs]] sem er [[verndardýrlingur]] [[fiskimaður|fiskimanna]].

Miquelon kemur fyrst fyrir sem ''Micquelle'' í leiðsögubók baskneska sjómannsins [[Martin de Hoyarçabal]] fyrir Nýfundnaland frá 1579. Því hefur verið haldið fram að þetta nafn sé basknesk útgáfa af nafninu „[[Mikael]]“ sem kemur oft fyrir sem ''Mikelon'' í [[Baskaland]]i. Miquelon kann því að vera frönsk aðlögun á baskneska nafninu.

Miquelon kann líka að vera dregið af spænska heitinu ''Miguelón'' sem er Mikael með stækkunarendingu, „stóri Mikael“. Nafn eyjunnar [[Langlade]], sem tengist Miquelon um eiði, er dregið af franska heitinu '' l'île à l'Anglais'', „eyja Englendingsins“.

== Saga ==
Portúgalski landkönnuðurinn [[João Álvares Fagundes]] tók land á eyjunum [[21. október]] [[1520]] og nefndi eyjaklasann við Saint-Pierre „ellefu þúsund jómfrúr“ þar sem dagurinn var messudagur [[heilög Úrsúla|heilagrar Úrsúlu]] og fylgismeyja hennar. Árið 1536 gerði [[Jacques Cartier]] tilkall til eyjanna fyrir hönd Frakkakonungs. Eyjarnar voru notaðar sem bækistöðvar veiðimanna frá [[Mi'kmaq]]-þjóðinni, auk Baska og Bretóna en föst búseta í eyjunum hófst fyrst undir lok 17. aldar. Árið 1670 voru fjórir íbúar taldir hafa þar fasta búsetu og 22 árið 1691.

Árið 1670, landstjóratíð [[Jean Talon]], voru eyjarnar lagðar undir [[Nýja Frakkland]] eftir að franskur liðsforingi hafði farið þangað og fundið þar búðir franskra fiskimanna. [[Breski sjóherinn]] hóf fljótlega árásir á búðir og skip fiskimannanna. Snemma á 18. öld voru eyjarnar óbyggðar að nýju. Þær gengu til Breta í [[Utrecht-sáttmálinn|Utrecht-sáttmálanum]] sem batt enda á [[Spænska erfðastríðið]] árið 1713. 

Með [[Parísarsáttmálinn (1763)|Parísarsáttmálanum 1763]] eftir [[Sjö ára stríðið]] létu Frakkar Bretum eftir allar nýlendur sínar í Norður-Ameríku, en fengu aftur yfirráð yfir eyjunum Saint-Pierre og Miquelon. Frakkar héldu líka eftir fiskveiðiréttindum við Nýfundnaland ([[Franska ströndin]]).

Þar sem Frakkar studdu uppreisnarmenn í [[Bandaríska sjálfstæðisstríðið|Bandaríska sjálfstæðisstríðinu]] gerðu Bretar árás á nýlenduna og lögðu hana í rúst árið 1778. Allir 2000 íbúar eyjanna voru sendir til Frakklands. Árið 1793 réðust Bretar aftur á nýlenduna, hröktu franska íbúa burt og reyndu að setja upp breska nýlendu. Breska nýlendan var lögð í rúst af frönskum her árið 1796. Með [[Amiens-sáttmálinn|Amiens-sáttmálanum]] 1802 fengu Frakkar aftur yfirráð yfir eyjunum en Bretar hernámu þær þegar stríð braust aftur út ári síðar. 

Frakkar fengu aftur yfirráð yfir eyjunum með [[Parísarsáttmálinn (1814)|Parísarsáttmálanum 1814]] þótt Bretar legðu þær aftur undir sig tímabundið í [[Hundrað daga stríðið|Hundrað daga stríðinu]]. Eftir það tók Frakkland yfir stjórn eyjanna sem nú voru óbyggðar og nánast allar byggingar ónýtar eða í niðurníðslu. Nýir íbúar, mest Baskar, Bretónar og Normannar, settust að á eyjunum frá 1816. Við bættust innflytjendur frá Nýfundnalandi. Um miðja 19. öld tók byggðin að blómstra vegna aukinna fiskveiða. 

Snemma á [[1911-1920|2. áratug]] 20. aldar varð byggðin fyrir miklu áfalli vegna minnkandi tekna af fiskveiðum og margir íbúar fluttu til [[Nova Scotia]] og [[Quebec]]. [[Herskylda]] sem komið var á í upphafi [[Fyrri heimsstyrjöld|Fyrri heimsstyrjaldar]] gerði út af við útgerðina. Um 400 karlmenn úr nýlendunni voru kallaðir í [[Franski herinn|franska herinn]] í Fyrri heimsstyrjöld og um fjórðungur þeirra lét lífið. Vélskipaútgerðin dró síðan enn úr atvinnutækifærum fyrir fiskimenn. 

[[Smygl]] hafði lengi verið ábatasamur atvinnuvegur á eyjunum og hlaut aukið vægi á [[Bannárin|Bannárunum]] á [[1921-1930|3. áratugnum]]. Árið 1931 voru 1.815.271 bandarísk gallon (6.871.550 lítrar) af [[viský]]i flutt inn til eyjanna frá Kanada. Mestu af því mun hafa verið smyglað til Bandaríkjanna. Þegar áfengisbanninu lauk 1933 olli það efnahagslegu hruni  á eyjunum. 

Í [[Síðari heimsstyrjöld]] lagði [[Charles de Gaulle]] eyjarnar undir [[Frjálsir Frakkar|Frjálsa Frakka]] þrátt fyrir andstöðu Kanada, Bretlands og Bandaríkjanna. Eyjarnar höfðu áður lýst yfir stuðningi við [[Vichy-stjórnin]]a. Næsta dag samþykktu íbúar yfirtöku Frjálsra Frakka í atkvæðagreiðslu. Eftir [[stjórnarskrárkosningin í Frakklandi 1958|stjórnarskrárkosninguna 1958]] fengu íbúar að ráða hvort þeir vildu vera hluti Frakklands, heimastjórnarsvæði innan [[Franska samveldið|Franska samveldisins]] eða vera áfram handanhafssvæði. Þeir völdu síðastnefnda kostinn.

==Landfræði==
[[Mynd:PIA24554_-_St._Pierre,_France.tif|thumb|right|Gervihnattarmynd af Sankti Pierre (neðst til hægri) og Miquelon.]]
Eyjaklasinn er við vesturenda [[Burin-skagi|Burin-skaga]] á [[Nýfundnaland]]i og nær yfir átta eyjar, alls 242 km² að stærð. Aðeins tvær þeirra eru byggðar.&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ann-2010-1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iedom.fr/IMG/pdf/ra2010_st-pierre-et-miquelon.pdf|title=Rapport annuel 2010 IEDOM Saint-Pierre-et-Miquelon|page=16|access-date=8 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127043404/http://www.iedom.fr/IMG/pdf/ra2010_st-pierre-et-miquelon.pdf|archive-date=27 January 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Eyjarnar eru berar með bröttum klettum við strendurnar og þaktar þunnu lagi af mó.&lt;ref name=&quot;htg&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.heritage.nf.ca/exploration/pierre_miquelon.html |title=St. Pierre et Miquelon |publisher=Newfoundland and Labrador Heritage |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602074252/http://www.heritage.nf.ca/exploration/pierre_miquelon.html |archive-date=2 June 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Landfræðilega eru þær hluti af norðausturenda [[Appalasíufjöll|Appalasíufjalla]], ásamt Nýfundnalandi.&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;

Minni eyjan, [[Saint-Pierre-eyja]] (26 km²), er sú þéttbýlli og er miðstöð eyjaklasans. [[Saint-Pierre-flugvöllur]] tók til starfa árið 1999 og getur tekið við þotum í langflugi frá Frakklandi.&lt;ref name=&quot;rece-2006&quot;/&gt;

Stærri eyjan, Miquelon-Langlade, er í raun tvær eyjar: [[Miquelon-eyja]] (líka kölluð ''Grande Miquelon'', 110 km²), og [[Langlade]] (91 km²), en þær tengjast saman um mjótt sandeiði, [[Dune de Langlade]].&lt;ref name=&quot;rece-2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web |title=Encyclopedia Britannica – St Pierre and Miquelon |url=https://www.britannica.com/place/Saint-Pierre-and-Miquelon |url-status=live |access-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215233911/https://www.britannica.com/place/Saint-Pierre-and-Miquelon |archive-date=15 December 2019}}&lt;/ref&gt; Á 18. öld rauf stormur eiðið og skildi eyjarnar að í nokkra áratugi þar til hafstraumar endurbyggðu eiðið.&lt;ref name=&quot;1999-insee-731&quot;/&gt; Hæsti punktur eyjanna er [[Morne de la Grande Montagne]], 240 metrar á hæð, á Grande Miquelon.&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt; Sundið milli Langlade og Saint-Pierre var kallað „munnur Vítis“ (''Gueule d'Enfer'') til um 1900 þar sem yfir 600 skipbrot voru skráð á þeim stað frá 1800.&lt;ref name=&quot;maplepedia&quot;&gt;{{cite encyclopedia |author=James Marsh |url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/saint-pierre-and-miquelon/ |title=Saint-Pierre and Miquelon |work=[[The Canadian Encyclopedia]] |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140217194822/http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/saint-pierre-and-miquelon/ |archive-date=17 February 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Á norðurenda Miquelon er þorpið [[Miquelon-Langlade]] (710 íbúar), en Langlade-eyja er nær alveg óbyggð (einn íbúi í manntalinu 1999).&lt;ref name=&quot;1999-insee-731&quot;/&gt;

Þriðja eyjan, [[L'Île-aux-Marins]], kölluð Île-aux-Chiens til 1931, sem liggur skammt frá höfninni í Saint-Pierre, hefur verið óbyggð frá 1963.&lt;ref name=&quot;1999-insee-731&quot;/&gt; Aðrar eyjar í eyjaklasanum eru [[Grand Colombier]], [[Île aux Vainqueurs]] og [[Île aux Pigeons]].

== Stjórnmál ==
[[File:Flag of Saint-Pierre and Miquelon.svg|thumb|Staðbundinn fáni Sankti Pierre og Miquelon byggist á skjaldarmerkinu.]]
Frá 2003 hefur Sankti Pierre og Miquelon verið handanhafsbyggð með sérstaka stöðu.&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-pierre-and-miquelon/ Saint Pierre and Miquelon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210202195959/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-pierre-and-miquelon/ |date=2021-02-02 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].&lt;/ref&gt; Eyjaklasinn varð handanhafssvæði árið 1946 og síðan [[handanhafssýsla]] 19. júlí 1976.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000684772/|title=Law n ° 76-664 of July 19, 1976 relating to the organization of Saint-Pierre-et-Miquelon|work=Official Journal of the French Republic|date=20 July 1976|access-date=25 October 2020}}&lt;/ref&gt; Eyjarnar urðu svo handanhafsbyggð 11. júní 1985.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000000693671/2020-10-25/|title=Law n ° 85-595 of June 11, 1985 relating to the status of the archipelago of Saint-Pierre-et-Miquelon|access-date=25 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rece-2006&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=ip1178&amp;reg_id=0#encadre1 |title=Le recensement de la population à Saint-Pierre-et-Miquelon en 2006 |publisher=Insee |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105204040/http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=ip1178&amp;reg_id=0#encadre1 |archive-date=5 November 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Eyjaklasinn skiptist í tvö sveitarfélög, [[Saint-Pierre (Sankti Pierre og Miquelon)|Saint-Pierre]] og [[Miquelon-Langlade]].&lt;ref name=&quot;sodepar-statut&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sodepar.com/fr/16-statut-specifique.html |title=Saint-Pierre et Miquelon, Statut spécifique |publisher=Sodepar |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109093934/http://www.sodepar.com/fr/16-statut-specifique.html |archive-date=9 November 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Til 1945 var til þriðja sveitarfélagið, [[Isle-aux-Marins]], en það var sameinað Saint-Pierre.&lt;ref name=&quot;1999-insee-731&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.insee.fr/fr/ffc/docs_ffc/ip731.pdf |title=Le recensement de la population à Saint-Pierre-et-Miquelon |publisher=INSEE |date=August 2000 |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019161650/http://www.insee.fr/fr/ffc/docs_ffc/IP731.PDF |archive-date=19 October 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Íbúar landsins eru franskir ríkisborgarar og hafa kosningarétt í Frakklandi.&lt;ref name=&quot;brit-1&quot;&gt;{{Britannica|518157|Saint-Pierre and Miquelon}}&lt;/ref&gt; Eyjarnar eiga öldungadeildarþingmann á [[franska þingið|franska þinginu]] í París og njóta nokkurs sjálfstæðis við ákvarðanir í skatta- og tollamálum.&lt;ref name=&quot;gb-16&quot;&gt;{{Google books|fXZaLhmVt2IC|page=97|The French Atlantic: travels in culture and history}} Eftir Bill Marshall&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt;

Frakkland skipar [[héraðsstjóri Sankti Pierre og Miquelon|héraðsstjóra]] sem er fulltrúi ríkisstjórnarinnar á svæðinu.&lt;ref name=&quot;bbc-sm&quot;&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/4562487.stm |title=St Pierre and Miquelon |publisher=[[BBC News]] |date=2 November 2011 |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202153632/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/4562487.stm |archive-date=2 December 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Héraðsstjórinn fer með hagsmunamál ríkisins, löggæslu, almannareglu og stjórnsýslu, samkvæmt skilyrðum stöðulaga frá 1985.&lt;ref name=&quot;pref&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.saint-pierre-et-miquelon.pref.gouv.fr/sections/services_de_letat/la_prefecture |title=La préfecture |publisher=Portail internet des services de l'État |date=7 December 2008 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401225227/http://www.saint-pierre-et-miquelon.pref.gouv.fr/sections/services_de_letat/la_prefecture/ |archive-date=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt; [[Christian Pouget]] var skipaður héraðsstjóri árið 2021.&lt;ref&gt;Linda Saci, [https://la1ere.francetvinfo.fr/saintpierremiquelon/christian-pouget-nomme-nouveau-prefet-de-saint-pierre-et-miquelon-909382.html &quot;Christian Pouget nommé nouveau préfet de Saint-Pierre et Miquelon&quot;]. [[TF1]], 7. janúar, 2021.&lt;/ref&gt;

Löggjafi héraðsins, [[héraðsráð Sankti Pierre og Miquelon]], er skipaður 19 ráðgjöfum, 4 frá Miquelon-Langlade og 15 frá Saint-Pierre.&lt;ref name=&quot;sodepar-statut&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt; Forseti héraðsráðsins er formaður sendinefndar Frakklands við alþjóðleg tilefni eins og árlega fundi [[Norður-Atlantshafsfiskveiðistofnunin|Norður-Atlantshafsfiskveiðistofnunarinnar]] og [[Atlantshafstúnfisksveiðiráðið|Atlantshafstúnfisksveiðiráðsins]].&lt;ref name=&quot;sodepar-statut&quot;/&gt;

Frakkland fer með landvarnir eyjanna.&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt; Frakkar hafa haldið þar úti strandgæsluskipi síðan 1997.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://ca.ambafrance.org/French-patrol-ship-Fulmar-port | title=French patrol ship Fulmar: Port visit to Rimouski and Québec }}&lt;/ref&gt; Löggæsla á Sankti Pierre og Miquelon heyrir undir [[franska herlögreglan|frönsku herlögregluna]]. Það eru tvær lögreglustöðvar á eyjunum.&lt;ref name=&quot;Prefecture site&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.saint-pierre-et-miquelon.pref.gouv.fr/sections/services_de_letat/les_services_deconcentres/la_gendarmerie_natio/ |title=La Gendarmerie Nationale |publisher=Portail internet des services de l'Etat |date=24 February 2011 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412032658/http://www.saint-pierre-et-miquelon.pref.gouv.fr/sections/services_de_letat/les_services_deconcentres/la_gendarmerie_natio |archive-date=12 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

Mánudaginn 10. janúar 2022 komst Sankti Pierre og Miquelon í fréttirnar þegar franski þingmaðurinn [[Stéphane Claireaux]] var grýtt með þangi og steinum vegna nýrra Covid-19-reglna ríkisstjórnarinnar sem vöktu reiði íbúa.&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/10/protesters-pelt-french-island-mp-covid-health-pass-saint-pierre-and-miquelon |title=Protesters on French island pelt MP with seaweed over Covid pass |first=Kim |last=Willsher |date=10 January 2022 |website=[[TheGuardian.com]]}}&lt;/ref&gt;

== Efnahagslíf ==
[[File:Saint Pierre and Miquelon Product Exports (2019).svg|thumb|right|Hlutfallsleg skipting útflutningstekna 2019.]]
[[File:Saint-Pierre harbor.jpg|thumb|left|Fiskibátar í höfninni í Saint-Pierre.]]
Hefðbundinn aðalatvinnuvegur eyjanna eru [[fiskveiðar]] og þjónusta við fiskveiðiflota á veiðum undan strönd Nýfundnalands.&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt; Erfitt veðurfar og takmarkað land hindra landbúnað. Jarðvegur á eyjunum er að mestu næringarsnauður leir og mór.&lt;ref name=&quot;om-eco&quot;&gt;[http://www.outre-mer.gouv.fr/?economie-saint-pierre-et-miquelon.html Economie – L'Outre-Mer] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120522153035/http://www.outre-mer.gouv.fr/?economie-saint-pierre-et-miquelon.html |date=22 May 2012}}&lt;/ref&gt; Efnahagslíf eyjanna hefur verið í niðursveiflu síðan 1992, aðallega vegna hruns fiskistofna vegna [[ofveiði]], takmörkun fiskveiða og veiðibanns á þorski sem ríkisstjórn Kanada kom á.&lt;ref name=&quot;bbc-cod&quot;&gt;{{cite news |last=Law |first=Bill |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/4781886.stm |title=French islands bid for oil-rich sea |publisher=BBC News |date=8 March 2006 |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203143935/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/4781886.stm |archive-date=3 December 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Ríkið hefur brugðist við auknu atvinnuleysi með fjárhagsaðstoð til fyrirtækja og einstaklinga. Gerð flugvallar árið 1999 studdi við fjárfestingu í byggingariðnaði og opinberar framkvæmdir.&lt;ref name=&quot;rece-2006&quot;/&gt; Fiskeldi, krabbaveiðar og landbúnaður eru meðal þróunarverkefna sem eiga að auka fjölbreytni í atvinnulífinu.&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt; Framtíð byggðar á eyjunum er talin velta á ferðaþjónustu, fiskveiðum og fiskeldi, en olíu- og gasleit hefur líka farið fram.&lt;ref name=&quot;rece-2006&quot;/&gt; Ferðaþjónustan nýtur nálægðarinnar við svipuð landsvæði í Kanada.&lt;ref name=&quot;om-eco&quot;/&gt;

Vinnumarkaðurinn á eyjunum einkennist af árstíðabundnum verkefnum vegna veðurofsa. Áður fyrr hættu íbúar allri vinnu utandyra (byggingarvinnu, landbúnaði o.s.frv.) milli desember og apríl.&lt;ref name=&quot;ann-2010-3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.iedom.fr/IMG/pdf/ra2010_st-pierre-et-miquelon.pdf |title=Rapport annuel 2010 IEDOM Saint-Pierre-et-Miquelon |page=29 |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127043404/http://www.iedom.fr/IMG/pdf/ra2010_st-pierre-et-miquelon.pdf |archive-date=27 January 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Árið 1999 var atvinnuleysi 12,8% og þriðjungur starfa var hjá opinbera geiranum. Árið 2020 var atvinnuleysi 7,1% og hafði minnkað um 0,6% frá árinu áður.&lt;ref name=&quot;ann-2010-3&quot;/&gt; Útflutningur er aðeins 5,1% af landsframleiðslu en innflutningur er 49,1%.&lt;ref name=&quot;pib-v-32&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.iedom.fr/IMG/pdf/cerom4_spm.pdf |title=Evaluation du PIB 2004 de Saint-Pierre-et-Miquelon – janvier 2007 |page=32 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6EIX6F6dk?url=http://www.iedom.fr/IMG/pdf/cerom4_spm.pdf |archive-date=9 February 2013 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Um 70% af innflutningi kemur frá Kanada eða frá öðrum héruðum Frakklands gegnum Nova Scotia.&lt;ref name=&quot;brit-1&quot;/&gt;

Gjaldmiðill á Sankti Pierre og Miquelon er [[evra]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:1999:030:0029:0030:EN:PDF|title=Council decision of 31 December 1998 concerning the monetary arrangements in the French territorial communities of Saint-Pierre-et-Miquelon and Mayotte|date=31 December 1998|access-date=30 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728054017/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:1999:030:0029:0030:EN:PDF|archive-date=28 July 2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Kanadadalur]]inn er víða tekinn gildur og notaður.&lt;ref name=&quot;wkcg&quot;&gt;{{Google books|gfL3uuJTPygC|page=493|The rough guide to Canada}} By Tim Jepson, Phil Lee, Tania Smith, Emma Rose Rees, Christian Williams&lt;/ref&gt; Franska stofnunin Institut d'émission des départements d'outre-mer (IEDOM), sem ber ábyrgð á útgáfu peninga í handanhafshéruðum sem nota evruna fyrir hönd [[franski seðlabankinn|franska seðlabankans]], hefur verið með skrifstofu í Saint-Pierre frá 1978.&lt;ref name=&quot;iedom-sp&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.iedom.fr/saint-pierre-et-miquelon/ |title=Saint-Pierre-et-Miquelon |publisher=IEDOM |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129125850/http://www.iedom.fr/saint-pierre-et-miquelon/ |archive-date=29 January 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Frímerki]] hafa komið út á eyjunum frá 1885 til okkar daga, fyrir utan tímabilið frá 1. apríl 1978 til 3. febrúar 1986 þegar frönsk frímerki voru notuð.&lt;ref&gt;{{cite web |title=St. Pierre et Miquelon |url=http://www.stanleygibbons.com/mc/search_results.asp?page=results&amp;subcountry=769&amp;pRow=999&amp;xFilter=0&amp;country=573 |url-status= dead |work= Online Catalogue |publisher=[[Stanley Gibbons]] |access-date=1 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208193035/http://www.stanleygibbons.com/mc/search_results.asp?page=results&amp;subcountry=769&amp;pRow=999&amp;xFilter=0&amp;country=573 |archive-date=8 February 2008}}&lt;/ref&gt;

== Íbúar ==
Samkvæmt manntali sem var tekið í janúar 2016 voru íbúar eyjanna 6.008,&lt;ref name=population&gt;{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/3677820?sommaire=3677855 |title=Populations légales des collectivités d'outre-mer en 2016 |publisher=[[INSEE]] |accessdate=2019-08-30 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127183603/https://insee.fr/fr/statistiques/3677820?sommaire=3677855 |archive-date=27 November 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; þar af bjuggu 5.412 á [[Saint-Pierre (Sankti Pierre og Miquelon)|Saint-Pierre]] og 596 á [[Miquelon-Langlade]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/3677775/dep975.pdf|title=Populations légales en vigueur à compter du 1er janvier 2019 – Saint-Pierre-et-Miquelon|publisher=[[Ríkisstjórn Frakklands]]|website=[[INSEE]]|access-date=30 August 2019|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904072055/https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/3677775/dep975.pdf|archive-date=4 September 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Þegar manntal var tekið árið 1999 voru 76% íbúa fædd í eyjunum, en 16,1% fædd í Frakklandi, sem var mikil aukning frá 10,2% árið 1990. Í sama manntali voru innan við 1% erlendir ríkisborgarar.&lt;ref name=&quot;1999-insee-731&quot;/&gt;

Brottflutningur frá eyjunum er mikill, sérstaklega meðal ungs fólks sem oft fer burt til að læra og snýr ekki aftur.&lt;ref name=&quot;1999-insee-731&quot;/&gt; Jafnvel þegar fiskveiðar gengu vel var íbúafjölgun takmörkuð af fjarlægð eyjanna, erfiðu loftslagi og lélegu ræktarlandi.&lt;ref name=&quot;1999-insee-731&quot;/&gt;

== Menning ==
Á hverju sumri er haldin Baskahátíð þar sem keppt er í ''harrijasotzaile'' (steinalyftingum), ''aizkolari'' (skógarhöggi) og [[pelóta|pelótu]].&lt;ref name=&quot;zazpiak_bat&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cheznoo.net/zazpiak-bat/|title='Zazpiak Bat' Basque Club|access-date=28 June 2010|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20100511012654/http://www.cheznoo.net/zazpiak-bat/|archive-date=11 May 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Matargerð á eyjunum byggist aðallega á sjávarfangi, eins og humri, snjókrabba, kræklingi og sérstaklega þorski.&lt;ref name=&quot;adom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.2011-annee-des-outre-mer.gouv.fr/les-outre-mer/saint-pierre-et-miquelon.html |title=Saint-Pierre-et-Miquelon |publisher=2011, Année des Outre-mer |date=28 January 2011 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908021550/http://www.2011-annee-des-outre-mer.gouv.fr/les-outre-mer/saint-pierre-et-miquelon.html |archive-date=8 September 2012}}&lt;/ref&gt;

[[Íshokkí]] er vinsæl íþrótt á Sankti Pierre og Miquelon og lið frá eyjunum keppa oft í deildum á Nýfundnalandi. Áhöfn varðskipsins ''Fulmar'' stofnaði íshokkíliðið O.K Fulmar árið 2014.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 April 2014 |title=Sport de glace : l'équipage du Fulmar lance le « OK Fulmar » |url=http://www.colsbleus.fr/articles/1793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419224958/http://www.colsbleus.fr/articles/1793 |archive-date=19 April 2014 |website=colsbleus.fr |language=French}}&lt;/ref&gt; Nokkrir leikmenn frá eyjunum hafa leikið með frönskum og kanadískum liðum og jafnvel tekið þátt í [[Franska karlalandsliðið í íshokkí|franska karlalandsliðinu í íshokkí]] á Ólympíuleikunum.

Á eyjunum er ekki algengt að notast við götunöfn, heldur eru hús kennd við íbúa og viðurnefni.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.grandcolombier.com/histoire/1918-1939-lentre-deux-guerres/historique-des-rues-de-saint-pierre/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511155720/http://www.grandcolombier.com/histoire/1918-1939-lentre-deux-guerres/historique-des-rues-de-saint-pierre/|archive-date=11 May 2011|title=Historique des Rues de Saint-Pierre|author=Emile SASCO|work=Encyclopédie des îles Saint-Pierre &amp; Miquelon|publisher=Miquelon Conseil|language=fr}}&lt;/ref&gt;

Eina skiptið sem [[fallöxi]] var notuð í Norður-Ameríku var á Saint-Pierre seint á 19. öld.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Joseph Néel var dæmdur fyrir morðið á hr. Coupard á Île aux Chiens 30. desember 1888 og tekinn af lífi með fallöxi 24. ágúst 1889. Tækið var flutt með skipi frá [[Martinique]] og virkaði ekki þegar það kom. Erfitt var að framkvæma aftökuna, en að lokum var innflytjandi fenginn til að sjá um verkið. Kvikmyndin ''[[La veuve de Saint-Pierre]]'' frá 2000 byggir á þessum atburðum. Fallöxin er nú á safni í Saint-Pierre.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|last=Publications|first=Usa International Business|url=https://books.google.com/books?id=3Ab_OyqNAK8C&amp;q=The+guillotine+is+now+in+a+museum+in+Saint-Pierre&amp;pg=PA24|title=St. Pierre &amp; Miquelon|date=February 2002|publisher=Int'l Business Publications|isbn=978-0-7397-4438-3}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [http://www.st-pierre-et-miquelon.com/ St Pierre &amp; Miquelon]
* [http://www.grandcolombier.com/ St Pierre &amp; Miquelon Community Website]
* [http://www.timarit.is/?issueID=419078&amp;pageSelected=4&amp;lang=0 ''Frönsk nýlenda ógnar fiskveiðum Bandaríkjanna og Kanada''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}

{{Stubbur|landafræði}}
{{Norður-Ameríka}}

[[Flokkur:Eyjar í Frakklandi]]
[[Flokkur:Eyjar í Atlantshafi]]</text>
      <sha1>95cwww1rkfuijsfpwhfamarg521hde8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sólin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20266</id>
    <revision>
      <id>1986709</id>
      <parentid>1985428</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24466" sha1="1ihsw3fka300ywx5s2dkcdbudh029vm" xml:space="preserve">{{Infobox
| title            = Sólin [[File:Sun symbol (bold).svg|24px|?]]
| image            = [[File:The Sun in white light.jpg||frameless|center|alt=Hvítur glóandi hnöttur]]
| caption          = [[Gervilitur|Raunlitamynd]] tekin árið 2019 með [[sólsía|sólsíu]].
| abovestyle       = background: #ddd;
| headerstyle      = background: #ddd;
| belowstyle       = background: #ddd;
| labelstyle       = background: inherit;
| label1           = Heiti
| data1            = Sólin, Sunna, [[Sól (rómversk goðafræði)|Sol]], [[Sól (germönsk goðafræði)|Sól]], [[Helíos]]
&lt;!-- section break, rows 1-19--&gt;| header3          = Athugunargögn
| label4           = Meðalfjarlægð&lt;br /&gt;frá Jörð
| data4            = 1 [[stjarnfræðieining|AU]] ˜ 1,496 x 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; km&lt;ref name=&quot;Pitjeva2009&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Pitjeva |first1=E. V. |last2=Standish |first2=E. M. |date=2009 |title=Proposals for the masses of the three largest asteroids, the Moon–Earth mass ratio and the Astronomical Unit |journal=[[Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy]] |language=en |volume=103 |issue=4 |pages=365–372 |doi=10.1007/s10569-009-9203-8 |issn=1572-9478 |url=https://zenodo.org/record/1000691 |bibcode=2009CeMDA.103..365P |s2cid=121374703 |access-date=13 July 2019 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709062657/https://zenodo.org/record/1000691 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;8&amp;nbsp;mín 19&amp;nbsp;sek á [[ljóshraði|ljóshraða]]
| label5           = [[Sýndarbirta]] (''V'')
| data5            = -26,74&lt;ref name=nssdc&gt;{{cite web |last=Williams |first=D.R. |date=1 July 2013 |title=Sun Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |publisher=[[NASA Goddard Space Flight Center]] |access-date=12 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715200549/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |archive-date=15 July 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| label6           = [[Reyndarbirta]]
| data6            = 4,83&lt;ref name=nssdc /&gt;
| label7           = [[Litrófsflokkur]]
| data7            = G2V&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zombeck |first=Martin V. |date=1990 |title=Handbook of Space Astronomy and Astrophysics 2nd edition |publisher=[[Cambridge University Press]] |url=http://ads.harvard.edu/books/hsaa/ |access-date=13 January 2016 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203012304/http://ads.harvard.edu/books/hsaa/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| label8           = [[Málmun]]
| data8            = ''Z'' = 0,0122&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Asplund |first1=M. |last2=Grevesse |first2=N. |last3=Sauval |first3=A.J. |date=2006 |title=The new solar abundances – Part I: the observations |journal=Communications in Asteroseismology |volume=147 |pages=76–79 |bibcode=2006CoAst.147...76A |doi=10.1553/cia147s76|s2cid=123824232 |doi-access=free  |issn = 1021-2043 }}&lt;/ref&gt;
| label9           = [[Hornstærð]]
| data9            = 31,6–32,7 [[bogamínúta|bogamínútur]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eclipse 99: Frequently Asked Questions |url=http://education.gsfc.nasa.gov/eclipse/pages/faq.html |publisher=NASA |access-date=24 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527142627/http://education.gsfc.nasa.gov/eclipse/pages/faq.html |archive-date=27 May 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;0,527–0,545 [[bogagráða|gráður]]
| header10         = [[Sporbraut|Einkenni sporbrautar]]
| label11          = Meðalfjarlægð frá miðju [[Vetrarbrautin|Vetrarbrautar]]
| data11           = 26.660 [[ljósár]]
| label12          = [[Stjörnuþokutímabil]]
| data12           = (2,25–2,50) x 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; [[júlíanskt ár|ár]]
| label13          = [[Hraði]]
| data13           = ˜251 km/s (á sporbraut um miðju Vetrarbrautar) &lt;br /&gt;˜ 20 km/s (miðað við meðalhraða nærliggjandi stjarna) &lt;br /&gt;˜ 370 km/s&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hinshaw |first=G. |display-authors=etal |year=2009 |title=Five-year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe observations: data processing, sky maps, and basic results |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=180 |issue=2 |pages=225–245 |arxiv=0803.0732 |bibcode=2009ApJS..180..225H |doi=10.1088/0067-0049/180/2/225|s2cid=3629998 }}&lt;/ref&gt; (miðað við [[grunngeislun]])
&lt;!-- section break, rows 20–39 --&gt;| header20         = Eðliseinkenni
| label21          = [[Radíus]] við miðbaug
| data21           = 695.700 km,&lt;ref name=IAU2015resB3&gt;{{citation|first1=E.E. |last1=Mamajek |first2=A. |last2=Prsa |first3=G. |last3=Torres |first4=al. |last4=et |title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties |arxiv=1510.07674 |mode=cs2 |class=astro-ph.SR |year=2015}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; 696.342 km&lt;ref name=arxiv1203_4898&gt;{{citation |first1=Marcelo |last1=Emilio |first2=Jeff R. |last2=Kuhn |first3=Rock I. |last3=Bush |first4=Isabelle F. |last4=Scholl |title=Measuring the Solar Radius from Space during the 2003 and 2006 Mercury Transits |arxiv=1203.4898 |bibcode=2012ApJ...750..135E |doi=10.1088/0004-637X/750/2/135 |volume=750 |issue=2 |journal=The Astrophysical Journal |page=135 |year=2012|s2cid=119255559 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;109 x [[radíus jarðar]]&lt;ref name=sse/&gt;
| label22          = [[Ummál]] við miðbaug
| data22           = 4,379 x 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; km&lt;ref name=sse/&gt;&lt;br /&gt;109 × Jörð&lt;ref name=sse&gt;{{cite web |title=Solar System Exploration: Planets: Sun: Facts &amp; Figures |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&amp;Display=Facts&amp;System=Metric |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102034758/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&amp;Display=Facts&amp;System=Metric |archive-date=2 January 2008 |url-status=dead |publisher=NASA}}&lt;/ref&gt;
| label23          = [[Hringvik]]
| data23           = 9 x 10&lt;sup&gt;-6&lt;/sup&gt;
| label24          = [[Yfirborð]]
| data24           = 6,09 x 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;ref name=sse/&gt;&lt;br /&gt;12.000 × Jörð&lt;ref name=sse/&gt;
| label25          = [[Rúmmál]]
| data25           = 1,41 x 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;ref name=sse/&gt;&lt;br /&gt;1.300.000 × Jörð
| label26          = [[Massi]]
| data26           = 1,9885 x 10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; kg&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;br /&gt;332.950 x massi Jarðar&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;!-- NASA Sun Fact Sheet states 333,000, a figure coherent with data already present in en.wiki --&gt;
| label27          = Meðal[[eðlismassi]]
| data27           = 1,408 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;ref name=sse/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ko |first=M. |date=1999 |title=Density of the Sun |url=http://hypertextbook.com/facts/1999/MayKo.shtml |editor=Elert, G. |website=The Physics Factbook |access-date=14 July 2014 |archive-date=13 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713163245/https://hypertextbook.com/facts/1999/MayKo.shtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;0,255 × Jörð&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;ref name=sse/&gt;
| label28          =  [[Eðlismassi]] í miðju ({{abbr|skv.|samkvæmt}} líkani)
| data28           = 162,2 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;br /&gt;12,4 × Jörð
| label29          = [[Yfirborðsþyngdarafl]] við miðbaug
| data29           = 274 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;br /&gt;28 × Jörð&lt;ref name=sse/&gt;
| label30          = [[Tregðuvægisþáttur]]
| data30           = 0,070&lt;ref name=nssdc /&gt; (áætlað)
| label31          = [[Lausnarhraði]]&lt;br /&gt;(frá yfirborði)
| data31           = 617,7 km/s&lt;ref name=sse/&gt;&lt;br /&gt;55 × Jörð&lt;ref name=sse/&gt;
| label32          = Hiti
| data32           = Miðja ({{abbr|skv.|samkvæmt}} líkani): 1,57 x 10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; K&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;br /&gt;[[Ljóshvolf]] (virkur): 5.772 K&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;br /&gt; [[Sólkóróna]]: ˜ 5 x 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; K
| label33          = [[Ljósafl]] (L&lt;sub&gt;sol&lt;/sub&gt;)
| data33           = 3,828 x 10&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt; W&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;br /&gt;˜ 3,75 x 10&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt; [[lúmen|lm]]&lt;br /&gt;˜ 98 lm/W [[ljósígildi geislunar]]
| label34          = [[Litvísir]] (B-V)
| data34           = 0,63
| label35          = Meðal[[geislun]]&amp;nbsp;(I&lt;sub&gt;sol&lt;/sub&gt;)
| data35           = 2,009 x 10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; W·m&lt;sup&gt;-2&lt;/sup&gt;·sr&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;
| label36          = Aldur
| data36           = ˜4,6 milljarðar ára (4.6 x 10&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; ár)&lt;ref name=&quot;Bonanno&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Bonanno |first1=A. |last2=Schlattl |first2=H. |last3=Paternò |first3=L. |year=2002 |title=The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=390 |issue=3 |pages=1115–1118 |arxiv=astro-ph/0204331 |bibcode=2002A&amp;A...390.1115B |doi=10.1051/0004-6361:20020749|s2cid=119436299 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |url=https://archive.org/details/sim_science_2012-11-02_338_6107/page/651 |date=2 November 2012 |doi=10.1126/science.1226919 |journal=Science |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |pmid=23118187 |last1=Connelly |first1=JN |last2=Bizzarro |first2=M |last3=Krot |first3=AN |last4=Nordlund |first4=Å |last5=Wielandt |first5=D |last6=Ivanova |first6=MA|s2cid=21965292 }}&lt;/ref&gt;
| label37          = Efnasamsetning [[ljóshvolf]]s (eftir massa)
| data37           = 
* 73,46% [[vetni]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Vital Statistics |url=http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |publisher=Stanford Solar Center |access-date=29 July 2008 |archive-date=14 October 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BOkQXma3?url=http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |url-status=live }} Citing {{cite book |last=Eddy |first=J. |date=1979 |title=A New Sun: The Solar Results From Skylab |url=https://history.nasa.gov/SP-402/contents.htm |page=37 |publisher=NASA |id=NASA SP-402 |access-date=12 July 2017 |archive-date=30 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730024856/https://history.nasa.gov/SP-402/contents.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 24,85% [[helín]]
* 0,77% [[súrefni]]
* 0,29% [[kolefni]]
* 0,16% [[járn]]
* 0,12% [[neon]]
* 0,09% [[köfnunarefni]]
* 0,07% [[kísill]]
* 0,05% [[magnesín]]
* 0,04% [[brennisteinn]]
| header40         = [[Snúningur|Snúningseinkenni]]
| label41          = [[Möndulhalli]]
| data41           = 7,25°&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;br /&gt;({{abbr|m.v.|miðað við}} [[sólbaugur|sólbaug]])&lt;br /&gt;67,23°&lt;br /&gt;({{abbr|m.v.|miðað við}} [[vetrarbrautarslétta|vetrarbrautarsléttu]])
| label42          = [[Stjörnulengd]]&lt;br /&gt;norðurpóls&lt;ref name=&quot;iau-iag&quot;&gt;{{cite web |last1=Seidelmann |first1=P.K. |display-authors=etal |title=Report Of The IAU/IAG Working Group On Cartographic Coordinates And Rotational Elements Of The Planets And Satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |date=2000 |access-date=22 March 2006 |archive-date=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| data42           = 286,13°&lt;br /&gt;{{nowrap|19 klst 4 mín 30 sek}}
| label43          = [[Miðbaugsbreitt]]&lt;br /&gt;norðurpóls
| data43           = +63,87°&lt;br /&gt;63° 52' N
| label44          = [[Stjarnbundinn snúningstími]]
| data44           = 25,05 dagar við miðbaug&lt;br /&gt;25,38 dagar á 16. breiddargráðu&lt;br /&gt;34,4 við pólana&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;!-- derived from T = ( 14.37 - 2.33 sin^2 L - 1.56 sin^4 L ) °/day, L = 90° --&gt;
| label45          = Snúningshraði&lt;br /&gt;(við miðbaug)
| data45           = 1,997 km/s&lt;ref name=&quot;sse&quot;/&gt;&lt;!-- Derived from NASA source: equatorial circumference of 4,379,000 kilometers divided by sidereal rotation period of 609.12 hours; maybe this kind of basic calculation could be done in some generic template code? --&gt;
}}
'''Sólin''' er eina [[sólstjarna]] [[sólkerfið|sólkerfisins]] og massamesta [[geimfyrirbæri]] þess. [[Reikistjarna|Reikistjörnurnar]], að [[jörðin]]ni meðtalinni, ganga á [[sporbraut]]um kringum sólina, ásamt [[smástirni|smástirnum]], [[loftsteinn|loftsteinum]], [[halastjarna|halastjörnum]] og [[geimryk]]i. [[Varmi]] og [[ljós]], sem frá henni stafar viðheldur [[líf]]i á jörðu.
Sólin er [[rafgas]]kúla sem hefur [[massi|massa]] í kringum 2×10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; [[kílógramm|kg]], og er því nokkuð stærri en meðalstjarna. Þvermál sólarinnar er um 1.392.000 km (um 109 sinnum þvermál jarðarinnar). Um 73,46% af massa hennar er [[vetni]], 24,85% [[helín]], 0,77% [[súrefni]], 0,29% [[kolefni]], 0,16% [[járn]], 0,12% [[neon]] og afgangurinn skiptist á milli örlítils magns af þyngri frumefnum.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |title=Stanford Solar Center - The Sun's Vital Statistics |access-date=2009-12-19 |archive-date=2012-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703061116/http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sólin er talin vera um 4,5 milljarða ára gömul, og er um það bil komin hálfa leið í gegnum [[meginröð|meginraðarferli]] sitt, þar sem [[kjarnasamruni]] í kjarna hennar bræðir saman vetni og myndar helín. Eftir um 5,5 milljarða ára mun sólin breytast í [[hringþoka|hringþoku]].

Mönnum er það hættulegt að horfa beint í sólina því að við það getur [[sjónhimna]]n skemmst og það leitt til [[blinda|blindu]]. Sólin er hvít að lit þótt hún virðist gul séð frá jörðinni en það er vegna áhrifa [[andrúmsloft jarðar|andrúmslofts jarðar]] sem hún virðist gul.

== Heiti ==
Íslenska heitið ''sól'', með eða án greinis, er skrifað með litlum staf, nema í upptalningum á heitum reikistjarnanna. Heitið er haft með greini ef ástæða er til að aðgreina sólina frá öðrum stjörnum.&lt;ref name=&quot;rettritun&quot;&gt;Ritað með litlum staf, samanber [http://www3.hi.is/~antoni/skjol/rettritun_ritreglur.pdf Sérnöfn skal rita með stórum staf: Undantekning 2] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091119075608/www3.hi.is/~antoni/skjol/rettritun_ritreglur.pdf |date=2009-11-19 }}&lt;/ref&gt;

Íslenska heitið ''sól'' er dregið af frumgermanska orðinu *''sōwelan'', {{abbr|sbr.|samanber}} gotnesku ''sauil'', latínu ''sōl'', grísku ἥλιος ''(h)elios'', rússnesku солнце ''solntse''. L-ið breytist í ''r'' í sanskrít ''svár'' og pernesku خور ''xvar''.&lt;ref name=Orel&gt;Vladimir Orel (2003) [https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/sun ''A Handbook of Germanic Etymology''], Brill&lt;/ref&gt; Samheitið ''sunna'' er sömuleiðis úr frumgermönsku *''sunnōn'', {{abbr|sbr.|samanber}} ensku ''sun'', hollensku ''zon'', þýsku ''Sonne'' og gotnesku ''sunnō''. 

Af orðinu ''sól'' eru dregin fjölmörg önnur orð, eins og ''sæla'' og viðskeytið ''-sælis'', ''sólríkur'', ''sólarsinnis'', [[sólarhringur]] og svo framvegis, auk nafnsins [[Sól (mannsnafn)|Sól]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|útgefandi=Málið.is|url=https://malid.is/leit/s%C3%B3l|titill=Sól}}&lt;/ref&gt; Mælieiningin ''[[sol (mælieining)|sol]]'' er notuð yfir lengd sólarhrings á öðrum reikistjörnum.&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 November 2006 |title=Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |publisher=NASA |access-date=1 August 2007 |archive-date=22 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[Sunnudagur]] dregur nafn sitt af orðinu ''sunna''. Heiti dagsins kemur úr latínu ''dies sōlis'', sem aftur er beinþýðing úr grísku ἡμέρα ἡλίου ''hemera heliú'' &lt;ref name=&quot;BARNHART778&quot;&gt;
{{cite book |last=Barnhart |first=R.K. |date=1995 |title=The Barnhart Concise Dictionary of Etymology |url=https://archive.org/details/barnhartconcised0000unse |page=[https://archive.org/details/barnhartconcised0000unse/page/778 778] |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-270084-1}}&lt;/ref&gt; Af heitinu ''sunna'' er líka dregið nafnið [[Sunna (mannsnafn)|Sunna]].

[[Helíos]] og [[Sól (rómversk goðafræði)|Sól]] koma fyrir sem persónugervingar sólarinnar í [[grísk goðafræði|grískri]] og [[rómversk goðafræði|rómverskri goðafræði]]. 

== Almenn einkenni ==
Sólin er flokkuð sem [[meginröð|meginraðarstjarna]] sem að þýðir að hún er í „[[vökvajafnvægi]]“, þar sem að hún dregst hvorki saman né þenst út, og myndar orku við [[kjarnasamruni|samruna]] [[vetni]]skjarna yfir í [[helín]]. Sólin er í [[sjörnuflokkun|litrófsflokknum]] ''G2V'', þar sem að ''G2'' merkir að litur hennar sé gulur og að litróf hennar innihaldi [[litrófslína|litrófslínur]] jónaðra og hlutlausra málma ásamt mjög veikum vetnislínum, og ''V'' að hún sé, eins og flestar stjörnur, dvergstjarna á meginröðinni. 

Talið er að Sólin hafi meginraðarlíftíma í kringum um 10 milljarða ára. Núverandi aldur hennar er talin vera í kringum 4,5 milljarðar ára. Var þessi aldur hennar reiknaður með því að nota [[tölvulíkan]] af [[stjörnuþróun|þróun stjarna]]. Sólin er á sporbraut um [[Vetrarbrautin]]a, í {{abbr|u.þ.b.|um það bil}} 25.000 til 28.000 [[ljósár]]a fjarlægð frá miðju hennar. Sólin klárar eina umferð um sporbrautina á um 226 milljón árum. [[Brautarhraði]] er í kringum 217 km/s, sem að jafngildir einu ljósári á 1400 ára fresti, og einni [[stjarnfræðieining]]u á átta daga fresti.

[[Stjarnfræðileg merki|Stjarnfræðilegt merki]] sólarinnar er hringur með punkt í miðju ([[Mynd:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]]).

== Bygging ==
[[Mynd:Sun poster IS.svg|thumb|left|Innri gerð sólarinnar.]]
Sólin er næstum alveg slétt [[kúla]], [[pólfletja]] ([[hringvik]]) hennar er talin vera í kringum 9 milljónustu, sem að þýðir að munur á þvermáli hennar í kringum pólana og í kringum miðbaug svarar til um 10&amp;nbsp;km. Þetta kemur til sökum þess að [[miðflóttaafl|miðflóttaáhrif]] hægs snúnings sólarinnar er um 18 milljón sinnum veikara en yfirborðsþyngdarafl hennar (við miðbaug). Flóðhrif plánetanna hafa lítil áhrif á lögun sólarinnar, þó að sólin sjálf sé á sporbraut um [[samþungamiðja|samþungamiðju]] sólkerfisins, sem er örlítið frábrugðin miðju sólarinnar, að mestu vegna massa [[Júpíter]]s. Massi sólarinnar er samt svo gríðarlega mikill í samanburði að þungamiðja sólkerfisins er yfirleitt innan ytri marka sólarinnar sjálfrar.

Sólin hefur ekki skýr endamörk eins og steingerðar plánetur hafa, því að þéttleiki rafgassins minnkar í [[veldisvísisdreifing|veldisfalli]] frá miðju hennar. Þrátt fyrir það hefur sólin vel skilgreinda innri byggingu, sem að lýst er betur hér að neðan. Radíus sólarinnar er mældur frá miðju út að endimörkum [[ljóshvolf]]s hennar.

Innviðir sólarinnar eru ekki sjáanlegir með beinum aðferðum vegna [[rafsegulgeislun]]ar, sem er ógagnsæ . En á sama hátt og hægt er að rannsaka innviði jarðarinnar með því að skoða bylgjur, sem að myndaðar eru af [[jarðskjálfti|jarðskjálftum]] ([[jarðskjálftafræði]]), notast [[sólskjálftafræði]] við hljóðbylgjur, sem að ferðast í gegnum sólina til að rannsaka innviði hennar. Þessi fræði hefur aukið gríðarlega skilning okkar á innri byggingu sólarinnar. Einnig hafa [[tölvulíkan|tölvulíkön]] verið notuð sem fræðigrunnur til að rannsaka dýpri lög hennar.

=== Kjarni ===
Við miðju sólarinnar, þar sem að [[eðlismassi]] nær 150.000 kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (150-faldur þéttleiki [[vatn]]s á Jörðinni), breytir [[kjarnasamruni]] [[vetni]] í [[helín]] og myndar orkuna, sem heldur sólinni í jafnvægi. Um það bil 8,9x10&lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt; [[róteind]]um (vetniskjörnum) er breytt í helínkjarna á hverri sekúndu, sem sem að skilar af sér á sama tíma um 383 [[Forskeyti SI-kerfisins|jottavöttum]] af orku. Líkön benda til að það taki orkuríkar [[ljóseind]]ir, sem verða til við þennan kjarnasamruna, um 161.000 ár að skila sér upp á yfirborð sólarinnar. Ferill þeirra upp á yfirborðið gengur eftir óbeinum leiðum, ásamt viðstöðulausri gleypni og útgeislun í sólarmöttlinum. Er ljóseindirnar ná upp á yfirborðið sleppa þær út í geim sem [[sýnilegt ljós]]. Losnar einnig um [[fiseind]]ir við sama samrunaferli, en ólíkt ljóseindum er lítil víxlverkun milli þeirra og annarra efna, og sleppa því næstum allar samstundis úr greipum sólarinnar.

Kjarninn nær upp að 0,2 af radíus sólar frá miðju, og er sá eini hluti sólarinnar þar sem að merkjanlegur hiti er framleiddur með kjarnasamruna: afgangurinn af stjörnunni er hitaður með orku sem að flyst út á við. Öll orka sem framleidd er í kjarnanum þarf að ferðast í gegnum ytri lög sólarinnar upp að ljóshvolfi, áður en að hún sleppur út í geiminn.

=== Geislahvolf ===
Frá kjarna allt að 0,7 radíus sólar frá miðju, er efni sólarinnar nógu heitt og þétt til að hitaútgeislun sé nægjanleg til að færa hinn gríðarlega hita frá kjarnanum út á við. Á þessu svæði er ekkert [[hitauppstreymi]]: þó svo að efni kólni eftir því sem fjarlægð frá miðju eykst, er hita[[stigull]] þess hægari en [[innrænt hitafall]] og nær því ekki að halda í gangi uppstreymi. Hiti er í staðinn færður af [[jón (eðlisfræði)|jónum]] vetnis og helíns, sem gefa frá sér [[ljóseind]]ir, sem ferðast örlitla vegalengd áður en þær eru gleyptar af öðrum jónum.

=== Iðuhvolf ===
Frá 0,7 radíus sólar frá miðju og upp að yfirborði, er efni sólarinnar ekki nógu þétt eða heitt til að færa hita út á við með geislun. Sökum þess myndast [[hitauppstreymi]] þegar [[hitasúla|hitasúlur]] bera með sér heitt efni upp að yfirborði sólar (ljóshvolfinu). Þegar efnið hefur kólnað við yfirborðið, steypist það aftur niður á botn iðuhvolfsins og gleypir í sig meiri hita frá efri hluta geislunarhvolfsins. 

Hitasúlurnar í iðuhvolfinu mynda far á yfirborði sólarinnar, í formi [[sólýra|sólýrna]] og [[ýruklasi|ýruklasa]]. Þetta ólgandi uppstreymi í ytri hlutum innviða sólarinnar myndar „smágerða“ rafala sem að svo mynda norður- og suðursegulskaut út um allt á yfirborði sólarinnar.

=== Ljóshvolf ===
Sýnilegt yfirborð sólar er [[ljóshvolf]]ið; undir því er sólin ógagnsæ. Fyrir ofan ljóshvolfið, losna orkuríkar ljóseindir frá sólinni og breiðast sem sólarljós út í geiminn. Sólarljós hefur [[svarthlutur|svarthlutslitróf]] sem að bendir til þess að hitastig þess sé um 6.000 [[Kelvin|K]].
Þéttleiki einda í ljóshvolfinu er um 10&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (í kringum 1% af þéttleika einda í andrúsmlofti [[Jörðin|Jarðar]] við sjávarmál). Hlutar sólarinnar fyrir ofan ljóshvolfið eru einu nafni kallaðir „lofthjúpur sólar“. Hægt er að skoða þá með sjónaukum yfir allt [[rafsegulróf]]ið, frá [[útvarpsbylgja|útvarpsbylgjum]], í gegnum [[sýnilegt ljós]] fram að [[gammageisli|gammageislum]]. 

[[Sólmyrkvi]] verður þegar jörðin fer inn í alskugga [[tunglið|tunglsins]], {{abbr|þ.a.|þannig að}} tunglið skyggir á sólu frá jörðu séð. Við [[almyrkvi|almyrkva]] skyggir tunglið á ljóshvolf sólar, en þá verður kórónan sýnileg.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{Wiktionary|sól}}
* [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/solin/ Stjörnufræðivefurinn: Sólin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130121346/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/solin/ |date=2023-01-30 }}
* [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/solin/solblossar/ Stjörnufræðivefurinn: Sólblossar og sólgos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130121345/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/solin/solblossar/ |date=2023-01-30 }}
* [https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/solar-dynamics-observatory/ Stjörnufræðivefurinn: Solar Dynamics Observatory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130121347/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/geimferdir/solar-dynamics-observatory/ |date=2023-01-30 }} 
* [https://web.archive.org/web/20230130121407/https://www.stjornufraedi.is/stjornuskodun/solkerfid/solskodun/ Stjörnufræðivefurinn: Sólskoðun]
* [http://www.timarit.is/?issueID=425759&amp;pageSelected=11&amp;lang=0 ''Áhrif sólar á jörðina''; grein í Morgunblaðinu 1984]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}

{{Sólkerfið}}
{{Gæðagrein}}
[[Flokkur:Sólkerfið]]
[[Flokkur:Gulir dvergar]]</text>
      <sha1>1ihsw3fka300ywx5s2dkcdbudh029vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Inúítar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20792</id>
    <revision>
      <id>1986804</id>
      <parentid>1977474</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T02:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Masae</username>
        <id>538</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Saga Inúíta */</comment>
      <origin>1986804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11131" sha1="s7c4vag82n1u3h3b8vyk9s2fxdx8ezc" xml:space="preserve">[[Mynd:Inuktitut dialect map.png|thumb|right|Dreifing [[inúítamál]]a]]
'''Inúítar''' (úr [[inúítamál]]um ''Inuit'' „fólkið“, eintala: ''Inuk'') eru þjóðflokkar [[frumbyggjar Ameríku|frumbyggja Norður-Ameríku]] sem búa á [[Norðurslóðir|Norðurslóðum]], nánar tiltekið á [[Grænland]]i, í [[Kanada]] og í [[Alaska]]. Áður fyrr var orðið ''[[eskimói]]'' oft notað um alla inúíta.

Þjóðflokkar þessir búa á svæðinu allt frá Tjúkta-héraði í [[Síbería|Síberíu]] til [[Grænland]]s. Þrátt fyrir að þessir þjóðflokkar hafi búið dreift á þessu víðáttumikla svæði hafa menning þeirra og lifnaðarhættir verið nánast þeir sömu langt fram á 20. öld. Þeir hafa lifað á fiskveiðum og veiðum land- og sjávardýra. Inúítar eru samheiti yfir fleiri þjóðflokka, Inuit og Inuvialut í [[Kanada]], Kalaallit á Grænlandi, Inupiaq og Yupik í [[Alaska]] og Yupik í [[Rússland]]i (Síberíu). Í raun eru [[Yupik]] ekki Inúítar þar sem þeir eru ekki afkomendur þess fólks sem kennt er við [[Thule-inúítar|Thule]] og tala annað tungumál (þó náskylt), þeir vilja þess vegna heldur kalla sig Yupik eða Eskimóa í stað Inúíta. 

Kanadísku Inúítarnir búa aðallega í [[Nunavut]] (sjálfstjórnarsvæði í Kanada), [[Nunavik]] (norðurhluti [[Quebec]]) og í [[Nunatsiavut]] (í [[Labrador]]). Inuvialuit búa aðallega við fitjar Mackenzie fljótsins og á Banks-eyju og hluta af Viktoríu-eyju í [[Northwest Territories|Nor'vesturhéruðunum]]. Inúítar bjuggu áður í Yukon-héraði en nú búa engir þeirra þar. Inupiaq búa á norðurströnd Alaska, en Yupik búa á vesturströnd Alaska og allra austasta hluta [[Tjukotka|Tjúkta-]]&lt;nowiki/&gt;héraðs í [[Rússland]]i.

== Eskimóar ==
Heimskautaþjóðir Norður-Ameríku og Grænlands hafa á Evrópumálum verið kallaðar Eskimóar frá því að hvítir menn fóru að nema þar land á 16. öld. Norrænir menn á Grænlandi nefndu þá [[Skrælingjar|skrælingja]]. Orðið eskimói er af óljósum uppruna og eru ýmsar kenningar til um það. Sú algengasta er að uppruni orðsins sé úr [[Innu]] eða einhverju öðru Indíánamáli og þýði „sá sem étur hrátt kjöt“. Það er þó heldur ósennilegt þar sem allar Indíánaþjóðir í nágrenni Inúíta átu hrátt kjöt áður fyrr. Engu að síður álíta margir Inúítar orðið eskimói vera niðurlægjandi og vilja heldur láta tala um sig sem Inúíta. Það var ein af samþykktum ráðstefnu fulltrúa heimskautaþjóða 1977 þegar [[Inuit Circumpolar Conference]] (ICC), fyrstu samtök heimskautaþjóða, voru stofnuð.

== Heimskautalíf að fornu ==
Af hefð voru Inúítar veiðimenn sem lifðu af því sem heimskautasvæðið gaf af sér og höfðu sjaldan fasta búsetu heldur fluttu allt eftir því hvar veiði var að vænta. Þeir veiddu fisk, fugla, [[Hvalir|hvali]], [[Selir|seli]], [[Rostungar|rostunga]], [[hreindýr]] eða [[sauðnaut|sauðnaut,]] allt eftir því hvað hægt var að finna á hverju 
svæði. Lítið er um ætilegar jurtir í löndum þeirra en Inúítar notuðu sér ýmis grös og þang.

[[Mynd:Greenland kayak seal hunter 2006.jpg|thumb|200px|Selaveiðimaður á kajaka á Grænlandi 2006]]
Sjávardýr (að hvölum og rostungum undanteknum) veiddu þeir iðulega úr eins manns selskinnsbátum sem nefndir voru ''qajait'' í fleirtölu (eintala ''qajaq''). Þessir bátar létu einstaklega vel að stjórn og var meðal annars mjög einfalt að snúa þeim við þó svo að þeim hvolfdi alveg. Af þessari bátagerð Inúíta eru kajakar Evrópumanna komnir.

Inúítar notuðu einnig stærri báta sem kallaðir voru ''umiaq'', konubátar. Þetta voru opnir bátar úr skinni og hvalbeini og voru notaðir til flutninga á fólki, vörum og hundum. Sérstök gerð umiaq var notuð við hval- og rostungaveiðar. Að vetrarlagi voru selir veiddir við öndunargöt á ísnum sem nefnd voru ''aglu''. Veiðimenn biðu við vökina þangað til selurinn kom upp til að anda og skutluðu hann svo með sérstöku spjóti.

Inúítar ferðuðust yfir ís og snjó með hundasleðum (fleirtala ''qamutiit'', eintala ''qamutiq''). Sérstakt hundakyn var notað til að draga sleðana. Hundarnir voru bundnir fyrir sleðann, sem gerður var úr beinum og skinnum, þannig að þeir mynduðu blævæng (ekki bundnir saman í eina röð). Á suðlægari búsetusvæðum voru meiðar sleðanna stundum smíðaðir úr viði. Á landi eða í grennd við land voru ýmis kennileiti oftast notuð til að rata rétta leið en Inúítar byggðu einnig vörður ''(inukshuk)'', sumar allstórar, til að vísa sér veg. Þeir rötuðu einnig ótrúlega vel um [[hafís]] og beittu þar þekkingu sinni á stjörnuhimni og birtustigi. 

[[Mynd:Eskimo Family NGM-v31-p564.jpg|thumb|200px|Inúíta fjölskylda (1917)]]
Einstaka sinnum söfnuðust Inúítar saman í stærri hópa, einkum að sumarlagi. En oftast lifðu þeir í fjölskylduhópum, 10 til 30 manna, sem fluttu frá einum stað til annars allt eftir árstíð og veiðihorfum. Oftast settust fjölskylduhóparnir um kyrrt yfir veturinn og byggðu sér þá hús sem kölluð voru ''Qarmaq''. Þetta voru híbýli ekki ósvipuð einfaldri gerð íslenskra torfbæja, hlaðin úr grjóti, mold, torfi, viði og hvalbeinum. Snjóhús (''igloo'') voru einungis notuð á ferðalögum og ekki til lengri íveru. Á sumrin bjuggu Inúítar oftast í tjöldum sem gerð voru úr stoðum sem oftast voru úr hvalbeini og sveipaðar húðum af ýmsum dýrategundum. Til matargerðar notuðu Inúítar aðallega svonefnda ''Qulliq''-lampa og hituðu upp með því að brenna selspik.

== Saga Inúíta ==
Elstu minjar um svonefnda „[[Forn-Inúítar|Forn-Inúíta“]] eru frá því um það bil 3000 f.Kr. á svæðinu beggja vegna Beringssunds, þ.e. austast í Síberíu og í Alaska. Fyrstu Indíánarnir komu frá Asíu til Ameríku yfir [[Beringssund]] um 28.000 f.Kr. Um 2500 f.Kr, þegar loftslag var talsvert hlýrra en nú á þessum slóðum, fluttust hópar þessara „Steinaldar-Inúíta“ austur á bóginnr og settust að frá norðurströnd Alaska til Grænlands. 

Á næstu öldum þróaðist þar svonefnd „frum-Dorset menning“ (sem skiptist í „Independence I og II“ og „Saqqaq-menninguna“). Frá 500 f.Kr fram að 1000 e.Kr – var síðan tími „Dorset-menningarinnar“. 

Samhliða þróaðist önnur menning sem nefnd hefur verið „Nýeskimóa-menning“ á vesturströnd Alaska frá 2000 f.Kr fram til 1000 e.Kr. Um árið 1000 var mikið hlýindatímabil á norðurhveli. Þá tóku forfeður nútíma Inúíta sig upp og fluttust austur eftir norðurströnd Alaska, heimskautasvæðum Kanada og allt til Grænlands. Þetta menningarskeið hefur verið nefnt eftir [[Thule]] á Grænlandi, en þar fundu fornleifafræðingar fyrstu staðfestu minjar um það. Alls staðar þar sem Thule-Inúítar settust að hurfu fyrirrennarar þeirra, Dorset-fólkið, af sjónarsviðinu. Allt bendir til þess að Dorset-fólkið hafi verið mun verr í stakk búið til lífsbaráttunnar en Thule-Inúítarnir. Þá fyrrnefndu skorti þekkingu á bátagerð, boganotkun og þeir héldu ekki heldur hunda. Thule-Inúítar höfðu þess vegna tæknilega yfirburði, þeir voru meðal annars slungnir í að veiða stórhveli með skutlum úr umiaq-bátum sínum. Hins vegar er með öllu ókunnugt hvernig samskiptum Thule-Inúíta og Dorset-fólks var háttað, hvort þessir hópar sameinuðust eða bárust á banaspjót. 

[[Mynd:Inuit woman and child cooking outdoors in Nome in 1916.jpg|thumb|right|200px|Matseld Inúítakonu í Alaska, 1916]]
Menning Inúíta var algjörlega löguð að staðháttum heimskautasvæðanna og gerði þá mjög hæfa til að lifa við þær aðstæður sem þau höfður upp á að bjóða. Hins vegar höfðu þeir litla sem enga möguleika að aðlagast suðlægara loftslagi enda bjuggu þeir nær eingöngu norðan við skógarmörk. Samskipti þeirra við Indíána sunnan þessara marka voru oftast fjandsamleg en stöku sinnum virðist þó vöruskiptaverslun hafa átt sér stað milli Indíána og Inúíta. 

Á 13. og 14 öld námu Inúítar land á Norður-Grænlandi og settust smám saman að á allri strandlengjunni. Óvíst er hvenær norrænir menn hittu þá fyrst fyrir enginn vafi er á því að þeir skrælingjar sem [[Ívar Bárðarson]] talar um að hafi sest að í [[Vestribyggð]] um miðja 14. öld voru Thule-Inúítar. Um 1500 voru þeir svo einir eftir í landinu. 

Landnám Evrópumanna og önnur samskipti við Inúíta í Kanada, Alaska, Síberíu og á Grænlandi frá 16. öld og fram á vora daga hafa gjörbreytt lifnaðarháttum Inúíta. Flestir þeirra hafa lagt niður forna lifnaðarhætti og eru nú hluti af nútímasamfélagi. Enn eru þó veiðar, bæði á sel, hreindýrum og fiski mikilvægar og á mörgum stöðum mikilvægustu atvinnuvegir Inúítasamfélaganna. Veiðar á hval og rostungum eru nánast aflagðar enda lítið eftir af hinum síðarnefndu (nefna má að á vesturströnd Grænlands veiddust árlega um 20 000 rostungar á fyrstu áratugum 20. aldar en árið 2007 er kvótaheimild til veiða á sama svæði 67 dýr). 

== Nútíma Inúítar ==
[[Mynd:Seal Hunter 1999-04-03.jpg|thumb|200px|Selveiðimaður hjá Cape Dorset (1999)]]
Eftir að hafa nokkrar síðustu aldir verið útkjálkaþjóðir sem lítið hafa haft um eigin mál að segja býr stór hluti Inúíta nú í sjálfstjórnarsamfélögum. Er þar annars vegar Grænland með um 50 000 íbúa, sem fékk heimastjórn 1979 og hins vegar Nunavut með um 30 000 íbúa í Norðaustur-Kanada sem fékk heimastjórn 1999. 

== Heimildir ==
* Jean Briggs. ''Never in Anger''. ISBN 0-674-60828-3
* Ernest S. Burch Jr. ''The Eskimos''
* Hans Ruesch. ''Top Of The World''. ISBN 950-637-164-4
* Bryan &amp; Cherry Alexander: ''Eskimo&amp;nbsp;– Jäger des hohen Nordens''. Belser, Stuttgart 1993. ISBN 3-7630-2210-4
* Ernest Burch Jr., Werner Forman: ''The Eskimos''. University of Oklahoma Press, Norman 1988, Macdonald/Orbis, London 1988. ISBN 0-8061-2126-2
* Richard Harrington: ''The Inuit&amp;nbsp;– Life as it was''. Hurtig, Edmonton 1981. ISBN 0-88830-205-3

== Ítarefni ==
* [http://www.nanoq.gl/ Heimastjórn Grænlands]
* [http://www.gov.nu.ca Heimastjórn Nunavut] 
* [http://www.krg.ca/ Héraðsstjórn Kativik, Québec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507135016/http://www.krg.ca/ |date=2011-05-07 }} 
* [http://www.itk.ca/ Inuit Tapiriit Kanatami - Inúítasamtök Kanada]
* [http://www.itk.ca/publications/2005-map_regions_communities.pdf Inúítasvæði í Kanada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926220827/http://www.itk.ca/publications/2005-map_regions_communities.pdf |date=2007-09-26 }} (Kort, PDF)
* [http://www.civilization.ca/aborig/inuvial/indexe.html Inuvialuit - Inúítar í austur Kanada ]

{{commons|Category:Inuit|Inúítum}}
[[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]]
[[Flokkur:Grænland]]
[[Flokkur:Inúítar| ]]
[[Flokkur:Kanada]]</text>
      <sha1>s7c4vag82n1u3h3b8vyk9s2fxdx8ezc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rússneska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27884</id>
    <revision>
      <id>1986595</id>
      <parentid>1981912</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13096" sha1="fcx9enjqwxvjymoceq9ubyw4ue6rpvu" xml:space="preserve">{{Tungumál
|ættarlitur=Indóevrópskt
|nafn=Rússneska
|nafn2=Русский язык
|ríki=[[Búlgaría]], [[Finnland]], [[Grikkland]], [[Indland]], [[Ísrael]], [[Kanada]], [[Kína]], [[Mongólía]], [[Pólland]], [[Rúmenía]], [[Rússland]], [[Tékkland]] og [[Þýskaland]]
|svæði=Fyrrum [[Sovétríkin|Sovétríki]], [[Vestur-Evrópa]], [[Asía]], [[Norður-Ameríka]]
|talendur=253 milljónir
|sæti=9
|ætt=[[Indóevrópsk tungumál|Indóevrópskt]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;[[Baltóslavnesk tungumál|Baltóslavneskt]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Slavnesk tungumál|Slavneskt]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Austurslavnesk tungumál|Austurslavneskt]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''Rússneska'''|
þjóð=[[Abkasía]], [[Gagásía]], [[Hvíta-Rússland]], [[Kasakstan]], [[Krím]], [[Kirgistan]], [[Rússland]], [[Suður-Ossetía]] og [[Transnistría]]
|stýrt af=[http://www.ruslang.ru/ Rússnesku tungumálastofnuninni]
|iso1=ru
|iso2=rus
|sil=RUS
}}
'''Rússneska''' (русский язык ''rússkíj jazyk'', borið fram [ˈruskʲɪj jɪˈzɨk] {{Audio|Ru-russkiy jizyk.ogg|hlusta}}) er [[austurslavnesk mál|austurslavneskt tungumál]] sem er talað í [[Rússland]]i, en er líka algengt samskipta- og móðurmál í öðrum fyrrverandi ríkjum [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Rússneska var [[opinbert mál]] Sovétríkjanna og hefur enn opinbera stöðu í Rússlandi, [[Hvíta-Rússland]]i, [[Kasakstan]], [[Kirgistan]] og [[Tadsíkistan]]. Rússneska er algengt samskiptamál í [[Úkraína|Úkraínu]], [[Moldóva|Moldóvu]], [[Kákasus]] og [[Mið-Asía|Mið-Asíu]], og í minna mæli í [[Eystrasaltslöndin|Eystrasaltslöndunum]] og [[Ísrael]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/109228/russian-language-enjoying-boost-postsoviet-states.aspx|title=Russian Language Enjoying a Boost in Post-Soviet States|publisher=Gallup |date=1 August 2008|access-date=16 May 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100518073110/http://www.gallup.com/poll/109228/Russian-Language-Enjoying-Boost-PostSoviet-States.aspx|archive-date=18 May 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;demoscope&quot;&gt;{{cite journal |last=Арефьев |first=Александр |year=2006 |title= |script-title=ru:Падение статуса русского языка на постсоветском пространстве |trans-title=The decline of the status of the Russian language in the post-Soviet space |url=http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0251/tema01.php |url-status=live |journal=Демоскоп Weekly |language=ru |issue=251 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308114703/http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0251/tema01.php |archive-date=8 March 2013}}&lt;/ref&gt;

Alls tala um 253 milljónir rússnesku á heimsvísu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/rus/|title=Russian Language (RUS)|website=Ethnologue|access-date=25.8.2025}}&lt;/ref&gt; Rússneska er stærsta móðurmál í Evrópu, mest talaða [[slavnesk mál|slavneska málið]] og útbreiddasta tungumál [[Evrasía|Evrasíu]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://learn.utoronto.ca/russian|title=Russian|website=University of Toronto School of Continuing Studies|access-date=25.8.2025}}&lt;/ref&gt; Hún er sjöunda stærsta móðurmál heims og níunda mest talaða mál heims.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The World's Most Widely Spoken Languages |url=http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm |website=Saint Ignatius High School |access-date=17 February 2012 |location=Cleveland, Ohio |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm |archive-date=27 September 2011}}&lt;/ref&gt; Rússneska er eitt af sex opinberum málum [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/en/our-work/official-languages|title=Official Languages|publisher=United Nations|access-date=16 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713075145/https://www.un.org/en/our-work/official-languages|url-status=live}}&lt;/ref&gt; og fjórða mest notaða málið á Internetinu.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most used languages online by share of websites 2024 |url=https://www.statista.com/statistics/262946/most-common-languages-on-the-internet/ |website=Statista.com |access-date=12 April 2024 |language=en |archive-date=27 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240427100253/https://www.statista.com/statistics/262946/most-common-languages-on-the-internet/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Rússneska er rituð með afbrigði af [[Kýrillískt letur|kyrillísku letri]]. Hún er eitt þriggja mála sem nú eru notuð sem teljast til austurslavnesku málagreinarinnar, hin tvö eru [[úkraínska]] og [[hvítrússneska]]. Elstu heimildir ritaðar á austurslavnesku máli eru frá [[10. öld]]. Rússneskan hefur í gegnum aldirnar orðið fyrir miklum áhrifum frá [[kirkjuslavneska|kirkjuslavnesku]], sem telst til suðurslavneskra mála, bæði hvað varðar orðaforða og málfræði. Þar að auki er í málinu gífurlegt magn tökuorða úr frönsku og þýsku yfir hugtök í stjórnmálum, vísindum og tækni.

== Greining ==
Rússneska er austur-slavneskt mál innan [[Indó-evrópsk tungumál|indóevrópskrar málaættar]]. Austurslavnesk eru enn fremur [[úkraínska|úkraínsku]] og [[hvítrússneska|hvítrússnesku]].

Grunnorðaforði, orðmyndunarreglur auk annarrar málfræði og ekki síst bókmenntahefðin hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá kirkjuslavnesku. Kirkjuslavneska sem er enn notuð sem helgimál [[Rússneska rétttrúnaðarkirkjan|rússnesku rétttrúnaðarkirkjunnar]] er suðurslavneskt mál, á meðan að rússneska er austurslavnesk. Mörg orð í nútímarússnesku ritmáli eru líkari nútíma[[búlgarska|búlgörsku]] en úkraínsku eða hvítrússnesku. Austurslavneski orðaforðinn hefur þó oft varðveist í talmáli í ýmsum rússneskum mállýskum.

Nafnorð hafa 6 föll. Auk þeirra 4 sem við þekkjum úr íslensku eru staðarfall og tækisfall.
Rússneska hefur hvorki ákveðinn né óákveðinn greini og tengisögn í nútíð (er) er ekki notuð. Viktor er námsmaður - Viktor student.

== Útbreiðsla ==
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;2&quot; border=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot;
|-----
| valign=&quot;top&quot; | [[Mynd:Russian_language_status_and_proficiency_in_the_World.svg|frameless|center|upright=2|Útbreiðsla rússnesku]]&lt;br /&gt;
|-----
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;font SIZE=-1&gt;''Hinn rússneskumælandi heimur''&lt;/font&gt;&lt;br /&gt;
&lt;font SIZE=-2&gt;Dökkblátt: opinbert mál&lt;br /&gt;
Grænblátt: mikið notað, víðast skilið eða talað; ekki opinbert&lt;br /&gt;
|}

Rússneska er opinbert mál í Rússlandi og annað tveggja opinberra mála í [[Kasakstan]], [[Kirgistan]] og [[Hvíta-Rússland]]i. Hún er eitt sex opinberra mála [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. 

Rússneska er aðallega töluð í Rússlandi en er einnig mikið notuð í fyrrverandi Sovétríkjum. Fram að árinu [[1917]] var rússneska eina opinbera málið í [[Rússneska keisaradæmið|Rússneska keisaradæminu]] (að undanteknu [[Stórfurstadæmið Finnland|Stórfurstadæminu Finnlandi]]). Á sovéska tímabilinu var opinber stefna að öll mál væru jafnrétthá, en í raun var rússneska hið opinbera mál og var notast mest við hana í öllu opinberu. Eftir upplausn Sovétríkjanna árið [[1991]] hafa nánast öll hin nýfrjálsu ríki lagt mikið kapp á að styrkja þjóðtungu sína á kostnað rússneskunnar.

Í [[Lettland]]i, þar sem meira en þriðjungur íbúa hafa rússnesku að móðurmáli, hefur staða málsins verið mjög umdeild. Stærstur hluti rússneskumælandi íbúa flutti til landsins frá Rússlandi þegar það var undir hæl Sovétríkjanna og eiga margir Lettar erfitt með að sætta sig við að þeir séu fullgildir íbúar landsins. Sama er að segja um Eistland þar sem um fjórðungur íbúa er rússneskumælandi. 

Í þeim Austur-Evrópulöndum sem voru aðildarlönd að [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalaginu]] var rússneska skyldugrein í öllum skólum. Eftir upplausn Sovétveldisins hefur hlutverk rússnesku sem samskiptamál í þessum löndum minnkað verulega og má segja að [[enska]] hafi algjörlega tekið við því hlutverki hjá yngra fólki.

== Mállýskur ==
Mállýskumunur hefur verið mjög mikill í rússnesku þó að munur á milli mállýskna hafi minnkað mikið á 20. öld. Mállýskumunur er bæði hvað varðar framburð, orðaforða og málfræði. Sú rússneska sem notuð er opinberlega og kennd í skólum byggist á mállýsku [[Moskva|Moskvusvæðisins]].

== Stafagerð ==
{{Hlusta
| filename    = russian_alphabet.ogg
| title       = Rússneska stafrófið
| description = 
| pos         = right
}}

Rússneska er rituð með afbrigði af [[Kyrillískt letur|kyrillísku letri]] með stafrófi sem er myndað úr 33 [[bókstafur|bókstöfum]]; 20 [[samhljóði|samhljóðum]], tíu [[sérhljóði|sérhljóðum]], einu [[hálfsérhljóð]]i (й), og tveimur [[breytistafur|breytistöfum]] (ъ og ь) sem breyta framburði þess stafs sem kemur á undan þeim.

Kyrillískt letur var búið til á 9. öld til að rita kirkjuslavnesku. Það var tekið upp sem skrifletur í [[Garðaríki]] á 10. öld. Síðasta stóra stafsetningarbreytingin í rússnesku átti sér stað 1917-18.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Verhoeven |first1=Ludo Th |last2=Perfetti |first2=Charles |title=Learning to Read across Languages and Writing Systems |date=12 October 2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-09588-5 |page=401 |url=https://www.google.com/books/edition/Learning_to_Read_across_Languages_and_Wr/t-w0DwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- cellpadding=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot;
! Kyrillískur &lt;br /&gt;bókstafur
! Skrifletur
! Akademísk &lt;br /&gt;umritun
! Nálgun með &lt;br /&gt;[[Íslenskt stafróf|íslensku stafrófi]]
! Framburðarábending
|-
|А а  || [[Mynd:01-Russian alphabet-А а.svg|x20px|]] || a || a
|-
|Б б  || [[Mynd:02-Russian alphabet-Б б.svg|x20px|]] || b || b
|-
|В в  || [[Mynd:03-Russian alphabet-В в.svg|x20px|]] ||v || v
|-
|Г г  || [[Mynd:04-Russian alphabet-Г г.svg|x20px|]] ||g || g
|-
|Д д || [[Mynd:05-Russian alphabet-Д д.svg|x20px|]] ||d || d
|-
|Е е  || [[Mynd:06-Russian alphabet-Е е.svg|x20px|]] ||je, e || é, e
|-
|Ё ё  || [[Mynd:07-Russian alphabet-Ё ё.svg|x20px|]] ||jo, o || jo, o ||(eins og o í boð) 
|-
|Ж ж || [[Mynd:08-Russian alphabet-Ж ж.svg|x20px|]] || ž || zh, zj || ([[Röddun|raddað]] sje-hljóð) 
|-
|З з  || [[Mynd:09-Russian alphabet-З з.svg|x20px|]] || z || z || (raddað s-hljóð)
|-
|И и  || [[Mynd:10-Russian alphabet-И и.svg|x20px|]] || i || í
|-
|Й й  || [[Mynd:11-Russian alphabet-Й й.svg|x20px|]] || j || j
|-
|К к  || [[Mynd:12-Russian alphabet-К к.svg|x20px|]] || k || k || ([[Fráblástur|ófráblásið]])
|-
|Л л  || [[Mynd:13-Russian alphabet-Л л.svg|x20px|]] || l || l
|-
|М м  || [[Mynd:14-Russian alphabet-М м.svg|x20px|]] ||m || m
|-
|Н н  || [[Mynd:15-Russian alphabet-Н н.svg|x20px|]] || n || n
|-
|О о  || [[Mynd:16-Russian alphabet-О о.svg|x20px|]] || o || o
|-
|П п  || [[Mynd:17-Russian alphabet-П п.svg|x20px|]] || p || p || (ófráblásið)
|-
|Р р  || [[Mynd:18-Russian alphabet-Р р.svg|x20px|]] || r || r
|-
|С с  || [[Mynd:19-Russian alphabet-С с.svg|x20px|]] || s || s
|-
|Т т  || [[Mynd:20-Russian alphabet-Т т.svg|x20px|]] || t || t || (ófráblásið)
|-
|У у  || [[Mynd:21-Russian alphabet-У у.svg|x20px|]] || u || ú || (eins og ú í bú)
|-
|Ф ф  || [[Mynd:22-Russian alphabet-Ф ф.svg|x20px|]] || f || f
|-
|Х х  || [[Mynd:23-Russian alphabet-Х х.svg|x20px|]] || ch/kh || ch || (líkt [[Þýska|þýsku]] ch; dauft ach-hljóð)
|-
|Ц ц  || [[Mynd:24-Russian alphabet-Ц ц.svg|x20px|]] || c ||ts 
|-
|Ч ч   || [[Mynd:25-Russian alphabet-Ч ч.svg|x20px|]] || č ||tsj
|-
|Ш ш || [[Mynd:26-Russian alphabet-Ш ш.svg|x20px|]] || š ||sh, sj 
|-
|Щ щ || [[Mynd:27-Russian alphabet-Щ щ.svg|x20px|]] || šč || stsj ||(langt, mjúkt tje-hljóð) 
|-
|Ъ ъ   || [[Mynd:28-Russian alphabet-ъ.svg|x20px|]] || || || (sýnir harðan framburð af samhljóðanum á undan) 
|-
|Ы ы  || [[Mynd:29-Russian alphabet-ы.svg|x20px|]] || y || i || (hart i-hljóð) 
|-
|Ь ь   || [[Mynd:30-Russian alphabet-ь.svg|x20px|]] || ' eða j || j || (sýnir mjúkan framburð af samhljóðanum á undan)
|-
|Э э   || [[Mynd:31-Russian alphabet-Э э.svg|x20px|]] || e || e || (samsvarar dönsku æ) 
|-
|Ю ю || [[Mynd:32-Russian alphabet-Ю ю.svg|x20px|]] || ju || jú
|-
|Я я   || [[Mynd:33-Russian alphabet-Я я.svg|x20px|]] ||ja || ja
|}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{InterWiki|code=ru}}
* [https://www.arnastofnun.is/is/umritunarreglur  Umritunarreglur fyrir umritun rússnesku á íslensku]
* [https://web.archive.org/web/20251105073649/http://speakrus.ru/ Ókeypis orðalistar á rússnesku]
* [http://www.gramota.ru &quot;Грамота&quot;]. Kennsluefni um rússnesku.

[[Flokkur:Slavnesk tungumál]]
{{Slavnesk tungumál}}</text>
      <sha1>fcx9enjqwxvjymoceq9ubyw4ue6rpvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sankti Pétursborg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28194</id>
    <revision>
      <id>1986601</id>
      <parentid>1942120</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14298" sha1="s6u08z0qks96r5x0q4hk92t4zd0el10" xml:space="preserve">{{Byggð
| nafn               = Sankti Pétursborg
| nafn_í_eignarfalli = Sankti Pétursborgar
| nafn_á_frummáli    = Санкт-Петербург
| tegund_byggðar     = [[Alríkisborg]]
| mynd               = SPB Collage 2014-3.png
| mynd_texti         = Svipmyndir frá Sankti Pétursborg.
| fáni               = Flag of Saint Petersburg.svg
| skjaldarmerki      = Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg
| anthem             = „[[Söngur Sankti Pétursborgar]]“&lt;br /&gt;{{Center|[[File:Гимн Санкт-Петербурга.ogg]]}}
| image_map          = {{Maplink|from=Russia/Saint_Petersburg.map|frame=yes|plain=yes|zoom=8}}
| teiknibóla_kort    = Rússland
| teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Rússlandi
| hnit               = {{Coord|59|56|15|N|30|18|31|E|type:adm1st_region:RU-SPE|display=inline,title}}
| undirskipting_gerð = Land
| undirskipting_nafn = {{flagicon|Rússland}} [[Rússland]]
| undirskipting_gerð1 = [[Alríkisumdæmi Rússlands|Alríkisumdæmi]]
| undirskipting_nafn1 = [[Norðvesturumdæmi Rússlands|Norðvesturumdæmi]]
| stofnun_titill     = Stofnuð
| stofnun_dagsetning = {{Start date|1703|05|27|df=yes}}&lt;ref name=&quot;Dates&quot;&gt;Official website of St.&amp;nbsp;Petersburg. [http://eng.gov.spb.ru/figures St.&amp;nbsp;Petersburg in Figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219033509/http://eng.gov.spb.ru/figures |date=19 February 2009}}&lt;/ref&gt;
| nefnd_eftir        = [[Pétur postuli|Pétri postula]]
| hlutar_gerð         = Raion
| hlutar              = [[#Hverfi|Sjá lista]]
| stjórn             = [[Þing Sankti-Pétursborgar|Þing]]
| leiðtogi_flokkur   = [[Sameinað Rússland]]
| leiðtogi_titill    = [[Landstjóri Sankti-Pétursborgar|Landstjóri]]
| leiðtogi_nafn      = [[Aleksandr Beglov]]&lt;ref name=&quot;governor&quot;&gt;{{Cite web |date=15 March 2023 |title=Putin appointed an official from the &quot;LPR&quot; as the head of Chukotka |url=https://novayagazeta.eu/articles/2023/03/15/putin-naznachil-chinovnika-iz-lnr-glavoi-chukotki-news |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315211509/https://novayagazeta.eu/articles/2023/03/15/putin-naznachil-chinovnika-iz-lnr-glavoi-chukotki-news |archive-date=15 March 2023 |access-date=15 March 2023 |website=Novaya Gazeta Europe |language=ru}}&lt;/ref&gt;
| flatarmál_heild_km2     = 1439
| hæð_m        = 3
| mannfjöldi_neðan = &lt;ref name=&quot;2021Census&quot;&gt;{{Cite web |title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |archive-date=1 September 2022 |access-date=1 September 2022 |publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]}}&lt;/ref&gt;
| mannfjöldi_frá_og_með   = [[Manntal í Rússlandi (2021)|2021]]
| mannfjöldi_heild   = 5.601.911
| mannfjöldi_sæti    = [[Evrópskar borgir eftir mannfjölda innan borgarmarka|4.]] í Evrópu&lt;br /&gt;[[Rússneskar borgir eftir mannfjölda|2.]] í Rússlandi
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 3992.81
| tímabelti1          = [[Moskvutími|MSK]]&lt;ref&gt;{{Cite web |script-title=ru:&quot;Об исчислении времени&quot;. Официальный интернет-портал правовой информации |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102483854&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102148085 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151333/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102483854&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102148085 |archive-date=22 June 2020 |access-date=19 January 2019 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
| utc_hliðrun1        = +3
| póstnúmer_gerð   = Póstnúmer
| póstnúmer        = 190000—199406
| svæðisnúmer_gerð     = [[Símanúmer í Rússlandi|Svæðisnúmer]]
| svæðisnúmer        = 812
| iso_code           = RU-SPE
| vefsíða            = https://gov.spb.ru
}}
'''Sankti Pétursborg''' ([[rússneska]]: Санкт-Петербург ''Sankt-Peterbúrg''; áður þekkt sem Petrograd 1914-1924 og Leníngrad 1924-1991) er [[borg]] sem stendur á [[Kirjálaeiði]]nu við ósa árinnar [[Neva|Nevu]] þar sem hún rennur út í [[Kirjálabotn]] í Norðvestur-[[Rússland]]i. Um 5,6 milljónir bjuggu í borginni árið 2021. 

[[Pétur mikli]] Rússakeisari stofnaði borgina árið [[1703]] sem [[Evrópa|evrópska]] stórborg og var hún [[höfuðborg]] [[Rússland]]s fram að [[Októberbyltingin|októberbyltingunni]] [[1917]]. Borgin heitir þó ekki eftir Pétri mikla heldur [[Pétur postuli|Pétri postula]]. Borgin var reist þar sem áður stóð sænska virkið [[Nyenschantz]] sem Rússar höfðu lagt undir sig í [[Norðurlandaófriðurinn mikli|norðurlandaófriðnum mikla]] árið 1702. Í Rússlandi tengist borgin því stofnun [[rússneska keisaradæmið|rússneska keisaradæmisins]] og upphafinu á stórveldistíma Rússlands í Evrópu. Borgin var [[höfuðborg]] keisaradæmisins frá 1713 til 1918. Eftir [[októberbyltingin|októberbyltinguna]] 1917 fluttu bolsévikar höfuðborgina til [[Moskva|Moskvu]].

Í [[fyrri heimstyrjöld]]inni árið 1914 var borgin nefnd Petrograd á rússnesku eða „Pétursborg“. Þýsku orðin „sankt“ og „burg“ voru fjarlægð úr nafninu. Fimm dögum eftir andlát [[Vladímír Lenín|Vladímírs Leníns]], 26. janúar 1924 var borgin nefnd Leníngrad eftir honum. Í fyrstu forsetakosningunum í Rússlandi 19. júní 1991 völdu íbúar borgarinnar í atkvæðagreiðslu að nafni hennar yrði breytt til fyrra horfs. Rússar hafa oft talað um borgina sem „glugga að Evrópu“ eða „glugga til vesturs“.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 June 2022 |title=Russia won't close Tsar Peter's 'window to Europe', Kremlin says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-does-not-plan-close-window-europe-kremlin-says-2022-06-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707140918/https://www.reuters.com/world/europe/russia-does-not-plan-close-window-europe-kremlin-says-2022-06-02 |archive-date=7 July 2022 |access-date=7 July 2022 |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Glancey |first=Jonathan |date=24 May 2003 |title=Window on the west |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2003/may/24/architecture.artsfeatures |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707140916/https://www.theguardian.com/artanddesign/2003/may/24/architecture.artsfeatures |archive-date=7 July 2022 |access-date=7 July 2022 |website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; Borgin er nyrsta [[stórborg]] (með yfir milljón íbúa) heims. Hún hefur verið kölluð „[[Feneyjar]] norðursins“ eða „hinar rússnesku Feneyjar“, bæði út af vatnaleiðum í borginni og vegna þess hve arkitektúr og hönnun borgarinnar er innblásin af fyrirmyndum frá Vestur-Evrópu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=St. Petersburg |url=http://www.ecstudyabroad.net/stpetersburg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415205546/http://www.ecstudyabroad.net/stpetersburg |archive-date=15 April 2019 |access-date=15 April 2019 |publisher=European Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Reise nach St. Petersburg – 6 Tage &amp;#124; Gruppen- und maßgeschneiderte Touren &amp;#124; Pauschalreisen nach Russland |url=https://www.russlanderleben.de/de/display_tour/discover_the_beauty_of_the_russian_venice.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415205546/https://www.russlanderleben.de/de/display_tour/discover_the_beauty_of_the_russian_venice.html |archive-date=15 April 2019 |access-date=15 April 2019 |website=Russlanderleben.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Winter in St. Petersburg |url=https://www.autentic-distribution.com/68/pid/255/Winter-in-St-Petersburg.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505161650/https://www.autentic-distribution.com/68/pid/255/Winter-in-St-Petersburg.htm |archive-date=5 May 2021 |access-date=18 April 2019 |website=Autentic-distribution.com}}&lt;/ref&gt; Borgin hefur líka verið kölluð „borg hinna hvítu nátta“ vegna [[miðnætursól]]arinnar á sumrin.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Doka, Konstantin Afanasʹevich |title=Saint Petersburg : the city of the white nights |url=https://archive.org/details/saintpetersburgc0000doka |date=1997 |publisher=P-2 Art Publishers |others=Doka, Natalʹi︠a︡ Aleksandrovna., Vesnin, Sergeĭ., Williams, Paul |isbn=5-8909-1031-0 |location=St. Petersburg |oclc=644640534}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 July 2018 |title=The City of White Nights – Saint Petersburg |url=https://designcollector.net/likes/the-city-of-white-nights-saint-petersburg |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190718174859/https://designcollector.net/likes/the-city-of-white-nights-saint-petersburg |archive-date=18 July 2019 |access-date=13 June 2019 |website=Designcollector}}&lt;/ref&gt; Sankti Pétursborg hefur verið kölluð „[[Palmýra]] norðursins“ vegna fjölda áberandi ríkmannlegra bygginga.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Olivia |first=Griese |date=January 2005 |title=&quot;Palmyra des Nordens&quot;: St. Petersburg – eine nordosteuropäische Metropole? |journal=Jahrbücher für Geschichte Osteuropas |publisher=[[Franz Steiner Verlag]] |volume=53 |pages=349–362 |jstor=41051447 |number=3}}&lt;/ref&gt;
{{Clear|left}}

Miðbær borgarinnar er á heimsminjalista [[UNESCO]]. Þar á meðal er [[Vetrarhöllin]]. Nýbyggingin [[Lakhta-miðstöðin]] er hæsta bygging Evrópu (463 metrar). Yfir 200 söfn eru í borginni.

== Stjórnsýsla ==
[[File:Petersburg German architects (42).jpg|thumb|left|Borgarþingið kemur saman í [[Maríjínskíjhöll]].]]
Sankti Pétursborg er [[alríkisborg]] og þannig sjálfstæður aðili að [[Rússland|Rússneska sambandsríkinu]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Constitution of the Russian federation |url=http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130606071041/http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm |archive-date=6 June 2013 |access-date=22 October 2009 |publisher=Constitution.ru}}&lt;/ref&gt; [[Réttindaskrá Sankti Pétursborgar]] sem borgarþingið samþykkti árið 1998 er eins konar [[stjórnarskrá]] borgarinnar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Russian source: Charter of Saint Petersburg City |url=http://gov.spb.ru/law?d&amp;nd=8308279&amp;prevDoc=8308279&amp;spack=000listid%3D010000000100%26listpos%3D0%26lsz%3D1%26nd%3D9111570%26nh%3D0%26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531132949/http://gov.spb.ru/law?d&amp;nd=8308279&amp;prevDoc=8308279&amp;spack=000listid%3D010000000100%26listpos%3D0%26lsz%3D1%26nd%3D9111570%26nh%3D0%26 |archive-date=31 May 2009 |access-date=22 October 2009 |publisher=Gov.spb.ru}}&lt;/ref&gt; Framkvæmdavaldið er í höndum [[Borgarstjórn Sankti Pétursborgar|borgarstjórnar Sankti Pétursborgar]] sem [[landstjóri Sankti Pétursborgar]] (áður borgarstjóri til 1996) fer fyrir. [[Þing Sankti Pétursborgar]] er héraðsþing borgarinnar sem kemur saman í einni deild.

[[File:RUS-2016-SPB-Smolny Institute 02.jpg|thumb|Landstjórinn býr í [[Smolníjstofnunin]]ni.]]
Samkvæmt [[lög Rússlands|alríkislögum]] sem voru samþykkt árið 2004, eru æðstu leiðtogar aðildarfylkja skipaðir af [[Rússlandsforseti|Rússlandsforseta]] og samþykktir af héraðsþingum. Ef héraðsþingið samþykkir ekki tilnefninguna, getur forsetinn leyst það upp. Fyrrum landstjóri, [[Valentína Matvíjenko]], var samþykkt samkvæmt nýja kerfinu í desember 2006. Hún var eini kvenkyns landstjórinn í Rússlandi þar til hún sagði af sér 22. ágúst 2011. Eftir afsögn hennar tók [[Georgíj Poltavtsjenko]] við og síðan [[Aleksandr Beglov]] frá 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Федеральный закон от 02.05.2012 N 40-ФЗ &quot;О внесении изменений в Федеральный закон &quot;Об общих принципах организации законодательных (представительных) и исполнительных органов государственной власти субъектов Российской Федерации&quot; и Федеральный закон &quot;Об основных гарантиях избирательных прав и права на участие в референдуме граждан Российской Федерации&quot; |url=http://base.garant.ru/70169404 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121116103954/http://base.garant.ru/70169404 |archive-date=16 November 2012 |access-date=26 November 2012 |publisher=garant.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;beglov&quot;&gt;{{Cite news |date=3 October 2018 |script-title=ru:Александр Беглов назначен врио Губернатора Санкт-Петербурга |url=https://news.rambler.ru/other/40954610-aleksandr-beglov-naznachen-vrio-gubernatora-sankt-peterburga-dose |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003221037/https://news.rambler.ru/other/40954610-aleksandr-beglov-naznachen-vrio-gubernatora-sankt-peterburga-dose |archive-date=3 October 2018 |access-date=3 October 2018 |publisher=Rambler news |language=ru}}&lt;/ref&gt;

Auk þess að vera alríkisborg, er Sankti Pétursborg í reynd stjórnarsetur [[Leníngradfylki]]s (sem er líka sjálfstæður aðili að ríkjasambandinu), og [[Norðvesturfylki Rússlands|Norðvesturfylkjanna]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 June 2009 |title=Official website of the Northwestern Federal District (Russian) |url=http://www.szfo.ru |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216171819/http://www.szfo.ru |archive-date=16 February 2008 |access-date=22 October 2009 |publisher=Szfo.ru}}&lt;/ref&gt; Sankti Pétursborg deilir mörgum stofnunum sem Leníngradfylki, eins og dómstólum, lögreglu, [[FSB|öryggislögreglu]], póstþjónustu, lyfjaeftirliti, fangelsiskerfi og fleirum.

[[Stjórnlagadómstóll Rússlands]] flutti til Sankti Pétursborgar frá [[Moskva|Moskvu]] árið 2008. Frá 2014 hefur staðið til að flytja [[Hæstiréttur Rússlands|Hæstarétt Rússlands]] þangað.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Stubbur|landafræði}}
{{Stjórnsýsluskipting Rússlands}}

[[Flokkur:Borgir í Rússlandi]]
[[Flokkur:Hafnarborgir]]</text>
      <sha1>s6u08z0qks96r5x0q4hk92t4zd0el10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evripídes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28590</id>
    <revision>
      <id>1986611</id>
      <parentid>1824281</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1986611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1889" sha1="aogm52jendmyx9sy639j0kz8o6ri9a7" xml:space="preserve">[[Mynd:Euripides Statue.jpg|thumb|right|Höggmynd af Evripídesi í safni [[Vatíkanið|Vatíkansins]].]]
'''Evripídes''' eða '''Evrípídes''' ([[forngríska]]: ''ὁ Εὐριπίδης -ίδου''; um 480 f.Kr. – [[406 f.Kr.]]) var yngstur stóru [[harmleikur|harmleikjaskáldanna]] þriggja (hin voru [[Sófókles]] og [[Æskýlos]]) sem sömdu fyrir [[Díonýsosarhátíðin]]a í [[Aþena|Aþenu]].&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|6936|Getið þið sagt mér frá grískum harmleikjum og harmleikjaskáldunum?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=30.11.2007}}&lt;/ref&gt; Í [[fornöld]] var talið að hann hefði skrifað 92 verk, en fjögur þeirra eru líklega eftir [[Kritías]]. Átján verk eru enn til í heilu lagi, en misstór brot af flestum hinna eru þekkt. Hann er einnig þekktur fyrir að hafa samið ''[[Kýklópinn|Kýklópann]]'', eina [[satýrleikur|satýrleikinn]] sem enn er til í heilu lagi. Meðal þekktustu verk hans eru harmleikirnir ''[[Alkestis (Evripídes)|Alkestis]]'', ''[[Medea (Evripídes)|Medea]]'', ''[[Elektra (Evripídes)|Elektra]]'' og ''[[Bakkynjurnar]]''.

Evripídes er frægur fyrir lýsingar sínar á lyndiseinkunnum og skapbrigðum karla og kvenna, enda er mælt að [[Sófókles]] hafi sagt: „Ég lýsi mönnunum eins og þeir ættu að vera en Evripídes eins og þeir eru.“

[[Helgi Hálfdanarson (þýðandi)|Helgi Hálfdanarson]] þýðandi þýddi öll þekkt verk Evrípídesar á íslensku, nema ''[[Meyjar í nauðum]]'' (''Hiketides'').&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|5281|Hvar er best að finna heimildir um leiklist Forn-Grikkja?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=22.9.2005}}&lt;/ref&gt; [[Jón Gíslason]] þýddi þrjú verka hans: ''Medeu'', ''Alkestis'' og ''Hippolýtos''.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Wikiquote}}
{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}
{{Evripídes}}
{{fd|480 f.Kr.|406 f.Kr.}}
[[Flokkur:Forngrísk harmleikjaskáld]]</text>
      <sha1>aogm52jendmyx9sy639j0kz8o6ri9a7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986612</id>
      <parentid>1986611</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1986612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1855" sha1="ot3wvrdrac2pkbv7inlurj0npgj0hh8" xml:space="preserve">[[Mynd:Euripide_(cropped).jpg|thumb|right|Brjóstmynd af Evripídesi.]]
'''Evripídes''' eða '''Evrípídes''' ([[forngríska]]: ''ὁ Εὐριπίδης -ίδου''; um 480 f.Kr. – [[406 f.Kr.]]) var yngstur stóru [[harmleikur|harmleikjaskáldanna]] þriggja (hin voru [[Sófókles]] og [[Æskýlos]]) sem sömdu fyrir [[Díonýsosarhátíðin]]a í [[Aþena|Aþenu]].&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|6936|Getið þið sagt mér frá grískum harmleikjum og harmleikjaskáldunum?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=30.11.2007}}&lt;/ref&gt; Í [[fornöld]] var talið að hann hefði skrifað 92 verk, en fjögur þeirra eru líklega eftir [[Kritías]]. Átján verk eru enn til í heilu lagi, en misstór brot af flestum hinna eru þekkt. Hann er einnig þekktur fyrir að hafa samið ''[[Kýklópinn|Kýklópann]]'', eina [[satýrleikur|satýrleikinn]] sem enn er til í heilu lagi. Meðal þekktustu verk hans eru harmleikirnir ''[[Alkestis (Evripídes)|Alkestis]]'', ''[[Medea (Evripídes)|Medea]]'', ''[[Elektra (Evripídes)|Elektra]]'' og ''[[Bakkynjurnar]]''.

Evripídes er frægur fyrir lýsingar sínar á lyndiseinkunnum og skapbrigðum karla og kvenna, enda er mælt að [[Sófókles]] hafi sagt: „Ég lýsi mönnunum eins og þeir ættu að vera en Evripídes eins og þeir eru.“

[[Helgi Hálfdanarson (þýðandi)|Helgi Hálfdanarson]] þýðandi þýddi öll þekkt verk Evrípídesar á íslensku, nema ''[[Meyjar í nauðum]]'' (''Hiketides'').&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|5281|Hvar er best að finna heimildir um leiklist Forn-Grikkja?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=22.9.2005}}&lt;/ref&gt; [[Jón Gíslason]] þýddi þrjú verka hans: ''Medeu'', ''Alkestis'' og ''Hippolýtos''.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Wikiquote}}
{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}
{{Evripídes}}
{{fd|480 f.Kr.|406 f.Kr.}}
[[Flokkur:Forngrísk harmleikjaskáld]]</text>
      <sha1>ot3wvrdrac2pkbv7inlurj0npgj0hh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986613</id>
      <parentid>1986612</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1986613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="g5w5oo83g09ul7zsp3eoz35k491qju8" xml:space="preserve">[[Mynd:Euripide_(cropped).jpg|thumb|right|Brjóstmynd af Evripídesi.]]
'''Evripídes''' eða '''Evrípídes''' ([[forngríska]]: ''ὁ Εὐριπίδης -ίδου''; um 480 f.Kr. – [[406 f.Kr.]]) var yngstur stóru [[harmleikur|harmleikjaskáldanna]] þriggja (hin voru [[Sófókles]] og [[Æskýlos]]) sem sömdu fyrir [[Díonýsosarhátíðin]]a í [[Aþena|Aþenu]].&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|6936|Getið þið sagt mér frá grískum harmleikjum og harmleikjaskáldunum?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=30.11.2007}}&lt;/ref&gt; Í [[fornöld]] var talið að hann hefði skrifað 92 verk, en fjögur þeirra eru líklega eftir [[Kritías]]. Átján verk eru enn til í heilu lagi, en misstór brot af flestum hinna eru þekkt. Hann er einnig þekktur fyrir að hafa samið ''[[Kýklópinn|Kýklópann]]'', eina [[satýrleikur|satýrleikinn]] sem enn er til í heilu lagi. Meðal þekktustu verk hans eru harmleikirnir ''[[Alkestis (Evripídes)|Alkestis]]'', ''[[Medea (Evripídes)|Medea]]'', ''[[Elektra (Evripídes)|Elektra]]'' og ''[[Bakkynjurnar]]''.

Evripídes er frægur fyrir lýsingar sínar á lyndiseinkunnum og skapbrigðum karla og kvenna, enda er mælt að Sófókles hafi sagt: „Ég lýsi mönnunum eins og þeir ættu að vera en Evripídes eins og þeir eru.“

[[Helgi Hálfdanarson (þýðandi)|Helgi Hálfdanarson]] þýðandi þýddi öll þekkt verk Evrípídesar á íslensku, nema ''[[Meyjar í nauðum]]'' (''Hiketides'').&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|5281|Hvar er best að finna heimildir um leiklist Forn-Grikkja?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=22.9.2005}}&lt;/ref&gt; [[Jón Gíslason]] þýddi þrjú verka hans: ''Medeu'', ''Alkestis'' og ''Hippolýtos''.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Wikiquote}}
{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}
{{Evripídes}}
{{fd|480 f.Kr.|406 f.Kr.}}
[[Flokkur:Forngrísk harmleikjaskáld]]</text>
      <sha1>g5w5oo83g09ul7zsp3eoz35k491qju8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986616</id>
      <parentid>1986613</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1986616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1882" sha1="rqywu6e2sibpa94qrmeyxdayeohgwat" xml:space="preserve">[[Mynd:Euripide_(cropped).jpg|thumb|right|Brjóstmynd af Evripídesi.]]
'''Evripídes''' eða '''Evrípídes''' ([[forngríska]]: ''ὁ Εὐριπίδης -ίδου''; um 480 f.Kr. – [[406 f.Kr.]]) var yngstur stóru [[harmleikur|harmleikjaskáldanna]] þriggja (hin voru [[Sófókles]] og [[Æskýlos]]) sem sömdu fyrir [[Díonýsosarhátíðin]]a í [[Aþena|Aþenu]].&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|6936|Getið þið sagt mér frá grískum harmleikjum og harmleikjaskáldunum?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=30.11.2007}}&lt;/ref&gt; Í [[fornöld]] var talið að hann hefði skrifað 92 verk, en fjögur þeirra eru líklega eftir [[Kritías]]. Átján verk eru enn til í heilu lagi, en misstór brot af flestum hinna eru þekkt. Hann er einnig þekktur fyrir að hafa samið ''[[Kýklópinn|Kýklópann]]'', eina [[satýrleikur|satýrleikinn]] sem enn er til í heilu lagi. Meðal þekktustu verk hans eru harmleikirnir ''[[Alkestis (Evripídes)|Alkestis]]'', ''[[Medea (Evripídes)|Medea]]'', ''[[Elektra (Evripídes)|Elektra]]'' og ''[[Bakkynjurnar]]''.

Evripídes er frægur fyrir lýsingar sínar á lyndiseinkunnum og skapbrigðum karla og kvenna, enda er mælt að Sófókles hafi sagt: „Ég lýsi mönnunum eins og þeir ættu að vera en Evripídes eins og þeir eru.“

[[Helgi Hálfdanarson (þýðandi)|Helgi Hálfdanarson]] þýðandi þýddi öll þekkt verk Evrípídesar á íslensku, nema ''[[Meyjar í nauðum (Evripídes)|Meyjar í nauðum]]'' (''Hiketides'').&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|5281|Hvar er best að finna heimildir um leiklist Forn-Grikkja?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=22.9.2005}}&lt;/ref&gt; [[Jón Gíslason]] þýddi þrjú verka hans: ''Medeu'', ''Alkestis'' og ''Hippolýtos''.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Wikiquote}}
{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}
{{Evripídes}}
{{fd|480 f.Kr.|406 f.Kr.}}
[[Flokkur:Forngrísk harmleikjaskáld]]</text>
      <sha1>rqywu6e2sibpa94qrmeyxdayeohgwat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986617</id>
      <parentid>1986616</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1986617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1911" sha1="l7j8ve6bul7fs6wesiahk14stmzvt05" xml:space="preserve">[[Mynd:Euripide_(cropped).jpg|thumb|right|Brjóstmynd af Evripídesi.]]
'''Evripídes''' eða '''Evrípídes''' ([[forngríska]]: ''ὁ Εὐριπίδης -ίδου''; um 480 f.Kr. – [[406 f.Kr.]]) var yngstur stóru [[harmleikur|harmleikjaskáldanna]] þriggja (hin voru [[Sófókles]] og [[Æskýlos]]) sem sömdu fyrir [[Díonýsosarhátíðin]]a í [[Aþena|Aþenu]].&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|6936|Getið þið sagt mér frá grískum harmleikjum og harmleikjaskáldunum?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=30.11.2007}}&lt;/ref&gt; Í [[fornöld]] var talið að hann hefði skrifað 92 verk, en fjögur þeirra eru líklega eftir [[Kritías]]. Átján verk eru enn til í heilu lagi, en misstór brot af flestum hinna eru þekkt. Hann er einnig þekktur fyrir að hafa samið ''[[Kýklópinn|Kýklópann]]'', eina [[satýrleikur|satýrleikinn]] sem enn er til í heilu lagi. Meðal þekktustu verk hans eru harmleikirnir ''[[Alkestis (Evripídes)|Alkestis]]'', ''[[Medea (Evripídes)|Medea]]'', ''[[Elektra (Evripídes)|Elektra]]'' og ''[[Bakkynjurnar]]''.

Evripídes er frægur fyrir lýsingar sínar á lyndiseinkunnum og skapbrigðum karla og kvenna, enda er mælt að Sófókles hafi sagt: „Ég lýsi mönnunum eins og þeir ættu að vera en Evripídes eins og þeir eru.“

[[Helgi Hálfdanarson (þýðandi)|Helgi Hálfdanarson]] þýðandi þýddi öll þekkt verk Evrípídesar á íslensku, nema ''[[Meyjar í nauðum (Evripídes)|Meyjar í nauðum]]'' (''Hiketides'').&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|5281|Hvar er best að finna heimildir um leiklist Forn-Grikkja?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=22.9.2005}}&lt;/ref&gt; [[Jón Gíslason]] þýddi þrjú verka hans: ''Medeu'', ''Alkestis'' og ''[[Hippolýtos (Evripídes)|Hippolýtos]]''.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Wikiquote}}
{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}
{{Evripídes}}
{{fd|480 f.Kr.|406 f.Kr.}}
[[Flokkur:Forngrísk harmleikjaskáld]]</text>
      <sha1>l7j8ve6bul7fs6wesiahk14stmzvt05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986618</id>
      <parentid>1986617</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1986618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="qnqw83zjswhmsojqar9psppsnycfuub" xml:space="preserve">[[Mynd:Euripide_(cropped).jpg|thumb|right|Brjóstmynd af Evripídesi.]]
'''Evripídes''' eða '''Evrípídes''' ([[forngríska]]: ''ὁ Εὐριπίδης -ίδου''; um 480 f.Kr. – [[406 f.Kr.]]) var yngstur stóru [[harmleikur|harmleikjaskáldanna]] þriggja (hin voru [[Sófókles]] og [[Æskýlos]]) sem sömdu fyrir [[Díonýsosarhátíðin]]a í [[Aþena|Aþenu]].&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|6936|Getið þið sagt mér frá grískum harmleikjum og harmleikjaskáldunum?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=30.11.2007}}&lt;/ref&gt; Í [[fornöld]] var talið að hann hefði skrifað 92 verk, en fjögur þeirra eru líklega eftir [[Kritías]]. Átján verk eru enn til í heilu lagi, en misstór brot af flestum hinna eru þekkt. Hann er einnig þekktur fyrir að hafa samið ''[[Kýklópurinn (Evripídes)|Kýklópann]]'', eina [[satýrleikur|satýrleikinn]] sem enn er til í heilu lagi. Meðal þekktustu verk hans eru harmleikirnir ''[[Alkestis (Evripídes)|Alkestis]]'', ''[[Medea (Evripídes)|Medea]]'', ''[[Elektra (Evripídes)|Elektra]]'' og ''[[Bakkynjurnar]]''.

Evripídes er frægur fyrir lýsingar sínar á lyndiseinkunnum og skapbrigðum karla og kvenna, enda er mælt að Sófókles hafi sagt: „Ég lýsi mönnunum eins og þeir ættu að vera en Evripídes eins og þeir eru.“

[[Helgi Hálfdanarson (þýðandi)|Helgi Hálfdanarson]] þýðandi þýddi öll þekkt verk Evrípídesar á íslensku, nema ''[[Meyjar í nauðum (Evripídes)|Meyjar í nauðum]]'' (''Hiketides'').&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|5281|Hvar er best að finna heimildir um leiklist Forn-Grikkja?|höfundur=Geir Þ. Þórarinsson|dags=22.9.2005}}&lt;/ref&gt; [[Jón Gíslason]] þýddi þrjú verka hans: ''Medeu'', ''Alkestis'' og ''[[Hippolýtos (Evripídes)|Hippolýtos]]''.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Wikiquote}}
{{Stubbur|fornfræði|bókmenntir}}
{{Evripídes}}
{{fd|480 f.Kr.|406 f.Kr.}}
[[Flokkur:Forngrísk harmleikjaskáld]]</text>
      <sha1>qnqw83zjswhmsojqar9psppsnycfuub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mörður Árnason</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33616</id>
    <revision>
      <id>1986576</id>
      <parentid>1986404</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1986576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2398" sha1="rsj2am0tbv2yzxl57os1tdxf24ijie0" xml:space="preserve">'''Mörður Árnason''' (f. [[30. október]] [[1953]], d. [[10. nóvember]] [[2026]] ) var þingmaður [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]] frá árinu [[2003]] til [[2007]], og frá 2010 til [[2010|2013]].

Mörður varð stúdent frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] [[1973]]. Hann var m.a. forseti [[Framtíðin|Framtíðarinnar]], málfundafélags skólans, veturinn [[1972]]-1973&lt;ref name=&quot;forsetar Framtíðarinnar&quot;&gt;{{Vefheimild|url=http://www.mr.is/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=469%3Aforsetar-framtiearinnar-1883-&amp;catid=67&amp;Itemid=997|titill=Forsetar Framtíðarinnar frá 1883|útgefandi=Menntaskólinn í Reykjavík}}&lt;/ref&gt;. Hann útskrifaðist með BA-gráðu í [[íslenska|íslensku]] og málvísindum eftir nám við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] og [[Háskólinn í Osló|Háskólann í Osló]]. Framhaldsnám í París. Á níunda áratugnum var hann starfsmaður [[Orðabók Háskólans|Orðabókar Háskólans]], blaðamaður á [[Þjóðviljinn|Þjóðviljanum]] og ritstjóri blaðsins [[1988]]–[[1989]]. Hann var upplýsingafulltrúi fjármálaráðherra 1989–1991 og ritstjóri við Bókaútgáfu [[Mál og menning|Máls og menningar]] og [[Edda útgáfa|Eddu útgáfu hf.]] 1991–2003. Eftir þingstörf hefur hann unnið sjálfstætt, fyrst og fremst við ýmiss konar texta. Eiginkona hans var Linda Vilhjálmsdóttir, skáld, og dóttir Ölrún Marðardóttir, kennari. Faðir hans er [[Árni Björnsson]], doktor í menningarsögu.

Mörður lést árið 2026, 73 ára að aldri, eftir baráttu við krabbamein. &lt;ref&gt;[https://www.visir.is/g/20262961438d/mordur-arnason-er-latinn Mörður Árnason er látinn] Vísir, sótt 11. nóvember 2026&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

==Tengill==
*[http://blog.eyjan.is/mordur Heimasíða Marðar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006182423/http://blog.eyjan.is/mordur/ |date=2011-10-06 }}

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla | 
fyrir=[[Gunnar Steinn Pálsson]] | 
titill=Forseti [[Framtíðin|Framtíðarinnar]] | 
frá=[[1972]] | 
til=[[1973]] | 
eftir=[[Benedikt Jóhannesson]]}}
{{Töfluendir}}

{{Stubbur|æviágrip}}

{{fd|1953|2026}}
[[Flokkur:Þingmenn Samfylkingarinnar]]
[[Flokkur:Íslenskir málfræðingar]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]]
[[Flokkur:Ritstjórar Þjóðviljans]]</text>
      <sha1>rsj2am0tbv2yzxl57os1tdxf24ijie0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scoresby-sund</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34141</id>
    <revision>
      <id>1986813</id>
      <parentid>1973755</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Forneskimóar */</comment>
      <origin>1986813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23096" sha1="m1v292qtc5rzptwnr4wizll0w4bnh1z" xml:space="preserve">{{um|fjörðinn|text=Fjallað er um samnefnt þorp á greininni [[Ittoqqortoormiit]]}}
[[Mynd:Greenland-scoreby-coast2 hg.jpg|thumb|Við Scoresbysund.]]
'''Scoresby-sund''' ([[grænlenska]]: ''Kangertittivaq'', [[danska]]: ''Scoresby Sund'') er lengsti [[fjörður]] í heimi. Fjörðurinn nær lengst um 350 km inn í austurströnd [[Grænland]]s og greinist í mörg minni sund og firði, en aðalfjörðurinn er um 110 km langur. Dýpi í meginfirðinum er á milli 450 og 650 metrar, en getur náð allt að 1400 metrum í innfjörðunum.&lt;ref name=&quot;nordvestfjord&quot;&gt;{{cite journal|authors=J. A. Dowdeswell, C. L. Batchelor, K. A. Hogan, and H.-W. Schenke|title=Nordvestfjord: a major East Greenland fjord system|publisher=Geological Society, London|journal=Memoirs|volume=46|pages=43-44|year=2016}}&lt;/ref&gt;

Við mynni fjarðarins að norðanverðu er þorpið [[Ittoqqortoormiit]] (sem nefnist Scoresbysund á dönsku, í einu orði til aðgreiningar frá firðinum sjálfum). Helsti flugvöllurinn í firðinum er [[Nerlerit Inaat-flugvöllur]], en þangað er hægt að fljúga frá Íslandi. Fjörðurinn er að stærstum hluta í sveitarfélaginu [[Sermersooq]], en lítill hluti hans er innan [[þjóðgarður Grænlands|Þjóðgarðs Grænlands]]. Margar eyjar eru á firðinum og er [[Milne-land]] sú stærsta.

Fyrir utan [[Jameson-land]] er ekkert stórt láglendissvæði við Scoresby-sund. Landslag þar einkennist af háum fjöllum, klöppum, jöklum og skriðjöklum sem ganga í sjó fram innst í fjörðum og víkum. Í firðinum fljóta svo [[borgarísjaki|borgarísjakar]] sem hafa brotnað af skriðjöklum og [[rekís]] (lagnaðarís), bæði vetrarís og stórís (marglaga ís). Á veturna leggur fjörðinn nær alveg. Við fjarðarmynnið er fremur gróðursnautt berangur, en innar í firðinum er sum staðar gróðursælt á sumrin. Þar vex aðeins [[hánorrænn gróður]]. Dýralíf er hins vegar fjölbreytt: í sjónum eru [[náhvalur|náhvalir]], [[rostungur|rostungar]] og [[hringanóri|hringanórar]], og á landi finnast [[sauðnaut]] og [[snæhéri|snæhérar]]. [[Ísbjörn|Ísbirnir]] halda sig víða við ströndina og á ísnum á veturna. Í klettum við fjarðarmynnið eru stórar byggðir [[haftyrðill|haftyrðla]].

== Heiti ==
[[Mynd:William Scoresby map of Scoresby Sund - east coast Greenland 1822 - 1823.jpg|thumb|right|Kortið sem William Scoresby gerði af firðinum 1822 til 1823.]]
Fjörðurinn heitir Kangertittivaq á austurgrænlensku, en vesturgrænlenska útgáfan er Kangerlussuaq. Nafnið þýðir „stóri fjörður“. Grænlenska heitið var fyrst skráð á kort árið 1955.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Higgins, A. K.|year=2010|title=Exploration history and place names of northern East Greenland|journal=GEUS Bulletin|volume=21|page=211|url=https://eng.geus.dk/media/14064/nr21_p001-368.pdf}}&lt;/ref&gt;

Á flestum málum heims heitir fjörðurinn eftir enska hvalveiðimanninum [[William Scoresby]] sem fyrstur Evrópumanna rannsakaði austurhluta fjarðarins og gerði uppdrátt af honum [[1822]]. Scoresby sagðist sjálfur hafa nefnt fjörðinn eftir föður sínum og alnafna, William Scoresby eldri, sem hann sagði að hefði fyrstur manna stýrt skipi þangað inn.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bravo, M.|year=2006|title=Geographies of exploration and improvement: William Scoresby and Arctic whaling, 1782–1822|journal=Journal of Historical Geography|volume=32|number=3|pp=512-538}}&lt;/ref&gt; Hann gaf líka mörgum landslagsþáttum nöfn fólks og staða sem hann þekkti frá Bretlandi.

Íslenski fræðimaðurinn [[Jón Dúason]] taldi að fjörðurinn Öllumlengri sem nefndur er í nokkrum íslenskum miðaldaheimildum væri Scoresby-sund,&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1315403|Kol, olía og kjarnorka á Grænlandi|höfundur=Jón Dúason|title=|blað=Morgunblaðið|dags=1. apríl 1958|bls=13}}&lt;/ref&gt; en líklegra þykir að nafnið eigi við um fjörð sem er mun sunnar, hugsanlega [[Ikerasassuaq]] við suðurodda Grænlands.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björn Þorsteinsson|title=Íslands- og Grænlandssiglingar Englendinga á 15. öld og fundur Norður-Ameríku|year=1965|volume=1|journal=Saga|p=34|url=https://timarit.is/gegnir/991001640829706886}}&lt;/ref&gt; Í Grænlandslýsingu [[Ívar Bárðarson|Ívars Bárðarsonar]] er Öllumlengri sagður vera á milli Berufjarðar í vestri og Finnsbúða í austri, en Finnsbúðir og Krosseyjar voru hugsanlega veiðistaðir við strönd [[Austur-Grænland]]s.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|75173|Hvað vitum við um Gunnbjarnarsker? Hvar eru þau eða voru?|höfundur=Orri Vésteinsson|dags=2.3.2018}}&lt;/ref&gt;

== Saga ==
=== Jarðsaga ===
[[Mynd:Scoresby.png|thumb|Kort af bergtegundum við ströndina eftir [[Edvard Bay]] úr leiðangri Carl Ryder 1891/2.]]
Elsta berg í Scoresby-sundi er yfir 1600 milljón ára gamalt myndbreytt berg frá [[forkambríum]]. Það finnst aðallega innst í firðinum við enda Norðvesturfjarðar og Vesturfjarðar. Á [[ordóvisíum]] og [[sílúr]] (fyrir 400 til 500 milljón árum) hófst [[Kaledóníufellingin]] þar sem [[Japetushaf]] lokaðist, [[Atlantshafið]] varð til og jarðflekarnir [[Avalónía]], [[Baltíka]] og [[Lárentía]] rákust saman og fjöll mynduðust á mörkunum. Frá þessum tíma eru neðstu lög stóru fjallgarðanna vestan megin í firðinum frá Gæsafirði að Stauning-ölpum. Veðrun þessara fjalla bjó til járnrík [[hematít]]lög í Rauðafirði og norðan við Jameson-land frá [[devontímabilið|devontímabilinu]]. Frá því fyrir 250 milljón árum tóku setlög að myndast í grunnum sjó þar sem nú er Jameson-land. Setmyndun stóð nær alla [[miðlífsöld]] fram á [[síðkrítartímabilið]] fyrir um 65 milljón árum. Sams konar setlög finnast við suðausturhorn Milne-lands. Fyrir 50 til 60 milljón árum hófst svo mikil eldvirkni sunnarlega í Scoresby-sundi og basaltlögin þar tóku að myndast við eldgos. Gígarnir eru nú algerlega huldir hraunlögum. Fyrir um 30 milljón árum mynduðust [[Werner-fjöll]] norðan við Jameson-land í eldgosum.

Jökull tók fyrst að þekja þetta svæði fyrir um 5 milljón árum en hörfaði aftur fyrir 4,5 milljón árum. Hann lagðist svo aftur yfir landið fyrir 2,6 milljón árum. Síðustu 2 milljón ár hafa svo einkennst af reglubundnu hopi og framsókn jökla sem hafa sorfið landslagið. Núverandi jökulskeið hefur staðið í um 8000 ár, en fyrir þann tíma var Scoresby-sund laust við jökla í 2000 ár.

=== Forn-Inúítar ===
{{aðalgrein|Forn-Inúítar}}
Í Scoresby-sundi hafa fundist yfir 200 staðir með ummerki um mannabyggðir frá því fyrir miðja 19. öld, bæði tjaldbúðir og torfhús. Elstu minjar sem hafa verið tímasettar með kolefnisgreiningu gætu verið frá upphafi 14. aldar.&lt;ref name=&quot;prehistory&quot; /&gt; Ekki er vitað hvenær menn settust fyrst að á svæðinu, en talið er að menn hafi flust þangað norðan að. Eina dæmið um fund Evrópumanna og Inúíta á svæðinu er þegar breski landkönnuðurinn [[Douglas Charles Clavering]] hitti tólf Inúíta á [[Clavering-eyja|eyjunni sem nú ber nafn hans]] árið 1823. Til eru munnmælasögur frá [[Ammassalik]] sem segja frá fólksflutningum norðan að um miðja 19. öld.&lt;ref name=&quot;prehistory&quot;&gt;{{cite journal|author=Sørensen, M., &amp; Gulløv, H. C.|year=2012|title=The Prehistory of Inuit in Northeast Greenland|journal=Arctic Anthropology|volume=49|number=1|page=98|url=http://www.jstor.org/stable/24475839}}&lt;/ref&gt; Við Scoresby-sund hafa fundist svokölluð „dauðahús“ þar sem fólk hefur dáið inni í húsinu með öllum sínum eigum.

=== Hvalveiðimenn ===
[[Mynd:An_account_of_the_Arctic_regions_with_a_history_and_description_of_the_northern_whale-fishery_(1820)_(14778424544).jpg|thumb|right|Lýsingar á náhval og grænlandshákarli úr bók Scoresbys.]]
Eftir að [[Henry Hudson]] sigldi til [[Svalbarði|Svalbarða]] og sagði frá miklum [[hvalur|hvalavöðum]] þar og við strönd Austur-Grænlands hófust reglulegar ferðir [[hvalveiði]]skipa á Norðurslóðir. Fljótlega tók hval að fækka við Svalbarða svo hvalveiðiskipin sóttu nær Grænlandi, en reyndu ekki að sigla inn fyrir ísinn við ströndina. Árið 1761 hrakti skip [[Volquart Boon]] inn í stóran fjörð sem er talinn hafa verið Scoresby-sund.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Tony Higgins|titill=Exploration Story 0-1934|vefsíða=Nanutravel|url=https://nanutravel.dk/LOCATION-FACTS/Exploration-Story|skoðað=8.8.2023}}&lt;/ref&gt;

Scoresby-feðgar könnuðu ströndina við Scoresby-sund með flota hvalveiðiskipa milli 1817 og 1823 og [[William Scoresby]] yngri gerði fyrsta nákvæma kortið af austurhluta fjarðarins. Hann fór í land á ýmsum stöðum og rannsakaði jarðfræði, gróður og dýralíf. Árið 1833 hélt [[Jules de Blosseville]] til Íslands þar sem skip hans, ''[[La Lilloise]]'', átti að aðstoða frönsk hvalveiðiskip við Ísland og Grænland. Í ágúst hvarf skip hans með 80 mönnum einhvers staðar við strönd Grænlands að talið er.

Um miðja 19. öld tóku norskir selveiðimenn að stunda veiðar við strendur Austur-Grænlands. Eitt ár var veiði þeirra skráð 400.000 dýr. Eftir því sem selnum fækkaði leituðu þeir meira í land til að veiða rostunga og ísbirni.

=== Könnunarsaga ===
[[Mynd:Board_in_memory_C_B_Charcot(js).jpg|thumb|right|Minnismerki um Charcot í Ittoqortoormiit.]]
Fyrsti skipulegi könnunarleiðangurinn til Scoresby-sunds var [[Hekluleiðangurinn til Austur-Grænlands]] undir stjórn danska sjóliðsforingjans [[Carl Ryder]] á norska hvalveiðiskipinu ''[[Hekla (rannsóknarskip)|Heklu]]''. Ryder og menn hans settust að yfir veturinn í Hekluhöfn á Danmerkurey og kortlögðu fyrstir manna innri firðina í Scoresby-sundi, í kringum Milne-land. Næsti leiðangur var sænskur könnunarleiðangur undir stjórn [[Alfred Gabriel Nathorst]] í leit að [[Loftbelgsleiðangur Andrées|Loftbelgsleiðangri Andrées]] árið 1899. Nathorst kortlagði Hurry-fjörð og firðina norðan við Scoresby-sund þar sem nú er syðsti hluti þjóðgarðsins á skipinu ''[[Antarctic (skip)|Antarctic]]''.

Árið eftir kom [[Carlsbergfonden-leiðangurinn til Austur-Grænlands]] undir stjórn [[Georg Carl Amdrup]] sem hafði verið tvö ár í Ammassalik. Hann sigldi með skipinu ''Antarctic'' að Dalton-höfða og fór þaðan á opnum báti suður með Blosseville-strönd með hluta leiðangursins. Annar hluti sigldi skipinu inn Scoresby-sund undir stjórn [[Nikolaj Hartz]].

Á milli 1925 og 1936 heimsótti [[Jean-Baptiste Charcot]] Scoresby-sund oft á ferðum sínum til Austur-Grænlands með skipinu ''[[Pourquoi-Pas ?]]''. Árið 1931 reistu Frakkar heimskautarannsóknarstöð í Ittoqortoormiit sem þeir afhentu byggðinni tveimur árum síðar. Árið 1926 hófst fyrsti leiðangur danska jarðfræðingsins [[Lauge Koch]] til Scoresby-sunds, en hann rannsakaði fjörðinn í þremur leiðöngrum næstu ár, til 1939. Hann notaði íslenska hesta til að kanna Jameson-land 1936-7. Margir af þessum síðari leiðöngrum notuðu Ittoqortoormiit sem bækistöð.

Undir lok 4. áratugarins lenti Lauge Koch í átökum við aðra jarðfræðinga í Danmörku. Þeir höfðu gagnrýnt ónákvæmni í Grænlandsbók sem hann hafði gefið út í ritsafninu ''Geologie der Erde'' árið 1935. Hann kærði þá í kjölfarið fyrir meiðyrði. Eftir þetta varð kalt stríð milli Koch og [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] og [[Danska jarðfræðisafnið|Danska jarðfræðisafnsins]] og hann kaus að vinna aðeins með jarðfræðingum frá öðrum löndum í vettvangsrannsóknum á Grænlandi. Helsti samstarfsmaður hans var svissneski jarðfræðingurinn [[John Haller]]. Í síðasta leiðangrinum til Scoresby-sunds árið 1958 bauð hann íslenska grasafræðingnum [[Eyþór Einarsson|Eyþóri Einarssyni]] með.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Eyþór Einarsson|title=Þáttur frá Norðaustur-Grænlandi|journal=Náttúrufræðingurinn|volume=30|number=3|pages=103-129|year=1960|url=https://timarit.is/page/4256180?iabr=on}}&lt;/ref&gt; Eftir þennan leiðangur ákvað ráðuneytið í Danmörku að skera á fjármagn til frekari rannsókna hans á Grænlandi.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Olsen, A. H.|title=Da drivende kontinenter blev slået fast - danske geologer, kontinentaldriften og pladetektonikken|journal=Geologisk Tidsskrift|year=2008|pages=1-43|url=https://ordbryggeriet.dk/onewebmedia/Drivende%20kontinenter_12-2008.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== Nýlendustofnun ===
[[Mynd:Scoresbysund-ekspeditionen_with_Ebbe_Munck_by_Holger_Damgaard_(DH007416).jpeg|thumb|right|Áhöfnin á s/s ''Grønland'' sem flutti leiðangur Ejnar Mikkelsen til Scoresby-sunds sumarið 1924.]]
[[Mynd:Ittoqqortoormiit_church_hg.jpg|thumb|right|Kirkjan í Ittoqqortoormiit.]]
Á fundi hjá [[Grænlandsfélagið|Grænlandsfélaginu]] í Kaupmannahöfn árið 1918 stakk danski assistentinn Harald Olrik upp á því að stofna byggð í Scoresby-sundi með selveiðimönnum frá Ammassalik. Aðalástæðan var offjölgun fólks á Ammassalik-svæðinu, að hans mati, og skortur á veiðidýrum. Í Scoresby-sundi væri aftur gnægð veiði og auk þess minjar um eldri byggðir inúíta á svæðinu. Carl Ryder tók undir þessa tillögu og árið 1924 sigldi [[Ejnar Mikkelsen]] með byggingarefni til að reisa hús þar sem Ittoqortoormiit er nú. Árið eftir fluttust 85 Grænlendingar þangað og urðu kjarninn í nýlendunni. 70 þeirra komu frá Ammassalik og 15 frá Vestur-Grænlandi. Þau stoppuðu á Ísafirði á leiðinni með skipinu ''[[Gustav Holm (skip)|Gustav Holm]]'' og vöktu mikla athygli.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Kristján Freyr Halldórsson|titill=Báru Grænlendinga á höndum sér|dags=17. janúar 2019|vefsíða=RÚV|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/baru-graenlendinga-a-hondum-ser|skoðað=8.8.2023}}&lt;/ref&gt; Mikkelsen stóð fyrir stofnun fleiri nýlenda við Scoresby-sund næstu ár. Þær stærstu, fyrir utan Ittoqortoormiit, voru við [[Stewart-höfði|Stewart-höfða]], [[Hope-höfði|Hope-höfða]] og [[Tobin-höfði|Tobin-höfða]] syðst á Liverpool-landi, en þær hafa verið yfirgefnar síðan. Mikkelsen vildi dreifa byggðinni til að tryggja aðgang að veiði og valdi staðina út frá minjum um eldri inúítabyggðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Mikkelsen, E.|year=1927|title=The Colonization of Eastern Greenland: Eskimo Settlement on Scoresby Sound|url=https://archive.org/details/sim_geographical-review_1927-04_17_2/page/207|journal=Geographical Review|volume=17|number=2|pages=207–225|doi=10.2307/208224}}&lt;/ref&gt; Aðalbyggðin var í Ittoqqortoormiit, en nokkrir tugir settust að í hinum byggðunum, enda nær veiðistöðum á vetrartíma. Hvati að þessum nýlendustofnunum var líka aukinn ásókn Norðmanna í að fá viðurkenndan rétt sinn til veiða norðan við Scoresby-sund, í kringum [[Myggbukta]]. Þeir gerðu nokkrum árum síðar formlegt tilkall til þess sem þeir kölluðu [[Land Eiríks rauða]] á þeim forsendum að landið væri óbyggt, eða ''[[terra nullius]]''. Ólíkt flestum öðrum nágrannaþjóðum höfðu Norðmenn ekki reynst tilbúnir til að taka undir full yfirráð Dana yfir öllu Grænlandi, líkt og þeir höfðu sóst eftir frá lokum fyrri heimsstyrjaldar.

Fyrst eftir stofnun Ittoqqotoormiit kom upp inflúensufaraldur og 4 íbúanna létust. Loforð um mikla veiði reyndust þó rétt. Árið 1929 var reist vegleg [[kirkja]] í þorpinu sem stendur þar enn. Eftir [[síðari heimsstyrjöld]] tók að setjast þar að fólk frá öðrum löndum, meðal annars starfsfólk veðurstöðvarinnar á Tobin-höfða. Flestir íbúar tala [[austurgrænlenska|austurgrænlensku]] sem hefur samt þróast frá mállýskunni sem notuð er í Ammassalik. Veiðar eru enn mikilvægar til viðurværis, en hafa farið minnkandi síðustu áratugi vegna takmarkana á útflutningi afurða eins og selskinns. Byggðin var lengi mjög einangruð, en minnkandi ís síðustu áratugi hefur leitt til fjölgunar skipakoma. Sala flugvallarins á Constable Point árið 1990 hefur líka leitt til aukningar [[ferðaþjónusta|ferðamanna]]. Árið 1998 var ferðaþjónustufyrirtækið Nanu Travel stofnað þar af íslenskum aðilum, en er nú í eigu innfæddra.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Marianna Leoni|title=From Colonialism to Tourism: An Analysis of Cruise Ship Tourism in Ittoqqortoormiit, East Greenland|year=2019|degree=MA|publisher=Háskóli Íslands|url=https://skemman.is/handle/1946/33366|page=39}}&lt;/ref&gt; Íbúar urðu flestir tæp 550 árið 2006, en eru nú innan við 370. Atvinnuleysi í þorpinu er milli 20 og 30%.

== Landfræði ==
[[Mynd:Greenland-plateau-basalt_hg.jpg|thumb|right|Basaltfjöll á suðurströnd Gæsafjarðar.]]
[[Mynd:Greenland-iceportal_hg.jpg|thumb|right|Jakakirkjugarður í Rauðafirði.]]
Mynni Scoresby-sunds markast af [[Brewster-höfði|Brewster-höfða]] í suðri og [[Tobin-höfði|Tobin-höfða]] í norðri. Ysti hluti fjarðarins er um það bil 30 km á breidd. Suðurströndin nefnist [[Volquart Boon-strönd]], en norðan við fjörðinn eru [[Jameson-land]] og [[Liverpool-land]]. Á milli þeirra liggur [[Hurry-fjörður]] í norðurátt.

Við [[Milne-land]] snýr meginfjörðurinn í vestur. Í norðurátt opnast stór flói sem nefnist [[Hall-vík]]. Við suðurströndina gengur [[Breiðijökull (Scoresby-sundi)|Breiðijökull]] út í [[Víkingavík]]. Sunnan við Milne-land, við [[Gæsaland]], greinist fjörðurinn í [[Gæsafjörður|Gæsafjörð]] í vestsuðvestur og [[Fönfjörður|Fönfjörð]] í vestur. Rétt sunnan við Milne-land þar sem Fönfjörður hefst er [[Danmerkurey]] með Hekluhöfn.

Vestan við Milne-land greinist Fönfjörður í [[Vesturfjörður|Vesturfjörð]] og [[Rauðifjörður|Rauðafjörð]] sem liggur norður með vesturströnd Milne-lands, að [[Stórey (Grænlandi)|Stórey]]. [[Rólegi jökull]] skríður út í Rauðafjörð rétt norðan við mynni Vesturfjarðar. Þaðan koma stórir ísjakar sem stranda á grynningum við [[Rauðey]] og Milne-land og mynda „jakakirkjugarð“. Í norðurenda Rauðafjarðar stingast tveir stuttir firðir, [[Hérafjörður]] og [[Rjúpufjörður]], vestur og norður úr firðinum. Þar sem fjörðurinn heldur áfram norðan við Milne-land nefnist hann [[Eyfjörður]], en norðan við hann er [[Hreinland]], sem er skagi út af [[Hinks-land]]i. Við mynni Eyfjarðar, þar sem hann mætir Hall-vík, eru [[Bjarnareyjar]].

Austan við Bjarnareyjar á norðausturströnd Scoresby-sunds eru [[Suðurhöfði]], [[Norðausturvík]] og [[Schuchert-dalur]] þar inn af. Norðan við Bjarnareyjar liggur [[Norðvesturfjörður]] í norðvestur. Þetta er langur, mjór og djúpur fjörður, um 150 km að lengd.&lt;ref name=&quot;nordvestfjord&quot; /&gt; Inn af Norðvesturfirði miðjum gengur styttri fjörður, [[Flugmannsfjörður]], sem enginn skriðjökull gengur út í, en er samt fullur af ísjökum sem rekur þangað. Landið norðan við Norðvesturfjörð heitir [[Scoresby-land]].

=== Dýralíf ===
[[Mynd:Greenland_scoresby-sydkapp2_hg.jpg|thumb|right|Túndrugróður og hauskúpa af sauðnauti á Suðurhöfða í lok ágúst 2007.]]
Við mynni Scoresby-sunds er [[Scoresby-vökin]], stórt [[vistsvæði]] sem er oftast íslaust árið um kring og mikilvægur hluti af búsvæði spendýra og fugla í hafinu og allt í kring. Scoresby-vökin helst opin vegna [[Austur-Grænlandsstraumurinn|Austur-Grænlandsstraumsins]] sem gengur að hluta inn í fjörðinn og myndar hringstraum í fjarðarmynninu.

Í Scoresby-sundi er að finna varpstaði [[lómur|lóms]], [[rjúpa|rjúpu]], [[helsingi|helsingja]], [[margæs]]a, [[heiðagæs]]a og [[snjógæs]]a. Þar finnast líka [[æðarfugl]] og [[hávella]]. [[Ísmáfur]], [[rita (fugl)|rita]] og [[kría]] finnst þar í nokkru magni. Við mynni fjarðarins eru mikilvægar varpstöðvar [[haftyrðill|haftyrðils]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Kampp, Kaj &amp; Meltofte, Hans &amp; Mortensen, Christian|year=1987|title=Population size of the Little Auk Alle alle in East Greenland|journal=Dansk Ornitologisk Forenings Tidsskrift|volume=81|pages=129-136}}&lt;/ref&gt; [[Snæugla]], [[hrafn]] og [[fálki]] sjást í firðinum. Af sjávarspendýrum eru [[ísbjörn]], [[vöðuselur]] og [[hringanóri]] algengir í Scoresby-sundi, en auk þeirra sjást þar [[kampselur]] og [[rostungur]]. [[Náhvalur]] og [[mjaldur]] ganga inn í fjörðinn.

[[Sauðnaut]] og [[tófa|tófu]] er að finna við Scoresby-sund, en [[hreindýr]] sem áður héldu þar til og [[heimskautaúlfur]] sem lifði á þeim, eru líklega horfin þaðan vegna veiða. [[Grænlandslæmingi]] (''Dicrostonyx groenlandicus'') fjölgar sér mikið viss ár og er helsta fæða [[hreysiköttur|hreysikattar]]. [[Heimskautahéri]] lifir líka við Scoresby-sund.

Ein tegund af [[moskítófluga|moskítóflugu]], ''[[Aedes nigripes]]'', lifir við Scoresby-sund og veldur bæði dýrum og mönnum óþægindum þegar mest er af henni í ágúst-september.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|2166|Af hverju lifa ekki moskítóflugur á Íslandi, fyrst þær geta lifað báðum megin á Grænlandi?|höfundur=Gísli Már Gíslason|dags=2.12.2019}}&lt;/ref&gt;

[[Ísþorskur]] er helsta fæða náhvala í Scoresby-sundi. [[Bleikja]] gengur í miklu magni upp ferskvatnsár sem renna í fjörðinn.

=== Veðurfar ===
Í Scoresby-sundi ríkir [[heimskautaloftslag]] sem er kalt og þurrt með löngum frostavetri og stuttu svölu sumri. Oftast er ríkjandi hæð yfir Scoresby-sundi, en inn á milli koma [[stormur|stormar]] með miklum vindi, skýjum og úrkomu. Vegna hitamismunar er [[þoka]] algeng við strendurnar á vorin og sumrin. Fjörðinn tekur svo að leggja í nóvember. Ísinn er tiltölulega sléttur og nær allt að 2 metra þykkt. Við mynni fjarðarins er stór [[vök]] sem helst íslaus árið um kring vegna hafstrauma. Utan við fjörðinn er ískantur þar sem eru greinileg skil milli fjarðaríssins og rekíssins utan við. Oftast losnar mun fyrr um ísinn inni í firðinum á vorin en utan við.&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=Climate|vefsíða=Nanutravel|url=https://nanutravel.dk/LOCATION-FACTS/Climate}}&lt;/ref&gt; 

{{Veðurlag
|hmjan = -10
|hmfeb = -10
|hmmar = -10
|hmapr = -6
|hmmaj = -0
|hmjun = 5
|hmjul = 8
|hmaug = 7
|hmsep = 3
|hmokt = -3
|hmnov = -7
|hmdec = -9
|lmjan = -13
|lmfeb = -13
|lmmar = -13
|lmapr = -9
|lmmaj = -2
|lmjun = 3
|lmjul = 6
|lmaug = 5
|lmsep = 1
|lmokt = -5
|lmnov = -9
|lmdec = -12
|nbjan = 16
|nbfeb = 29
|nbmar = 26
|nbapr = 15
|nbmaj = 13
|nbjun = 16
|nbjul = 22
|nbaug = 38
|nbsep = 29
|nbokt = 20
|nbnov = 19
|nbdec = 16
|source = M.v. þyrlupall í Ittoqortoormiit&lt;ref name=WMO&gt;{{vefheimild|url=https://weatherspark.com/y/147627/Average-Weather-at-Ittoqqortoormiit-Heliport-Greenland-Year-Round#Figures-PrecipitationProbability|titill=Climate and Average Weather Year Round at Ittoqqortoormiit Heliport Greenland|vefsíða=Weatherspark.com|árskoðað=2023}}&lt;/ref&gt;
}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

[[Flokkur:Scoresby-sund| ]]</text>
      <sha1>m1v292qtc5rzptwnr4wizll0w4bnh1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður 7.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38587</id>
    <revision>
      <id>1986819</id>
      <parentid>1984050</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="p523ryv01lq6kcwhjcyjvr863w14sv9" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = Konungur [[Konungsríkið Stóra-Bretland|Stóra-Bretlands]] og [[Írland]]s&lt;br /&gt;Keisari Indlands
| ætt = [[Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]]
| skjaldarmerki = Coat of arms of the United Kingdom (1901–1952).svg
| nafn =Játvarður 7.
| mynd = Edward vii england.jpg
| skírnarnafn = Albert Edward
| fæðingardagur = [[9. nóvember]] [[1841]]
| fæðingarstaður = Í [[Buckinghamhöll]], London, Englandi 
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1910|5|6|1841|11|9}}
| dánarstaður =  Í [[Buckinghamhöll]], London, Englandi
| grafinn = Í Kapellu heilags Georgs í Windsorkastala
| ríkisár = [[22. janúar]] [[1901]] - [[6. maí]] [[1910]]
| undirskrift = EdwardVII Signature.svg
| faðir =  [[Albert prins|Albert prins af Saxe-Coburg og Gotha]]
| móðir = [[Viktoría Bretadrottning]]
| maki = [[Alexandra Bretadrottning|Alexandra frá Danmörku]]
| titill_maka = Drottning
| börn = {{unbulleted list|
* [[Albert Viktor prins, hertogi af Clarence and Avondale|Albert Viktor]]
* [[Georg 5.]]
* [[Lovísa Bretaprinsessa|Lovísa]]
* [[Viktoría Bretaprinsessa|Viktoría]]
* [[Maud Noregsdrottning]]
* [[Alexander Jóhann Bretaprins|Alexander Jóhann]]}}
}}
'''Játvarður 7.''' ('''Albert Edward'''; [[9. nóvember]] [[1841]] – [[6. maí]] [[1910]]) var konungur sameinaðs ríkis [[Stóra Bretland]]s og [[Írland]]s, [[Breska samveldið|breska samveldisins]] og auk þess keisari Indlands. Játvarður kom til ríkis 1901 eftir móður sína [[Viktoría drottning|Viktoríu drottningu]] og hafði þá verið [[prinsinn af Wales]] í 60 ár. Játvarður stuðlaði að viðgangi [[samúðarsambandið|samúðarsambandsins]] (Entente Cordiale) við [[Frakkland|Frakka]] og [[Rússland|Rússa]] gegn [[Þríveldabandalagið|Þríveldabandalaginu]].

Játvarður giftist dóttur [[Kristján 9.|Kristjáns 9.]] Danakonungs, [[Alexandra Bretadrottning|Alexöndru]], 10. mars 1863. Hún bar þá titilinn Alexandra Karolína María Karlotta Lovísa Júlía prinsessa af Slésvík-Holstein-Sonderborg og Glúkksborg. Hún varð eftir það prinsessa af Wales, og hefur borið þann titil lengst allra. Þau eignuðust sex börn, og þar á meðal George Frederick Ernest Albert sem síðar varð [[Georg 5.]] Bretlandskonungur. Játvarður 7. lést í [[Buckingham-höll]] úr alvarlegu [[berkjukvef]]i (bronkítis). Á dánarbeði hans kom prinsinn af Wales (síðar [[Georg 5.]]) og sagði honum að hestur hans „Witch of the Air“ hafði borið sigurorð á Kempton Park-veðreiðarvellinum. Við það svaraði hann: „Það gleður mig mjög“ og voru það andlátsorð hans. 

Játvarður 7. var tengdur næstum því hverri einustu kóngafjölskyldu í Evrópu á sínum tíma, aðallega gegnum móður sína og tengdaföður, og var því oft kallaður „frændi Evrópu“.

==Tenglar==
* {{Tímarit.is|3293914|Gamli góði Teddi|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=21. febrúar 1971|blaðsíða=8–10|höfundur=J. B. Priestley}}
* {{Tímarit.is|3293946|Veizlan var orðin löng|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=28. febrúar 1971|blaðsíða=8–9; 12|höfundur=J. B. Priestley}}
{{töflubyrjun}}
{{erfðatafla
| titill = [[Bretakonungur]]
| frá = 1901
| til = 1910
| fyrir = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]
| eftir = [[Georg 5.]]
}}
{{töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
[[Flokkur:Breskir einvaldar]]
[[Flokkur:Keisarar Indlands]]
[[Flokkur:Prinsar af Wales]]
[[Flokkur:Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Ástralíu]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Kanada]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Nýja-Sjálands]]
{{fd|1841|1910}}</text>
      <sha1>p523ryv01lq6kcwhjcyjvr863w14sv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Z</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40529</id>
    <revision>
      <id>1986629</id>
      <parentid>1983174</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Comp.arch</username>
        <id>32151</id>
      </contributor>
      <origin>1986629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3027" sha1="sd3btgylg8pw4w6h0u0bjekwileuful" xml:space="preserve">{{AZ|uc=Z|lc=z}}

'''Z''' eða '''z''' (borið fram '''seta''') er 26. [[Bókstafur|bókstafurinn]] í [[latneska stafrófið|latneska stafrófinu]]. Z er einn af hinum fjórum viðbótarbókstöfum [[Íslenska stafrófið|íslenska stafrófsins]] (hinir þrír eru [[C (bókstafur)|c]], [[q]] og [[w]])&lt;ref name=&quot;VV6629&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6629|Hvenær féllu c, q, z og w úr íslenska stafrófinu og hvers vegna?}}&lt;/ref&gt;  en það var fellt niður úr íslenska ritmálinu 5. september 1973 til að einfalda íslenska stafsetningu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-09-04-vandraedabokstafurinn-sem-var-settur-ut-af-sakramentinu-390965/|title=„Vandræðabókstafurinn“ sem var settur út af sakramentinu - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2023-09-04|website=RÚV|access-date=2026-07-23}}&lt;/ref&gt;

Enn er leyft að nota zetuna í [[sérnafn|sérnöfnum]] af erlendum uppruna (t.d. [[Zakarías]], [[Zophonías]], Zimsen og svo framvegis)&lt;ref name=&quot;VV6629&quot; /&gt; og ættarnöfnum sem hafa verið gerð af manna nöfnum og hafa [[tannhljóð]] í enda [[Stofn (málfræði)|stofns]] (eins og t.d. Haralz, Eggerz, Sigurz o.s.frv.).&lt;ref name=&quot;VV6629&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|3819|Hvers vegna er bókstafurinn z notaður til að tákna svefn í myndasögum?}}&lt;/ref&gt; Örfá tökuorð eins og „[[pizza]]“ eru enn oft skrifuð með zetu (eða sem písta eða flatbaka).

Bókstafurinn táknar [[raddað tannbergsmælt önghljóð]] í [[alþjóðlega hljóðstafrófið|alþjóðlega hljóðstafróf]]inu.

== Heimildir ==
&lt;references/&gt;

== Tenglar ==
* [https://visindavefur.is/svar.php?id=192 ''Hvers vegna var bókstafurinn z svona mikið notaður á Íslandi en því svo hætt?''; af Vísindavefnum]
* [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6811 ''Er réttmætt að skrifa zetu inni í orðum í dag?''; af Vísindavefnum]
* [http://www.timarit.is/?issueID=422693&amp;pageSelected=30&amp;lang=0 ''Skýrleiki íslenzks ritmáls og z-stafsetning''; grein í Morgunblaðinu 1977]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=422970&amp;pageSelected=13&amp;lang=0 ''Enn um Z...''; grein í Morgunblaðinu 1977]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=422480&amp;pageSelected=24&amp;lang=0 ''Annars allir drepnir''; grein í Morgunblaðinu 1976]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=421990&amp;pageSelected=22&amp;lang=0 ''Málrækt - zeturækt''; grein í Morgunblaðinu 1974] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201715/http://timarit.is/?issueID=421990&amp;pageSelected=22&amp;lang=0 |date=2016-03-05 }}, bls. 25
* [http://www.timarit.is/?issueID=422293&amp;pageSelected=1&amp;lang=0 ''Gagngerð skoðun á stafsetningarreglum að hefjast''; grein í Morgunblaðinu 1975]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=418052&amp;pageSelected=3&amp;lang=0 ''Velvakandi''; grein í Morgunlaðinu 1967]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}

[[Flokkur:Latneskt stafróf]]</text>
      <sha1>sd3btgylg8pw4w6h0u0bjekwileuful</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mínóísk menning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40928</id>
    <revision>
      <id>1986703</id>
      <parentid>1823911</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59779-96</username>
        <id>122735</id>
      </contributor>
      <comment>/* Byggingarlist */</comment>
      <origin>1986703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5297" sha1="2a6okotawjd18hv1xsp43jhznu4g1jj" xml:space="preserve">[[Mynd:Palazzo Minosse7.jpg|thumb|right|250px|Rústir í [[Knossos]] á [[Krít (eyja)|Krít]]]]
'''Mínóísk menning''' eða '''Krítarmenningin''' var menningarsamfélag á eynni [[Krít (eyja)|Krít]] á [[Eyjahaf]]i. Tími mínóískrar menningar nær aftur til um [[7000 f.Kr.]] en blómstraði einkum á tímabilinu frá [[2700 f.Kr.]] til [[1450 f.Kr.]] þegar [[Mýkenumenning]]in varð ríkjandi á svæðinu. Mínóísk menning var [[Bronsöld|bronsaldarmenning]]. Bronsaldarsamfélög við [[Miðjarðarhaf]]ið áttu mikil samskipti sín á milli og því er stundum erfitt að greina að hvaða marki mínóísk menning varð fyrir áhrifum frá nágrönnum sínum og höfðu áhrif á þá. Mínóískri menningu er oft lýst sem [[mæðraveldi]].

Hugtakið „mínóísk menning“ bjó til [[Bretland|breski]] [[fornleifafræðingur]]inn Sir [[Arthur Evans]]. Það vísar til Mínosar konungs í [[Grísk goðafræði|grískri goðafræði]], sem lét byggja mikið völundarhús á Krít. Evans taldi sig hafa fundið það í [[Knossos]].

== Byggingarlist ==
Mínóar reistu margar fagrar [[höll|hallir]] úr [[kalksteinn|kalksteinum]] og [[sandsteinn|sandsteinum]]. Elstu hallirnar voru líkast til reistar í lok frummínóíska tímabilsins. Hallirnar voru afar glæstar, þær eldri voru gjarna U-laga, aðeins á einni hæð, með stóru torgi í miðjunni en þær voru þó mun minni en seinni tíma hallirnar. Seinni tíma hallirnar voru stærri og höfðu múr úr sandsteini á vesturhliðinni. Höll Mínosar í Knossos er líklega eitt þekktasta dæmið um seinni tíma hallir Mínóa, byggð á miðmínóíska tímanum en uppgötvuð í kringum aldamótin [[1900]] af breska fornleifafræðingnum Sir Arthur Evans. Annað merkilegt við byggingarlist mínóa eru hinar svokölluðu „öfugu“ [[súla|súlur]]. Þetta voru súlur úr viði, sverar að ofan en grannar að neðan og gjarna málaðar rauðar.  

== Myndlist ==
Ýmis listaverk frá tímum mínóa hafa fundist, en best varðveittu listaverkin eru hallirnar með sínu fínu listaverkum og leirmunum og styttum. Það hefur vakið athygli manna að freskur frá tímum mínósku menningarinnar sýna bæði konur og karla, en slíkt var alls ekki algengt annars staðar í heiminum á bronsöld. Vísindamenn hafa sett fram þá kenningu að þessar freskur hafi eitthvað að gera með trúarbrögð mínóa, að þeir hafi trúað á gyðjur. Það vekur einnig athygli að karlmenn voru málaðir með rauðbrúnum lit en konur hvítum. Eitt slíkt málverk sýnir bæði kynin að stunda nautaat, en það gefur til kynna að staða kvenna hafi verið betri en í öðrum löndum að því leyti að þær fengu að koma fram opinberlega.

== Leirgerðarlist ==
Glæsilegir leirmunir frá mínóska tímanum hafa einnig fundist. Líkt og í nútíma list hefur list Krítverja þróast og fengið að njóta sín. Vafningar, þríhyrningar, krossar og fiskabeinsmynstur einkenna leirmuni frummínóa. En á miðmínóska tímabilinu þótti glæsilegt að skreyta leirmunina með náttúrulegum myndum s.s. fuglum, fiskum  og liljum. Á síðmínóska tímabilinu var enn í tísku að nota blóma- og dýramyndir, en þó var fjölbreytnin ríkjandi.
  
== Ritlist ==
Mínóar notuðu letur sem er kallað línuletur A og er af semískum uppruna. Fundist hafa fornar leirskífur með þessu letri, svokallaðir Feistosdiskar frá tímum mínósku menningarinnar. Línuletur A er talið elsta gríska letrið og enn hefur ekki tekist að ráða það. Hins vegar hefur tekist að ráða línuletur B, sem er einnig af semískum ættum og skylt línuletri A, en það voru Jónar eða hinir svokölluðu Mýkenumenn sem notuðu það.

== Íþróttir ==
Íþróttir með nautum var afar vinsæl íþrótt hjá Krítverjum líkt og hjá Grikkjum, Egyptum og öðrum þjóðum. Á tímum mínóa stunduðu bæði stúlkur og piltar þessa íþrótt, sem fólst í því að stökkva yfir reiðan tudda. Íþróttamaðurinn stendur þá fyrir framan nautið sem ræðst gegn honum, grípur um hornin og stekkur yfir það. Byggðir voru glæsilegir leikvangar fyrir þessa íþrótt við hallirnar, en slíkt sýnir okkur hve vinsæll leikur þetta var. Þessi íþrótt er talin vera frumgerð af nútíma nautaati.

== Heimildir ==
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Bull-Leaping_Fresco „Bull-Leaping Fresco“. Wikipedia, the free encyclopedia.], sótt þann 7. febrúar 2014
* [http://www.ancient.eu.com/article/391/ Cartwright, Mark. „,Minoan Pottery“.], sótt þann 9. febrúar 2014
* Guðmundur J. Guðmundsson, Ragnar Sigurðsson, Þættir úr sögu vestrænnar menningar, Fornöldin frá steinöld til 476 e.Kr. Hið íslenzka bókmenntafélag (Reykjavík, 1998)
* [http://en.wikipedia.org/wiki/minoan_civilization#society_and_culture „Minoan Civilization“. Wikipedia, the free encyclopedia.], sótt þann 7. febrúar 2014
* [http://archaeology.about.com/od/minoan/a/knossos.htm „The Palace of Minos at Knossos“.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140412173251/http://archaeology.about.com/od/minoan/a/knossos.htm |date=2014-04-12 }}, sótt þann 9. febrúar 2014

{{stubbur|fornfræði|saga}}

[[Flokkur:Mínóísk menning| ]]
[[Flokkur:Grikkland hið forna]]</text>
      <sha1>2a6okotawjd18hv1xsp43jhznu4g1jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michael Carrick</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42493</id>
    <revision>
      <id>1986818</id>
      <parentid>1943016</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1986818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3468" sha1="cbwd9tmi85ng1b713atjete9u2vcdgz" xml:space="preserve">[[Mynd:Michael Carrick 12042025 (5) (cropped).jpg|thumb|Michael Carrick (2025)]]
[[Mynd:Michael Carrick.jpg|thumb|right|Carrick í leik með Manchester United í desember 2006.]]
'''Michael Adrian Carrick''' (fæddur [[28. júlí]] [[1981]] í [[Wallsend]] á [[England]]i) er [[Bretland|breskur]] fyrrum [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] og knattspyrnustjóri.

Carrick spilaði sem miðjumaður með [[Manchester United]]. Hann þjálfaði aðallið United til bráðabirgða þegar [[Ole Gunnar Solskjær]] var rekinn. Carrick var hluti af þjálfarateymi liðsins síðan 2018. Hann stýrði sínum síðasta leik sem þjálfari þann 2. desember 2021, þegar Manchester United vann Arsenal 3-2&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212191080d|title=Mikilvægur sigur United í stórleiknum - Vísir|website=visir.is|language=is|access-date=2021-12-03}}&lt;/ref&gt;. Þjóðverjinn Ralf Rangnick tók við liðinu sem þjálfari liðsins.
Carrick hætti þá í þjálfarateyminu. Hann sneri síðar aftur sem aðalþjálfari í janúar 2026 þegar Ruben Amorim var sagt upp sem stjóra liðsins en var sagt upp í nóvember þegar liðið var í 18. sæti ensku úrvalsdeildarinnar.

== Ferill ==
Carrick hóf ferilinn í neðri deildunum og byrjaði hjá smáliði sem heitir Wallsend Boys Club. Hann er frá Tyne and Wear og studdi [[Newcastle United]] sem barn. Þar var hann þangað til hann skrifaði undir atvinnumannasamning við [[West Ham United]] árið 1998 ásamt [[Joe Cole]]. Hann var lykilmaður í skólaliði West Ham en liðið vann hinn eftirsótta [[FA Youth Cup]]-bikar ári seinna. 

Carrick lék sinn fyrsta leik í byrjun tímabilsins 1999-2000. Hann varð síðan fljótt fastamaður í liði West Ham og lék seinna meir stórt hlutverk í liði þess. Carrick komst í U-21-lið Englands og var í hópnum sem fór á Evrópumótið í Slóvakíu árið 2000. Tímabilið 2002-03 átti hann við meiðsli að stríða en var stöku sinnum inni á vellinum. Þá átti hann fína leiki í efstu deild, en liðið féll í 1. fyrstu deild eftir tímabilið. Þá var talið að Carrick yrði látinn fara eins og menn á borð við [[Freddie Kanoute]], [[Jermaine Defoe]] og [[Joe Cole]], en hann ákvað að leika áfram með liðinu. Það varði þó bara eitt tímabil því sumarið 2004 var hann seldur til [[Tottenham]] fyrir tæpar 3 milljónir punda. Hann var einn af fastamönnum í [[Karlalandslið Englands í knattspyrnu|landsliði Englands]] og var meðal annars valinn í [[Heimsmeistaramótið í knattspyrnu karla 2006|heimsmeistaramótshópinn]] árið 2006.

Á meðan á Heimsmeistaramótinu stóð staðfesti Tottenham að Manchester United hefði gert tilboð í Carrick, upp á 11 milljónir punda sem var hafnað umsvifalaust. Liðið vildi að minnsta kosti helmingi hærri upphæð. Eftir það var talið að minnsta kosti tveim öðrum tilboðum hefði verið hafnað, og var einnig talið að Ferguson væri hættur að eltast við hann. En Ferguson var ákveðinn í að ná í hann, enda hafði hann ekki enn fengið neinn til viðbótar við leikmannahóp sinn og eftir HM, þann 31. júlí barst mörgum að óvörum tilkynning frá Tottenham að félögin tvö hefðu komist að samkomulagi um kaup Manchester á Michael Carrick.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Stubbur|knattspyrna|æviágrip}}
{{DEFAULTSORT:Carrick, Michael}}
[[Flokkur:Leikmenn Manchester United]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1981]]</text>
      <sha1>cbwd9tmi85ng1b713atjete9u2vcdgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stephen King</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52034</id>
    <revision>
      <id>1986687</id>
      <parentid>1986130</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33454" sha1="j8of7g3w0iq8ysx4t1gnb29nv5glroa" xml:space="preserve">{{Rithöfundur
 | nafn             = Stephen King
 | mynd             = Stephen King at the 2024 Toronto International Film Festival 2 (cropped).jpg
 | myndastærð       = 240px
 | myndalýsing      = King árið 2024.
 | dulnefni         = Richard Bachman&lt;br/&gt;John Swithen&lt;br/&gt;Beryl Evans
 | fæðingardagur    = {{Fæðingardagur og aldur|1947|9|21}}
 | fæðingarstaður   = {{USA}} [[Portland (Maine)|Portland]], [[Maine]], [[Bandaríkin]]
 | dauðadagur       = 
 | dauðastaður      = 
 | starf            = Skáldsagnahöfundur&lt;br/&gt;Smásagnahöfundur&lt;br/&gt;Handritshöfundur&lt;br/&gt;Greinahöfundur&lt;br/&gt;Leikstjóri
 | þjóðerni         = {{USA}} [[Bandaríkin|Bandarískur]]
 | virkur           = 
 | tegund           = Hryllingsskáldsögur&lt;br/&gt;[[Fantasía|Fantasíur]]&lt;br/&gt;[[Vísindaskáldsaga|Vísindaskáldsögur]]
 | umfangsefni      = 
 | stefna           = 
 | frumraun         = 
 | undiráhrifumfrá  = Robert Bloch, [[Ray Bradbury]], [[William Golding]], Shirley Jackson, Fritz Leiber, [[H.P. Lovecraft]], Richard Matheson, John D. MacDonald, [[Edgar Allan Poe]], [[J. R. R. Tolkien]], Stanley G. Weinbaum, Robert Browning (Dark Tower), Daphne du Maurier (Bag of Bones)
 | varáhrifavaldur  = Bentley Little, Dean Koontz, Scott Sigler
 | undirskrift      = Stephen King Signature.png
 | vefsíða          = [https://stephenking.com/ Opinber heimasíða]
 | neðanmálsgreinar = 
}}

'''Stephen Edwin King''' (f. 21. september 1947) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[rithöfundur]].

Stephen King hefur skrifað aðallega skáldsögur og þar má helst nefna bækur eins og ''The Green Mile'', ''The Shining'', ''It'', ''Misery'' og ''The Body''.

==Ævi==
===Á sínum ungu árum===
Stephen King fæddist í [[Portland (Maine)|Portland]], [[Maine]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Foreldrar hans voru Donald Edwin King og Nellie Ruth Pillsbury. Eldri bróðir Kings er David King, en hann var ættleiddur strax við fæðingu árið 1945. Donald, faðir Kings, yfirgaf fjölskylduna þegar King var tveggja ára gamall. Móðir hans lést úr krabbameini árið 1975.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Logan |first=Jamie Carter |title=Stephen King Biography: Master of Horror &amp; Fate |url=https://biographics.org/stephen-king-biography-master-horror-fate/ |work=biographics.org |date=2017-12-14 |access-date=2025-06-20}}&lt;/ref&gt;

===Leiðin til frægðar===
Fyrsta skáldsaga Kings var ''Carrie'' sem samnefnd kvikmynd var gerð eftir. Skáldsöguna sendi hann til [[:en:Doubleday (publisher)|Doubleday]] sem launuðu honum með $2.500 fyrir 30.000 eintök. Svo keypti [[:en:New American Library|New American Library]] réttindi til kiljuútgáfunnar fyrir $400.000, og King fékk helming hagnaðarins af bókinni.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Meeks |first=Randy |title=From Dumpster to Bestseller: The Remarkable Tale of Stephen King’s Carrie |url=https://en.softonic.com/articles/when-stephen-king-made-the-worst-mistake-of-his-life-throwing-carrie-into-the-trash |work=softonic.com |date=2023-05-02 |access-date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208222040/https://en.softonic.com/articles/when-stephen-king-made-the-worst-mistake-of-his-life-throwing-carrie-into-the-trash |archive-date=2023-12-08 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Verk==

===Skáldsögur===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:left&quot;
|-
! Íslenskur titill !! Upprunalegur titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir
|-
| || ''Carrie'' || style=&quot;text-align:center|1974 || style=&quot;text-align:center|199 ||
|-
| || ''Salem's Lot'' || style=&quot;text-align:center|1975 || style=&quot;text-align:center|439 || 
|-
| ''Duld'' || ''The Shining'' || style=&quot;text-align:center|1977 || style=&quot;text-align:center|447 || Útgefin á íslensku 1990 (Fróði; þýðandi: Karl Th. Birgisson)
|-
| ''Uppreisnin'' || ''Rage'' || style=&quot;text-align:center|1977 || style=&quot;text-align:center|211 || Sem Richard Bachman;&lt;br/&gt;útgefin á íslensku 1988 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson)
|-
| || ''The Stand'' || style=&quot;text-align:center|1978 || style=&quot;text-align:center|823 || 
|-
| || ''The Long Walk'' || style=&quot;text-align:center|1979 || style=&quot;text-align:center|384 || Sem Richard Bachman
|-
| ''Sjáandinn''|| ''The Dead Zone'' || style=&quot;text-align:center|1979 || style=&quot;text-align:center|428 || Útgefin á íslensku 2021 (Ugla; þýðandi: Þórdís Bachmann)
|-
| ''Eldvakinn'' || ''Firestarter'' || style=&quot;text-align:center|1980 || style=&quot;text-align:center|426 || Útgefin á íslensku 1989 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson)
|-
| || ''Roadwork'' || style=&quot;text-align:center|1981 || style=&quot;text-align:center|274 || Sem Richard Bachman
|-
| ''Umsátur'' || ''Cujo'' || style=&quot;text-align:center|1981 || style=&quot;text-align:center|319 || Vann British Fantasy Award (1982);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=1131 |title=Cujo |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;útgefin á íslensku 1988 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson)
|-
| ''Flóttamaðurinn'' || ''The Running Man'' || style=&quot;text-align:center|1982 || style=&quot;text-align:center|219 || Sem Richard Bachman;&lt;br/&gt;útgefin á íslensku 1991 (Fróði; þýðandi: Karl Th. Birgisson)
|-
| || ''The Dark Tower: The Gunslinger'' || style=&quot;text-align:center|1982 || style=&quot;text-align:center|224 ||
|-
| || ''Christine'' || style=&quot;text-align:center|1983 || style=&quot;text-align:center|526 || 
|-
| || ''Pet Sematary'' || style=&quot;text-align:center|1983 || style=&quot;text-align:center|374 || 
|-
| || ''Cycle of the Werewolf'' || style=&quot;text-align:center|1983 || style=&quot;text-align:center|127 || Myndskreytt af [[:en:Bernie Wrightson|Bernie Wrightson]]
|-
| || ''The Talisman'' || style=&quot;text-align:center|1984 || style=&quot;text-align:center|646 || Skrifuð með [[:en:Peter Straub|Peter Straub]]
|-
| ''Visnaðu'' || ''Thinner'' || style=&quot;text-align:center|1984 || style=&quot;text-align:center|309 || Sem Richard Bachman;&lt;br/&gt;útgefin á íslensku 1986 (Frjálst framtak; þýðandi: Gauti Kristmannsson)
|-
| || ''The Eyes of the Dragon'' || style=&quot;text-align:center|1984 || style=&quot;text-align:center|326 || Takmörkuð útgáfa (1000 eintök);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/eyes-of-the-dragon.html |title=The Eyes of the Dragon |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;útgefin fyrir almennan bókamarkað 1987&lt;ref&gt;The Eyes of the Dragon, 1987 – [[:en:OCLC|OCLC]] catalog [https://www.worldcat.org/oclc/503194687]&lt;/ref&gt;
|-
| || ''It'' || style=&quot;text-align:center|1986 || style=&quot;text-align:center|1138 || Vann August Derleth Award (1987)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=765 |title=It |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''The Dark Tower II: The Drawing of the Three'' || style=&quot;text-align:center|1987 || style=&quot;text-align:center|400 || 
|-
| ''Eymd'' || ''Misery'' || style=&quot;text-align:center|1987 || style=&quot;text-align:center|310 || Vann Bram Stoker Award (1988);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1988 |title=Bram Stoker Awards 1988 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;útgefin á íslensku 1987 (Frjálst framtak; þýðandi: Karl Th. Birgisson) og 2004 ([[Vaka-Helgafell]])
|-
| || ''The Tommyknockers'' || style=&quot;text-align:center|1987 || style=&quot;text-align:center|558 ||
|-
| || ''The Dark Half'' || style=&quot;text-align:center|1989 || style=&quot;text-align:center|431 ||
|-
| || ''The Stand: The Complete &amp; Uncut Edition'' || style=&quot;text-align:center|1990 || style=&quot;text-align:center|1153 ||
|-
| || ''The Dark Tower III: The Waste Lands'' || style=&quot;text-align:center|1991 || style=&quot;text-align:center|512 ||
|-
| || ''Needful Things'' || style=&quot;text-align:center|1991 || style=&quot;text-align:center|690 ||
|-
| ''Háskaleikur'' || ''Gerald's Game'' || style=&quot;text-align:center|1992 || style=&quot;text-align:center|352 || Útgefin á íslensku 1993 (Fróði; þýðandi: Guðbrandur Gíslason)
|-
| ''Örlög'' || ''Dolores Claiborne'' || style=&quot;text-align:center|1992 || style=&quot;text-align:center|305 || Útgefin á íslensku 1995 (Fróði; þýðandi: [[Guðni Th. Jóhannesson]]) og 2004 (Vaka-Helgafell)
|-
| || ''Insomnia'' || style=&quot;text-align:center|1994 || style=&quot;text-align:center|787 ||
|-
| ''Úr álögum'' || ''Rose Madder'' || style=&quot;text-align:center|1995 || style=&quot;text-align:center|420 || Útgefin á íslensku 1996 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson)
|-
| ''Græna Mílan'' || ''The Green Mile'' || style=&quot;text-align:center|1996 || style=&quot;text-align:center|400 || Vann Bram Stoker Award (1997);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1997 |title=Bram Stoker Awards 1997 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;útgefin á íslensku í 6 hlutum (''Telpurnar tvær'', ''Músin í mílunni'', ''Hendur Coffeys'', ''Illur dauðdagi Eduards Delacroix'', ''Næturferð'', ''Coffey á mílunni'') 1997 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson)
|-
| ''Örvænting'' || ''Desperation'' || style=&quot;text-align:center|1996 || style=&quot;text-align:center|704 || Tvíburasaga við ''The Regulators'';&lt;br/&gt;vann Locus Award (1997);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/novel.asp?id=6662 |title=Desperation |work=Worlds Without End|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt; og Prix Ozone (1997);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Prix_Ozone_1997 |title=Prix Ozone 1997 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;útgefin á íslensku 1999 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson)
|-
| ''Árásin'' || ''The Regulators'' || style=&quot;text-align:center|1996 || style=&quot;text-align:center|480 || Sem Richard Bachman;&lt;br/&gt;tvíburasaga við ''Desperation'';&lt;br/&gt;útgefin á íslensku 1999 (Fróði; þýðandi: Björn Jónsson)
|-
| || ''The Dark Tower IV: Wizard and Glass'' || style=&quot;text-align:center|1997 || style=&quot;text-align:center|787 ||
|-
| || ''Bag of Bones'' || style=&quot;text-align:center|1998 || style=&quot;text-align:center|529 || Vann Bram Stoker Award (1999),&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1999 |title=Bram Stoker Awards 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}&lt;/ref&gt; British Fantasy Award (1999)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1999 |title=British Fantasy Award 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}&lt;/ref&gt; og Locus Award (1999)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1999 |title=Locus Awards 1999 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Stúlkan sem elskaði Tom Gordon'' || ''The Girl Who Loved Tom Gordon'' || style=&quot;text-align:center|1999 || style=&quot;text-align:center|224 || Útgefin á íslensku 2000 ([[Bókaútgáfan_Iðunn|Iðunn]]; þýðandi: Björn Jónsson)
|-
| ''Draumagildran'' || ''Dreamcatcher'' || style=&quot;text-align:center|2001 || style=&quot;text-align:center|620 || Útgefin á íslensku 2001 (Iðunn; þýðandi: Björn Jónsson).
|-
| || ''Black House'' || style=&quot;text-align:center|2001 || style=&quot;text-align:center|625 || Framhald af ''The Talisman'' (1984);&lt;br/&gt;skrifuð með Peter Straub;&lt;br/&gt;vann Phantastik Preis Award (2003)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2003 |title=Phantastik Preis 2003 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''8 gata Buick'' || ''From a Buick 8'' || style=&quot;text-align:center|2002 || style=&quot;text-align:center|368 || Útgefin á íslensku 2003 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason)
|-
| || ''The Dark Tower I: The Gunslinger'' || style=&quot;text-align:center|2003 || style=&quot;text-align:center|256 || Endurskrifuð útgáfa frá 1982
|-
| || ''The Dark Tower V: Wolves of the Calla'' || style=&quot;text-align:center|2003 || style=&quot;text-align:center|714 ||
|-
| || ''The Dark Tower VI: Song of Susannah'' || style=&quot;text-align:center|2004 || style=&quot;text-align:center|432 ||
|-
| || ''The Dark Tower VII: The Dark Tower'' || style=&quot;text-align:center|2004 || style=&quot;text-align:center|845 || Vann British Fantasy Award (2005)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_2005 |title=British Fantasy Awards 2005 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}&lt;/ref&gt; og Phantastik Preis Award (2005)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2005 |title=Phantastik Preis 2005 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''The Colorado Kid'' || style=&quot;text-align:center|2005 || style=&quot;text-align:center|184 ||
|-
| ''Gemsinn'' || ''Cell'' || style=&quot;text-align:center|2006 || style=&quot;text-align:center|351 || Útgefin á íslensku 2006 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason)
|-
| ''Ekkjan'' || ''Lisey's Story'' || style=&quot;text-align:center|2006 || style=&quot;text-align:center|528 || Vann Bram Stoker Award (2007);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2007 |title=Bram Stoker Awards 2007 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;útgefin á íslensku 2007 (Iðunn; þýðandi: Helgi Már Barðason)
|-
| || ''Blaze'' || style=&quot;text-align:center|2007 || style=&quot;text-align:center|304 || Sem Richard Bachman
|-
| || ''Duma Key'' || style=&quot;text-align:center|2008 || style=&quot;text-align:center|607 || Vann Bram Stoker Award (2009)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2009 |title=Bram Stoker Awards 2009 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''Under the Dome'' || style=&quot;text-align:center|2009 || style=&quot;text-align:center|1074 ||
|-
| || ''Blockade Billy'' || style=&quot;text-align:center|2010 || style=&quot;text-align:center|112 || Endurskrifuð og útgefin sem smásaga (45 blaðsíður) með 19 öðrum smásögum í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015)
|-
| ''22.11.63'' || ''11/22/63'' || style=&quot;text-align:center|2011 || style=&quot;text-align:center|849 || Útgefin á íslensku 2022 (Ugla; þýðandi: Þórdís Bachmann)
|-
| || ''The Dark Tower: The Wind Through the Keyhole'' || style=&quot;text-align:center|2012 || style=&quot;text-align:center|336 || Áttunda ''Dark Tower'' skáldsagan, en er í söguþræðinum á milli ''The Dark Tower IV: Wizard and Glass'' og ''The Dark Tower V: Wolves of the Calla'' bindanna
|-
| || ''Joyland'' || style=&quot;text-align:center|2013 || style=&quot;text-align:center|288 ||
|-
| || ''Doctor Sleep'' || style=&quot;text-align:center|2013 || style=&quot;text-align:center|531 || Framhald af ''The Shining'' (1977);&lt;br/&gt;vann Bram Stoker Award (2014)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2014 |title=Bram Stoker Awards 2014 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''Mr. Mercedes'' || style=&quot;text-align:center|2014 || style=&quot;text-align:center|436 || Fyrsta bókin í ''Bill Hodges Trilogy'';&lt;br/&gt;vann Edgar Award (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bookbrowse.com/awards/detail/index.cfm/book_award_number/10/edgar-awards#jump-2015 |title=Mr Mercedes |work=BookBrowse – Edgar Awards Award Winners 2015 |accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''Revival'' || style=&quot;text-align:center|2014 || style=&quot;text-align:center|403 ||
|-
| || ''Finders Keepers'' || style=&quot;text-align:center|2015 || style=&quot;text-align:center|434 || Önnur bókin í ''Bill Hodges Trilogy''
|-
| || ''End of Watch'' || style=&quot;text-align:center|2016 || style=&quot;text-align:center|496 || Þriðja bókin í ''Bill Hodges Trilogy''
|-
| || ''Gwendy's Button Box'' || style=&quot;text-align:center|2017 || style=&quot;text-align:center|175 || Skrifuð með [[:en:Richard Chizmar|Richard Chizmar]]
|-
| || ''Sleeping Beauties'' || style=&quot;text-align:center|2017 || style=&quot;text-align:center|702 || Skrifuð með [[:en:Owen King|Owen King]];&lt;br/&gt;vann Dragon Award (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Dragon_Awards_2018 |title=Dragon Awards 2018 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''The Outsider'' || style=&quot;text-align:center|2018 || style=&quot;text-align:center|576 ||
|-
| || ''Elevation'' || style=&quot;text-align:center|2018 || style=&quot;text-align:center|144 ||
|-
| || ''The Institute'' || style=&quot;text-align:center|2019 || style=&quot;text-align:center|576 ||
|-
| || ''Later'' || style=&quot;text-align:center|2021 || style=&quot;text-align:center|256 ||
|-
| || ''Billy Summer's'' || style=&quot;text-align:center|2021 || style=&quot;text-align:center|528 ||
|-
| || ''Gwendy's Final Task'' || style=&quot;text-align:center|2022 || style=&quot;text-align:center|412 || Framhald af ''Gwendy's Button Box'' (2017) og ''Gwendy's Magic Feather'' (2019, eftir Richard Chizmar einan);&lt;br/&gt;skrifuð með Richard Chizmar
|-
| || ''Fairy Tale'' || style=&quot;text-align:center|2022 || style=&quot;text-align:center|599 ||
|-
| || ''Holly'' || style=&quot;text-align:center|2023 || style=&quot;text-align:center|464 || Óbeint framhald af ''Bill Hodges Trilogy'' (2014–2016)
|-
| || ''Never Flinch'' || style=&quot;text-align:center|2025 || style=&quot;text-align:center|448 ||
|-
| || ''Other Worlds Than These'' || style=&quot;text-align:center|2026 || style=&quot;text-align:center|691 || Framhald af ''The Talisman'' (1984) og ''Black House'' (2001);&lt;br/&gt;skrifuð með Peter Straub
|-
|}

===Safnbækur===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:left&quot;
|-
! Íslenskur titill !! Upprunalegur titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir
|-
| || ''Night Shift''&lt;br/&gt;- ''Jerusalem's Lot''; ''Graveyard Shift''; ''Night Surf''; ''I Am the Doorway''; ''The Mangler''; ''The Boogeyman''; ''Gray Matter''; ''Battleground''; ''Trucks''; ''Sometimes They Come Back''; ''Strawberry Spring''; ''The Ledge''; ''The Lawnmower Man''; ''Quitters, Inc.''; ''I Know What You Need''; ''Children of the Corn''; ''The Last Rung on the Ladder''; ''The Man Who Loved Flowers''; ''One for the Road''; ''The Woman in the Room'' || style=&quot;text-align:center|1978 || style=&quot;text-align:center|336 || Vann Balrog Award (1980)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Balrog_Awards_1980 |title=Balrog Awards 1980 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| - ''Betrun''; ''Námfús drengur''; ''Fjórir á ferð''; ''Öndunaraðferðin'' || ''Different Seasons''&lt;br/&gt;- ''Rita Hayworth and Shawshank Redemption''; ''Apt Pupil''; ''The Body''; ''The Breathing Method'' || style=&quot;text-align:center|1982 || style=&quot;text-align:center|527 || Þessar sögur útgefnar á íslensku 1997 (Fróði; eitt bindi undir heiti „Betrun“ inniheldur tvær sögur - ''Betrun'', þýðandi: Guðni Th. Jóhannesson; ''Námfús drengur'', þýðandi: Björn Jónsson) og 1998 (Fróði; eitt bindi undir heiti „Leit“ inniheldur tvær sögur - ''Fjórir á ferð'' og ''Öndunaraðferðin'', þýðandi: Björn Jónsson);&lt;br/&gt;smásagan ''The Breathing Method'' vann Bram Stoker Award (1996)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1983 |title=British Fantasy Awards 1983 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''Skeleton Crew''&lt;br/&gt;- ''The Mist''; ''Here There Be Tygers''; ''The Monkey''; ''Cain Rose Up''; ''Mrs. Todd's Shortcut''; ''The Jaunt''; ''The Wedding Gig''; ''Paranoid: A Chant''; ''The Raft''; ''Word Processor of the Gods''; ''The Man Who Would Not Shake Hands''; ''Beachworld''; ''The Reaper's Image''; ''Nona''; ''For Owen''; ''Survivor Type''; ''Uncle Otto's Truck''; ''Morning Deliveries (Milkman #1)''; ''Big Wheels: A Tale of the Laundry Game (Milkman #2)''; ''Gramma''; ''The Ballad of the Flexible Bullet''; ''The Reach'' || style=&quot;text-align:center|1985 || style=&quot;text-align:center|512 || Vann Locus Award (1986);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1986 |title=Locus Awards 1986 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;smásagan ''The Reach'', endurútgefin í þessari safnbók, vann World Fantasy Award (1982) undir titlinum ''Do the Dead Sing?''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/World_Fantasy_Awards_1982 |title=World Fantasy Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/The_Reach |title=The Reach |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''The Bachman Books''&lt;br/&gt;- ''Rage''; ''The Long Walk''; ''Roadwork''; ''The Running Man'' || style=&quot;text-align:center|1985 || style=&quot;text-align:center|692 ||
|-
| - ''Furðuflug''; ''Bókasafnslöggan'' || ''Four Past Midnight''&lt;br/&gt;- ''The Langoliers''; ''The Library Policeman''; ''Secret Window, Secret Garden''; ''The Sun Dog'' || style=&quot;text-align:center|1990 || style=&quot;text-align:center|763 || Vann Bram Stoker Award (1991);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1991 |title=Bram Stoker Awards 1991 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;tvær af þessum sögum útgefnar á íslensku: 1992 (Fróði; ''Furðuflug'', þýðendur: Karl Th. Birgisson og Guðni Th. Jóhannesson) og 1994 (Fróði; ''Bókasafnslöggan'', þýðandi: Guðni Th. Jóhannesson).
|-
| || ''Nightmares &amp; Dreamscapes''&lt;br/&gt;- ''Dolan's Cadillac''; ''The End of the Whole Mess''; ''Suffer the Little Children''; ''The Night Flier''; ''Popsy''; ''It Grows on You''; ''Chattery Teeth''; ''Dedication''; ''The Moving Finger''; ''Sneakers''; ''You Know They Got a Hell of a Band''; ''Home Delivery''; ''Rainy Season''; ''My Pretty Pony''; ''Sorry, Right Number''; ''The Ten O'Clock People''; ''Crouch End''; ''The House on Maple Street''; ''The Fifth Quarter''; ''The Doctor's Case''; ''Umney's Last Case''; ''Head Down''; ''Brooklyn August''; ''The Beggar and the Diamond'' || style=&quot;text-align:center|1993 || style=&quot;text-align:center|816 || Smásagan ''The Fifth Quarter'' útgefin árið 1972 undir dulnefni John Swithen
|-
| || ''Six Stories''&lt;br/&gt;- ''Lunch at the Gotham Café''; ''L.T.'s Theory of Pets''; ''Luckey Quarter''; ''Autopsy Room Four''; ''Blind Willie''; ''The Man in the Black Suit'' || style=&quot;text-align:center|1997 || style=&quot;text-align:center|199 || Takmörkuð útgáfa (1100 eintök);&lt;br/&gt;fimm þessara smásagna endurútgefnar fyrir almennan bókamarkað í ''Everything's Eventual'' (2002); ''Blind Willie'' endurútgefin í ''Hearts in Atlantis'' (1999);&lt;br/&gt;smásagan ''Lunch at the Gotham Café'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Bram Stoker Award (1996)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_1996 |title=Bram Stoker Awards 1996 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Lunch_at_the_Gotham_Caf%C3%A9 |title=Lunch at the Gotham Café |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''Hearts in Atlantis''&lt;br/&gt;- ''Low Men in Yellow Coats''; ''Hearts in Atlantis''; ''Blind Willie''; ''Why We're in Vietnam''; ''Heavenly Shades of Night Are Falling'' || style=&quot;text-align:center|1999 || style=&quot;text-align:center|528 || Vann Phantastik Preis Award (2000)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Phantastik_Preis_2000 |title=Phantastik Preis 2000 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''Everything's Eventual''&lt;br/&gt;- ''Autopsy Room Four''; ''The Man in the Black Suit''; ''All That You Love Will Be Carried Away''; ''The Death of Jack Hamilton''; ''In the Deathroom''; ''The Little Sisters of Eluria''; ''Everything's Eventual''; ''L.T.s Theory of Pets''; ''The Road Virus Heads North''; ''Lunch at the Gotham Café''; ''That Feeling, That Can Only Say What It Is in French''; ''1408''; ''Riding the Bullet''; ''Luckey Quarter'' || style=&quot;text-align:center|2002 || style=&quot;text-align:center|464 ||
|-
| || ''Just After Sunset''&lt;br/&gt;- ''Willa''; ''The Gingerbread Girl''; ''Harvey's Dream''; ''Rest Stop''; ''Stationary Bike''; ''The Things They Left Behind''; ''Graduation Afternoon''; ''N.''; ''The Cat from Hell''; ''The New York Times at Special Bargain Rate''; ''Mute''; ''Ayana''; ''A Very Tight Place'' || style=&quot;text-align:center|2008 || style=&quot;text-align:center|367 || Vann Bram Stoker Award (2009)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2009 |title=Bram Stoker Awards 2009 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''Stephen King Goes to the Movies''&lt;br/&gt;- ''1408''; ''The Mangler''; ''Low Men in Yellow Coats''; ''Rita Hayworth and Shawshank Redemption''; ''Children of the Corn'' || style=&quot;text-align:center|2009 || style=&quot;text-align:center|592 || Inniheldur fimm áður safnaðar sögur og úr þeim öllum höfðu verið gerðar kvikmyndir
|-
| || ''Full Dark, No Stars''&lt;br/&gt;- ''1922''; ''Big Driver''; ''Fair Extension''; ''A Good Marriage'' || style=&quot;text-align:center|2010 || style=&quot;text-align:center|368 || Vann British Fantasy Award (2011)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_2011 |title=British Fantasy Awards 2011 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt; og Bram Stoker Award (2011)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2011 |title=Bram Stoker Awards 2011 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''The Bazaar of Bad Dreams''&lt;br/&gt;- ''Mile 81''; ''Premium Harmony''; ''Batman and Robin Have an Altercation''; ''The Dune''; ''Bad Little Kid''; ''A Death''; ''The Bone Church''; ''Morality''; ''Afterlife''; ''Ur''; ''Herman Wouk Is Still Alive''; ''Under the Weather''; ''Blockade Billy''; ''Mister Yummy''; ''Tommy''; ''The Little Green God of Agony''; ''That Bus Is Another World''; ''Obits''; ''Drunken Fireworks''; ''Summer Thunder'' || style=&quot;text-align:center|2015 || style=&quot;text-align:center|495 || Vann Shirley Jackson Award (2016);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Shirley_Jackson_Awards_2016 |title=Shirley Jackson Awards 2016 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;smásagan ''Herman Wouk Is Still Alive'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Bram Stoker Award (2012);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2012 |title=Bram Stoker Awards 2012 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Herman_Wouk_is_Still_Alive |title=Herman Wouk is Still Alive |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;smásagan ''Morality'', endurútgefin í þessari safnbók, vann Shirley Jackson Award (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Shirley_Jackson_Awards_2010 |title=Shirley Jackson Awards 2010 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stephenking.fandom.com/wiki/Morality |title=Morality |work=fandom.com |accessdate=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| || ''If It Bleeds''&lt;br/&gt;- ''Mr. Harrigan's Phone''; ''The Life of Chuck''; ''If It Bleeds''; ''Rat'' || style=&quot;text-align:center|2020 || style=&quot;text-align:center|448 ||
|-
| || ''You Like It Darker''&lt;br/&gt;- ''Two Talented Bastids''; ''The Fifth Step''; ''Willie the Weirdo''; ''Danny Coughlin's Bad Dream''; ''Finn''; ''On Slide Inn Road''; ''Red Screen''; ''The Turbulence Expert''; ''Laurie''; ''Rattlesnakes''; ''The Dreamers''; ''The Answer Man'' || style=&quot;text-align:center|2024 || style=&quot;text-align:center|502 || Smásagan ''Rattlesnakes'' vann Ignotus Award (2025)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Ignotus_Awards_2025 |title=Ignotus Awards 2025 |work=Science Fiction Awards Database |accessdate=2026-10-31}}&lt;/ref&gt;
|}

===Raunsögur===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:left&quot;
|-
! Titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir
|-
| ''Danse Macabre'' || style=&quot;text-align:center|1981 || style=&quot;text-align:center|400 || Vann Hugo Award (1982)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Hugo_Awards_1982 |title=Hugo Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt; og Locus Award (1982)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_1982 |title=Locus Awards 1982 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Nightmares in the Sky'' || style=&quot;text-align:center|1988 || style=&quot;text-align:center|128 || Myndirnar tók f-stop Fitzgerald
|-
| ''On Writing'' || style=&quot;text-align:center|2000 || style=&quot;text-align:center|288 || Vann Bram Stoker Award (2001)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Bram_Stoker_Awards_2001 |title=Bram Stoker Awards 2001 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt; og Locus Award (2001)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sfadb.com/Locus_Awards_2001 |title=Locus Awards 2001 |work=Science Fiction Awards Database|accessdate=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Secret Windows'' || style=&quot;text-align:center|2000 || style=&quot;text-align:center|433 ||
|-
| ''Faithful'' || style=&quot;text-align:center|2004 || style=&quot;text-align:center|432 || Skrifuð með [[:en:Stewart O'Nan|Stewart O'Nan]]
|-
| ''Guns'' || style=&quot;text-align:center|2013 || style=&quot;text-align:center|25 ||
|-
|}

===Rafbækur===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:left&quot;
|-
! Titill !! Útgefin !! Athugasemdir
|-
| ''Riding the Bullet'' || style=&quot;text-align:center|2000 || Útgefin í prenti í ''Everything's Eventual'' (2002)
|-
| ''Ur'' || style=&quot;text-align:center|2009 || Útgefin í prenti í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015)
|-
| ''Mile 81'' || style=&quot;text-align:center|2011 || Útgefin í prenti í ''The Bazaar of Bad Dreams'' (2015)
|-
| ''A Face in the Crowd'' || style=&quot;text-align:center|2012 || Skrifuð með Stewart O'Nan;&lt;br/&gt;útgefin í prenti árið 2023&lt;ref&gt;A Face in the Crowd, 2023 – OCLC catalog [https://www.worldcat.org/oclc/1366109997]&lt;/ref&gt;
|}

===Aðrar===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:left&quot;
|-
! Titill !! Útgefin !! Blaðsíður !! Athugasemdir
|-
| ''Creepshow'' || style=&quot;text-align:center|1982 || style=&quot;text-align:center|64 || Teiknimyndasaga;&lt;br/&gt;myndskreytt af Bernie Wrightson
|-
| ''The Plant [Installment One]'' || style=&quot;text-align:center|1982 || style=&quot;text-align:center|32 || Ókláruð framhaldssaga;&lt;br/&gt;takmörkuð útgáfa (200 eintök);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-one.html |title=The Plant [Installment One] |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000&lt;ref&gt;The Plant, 2000 – OCLC catalog [https://www.worldcat.org/oclc/44638199]&lt;/ref&gt;
|-
| ''The Plant [Installment Two]'' || style=&quot;text-align:center|1983 || style=&quot;text-align:center|36 || Ókláruð framhaldssaga;&lt;br/&gt;takmörkuð útgáfa (200 eintök);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-two.html |title=The Plant [Installment Two] |accessdate=2025-03-17|website=stephenking.com}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000
|-
| ''The Plant [Installment Three]'' || style=&quot;text-align:center|1985 || style=&quot;text-align:center|54 || Síðasta bók í þessari ókláruðu framhaldssögu;&lt;br/&gt;takmörkuð útgáfa (200 eintök);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/plant-installment-three.html |title=The Plant [Installment Three] |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;útgefin fyrir almennan bókamarkað sem rafbók árið 2000
|-
| ''Blood and Smoke'' || style=&quot;text-align:center|1999 || style=&quot;text-align:center|– || Hljóðbók lesin af Stephen King sem inniheldur þrjár smásögur (''In the Deathroom''; ''Lunch at the Gotham Café''; ''1408''); ''Lunch at the Gotham Café'' hafði verið útgefin fyrr í prenti með fimm öðrum smásögum í takmarkaðri útgáfu ''Six Stories'' (1997); þær allar þrjár saman voru útgefnar í prenti með 11 öðrum smásögum í ''Everything's Eventual'' (2002)
|-
| ''The New Lieutenant's Rap'' || style=&quot;text-align:center|1999 || style=&quot;text-align:center|15 || Takmörkuð útgáfa (500 eintök);&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stephenking.com/works/limited/new-lieutenants-rap.html |title=The New Lieutenant's Rap |accessdate=2025-03-14|website=stephenking.com}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;textinn í þessari bók er prentaður í rithönd Kings;&lt;br/&gt;endurskrifuð og útgefin fyrir almennan bókamarkað sem ''Why We're in Vietnam'' í safnbókinni ''Hearts in Atlantis'' (1999)
|-
| ''American Vampire'' || style=&quot;text-align:center|2010 || style=&quot;text-align:center|– || Teiknimyndasaga (fimm hefti);&lt;br/&gt;skrifuð með [[:en:Scott Snyder|Scott Snyder]] og myndskreytt af [[:en:Rafael Albuquerque|Rafael Albuquerque]];&lt;br/&gt;endurútgefin sem bók (200 blaðsíður) 2010
|-
| ''Ghost Brothers of Darkland County'' || style=&quot;text-align:center|2013 || style=&quot;text-align:center|110 || Söngleikur;&lt;br/&gt;skrifaður með [[:en:T Bone Burnett|T Bone Burnett]] og [[:en:John Mellencamp|John Mellencamp]]
|-
| ''Charlie the Choo-Choo'' || style=&quot;text-align:center|2016 || style=&quot;text-align:center|24 || Undir dulnefni Beryl Evans;&lt;br/&gt;barnabók;&lt;br/&gt;myndskreytt af [[:en:Ned Dameron|Ned Dameron]]
|-
| ''Hansel and Gretel'' || style=&quot;text-align:center|2025 || style=&quot;text-align:center|48 || Barnabók;&lt;br/&gt;myndskreytt af [[:en:Maurice Sendak|Maurice Sendak]]
|-
|}

==Tilvísanir==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist|2}}&lt;/div&gt;

==Tenglar==
* [https://stephenking.com/ Opinber heimasíða]
* {{imdb nafn|0000175}}
* [https://www.nndb.com/people/221/000024149/ Stephen King] á [[:en:NNDB|Notable Names Database]]
* [https://www.sfadb.com/Stephen_King Verðlaun og tilnefningar – Stephen King] á [https://www.sfadb.com/ Science Fiction Awards Database]

{{DEFAULTSORT:King, Stephen}}
{{stubbur|æviágrip|bókmenntir}}
{{f|1947}}

[[Flokkur:Bandarískir rithöfundar]]</text>
      <sha1>j8of7g3w0iq8ysx4t1gnb29nv5glroa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hill-fjölskyldan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57230</id>
    <revision>
      <id>1986633</id>
      <parentid>1904282</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[King of the Hill]] á [[Hill-fjölskyldan]]</comment>
      <origin>1904282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1227" sha1="b2yigr953656x1nax90rufflgh7boj4" xml:space="preserve">[[Mynd:King of the Hill alley.jpg|thumb|Aðalpersónur King of the Hill]]
'''King of the Hill''' eru [[Bandaríkin|bandarískir]] teiknimyndaþættir skapaðir af [[Mike Judge]] og [[Greg Daniels]] fyrir [[FOX]]. Þættirnir hófu göngu sína árið [[1997]] og fjalla um úthverfa- fjölskyldu sem er stolt af [[Texas]] uppruna sínum. Þátturinn hefur verið einn af lengst gangandi sjónvarpsþáttum sem [[FOX]] sýnir og önnur lengsta teiknimyndaþáttaröð á eftir [[The Simpsons]]. Þátturinn var útnefndur sem einn af bestu sjónvarpsþáttum allra tíma af [[TIME]] tímaritinu.

== Persónur ==

===Hill fjölskyldan===
* '''[[Hank Hill]]'''
* '''[[Peggy Hill]]'''
* '''[[Bobby Hill]]'''
* '''[[Cotton Hill]]'''
* '''[[Tillie Mae Hill]]'''

===Gribble fjölskyldan===
* '''[[Dale Gribble]]'''
* '''[[Nancy Gribble]]'''
* '''[[Joseph Gribble]]'''

===Souphanousinphone fjölskyldan===
* '''[[Kahn Souphanousinphone]]'''
* '''[[Minh Souphanousinphone]]'''
* '''[[Kahn „Connie“ Souphanousinphone, Jr.]]'''

===Kleinschmidt fjölskyldan===
* '''[[Elroy „Lucky“ Kleinschmidt]]'''
* '''[[Luanne Platter-Kleinschmidt]]'''


{{stubbur|sjónvarp}}
[[Flokkur:Teiknimyndir]]
[[Flokkur:Bandarískir gamanþættir]]</text>
      <sha1>b2yigr953656x1nax90rufflgh7boj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986635</id>
      <parentid>1986633</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="ntxm99ujvvegjt9ukawasbmxray26in" xml:space="preserve">[[Mynd:King of the Hill alley.jpg|thumb|Aðalpersónur King of the Hill]]
'''''Hill-fjölskyldan''''' (enska: '''''King of the Hill''''') eru [[Bandaríkin|bandarískir]] teiknimyndaþættir skapaðir af [[Mike Judge]] og [[Greg Daniels]] fyrir [[FOX]]. Þættirnir hófu göngu sína árið [[1997]] og fjalla um úthverfa- fjölskyldu sem er stolt af [[Texas]] uppruna sínum. Þátturinn hefur verið einn af lengst gangandi sjónvarpsþáttum sem [[FOX]] sýnir og önnur lengsta teiknimyndaþáttaröð á eftir [[The Simpsons]]. Þátturinn var útnefndur sem einn af bestu sjónvarpsþáttum allra tíma af [[TIME]] tímaritinu.

== Persónur ==

===Hill fjölskyldan===
* '''[[Hank Hill]]'''
* '''[[Peggy Hill]]'''
* '''[[Bobby Hill]]'''
* '''[[Cotton Hill]]'''
* '''[[Tillie Mae Hill]]'''

===Gribble fjölskyldan===
* '''[[Dale Gribble]]'''
* '''[[Nancy Gribble]]'''
* '''[[Joseph Gribble]]'''

===Souphanousinphone fjölskyldan===
* '''[[Kahn Souphanousinphone]]'''
* '''[[Minh Souphanousinphone]]'''
* '''[[Kahn „Connie“ Souphanousinphone, Jr.]]'''

===Kleinschmidt fjölskyldan===
* '''[[Elroy „Lucky“ Kleinschmidt]]'''
* '''[[Luanne Platter-Kleinschmidt]]'''

{{stubbur|sjónvarp}}
[[Flokkur:Teiknimyndir]]
[[Flokkur:Bandarískir gamanþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1997]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2010]]</text>
      <sha1>ntxm99ujvvegjt9ukawasbmxray26in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tveir og hálfur maður</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57330</id>
    <revision>
      <id>1986637</id>
      <parentid>1981261</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Two and a Half Men]] á [[Tveir og hálfur maður]]</comment>
      <origin>1981261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9401" sha1="cml1fzop39jworh0fivm8l9t28j5hlx" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = Two and a Half Men
| mynd                = [[Mynd:Two and a half men intertitle.svg|250px]]
| myndatexti              = Logo Two and a half men þáttanna
| nafn2          = 
| tegund                = [[Grín]]
| handrit              = [[Chuck Lorre]]&lt;br /&gt;[[Lee Aronsohn]]
| leikstjórn             = 
| þróun            = Warner Bros. Television
| sjónvarpsstöð            = [[CBS]]&lt;br /&gt;[[Stöð 2]]
| leikarar             = [[Ashton Kutcher]]&lt;br /&gt;[[Jon Cryer]]&lt;br /&gt;[[Angus T. Jones]]&lt;br /&gt;[[Conchata Ferrel]]&lt;br /&gt;[[Marin Hinkle]]&lt;br /&gt;[[Holland Taylor]]&lt;br /&gt;[[Melanie Lynsky]]&lt;br /&gt;[[Ryan Stiles]]&lt;br /&gt;[[Matthew Settle]]
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = 
| höfundur_stefs = Chuck Lorre
| upphafsstef           = Trancenders
| lokastef             = 
| tónlist             = 
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða          = 11
| fjöldi_þátta         = 241
| list_episodes        = 
| framleiðslufyrirtæki   = 
| framleiðandi             = 
| aðstoðarframleiðandi       = 
| klipping               = 
| staðsetning             = [[Malibu]], [[Kalifornía]], {{USA}}[[Bandaríkin]] 
| myndataka               = 
| lengd              = 22 mín.
| stöð              = [[CBS]]
| myndframsetning       = 1080i (16:9 [[HDTV]])
| hljóðsetning         = Dolby 5.1
| fyrsti_þáttur            = [[22. september]] [[2003]]
| frumsýning          = [[22. september]] [[2003]]
| síðasti_þáttur           = [[19. febrúar]] [[2015]]
| lokasýning               = [[19. febrúar]] [[2015]]
| undanfari         = 
| framhald          = 
| tengt              = 
| vefsíða              = 
| imdb_kenni              = 0369179
| tv_com_kenni            = two-and-a-half-men/
}}
'''''Two and a Half Men''''' voru [[Bandaríkin|bandarískir]] gamanþættir sem voru frumsýndir á [[CBS]] stöðinni mánudaginn [[22. september]] [[2003]] klukkan hálf tíu. [[Charlie Sheen]], [[Ashton Kutcher]], [[Jon Cryer]] og [[Angus T. Jones]] fóru með aðalhlutverkin. [[13. mars]] [[2014]] var gerður samningur um 12. þáttaröðina.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Kondolojy, Amanda|titill=CBS Renews 'The Good Wife', 'The Millers', 'Two and a Half Men', 'Hawaii Five-0', 'Mom', 'Blue Bloods', 'Elementary' and 11 More|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/03/13/cbs-renews-the-good-wife-the-millers-two-and-a-half-men-hawaii-five-0-and-13-more/244495/|ritverk=TV by the Numbers|mánuðurskoðað=8. apríl|árskoðað=2014}}&lt;/ref&gt; Síðasti þátturinn fór í loftið [[19. febrúar]] [[2015]]. 

== Söguþráður ==
[[Mynd:Two and a Half Men cast and Chuck Lorre in September 2011.jpg|thumb|Aðalpersónur og handritshöfundar Two and a Half Men]]
Þátturinn er um steftónskáldið Charlie, bróður hans Alan sem og son hans Jake sem er tíu ára þegar þættirnir hefjast. Frjálslegum lifnaðarhætti Charlies er snúið á hvolf þegar mágkona hans hendir bróður hans út eitt kvöldið og vill skilja við hann. Þá fer Alan til bróður síns og biður hann um að fá að gista í nokkra daga á meðan hann greiðir úr hlutunum. Alan flytur inn til Charlie, jafnvel þó að Charlie sé algjörlega á móti því, og sonur Alans býr hjá þeim um helgar. 

== Persónur ==
=== Aðalpersónur ===
* [[Charlie Sheen]] er '''''Charles Francis „Charlie“ Harper''''', er gjálífur piparsveinn sem semur auglýsingastef og barnalög. Hann gerir óspart grín að bróður sínum en þykir undir niðri mjög vænt um hann. Charlie er algjör andstæða hans að öllu leyti, enda kærulaus, heillandi og einstaklega heppinn. Charlie þykir mjög vænt um litla frænda sinn, Jake, og gefur honum oft ráð sem ekki hæfa aldri hans, og ná þeir oft vel saman. 
* [[Jon Cryer]] er '''''Alan Jerome Harper''''', tví-fráskilinn [[hnykklæknir]] og bróðir Charlie og er andstæða bróður síns. Hann klúðrar oftast því sem hann gerir og er Charlie alltaf tilbúinn að gera grín að honum. Eftir að hafa misst húsið og konuna, Judith, flytur hann inn til Charlie. Hann er góður og kurteis en er veikur fyrir konum sem koma illa fram við hann. Það er líklega til komið vegna sambands hans við móður sína. Jon Cryer leikur bróðurinn sem er tveimur árum yngri en Charlie, en í alvörunni er hann nokkrum mánuðum eldri. 
* [[Angus T. Jones]] sem '''''Jacob David „Jake“ Harper''''', lati sonur Alans og fyrrverandi konu hans, Judith. Hann eyðir mestum frítíma sínum í að spila tölvuleiki, borða, horfa á sjónvarpið, spila á gítar, sofa og leysa vind og ropa. Hann elskar föður sinn og frænda mikið en hann er oft önugur í garð þeirra. Það er misskilningur margra að Sheen, Cryer og Jones syngi í opnunaratriðinu; röddin sem Jones metjar eftir er t.d. rödd Elizabeth Daily. 
* [[Conchata Ferrel]] sem kjaftfora þernan '''''Berta'''''. Þrátt fyrir að mannasiðir Bertu séu ekki upp á marga fiska, koma Alan og Charlie fram við hana af virðingu. Það er líka augljóst að heimilishaldið væri á hvolfi ef ekki kæmi til verka hennar. Hún á systur sem heitir Dana, sem Camryn Manheim leikur, en þeim kemur illa saman. Hún á líka þrjár dætur og nokkur barnabörn og kallar hún þær lauslátar og auðveldar og koma þær stundum með henni í vinnuna. 
* [[Holland Taylor]] sem '''''Evelyn Harper''''', eigingjarna móðir Charlies og Alans og amma Jakes. Hún hefur frekar yfirborðslegan áhuga á sonum sínum og barnabarni og notfærir sér þá oft, en ber samt dálítilla tilfinninga til þeirra, þó grunnt sé á yfirborðsmennsku hennar. Þeir endurgjalda kulda hennar með því að tala lítið sem ekkert við hana og sýna henni takmarkaðan áhuga. Fjölskyldan talar oft um hana sem væri hún djöfulinn sjálfur og hefur Charlie hana undir „666“ í símanum sínum.
* [[Marin Hinkle]] sem '''''Judith Melnick''''', eigingjarna, geðvonda og fyrrverandi eiginkona Alans. Hún virðist fyrirlíta Alan og notar hvert tækifæri sem gefst til þess að niðurlægja hann. Hún var fyrsta konan sem Alan svaf hjá en hjónaband þeirra var alla tíð dautt. Hún segir sjálf að í eina skiptið sem að hún naut þess að hafa stundað kynlíf var þegar hún varð ólétt af Jake. Hún leynir því ekki að hún lifir frábæru lífi á meðlaginu sem Alan greiðir henni og gengur hún svo langt að fara í brjóstastækkun fyrir peningana. Hún giftist síðan dr. Herb Melnick ([[Ryan Stiles]]), barnalækni Jakes. Hjónaband þeirra færði Alan töluverða gleði vegna þess að þá gat hann hætt að borga með konu sinni. Í sjöttu þáttaröð hendir hún Herb út og eyðir nokkrum dögum með Alan áður en hún tekur Herb í sátt aftur. Seinna kemur svo fram að hún varð um sama leyti ólétt af stelpu. Alan óttast að hann sé faðirinn en hún segist ætla að drepa hann ef hann segir að þau hafi sofið saman og eftir að hún fæðir barnið í lokaþætti sjöttu þáttaraðar er faðernið enn óvitað.

=== Gestaleikarar ===
* Melanie Lynskey (aðalleikari í þáttaröðum 1 &amp; 2; en er gestaleikari frá og með 3 þáttaröð) sem nágrannakonan Rose, ein af viðföngum skyndikynna Charlies sem verður hugfangin af honum en Harper fjölskyldan lítur á hana sem vin. Hún kemur alltaf óboðin inn á gafl hjá þeim og kemst inn í hús Charlies með því að klifra upp svalirnar og opna lásinn. Charlie hefur vaknað við það að fylgist með honum sofa. Í þáttaröð sex verður hún vinkona unnustu Charlies, Chelsea, og fer á stefnumót með Alan; og byrja þau saman og þróar Rose sömu tilfinningar til hans eins og Charlie. Það endar þó á fyrsta stefnumóti. Rose hefur sagt að hún sé með gráðu frá Princeton-háskóla og meistaragráðu í sálfræði frá Stanford-háskóla. Í gegnum allar þáttaraðirnar hefur Rose notað þekkingu sína á sálfræði í hinum ýmsu vandamálum. Fjölskylda hennar er í banka- og olíugeiranum sem útskýrir af hverju hún er mjög rík. [[Martin Sheen]], sem er raunverulegur faðir Charlies Sheen, lék gestahlutverk í þáttunum sem faðir Rose. Einnig á hún fimm frettur, sem heita allar eftir Charlie. 
* Jennifer Bini Taylor sem '''''Chelsea''''', kærasta Charlies meirihlutann af sjöttu þáttaröð og í lok hennar er hún flutt inn til hans. Þrátt fyrir að Chelsea sé fyrrum viðfang skyndikynna Charlies virðist hún vera eina konan í lífi Charlies (að undanskildum Lisu og Miu) sem fá Charlie til að vilja leggja eitthvað á sig til þess að verða betri manneskja. Hún og Alan verða góðir vinir og hagnast Charlie á því, vegna þess að Alan fer með Chelsea á söfn og útlendar myndir og gerir aðra hluti með henni sem Charlie þolir ekki. Áður en Jennifer lék Chelsea lék hún þrjár aðrar persónur í þáttunum: sem Suzanne í fyrsta þættinum, sem Tina í „Last Chance to See Those Tattoos“ (þáttaröð 2) og sem Nina í „The Leather Gear is in the Guest Room“ (þáttaröð 5).
* [[Ryan Stiles]] sem barnalæknirinn '''''Dr. Herbert Gregory Melnick'''''.

== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;

{{stubbur|sjónvarp}}

[[Flokkur:Bandarískir gamanþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2003]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2015]]</text>
      <sha1>cml1fzop39jworh0fivm8l9t28j5hlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986641</id>
      <parentid>1986637</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9444" sha1="4zd8bemrwza4oxjojee0ya669jn40t0" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = Two and a Half Men
| mynd                = [[Mynd:Two and a half men intertitle.svg|250px]]
| myndatexti              = Logo Two and a half men þáttanna
| nafn2          = 
| tegund                = [[Grín]]
| handrit              = [[Chuck Lorre]]&lt;br /&gt;[[Lee Aronsohn]]
| leikstjórn             = 
| þróun            = Warner Bros. Television
| sjónvarpsstöð            = [[CBS]]&lt;br /&gt;[[Stöð 2]]
| leikarar             = [[Ashton Kutcher]]&lt;br /&gt;[[Jon Cryer]]&lt;br /&gt;[[Angus T. Jones]]&lt;br /&gt;[[Conchata Ferrel]]&lt;br /&gt;[[Marin Hinkle]]&lt;br /&gt;[[Holland Taylor]]&lt;br /&gt;[[Melanie Lynsky]]&lt;br /&gt;[[Ryan Stiles]]&lt;br /&gt;[[Matthew Settle]]
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = 
| höfundur_stefs = Chuck Lorre
| upphafsstef           = Trancenders
| lokastef             = 
| tónlist             = 
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða          = 11
| fjöldi_þátta         = 241
| list_episodes        = 
| framleiðslufyrirtæki   = 
| framleiðandi             = 
| aðstoðarframleiðandi       = 
| klipping               = 
| staðsetning             = [[Malibu]], [[Kalifornía]], {{USA}}[[Bandaríkin]] 
| myndataka               = 
| lengd              = 22 mín.
| stöð              = [[CBS]]
| myndframsetning       = 1080i (16:9 [[HDTV]])
| hljóðsetning         = Dolby 5.1
| fyrsti_þáttur            = [[22. september]] [[2003]]
| frumsýning          = [[22. september]] [[2003]]
| síðasti_þáttur           = [[19. febrúar]] [[2015]]
| lokasýning               = [[19. febrúar]] [[2015]]
| undanfari         = 
| framhald          = 
| tengt              = 
| vefsíða              = 
| imdb_kenni              = 0369179
| tv_com_kenni            = two-and-a-half-men/
}}
'''''Tveir og hálfur maður''''' (enska: '''''Two and a Half Men''''') voru [[Bandaríkin|bandarískir]] gamanþættir sem voru frumsýndir á [[CBS]] stöðinni mánudaginn [[22. september]] [[2003]] klukkan hálf tíu. [[Charlie Sheen]], [[Ashton Kutcher]], [[Jon Cryer]] og [[Angus T. Jones]] fóru með aðalhlutverkin. [[13. mars]] [[2014]] var gerður samningur um 12. þáttaröðina.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Kondolojy, Amanda|titill=CBS Renews 'The Good Wife', 'The Millers', 'Two and a Half Men', 'Hawaii Five-0', 'Mom', 'Blue Bloods', 'Elementary' and 11 More|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/03/13/cbs-renews-the-good-wife-the-millers-two-and-a-half-men-hawaii-five-0-and-13-more/244495/|ritverk=TV by the Numbers|mánuðurskoðað=8. apríl|árskoðað=2014}}&lt;/ref&gt; Síðasti þátturinn fór í loftið [[19. febrúar]] [[2015]]. 

== Söguþráður ==
[[Mynd:Two and a Half Men cast and Chuck Lorre in September 2011.jpg|thumb|Aðalpersónur og handritshöfundar Two and a Half Men]]
Þátturinn er um steftónskáldið Charlie, bróður hans Alan sem og son hans Jake sem er tíu ára þegar þættirnir hefjast. Frjálslegum lifnaðarhætti Charlies er snúið á hvolf þegar mágkona hans hendir bróður hans út eitt kvöldið og vill skilja við hann. Þá fer Alan til bróður síns og biður hann um að fá að gista í nokkra daga á meðan hann greiðir úr hlutunum. Alan flytur inn til Charlie, jafnvel þó að Charlie sé algjörlega á móti því, og sonur Alans býr hjá þeim um helgar. 

== Persónur ==
=== Aðalpersónur ===
* [[Charlie Sheen]] er '''''Charles Francis „Charlie“ Harper''''', er gjálífur piparsveinn sem semur auglýsingastef og barnalög. Hann gerir óspart grín að bróður sínum en þykir undir niðri mjög vænt um hann. Charlie er algjör andstæða hans að öllu leyti, enda kærulaus, heillandi og einstaklega heppinn. Charlie þykir mjög vænt um litla frænda sinn, Jake, og gefur honum oft ráð sem ekki hæfa aldri hans, og ná þeir oft vel saman. 
* [[Jon Cryer]] er '''''Alan Jerome Harper''''', tví-fráskilinn [[hnykklæknir]] og bróðir Charlie og er andstæða bróður síns. Hann klúðrar oftast því sem hann gerir og er Charlie alltaf tilbúinn að gera grín að honum. Eftir að hafa misst húsið og konuna, Judith, flytur hann inn til Charlie. Hann er góður og kurteis en er veikur fyrir konum sem koma illa fram við hann. Það er líklega til komið vegna sambands hans við móður sína. Jon Cryer leikur bróðurinn sem er tveimur árum yngri en Charlie, en í alvörunni er hann nokkrum mánuðum eldri. 
* [[Angus T. Jones]] sem '''''Jacob David „Jake“ Harper''''', lati sonur Alans og fyrrverandi konu hans, Judith. Hann eyðir mestum frítíma sínum í að spila tölvuleiki, borða, horfa á sjónvarpið, spila á gítar, sofa og leysa vind og ropa. Hann elskar föður sinn og frænda mikið en hann er oft önugur í garð þeirra. Það er misskilningur margra að Sheen, Cryer og Jones syngi í opnunaratriðinu; röddin sem Jones metjar eftir er t.d. rödd Elizabeth Daily. 
* [[Conchata Ferrel]] sem kjaftfora þernan '''''Berta'''''. Þrátt fyrir að mannasiðir Bertu séu ekki upp á marga fiska, koma Alan og Charlie fram við hana af virðingu. Það er líka augljóst að heimilishaldið væri á hvolfi ef ekki kæmi til verka hennar. Hún á systur sem heitir Dana, sem Camryn Manheim leikur, en þeim kemur illa saman. Hún á líka þrjár dætur og nokkur barnabörn og kallar hún þær lauslátar og auðveldar og koma þær stundum með henni í vinnuna. 
* [[Holland Taylor]] sem '''''Evelyn Harper''''', eigingjarna móðir Charlies og Alans og amma Jakes. Hún hefur frekar yfirborðslegan áhuga á sonum sínum og barnabarni og notfærir sér þá oft, en ber samt dálítilla tilfinninga til þeirra, þó grunnt sé á yfirborðsmennsku hennar. Þeir endurgjalda kulda hennar með því að tala lítið sem ekkert við hana og sýna henni takmarkaðan áhuga. Fjölskyldan talar oft um hana sem væri hún djöfulinn sjálfur og hefur Charlie hana undir „666“ í símanum sínum.
* [[Marin Hinkle]] sem '''''Judith Melnick''''', eigingjarna, geðvonda og fyrrverandi eiginkona Alans. Hún virðist fyrirlíta Alan og notar hvert tækifæri sem gefst til þess að niðurlægja hann. Hún var fyrsta konan sem Alan svaf hjá en hjónaband þeirra var alla tíð dautt. Hún segir sjálf að í eina skiptið sem að hún naut þess að hafa stundað kynlíf var þegar hún varð ólétt af Jake. Hún leynir því ekki að hún lifir frábæru lífi á meðlaginu sem Alan greiðir henni og gengur hún svo langt að fara í brjóstastækkun fyrir peningana. Hún giftist síðan dr. Herb Melnick ([[Ryan Stiles]]), barnalækni Jakes. Hjónaband þeirra færði Alan töluverða gleði vegna þess að þá gat hann hætt að borga með konu sinni. Í sjöttu þáttaröð hendir hún Herb út og eyðir nokkrum dögum með Alan áður en hún tekur Herb í sátt aftur. Seinna kemur svo fram að hún varð um sama leyti ólétt af stelpu. Alan óttast að hann sé faðirinn en hún segist ætla að drepa hann ef hann segir að þau hafi sofið saman og eftir að hún fæðir barnið í lokaþætti sjöttu þáttaraðar er faðernið enn óvitað.

=== Gestaleikarar ===
* Melanie Lynskey (aðalleikari í þáttaröðum 1 &amp; 2; en er gestaleikari frá og með 3 þáttaröð) sem nágrannakonan Rose, ein af viðföngum skyndikynna Charlies sem verður hugfangin af honum en Harper fjölskyldan lítur á hana sem vin. Hún kemur alltaf óboðin inn á gafl hjá þeim og kemst inn í hús Charlies með því að klifra upp svalirnar og opna lásinn. Charlie hefur vaknað við það að fylgist með honum sofa. Í þáttaröð sex verður hún vinkona unnustu Charlies, Chelsea, og fer á stefnumót með Alan; og byrja þau saman og þróar Rose sömu tilfinningar til hans eins og Charlie. Það endar þó á fyrsta stefnumóti. Rose hefur sagt að hún sé með gráðu frá Princeton-háskóla og meistaragráðu í sálfræði frá Stanford-háskóla. Í gegnum allar þáttaraðirnar hefur Rose notað þekkingu sína á sálfræði í hinum ýmsu vandamálum. Fjölskylda hennar er í banka- og olíugeiranum sem útskýrir af hverju hún er mjög rík. [[Martin Sheen]], sem er raunverulegur faðir Charlies Sheen, lék gestahlutverk í þáttunum sem faðir Rose. Einnig á hún fimm frettur, sem heita allar eftir Charlie. 
* Jennifer Bini Taylor sem '''''Chelsea''''', kærasta Charlies meirihlutann af sjöttu þáttaröð og í lok hennar er hún flutt inn til hans. Þrátt fyrir að Chelsea sé fyrrum viðfang skyndikynna Charlies virðist hún vera eina konan í lífi Charlies (að undanskildum Lisu og Miu) sem fá Charlie til að vilja leggja eitthvað á sig til þess að verða betri manneskja. Hún og Alan verða góðir vinir og hagnast Charlie á því, vegna þess að Alan fer með Chelsea á söfn og útlendar myndir og gerir aðra hluti með henni sem Charlie þolir ekki. Áður en Jennifer lék Chelsea lék hún þrjár aðrar persónur í þáttunum: sem Suzanne í fyrsta þættinum, sem Tina í „Last Chance to See Those Tattoos“ (þáttaröð 2) og sem Nina í „The Leather Gear is in the Guest Room“ (þáttaröð 5).
* [[Ryan Stiles]] sem barnalæknirinn '''''Dr. Herbert Gregory Melnick'''''.

== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;

{{stubbur|sjónvarp}}

[[Flokkur:Bandarískir gamanþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2003]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2015]]</text>
      <sha1>4zd8bemrwza4oxjojee0ya669jn40t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Tveir og hálfur maður</title>
    <ns>1</ns>
    <id>57333</id>
    <revision>
      <id>1986639</id>
      <parentid>704904</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Spjall:Two and a Half Men]] á [[Spjall:Tveir og hálfur maður]]</comment>
      <origin>704904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1219" sha1="awq3bliz31d1zfmz7obw76i0taruu9k" xml:space="preserve">Hef verið að velta þessu fyrir mér... - þáttur ''skapaður af'' - og ''skapari þátta'' - hvaða merkingu leggja wikiverjar í það að vera skapari þátta? Mér skilst að „creator“ þátta sé oft upphafsmaður þátta, eða hugmyndasmiður þeirra eða jafnvel nokkurskonar „kraftur í dós“, þeas hugmyndasmiður, (tímabundinn) höfundur og driffjöður þáttarins?  Ég held það þurfi að hugsa þetta heiti upp á nýtt, skapari er orð sem er alltof hátíðlegt og yfirdrifið. Og held líka að beri að forðast þessar runur... ''gerður af'', ''framleiddur af'' - það er svosem ekkert kolrangt við þetta - en þegar þetta stendur í löngum bunum, þá hljómar þetta einsog slæm norska. --[[Special:Contributions/157.157.242.210|157.157.242.210]] 30. nóvember 2007 kl. 11:16 (UTC)
: Vertu nú ekki að gera grín að norsku :) En já, orðið „skapari“ hefur gjarnan yfir sér trúarlegan blæ og utan trúarlegs samhengis er það, eins og þú segir, yfirdrifið hátíðlegt. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 9. júlí 2009 kl. 18:26 (UTC)
::Hugmyndasmiður virðist falla sem flís við rass á ''creator''. --[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] 9. júlí 2009 kl. 23:30 (UTC)</text>
      <sha1>awq3bliz31d1zfmz7obw76i0taruu9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skarfasker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59200</id>
    <revision>
      <id>1986643</id>
      <parentid>1963010</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1271" sha1="0aih0hksme9e8dzy59ixjuqt48hhmos" xml:space="preserve">[[Mynd:Skarfasker.jpg|thumb|Skarfasker.]]
'''Skarfasker''' eða '''Litli-Skarfaklettur''' er [[sker]] á [[Viðeyjarsund]]i í [[Reykjavík]]. Utan við það er [[bauja]] sem vísar skipum inn fyrir [[Laugarnes]], um sundið inn til [[Sundahöfn|Sundahafnar]] og annað.

==Harpa strandar==
Skerið komst í fréttir [[10. september]] [[2005]] þegar skemmtibáturinn ''Harpa'' lenti á því á mikilli ferð og tvennt fórst. Skipstjóri bátsins og eigandi, Jónas Garðarsson, þáverandi formaður [[Sjómannafélag Reykjavíkur|Sjómannafélags Reykjavíkur]], var í kjölfarið dæmdur í þriggja ára fangelsi fyrir að hafa verið valdur að dauða þeirra með stórfelldri vanrækslu í skipstjórnarstarfi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.haestirettur.is/default.aspx?pageid=347c3bb1-8926-11e5-80c6-005056bc6a40&amp;id=cf6b155f-78a4-4946-bb1b-4401bfe576d5 |title=Dómur Hæstaréttar frá 10. maí 2007 |access-date=2022-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208010444/https://www.haestirettur.is/default.aspx?pageid=347c3bb1-8926-11e5-80c6-005056bc6a40&amp;id=cf6b155f-78a4-4946-bb1b-4401bfe576d5 |archive-date=2022-12-08 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{stubbur|landafræði|Reykjavík}}
[[Flokkur:Örnefni í Reykjavík]]</text>
      <sha1>0aih0hksme9e8dzy59ixjuqt48hhmos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skógræktin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59876</id>
    <revision>
      <id>1986672</id>
      <parentid>1974429</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8149" sha1="mh77u8fd2v9nmjb7fidad3dghodqt82" xml:space="preserve">{{Fyrirtæki
| nafn = '''Skógræktin'''
| merki = [[Mynd:Skograektin-HORIZ-RGB.png|250px|Merki Skógræktarinnar]]
| gerð = Opinber stofnun
| slagorð = 
| hjáheiti = 
| stofnað = 2016 (Upprunalega 1907)
| stofnandi =
| örlög = Sameinaðist Land og skógur 2024
| staðsetning = Aðalskrifstofa, Miðvangur 2 - 4, 700 [[Egilsstaðir]]
| lykilmenn = Þröstur Eysteinsson, skógræktarstjóri
| starfsemi =
| heildareignir =
| tekjur =
| hagnaður_f_skatta = 
| hagnaður_e_skatta = 
| eiginfjárhlutfall =
| móðurfyrirtæki = 
| dótturfyrirtki =
| starfsmenn = ∼ 70
| vefur = skogur.is
}}

'''Skógræktin''' var [[Íslensk stofnun|íslensk ríkisstofnun]] sem heyrði undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið og vann að þróun [[skógrækt]]ar á Íslandi samkvæmt lögum um [[skógrækt]]. Stofnunin var sameinuð Landgræðslunni í nýrri stofnun, '''[[Land og skógur]]'''.

== Saga ==
Skógræktin var stofnuð með lögum árið [[1907]] og tók til starfa 1. janúar 1908. Hún heyrði upphaflega undir [[ráðherra Íslands]]. Árið [[1940]] var stofnunin flutt undir [[landbúnaðarráðherra Íslands|landbúnaðarráðuneytið]]. Þá var farið að tala um Skógrækt ríkisins. Fyrsta gróðrarstöðin var stofnsett árið [[1944]] á [[Tumastaðir|Tumastöðum]] í Fljótshlíð.

Árið [[1990]] var aðalskrifstofa stofnunarinnar flutt frá [[Reykjavík]] til [[Egilsstaðir|Egilsstaða]]. Á aldarafmæli stofnunarinnar var hún færð undir [[Umhverfis- og auðlindaráðuneyti Íslands|umhverfis- og auðlindaráðuneytið]]. Hinn 1. júlí [[2016]] varð núverandi stofnun til, '''Skógræktin''', við sameiningu Skógræktar ríkisins og fimm lítilla stofnana sem sáu um landshlutaverkefni í skógrækt, hver í sínum landshluta. Þetta voru Héraðs- og Austurlandsskógar, Suðurlandsskógar, Vesturlandsskógar, Skjólskógar á Vestfjörðum og Norðurlandsskógar. 
Í skipuriti Skógræktarinnar skiptist stofnunin í fjögur svið, skógarþjónustusvið sem sinnir einkum þjónustu við skógrækt á lögbýlum, þjóðskógasvið sem sér um rekstur þjóðskóganna, rannsóknasvið sem stundar skógrannsóknir og skógmælingar og rekstrarsvið sem sér um fjármál stofnunarinnar, mannauðsmál og fleira. Skógræktarstjóri er yfirmaður sviðanna fjögurra og einnig embættis fagmálastjóra sem er skógræktarstjóra til fulltingis og hefur með höndum ýmislegt sem snertir alþjóðlegt samstarf og samskipti.

Árið 2024 sameinaðist Skógræktin Landgræðslunni í nýrri stofnun ''' Land og skógur'''.

== Hlutverk ==
Skógræktin er þekkingar-, þróunar- og þjónustuaðili sem vinnur með og fyrir stjórnvöld, almenning og aðra hagsmunaaðila að rannsóknum, þróun, ráðgjöf og þekkingarmiðlun á sviði skógræktar. Stofnunin er í forsvari fyrir Íslands hönd í erlendu samstarfi á sviði skógræktar. Yfirmaður skógræktarinnar er ''skógræktarstjóri''. Núverandi skógræktarstjóri er Þröstur Eysteinsson. Frá upphafi hefur stofnunin haft tvær meginskyldur, að vernda og viðhalda skóglendi sem fyrir er í landinu og rækta nýja skóga landinu til heilla og nytja.

== Vernd og útbreiðsla birkiskóga ==
Við landnám er talið að birkiskóglendi hafi þakið 25%-40% landsins. Þegar Skógræktin tók til starfa 1908 var birkiskóglendi aðallega slitrur hér og hvar, samtals innan við hálft prósent landsins. Fáeinir heillegir skógar voru eftir. Þeirra þekktastir voru [[Hallormsstaðaskógur]] og [[Vaglaskógur]] sem ríkið hafði keypt nokkru áður til að forða þeim frá eyðingu. Skógræktin fékk svo það hlutverk að forða fleiri birkiskógum frá eyðingu og vinna að því að birkiskóglendi gæti breiðst út á ný. Það reyndist torvelt verk enda sauðfjárbeit um allt land sem kemur í veg fyrir endurnýjun birkiskóga og útbreiðslu þeirra. Smám saman fjölgaði birkiskógum undir verndarvæng Skógræktarinnar. Stofnunin hefur haft umsjón með [[Þórsmörk]] og [[Goðaland]]i frá 1920 og þar hefur skógur sem var á fallanda fæti margfaldast og breiðist enn út. [[Vatnaskógur]] í Svínadal, Laugarvatnsbrekkur, [[Ásbyrgi]], [[Arnaldsstaðaskógur]] í Fljótsdal, [[Sigríðastaðaskógur]] í Ljósavatnsskarði, Mela- og [[Skuggabjargaskógur]] og fleiri skógar í [[Fnjóskadalur|Fnjóskadal]] eru einnig meðal birkiskóga sem Skógræktin verndar og varðveitir. Alla sína tíð hefur Skógræktin gert tilraunir með útbreiðslu birkis og talað fyrir verndun lands svo að birki gæti breiðst út. Birki hefur einna helst átt skjól þar sem land hefur verið friðað fyrir beit, ekki síst á skógræktarsvæðum þar sem ræktaðir eru nytjaskógar. Þar kemur birkið ævinlega upp, sé nokkur fræuppspretta í grenndinni. Minnkandi beit og friðun lands á vegum ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja og einstaklinga hefur líka leitt til aukinnar útbreiðslu birkis. Birkiskógur og birkikjarr þrífst nú á 1,5% landsins (2022).

== Nýskógrækt ==
Frá upphafi vann Skógræktin að því að reyna innfluttar trjátegundir til skógræktar á Íslandi eins og kveðið var á um í lögum um stofnunina. Á þeim tíma sem liðinn er hafa verið reyndir tugir nytjatrjátegunda. Best hafa reynst þær fimm trjátegundir sem nú eru megintegundir í nýskógræktarverkefnum hérlendis, [[Alaskaösp|alaskaösp]], [[Ilmbjörk|ilmbjörk]], [[Rússalerki|rússalerki]], [[Sitkagreni|sitkagreni]] og [[Stafafura|stafafura]]. Um miðja 20. öld voru miklar vonir bundnar við [[Skógarfura|skógarfuru]] í skógrækt hérlendis og var hún gróðursett í stórum stíl víða um land fram yfir 1960 þegar furulús varð flestum trjánum að aldurtila og notkun tegundarinnar var hætt. Fáein tré stóðu lúsina þó af sér og frærækt af þeim gefur vonir um að tegundina megi nota að einhverju marki, í það minnsta til skrauts í skógum og til garðræktar. Þá var lengi vel talið að [[Rauðgreni|rauðgreni]] væri hentugri [[greni]]tegund en sitkagreni, ekki síst á Norður- og Austurlandi. Sú hefur ekki verið raunin því rauðgrenið vex mun hægar og er því lengur að gefa af sér afurðir. Skógræktin hefur undanfarna áratugi unnið að kynbótum á lerki og útkoman úr því er blendingur sem fæst með blöndun úrvalstrjáa rússalerkis og evrópulerkis. Blendingurinn kallast ''[[Hrymur]]'' og hefur svokallaðan blendingsþrótt, þ.e. hann sýnir kosti beggja foreldranna, vex vel eins og evrópulerki og þrífst betur við íslenskar aðstæður en rússalerki, einkum þar sem [[Úthafsloftslag|hafræns]] loftslags gætir. 
Ísland er landfræðilega á barrskógabeltinu og reynslan hefur sýnt að hér vaxa barrskógar álíka vel og á sömu breiddargráðum í Skandinavíu. Rannsóknasvið Skógræktarinnar hefur gert skógmælingar í yfir 30 ár í verkefni sem kallast [https://www.skogur.is/isu Íslensk skógarúttekt]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Gögn úr þeim mælingum eru m.a. hluti af þeim gögnum sem Ísland skilar til [[Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar|Loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna]]. Gögnin sýna að binding í ræktuðum skógi á Íslandi er að meðaltali um 10 tonn á hektara á ári miðað við 50 ára vaxtarlotu. Það er mun meira en margir þorðu að vona framan af og sýnir mátt og möguleika skógræktar á Íslandi, bæði til nytja og til bindingar á kolefni. Nytjaskógrækt á Íslandi skilar því bæði verðmætum afurðum sem leyst geta af hólmi mengandi hráefni eins og olíu, plast, stál og steinsteypu og stuðlar að mikilli bindingu á [[Koltvísýringur|koltvísýringi]] úr andrúmsloftinu. 

== Tenglar ==
* [http://www.skogur.is Vefur Skógræktarinnar]
* [https://web.archive.org/web/20230510192410/https://www.skogarkolefni.is/ Vefur Skógarkolefnis]
* [https://ust.is/library/Skrar/loft/NIR/NIR%202020.pdf National Inventory Report. Umhverfisstofnun, 2020]

{{Umhverfisráðuneyti Íslands}}
[[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]]
[[Flokkur:Skógrækt á Íslandi]]

{{s|1907}}</text>
      <sha1>mh77u8fd2v9nmjb7fidad3dghodqt82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ryþmablús</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62063</id>
    <revision>
      <id>1986588</id>
      <parentid>1981152</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14902" sha1="donsew4z2hbmy7ueifqq28plsw31bf9" xml:space="preserve">{{ Færa
| til = [[Rytmablús]]
| vegna = þess að það er tökuorð sem hefur verið notað meira (meðal annars af rúv og morgunblaðinu) [https://bin.arnastofnun.is/beyging/548385 BÍN rytmablús]
| sjá = [[Spjall:Ryþmablús]]
}}
{{Tónlistarstefna
| nafn=Ryþmablús
| litur=white
| bakgrunns-litur=#0000E1
| uppruni=[[Djass]]&lt;br /&gt;[[Blús]] ([[Stökk Blús|Stökk]], [[Rafmagns]])&lt;br /&gt;[[Gospel]]&lt;br /&gt;
| vinsældir=Stóðu hæst frá 1940 til 1960; stöðutákn þar á eftir
| tengdar-stefnur=[[Fönk]] – [[Ska]] – [[Sálartónlist]] – [[Rokk]] – [[Reggae]] – [[Diskó]]
}}

'''Ryþmablús''' eða '''taktur og tregi''' (e. ''rhythm and blues'' eða [[skammstöfun|skammstafað]] sem ''R&amp;B'') er [[tónlistarstefna]] sem sameinar [[jazz]], [[gospel]] og [[blús]]. Ryþmablús var þróað meðal blökkumanna í Bandaríkjunum. Tónlistarstefnan er upprunnin á fimmta áratugnum en hún hafði verið að þróast síðan á fjórða áratugnum.&lt;ref name=&quot;dictionary&quot; &gt;Rhythm and blues. [http://dictionary.reference.com/browse/rhythm+and+blues „rhythm and blues“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121116220717/http://dictionary.reference.com/browse/Rhythm+and+blues |date=2012-11-16 }}, [http://dictionary.reference.com/''Dictionary.com'']. Sótt 2. mars 2012.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;brit&quot; &gt;Charlie Gillett, Ed Ward [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/501938/rhythm-and-blues „rhythm and blues“], [http://www.britannica.com/''Britannica Online Encyclopedia'']. Sótt 2. mars 2012.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;orda&quot;&gt; ''Ensk-íslensk Orðabók'', (Örn og Örlygur, 1984) Sótt 9. mars 2012.&lt;/ref&gt;

Markhópur ryþmablús var fyrst og fremst blökkumenn í Bandaríkjunum, en tónlistin hreif síðar kynslóðir af öllum kynþáttum og uppruna um nánast allan heim. Upphaflega var ryþmablús byggð af minni tónlistarmönnum sem bættu djassi, gospel og blús í lögin sín. Tónlist þeirra var undir sterkum áhrifum frá djass og [[&quot;stökk tónlist&quot;]] og ennfremur gospel og blökkumanna [[bebop]].  Á sjötta áratugnum fékk klassískt ryþmablús einkenni sitt með því að færa sig yfir á aðrar tónlistarstefnur, svo sem djass og [[Rokk og Ról|rokk (rokk og ról)]] og má segja að það hafi verið þróað sem ákveðið viðskiptaform inn í sjálft rokkið. &lt;ref name=&quot;dictionary&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;brotha&quot; &gt;Mybrotha.Com Staff Writer. [http://www.mybrotha.com/randb_history.asp„The History of Rhythm and Blues “] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251210133315/http://www.mybrotha.com/randb_history.asp%E2%80%9EThe |date=2025-12-10 }}, [http://www.mybrotha.com/''Mybrotha'']. Sótt 3. mars 2012.&lt;/ref&gt;

Ryþmablús er sífellt að breytast og þróast og er enn vinsælt tjáningarform í menningu blökkumanna í Bandaríkjunum og samfélögum svarta nánast hvar sem er í heiminum. &lt;ref name=&quot;brotha&quot;/&gt;

== Uppruni nafnsins ==
Ryþmablús heitið kom upp á fimmta áratugnum í staðin fyrir hugtakið kynþáttar tónlist, sem var talið niðrandi. [[Jerry Wexler]] bjó til hugtakið þegar hann var að vinna hjá [[Billboard Magazine]]. Á áttunda áratugnum var skammstöfunin R&amp;B síðan nánast eingöngu notuð sem samheiti þessarar tónlistarstefnu. &lt;ref name=&quot;brotha&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;mark&quot; &gt;Mark Edward Nero. [http://randb.about.com/od/rb12/a/Rhythm_Blues.htm „ What is R&amp;B Music? A Definition of the Genre “] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020113545/http://randb.about.com/od/rb12/a/Rhythm_Blues.htm |date=2011-10-20 }}, [http://www. about.com / ''About.com'']. Sótt 4. mars 2012.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;credible&quot; &gt;Brief R&amp;b History. [http://www.crediblereviews.com/music/2150/brief-rb-history „Brief R&amp;b History“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031005835/http://www.crediblereviews.com/music/2150/brief-rb-history |date=2012-10-31 }}, [http://www.crediblereviews.com/ ''Credible Reviewa'']. Sótt 28. Feb 2012.&lt;/ref&gt;

== Saga  ==
Flæði blökkumanna í Bandaríkjunum til Chicago, Detroit, New York, Los Angeles og víðar á þriðja og fjórða áratug tuttugustu aldarinnar skapaði nýja markaði fyrir djass, blús og sambærilega tónlist. Undanfari ryþmablús kom úr djass og blús heimum, sem voru að byrja að koma saman á fjórðaáratugnum. Söngvarinn og píanóleikarinn Leroy Carr var fyrstur af Delta blús söngvurum til að blanda jazz áhrifum og “urban” stíl inn í blúsinn. Frá byrjun fjórða áratugarins þar til að hann dó árið 1935, var hann einn af áhrifamestu manneskjunum í blúsheiminum. Louis Jordan var hins vegar mikilvægasti jazz tónlistamaðurinn í að þróa ryþmablús. Hann er sagður nánast hafa búið til  &quot;stökk blús.&quot; Eins og svo mikið af tónlist frá fimmta áratugnum, kom stökk blús úr “swing big” bandinu hans Count Basie. Jordan umbreytti “big bandinu” sínu Basie í lítinn hóp útsettra hljóðfæra, með glensi og gríni. Jordan réð ríkjum á topplistunum í tónlist snemma á fimmta áratugnum. Jordan tók upp sína tónlist hjá Decca útgáfufyrirtækinu. &lt;ref name=&quot;piero&quot; &gt;Piero Scaruffi. [http://www.scaruffi.com/history/rb.html „A brief history of Rhythm'n'Blues “], [http://www.scaruffi.com/''Scaruffi'']. Sótt 3. mars 2012.&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;tad&quot; &gt;Tad Richards. [http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_tov/ai_2419101026/?tag=content;col1 „ Rhythm and Blues “] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207042839/http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_tov/ai_2419101026/?tag=content;col1 |date=2009-12-07 }}, [http://findarticles.com/ ''Mybrotha''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151229022012/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158 |date=2015-12-29 }} {{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158 |title=Geymd eintak |access-date=2026-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151229022012/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158 |archive-date=2015-12-29 |url-status=dead}}. Sótt 4. mars 2012.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;canada&quot; &gt;The Canadian Ecyclopedia of Music in Canada. [http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/rhythm-and-blues„ Rhythm and Blues “]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, [http://www.thecanadianencyclopedia.com/ ''The Canadian Ecyclopedia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827201219/http://thecanadianencyclopedia.com/ |date=2008-08-27 }}. Sótt 4. mars 2012.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;official&quot; &gt;R&amp;B History. [http://the60sofficialsite.com/Rhythm_and_Blues_Music_of_the_1960s.html „ Rhythm and Blues Music of the 1960s “] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307115656/http://www.the60sofficialsite.com/Rhythm_and_Blues_Music_of_the_1960s.html |date=2012-03-07 }}, [http://the60sofficialsite.com/ ''The 60s Official Site'']. Sótt 4. mars 2012.&lt;/ref&gt;

Nýju ryþmablúsflytjendur á fimmta áratugnum komu flestir frá nýjum sjálfstæðum útgáfufyrirtækjum og mikið af þeim voru staðsett í New York og Los Angeles og átti ákveðinn hlut í þróun ryþmablúshljóðsins en útgáfufyrirtækið Savoy var eitt af mikilvægustu sjálfstæðu fyrirtækjunum.  Savoy var stofnað 1942 af Herman Lubinsky, frá Newark, New Jersey. Savoy var eitt af fáum útgáfufyrirtækjum sem sérhæfði sig í megin tónlistarstílum blökkumanna á fimmta áratugnum, bebop og ryþmablús. Los Angeles var á þessum árum miðstöð fyrir upptöku takts og blús. Fyrsta fræga ryþmablús lagið var &quot;I wonder&quot;, sem var tekið upp af Private Cecil Gant í kjallarastúdíó og gefið út árið 1944 af Gilt Edge Records, sem var skammlíft útgáfufyrirtæki í Los Angeles. Þegar &quot;I wonder&quot; fór á topp Billboard vinsældarlistans, þá byrjaði fjöldi útgáfufyrirtækja að gefa út Leroy Carr-blús stíl sem Gant hafði gert vinsælann. Farsælast þeirra var Modern Records, sem náði bestum árangri með T-Bone Walker. Aladdin útgáfufyrirtækið gerði samning við Charles Brown, sem leiddi djass-poppið. Swingtime tók upp Lowell Fulson, sem setti saman “smooth” LA hljóð undir áhrifum frá T-Bone Walker gítar stílnum og Charles Brown söngvara og píanóleikara sem síðar þróaði sinn eigin byltingarkennda stíl. &lt;ref name=&quot;piero&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;official&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tad&quot;/&gt; 


Tvö mikilvægustu sjálfstæðu útgáfufyrirtækin frá Los Angeles eftir heimstýrjöldina síðari voru Imperial og Specialty. Imperial var stofnað af framleiðandanum Lew Chudd árið 1945 og átti stóran þátt í uppbyggingu ryþmablús og breytti m.a. ásjónu þess þegar hann flutti hæfileika leit sína frá Los Angeles til New Orleans og gerði samning með Fats Domino. Domino hafði örlítið af þessum “smooth LA”  stíl, en hann hafði einnig sterka orku eins og Big Joe Turner. Imperial gerði einnig samning við  aðra New Orleans ryþmablús flytjendur eins og Smiley Lewis og Guitar Slim. Domino var einn af fyrstu ryþmablús listamönnum sem var undir áhrifum kántrý tónlistar hvítra manna. Tónlistar sagnfræðingar benda á hvíta söngvara eins og Elvis Presley og Carl Perkins sem frumkvöðla rokksins, en raunverulega voru það Domino og síðar Chuck Berry sem voru frumkvöðlarnir. Önnur Los Angeles útgáfufyrirtæki byrjuðu að leita til New Orleans eftir nýjum hæfileikaríkum listamönnum.  Aladdin gerði samning við Shirley og Lee, sem áttu mörg fræg lög á sjötta áratugnum. Art Rupe frá Specialty KimiRecords útgáfufyrirtæknu í Los Angeles náði mestum árangri í New Orleans. Rupe, sem byrjaði hjá Specialty árið 1946, hafði þróað lítið útgáfufyrirtæki , sem upphaflega gerði samninga við stökk blús hljómsveitir eins og Joe Liggins og Honeydrippers, sem og fyrrum Swingtime listamanninn Percy Mayfield. Mayfield var söngvari sem fylgdi Los Angeles stílnum og hann er álitinn einn af bestu lagasmiðum þessarar aldar. Á sjötta áratugnum fór klassískt ryþmablús út fyrir sitt tónlistarsvið og yfir á aðrar tónlistarstefnur, svo sem djass og rokk og ról.  Þetta var sterkur taktbundinn stíll sem flæddi yfir í hefðbundna blús tónlist sem á rætur að rekja til New Orleans.  Fyrsta hljóðritun Mayfield fyrir Specialty kom út árið 1950 og var  &quot;Please Send Me Someone to Love.&quot;  Specialty átti marga góða smelli eins og t.d. &quot;The Things I Used to Do” með Guitar Slim (ásamt Ray Charles) sem kom út árið 1954. En mikilvægasti flytjandi þeirra var þó Little Richard. Richard hafði gert nokkur fræg lög fyrir Peacock útgáfufyrirtækið í Houston, sem var í eigu Don Robey, einn af fáum svörtu athafnamönnunum í ryþmablús. Með Specialty þróaði Richard nýjan öfgafullan stíl sem var kenndur við hann. Fyrsta smáskífa hans, &quot;Tutti Frutti,&quot; kom út árið 1955, þetta lag var einn af mikilvægustu þáttum í sameiningu ryþmablús og rokksins. &lt;ref name=&quot;piero&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;official&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tad&quot;/&gt; 

Árið 1947 stofnaði  Ahmet Ertegun Atlantic Record í New York City, en hann var mikill djass aðdáandi og sonur tyrkneska diplómata. Þetta færði geirann mikið yfir til New York City. Árið 1953 kom Jerry Wexler inn í fyrirtækið  og hann ásamt Ertegun léku lykilhlutverk í að koma ryþmablús á framfæri. Þeir kynntu til leiks margar af aðal söngkonum ryþmablús þess tíma eins og Ruth Brown og Lavern Baker. Þeir fengu líka Ray Charles í Atlantic, sem hafði verð að líkja eftir Charles Brown og hjálpuðu honum að finna nýja stefnu sem myndi seinna þróast í sálartónlist. Wexler og Ertegun unnu mjög náið með Clyde McPhatter og Chuck Willis sem báðir voru mikilvægir í árangri ryþmablús á sjötta áratugnum. King Records í Cincinnati, Ohio, the Chess og Vee Jay fyrirtæki í Chicago, og Duke/Peacock Records í Houston, Texas, léku einnig mikilvæg hlutverki í útbreiðslu ryþmablús. &lt;ref name=&quot;piero&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;brit&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;canada&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tad&quot;/&gt; 

Einn af mikilvægustu eiginleikum ryþmablús kom fram þegar hópar byrjuðu að raddsetja í stíl sem varð þekktur sem doo-wop. Sonny Til og Orioles tóku forystu og nutu landshylli með ryþmablús smellinum &quot;It's Too Soon To Know&quot; árið 1948. 
Þegar rokkið varð vinsælt á sjötta áratugnum má segja að það hafi byrjað með hvítum söngvurum að syngja lög eftir ryþmablús flytjendur. Þá var lítill greinarmunur gerður á milli rokks og ryþmablús. Á þessum tímapunkti, voru topp ryþmablús flytjendur eins og Chuck Berry og Fats Domino taldir vera rokk stjörnur of voru af sama sess og hvítir tónlistarmenn á borð við Bill Haley og Elvis Presley. Það var svo ekki fyrr en með tilkomu Motown fyrirbærisins og Memphis sál hljóðinu  á sjöunda áratugnum (hópar eins og Supremes, The Temptations, Aretha Franklin, Otis Redding) að aftur var hægt að greina  stíl blökkumanna frá rokkinu með því að kalla það ryþmablús. &lt;ref name=&quot;brotha&quot;/&gt;

== Nútíma ryþmablús  ==
{{Aðalgrein|Nútíma ryþmablús}}
Á sjöunda, áttunda og níunda áratugnum komu fram nýir stílar af ryþmablús, þar á meðal fönk og diskó. Á níunda áratugnum vara hugtakið R&amp;B skilgreint sem stíll samtíma blökkumanna í Bandaríkjunum og var um að ræða tónlist sem sameinaði þætti frá sál, fönk og popp tónlist, sem er upprunnin eftir diskó þemað fjaraði út. Á seinni hluta níunda áratugarins varð hip hop og rapp betur skilgreint og mörg lög notuði upptökur af klassískum ryþmablús lögum.

Michael Jackson gaf út plötuna Thriller árið 1982 og varð hún mest selda plata allra tíma. Þar mátti finna leifar af diskó tímabilinu sem hafði veruleg áhrif á nútíma ryþmablús tónlist. Aðrir söngvarar og sönghópar eins og Patti Labelle, Luther Vandross, Prince  og New Edition tóku tónlistarheiminn yfir með þessum nýja stíl af ryþmablús. Gladys Knight, Melba Moore og Whitney Houston mótuðu einnig  ryþmablús menninguna á níunda áratugnum, og sá stíll naut meiri vinsælda sem tónlistarhefð á tíunda áratugnum. Á þeim áratug tóku ryþmablús raularar eins og Keith Sweat, LeVert, Guy, Jodeci, BellBivDeVoe, ryþmablús ástarlög á annað stig. Fleiri listamenn eins og til dæmis  Mariah Carey, Brian McKnight, TLC, R. Kelly, Mary J. Blige og Boyz II Men kveiktu einnig áhuga á ný á klassíkri sálartónlist og raddsettum lögum. Afleiðingin af þessari fjölbreyttu tegund af tónlist var sú að það spruttu upp fullt af nýjum undirstefnum eins og New Jack Swing, Hip-hop sál og ný sál. Ryþmablús er sífellt að breytast og mun halda áfram að þróast og vera vinsæll tjáningarmáti fyrir ameríska blökkumenn og samfélög blökkumanna víðast hvar í heiminum. &lt;ref name=&quot;brotha&quot;/&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}


[[Flokkur:Taktur og tregi| ]]</text>
      <sha1>donsew4z2hbmy7ueifqq28plsw31bf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stjörnuskoðun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63853</id>
    <revision>
      <id>1986688</id>
      <parentid>1978901</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="952" sha1="qmmxnnd6bx9hpfw0mxvj84ernctlnd0" xml:space="preserve">'''Stjörnuskoðun''' eða '''stjörnuathugun''' er aðferð í [[stjörnufræði]] við að kanna [[himinfyrirbæri]]. Nota má ber [[augu]] til að skoða stjörnu[[himininn]], en [[sjónauki]]nn olli byltingu þegar hann kom fram í upphafi 17. aldar. Með tilkomu [[útvarpssjónauki|útvarpssjónauka]] um miðja 20. öld hófst tímabil [[útvarpsstjörnufræði]]. [[Andrúmsloft jarðar]] takmarkar [[ljós]]magn frá stjörnum, sem berst til [[jörðin|jarðar]], og því hafa menn á seinni árum sent nokkra stjörnusjónauka á [[sporbraut]] um jörðu, t.d. [[Hubble-geimsjónaukinn|Hubblesjónaukann]]. 

== Tenglar ==
* [https://web.archive.org/web/20201202124158/https://www.stjornufraedi.is/ Stjörnufræðivefurinn]
* [http://astro.is/ Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811205307/http://www.astro.is/ |date=2011-08-11 }}

[[Flokkur:Stjörnufræði]]
[[Flokkur:Stjörnuskoðun]]</text>
      <sha1>qmmxnnd6bx9hpfw0mxvj84ernctlnd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blettatígur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64729</id>
    <revision>
      <id>1986714</id>
      <parentid>1984404</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amtin</username>
        <id>13137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1986714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2776" sha1="iz8k3bxfi9bbc9j34ncynsz6u5xi7ic" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Blettatígur
| fossil_range = Seinnihluti [[plíósen]] – í dag
| status = VU
| trend = down
| status_system = iucn3.1
| status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn&quot;&gt;{{Cite iucn| author =Cat Specialist Group|year=2002| url = https://www.iucnredlist.org/species/219/124366642|title=Acinonyx jubatus| access-date =[[2006-05-11]]}} Gagnagrunnsfærslan inniheldur rök fyrir því að þessi tegund sé í hættu.&lt;/ref&gt;
| image = Acinonyx jubatus walking edit.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'')
| ordo = [[Rándýr]] (''Carnivora'')
| familia = [[Kattardýr]] (''Felidae'')
| genus = '''''Acinonyx'''''
| genus_authority = [[Joshua Brookes|Brookes]], 1828
| species = '''Blettatígur''' (''A. jubatus'')
| binomial = ''Acinonyx jubatus''
| binomial_authority = ([[Johann Christian Daniel von Schreber|Schreber]], 1775)
| range_map = Cheetah range.gif
| range_map_width = 250px
| range_map_caption = Heimkynni blettatígurs
| type_species = '''''Acinonyx venator'''''
| type_species_authority = [[Joshua Brookes|Brookes]], 1828 (= ''Felis jubata'', [[Johann Christian Daniel von Schreber|Schreber]], 1775) by monotypy
| synonyms = 
* ''Felis jubata'' Schreber, 1775
* ''Felis venatica'' Smith
* ''Acinonyx venator'' [[Joshua Brookes|Brookes]], 1828
}}
[[File:Cheetah (Acinonyx jubatus) crossing the road.webm|thumb|Blettatígur]]
'''Blettatígur''' ([[fræðiheiti]]: ''Acinonyx jubatus'') er [[kattardýr]] og hraðskreiðasta dýr á [[Jörðin|jörðu]]. Hann getur hlaupið stuttan spöl á 115 km hraða á klukkustund enda er líkaminn allur sniðinn að hraðanum. Víðar nasir geta dregið mikið [[súrefni]] inn í lungun og loppurnar eru lagaðar að spretthlaupi. Nú lifa flestir blettatígrar í austan- og sunnanverðri [[Afríka|Afríku]] en nokkrir eru í [[Asía|Asíu]] — í [[Íran]] og [[Pakistan]]. Þeir hafast við í margs konar umhverfi, allt frá trjálausum [[Gresja|gresjum]] að þéttu [[kjarr]]i eða jafnvel þurrum auðnum. Blettatígurinn er rándýr og lifir á [[Gasella|gasellum]].

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;

== Tenglar ==
* {{Vísindavefurinn|5482|Getið þið sagt mér allt um blettatígur?}}
* {{Vísindavefurinn|855|Hversu hratt getur blettatígur (Cheetah) hlaupið?}}
* {{Vísindavefurinn|1608|Hvað getur blettatígur haldið hámarkshraða lengi?}}
* {{Vísindavefurinn|54089|Hvers vegna drepa ljón blettatígra?}}
* {{Vísindavefurinn|341|Geta tígrisdýr og blettatígur eignast afkvæmi og hvað kallast það þá? Geta mismunandi kattardýr eignast afkvæmi?}}
* {{Vísindavefurinn|975|Hve margir blettatígrar eru á Íslandi?}}

{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Kattardýr]]
[[Flokkur:Rándýr]]</text>
      <sha1>iz8k3bxfi9bbc9j34ncynsz6u5xi7ic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stúfa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65337</id>
    <revision>
      <id>1986693</id>
      <parentid>1857576</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4622" sha1="tqkvrbc3evtvdr09kwvads9i35qqxhw" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Stúfa
| image = Succisa pratensis - Apis mellifera - Keila.jpg
| image_width = 225px
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = ''[[Dipsacales]]''
| familia = [[Stúfuætt]] (''Dipsacaceae'')
| genus = ''[[Succisa]]''
| species = '''Stúfa'''
| binomial = ''Succisa pratensis''
| binomial_authority = Moench
| synonyms_ref=&lt;/ref name= &quot;POWO&quot;&gt;
| synonyms={{collapsible list|
*''Asterocephalus succisa'' &lt;small&gt;(L.) Wallr.&lt;/small&gt;
*''Asterocephalus tomentosus'' &lt;small&gt;Spreng.&lt;/small&gt;
*''Lepicephalus succisa'' &lt;small&gt;(L.) Eichw.&lt;/small&gt;
*''Scabiosa borealis'' &lt;small&gt;Salisb.&lt;/small&gt;
*''Scabiosa glabrata'' &lt;small&gt;Schott&lt;/small&gt;
*''Scabiosa glabrata'' &lt;small&gt;Hegetschw.&lt;/small&gt;
*''Scabiosa hirsuta'' &lt;small&gt;Mazziari&lt;/small&gt;
*''Scabiosa praemorsa'' &lt;small&gt;Gilib.&lt;/small&gt;
*''Scabiosa prolifera'' &lt;small&gt;Mazziari&lt;/small&gt;
*''Scabiosa succisa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''Scabiosa succisa'' var. ''arenaria'' &lt;small&gt;Rouy&lt;/small&gt;
*''Scabiosa succisa'' var. ''grandifolia'' &lt;small&gt;Rouy&lt;/small&gt;
*''Scabiosa succisa'' var. ''ovalis'' &lt;small&gt;Rouy&lt;/small&gt;
*''Succisa altissima'' &lt;small&gt;Schur&lt;/small&gt;
*''Succisa angustula'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa aurigerana'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa beugesiaca'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa brevis'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa cagiriensis'' &lt;small&gt;Jeanb. &amp; Timb.-Lagr.&lt;/small&gt;
*''Succisa cuspidata'' &lt;small&gt;Jord.&lt;/small&gt;
*''Succisa dentata'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa elliptica'' &lt;small&gt;Jeanb. &amp; Timb.-Lagr.&lt;/small&gt;
*''Succisa fuchsii'' &lt;small&gt;Gray&lt;/small&gt;
*''Succisa fuscescens'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa gigantea'' &lt;small&gt;Jeanb. &amp; Timb.-Lagr.&lt;/small&gt;
*''Succisa glabrata'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa glabrata'' &lt;small&gt;(Schott) Sweet&lt;/small&gt;
*''Succisa gracilescens'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa incisa'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa laetevirens'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa microcephala'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa palustris'' &lt;small&gt;Sass&lt;/small&gt;
*''Succisa parvula'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa platyphylla'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa praemorsa'' &lt;small&gt;Asch.&lt;/small&gt;
*''Succisa pratensis'' var. ''arenaria'' &lt;small&gt;(Rouy) P.D.Sell&lt;/small&gt;
*''Succisa pratensis'' var. ''grandifolia'' &lt;small&gt;(Rouy) P.D.Sell&lt;/small&gt;
*''Succisa pratensis'' subsp. ''hirsuta'' &lt;small&gt;(Opiz) Chrtek&lt;/small&gt;
*''Succisa pratensis'' var. ''ovalis'' &lt;small&gt;(Rouy) P.D.Sell&lt;/small&gt;
*''Succisa pratensis'' subsp. ''scotiaca'' &lt;small&gt;(Baksay) Chrtek&lt;/small&gt;
*''Succisa pratensis'' var. ''subacaulis'' &lt;small&gt;(Bernardin) P.D.Sell&lt;/small&gt;
*''Succisa prativaga'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa procera'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa propera'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa pyrenaica'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa rhodanensis'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa sabauda'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa stricta'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa subacaulis'' &lt;small&gt;Bernardin&lt;/small&gt;
*''Succisa sylvatica'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa tardans'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa viretorum'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa vogesiaca'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
*''Succisa vulgaris'' &lt;small&gt;J.Presl &amp; C.Presl&lt;/small&gt;
  }}
}}

'''Stúfa''' ([[fræðiheiti]]: ''Succisa pratensis''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7B3N5|title=Succisa pratensis Moench {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-16}}&lt;/ref&gt;) er [[fjölær jurt]] af [[stúfuætt]] sem ber blátt blóm. Útbreiðslan er í Evrasíu.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:320331-1|title=''Succisa pratensis'' Moench|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=2017|website=Plants of the World Online|publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|access-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191118193638/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:320331-1|archive-date=18 nóvember 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún vex gjarnan í graslendi syðst á Íslandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/succipra.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2024-04-16}}&lt;/ref&gt; 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Succisa pratensis}}
{{wikilífverur|Succisa pratensis}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Stúfuætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>tqkvrbc3evtvdr09kwvads9i35qqxhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Súrmjólk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67420</id>
    <revision>
      <id>1986711</id>
      <parentid>1957318</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1422" sha1="9655yhdz0d5ofu3go28d2ifqf5lu318" xml:space="preserve">{{Alþjóðavæða}}
{{næringargildi| name=Súrmjólk| kJ=265 | protein=3,4 g | fat=3,9 g | carbs=3,7 g |  calcium_mg=114|riboflavin_mg=0.16|phosphorus_mg=95| right=1 | source=[https://www.ms.is/Vorur/Idnadarhraefni/Ferskar-mjolkurvorur/684/default.aspx Umfjöllun um súrmjólk á vef Mjólkursamsölunnar]}}

[[Mynd:Latte 025.jpg|thumb|Súrmjólk]]
[[Mynd:Latte 020.jpg|thumb|Súrmjólk]]

'''Súrmjólk''' er [[mjólkurafurð]]. Er hún [[nýmjólk]] sem hefur verið gerilsneydd, fitusprengd og sýrð með [[Mjólkursýrugerlar|mjólkursýrugerlum]]. Súrmjólkin hefur komið fram í [[Íslensk menning|íslenskri menningu]] eins og í lagi [[Bjartmar Guðlaugsson|Bjartmars Guðlaugssonar]] „Súrmjólk í hádeginu og cheerios á kvöldin“.

==Tengt efni==
*[[Skyr]]
*[[Ab-mjólk]]
==Tenglar==
{{wikiorðabók|súrmjólk}}
{{Commonscat|Soured milk|Súrmjólk}}
*[https://web.archive.org/web/20251211071504/https://www.ms.is/Vorur/Mjolkurrettir-og-rjomi/Surmjolk/84/default.aspx Umfjöllun um súrmjólk] á vef [[Mjólkursamsalan|Mjólkursamsölunnar]]
*[http://www.ms.is/Vorur/mjolkurrettir-og-rjomi/surmjolk/default.aspx Upptalning á tegundum súrmjólka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929015213/http://www.ms.is/Vorur/mjolkurrettir-og-rjomi/surmjolk/default.aspx |date=2009-09-29 }} á vef [[Mjólkursamsalan|Mjólkursamsölunnar]]

[[Flokkur:Mjólkurafurðir]]
[[Flokkur:Spónamatur]]</text>
      <sha1>9655yhdz0d5ofu3go28d2ifqf5lu318</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valkyrjan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67508</id>
    <revision>
      <id>1986614</id>
      <parentid>1904292</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Xena: Warrior Princess]] á [[Valkyrjan]]: Íslenskt heiti.</comment>
      <origin>1904292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="681" sha1="lt4mfjue0vdatk09kzegprwplbroas4" xml:space="preserve">'''Xena: Warrior Princess''' er bandarískur gamanþáttur um hóp af vinum er búa. Þátturinn var sýndur frá árinu [[1995]] til ársins [[2001]]. Þátturinn var skapaður af [[Lucy Lawless]] og [[Renee O'Connor]] og var hann framleiddur af [[Ted Raimi]], [[Hudson Leick]] og [[Marton Csokas]]. Þátturinn hefur verið sýndur í yfir hundrað löndum og er enn þann dag í dag mjög vinsæll víða um heim.

== Hlutverk ==

* [[Lucy Lawless]] sem [[Xena]]
* [[Renee O'Connor]] sem [[Gabrielle]]
* [[Ted Raimi]] sem [[Joxer]]
* [[Hudson Leick]] sem [[Callisto]]
* [[Marton Csokas]] sem [[Borias]]

{{commons|Xena: Warrior Princess}}

[[Flokkur:Bandarískir gamanþættir]]</text>
      <sha1>lt4mfjue0vdatk09kzegprwplbroas4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986619</id>
      <parentid>1986614</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="pumt95qt8io1bd21tmexkyupbm0a9k4" xml:space="preserve">'''''Valkyrjan''''' (enska: '''''Xena: Warrior Princess''''') eru bandarískur ævintýraþættir sem teknir voru upp á Nýja-Sjálandi. Þættirnir fjalla um stríðskonuna Xenu, sem reynir að öðlast endurlausn fyrir gamla glæpi sína með því að berjast til að vernda hina saklausu. Þættirnir voru sýndir frá árinu [[1995]] til ársins [[2001]]. Þættirnir voru skapaðir af [[Lucy Lawless]] og [[Renee O'Connor]] og framleiddir af [[Ted Raimi]], [[Hudson Leick]] og [[Marton Csokas]]. Þættirnir hafa verið sýndir í yfir hundrað löndum og eru enn þann dag í dag mjög vinsælir víða um heim.

== Hlutverk ==

* [[Lucy Lawless]] sem [[Xena]]
* [[Renee O'Connor]] sem [[Gabrielle]]
* [[Ted Raimi]] sem [[Joxer]]
* [[Hudson Leick]] sem [[Callisto]]
* [[Marton Csokas]] sem [[Borias]]

{{commons|Xena: Warrior Princess|Valkyrjunni}}
[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1995]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2001]]</text>
      <sha1>pumt95qt8io1bd21tmexkyupbm0a9k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þverganga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69482</id>
    <revision>
      <id>1986792</id>
      <parentid>1972030</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1086" sha1="g92bo7hjecd4asqu5ht0xdrmz3btqwo" xml:space="preserve">[[Mynd:Venustransit 2004-06-08 07-49.jpg|thumb|200px|right|Þverganga Venusar árið 2004.]]
'''Þverganga''', innan [[stjörnufræði]], kallast sá atburður þegar [[geimfyrirbæri]] ber við annað slíkt, þ.a. annað þeirra skyggir á hitt, að hluta til eða alveg, frá athuganda séð. Í [[sólkerfið|sólkerfinu]] er talað um þvergöngu þegar [[reikistjarna]] eða [[tungl]] gengur fyrir annað slíkt eða [[sólin]]a. Frá [[jörðin|jörðu]] sjást stöku sinnum þvergöngur [[Merkúr (reikistjarna)|Merkúrs]] og [[Venus (reikistjarna)|Venusar]], þegar þeir ganga milli [[Jörðin|jarðar]] og [[sólin|sólar]], þ.a. skuggar þeirra falla á jörðu. 

== Nýlegar þvergöngu Merkúrs ==
* [[7. maí]] [[2003]]
* [[6. nóvember]] [[2006]]

== Nýlegar þvergöngur Venusar ==
* [[8. júní]] [[2004]]
* [[5. júní|5.]] til [[6. júní]] [[2012]]

== Tengt efni ==
* [https://web.archive.org/web/20260414181615/https://www.stjornufraedi.is/solkerfid/venus/thverganga-venusar-2012/ ''Stjörnufræðivefurinn: Þverganga Venusar 2012'']

[[Flokkur:Sólkerfið]]</text>
      <sha1>g92bo7hjecd4asqu5ht0xdrmz3btqwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snefilefni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71516</id>
    <revision>
      <id>1986677</id>
      <parentid>1957363</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="4yrhomx4zigjynjx3ybz6naka4qg5ko" xml:space="preserve">'''Snefilefni''' ('''örefni''' eða '''sporefni''') eru ólífræn [[næringarefni]] sem [[lífvera]] þarf að fá daglega en í mjög litlu magni. Snefilefni má finna með [[efnagreining]]u í mjög litlu magni í pöntu- og dýraríkinu og til að frumefni geti flokkast sem snefilefni verður magn þess af heildarmagni [[Frumefni|frumefna]] lífverunnar að vera minna en 0,01%.

== Tenglar ==
* [https://web.archive.org/web/20260109225542/http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=4526 ''Hvaða efni eru snefilefni?''; af Vísindavefnum]

{{Stubbur}}
[[Flokkur:Lífefnafræði]]</text>
      <sha1>4yrhomx4zigjynjx3ybz6naka4qg5ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gossip Girl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71980</id>
    <revision>
      <id>1986644</id>
      <parentid>1959516</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Gossip Girl (sjónvarpsþáttur)]] á [[Gossip Girl]] yfir tilvísun: Óþörf aðgreining.</comment>
      <origin>1959516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23624" sha1="lenj8hvga8ksx1icfisvdhn8h9mbny5" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = Gossip Girl
| mynd                = Gossip girl titlecard.svg
| myndatexti              = Opnunarmynd Gossip Girl
| show_name_2          = 
| tegund                = Unglingadrama
| handrit              = 
| leikstjórn             = 
| þróun            = Josh Schwartz
| sjónvarpsstöð            = [[The CW]]&lt;br /&gt;[[Stöð 2]]
| leikarar             = [[Blake Lively]]&lt;br /&gt;[[Leighton Meester]]&lt;br /&gt;[[Penn Badgley]]&lt;br /&gt;[[Chace Crawford]]&lt;br /&gt;[[Taylor Momsen]]&lt;br /&gt;[[Ed Westwick]]&lt;br /&gt;[[Kelly Rutherford]]&lt;br /&gt;[[Matthew Settle]]&lt;br /&gt;[[Jessica Szohr]]&lt;br /&gt;[[Kaylee DeFer]]
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = [[Kristen Bell]]
| höfundur_stefs = 
| upphafsstef             = Trancenders
| lokastef             = 
| tónlist             = Transcenders
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða          = 6
| fjöldi_þátta         = 121
| þáttalisti        = 
| framleiðslufyrirtæki   = [[Josh Schwartz]]&lt;br /&gt;Stephanie Savage&lt;br /&gt;Bob Levy&lt;br /&gt;Leslie Morgenstein&lt;br /&gt;John Stephens&lt;br /&gt;Joshua Safran
| framleiðandi             = 
| aðstoðarframleiðandi        = 
|           = 
| staðsetning             = Efri austur hluti Manhattan (e. Upper East Side), New York, N.Y.
| myndataka               = 
| klipping                =
| lengd              = 39-44 mínútur
| stöð              = [[The CW]]
| myndframsetning       = HDTV 1080i
| hljóðframsetning         = 
| fyrsti_þáttur             = 19. september 2007
| frumsýning          = [[19. september]] [[2007]]
| síðasti_þáttur           = [[17. desember]] [[2012]]
| lokasýning               = [[17. desember]] [[2012]]
| undanfari          = 
| framhald          = 
| tengt              = Valley Girls (2009)
| vefsíða              = 
| imdb_kenni             = 0397442
| tv_com_kenni           = gossip-girl
}}
'''Gossip Girl''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] unglingadrama [[sjónvarpsþáttur|þáttur]] sem er byggður á samnefndum bókaflokki eftir [[Cecily von Ziegesar]]. Þátturinn var búinn til af [[Josh Schwartz]] og [[Stephanie Savage]] og var hann sýndur á CW-sjónvarpsstöðinni [[19. september]] [[2007]] - [[17. desember]] [[2012]]. Sögumaður þáttanna er hin alvitra ''Blaðurskjóða'' (e. Gossip Girl)og talar [[Kristen Bell]] fyrir hana. Þættirnir fjalla um líf fordekraðra unglinga sem búa í efri Austurhluta [[Manhattan]] í [[New York borg]].  

Í upphafi þáttanna snýr vinsælasta stelpan, Serena van der Woodsen ([[Blake Lively]]), til baka úr dularfullri dvöl í heimavistarskóla í [[Cornwall]] í [[Connecticut]]. Blair Waldorf ([[Leighton Meester]]) er drottningin í miðju spilsins og er æskuvinkona Serenu ásamt því að vera drottning félagslífs Constance Billard einkaskólans. Þættirnir fylgjast einnig með Chuck Bass ([[Ed Westwick]]) sem er vandræðadrengur svæðisins, og vonarstjörnunni Nate Archibald ([[Chace Crawford]]) sem er besti vinur Chuck og kærasti Blair til margra ára. Hins vegar hefur samband þeirra verið ótraust síðan Serena hvarf í heimavistarskólann. Aðrar persónur þáttanna eru Dan Humphrey ([[Penn Badgley]]); besta vinkona Dans, Vanessa Abrams ([[Jessica Szohr]]); og systir Dans, Jenny Humphrey ([[Taylor Momsen]]). 

Vinsældir ''Gossip Girl'' leiddu til nokkurra þátta í sama dúr utan við Bandaríkin. Þættirnir hafa fengið fjölda verðlaunatilnefninga og hafa unnið 18 Teen Choice verðlaun. CW stöðin endurnýjaði ''Gossip Girl'' fyrir sjöttu og jafnframt síðustu þáttaröðina þann 11. maí 2012. Lokaþáttaröðin samanstóð af 10 þáttum og fór í loftið þann 8. október 2012 og lauk þann 17. desember 2012. 

== Framleiðsla ==
=== Þróun ===
Upphaflega átti að þróa ''Gossip Girl'' bókaflokkinn í kvikmynd með [[Lindsay Lohan]] í aðalhlutverki og átti ''[[Gilmore Girls]]'' framleiðandinn [[Amy Sherman-Palladino]] að stjórna verkefninu. Þegar lítið gekk með verkefnið ákváðu Stephanie Savage og Josh Schwartz að taka yfir verkefnið og búa til sjónvarpsþátt. Schwartz byrjaði að vinna að fyrsta þættinum í október 2006 og vildi hann forðast það að gera New York útgáfu af þáttunum ''[[The O.C]]'' sem hann tók einnig þátt í að framleiða. Einenni allra persónanna byggjast á fyrstu ''Gossip Girl'' bókinni. 

=== Framleiðsluteymið ===
Josh Schwartz, framleiðandi ''[[The O.C]]'', og höfundurinn Stephanie Savage voru aðalframleiðendur þáttanna. Einnig tóku Bob Levy og Leslie Morgeinstein hjá [[Alloy Entertainment]] þátt í framleiðsluferlinu þegar var verið að þróa bækurnar yfir í sjónvarpsþátt. Í kjölfar velgengni þáttanna var John Stephens ráðinn sem framleiðandi, en hann hafði unnið með Schwartz við ''The O.C.''. Joshua Safran vann í fyrstu sem höfundur og ráðgefandi framleiðandi en varð síðar aðstoðarframleiðandi og loks aðalframleiðandi. Í apríl 2014 yfirgaf hann þættina til að vinna við þáttinn ''[[Smash]]'' á NBC. Sara Goodman tók við starfi hans sem aðalframleiðandi á sjöttu þáttaröðinni. Alexandra Patsavas sem vann með Schwartz við ''The O.C.'' sá um tónlistina. Eric Daman var yfir búningadeildinni, en hann hafði áður aðstoðað Patriciu Field við þættina ''[[Beðmál í borginni]]''. 

=== Ráðningar ===
Í þáttunum eru níu aðalpersónur og var meginhluti aðalleikaranna ráðinn í febrúar og fram í apríl 2007. Leighton Meester og Blake Lively, sem byrjuðu í áheyrnaprufum í desember 2006, voru ráðnar fyrstar í febrúar og fengu þær meginhlutverk Blair Waldorf og Serenu van der Woodsen. Penn Badgley, sem hafði áður unnið með Stephanie Savage við ''[[The Mountain]]'', Taylor Momsen, Chace Crawford, [[Kelly Rutherford]] og [[Connor Paolo]] fengu einnig hlutverk í þáttunum í mars, sem og [[Florencia Lozano]] sem lék í fyrsta þættinum en síðar kom [[Margaret Colin]] í hennar stað. Badgley hafði upphaflega hafnað hlutverki Dnas. Leikarar í hlutverk Chuck Bass og Rufus Humphphrey fundust í apríl þegar breski leikarinn [[Ed Westwick]] og [[Matthew Settle]] voru ráðnir. Westwick las fyrst fyrir hlutverk Nates en var síðar beðinn um að lesa fyrir Chuck. Orðrómur um endi þáttanna ''[[Veronica Mars]]'' á CW-stöðinni var staðfestur þegar [[Kristen Bell]], aðalleikona þáttanna, talaði inn á ''Gossip Girl'' þættina. Jessica Szohr var ráðin til að leika aukahlutverk Vanessu Abrams og fékk fastráðningu eftir fjórtánda þátt fyrstu þáttaraðar. [[Kaylee DeFer]] gekk til liðs við leikaraliðið í átjánda þætti fjórðu þáttaraðar og fékk fastráðningu í fimmtu þáttaröðinni.

Eftir lok fjórðu þáttaraðarinnar skildu Momsen og Szohr báðar við þættina. Í gegnum þættina hafði Connor Paolo sífellt neitað að stækka hlutverk sitt sem Eric van der Woodsen og vísaði í persónulegar aðstæður. Eftir að hann náði í fast hlutverk í þáttnunum ''[[Hefnd]]'' á ABC-sjónarpsstöðinni, staðfesti Paolo brottför sína úr þáttunum í ágúst 2011. 

Í gegnum þættina birtust fjölmargir gestaleikarar, þ.á m. [[Michelle Trachtenberg]] sem fór með hlutverk Georginu Sparks. Hlutverkið hafði upphaflega verið boðið [[Mischa Barton|Mischu Barton]] sem hafnaði því. [[Francie Swift]] og [[Sam Robards]] tóku að sér foreldrahlutverk Anne og Howard Archibald. [[Caroline Lagerfelt]] lék Celiu &quot;CeCe&quot; Rhodes, ömmu Serenu og Erics. [[Sebastian Stan]] lék í nokkrum þáttum sem Carter Baizen í fyrstu þremur þáttaröðunum. 
Níu aðalpersónur eru í þáttunum og var meirihluti leikaraliðsins ráðinn á tímabilinu febrúar - apríl 2007. [[Blake Lively]] og [[Leighton Meester]] voru fyrstu leikkonurnar til að fá hlutverk í febrúar, hlutverk Serenu van der Woodsen og Blair Waldorf. [[Penn Badgley]], [[Taylor Momsen]], [[Chace Crawford]], [[Kelly Rutherford]], [[Connor Paolo]] og [[Florencia Lozano]] (birtist aðeins í fyrsta þættinum; [[Margaret Colin]] tók við af henni) lönduðu síðan hlutverkum í mars. Leikarar fyrir hlutverk Chuck Bass og Rufus Humphrey voru fundnir í apríl þegar enski leikarinn [[Ed Westwick]] og [[Matthew Settle]] voru ráðnir. Þegar orðrómur var uppi um að sjónvarpsstöðin ætlaði að hætta framleiðslu þáttanna [[Veronica Mars]] tilkynnti CW-stöðin að Kirsten Bell, sem talaði yfir fyrsta þátt Gossip Girl, væri titilpersónan í öðrum þætti stöðvarinnar. [[Jessica Szohr]] var ráðin í aukahlutverk sem Vanessa Abrams en varð síðan ein af aðalpersónunum frá og með 14. þætti 1. þáttaraðar. Í gegnum þáttaröðina neitaði Connor Paolo stöðugt að stækka hlutverk sitt sem Eric van der Woodsen og sagði ástæðurnar persónulegar. Jenny Humphrey, leikin af Taylor Momsen, fór í ótímabundið leyfi í fjórðu þáttaröðinni.

Í gegnum þættina hafa komið margar gestastjörnur. [[Michelle Trachtenberg]] lék Georginu Sparks. Francie Swift og Sam Robards tóku að sér hlutverk Anne og Howard Archibald. [[Caroline Lagerfelt]] leikur Celiu &quot;CeCe&quot; Rhodes, ömmu Serenu. [[Sebastian Stan]] birtist nokkrum sinnnum sem Carter Baizen í gegnum fyrstu þrjár þáttaraðirnar.

=== Snið þáttarins ===
Hver þáttur hefst á bloggsíðu Blaðurskjóðunnar með mynd af Serenu úr fyrsta þættinum. Eftir það kemur upprifjun úr undanförnum þáttum sem skiptir máli fyrir framvindu þáttarins. Upprifjunin endar síðan aftur á bloggsíðunni. Í þetta sinn er þó önnur mynd og undir henni er texti sem tengist myndinni. 

Sögumaðurinn er Blaðurskjóðan (e. „Gossip Girl“). Hún byrjar upprifjunina á orðunum: „Blaðurskjóðan hér, eina og aðeins eina heimild ykkar inn í skammarleg líf elítunnar á Manhattan“ (e. „Gossip Girl here, your one and only source into the scandalous lives of Manhattan's elite“) og endar venjulega þættina á: „Þið vitið að þið elskið mig, X.O.X.O. Blaðurskjóðan“ (e. „You know you love me. X.O.X.O. Gossip Girl“).

== Persónur og leikendur ==
{{Aðalgrein|Persónur í Gossip Girl}}
Fyrstu þættirnir í fyrstu þáttaröðinni voru að mestu skrifaðir beint upp úr bókunum, þ.e. fylgdist aðallega með lífum fimm ungmenna á menntaskólaárunum. Serenu van der Woodsen ([[Blake Lively]]) er oftast lýst sem „it girl“ (aðalstelpan). Það kemur síðan fram að hún á skammarlega fortíð sem kemur oft aftan að henni og er hún þekkt fyrir mörg „haltu-mér-slepptu-mér“ sambönd við karlpersónurnar og er einnig þekkt fyrir að vera uppreisnargjörn. Dan Humphrey ([[Penn Badgley]]) er útundan sem verður síðan hluti af lífi elítunnar á Manhattan, upprennandi rithöfundur og er hreinn og beinn og er hjartahreinn með góða siðferðiskennd. Blair Waldorf ([[Leighton Meester]]) er fallega drottning Constance Billard skólans en einnig besta vinkona Serenu og einstaka sinum keppinautur hennar. Nate Archibald ([[Chace Crawford]]) er hinn fullkomni „Golden Boy“ (gulldrengur) fína hverfisins og vilja allar stelpur vera með honum. Chuck Bass ([[Ed Westwick]]) er mikill kvennamaður og er elskar veislur og hefur átt erfitt líf með vafasamri fortíð. 

Auk þeirra fimm aðalpersóna sem nefndar eru hér að ofan, birtust þrjár aðrar persónur í fyrsta þættinum. Jenny Humphrey ([[Taylor Momsen]]) er yngri systir Dans sem reynir allt sem hún getur til að verða næsta drottning Constance Billard, markmið sem fær hana til að hugsa um hin raunverulegu gildi í lífinu; Lily van der Woodsen ([[Kelly Rutherford]]); og faðir Dans, Rufus Humphrey ([[Matthew Settle]]). Þau eiga rómantíska fortíð sem eltir þau í þáttunum og leiðir að lokum til hjónabands. Humphrey-fjölskyldan verður í kastljósinu þegar þau fara að skoða lífið í efri austurhlutanum og þegar Dan reynir að líta eftir litlu systur sinni þegar hann uppgötvar partýin.

Vanessa Abrams ([[Jessicca Szohr]]) kemur inn í fyrstu þáttaröðina sem fyrrum kærasta Dans og verður regluleg persóna eftir 14. þáttinn. Aðrar persónur eru m.a. Eric van der Woodsen ([[Connor Paolo]]), yngri bróðir Serenu sem er mjög góður og kemur hann út úr skápnum seinni hluta 1. þáttaraðar og verða hann og Jenny mjög náin í kjölfarið. Georgina Sparks ([[Michelle Trachtenberg]]) kemur einstaka sinnum fyrir í þáttunum en hún er aukapersóna. Carter Baizen ([[Sebastian Stan]]) er óvinur Chuck sem á í litlu ástarævintýri við Serenu.

Margar persónur eru gestastjörnur og leika foreldra eða aðra ættingja aðalpersónanna. Eleanor Waldorf-Rose ([[Margaret Colin]]) og Harold Waldorf ([[John Shea]]) leika fráksilda foreldra Blair og Cyrus Rose ([[Wallace Shawn]]) er eiginmaður Eleanor og stjúpfaðir Blair. Dorota Kishlovsky (Zuzanna Szadkowski) er trygg þerna Blair. Anne Archibald (Francie Swift) og Howard „The Captain“ Archibald (Sam Robars) eru stífu foreldrar Nates á meðan William van der Bilt I (James Naughton) og William „Tripp“ van der Bilt III (Aaron Tveit) eru stjórnsamur afi og frændi Nates. Barholomew „Bart“ Bass (Robert John Burke) er látinn fyrrum eiginmaður Lily og kröfuharður faðir Chucks, og Jack Bass (Desmond Harrington) er bróðir Barts og frændi Chucks. Celia „CeCe“ Rhodes (Caroline Lagerfelt) er amma Serenu og Gabriela Abrams (Gina Torres) er móðir Vanessu. Í fjórðu þáttaröðinni er nýr kærasti/unnusti Blair, Prins Louis af [[Mónakó]] ([[Hugo Becker]]).

== Þáttaraðir ==
{{Aðalgrein|Þættir Gossip Girl}}
=== 1. þáttaröð 2007-08 ===
{{Aðalgrein|Gossip Girl (1. þáttaröð)}}
Fyrsta þáttaröðin fylgist aðallega með skyndilegri endurkomu Serenu eftir dularfullt hvarf hennar. Upphaflega var haldið að einnar nætur gaman Serenu með Nate Archibald, kærasta bestu vinkonu Serenu, Blair Waldorf, hafi verið ástæða brottfararinnar. Hins vegar kemur í ljós í kringum enda þáttaraðarinnar að hin sviksama Georgina Sparks, fyrrum vinkona Serenu, kemur til borgarinnar og upp kemst að kvöldið sem Serena svaf hjá Nate endaði ekki þar - Serena fór heim til Georginu og maður dó þar eftir að hafa tekið inn of stóran skammt af eiturlyfjum, á meðan hann var tekinn upp á myndband. Þáttaröðin snýst líka um samband Serenu við hinn utanaðkomandi Dan Humphrey; samband Blair við Nate og framhjáhald hennar með besta vini Nates, Chuck; stutt ástarsamband milli móður Serenu og föður Dans; samband Blair og Jenny; og komu fyrrum besta vinar Dans, Vanessu Abrams. Þáttaröðin endar þegar upp kemst um leyndarmál Serenu og þegar Chuck skilur Blair eftir á flugvellinum, áður en hann fer til Evrópu.

=== 2. þáttaröð 2008-09 ===
{{Aðalgrein|Gossip Girl (2. þáttaröð)}}
[[Mynd:Gossip Girl cast at Seeds of Peace 2009.jpg|250px|thumb|Aðalleikarar 2. þáttaraðarinnar]]
Önnur þáttaröðin fylgist aðallega með síðasta ári flestra persónanna í menntaskóla og hefst hún í Hampton hverfinu og fylgist aðallega með sambandi Blair og Chuck, sem hafa verið merkt &quot;hjarta þáttanna&quot; af lesendum tímaritsins People.

Fyrri hluti þáttaraðarinnar fylgist með því hvað Serena er áberandi í félagslífinu sem dregur að sér athygli Blair og reynir mikið á vináttu þeirra þegar persónan Poppy Lifton ([[Tamara Feldman]]) kemur, yfirstéttarstúlka sem kemur upp á milli Blair og Serenu eftir að hún hvetur Serenu til að taka við hennar stað í sviðsljósinu. Nate horfist í augu við eftirleik glæpasamrar fortíðar föður síns og byrjar ástarsamband með Vanessu, sem dregst enn meira inn í heim fína hverfisins. Jenny heldur áfram að vera uppreisnargjörn og reynir að koma sér áfram sem fatahönnuður, og reynir þar með á uppeldishæfileika Rufusar á meðan vinskapur Dans og Nates og samband Dans við Serenu breyta honum í innanbúðarmann. Fyrri helmingur þáttaraðarinnar kláraðist fyrstu vikuna í desember með dauða Barts Bass.

Seinni helmingur þáttaraðarinnar skýrir ástæður dauðfalls Barts, sem veldur því að persónuleiki Chucks breytist sem síðan leiðir til þess að samband Rufusar og Lilyar vex með opinberun þess að þau eigi son, sem veldur því að Dan og Serena slíta sambandi sínu. [[John Shea]] endurtók hlutverk sitt sem Harold Waldorf í þakkargjörðarþættinum og festist í umsóknarferli Blair inn í Yale. [[Desmond Harris]] kom inn í þættina sem stjórnsamur frændi Chucks, Jack Bass. Feldman sneri aftur í þættina með [[Armie Hammer]] nýju ást Serenu, Gabriel Edwards. [[Michelle Trachtenberg]] sneri aftur sem Georgina Sparks og tók upp atriðin sín í febrúar og kom persónan hennar að ráðgátu þáttaraðarinnar. 

Þegar líður á þáttaröðina minnkar hlutverk Blaðurskjóðunnar örlítið. Hún heldur áfram að halda uppi bloggsíðu sinni en heldur mikilvægustu upplýsingunum fyrir sig og gefur þær ekki frá sér fyrr en í lokaþættinum þegar Serena ákveður að komast að því hver Blaðurskjóðan virkilega er, en tekst það þó ekki. Þáttaröðin endaði á kossi milli Blair og Chuck.

=== 3. þáttaröð 2009-10 ===
{{Aðalgrein|Gossip Girl (3. þáttaröð)}}
Þriðja þáttaröðin fylgist með Blair, Dan og Vanessu þegar þau byrja í NYU háskólanum ásamt kvikmyndastjörnunni Oliviu Burke ([[Hilary Duff]]) sem Dan á síðan í ástarsambandi við; Nate sem kemst inn í Columbia háskólann; Serenu sem tekur sér ársfrí frá skóla; Jenny þegar hún verður drottning Constance Billard skólans; og Chuck eftir að hann tekur við stjórntaumunum hjá fjölskyldufyrirtækinu, Bass Industries, ásamt stjúpmóður sinni, Lily van der Woodsen. Fyrstu þættirnir gerast í sumarfríinu, u.þ.b. viku fyrir skólabyrjun. Hlutverk Blaðurskjóðunnar minnkar í þáttaröðinni.

Í þáttaröðinni eru margar gestastjörnur, þ.á.m. [[Joanna García]] sem Bree Buckley, ástarskot Nates; fyrirsætan [[Tyra Banks]] sem Ursula Nyquist, ofurstór kvikmyndastjarna og er Serena fjölmiðlafulltrúi hennar í stuttan tíma; [[William Baldwin]] sem William van der Woodsen, faðir Serenu og Erics, fyrrum eiginmaður Lilyar og mikill óvinur Rufusar; en einnig sjást [[Lady GaGa]], [[Tory Burch]], [[Jimmy Fallon]], [[Plastiscines]], [[Georgina Chapman]] og [[Sonic Youth]] í þáttaröðinni.

Níundi þáttur þáttaraðarinnar olli miklum deilum. Foreldrahópar hvöttu CW-stöðina til að hætta við að sýna þáttinn þar sem hann innihélt þríkant. Stöðin hunsaði þetta og tilkynnti að þátturinn yrði sýndur eins og upphaflega var áætlað.

[[Robert John Burke]] sem lék föður Chucks, Bart Bass, sneri aftur fyrir jóla-tengdan þátt í desember á meðan Desmond Harrington sneri aftur sem frændi Chucks, Jack Bass, og átti hann stóran söguþráð sem tengist öllum persónunum í seinni hluta þáttaraðarinnar sem hefur aftur mikil áhrif á samband Chucks og Blair sem snýst um Jack og fjarverandi móður Chucks, Evelyn Bass Fisher ([[Laura Harring]]).

Þáttaröðin fylgdist mikið með þroskun Jenny Humphrey og hröpun hennar. Hún eyðir miklum tíma þáttaraðarinnar í að slíta sig frá Eric, fyrrum besta vini sínum, og að eltast við Nate, sem er hrifinn af Serenu. Við lok þáttaraðarinnar, vegna einnar nætur gamans með stjúpbróður sínum Chuck Bass og vandamáls með eiturlyf, senda faðir hennar og Lily hana til [[Hudson]], [[New York]] til að búa með móður sinni. Aðrir söguþræðir eru m.a. tilraun Chucks og Blairs og mistök þeirra í að eiga í góðu ástarsambandi; Dan og Vanessa reyna að þróa samband sitt úr vinskap í eitthvað meira; og tilraunir Serenu til að finna sjálfa sig í gegnum nýtt starf og stutt ástarsambönd við Carter, giftan frænda Nates, Tripp og að lokum Nate sjálfan. 

=== 4. þáttaröð 2010-11 ===
{{Aðalgrein|Gossip Girl (4. þáttaröð)}}
Aðalráðgáta þáttaraðarinnar snýst um Juliet Sharp ([[Katie Cassidy]]), leyndardómsfulla stúlku með áætlun gegn Serenu sem tengist fortíð hennar. Seinni hluti þáttaraðarinnar byggir á vandræðum nýlegs sambands Serenu við fyrrum kennarann hennar, Ben, Chuck sem reynir að ná aftur stjórn á Bass Industries frá Russell Thorpe ([[Michael Boatman]]) og vaxandi sambandi Dans og Blair. Þáttaröðin fylgist einnig með því þegar fortíðar-svik Lilyar kom aftan að henni; stormasömu sambandi Chuck og Blair eftir að þau hætta saman; minnkandi vináttu Dans og Vanessu; og koma frænku Serenu, Charlie Rhodes ([[Kaylee DeFer]]) í fína hverfið.

Fyrstu tveir þættirnir snerust um Serenu, Blair og Chuck í [[París]]. Á meðan þau eru þar hittir Blair prinsinn Louis Grimaldi sem hún trúlofast við lok þáttaraðarinnar.

Taylor Momsen, sem leikur Jenny Humphrey var fjarverandi meirihluta þáttaraðarinnar en kom þó fram í 4 þáttum.

=== 5. þáttaröð 2011-2012 ===
{{Aðalgrein|Gossip Girl (5. þáttaröð)}}

Samningar voru endurnýjaðir fyrir fimmtu þáttaröðina þann [[26. apríl]] [[2011]].

Þann [[9. maí]] 2011 var tilkynnt að [[Taylor Momsen]] og [[Jessica Szohr]] myndu ekki snúa aftur sem aðalapersónur þrátt fyrir að þeim báðum hafi verið boðið að snúa aftur sem gestaleikarar. [[Kaylee DeFer]] leikur Ivy Dickens sem er borgað af systur Lily, Carol, til að þykjast vera dóttur hennar og frænka Serenu, Charlie Rhodes.

Þáttaröðin hófst í [[Los Angeles]] þegar endurnærðir Chuck og Nate ákveða að heimsækja Serenu. Chuck lifir eftir nýrri lífsspeki og segir &quot;já&quot; við öllu, jafnvel hættulegum áhættuatriðum. Serena heldur áfram að vinna í kvikmyndatökum og er boðið fullt starf í lok fyrsta þáttarins. Nate byrjar ástarsamband við eldri konu, Diönu Payne, sem gæti haft aðrar ástæður fyrir að vera með Nate. Í New York kemst Dan að því að Vanessa hefur gefið út einn kaflann í skáldsögunni hans, og Blair heldur áfram að skipuleggja brúðkaup sitt og Louis en hún kemst líka að því að hún er ólétt. Eftir að hafa áttað sig á því að hún beri enn tilfinningar til Chuck ákveða Blair og Chuck að fara í burtu saman en bíll þeirra lendir í árekstri. Vegna bílslyssins missir Blair barnið og Chuck er við dauðans dyr, og giftist að lokum Louis. Í þáttaröðinni er einnig fylgst með Nate reka dagblaðið &quot;The Spectator&quot;, vináttunni sem breytist í ástarsamband á milli Blair og Dan og leit Chuck að raunverulegum foreldrum sínum sem leiðir hann að þeirri uppgötvun að faðir hans, Bart, er enn á lífi, og þau áhrif sem dauði CeCe hefur á hjónaband Rufusar og Lilyar. Við lok þáttaraðarinnar velur Blair á milli Dan og Chuck en Lily gerir það sama á milli Rufusar og Barts. Serena yfirgefur borgina á meðan Dan ákveður að skrifa nýja bók um fína hverfið með hjálp Georginu. 

=== 6. þáttaröð: 2013 ===
Þann [[11. maí]] [[2012]] var tilkynnt að Gossip Girl myndi snúa aftur í stuttri sjöttu og síðustu þáttaröð haustið 2012. Þáttaröðin mun samanstanda af 10 þáttum og er búist við því að hún muni enda fyrir jól.

== Heimildir ==
{{wpheimild | tungumál = en | titill = Gossip Girl (TV series)| mánuðurskoðað =október| árskoðað = 2012}}

[[Flokkur:Gossip Girl| ]]
[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2007]]</text>
      <sha1>lenj8hvga8ksx1icfisvdhn8h9mbny5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986647</id>
      <parentid>1986644</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23680" sha1="m5epnsctfpjbnbjkf8ye9pt4q8345og" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = Gossip Girl
| mynd                = Gossip girl titlecard.svg
| myndatexti              = Opnunarmynd Gossip Girl
| show_name_2          = 
| tegund                = Unglingadrama
| handrit              = 
| leikstjórn             = 
| þróun            = Josh Schwartz
| sjónvarpsstöð            = [[The CW]]&lt;br /&gt;[[Stöð 2]]
| leikarar             = [[Blake Lively]]&lt;br /&gt;[[Leighton Meester]]&lt;br /&gt;[[Penn Badgley]]&lt;br /&gt;[[Chace Crawford]]&lt;br /&gt;[[Taylor Momsen]]&lt;br /&gt;[[Ed Westwick]]&lt;br /&gt;[[Kelly Rutherford]]&lt;br /&gt;[[Matthew Settle]]&lt;br /&gt;[[Jessica Szohr]]&lt;br /&gt;[[Kaylee DeFer]]
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = [[Kristen Bell]]
| höfundur_stefs = 
| upphafsstef             = Trancenders
| lokastef             = 
| tónlist             = Transcenders
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða          = 6
| fjöldi_þátta         = 121
| þáttalisti        = 
| framleiðslufyrirtæki   = [[Josh Schwartz]]&lt;br /&gt;Stephanie Savage&lt;br /&gt;Bob Levy&lt;br /&gt;Leslie Morgenstein&lt;br /&gt;John Stephens&lt;br /&gt;Joshua Safran
| framleiðandi             = 
| aðstoðarframleiðandi        = 
|           = 
| staðsetning             = Efri austur hluti Manhattan (e. Upper East Side), New York, N.Y.
| myndataka               = 
| klipping                =
| lengd              = 39-44 mínútur
| stöð              = [[The CW]]
| myndframsetning       = HDTV 1080i
| hljóðframsetning         = 
| fyrsti_þáttur             = 19. september 2007
| frumsýning          = [[19. september]] [[2007]]
| síðasti_þáttur           = [[17. desember]] [[2012]]
| lokasýning               = [[17. desember]] [[2012]]
| undanfari          = 
| framhald          = 
| tengt              = Valley Girls (2009)
| vefsíða              = 
| imdb_kenni             = 0397442
| tv_com_kenni           = gossip-girl
}}
'''Gossip Girl''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] unglingadrama [[sjónvarpsþáttur|þáttur]] sem er byggður á samnefndum bókaflokki eftir [[Cecily von Ziegesar]]. Þátturinn var búinn til af [[Josh Schwartz]] og [[Stephanie Savage]] og var hann sýndur á CW-sjónvarpsstöðinni [[19. september]] [[2007]] - [[17. desember]] [[2012]]. Sögumaður þáttanna er hin alvitra ''Blaðurskjóða'' (e. Gossip Girl)og talar [[Kristen Bell]] fyrir hana. Þættirnir fjalla um líf fordekraðra unglinga sem búa í efri Austurhluta [[Manhattan]] í [[New York borg]].  

Í upphafi þáttanna snýr vinsælasta stelpan, Serena van der Woodsen ([[Blake Lively]]), til baka úr dularfullri dvöl í heimavistarskóla í [[Cornwall]] í [[Connecticut]]. Blair Waldorf ([[Leighton Meester]]) er drottningin í miðju spilsins og er æskuvinkona Serenu ásamt því að vera drottning félagslífs Constance Billard einkaskólans. Þættirnir fylgjast einnig með Chuck Bass ([[Ed Westwick]]) sem er vandræðadrengur svæðisins, og vonarstjörnunni Nate Archibald ([[Chace Crawford]]) sem er besti vinur Chuck og kærasti Blair til margra ára. Hins vegar hefur samband þeirra verið ótraust síðan Serena hvarf í heimavistarskólann. Aðrar persónur þáttanna eru Dan Humphrey ([[Penn Badgley]]); besta vinkona Dans, Vanessa Abrams ([[Jessica Szohr]]); og systir Dans, Jenny Humphrey ([[Taylor Momsen]]). 

Vinsældir ''Gossip Girl'' leiddu til nokkurra þátta í sama dúr utan við Bandaríkin. Þættirnir hafa fengið fjölda verðlaunatilnefninga og hafa unnið 18 Teen Choice verðlaun. CW stöðin endurnýjaði ''Gossip Girl'' fyrir sjöttu og jafnframt síðustu þáttaröðina þann 11. maí 2012. Lokaþáttaröðin samanstóð af 10 þáttum og fór í loftið þann 8. október 2012 og lauk þann 17. desember 2012. 

== Framleiðsla ==
=== Þróun ===
Upphaflega átti að þróa ''Gossip Girl'' bókaflokkinn í kvikmynd með [[Lindsay Lohan]] í aðalhlutverki og átti ''[[Gilmore Girls]]'' framleiðandinn [[Amy Sherman-Palladino]] að stjórna verkefninu. Þegar lítið gekk með verkefnið ákváðu Stephanie Savage og Josh Schwartz að taka yfir verkefnið og búa til sjónvarpsþátt. Schwartz byrjaði að vinna að fyrsta þættinum í október 2006 og vildi hann forðast það að gera New York útgáfu af þáttunum ''[[The O.C]]'' sem hann tók einnig þátt í að framleiða. Einenni allra persónanna byggjast á fyrstu ''Gossip Girl'' bókinni. 

=== Framleiðsluteymið ===
Josh Schwartz, framleiðandi ''[[The O.C]]'', og höfundurinn Stephanie Savage voru aðalframleiðendur þáttanna. Einnig tóku Bob Levy og Leslie Morgeinstein hjá [[Alloy Entertainment]] þátt í framleiðsluferlinu þegar var verið að þróa bækurnar yfir í sjónvarpsþátt. Í kjölfar velgengni þáttanna var John Stephens ráðinn sem framleiðandi, en hann hafði unnið með Schwartz við ''The O.C.''. Joshua Safran vann í fyrstu sem höfundur og ráðgefandi framleiðandi en varð síðar aðstoðarframleiðandi og loks aðalframleiðandi. Í apríl 2014 yfirgaf hann þættina til að vinna við þáttinn ''[[Smash]]'' á NBC. Sara Goodman tók við starfi hans sem aðalframleiðandi á sjöttu þáttaröðinni. Alexandra Patsavas sem vann með Schwartz við ''The O.C.'' sá um tónlistina. Eric Daman var yfir búningadeildinni, en hann hafði áður aðstoðað Patriciu Field við þættina ''[[Beðmál í borginni]]''. 

=== Ráðningar ===
Í þáttunum eru níu aðalpersónur og var meginhluti aðalleikaranna ráðinn í febrúar og fram í apríl 2007. Leighton Meester og Blake Lively, sem byrjuðu í áheyrnaprufum í desember 2006, voru ráðnar fyrstar í febrúar og fengu þær meginhlutverk Blair Waldorf og Serenu van der Woodsen. Penn Badgley, sem hafði áður unnið með Stephanie Savage við ''[[The Mountain]]'', Taylor Momsen, Chace Crawford, [[Kelly Rutherford]] og [[Connor Paolo]] fengu einnig hlutverk í þáttunum í mars, sem og [[Florencia Lozano]] sem lék í fyrsta þættinum en síðar kom [[Margaret Colin]] í hennar stað. Badgley hafði upphaflega hafnað hlutverki Dnas. Leikarar í hlutverk Chuck Bass og Rufus Humphphrey fundust í apríl þegar breski leikarinn [[Ed Westwick]] og [[Matthew Settle]] voru ráðnir. Westwick las fyrst fyrir hlutverk Nates en var síðar beðinn um að lesa fyrir Chuck. Orðrómur um endi þáttanna ''[[Veronica Mars]]'' á CW-stöðinni var staðfestur þegar [[Kristen Bell]], aðalleikona þáttanna, talaði inn á ''Gossip Girl'' þættina. Jessica Szohr var ráðin til að leika aukahlutverk Vanessu Abrams og fékk fastráðningu eftir fjórtánda þátt fyrstu þáttaraðar. [[Kaylee DeFer]] gekk til liðs við leikaraliðið í átjánda þætti fjórðu þáttaraðar og fékk fastráðningu í fimmtu þáttaröðinni.

Eftir lok fjórðu þáttaraðarinnar skildu Momsen og Szohr báðar við þættina. Í gegnum þættina hafði Connor Paolo sífellt neitað að stækka hlutverk sitt sem Eric van der Woodsen og vísaði í persónulegar aðstæður. Eftir að hann náði í fast hlutverk í þáttnunum ''[[Hefnd]]'' á ABC-sjónarpsstöðinni, staðfesti Paolo brottför sína úr þáttunum í ágúst 2011. 

Í gegnum þættina birtust fjölmargir gestaleikarar, þ.á m. [[Michelle Trachtenberg]] sem fór með hlutverk Georginu Sparks. Hlutverkið hafði upphaflega verið boðið [[Mischa Barton|Mischu Barton]] sem hafnaði því. [[Francie Swift]] og [[Sam Robards]] tóku að sér foreldrahlutverk Anne og Howard Archibald. [[Caroline Lagerfelt]] lék Celiu &quot;CeCe&quot; Rhodes, ömmu Serenu og Erics. [[Sebastian Stan]] lék í nokkrum þáttum sem Carter Baizen í fyrstu þremur þáttaröðunum. 
Níu aðalpersónur eru í þáttunum og var meirihluti leikaraliðsins ráðinn á tímabilinu febrúar - apríl 2007. [[Blake Lively]] og [[Leighton Meester]] voru fyrstu leikkonurnar til að fá hlutverk í febrúar, hlutverk Serenu van der Woodsen og Blair Waldorf. [[Penn Badgley]], [[Taylor Momsen]], [[Chace Crawford]], [[Kelly Rutherford]], [[Connor Paolo]] og [[Florencia Lozano]] (birtist aðeins í fyrsta þættinum; [[Margaret Colin]] tók við af henni) lönduðu síðan hlutverkum í mars. Leikarar fyrir hlutverk Chuck Bass og Rufus Humphrey voru fundnir í apríl þegar enski leikarinn [[Ed Westwick]] og [[Matthew Settle]] voru ráðnir. Þegar orðrómur var uppi um að sjónvarpsstöðin ætlaði að hætta framleiðslu þáttanna [[Veronica Mars]] tilkynnti CW-stöðin að Kirsten Bell, sem talaði yfir fyrsta þátt Gossip Girl, væri titilpersónan í öðrum þætti stöðvarinnar. [[Jessica Szohr]] var ráðin í aukahlutverk sem Vanessa Abrams en varð síðan ein af aðalpersónunum frá og með 14. þætti 1. þáttaraðar. Í gegnum þáttaröðina neitaði Connor Paolo stöðugt að stækka hlutverk sitt sem Eric van der Woodsen og sagði ástæðurnar persónulegar. Jenny Humphrey, leikin af Taylor Momsen, fór í ótímabundið leyfi í fjórðu þáttaröðinni.

Í gegnum þættina hafa komið margar gestastjörnur. [[Michelle Trachtenberg]] lék Georginu Sparks. Francie Swift og Sam Robards tóku að sér hlutverk Anne og Howard Archibald. [[Caroline Lagerfelt]] leikur Celiu &quot;CeCe&quot; Rhodes, ömmu Serenu. [[Sebastian Stan]] birtist nokkrum sinnnum sem Carter Baizen í gegnum fyrstu þrjár þáttaraðirnar.

=== Snið þáttarins ===
Hver þáttur hefst á bloggsíðu Blaðurskjóðunnar með mynd af Serenu úr fyrsta þættinum. Eftir það kemur upprifjun úr undanförnum þáttum sem skiptir máli fyrir framvindu þáttarins. Upprifjunin endar síðan aftur á bloggsíðunni. Í þetta sinn er þó önnur mynd og undir henni er texti sem tengist myndinni. 

Sögumaðurinn er Blaðurskjóðan (e. „Gossip Girl“). Hún byrjar upprifjunina á orðunum: „Blaðurskjóðan hér, eina og aðeins eina heimild ykkar inn í skammarleg líf elítunnar á Manhattan“ (e. „Gossip Girl here, your one and only source into the scandalous lives of Manhattan's elite“) og endar venjulega þættina á: „Þið vitið að þið elskið mig, X.O.X.O. Blaðurskjóðan“ (e. „You know you love me. X.O.X.O. Gossip Girl“).

== Persónur og leikendur ==
{{Aðalgrein|Persónur í Gossip Girl}}
Fyrstu þættirnir í fyrstu þáttaröðinni voru að mestu skrifaðir beint upp úr bókunum, þ.e. fylgdist aðallega með lífum fimm ungmenna á menntaskólaárunum. Serenu van der Woodsen ([[Blake Lively]]) er oftast lýst sem „it girl“ (aðalstelpan). Það kemur síðan fram að hún á skammarlega fortíð sem kemur oft aftan að henni og er hún þekkt fyrir mörg „haltu-mér-slepptu-mér“ sambönd við karlpersónurnar og er einnig þekkt fyrir að vera uppreisnargjörn. Dan Humphrey ([[Penn Badgley]]) er útundan sem verður síðan hluti af lífi elítunnar á Manhattan, upprennandi rithöfundur og er hreinn og beinn og er hjartahreinn með góða siðferðiskennd. Blair Waldorf ([[Leighton Meester]]) er fallega drottning Constance Billard skólans en einnig besta vinkona Serenu og einstaka sinum keppinautur hennar. Nate Archibald ([[Chace Crawford]]) er hinn fullkomni „Golden Boy“ (gulldrengur) fína hverfisins og vilja allar stelpur vera með honum. Chuck Bass ([[Ed Westwick]]) er mikill kvennamaður og er elskar veislur og hefur átt erfitt líf með vafasamri fortíð. 

Auk þeirra fimm aðalpersóna sem nefndar eru hér að ofan, birtust þrjár aðrar persónur í fyrsta þættinum. Jenny Humphrey ([[Taylor Momsen]]) er yngri systir Dans sem reynir allt sem hún getur til að verða næsta drottning Constance Billard, markmið sem fær hana til að hugsa um hin raunverulegu gildi í lífinu; Lily van der Woodsen ([[Kelly Rutherford]]); og faðir Dans, Rufus Humphrey ([[Matthew Settle]]). Þau eiga rómantíska fortíð sem eltir þau í þáttunum og leiðir að lokum til hjónabands. Humphrey-fjölskyldan verður í kastljósinu þegar þau fara að skoða lífið í efri austurhlutanum og þegar Dan reynir að líta eftir litlu systur sinni þegar hann uppgötvar partýin.

Vanessa Abrams ([[Jessicca Szohr]]) kemur inn í fyrstu þáttaröðina sem fyrrum kærasta Dans og verður regluleg persóna eftir 14. þáttinn. Aðrar persónur eru m.a. Eric van der Woodsen ([[Connor Paolo]]), yngri bróðir Serenu sem er mjög góður og kemur hann út úr skápnum seinni hluta 1. þáttaraðar og verða hann og Jenny mjög náin í kjölfarið. Georgina Sparks ([[Michelle Trachtenberg]]) kemur einstaka sinnum fyrir í þáttunum en hún er aukapersóna. Carter Baizen ([[Sebastian Stan]]) er óvinur Chuck sem á í litlu ástarævintýri við Serenu.

Margar persónur eru gestastjörnur og leika foreldra eða aðra ættingja aðalpersónanna. Eleanor Waldorf-Rose ([[Margaret Colin]]) og Harold Waldorf ([[John Shea]]) leika fráksilda foreldra Blair og Cyrus Rose ([[Wallace Shawn]]) er eiginmaður Eleanor og stjúpfaðir Blair. Dorota Kishlovsky (Zuzanna Szadkowski) er trygg þerna Blair. Anne Archibald (Francie Swift) og Howard „The Captain“ Archibald (Sam Robars) eru stífu foreldrar Nates á meðan William van der Bilt I (James Naughton) og William „Tripp“ van der Bilt III (Aaron Tveit) eru stjórnsamur afi og frændi Nates. Barholomew „Bart“ Bass (Robert John Burke) er látinn fyrrum eiginmaður Lily og kröfuharður faðir Chucks, og Jack Bass (Desmond Harrington) er bróðir Barts og frændi Chucks. Celia „CeCe“ Rhodes (Caroline Lagerfelt) er amma Serenu og Gabriela Abrams (Gina Torres) er móðir Vanessu. Í fjórðu þáttaröðinni er nýr kærasti/unnusti Blair, Prins Louis af [[Mónakó]] ([[Hugo Becker]]).

== Þáttaraðir ==
{{Aðalgrein|Þættir Gossip Girl}}
=== 1. þáttaröð 2007-08 ===
{{Aðalgrein|Gossip Girl (1. þáttaröð)}}
Fyrsta þáttaröðin fylgist aðallega með skyndilegri endurkomu Serenu eftir dularfullt hvarf hennar. Upphaflega var haldið að einnar nætur gaman Serenu með Nate Archibald, kærasta bestu vinkonu Serenu, Blair Waldorf, hafi verið ástæða brottfararinnar. Hins vegar kemur í ljós í kringum enda þáttaraðarinnar að hin sviksama Georgina Sparks, fyrrum vinkona Serenu, kemur til borgarinnar og upp kemst að kvöldið sem Serena svaf hjá Nate endaði ekki þar - Serena fór heim til Georginu og maður dó þar eftir að hafa tekið inn of stóran skammt af eiturlyfjum, á meðan hann var tekinn upp á myndband. Þáttaröðin snýst líka um samband Serenu við hinn utanaðkomandi Dan Humphrey; samband Blair við Nate og framhjáhald hennar með besta vini Nates, Chuck; stutt ástarsamband milli móður Serenu og föður Dans; samband Blair og Jenny; og komu fyrrum besta vinar Dans, Vanessu Abrams. Þáttaröðin endar þegar upp kemst um leyndarmál Serenu og þegar Chuck skilur Blair eftir á flugvellinum, áður en hann fer til Evrópu.

=== 2. þáttaröð 2008-09 ===
{{Aðalgrein|Gossip Girl (2. þáttaröð)}}
[[Mynd:Gossip Girl cast at Seeds of Peace 2009.jpg|250px|thumb|Aðalleikarar 2. þáttaraðarinnar]]
Önnur þáttaröðin fylgist aðallega með síðasta ári flestra persónanna í menntaskóla og hefst hún í Hampton hverfinu og fylgist aðallega með sambandi Blair og Chuck, sem hafa verið merkt &quot;hjarta þáttanna&quot; af lesendum tímaritsins People.

Fyrri hluti þáttaraðarinnar fylgist með því hvað Serena er áberandi í félagslífinu sem dregur að sér athygli Blair og reynir mikið á vináttu þeirra þegar persónan Poppy Lifton ([[Tamara Feldman]]) kemur, yfirstéttarstúlka sem kemur upp á milli Blair og Serenu eftir að hún hvetur Serenu til að taka við hennar stað í sviðsljósinu. Nate horfist í augu við eftirleik glæpasamrar fortíðar föður síns og byrjar ástarsamband með Vanessu, sem dregst enn meira inn í heim fína hverfisins. Jenny heldur áfram að vera uppreisnargjörn og reynir að koma sér áfram sem fatahönnuður, og reynir þar með á uppeldishæfileika Rufusar á meðan vinskapur Dans og Nates og samband Dans við Serenu breyta honum í innanbúðarmann. Fyrri helmingur þáttaraðarinnar kláraðist fyrstu vikuna í desember með dauða Barts Bass.

Seinni helmingur þáttaraðarinnar skýrir ástæður dauðfalls Barts, sem veldur því að persónuleiki Chucks breytist sem síðan leiðir til þess að samband Rufusar og Lilyar vex með opinberun þess að þau eigi son, sem veldur því að Dan og Serena slíta sambandi sínu. [[John Shea]] endurtók hlutverk sitt sem Harold Waldorf í þakkargjörðarþættinum og festist í umsóknarferli Blair inn í Yale. [[Desmond Harris]] kom inn í þættina sem stjórnsamur frændi Chucks, Jack Bass. Feldman sneri aftur í þættina með [[Armie Hammer]] nýju ást Serenu, Gabriel Edwards. [[Michelle Trachtenberg]] sneri aftur sem Georgina Sparks og tók upp atriðin sín í febrúar og kom persónan hennar að ráðgátu þáttaraðarinnar. 

Þegar líður á þáttaröðina minnkar hlutverk Blaðurskjóðunnar örlítið. Hún heldur áfram að halda uppi bloggsíðu sinni en heldur mikilvægustu upplýsingunum fyrir sig og gefur þær ekki frá sér fyrr en í lokaþættinum þegar Serena ákveður að komast að því hver Blaðurskjóðan virkilega er, en tekst það þó ekki. Þáttaröðin endaði á kossi milli Blair og Chuck.

=== 3. þáttaröð 2009-10 ===
{{Aðalgrein|Gossip Girl (3. þáttaröð)}}
Þriðja þáttaröðin fylgist með Blair, Dan og Vanessu þegar þau byrja í NYU háskólanum ásamt kvikmyndastjörnunni Oliviu Burke ([[Hilary Duff]]) sem Dan á síðan í ástarsambandi við; Nate sem kemst inn í Columbia háskólann; Serenu sem tekur sér ársfrí frá skóla; Jenny þegar hún verður drottning Constance Billard skólans; og Chuck eftir að hann tekur við stjórntaumunum hjá fjölskyldufyrirtækinu, Bass Industries, ásamt stjúpmóður sinni, Lily van der Woodsen. Fyrstu þættirnir gerast í sumarfríinu, u.þ.b. viku fyrir skólabyrjun. Hlutverk Blaðurskjóðunnar minnkar í þáttaröðinni.

Í þáttaröðinni eru margar gestastjörnur, þ.á.m. [[Joanna García]] sem Bree Buckley, ástarskot Nates; fyrirsætan [[Tyra Banks]] sem Ursula Nyquist, ofurstór kvikmyndastjarna og er Serena fjölmiðlafulltrúi hennar í stuttan tíma; [[William Baldwin]] sem William van der Woodsen, faðir Serenu og Erics, fyrrum eiginmaður Lilyar og mikill óvinur Rufusar; en einnig sjást [[Lady GaGa]], [[Tory Burch]], [[Jimmy Fallon]], [[Plastiscines]], [[Georgina Chapman]] og [[Sonic Youth]] í þáttaröðinni.

Níundi þáttur þáttaraðarinnar olli miklum deilum. Foreldrahópar hvöttu CW-stöðina til að hætta við að sýna þáttinn þar sem hann innihélt þríkant. Stöðin hunsaði þetta og tilkynnti að þátturinn yrði sýndur eins og upphaflega var áætlað.

[[Robert John Burke]] sem lék föður Chucks, Bart Bass, sneri aftur fyrir jóla-tengdan þátt í desember á meðan Desmond Harrington sneri aftur sem frændi Chucks, Jack Bass, og átti hann stóran söguþráð sem tengist öllum persónunum í seinni hluta þáttaraðarinnar sem hefur aftur mikil áhrif á samband Chucks og Blair sem snýst um Jack og fjarverandi móður Chucks, Evelyn Bass Fisher ([[Laura Harring]]).

Þáttaröðin fylgdist mikið með þroskun Jenny Humphrey og hröpun hennar. Hún eyðir miklum tíma þáttaraðarinnar í að slíta sig frá Eric, fyrrum besta vini sínum, og að eltast við Nate, sem er hrifinn af Serenu. Við lok þáttaraðarinnar, vegna einnar nætur gamans með stjúpbróður sínum Chuck Bass og vandamáls með eiturlyf, senda faðir hennar og Lily hana til [[Hudson]], [[New York]] til að búa með móður sinni. Aðrir söguþræðir eru m.a. tilraun Chucks og Blairs og mistök þeirra í að eiga í góðu ástarsambandi; Dan og Vanessa reyna að þróa samband sitt úr vinskap í eitthvað meira; og tilraunir Serenu til að finna sjálfa sig í gegnum nýtt starf og stutt ástarsambönd við Carter, giftan frænda Nates, Tripp og að lokum Nate sjálfan. 

=== 4. þáttaröð 2010-11 ===
{{Aðalgrein|Gossip Girl (4. þáttaröð)}}
Aðalráðgáta þáttaraðarinnar snýst um Juliet Sharp ([[Katie Cassidy]]), leyndardómsfulla stúlku með áætlun gegn Serenu sem tengist fortíð hennar. Seinni hluti þáttaraðarinnar byggir á vandræðum nýlegs sambands Serenu við fyrrum kennarann hennar, Ben, Chuck sem reynir að ná aftur stjórn á Bass Industries frá Russell Thorpe ([[Michael Boatman]]) og vaxandi sambandi Dans og Blair. Þáttaröðin fylgist einnig með því þegar fortíðar-svik Lilyar kom aftan að henni; stormasömu sambandi Chuck og Blair eftir að þau hætta saman; minnkandi vináttu Dans og Vanessu; og koma frænku Serenu, Charlie Rhodes ([[Kaylee DeFer]]) í fína hverfið.

Fyrstu tveir þættirnir snerust um Serenu, Blair og Chuck í [[París]]. Á meðan þau eru þar hittir Blair prinsinn Louis Grimaldi sem hún trúlofast við lok þáttaraðarinnar.

Taylor Momsen, sem leikur Jenny Humphrey var fjarverandi meirihluta þáttaraðarinnar en kom þó fram í 4 þáttum.

=== 5. þáttaröð 2011-2012 ===
{{Aðalgrein|Gossip Girl (5. þáttaröð)}}

Samningar voru endurnýjaðir fyrir fimmtu þáttaröðina þann [[26. apríl]] [[2011]].

Þann [[9. maí]] 2011 var tilkynnt að [[Taylor Momsen]] og [[Jessica Szohr]] myndu ekki snúa aftur sem aðalapersónur þrátt fyrir að þeim báðum hafi verið boðið að snúa aftur sem gestaleikarar. [[Kaylee DeFer]] leikur Ivy Dickens sem er borgað af systur Lily, Carol, til að þykjast vera dóttur hennar og frænka Serenu, Charlie Rhodes.

Þáttaröðin hófst í [[Los Angeles]] þegar endurnærðir Chuck og Nate ákveða að heimsækja Serenu. Chuck lifir eftir nýrri lífsspeki og segir &quot;já&quot; við öllu, jafnvel hættulegum áhættuatriðum. Serena heldur áfram að vinna í kvikmyndatökum og er boðið fullt starf í lok fyrsta þáttarins. Nate byrjar ástarsamband við eldri konu, Diönu Payne, sem gæti haft aðrar ástæður fyrir að vera með Nate. Í New York kemst Dan að því að Vanessa hefur gefið út einn kaflann í skáldsögunni hans, og Blair heldur áfram að skipuleggja brúðkaup sitt og Louis en hún kemst líka að því að hún er ólétt. Eftir að hafa áttað sig á því að hún beri enn tilfinningar til Chuck ákveða Blair og Chuck að fara í burtu saman en bíll þeirra lendir í árekstri. Vegna bílslyssins missir Blair barnið og Chuck er við dauðans dyr, og giftist að lokum Louis. Í þáttaröðinni er einnig fylgst með Nate reka dagblaðið &quot;The Spectator&quot;, vináttunni sem breytist í ástarsamband á milli Blair og Dan og leit Chuck að raunverulegum foreldrum sínum sem leiðir hann að þeirri uppgötvun að faðir hans, Bart, er enn á lífi, og þau áhrif sem dauði CeCe hefur á hjónaband Rufusar og Lilyar. Við lok þáttaraðarinnar velur Blair á milli Dan og Chuck en Lily gerir það sama á milli Rufusar og Barts. Serena yfirgefur borgina á meðan Dan ákveður að skrifa nýja bók um fína hverfið með hjálp Georginu. 

=== 6. þáttaröð: 2013 ===
Þann [[11. maí]] [[2012]] var tilkynnt að Gossip Girl myndi snúa aftur í stuttri sjöttu og síðustu þáttaröð haustið 2012. Þáttaröðin mun samanstanda af 10 þáttum og er búist við því að hún muni enda fyrir jól.

== Heimildir ==
{{wpheimild | tungumál = en | titill = Gossip Girl (TV series)| mánuðurskoðað =október| árskoðað = 2012}}

[[Flokkur:Gossip Girl| ]]
[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2007]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2012]]</text>
      <sha1>m5epnsctfpjbnbjkf8ye9pt4q8345og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gossip girl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72092</id>
    <redirect title="Gossip Girl" />
    <revision>
      <id>1986653</id>
      <parentid>596132</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6441</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Gossip Girl]]</comment>
      <origin>1986653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="7f21nqyjjqtaewknqsbagalyi1cn4aa" xml:space="preserve">#tilvísun [[Gossip Girl]]</text>
      <sha1>7f21nqyjjqtaewknqsbagalyi1cn4aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Árni Björnsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72613</id>
    <revision>
      <id>1986575</id>
      <parentid>1980448</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1986575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5168" sha1="rzqob5j8th80frty1w9zryjgbgv0hmy" xml:space="preserve">[[File:Árni Björnsson 2011.jpg|thumb|Árni Björnsson, 2011]]

'''Árni Björnsson''' (f. [[16. janúar]] [[1932]]) er [[þjóðháttafræði|doktor í menningarsögu]], oft kallaður þjóðháttafræðingur. Hann fæddist og ólst upp í Dölum. Hann varð stúdent frá MR 1953 og tók cand.-mag.-próf í íslenskum fræðum við Háskóla Íslands í janúar 1961. Veturinn 1956 til 1957 var hann í Prag sem fulltrúi Stúdentaráðs HÍ hjá Alþjóðasamtökum stúdenta. Íslenskukennari við háskólann i Greifswald, þá Austur-Þýskalandi, 1961 til 1962, og við Freie Universität í Berlín (þá Vestur-Berlín) 1963 til 1965. Kom aftur til Íslands og kenndi íslensku og þýsku við MR 1965 til 1969, en vann jafnframt á Handritastofnun Íslands, forvera Árnastofnunar, og gaf þar út Laurentíusar sögu biskups frá 14. öld. Hann var síðan forstöðumaður þjóðháttadeildar [[Þjóðminjasafn Íslands|Þjóðminjasafns Íslands]] frá 1969 til 2002. Árni er einkum þekktur fyrir rit sín um íslenskar hátíðir og tyllidaga, og siði og þjóðtrú sem tengjast þeim.  Þekktasta verk hans er líklega ''Saga daganna'' (1993) en sú bók er jafnframt doktorsritgerð hans. Árni var sæmdur Fálkaorðunni árið 2018.

Erlendis er Árni einkum kunnur meðal áhugamanna um tónlist og leikverk Wagners eftir að úr kom bók hans um Wagner og Völsunga, þar sem sýnt er fram á að efniviður í Niflungahring Wagners er einkum sóttur í íslenskar eða norrænar fornbókmenntir.

Í tilefni af 85 ára afmæli Árna 2017 var gefið út mikið safn greina eftir hann undir nafninu ''Í hálfkæringi og alvöru''. Þar eru þættir um fræði, skáldlist, menningarsögu, heimsmálin og einkennilega menn. Bókin er 848 síður að stærð og var útgefandi Hið íslenska bókmenntafélag.

Sonur Árna var [[Mörður Árnason]], þingmaður og blaðamaður (1953-2026).

==Helstu rit==
* ''Jól á Íslandi'' - 1963
* ''Almennir þjóðhættir'' (Saga Íslands II) 1975.
* ''Saga daganna'' (frumgerð) - 1977
* ''Icelandic Feasts and Holidays'' - 1980
* ''Merkisdagar á mannsævinni'' (frumgerð) 1981
* ''Í jólaskapi'' - Myndir eftir [[Hringur Jóhannesson|Hring Jóhannesson]] 1983
* ''Gamlar þjóðlífsmyndir'' - ásamt Halldóri J. Jónssyni 1984
* ''Þorrablót á Íslandi'' - 1986
* ''Íslandsmyndir Mayers'' - ásamt Ásgeiri S. Björnssyni 1986
* ''Hræranlegar hátíðir'' - 1987
* ''Eyjar í Snæfellsnes- og Dalasýslu'' - Árbók [[Ferðafélag Íslands|Ferðafélags Íslands]] 1989
* ''Tímatal'' (Íslensk þjóðmenning VII) 1990.
* ''Íslenskt vættatal'' - 1990
* ''Saga daganna'' - doktorsrit 1993
* ''High Days and Holidays in Iceland'' - 1995
* ''Merkisdagar á mannsævinni'' - lengri gerð 1996
* ''Dalaheiði'' - Árbók Ferðafélags Íslands 1997
* ''Wagner og Völsungar'' - 2000 (þýsk og ensk þýðing 2003)
* ''Íslenskt mannlíf milli stríða -'' 2003 (Úr torfbæjum inn í tækniöld I, 11--281)
* ''Saga jólanna'' - 2006
* ''Kirkjustaðir í Snæfellsnessprófastsdæmi'' (með öðrum, Kirkjur Íslands 15) 2010.
* Kirkjustaðir í Dalaprófastsdæmi (með öðrum, Kirkjur Íslands 16) 2010.
* ''Í Dali vestur'' - Árbók Ferðafélags Íslands 2011
* ''Sigursveinn, baráttuglaður brautryðjandi. Ævisaga Sigursveins D. Kristinssonar'' - 2017
* ''Í hálfkæringi og alvöru. Þættir um fræði, skáldlist, menningarsögu, heimsmálin og einkennilega menn í 85 ár'' - Afmælisrit 2017
* ''Kirkjustaðir í Vestfjarðaprófastsdæm''i (með öðrum, Kirkjur Íslands 26) 2017.
* „Um vésögn Sóleyjarkvæðis“ - Í bókinni ''Sóley sólufegri'' í ritstjórn Silju Aðalsteinsdóttur 2017
* ''Söguslóðir í Dölum'' - 2020

== Tenglar ==
* [http://thjodminjasafnidvefur.eplica.is/thjodminjar/thjodhaettir/um_thjodhattarannsoknir/arni_bjornsson/ Ritaskrá Árna Björnssonar – Af vef Þjóðminjasafns]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.tindur.is/index.php?pid=66 Kynning á bókinni ''Saga jólanna''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214034243/http://www.tindur.is/index.php?pid=66 |date=2009-12-14 }}
* [http://www.fi.is/utgafa/hofundar/nr/93/ Framlag ÁB til ''Árbóka Ferðafélags Íslands'' – Af vef Ferðafélagsins]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://servefir.ruv.is/jonleifs/ab_grein.html Árni Björnsson: Hljóðritasafnið í Berlín og Jón Leifs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070906021620/http://servefir.ruv.is/jonleifs/ab_grein.html |date=2007-09-06 }}
* [http://www.visir.is/article/&amp;Dato=20081029&amp;Kategori=JOL&amp;Lopenr=71115043&amp;Ref=AR Úr ''Sögu daganna''. – Af Visir.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101213050219/http://www.visir.is/article/%26Dato%3D20081029%26Kategori%3DJOL%26Lopenr%3D71115043%26Ref%3DAR |date=2010-12-13 }}
*[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=76916 Hvaða rannsóknir hefur Árni Björnsson stundað - Vísindavefur]

[[Flokkur:Íslenskir þjóðfræðingar]]
[[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]]
[[Flokkur:Íslenskir íslenskufræðingar]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]]
{{f|1932}}</text>
      <sha1>rzqob5j8th80frty1w9zryjgbgv0hmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Læknalíf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72632</id>
    <revision>
      <id>1986649</id>
      <parentid>1798815</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Grey's Anatomy]] á [[Læknalíf]]</comment>
      <origin>1798815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4303" sha1="ops4kt2go8uhniy2hv1lli2od2llznx" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = Grey's Anatomy
| mynd                = [[Mynd:Grey's Anatomy Logo.svg|250px]]
| myndatexti               = 
| nafn2          = 
| tegund                = [[Læknadrama]]
| skapari              = [[Shonda Rhimes]]
| handrit            = 
| þróun           = 
| stöð            = [[ABC]]&lt;br /&gt;[[Stöð 2]]
| leikarar             = [[Ellen Pompeo]]&lt;br /&gt;[[Sandra Oh]]&lt;br /&gt;[[Katherine Heigl]]&lt;br /&gt;[[Justin Chambers]]&lt;br /&gt;[[T.R. Knight]]&lt;br /&gt;[[Chandra Wilson]]&lt;br /&gt;[[James Pickens, Jr.]]&lt;br /&gt;[[Kate Walsh (actor)|Kate Walsh]]&lt;br /&gt;[[Sara Ramírez]]&lt;br /&gt;[[Eric Dane]]&lt;br /&gt;[[Chyler Leigh]]&lt;br /&gt;[[Brooke Smith (actress)|Brooke Smith]]&lt;br /&gt;[[Kevin McKidd]]&lt;br /&gt;[[Jessica Capshaw]]&lt;br /&gt;[[Kim Raver]]&lt;br /&gt;[[Sarah Drew]]&lt;br /&gt;[[Jesse Williams (actor)|Jesse Williams]]&lt;br /&gt;[[Isaiah Washington]]&lt;br /&gt;[[Patrick Dempsey]]
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = [[Ellen Pompeo]] (oftast)
| höfundur_stefs  = Psapp
|  upphafsstef           = &quot;Cosy in the Rocket&quot;
| lokastef             = 
| tónlist              = Danny Lux
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða          = 16
| fjöldi_þátta         = 363
| þáttalisti        = 
| framkvæmdastjóri   = [[Shonda Rhimes]]&lt;br /&gt;Betsy Beers&lt;br /&gt;Mark Gordon&lt;br /&gt;Krista Vernoff&lt;br /&gt;Rob Corn&lt;br /&gt;Mark Wilding&lt;br /&gt;Edward Ornelas
| framleiðandi             = 
| aðstoðarframeliðandi        = 
| klipping               = 
| staðsetning             = 
| myndataka               = 
| lengd              = 43 mín.
| myndframsetning        = 480i (SDTV)&lt;br /&gt; 720p(HDTV)
| hljóðsetning         = Stereo, Dolby Digital 5.1
| fyrsti_þáttur            = 27. mars 2005
| first_aired          = September 2007
| síðasti_þáttur           = 
| undanfari          = 
| framhald          = 
| tengt              = [[Private Practice]]
| vefsíða              = http://abc.go.com/shows/greys-anatomy
| website_title        = Heimasíða
| imdb_kenni              = 0413573
| tv_com_kenni            = greys-anatomy
}}
'''Grey's Anatomy''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] lækna-dramaþáttur sem fylgist með lífi nema, deildarlæknum og lærifeðrum þeirra á Seattle Grace sjúkrahúsinu í [[Seattle]], [[Washington]]. Fyrsti þátturinn, „A Hard Day's Night“ var sýndur þann [[27. mars]] [[2005]] á [[ABC]] sjónvarpsstöðinni. Síðan þá hafa 16 þáttaraðir verið sýndar.

Þátturinn hefur hlotið mikið lof gagnrýnenda. Í byrjun var þátturinn aðeins uppfylling fyrir [[Boston Legal]] en hann fékk mikið áhorf og horfðu 16,25 milljónir á fyrsta þáttinn. Þátturinn er handhafi bæði tveggja Emmy-verðlauna og tveggja Golden Globe verðlauna og er einn vinsælasti þáttur sögunnar.

== Framleiðsla ==

== Leikarar og sögupersónur ==
Sögupersónurnar í þáttunum einkennast af hóp af skurðlæknakandídátum og mismunandi skurðlækna sem þjóna sem kennarar þeirra í bæði vinnu- og einkalífum þeirra. Framleiðandi þáttanna notaði tækni sem kallast „blind-ráðning“ (''blind-casting'' á ensku), sem leiddi til þess að leikararnir urðu af mismunandi kynþáttarupprunum. Það var ráðið í öll hlutverk án þess að kynþættir sögupersónanna væru sérstaklega frágreindir, eins og handritshöfundurinn, [[Shonda Rhimes]], hafði óskað eftir.

Aðalpersónurnar fimm eru [[Meredith Grey]] ([[Ellen Pompeo]]), [[Alex Karev]] ([[Justin Chambers]]), [[George O'Malley]] ([[T.R.Knight]]), [[Izzie Stevens]] ([[Katherine Heigl]]) og [[Christina Yang]] ([[Sandra Oh]]). Þau byrja sem læknanemar á Seattle Grace-sjúkrahúsinu og verða svo deildarlæknar eftir fyrsta árið. Kennarinn þeirra er Miranda Bailey ([[Chandra Wilson]]), almennur skurðlæknir sem verður yfirmaður skurðdeildar seinna meir. Skurðdeildinni stýrir [[Richard Webber]] ([[James Pickens Jr.]]) sem átti í ástarsambandi við móður Meredith þegar Meredith var ung. Í liði Webbers er taugaskurðlæknirinn [[Derek Sheperd]] ([[Patrick Dempsey]]) og hjarta- og lungnaskurðlæknirinn [[Preston Burke]] ([[Isaiah Washington]]). Derek er kynntur sem ástarskot Meredith, á meðan Preston byrjar samband við Cristinu.

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]</text>
      <sha1>ops4kt2go8uhniy2hv1lli2od2llznx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986654</id>
      <parentid>1986649</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4380" sha1="6w2n6vu44nq30aq9hppzq2bzbhtmqtq" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = Grey's Anatomy
| mynd                = [[Mynd:Grey's Anatomy Logo.svg|250px]]
| myndatexti               = 
| nafn2          = 
| tegund                = [[Læknadrama]]
| skapari              = [[Shonda Rhimes]]
| handrit            = 
| þróun           = 
| stöð            = [[ABC]]&lt;br /&gt;[[Stöð 2]]
| leikarar             = [[Ellen Pompeo]]&lt;br /&gt;[[Sandra Oh]]&lt;br /&gt;[[Katherine Heigl]]&lt;br /&gt;[[Justin Chambers]]&lt;br /&gt;[[T.R. Knight]]&lt;br /&gt;[[Chandra Wilson]]&lt;br /&gt;[[James Pickens, Jr.]]&lt;br /&gt;[[Kate Walsh (actor)|Kate Walsh]]&lt;br /&gt;[[Sara Ramírez]]&lt;br /&gt;[[Eric Dane]]&lt;br /&gt;[[Chyler Leigh]]&lt;br /&gt;[[Brooke Smith (actress)|Brooke Smith]]&lt;br /&gt;[[Kevin McKidd]]&lt;br /&gt;[[Jessica Capshaw]]&lt;br /&gt;[[Kim Raver]]&lt;br /&gt;[[Sarah Drew]]&lt;br /&gt;[[Jesse Williams (actor)|Jesse Williams]]&lt;br /&gt;[[Isaiah Washington]]&lt;br /&gt;[[Patrick Dempsey]]
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = [[Ellen Pompeo]] (oftast)
| höfundur_stefs  = Psapp
|  upphafsstef           = &quot;Cosy in the Rocket&quot;
| lokastef             = 
| tónlist              = Danny Lux
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða          = 16
| fjöldi_þátta         = 363
| þáttalisti        = 
| framkvæmdastjóri   = [[Shonda Rhimes]]&lt;br /&gt;Betsy Beers&lt;br /&gt;Mark Gordon&lt;br /&gt;Krista Vernoff&lt;br /&gt;Rob Corn&lt;br /&gt;Mark Wilding&lt;br /&gt;Edward Ornelas
| framleiðandi             = 
| aðstoðarframeliðandi        = 
| klipping               = 
| staðsetning             = 
| myndataka               = 
| lengd              = 43 mín.
| myndframsetning        = 480i (SDTV)&lt;br /&gt; 720p(HDTV)
| hljóðsetning         = Stereo, Dolby Digital 5.1
| fyrsti_þáttur            = 27. mars 2005
| first_aired          = September 2007
| síðasti_þáttur           = 
| undanfari          = 
| framhald          = 
| tengt              = [[Private Practice]]
| vefsíða              = http://abc.go.com/shows/greys-anatomy
| website_title        = Heimasíða
| imdb_kenni              = 0413573
| tv_com_kenni            = greys-anatomy
}}
'''Læknalíf''' (enska: '''''Grey's Anatomy''''')er [[Bandaríkin|bandarískur]] lækna-dramaþáttur sem fylgist með lífi nema, deildarlæknum og lærifeðrum þeirra á Seattle Grace sjúkrahúsinu í [[Seattle]], [[Washington]]. Fyrsti þátturinn, „A Hard Day's Night“ var sýndur þann [[27. mars]] [[2005]] á [[ABC]] sjónvarpsstöðinni. Síðan þá hafa 16 þáttaraðir verið sýndar.

Þátturinn hefur hlotið mikið lof gagnrýnenda. Í byrjun var þátturinn aðeins uppfylling fyrir [[Boston Legal]] en hann fékk mikið áhorf og horfðu 16,25 milljónir á fyrsta þáttinn. Þátturinn er handhafi bæði tveggja Emmy-verðlauna og tveggja Golden Globe verðlauna og er einn vinsælasti þáttur sögunnar.

== Framleiðsla ==

== Leikarar og sögupersónur ==
Sögupersónurnar í þáttunum einkennast af hóp af skurðlæknakandídátum og mismunandi skurðlækna sem þjóna sem kennarar þeirra í bæði vinnu- og einkalífum þeirra. Framleiðandi þáttanna notaði tækni sem kallast „blind-ráðning“ (''blind-casting'' á ensku), sem leiddi til þess að leikararnir urðu af mismunandi kynþáttarupprunum. Það var ráðið í öll hlutverk án þess að kynþættir sögupersónanna væru sérstaklega frágreindir, eins og handritshöfundurinn, [[Shonda Rhimes]], hafði óskað eftir.

Aðalpersónurnar fimm eru [[Meredith Grey]] ([[Ellen Pompeo]]), [[Alex Karev]] ([[Justin Chambers]]), [[George O'Malley]] ([[T.R.Knight]]), [[Izzie Stevens]] ([[Katherine Heigl]]) og [[Christina Yang]] ([[Sandra Oh]]). Þau byrja sem læknanemar á Seattle Grace-sjúkrahúsinu og verða svo deildarlæknar eftir fyrsta árið. Kennarinn þeirra er Miranda Bailey ([[Chandra Wilson]]), almennur skurðlæknir sem verður yfirmaður skurðdeildar seinna meir. Skurðdeildinni stýrir [[Richard Webber]] ([[James Pickens Jr.]]) sem átti í ástarsambandi við móður Meredith þegar Meredith var ung. Í liði Webbers er taugaskurðlæknirinn [[Derek Sheperd]] ([[Patrick Dempsey]]) og hjarta- og lungnaskurðlæknirinn [[Preston Burke]] ([[Isaiah Washington]]). Derek er kynntur sem ástarskot Meredith, á meðan Preston byrjar samband við Cristinu.

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2005]]</text>
      <sha1>6w2n6vu44nq30aq9hppzq2bzbhtmqtq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986659</id>
      <parentid>1986654</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="i2u8c7xexwvxqbtm56y3aalpx9k1lga" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = Grey's Anatomy
| mynd                = [[Mynd:Grey's Anatomy Logo.svg|250px]]
| myndatexti               = 
| nafn2          = 
| tegund                = [[Læknadrama]]
| skapari              = [[Shonda Rhimes]]
| handrit            = 
| þróun           = 
| stöð            = [[ABC]]&lt;br /&gt;[[Stöð 2]]
| leikarar             = [[Ellen Pompeo]]&lt;br /&gt;[[Sandra Oh]]&lt;br /&gt;[[Katherine Heigl]]&lt;br /&gt;[[Justin Chambers]]&lt;br /&gt;[[T.R. Knight]]&lt;br /&gt;[[Chandra Wilson]]&lt;br /&gt;[[James Pickens, Jr.]]&lt;br /&gt;[[Kate Walsh (actor)|Kate Walsh]]&lt;br /&gt;[[Sara Ramírez]]&lt;br /&gt;[[Eric Dane]]&lt;br /&gt;[[Chyler Leigh]]&lt;br /&gt;[[Brooke Smith (actress)|Brooke Smith]]&lt;br /&gt;[[Kevin McKidd]]&lt;br /&gt;[[Jessica Capshaw]]&lt;br /&gt;[[Kim Raver]]&lt;br /&gt;[[Sarah Drew]]&lt;br /&gt;[[Jesse Williams (actor)|Jesse Williams]]&lt;br /&gt;[[Isaiah Washington]]&lt;br /&gt;[[Patrick Dempsey]]
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = [[Ellen Pompeo]] (oftast)
| höfundur_stefs  = Psapp
|  upphafsstef           = &quot;Cosy in the Rocket&quot;
| lokastef             = 
| tónlist              = Danny Lux
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða          = 16
| fjöldi_þátta         = 363
| þáttalisti        = 
| framkvæmdastjóri   = [[Shonda Rhimes]]&lt;br /&gt;Betsy Beers&lt;br /&gt;Mark Gordon&lt;br /&gt;Krista Vernoff&lt;br /&gt;Rob Corn&lt;br /&gt;Mark Wilding&lt;br /&gt;Edward Ornelas
| framleiðandi             = 
| aðstoðarframeliðandi        = 
| klipping               = 
| staðsetning             = 
| myndataka               = 
| lengd              = 43 mín.
| myndframsetning        = 480i (SDTV)&lt;br /&gt; 720p(HDTV)
| hljóðsetning         = Stereo, Dolby Digital 5.1
| fyrsti_þáttur            = 27. mars 2005
| first_aired          = September 2007
| síðasti_þáttur           = 
| undanfari          = 
| framhald          = 
| tengt              = [[Private Practice]]
| vefsíða              = http://abc.go.com/shows/greys-anatomy
| website_title        = Heimasíða
| imdb_kenni              = 0413573
| tv_com_kenni            = greys-anatomy
}}
'''''Læknalíf''''' (enska: '''''Grey's Anatomy''''') er [[Bandaríkin|bandarískur]] lækna-dramaþáttur sem fylgist með lífi nema, deildarlæknum og lærifeðrum þeirra á Seattle Grace sjúkrahúsinu í [[Seattle]], [[Washington]]. Fyrsti þátturinn, „A Hard Day's Night“ var sýndur þann [[27. mars]] [[2005]] á [[ABC]] sjónvarpsstöðinni. Síðan þá hafa 16 þáttaraðir verið sýndar.

Þátturinn hefur hlotið mikið lof gagnrýnenda. Í byrjun var þátturinn aðeins uppfylling fyrir [[Boston Legal]] en hann fékk mikið áhorf og horfðu 16,25 milljónir á fyrsta þáttinn. Þátturinn er handhafi bæði tveggja Emmy-verðlauna og tveggja Golden Globe verðlauna og er einn vinsælasti þáttur sögunnar.

== Framleiðsla ==

== Leikarar og sögupersónur ==
Sögupersónurnar í þáttunum einkennast af hóp af skurðlæknakandídátum og mismunandi skurðlækna sem þjóna sem kennarar þeirra í bæði vinnu- og einkalífum þeirra. Framleiðandi þáttanna notaði tækni sem kallast „blind-ráðning“ (''blind-casting'' á ensku), sem leiddi til þess að leikararnir urðu af mismunandi kynþáttarupprunum. Það var ráðið í öll hlutverk án þess að kynþættir sögupersónanna væru sérstaklega frágreindir, eins og handritshöfundurinn, [[Shonda Rhimes]], hafði óskað eftir.

Aðalpersónurnar fimm eru [[Meredith Grey]] ([[Ellen Pompeo]]), [[Alex Karev]] ([[Justin Chambers]]), [[George O'Malley]] ([[T.R.Knight]]), [[Izzie Stevens]] ([[Katherine Heigl]]) og [[Christina Yang]] ([[Sandra Oh]]). Þau byrja sem læknanemar á Seattle Grace-sjúkrahúsinu og verða svo deildarlæknar eftir fyrsta árið. Kennarinn þeirra er Miranda Bailey ([[Chandra Wilson]]), almennur skurðlæknir sem verður yfirmaður skurðdeildar seinna meir. Skurðdeildinni stýrir [[Richard Webber]] ([[James Pickens Jr.]]) sem átti í ástarsambandi við móður Meredith þegar Meredith var ung. Í liði Webbers er taugaskurðlæknirinn [[Derek Sheperd]] ([[Patrick Dempsey]]) og hjarta- og lungnaskurðlæknirinn [[Preston Burke]] ([[Isaiah Washington]]). Derek er kynntur sem ástarskot Meredith, á meðan Preston byrjar samband við Cristinu.

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2005]]</text>
      <sha1>i2u8c7xexwvxqbtm56y3aalpx9k1lga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ástandið</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76116</id>
    <revision>
      <id>1986777</id>
      <parentid>1979328</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13826" sha1="0dhzf2uety799n6uz2ey5ar4n64hgvj" xml:space="preserve">[[Mynd:Iceland, Sanskeid Range. 37mm sub-caliber mounted on a 75mm field howitzer, 19th and 21st Field Artillery Regiment.jpg|thumb|right|Bandarískir hermenn að æfingu með fallbyssu á Íslandi í júní 1943.]]
'''Ástandið''' er orð sem haft er um þau áhrif sem íslenskir karlmenn töldu að herseta [[Bretland|Breta]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjamanna]] á [[Ísland]]i í [[Seinni heimstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] (1940–45) hefðu haft á íslenskt kvenfólk. Á meðan hæst stóð slagaði fjöldi erlenda hermanna á Íslandi hátt upp í fjölda íslenskra karlmanna. Þessir erlendu hermenn gerðu margir hverjir hosur sínar grænar fyrir íslenskum konum og er áætlað að þúsundir íslenskra kvenna hafi gifst hermönnum. Þessi samskipti íslenskra kvenna og erlendra setuliðsmanna féllu ekki alltaf vel í kramið og voru þær konur sem lögðu lag sitt við þá sakaðar um föðurlandssvik og vændi svo eitthvað sé nefnt. 

Þegar Bretar [[hernám Íslands|hertóku Ísland]] flykktist fólk út á götu til að fylgjast með hermönnunum og tók þá fólk eftir að stelpurnar voru sérstaklega hugfangnar af þeim. Strax var farið að ræða um hvaða áhrif þetta gæti haft og hvatt var til þess að hafa lágmarks samskipti við setuliðið en það reyndist erfitt því margir Íslendingar voru komnir með vinnu hjá þeim. Skipuð var nefnd sem skilaði svartri skýrslu um málið, kom í ljós að vændi var orðið algengt. Stjórnvöld reyndu árangurslitlar aðferðir við að draga úr kynnum íslenskra stúlkna og setuliðsins en með tímanum minnkaði ástandsumræðan og vorið 1945 lauk stríðinu og setuliðið hélt heim á leið.

== Koma hersins ==
Þann [[10. maí]] [[1940]] komu til Reykjavíkur þrjú bresk herskip og lögðust að bryggju. Bresku hermennirnir gengu á land og í tilkynningu sem þeir gáfu út voru þeir komnir til að verja landið gegn innrás Þjóðverja og báðu um vinsamlegar móttökur. Fjöldi Reykjavíkurbúa fór niður að höfn til að fylgjast með þessum nýju gestum.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 27-28.&lt;/ref&gt; Í [[Alþýðublaðið|Alþýðublaðinu]] daginn eftir var birt grein um komu hersins og var talað við lögregluna sem var á staðnum til að tryggja að allt færi vel fram. Lítið var um mótmæli en þó var eitt sem hún var óhress með og það var hversu nærgöngular sumar íslensku stelpnanna voru við hermennina. Varaði blaðið við því og sagði að vegna þessa hefðu hermennirnir verið of frjálslegir gagnvart konunum og hvatti til þess að lögreglan fengi aukið vald til þess að bregðast við þessu.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 40-41.&lt;/ref&gt;

== Umræða um ástandið ==
Það leið því ekki nema einn dagur þar til að umræðan um „ástandið“ var farin af stað. Fólk slúðraði sín á milli og blöðin birtu annað slagið fréttir þess efnis, flestir voru sammála um að þær konur sem væru í tygjum við setuliðið væru föðurlandssvikarar og gálur. Á þeim tímapunkti var ljóst að eitthvað þyrfti að gera í málinu og því bauð þáverandi forsætisráðherra, [[Hermann Jónasson]] öllum skólastjórum landsins til fundar við sig haustið 1940. Þar voru málin rædd og samið var „Ávarp til þjóðarinnar“ sem aðallega var beint til foreldra barna í skólum landsins. Þar var hvatt til gætni og varúðar í samskiptum við setuliðið, skemmtanir á vegum skólanemenda verði haldnar aðeins fyrir þá sjálfa og skorður verði settar á útivist barna í þéttbýli, sem sagt að hafa eins lítil samskipti við hermennina og hægt væri.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 47, 50-52.&lt;/ref&gt;

Í október sama ár var annar fundur haldinn á vegum fjórtán æskulýðssamtaka í Reykjavík. Við lok fundar var samþykkt ályktun sem hljóðaði svo að öll starfsemi æskulýðsfélaganna hvort sem það væru íþróttaæfingar, dansleikir eða skátamót ættu að fara fram innan íslenskra vébanda og setuliðið fengi ekki aðgang að þeim. Hvatt var til hógværðar í samskiptum við setuliðið, en annars að hafa eins lítil samskipti við það og hægt væri.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 53.&lt;/ref&gt; En margir íslendingar voru þegar komnir með atvinnu hjá hernum, hvort sem það var að reisa herstöðvar, leggja vegi eða þvo af þeim þvott. Skemmtistaðir og veitingastaðir spruttu upp líkt og gorkúlur og sprúttsalar höfðu vart undan. Því var erfitt á þessum tímapunkti að fara að takmarka samskipti Íslendinga við þá.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 53.&lt;/ref&gt;

== Skemmtanir setuliðsins ==
Setuliðið var þó duglegt að halda skemmtanir og matarboð og bauð stundum bæjarbúum sem oft þáðu boðið. Sitt sýndist hverjum um þetta en þegar setuliðið á Akureyri fékk ráðhús bæjarins lánað til að halda dansleik og bauð „vinum“ sínum þá tóku nokkrir menntaskólapiltar sér stöðu fyrir utan ráðhúsið og skráðu hjá sér þær stúlkur sem inn gengu. Listinn var svo birtur í [[Verkamaðurinn|Verkamanninum]] daginn eftir og innihélt hann nöfn 65 stúlkna. Þó voru ekki allir sáttir með menntaskólapiltana og skammaði skólameistari [[Menntaskólinn á Akureyri|Menntaskólans á Akureyri]] þá og sagðist myndu taka hart á því ef að slíkt ætti sér stað aftur.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 124-126.&lt;/ref&gt; Næst þegar dansleikur á vegum setuliðsins var haldinn á Akureyri mættu aðeins 40 stúlkur þannig að segja má að uppátæki strákanna hafi árangur borið.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 129.&lt;/ref&gt; Þó voru allsstaðar skemmtistaðir, hótel og búllur þar sem hermenn og íslenskar stúlkur gátu hist og urðu þar margir íslenskir piltar afbrýðisamir sem stundum endaði með slagsmálum.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 142.&lt;/ref&gt;

== Jóhanna Knudsen rannsakar siðferðisástand í Reykjavík 1941 ==
[[Jóhanna Knudsen]] var stjórnandi ungmennaeftirlits lögreglunnar frá 1941 til 1945. Hún var ráðin  fyrir tilstilli [[Hermann Jónasson|Hermanns Jónassonar]] til að rannsaka siðferðisástand í Reykjavík og hóf þá rannsókn í mars 1941 og eftir tvo mánuði taldi hún sig hafa upplýsingar um yfir 500 konur og telpur sem voru í nánum kynnum við hermenn og á annað hundrað heimili sem væru gölluð til að ala upp börn. Í minnisbókum hennar eru skráð 826 nöfn og hún notaði oftast eina blaðsíðu til að fjalla um hverja konu. Hún skráði ýmsar persónuupplýsingar um konur og foreldra þeirra, útlit og klæðaburð og áfengisneyslu og samskipti við hermenn svo sem að hafa sótt böll þar sem hermenn voru. Hún sendi lögreglustjóra skýrslu um ástandið og tillögur til úrbóta 17. maí 1941. 

Jóhanna fundaði með mörgum aðilum um skýrslu sína. Í júlí 1941 sendi [[Vilmundur Jónsson]] [[Embætti landlæknis|landlæknir]] dómsmálaráðuneytinu harðort bréf  um  „saurlifnað í Reykjavík og stúlkubörn á glapstigum“. Í lok júlí brást dómsmálaráðherra við og skipaði rannsóknarnefnd um siðferðismál. Í nefndinni sem kölluð er ástandsnefndin voru Benedikt Tómasson læknir, Broddi Jóhannesson sálfræðingur og séra [[Sigurbjörn Einarsson]] síðar [[Biskup Íslands|biskup]]. Í ágúst 1941 birti nefndin skýrslu sem vakti mikla athygli. Í þeirri skýrslu segir að lögreglan hafi skráð um 500 konur á aldrinum 12-60 sem teldust hafa mjög náin afskipti af setuliðinu og giskaði lögreglan á að um 20% bæjarkvenna umgengjust setuliðið meira að minna.&lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/7588574?iabr=on Þór Whitehead, Ástandið og yfirvöldin; Stríðið um konurnar 1940-1941, Saga - 2. tölublað (2013) Bl.s. 92-142]&lt;/ref&gt;

[[Kristín Svava  Tómasdóttir]] hefur skrifað ævisögu Jóhönnu Knudsen en titill hennar er [[Fröken Dúlla]] og kom bókin  út [[2025]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.penninn.is/is/book/froken-dulla-aevisaga |title=Fröken Dúlla ævisaga (Penninn) |access-date=2026-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260424143828/https://www.penninn.is/is/book/froken-dulla-aevisaga |archive-date=2026-04-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Ástandsnefndin ==
Þann 7. júlí 1941 kom bandaríski herinn til að leysa af breska setuliðið.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 150.&lt;/ref&gt; Það var á allra vörum að bandarísku hermennirnir væru snyrtilegri, myndarlegri og síðast en ekki síst áttu þeir meiri peninga og voru því meira áberandi í skemmtanalífinu og í verslunum heldur en þeir bresku.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 154.&lt;/ref&gt; En nú voru sögusagnir um vændi orðnar ansi háværar og skrifaði því [[Vilmundur Jónsson]] landlæknir, bréf til dómsmálaráðuneytisins. Þar stóð m.a. að lögreglan teldi að stúlkubörn á aldrinum 12-16 ára væru sum hver komin út í vændi.&lt;ref&gt;Gils Guðmundsson (1951): 173.&lt;/ref&gt; Nú varð ríkisstjórnin að bregðast við og var ein hugmyndin að herstjórnin myndi flytja inn vændiskonur fyrir lið sitt, en það gerðist þó ekki. Þess í stað var skipuð nefnd.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 165.&lt;/ref&gt; Ástandsnefndin var hún kölluð og í henni sátu þrír karlmenn (þar á meðal [[Sigurbjörn Einarsson]] biskup). Eftir mánaðalanga vinnu skilaði hún af sér skýrslu um málið. Þar kom fram að lögreglan væri með lista yfir 500 konur á aldrinum 12-61 árs, sem hún teldi að hefðu mjög náin samskipti við setuliðið. Af þeim væru um 150 17 ára og yngri. Af þessum 500 konum væru að minnsta kosti 129 orðnar mæður og væri barnafjöldinn ekki minni en 255 börn. Í lok skýrslunnar var tekið fram að lögreglustjórinn teldi að þeir væru bara með niðurstöður um fimmtahluta kvenna í Reykjavík og því mætti margfalda þessar tölur með 5.&lt;ref&gt;Gils Guðmundsson (1951): 173.&lt;/ref&gt; Þessi skýrsla mætti þónokkurri andstöðu, meðal annars var gagnrýnt að hún var nánast öll unnin upp úr gögnum úr skjalageymslu lögreglunnar, í nefndinni hafi setið þrír karlmenn en engin kona og að ekki var gerður greinarmunur á konum sem væru giftar eða trúlofaðar hermönnum og þeim sem stunduðu vændi.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 169.&lt;/ref&gt; Setuliðið var óhresst með skýrsluna og hóf sína eigin rannsókn á ástandinu og urðu niðurstöður þeirrar rannsóknar ekki nærri jafn sláandi og hjá ástandsnefndinni.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 173.&lt;/ref&gt;

== Aðgerðir stjórnvalda ==
Hinn 9. desember 1941 undirritaði [[Sveinn Björnsson]] [[ríkisstjóri Íslands|ríkisstjóri]] tvö frumvörp sem áttu að veita ríkinu aukið vald til að taka á ástandinu. Annað frumvarpið hljóðaði svo að skylda mætti landsmenn til að ganga með skilríki á sér frá 12 ára aldri og þeir væru skyldugir til að sýna lögreglu og dyravörðum skilríkin ef þess væri óskað.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 188.&lt;/ref&gt; Í hinu frumvarpinu var lagt fram að stofnaður skyldi unglingadómstóll sem myndi dæma í málum barna yngri en 18 ára sem sökuð væru til dæmis um lauslæti, drykkjuskap og slæpingshátt og væri þá hægt að senda þau í vist á hælum sem ríkisstjórnin ætlaði að koma á fót. Að lokum voru samþykkt ný lög sem tóku á málum þeirra sem leiddu ungmenni inn á glapstigu það er hórmangara, en þekkt var að nokkrir Íslendingar væru farnir að stunda þá iðju á þessum tíma og gat slíkt brot varðað allt að fjögurra ára fangelsi.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 189.&lt;/ref&gt; Ríkið kom á fót nokkrum hælum fyrir unglinga en það verkefni tókst illa og var þeim flestum lokað innan tveggja ára. Tilraunir stjórnvalda til að bæta vandann voru bæði marklitlar og ekki nógu vel ígrundaðar, þær aðferðir sem þau reyndu seinna meir báru lítinn árangur og gerðu lítið til að bæta ástandið.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 193.&lt;/ref&gt;

Kynni íslenskra stúlkna og hermanna leiddu stundum af sér þunganir. Þegar svo bar undir áttu stúlkurnar rétt á meðlögum frá hermönnunum. En oftar en ekki gátu hermennirnir komið sér undan þeirri ábyrgð og þurftu þá stúlkurnar að þiggja styrki frá hinu opinbera. En einnig kom fyrir að pör giftu sig og voru hermannabrúðkaup 332 talsins hér á landi.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989). 205.&lt;/ref&gt; Eftir því sem tíminn leið minnkaði umræðan um ástandið og að lokum tók stríðið enda. Í maí 1945 var tilkynnt um sigur bandamanna og þá fór setuliðið að halda heim.&lt;ref&gt;Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson (1989): 289, 292&lt;/ref&gt;

Samkvæmt [[Þór Whitehead]] voru njósnir lögreglunnar um allt að 1000 konur árið 1941 umfangsmestu persónunjósnir hér á landi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/umfangsmestu-njosnir-sem-fram-hafa-farid|title=Umfangsmestu njósnir sem fram hafa farið|date=2014-01-26|website=RÚV}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist|2}}&lt;/div&gt;

== Heimildir ==
* Bjarni Guðmarsson og Hrafn Jökulsson. ''Ástandið'' (Tákn bókaútgáfa, 1989).
* Gils Guðmundsson (ritstj.), ''Öldin okkar 1931-1950'' (Reykjavík: Iðunn, 1951).

== Tengill ==
* [http://ruv.is/frett/umfangsmestu-njosnir-sem-fram-hafa-farid Umfangsmestu njósnir sem fram hafa farið]

[[Flokkur:Ísland í seinni heimsstyrjöldinni]]
[[Flokkur:Kvenréttindi á Íslandi]]
[[Flokkur:Konur á Íslandi]]</text>
      <sha1>0dhzf2uety799n6uz2ey5ar4n64hgvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Læknalíf</title>
    <ns>1</ns>
    <id>77903</id>
    <revision>
      <id>1986651</id>
      <parentid>714742</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Spjall:Grey's Anatomy]] á [[Spjall:Læknalíf]]</comment>
      <origin>714742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1852" sha1="r7putuz3ngb7uzu7ex3qkofwrrtauze" xml:space="preserve">''Grey's Anatomy'' er þekktasta verk læknavísindanna í líffærafræði og því væri eðlilegast að hafa greinia um bókina, en ekki um sjónvarpsþáttinn, ''[[Grey's Anatomy (sjónvarpsþáttur)]]''. [[Notandi:Thvj|Thvj]] 29. júlí 2009 kl. 22:53 (UTC)
:Ég veit nú ekki hvort hún er „þekktasta verk læknavísindanna í líffærafræði“ (manni detta til dæmis ''De motu cordis'' Harveys og ''De humani corporis fabrica'' Vesaliusar í hug), en þessi ágæti doðrantur verðskuldar vissulega síðu (eins og hann hefur á nær 30 öðrum Wikipedium, sýnist mér). Annars ætlaði ég bara að benda á að bókin heitir ''Gray's Anatomy'' (með a-i, sumsé ... ekki e-i).--[[Notandi:Oddurv|Oddurv]] 30. júlí 2009 kl. 06:38 (UTC)
:: En svo er líka önnur hlið á þessu máli sem vert er að hafa í huga og hún er sú að þættirnir draga nafn sitt af ritinu, þ.e. heiti þeirra er skírskotun til þessa rits. Þess vegna má segja að ritið sé meginmerkingarmiðið og heitið á þáttunum afleidd merking og af þeim sökum er kannski eðlilegt að grein um ritið fái að vera í fyrirrúmi en þættirnir fái svigann í titilinn eins og Thvj leggur til. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 30. júlí 2009 kl. 12:32 (UTC)
::: Hm, bókin heitir ''Gr'''a'''y's Anatomy'' en þættirnir ''Gr'''e'''y's Anatomy'' — það er sem sagt ekki stafsetningarvilla — og þá er enginn aðgreiningarvandi á ferðinni. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 30. júlí 2009 kl. 12:34 (UTC)
::::Heppilegt. :) Væri kannski sniðugt að benda á það í greininni. &amp;mdash; ''[[Notandi:Jóna Þórunn|Jóna Þórunn]]'' 30. júlí 2009 kl. 19:41 (UTC)
:Rétt er að bókin heitir [[Gray's Anatomy]], þ.a. ekki er um neinn rugling að ræða :$ -- biðst velvirðingar á því! -- [[Notandi:Thvj|Thvj]] 30. júlí 2009 kl. 21:12 (UTC)</text>
      <sha1>r7putuz3ngb7uzu7ex3qkofwrrtauze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Big Bang Theory</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79634</id>
    <revision>
      <id>1986622</id>
      <parentid>1959515</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11674" sha1="aptnx214naf0v6qdix3uvz56r1lmetb" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = The Big Bang Theory
| mynd                = TBBT logo.svg
| mynd_stærð = 250
| myndatexti              = Opnunarmynd þáttanna
| nafn2          = 
| tegund                = Gaman
| skapari              = Chuck Lorre&lt;br&gt;Bill Prady
| leikstjórn             = James Burrows (1. þátturinn)&lt;br&gt;Mark Cendrowski
| þróun            = 
| sjónvarpsstöð            = [[CBS]]
| leikarar             = [[Johnny Galecki]]&lt;br&gt;[[Jim Parsons]]&lt;br&gt;[[Kaley Cuoco]]&lt;br&gt;[[Simon Helberg]]&lt;br&gt;[[Kunal Nayyar]]&lt;br&gt;[[Sara Gilbert]]
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = 
| höfundur_stefs = 
| upphafsstef            = „The History of Everything“ - [[Barenaked Ladies]]
| lokastef             = 
| tónlist             = 
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða          = 12
| fjöldi_þátta         = 279
| þáttalisti        = 
| framleidslufyrirtæki   = [[Chuck Lorre]]&lt;br&gt;Bill Prady&lt;br&gt;Lee Aronsohn
| framleiðandi             = Steve Molaro&lt;br&gt;Mike Collier&lt;br&gt;Faye Oshima Belyeu
| aðstoðarframleiðandi        = 
| klipping               = Peter Chakos 
| staðsetning             = 
| myndataka               = Multi-camera
| lengd              = 21 mín.
| stöð              = [[CBS]]
| myndframsetning       = 480i (SDTV)&lt;br&gt;1080i (HDTV)
| hljóðsetning        = Dolby Surround
| fyrsti_þáttur       = [[24. september]] [[2007]]
| frumsýning = [[24. september]] [[2007]]
| síðasti_þáttur = [[16. maí]] [[2019]]
| lokasýning = [[16. maí]] [[2019]]
| undanfari          = 
| framhald          = 
| tengt              = 
| vefsíða              = https://www.cbs.com/primetime/thebigbangtheory
| imdb_kenni              = 0898266
| tv_com_kenni           = 
}}
'''''The Big Bang Theory''''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] gamanþáttur sem er búinn til og framleiddur af Chuck Lorre og Bill Prady og fór í loftið 24. september 2007.

Þátturinn gerist í [[Pasadena]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]] og snýst um líf tveggja karlmanna á þrítugsaldri sem eru eðlisfræðingar. Annar þeirra (Leonard) er tilrauna-[[eðlisfræði]]ngur en hinn (Sheldon) er kennilegur eðlisfræðingur og búa þeir á móti fallegri ljóshærðri þjónustustúlku sem reynir að komast áfram í skemmtanaiðnaðinum (Penny).

Nördaskapur og gáfur Leonards og Sheldons eru langt frá því Penny á að venjast í mannlegri hegðun og almennri skynsemi og er það grundvöllur fyrir skemmtanagildi þáttanna. Tveir álíka nördalegir vinir þeirra, Howard og Rajesh, eru líka aðalpersónur. Þátturinn er framleiddur í samstarfi [[Warner Bros. Television]] og [[Chuck Lorre Productions]]. Í mars 2009 var tilkynnt um að þátturinn hefði verið endurnýjaður fyrir 3. og 4. þáttaraðir. Í ágúst 2009 vann þátturinn TCA verðlaun fyrir bestu gamanþáttaröðina og Jim Parsons vann verðlaun fyrir frammistöðu sína í gamanþáttaröð.

== Aðalpersónur ==
{{Aðalgrein|Persónur í The Big Bang Theory}}
{{Ófullkominn listi}}
* [[Johnny Galecki]] sem '''Doktor Leonard Hofstadter'''. Leonard er tilraunaeðlisfræðingur, með greindarvísitöluna 173 og fékk doktorsgráðuna sína þegar hann var 24 ára. Hann deilir íbúð með vinnufélaga sínum og vini, Sheldon Cooper. Hann er eðlilegasti karlmaðurinn í þáttunum. Handritshöfundarnir hafa leikið sér með rómantík á milli hans og nágrannans, Penny, og er óleyst kynferðisleg spenna á milli þeirra. Þau giftu sig í 9. þáttaröðinni.

* [[Jim Parsons]] sem '''Doktor Sheldon Cooper'''. Upphaflega frá Austur-[[Texas]], var mjög gáfað barn og hóf háskólanám aðeins 11 ára, rétt eftir að hafa klárað 5. bekk. Sem kennilegur eðlisfræðingur er hann með meistaragráðu, tvær doktorsgráður og greindarvísitöluna 187. Hann sýnir sterka hneigð til þess að halda öllu í sömu skorðum og það eru ákveðnir mannlegir hlutir sem hann skilur ekki; hann skilur alls ekki [[kaldhæðni]] og kímnigáfu eða hógværð og lítillæti. Þessi atriði eru aðalatriðin sem gera persónuna fyndna og stundum þungamiðja þáttarins. Sheldon deilir íbúð með samstarfsfélaga sínum og vini, Leonard Hofstadter. Samkvæmt tvíburasystur Sheldons, sendi hann ímynduðu vini sína heim í lok dagsins, þegar þau voru lítil. Sheldon segir þá á móti: „Þeir voru ekki vinir, þeir voru ímyndaðir samstarfsfélagar“.

* [[Kaley Cuoco]] sem '''Penny'''. Hún er vinkona Sheldons og Leonards sem býr í íbúðinni á móti þeim. Hún er þjónustustúlka á veitingastaðnum Cheesecake Factory og er líka að reyna að komast áfram sem leikkona. Hún er eina aðalpersónan sem hefur ekki látið [[ættarnafn]] sitt koma fram. Hún er fædd og uppalin á búgarði í [[Omaha]] í [[Nebraska]] og skilur oft lítið í nördalegu vinum sínum sem búa hinumegin við ganginn. Hún skilur ekkert í Sheldon og eru persónurnar tvær oft látnar tala saman bara til þess að gera þættina fyndnari. Penny varð kærastan Leonards með tíð og tíma, og þau giftu sig í 9. þáttaröðinni.

* [[Simon Helberg]] sem '''Howard Wolowitz'''. Hann er með meistaragráðu í [[verkfræði]]. Hann vinnur sem verkfræðingur og býr hjá móður sinni og eru þau [[gyðingar]]. Ólíkt Sheldon, Leonard og Raj, hefur Howard ekki doktorsgráðu. Hann ver það með því að benda á að hann sé með meistaragráðu í verkfræði frá MIT. Hann finnur upp fáránlegar „pikk-öpp“-línur og telur sjálfan sig vera kvennamann og fær það ekki góð viðbrögð frá Penny, en hann hefur haft velgengni með öðrum konum. 

* [[Kunal Nayyar]] sem '''Doktor Rajesh Koothrappali'''. Rajesh, sem kemur frá [[Nýja-Delí|Nýju-Delí]] á [[Indland]]i, vinnur sem [[stjörnufræði]]ngur hjá [[Caltech]]. Hann er oftast mjög feiminn og þorir ekki að tala í kringum fallegar konur; og mörg atriði þáttanna eru með Penny, þá hefur þögn hans oft látið hann gleymast. Aðeins alkóhól og tilraunalyf virðast virka á þögn hans. Í eitt skipti gat hann þó beðið Penny afsökunar án þess að vera á lyfjum eða drukkinn. Foreldrar hans, kynnt sem doktor og frú V.M. Koothrappali, hafa sést í gegnum vefmyndavél; faðir hans er kvensjúkdómalæknir og keyrir um á [[Bentley]] og er það oft notað gegn Raj þegar hann segist hafa alist upp við fátækt á Indlandi.

* [[Mayim Bialik]] sem '''Doktor Amy Farrah Fowler'''. Hún er taugavísindimaður og kærastan Sheldons. Hún er innleidd í 3. þáttaröðinni.

* [[Melissa Rauch]] sem '''Doktor Bernadette Rostenkowski'''. Hún er örverufræðingur og eiginkonan Howards. Hún er innleidd í 3. þáttaröðinni.

* [[Sara Gilbert]] sem '''Doktor Leslie Winkle'''. Hún er tilraunaeðlisfræðingur sem sefur stundum hjá Leonard eða Howard. Henni og Sheldon kemur ekki vel saman og gerir hún oft grín að honum. Hún var hækkuð upp í aðalhlutverk í 2. þáttaröðinni en var lækkuð aftur niður í aukapersónu þegar handritshöfundarnir komust að því að þeir gætu ekki gefið henni góðar línur í hverjum einasta þætti.

* [[Kevin Sussman]] sem '''Stuart Bloom'''. Hann á myndasögubúðina sem Sheldon, Leonard, Howard and Raj fara til.

* [[Laura Spencer]] sem '''Emily Sweeney'''. Hún er húðsjúkdómafræðingur og er kærastan Rajs í 8. og 9. þáttaröðunum.

== Saga ==
{{ófullkominn listi}}

=== 1. þáttaröðin ===

Lífunum eðlisfræðinganna Doktors Leonards Hofstadter og Doktors Sheldons Cooper eru umsnúið þegar aðlaðandi ung upprennandi leikkona frá Omaha, Nebraska nefnd Penny flytur inn í íbúðina yfir forstofuna frá þeirra. Leonard byrjar að verða óvonandi ástfanginn af Penny, á meðan hún finnur bara platónísk ástúð fyrir honum; fyrir vikið, hún finnur sig að þola nánasta og sífelldir til staðar vini hans: herbergisfélagi hans, Sheldon, sem virðist vera með [[áráttu-þráhyggjuröskun]]; verkfræðiofviti Howard Wolowitz, kynvilltur mömmustrákur sem heldur að klæðnaðurinn og hárgreiðslan hans frá [[1961-1970]] geri hann töff; og Doktor Rajesh „Raj“ Koothrappali, sem mun ekki tala til hennar því hann er of feiminn til að tala til kvenna (tilfelli af sértækum stökkbreytingum), nema hann er drukkinn, þegar hann verður slétt-talandi en hábellinn kvennabósi.

Í 1. þáttaröðinni missir Sheldon vinnuna fyrir að blammera nýjan stjórann hans, finnur egóið hans marið af undrabarni, verður ófær um að leggja upp með að vera hluti af lygi sem Leonard hefur sagt, og er alltaf að sækja heiminn við harðskeytta þörf á að fullyrða veldi. Raj lærir í fyrsta skipti að hann getur talað til kvenna, en bara þegar hann er drukkinn, og Penny og Leonard loksins deita í lokaþáttinum. Þessi þáttaröð er einasta þáttaröðin sem er ekki með John Ross Bowie sem endurtekin persóna Barry Kripke og Kevin Sussman sem Stuart Bloom.

=== 2. þáttaröðin ===

2. þáttaröðin byrjar að takast á við persónuþróun, þar með talið að Sheldon verði með meiri og meiri þráhyggjur. Sambandið Leonards og Pennyjar hríðversnar þegar þau hætta saman, en þetta er fljótlega leyst. Fljótlega þróast sambandið þeirra í sterkari vináttu en áður, á meðan vináttan Sheldons og Pennyjar stirðlega byrjar. Í lokaþáttinum gefur Penny í skyn tilfinningar sínar fyrir Leonard. Manngerðin Howards er svipuð og manngerðin hans frá 1. þáttaröðinni varðandi tilraunir hans til að fífla konur, og hann byrjar skammlíft kynferðislegt samband við Leslie Winkle á seinni hluta þáttaröðarinnar. Á meðan, Rajesh tekst að biðja Penny afsökunar á því sem hann gerði í þáttinum „The Griffin Equivalency“ án þess að drekka alkóhol. Barry Kripke (sýndur af [[John Ross Bowie]]) birtist í fyrsta skipti í þessari þáttaröð; hann birtist í þáttinum „The Killer Robot Instability“.

=== 3. þáttaröðin ===

Penny kastar sér á Leonard eftir hann snýr aftur frá norðurheimskautinu eftir þrjá mánuði, og þau byrja samband sem stendur í mest af þáttaröðinni. Penny og Sheldon byrja einkennilega vináttu (þótt hún getur ennþá ergt hann). Wil Wheaton byrjar að birtast sem erkióvinur Sheldons. Howard byrjar að deita Bernadette Rostenkowski. Sheldon hittir Amy Farrah Fowler í lok þáttaraðarinnar.

=== 4. þáttaröðin ===

Penny deitar nokkra menn þar á meðal heimskan Zack sem nýtur „vísindagæja“, Sheldon byrjar platónískt samband við Amy, Howard tengist aftur við Bernadette og biður henni með tíð og tíma að giftast honum, Leonard byrjar að deita Priyu (systir Rajs), og Penny verður vinkona Amyar og lýsir eftirsjá yfir því að hafa brotist upp með Leonard.

=== 5. þáttaröðin ===

Penny sér eftir að hafa sofið hjá Raj, en það kemur í ljós að þau höfðu ekki kynmök. Leonard brýtur upp með Priyu, Amy hvetur Sheldon í sambandinu þeirra og þau verða kærustu með tíð og tíma, Penny og hinar konurnar verða nánar vinkonur, Howard útbýr sig undir giftingina hans og ferðina hans til alþjóðlegu geimstöðarinnar, og Leonard spyr út Penny sem þau byrja „Leonard og Penny 2,0“.

==Heimildir==
{{wpheimild | tungumál = en | titill = The Big Bang Theory | mánuðurskoðað = janúar| árskoðað = 2010 }}
{{DEFAULTSORT:Big Bang Theory, The}}
[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sitcomþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2007]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2019]]</text>
      <sha1>aptnx214naf0v6qdix3uvz56r1lmetb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hákon Aðalsteinsfóstri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82501</id>
    <revision>
      <id>1986817</id>
      <parentid>1912099</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>1159</id>
      </contributor>
      <comment>Skipti út Peter_Nicolai_Arbo-Haakon_den_gode.jpg fyrir [[Mynd:Peter_Nicolai_Arbo-Håkon_den_gode_og_bøndene_ved_blotet_på_Mære.jpg]] (eftir [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vegna þess að: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Crit. 3.).</comment>
      <origin>1986817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="fry12fmer6vzwwtlmfs8pkthczj8xmw" xml:space="preserve">[[Mynd:Peter Nicolai Arbo-Håkon den gode og bøndene ved blotet på Mære.jpg|thumb|right|Hákon Aðalsteinsfóstri með bændum við blót á Mæri. Málverk eftir Peter Nicolai Arbo (1860).]]
'''Hákon Aðalsteinsfóstri''' (d. um [[961]]) eða '''Hákon góði''' var konungur [[Noregur|Noregs]] um miðja [[10. öld]]. Hann var yngsti sonur [[Haraldur hárfagri|Haraldar hárfagra]] og hafði alist upp frá tíu ára aldri við hirð [[Aðalsteinn (Englandskonungur)|Aðalsteins]] (Aethelstans) Englandskonungs.

Hákon sneri aftur heim frá [[England]]i þegar hann var um tvítugt. [[Eiríkur blóðöx|Eiríkur]] konungur bróðir hans var þá orðinn mjög óvinsæll. Hann flúði land þegar Hákon kom og var hann þá þegar tekinn til konungs. Hann hafði verið skírður í Englandi og hafði með sér presta til Noregs en þurfti að kasta kristninni þegar hann tók við ríkinu, að minnsta kosti í orði.

[[Gunnhildur kóngamóðir]], kona Eiríks blóðaxar, hafði sest að í Danmörku ásamt fjórum sonum þeirra og þaðan herjuðu þeir á ríki Hákonar með tilstyrk [[Haraldur blátönn|Haraldar blátannar]] Danakonungs, sem líklega var bróðir Gunnhildar. Þeir fóru í þrjár herferðir til Noregs og í þeirri seinustu, 960 eða 961, tókst þeim að særa Hákon konung til ólífis. Hann átti engan son og elsti sonur Eiríks og Gunnhildar, [[Haraldur gráfeldur]], tók við ríkinu.

== Heimildir ==
* {{wpheimild | tungumál = No | titill = Håkon den Gode Adalsteinsfostre| mánuðurskoðað = 1. desember | árskoðað = 2009}}

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = [[Listi yfir Noregskonunga|Konungur Noregs]]
| frá = um [[935]]
| til = um [[961]]
| fyrir = [[Eiríkur blóðöx]]
| eftir = [[Haraldur gráfeldur]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Norskir einvaldar}}
[[Flokkur:Noregskonungar]]</text>
      <sha1>fry12fmer6vzwwtlmfs8pkthczj8xmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Other Economic Summit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86189</id>
    <revision>
      <id>1986716</id>
      <parentid>1962216</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3000" sha1="kxtimccl0mwdfrzmsyr2vc0zwv804du" xml:space="preserve">'''The Other Economic Summit''' ('''TOES''') voru [[toppfundur|toppfundir]] sem að áttu að þjóna því hlutverki að vera gagnrýnir á hina árlegu [[G7]] toppfundi. Fyrsti fundurinn var haldinn [[1984]] og komu þar saman hagfræðingar, umhverfisverndarsinnar og aðrir sem létu sig mál samfélagsins varða. TOES varð á endanum einnig nafn yfir ýmsa svipaða fundi sem haldnir voru á næstu tveimur áratugum.&lt;ref&gt; The Other Economic Summit (1985). [http://cdj.oxfordjournals.org/cgi/pdf_extract/20/4/309]&quot;Bonn Economic Summit: A Draft Agenda for Economic Recovery and World Development&quot;. Community Development Journal 20: 309-311. Sótt 9. Október 2009.&lt;/ref&gt;

== TOES toppfundirnir ==

Fyrsti fundurinn var haldinn 1984 og var skipulagður af samtökunum New Economics Foundation og Right Livelyhodd Awards. Stefnan var tekin á að koma fram með aðra valkosti í þróunar og umhverfismálum.&lt;ref name=&quot;Pianta&quot;&gt;{{cite book|last=Pianta|first=Mario|coauthors=Raffaele Marchetti|title=The Global Justice Movement: A Cross-National and Transnational Perspective|editor=D. della Porta|publisher=Paradigm|location=Boulder, Co.|date=2007|pages=34|chapter=The Global Justice Movements: The Transnational Dimension|url=https://docenti.luiss.it/rmarchetti/files/2008/05/gjm-tn-dim-proofs.pdf|12=|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006222636/http://docenti.luiss.it/rmarchetti/files/2008/05/gjm-tn-dim-proofs.pdf|archive-date=2022-10-06|access-date=2026-03-30|url-status=dead}}Sótt 9. Október 2009&lt;/ref&gt; Tilgangur fundana var að sýna fram á að hagkerfi heimsins gætu verið skipulögð a betri hátt. Fundirnir voru einnig gagnrýnir á G7 toppfundina fyrir að þeir gerðu sér upp að vera málsvari allra jarðarbúa. TOES krafðist þess að hagstjórn heimsins lyti frekar lýðræðislegri stjórn og stungið var upp á því að G-7 fundunum yrði skipt út fyrir fulltrúaskipað hagfræðiráð innan sameinuðu þjóðana.&lt;ref name=&quot;DPH&quot;&gt;{{Cite web |url=http://base.d-p-h.info/en/fiches/dph/fiche-dph-7534.html |title=The other economic summit and the New Economics Foundation |access-date=2010-03-21 |archive-date=2009-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090925203405/http://base.d-p-h.info/en/fiches/dph/fiche-dph-7534.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

TOES voru haldnir frá 1985-1987 í Bretlandi þar sem að sendinefnd var skipuð til þess að fara þangað sem að G7 toppfundurinn var haldin. Frá 1988 þegar var haldin TOES hefur hann verið haldin í sömu borg og G7 fundurinn var haldin. Fundirnir voru haldnir í eftirfarandi borgum; [[Houston]] (1990), [[Denver]] (1997), [[Birmingham]] (1998), [[Warwick]] (2000), [[Brunswick]] (2004).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.toes-usa.org/about.html |title=TOES USA |access-date=2010-03-21 |archive-date=2009-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090925181953/http://www.toes-usa.org/about.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==References==

{{reflist}}

[[Flokkur:Stjórnmálafundir]]</text>
      <sha1>kxtimccl0mwdfrzmsyr2vc0zwv804du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cougar Town</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88079</id>
    <revision>
      <id>1986623</id>
      <parentid>1914351</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8527" sha1="aba9tgrv5e28g5ut6l05u3utu4v8if1" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = Cougar Town
| mynd                = Cougar Town 2009 logo.svg
| myndatexti          =
| nafn2              = 
| tegund                = Gaman
| skapari              = [[Bill Lawrence]]&lt;br /&gt;[[Kevin Biegel]]
| leikstjórn             = 
| þróun            = 
| sjónvarpsstöð            = [[ABC]]
| leikarar             = [[Courteney Cox Arquette]]&lt;br /&gt;[[Christa Miller]]&lt;br /&gt;[[Busy Philipps]]&lt;br /&gt;[[Brian Van Holt]]&lt;br /&gt;[[Dan Byrd]]&lt;br /&gt;[[Ian Gomez]]&lt;br /&gt;[[Josh Hopkins]]
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = 
| höfundur_stefs = 
| upphafsstef            = 
| lokastef             = 
| tónlist             = 
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða          = 6
| fjöldi_þátta         = 102
| framleiðslufyrirtæki   = Bill Lawrence&lt;br /&gt;Courteney Cox&lt;br /&gt;[[David Arquette]]
| framleiðandi             = 
| aðstoðurframleiðandi        = 
| klipping               = 
| l             = 
| camera               = 
| lengd              = u.þ.b. 30 mín.
| stöð              = ABC
| myndframsetning       = 
| hljóðsetning         = Stereo
| fyrsti_þáttur      = [[23. september]] [[2009]] 
| frumsýning          = 23. september 2009
| síðasti_þáttur      = [[31. mars]] [[2015]]
| lokasýning           = 31. mars 2015 
| undanfari          = 
| framhald          = 
| tengt              = 
| véfsíða              = 
| imdb_kenni              = 1441109
| tv_com_kenni            = cougar-town
}}
'''Cougar Town''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] gamanþáttur. Þátturinn fjallar aðallega um fráskilda konu sem reynir að koma sér aftur inn í stefnumótalífið sem er fullt af yngri karlmönnum á meðan hún býr með 18 ára syni sínum og leggur af stað í ferð til að uppgötva sjálfa sig upp á nýtt á meðan hún er umkringd fólki í sömu stöðu. Fyrsti þátturinn var sýndur á eftir [[Modern Family]]. ABC gaf leyfi á fulla seríu í október 2009.

Þátturinn var búinn til af Bill Lawrence og Kevin Biegel og er framleiddur af Couquette Productions í samstarfi við ABC studios. Þættirnir eru teknir upp í Culver myndverunum í borginni Culver í [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Alls horfðu 11,28 milljónir á fyrsta þáttinn. Í janúar 2010 voru samningar við þáttinn endurnýjaðir fyrir aðra þáttaröð.

== Persónur og leikendur ==
Í þáttunum eru sjö aðalpersónur ásamt öðrum.

=== Aðal ===
* '''[[Courteney Cox Arquette|Courteney Cox]]''' leikur '''Jules Cobb''', nýlega fráskilda móður sem er að kanna sannleikann um stefnumótalífið og öldrun. Jules eyddi þrítugsaldrinum í að ala upp barn og vera gift Bobby. Hún reynir að endurupplifa þrítugsaldurinn og koma bæta upp tapaðan tíma með því að eiga í ástarsamböndum við yngri karlmenn en sættir sig síðan við það að aldur hennar hamlar henni og hún fer að eiga í samböndum við karlmenn á hennar aldri. Hún býr í litlum bæ í [[Flórída]] og er fasteignasali sem vegnar vel í starfi. Þrátt fyrir að hafa ekki verið á markaðnum í nokkurn tíma, ákveður Jules að finna ástina á nýjan leik ásamt því að búa með táningssyni sínum.

* '''[[Christa Miller]]''' leikur '''Ellie Torres''', nágrannakonuna og bestu vinkonuna. Ellie er gift Andy Torres og þau eiga son sem heitir Stan. Hún er sú kaldhæðni, óafsakandi hrokagikkurinn sem er oft abrýðissöm út í unga aðstoðarkonu og vinkonu Jules, Laurie. Hún elskar einnig að slúðra en finnst að nýi lífstíll Jules sé að koma upp á milli þeirra.

* '''[[Busy Philipps]]''' leikur '''Laurie Keller''', unga og hressa aðstoðarkonu Jules og er hún þekkt fyrir elskulegan persónuleika sinn. Laurie vinnur með Jules á fasteignasölunni. Hún hvetur Jules til að fara út og skemmta sér og reynir að koma henni aftur inn í stefnumótaheiminn. Henni finnst hún vera besta vinkona Jules, þrátt fyrir að besta vinkona Jules sé í raun Ellie sem er oft afbrýðissöm út í vinskap þeirra. Eftir nokkuð endalausa röð af skammtíma kærustum og einnar nætur gömnum, vill hún eyða öllum sínum tíma með kærastanum Smith.

* '''[[Brian Van Holt]]''' leikur '''Bobby Cobb''', atvinnulausa fyrverrandi eiginmann Jules sem býr í bát á bílastæði, sem gerir hann löglega heimilislausan. Bobby er dæmigerður letingi sem reynir mikið á þolinmæði Jules þegar þau reyna að ala upp táninginn Travis. Hann eyddi mestum hluta hjónabands þeirra í að ferðast um sem misheppnaður golfari og eyðir nú mestum tíma í að slá gras á skólalóð menntaskólans sem sonur hans gengur í eða í að kenna golf. Eina farartækið hans er golfkerra. Hann talar alltaf um Jules sem ''J-Bird''.

* '''[[Dan Byrd]]''' leikur '''Travis Cobb''', 18 ára son Jules. Hann elskar foreldra sína þrátt fyrir að hann skammist sín stöðugt fyrir þau bæði. Í skólanum glímir hann sífellt við niðurlægingu frá vinum sínum og bekkjarfélögum. Hann styður oftast móður sína en skammast sín fyrir tilraunir hennar í ástarlífinu. Eftir að hafa þurft að takast á við fasteignaauglýsingar móður sinnar um allan bæ og nýja starf pabba síns sem sláttumaður, segir faðir hans honum að það skipti ekki máli hvað fólk haldi.

* '''[[Ian Gomez]]''' leikur '''Andy Torres''', eiginmann Ellie sem er einnig nágranni Jules. Andy er helgaður Ellie og er einnig frábær faðir Stans. Hann elskar kaffið sitt. Hann og fyrrverandi eiginmaður Jules, Bobby, voru bestu vinir fyrir skilnaðinn og Andy eyðir enn miklum tíma með Bobby.

* '''[[Josh Hopkins]]''' leikur '''Grayson Ellis''', bareiganda og annan nágranna Jules. Greyson á aðallega í ástarsamböndum við yngri konur nýtur þess að nudda Jules upp úr því. Grayson, eins og Jules, er nýfráskilinn, en ólíkt Jules, tekur hann fagnandi á móti nýja piparsveinalífinu. Það kemur seinna fram að hann vildi eignast börn en konan hans vildi ekki eignast börn með honum, staðreynd sem verður enn sárari þegar hann kemst að því að hún er ólétt eftir manninn sem hún yfirgaf Grayson fyrir. Hann hefur óvitandi látið það í ljós að hann ber miklar tilfinningar til Jules við Bobby og Andy á þakkargjörðinni.

=== Gestir ===
* '''Carolyn Hennesy''' leikur '''Barb Coman''', &quot;hungraða&quot; eldri konu sem vinnur í fasteignabransanum ásamt Jules. Hún birtist oftast óvænt til að koma til skila skrýtnum athugasemdum. Eins og Jules segir í einum þættinum: &quot;eltirðu mig bara og bíður eftir því að segja hluti?&quot;

* '''Spencer Locke''' leikur '''Kylie''', kærustu Travis. Travis missir sveindóminn með Kylie en tveimur vikum seinna hætta þau saman vegna þess að þau héldu bæði framhjá (með því að kyssa annað fólk). Þau byrja síðan aftur saman.

* '''Ryan Devlin''' leikur '''Smith Frank''', ungan lögfræðing og kærasta Laurie.

=== Eftirtektarverðir gestaleikarar ===

* '''[[Scott Foley]]''' lék '''Jeff''', mann á fertugsaldri sem ætlar að kaupa hús af Jules en enda í ástarsambandi með henni. Eins og með sambandið við Josh, endar sambandið þegar það verður of alvarlegt fyrir Jules sem nýtur þess að vera ein og er ekki að leita að neinu alvarlegu.

* '''[[Nick Zano]]''' lék '''Josh''', yngri mann sem átti í ástarsambandi við Jules, en henni fannst hann vilja alvarlegra samband en hún. Seinna ákvað Jules að hætta með honum vegna þess að hann vildi alvarlegt samband. Nick Zano hætti í þáttunum þegar hann fékk tilboð um að leika í [[Melrose Place]].

* '''[[Lisa Kudrow]]''' lék '''Dr. Amy Evans''', vondan húðlækni sem á í stuttu ástarsambandi við Bobby.

* '''[[Beverly D'Angelo]]''' lék skrýtna móður Laurie, '''Sheilu'''.

* '''[[Sheryl Crow]]''' lék kærustu Greysons, '''Söruh''', einu kærustu hans sem var á svipuðum aldri og hann áður en hann byrjaði með Jules.

* '''[[Barry Bostwick]]''' lék '''Roger Frank''', ríkan föður Smith Franks sem er ekki sáttur við samband hans við Laurie.

* '''[[David Clayton]]''' lék '''Matt Knowles'''. Matt er fyrsti strákurinn sem hitti Jules Cobb inni á bar.

== Heimildir ==
{{wpheimild | tungumál = en | titill = Cougar Town| mánuðurskoðað = júní| árskoðað = 2010 }}
[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2009]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2015]]</text>
      <sha1>aba9tgrv5e28g5ut6l05u3utu4v8if1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skólaklíkur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88445</id>
    <revision>
      <id>1986624</id>
      <parentid>1963458</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Greek]] á [[Skólaklíkur]] yfir tilvísun</comment>
      <origin>1963458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17775" sha1="j0gccnalm4ahm2acvl5io1ybgqtxlx3" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = GRΣΣK
| mynd                = Greek_tv_series.jpg‎
| myndatexti              = 
| nafn2          = Skólaklíkur
| tegund                = Gaman&lt;br&gt;Drama
| handrit              = Patrick Sean Smith
| leikstjóri             = 
| þróun           = 
| kynnir            = [[ABC Family]]
| leikarar             = [[Jacob Zachar]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;[[Spencer Grammer]]&lt;br&gt;[[James McDorman]]&lt;br&gt;[[Scott Michael Foster]]&lt;br&gt;[[Dilshad Vadsaria]]&lt;br&gt;[[Amber Stevens]]&lt;br&gt;[[Paul James]]&lt;br&gt;[[Clark Duke]]&lt;br&gt;[[Tiffany Dupont]] (1.-2. þáttaröð)
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = 
| höfundur_stefs = 
| upphafsstef            = „Our Time Now“ - [[Plain White T's]]
| lokastef             = 
| tónlist             = John Swihart 
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða         = 4
| fjöldi_þátta         = 74
| þáttalisti        = Listi yfir Greek-þætti
| framleiðslufyrirtæki   = Lloyd Segan&lt;br&gt;Shawn Piller
| framleiðandi             = Carter Covington&lt;br &gt;Nellie Nugal
| aðstoðarframleiðandi        = 
| klipping               = 
| staðsetning             = 
| myndataka               = 
| lengd              = 43 minútnir 
| stöð              = [[ABC]] 
| myndframsetning       = 480i (SDTV)&lt;br/&gt;720i (HDTV)
| hljóðsetning         = Dolby 5.1
| fyrsti_þáttur            = 
| frumsýning          = 9. júlí 2007
| síðasti_þáttur           = 
| lokasýning = [[7. mars]] [[2011]]
| undanfari          = 
| framhald          = 
| tengt              = 
| vefsiða              = 
| imdb_kenni              = 0976014
| tv_com_kenni            = greek
}}
'''Greek''' (skrifað til útlitsáhrifa með gríska stafrófinu sem '''GRΣΣK''' en [[Σ]] er ekki [[e]] heldur sigma) eða '''Skólaklíkur''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] gaman/drama þáttur sem fylgist með lífi stúdenta í Cyprus-Rhodes háskólanum (CRU), [[Ohio]], sem taka þátt í „grísku húsfélögum“ skólans. Sögusvið þáttarins er að stærstum hluta innan bræðrafélaganna, ''Kappa Tau Gamma'' (ΚΤΓ) og ''Omega Chi Delta'' (ΩΧΔ) og systrafélagsins ''Zeta Beta Zeta'' (ZBZ), en félög þessi eru aðeins til í þáttunum. Þáttarraðirnar hafa kynnt hinar ýmsu persónur og sumar hverjar búa ekki í „grísku húsunum“ en þær eru samt sem áður allar hluti af heildarsöguþræði „Grikkja“.

Þann [[19. febrúar]] [[2010]] var tilkynnt um að fjórðu og síðstu þáttaröðina sem var frumsýnd þann [[3. janúar]] [[2011]].

Fjórða og síðasta þáttaröðin af ''Greek'' hefur hlotið nafnið: ''Greek: Síðasta önnin''.

== Framleiðsla ==
Í apríl 2007 tilkynnti ABC Family áætlun sína um að byrja að sýna Greek í júlí það sumar. Fyrsta þáttaröðin fór í loftið 9. júlí 2007. Þátturinn gerist í skóla sem svipar til Miami háskólans í Oxford, [[Ohio]] þar sem einnig er stórt „grískt“ samfélag. Aðalframleiðandinn, Patrick Sean Smith, sá þáttinn fyrir sér sem eitthvað sem hann vildi virkilega sjá, þegar hann tók eftir því að það vantaði 45 mínútna langa þætti sem fylgdust með gamansömu lífi háskólastúdenta. Hann vitnaði í þætti eins og [[Grey's Anatomy]] og [[Ugly Betty]] sem voru mjög nálægt því að vera eins og þátturinn sem hann hafði í huga en Smith sá fyrir sér yngri persónur en í fyrrnefndum þáttum. Greek varð dæmi um löngun ABC Family til að breyta ímynd sinni til að ná meiri breidd í áhorfendahóp sinn. Innihald þáttarins er þó ekki talið mjög „fjölskylduvænt“ þar sem þátturinn lýsir mikið áfengisdrykkju og kynlífi. Framleiðendurnir og stöðin héldu því fram að vináttan, sem er fjölskylda þeirra sem eru í háskóla (e. college), tengdist nýju mottói stöðvarinnar: „Ný gerð af fjölskyldu“ (e. „New Kind of Family“). Í hjarta seríunnar er systkinasamband milli Casey og Rusty. Framleiðendurnir skilja þó að þetta sé þáttur um fjölskyldur, þá er hann ekki endilega ''fyrir'' fjölskyldur, því í þættinum er sýnt raunverulegt eðli háskólans og því eru auðvitað allt sem því tengist í þáttunum. En þrátt fyrir það er reynt að tryggja að frásögnin sé ekki „of raunveruleg“.

Þátturinn er aðallega tekinn upp í [[Los Angeles]] en hann er einnig tekinn upp á skólalóð UCLA-skólans í Westwood, sem er í úthverfi Los Angeles. Mörg atriði sem gerast á skólalóðinni hafa einnig verið tekin í Tækniháskólanum í Kaliforníu (Caltech) í [[Pasadena]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Það hefur einnig verið tekið upp í háskóla [[Norður-Karólína|Norður-Karólínu]] og stundum hafa verið notaðar myndir úr [[Stanford-háskóli|Stanford-háskóla]]. Húsið sem er notað í fyrsta þættinum til að sýna heimkynni stelpnanna í ''ZBZ'' er sama hús og hefur verið notað í raunveruleikaþáttunum ''[[Beauty and the Geek]]''.

Tafir urðu á fyrstu þáttaröðinni í september 2007 vegna verkfalls handritshöfunda en þátturinn sneri aftur þann 24. mars 2008 og hafði þá þrefaldað vinsældir sínar. Þann [[1. maí]] [[2008]] endurnýjaði ABC Family samninga við Greek um aðra þáttaröð sem var frumsýnd þann 26. ágúst 2008. Pantaðir voru 12 þættir í viðbót fyrir vorið 2009 og var byrjð að sýna þá 30. mars. Þann 31. janúar 2009 var tilkynnt um þriðju þáttaröðina af Greek og fór hún af stað 31. ágúst 2009. 

Þættirnir voru sýndir á BBC Three í [[Bretland]]i og FOX8 í [[Ástralía|Ástralíu]] en [[RÚV]] á sýningarréttinn á þáttunum hérlendis.

Þann 19. febrúar 2010 var tilkynnt um að gerð yrði tíu þátta löng sería, sú fjórða. Í mars tilkynnti Sean Smith að fjórða þáttaröðin væri sú síðasta. Hann vildi enda þættina á meðan þeir væru enn vinsælir og allir hlökkuðu til að hittast aftur, klára þáttinn og enda vel. Hann bætti því síðan við að ABC Family hefði ekki ákveðið að hætta framleiðslu þáttanna heldur hefðu handritshöfundarnir og framleiðendurnir ákveðið að hætta eftir fjórar góðar þáttaraðir.

== Persónur, leikendur og félögin==
=== Aðalleikarar ===
{{Aðalgrein|Persónur í Greek}}

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;500&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! width=&quot;200&quot; | Leikari !! width=&quot;200&quot; | Persóna !! width=&quot;75&quot; | Hús
|-
| [[Clark Duke]] || '''Dale Kettlewell''' || ΩΧΔ (nýliði)
|-
| [[Scott Michael Foster]] || '''Cappie''' || KTΓ 
|-
| [[Spencer Grammer]] || '''Casey Cartwright''' || ZBZ (útskrifuð)&lt;br&gt;&quot;Húsmóðir&quot;
|-
| [[Paul James (actor)|Paul James]] || '''Calvin Owens''' || ΩΧΔ
|-
| [[Jake McDorman]] || '''Evan Chambers''' || ΩΧΔ (útskrifaður)
|-
| [[Amber Stevens]] || '''Ashleigh Howard''' || ZBZ (útskrifuð)
|-
| [[Dilshad Vadsaria]] || '''Rebecca Logan''' || ZBZ 
|-
| [[Jacob Zachar]] || '''Rusty Cartwright''' || KTΓ 
|}

=== Grikkir í CRU ===
:''Eftirfarandi listi er yfir bræðra- og systrafélög sem eru í fleiri en einum þætti.''

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;max-width=780px; text-align:center;&quot;
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; width=&quot;190&quot; | '''Zeta Beta Zeta''' || width=&quot;75&quot; | ZBZ || Aðal syststrafélagið. Byggir á fræðimennsku, íþróttum, vinsældum og áhrifum.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Omega Chi Delta''' || ΩΧΔ || Aðal bræðralagið. Byggir á fræðimennsku, íþróttum og metnaði.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Kappa Tau Gamma''' || KTΓ || &quot;Svarti sauðurinn&quot; í gríska kerfinu í CRU. Byggir mjög á samskiptum.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Iota Kappa Iota''' || IKI || Skammlíft systrafélag sem óánægðir meðlimir ZBZ gengu í.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Pi Pi Pi''' (&quot;Tri-Pi&quot;) || ΠΠΠ || Systrafélag. Keppinautar ZBZ og eru þekktar fyrir lauslæti sitt.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Lambda Sigma Omega''' || ΛΣΩ || Eitt besta bræðrafélagið í CRU og byggir einungis á íþróttum.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Psi Phi Pi''' || ΨΦΠ || Eitt af óvinsælli bræðrafélögunum. Byggir aðeins á fræðimennsku.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Gamma Psi Alpha''' || ΓΨA || Aðalkeppinautur ZBZ. Ná að verða besta systrafélagið.
|}

:''Eftirfarandi listi er yfir þau bræðra- og systrafélög sem eru nefnd eða sjást í a.m.k. einum þætti. Það er óþekkt hvort þau eru bræðra- eða systrafélög.''

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;max-width:780px; text-align:center;&quot;
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; width=&quot;190&quot;| '''Alpha Theta Upsilon''' || AΘY || Sést í þættinum &quot;The First Last&quot; Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Alpha Sigma Rho''' || AΣP || Í þættinum &quot;Brothers and Sister&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Alpha Tau Kappa''' || ATK || Fjórða gríska húsið í fyrsta þættinum. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Beta Theta Tau''' || BΘT || Í þættinum &quot;Brothers and Sisters&quot;.
|-
| style=&quot;background:lightbrown;&quot; | '''Delta Pi''' || ΔΠ || Sést í þættinum &quot;Taligate Expectations&quot;.
|-
| style=&quot;background:lightbrown;&quot; | '''Delta Sigma Omega''' || ΔΣΩ || Sést í þættinum &quot;Black, and White and Read All Over&quot;.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Epsilon Epsilon Epsilon''' || EEE || Í þættinum &quot;Brothers and Sisters&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Theta Pi Gamma''' || ΘΠΓ || Þriðja gríska húsið sem farið er inn í, í fyrsta þættinum. Bræðrafélag gyðinga.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Iota Psi Delta''' || IΨΔ || Sést í þættinum &quot;Mister Purr-Fect&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Kappa Delta Epsilon ''' || KΔE || Í þættinum &quot;Mister Purr-Fect&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Mu Gamma Sigma''' || MΓΣ || Nefnt í þættinum &quot;Depth Perception&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Nu Nu Nu''' || NNN || Í þættinum &quot;Brothers and Sisters&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Xi Gamma Theta''' || ΞΓΘ || Sýnt í þættinum &quot;The Half-Naked Gun&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Xi Delta Gamma''' || ΞΔΓ || Sýnt í þættinum &quot;Brothers and Sisters&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Pi Delta Epsilon''' || ΠΔE || Sýnt í þættinum &quot;Three's A Crowd&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:Skyblue;&quot; | '''Pi Sigma Theta''' || ΠΣΘ || Sýnt í þættinum &quot;Brothers and Sisters&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:lightbrown;&quot;  | '''Sigma Epsilon''' || width=&quot;75&quot; | ΣE || Fyrsta gríska húsið í fyrsta þættinum.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Sigma Chi Epsilon''' || ΣXE || Sýnt í þættinum &quot;Taligate Expectations&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Phi Beta Pi''' || ΦBΠ || Sýnt í þættinum &quot;Friends or Foe&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | ''' Omega Nu Epsilon''' || ΩNE || Nefnt í þættinum &quot;Taligate Expectations&quot;. Bræðrafélag.
|}

== Útdráttur ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;750&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Þáttaröð !! Fjöldi þátta !! Frumsýning !! Lokaþáttur !! colspan=&quot;2&quot; | DVD útgáfa
|-
|bgcolor=&quot;B1E673&quot;|
|align=&quot;center&quot; | [[Greek (1. þáttaröð)|1]]
|align=&quot;center&quot; | 22
|align=&quot;center&quot; | 9. júlí 2007
|align=&quot;center&quot; | 9. júní, 2008
|align=&quot;center&quot; | 1. kafli : 18. mars 2008
|align=&quot;center&quot; | 2. kafli : 30 desember 2008
|-
|bgcolor=&quot;FFB366&quot;|
|align=&quot;center&quot; | [[Greek (2. þáttaröð)|2]]
|align=&quot;center&quot; | 22
|align=&quot;center&quot; | 26. ágúst 2008
|align=&quot;center&quot; | 15. júní 2009
|align=&quot;center&quot; | 3. kafli: 18.ágúst 2009
|align=&quot;center&quot; | 4. kafli: 9. mars 2010
|-
|bgcolor=&quot;3399FF&quot;|
|align=&quot;center&quot; | [[Greek (3. þáttaröð)|3]]
|align=&quot;center&quot; | 20
|align=&quot;center&quot; | 31. ágúst 2009
|align=&quot;center&quot; | 29. mars 2010
|align=&quot;center&quot; | TBA
|align=&quot;center&quot; | TBA
|-
|bgcolor=&quot;FF6666&quot;|
|align=&quot;center&quot; | [[Greek (4. þáttaröð)|4]]
|align=&quot;center&quot; | 10
|align=&quot;center&quot; | 3. janúar 2011
|align=&quot;center&quot; | TBA
|align=&quot;center&quot; | TBA
|align=&quot;center&quot; | TBA
|}

=== Fyrsta þáttaröð ===
Rusty Cartwright ([[Jacob Zachar]]) er nýnemi í Cyprus-Rhodes háskólanum og hefur það takmark að afmá nördalega ímynd sína, svo hann ákveður að ganga í bræðrafélag. Eldri systir hans, Casey ([[Spencer Grammer]]), er meðlimur Zeta Beta Zeta systrafélagsins og er í ástarsambandi við Evan Chambers ([[Jake McDorman]]), en hann er í Omega Chi Delta bræðrafélaginu. Evan bíður Rusty pláss í Omega Chi en Rusty neitar eftir að hann sér Evan halda framhjá Casey með Rebeccu Logan ([[Dilshad Vasaria]]). Seinna ákveður Rusty að þiggja sama boð frá Kappa Tau, þar sem Cappie ([[Scott Michel Foster]]), fyrrverandi kærasti Casey, ræður ríkjum og veldur það Casey miklum áhyggjum. Til viðbótar við það hefur strangtrúaður herbergisfélagi Rustys, Dale ([[Clark Duke]]), einnig miklar áhyggjur af því að Rusty sé að blanda geði við „gríska“ fólkið en samþykkir seinna nýjan lífstíl hans og jafnvel samkynhneigðan vin hans, Calvin Owens([[Paul James]]), sem er að reyna að komast inn í Omega Chi og kemur besta vinkona Casey, Ashleigh ([[Amber Stevens]]), óvart upp um samkynhneigð hans. Stærsta hneykslið í grísku röðinni verður þegar ný kærasta Rustys, Jen K, sem er nýliði í Zeta Beta Zeta, skrifar grein um leyndarmál fólksins í grísku röðinni og kemur þeim í vandræði, sem neyðir Bowman rektor til að leggja strangari reglur á „Grikkina“. Þar sem greinin byggist í kringum Zeta Beta Zeta, neyðir alþjóðlegt samband ZBZ Frannie ([[Tiffany Dupont]]) til að hætta sem formaður félagsins og fær Casey til að taka við hennar starfi.

=== Önnur þáttaröð ===
Þegar kosningar eru á næsta leyti beita Casey og Frannie öllum ráðum til að ná í atkvæði. Eftir að hafa skipst á orðum á húsfundi velja stelpurnar að lokum Ashleigh sem forseta. Eftir það yfirgefur Frannie ZBZ ásamt nokkrum öðrum stelpum til að stofna nýtt systrafélag, Iota Kappa Iota. Þegar nýi kærastinn hennar, Evan, fær margra milljóna sjóð í hendurnar frá foreldum sínum, hikar Frannie ekki við að nota hann sér til framdráttar og til að hjálpa við stofnun nýja félagsins. Á meðan byrjar Casey ástarsamband við „námsráðgjafa“ Rustys, Max, en parið lendir í erfiðleikum þegar það kemur að því að hann útskrifast og að þau muni ekki eyða sumrinu saman. Þegar nýtt ár byrjar kemst Casey að því að Max hafnaði fullum skólastyrk fyrir framhaldsnám til að geta verið í CRU með Casey. Eins langt og sambönd ná, byrjar Rusty með nýliða í ZBZ, Jordan. Ashleigh byrjar með Fischer sem vinnur hjá ZBZ. Fisher og Rebecca kyssast og Casey kemst að því en hún segir Ashleigh það ekki. Til viðbótar eru Cappie og Evan valdir í leynilegt félag sem Bowman rektor stjórnar og þar byrjar þeir tveir að ráða fram úr sínum málum. Í Kappa Tau-partýi segir Casey Kappie að hún beri tilfinningar til hans, en hann vill ekki að hún klúðri sambandi sínu við Max, svo hún hættir með honum.

=== Þriðja þáttaröð ===
Rebecca játar að hafa kysst Fischer og Ashleigh neitar að taka við afsökunarbeiðnum þeirra. Sambandsslitin við Max voru erfið fyrir Casey en hún notar orkuna í að taka þátt í Pan Hellenic. Á meðan á Rusty erfitt með að halda meðaleinkunninni sinni um leið og hann tekur þátt í félagslífi Kappa Tau og Cappie býður sig fram til hjálpar. Calvin og Grant byrja leynilegt ástarsamband og Evan hjálpar þeim að halda því leyndu frá félögum Omega Chi. Rusty og Jordan fara með sambandið á næsta stig en vegna tækifæris sem Jordan fær til að flytja til New York, hætta þau saman. Casey uppgötvar að Cappie og Evan eru orðnir vinir aftur og verða þau þrjú vinir aftur eins og á fyrsta árinu. Þegar þakkargjörðin kemur byrja Casey og Cappie aftur saman. Dale og Rusty rífast þegar þeir eiga báðir möguleika á sama skólastyrknum. Cappie og Evan gera samning um að egna húsunum sínum á móti Huck lögreglumanni, en Evan svíkur Cappie og þrír Kappa Tau bræður eru reknir úr skólanum. Hús Gamma Psi brennur og er það ZBZ að kenna.

=== Fjórða þáttaröð ===
Casey, Ashleigh og Evan útskrifast á meðan Calvin og Rebecca laga sig að nýjum skyldum sínum sem forsetar. Eftir nokkra rannsókn kemst Casey að raunverulegum ástæðum þess að hún komst ekki inn í lögfræðideild CRU og ákveður að vera áfram í CRU sem lögfræðinemi og húsmóðir ZBZ. Ashleigh kemur síðan seinna í ZBZ-húsið og segist hafa verið rekin úr starfinu í New York, en það kemur síðan fram að hún var send til að sækja kaffi einn daginn og hún hætti bara og kom aftur til CRU því hún var einmana og líkaði ekki við yfirmanninn. Á meðan reynir Cappie að byrja aftur með Casey, eftir að hún segir honum að þau gætu kannski byrjað saman aftur og lofar Cappie að hann muni breytast svo að einhvern daginn sé hann þess virði að vera kærastinn hennar. Calvin tekst á við afleiðingar þess að hafa logið til að verða forseti ΩX (Omega Chi). Eftir að hafa talað við Evan ákveður Dale að reyna að komast inn í Omega Chi. Að lokum missa Kappa Tau-bræðurnir alla nýliðana nema einn, Peter Parks, arfleið, en faðir hans er Lasker Parks, upphafsmaður 'Joshua Whopper' hugbúnaðarins.

== Heimildir ==
{{wpheimild|tungumál = en|titill = Greek (Tv series)|mánuðurskoðað = febrúar|árskoðað = 2011}}

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
{{sa|2007|2011}}</text>
      <sha1>j0gccnalm4ahm2acvl5io1ybgqtxlx3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986626</id>
      <parentid>1986624</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17864" sha1="a4ul9rogtlrcu8wi7fi2y933u9753do" xml:space="preserve">{{Sjónvarpsþáttur
| nafn            = GRΣΣK
| mynd                = Greek_tv_series.jpg‎
| myndatexti              = 
| nafn2          = Skólaklíkur
| tegund                = Gaman&lt;br&gt;Drama
| handrit              = Patrick Sean Smith
| leikstjóri             = 
| þróun           = 
| kynnir            = [[ABC Family]]
| leikarar             = [[Jacob Zachar]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;[[Spencer Grammer]]&lt;br&gt;[[James McDorman]]&lt;br&gt;[[Scott Michael Foster]]&lt;br&gt;[[Dilshad Vadsaria]]&lt;br&gt;[[Amber Stevens]]&lt;br&gt;[[Paul James]]&lt;br&gt;[[Clark Duke]]&lt;br&gt;[[Tiffany Dupont]] (1.-2. þáttaröð)
| raddsetning               = 
| yfirlestur             = 
| höfundur_stefs = 
| upphafsstef            = „Our Time Now“ - [[Plain White T's]]
| lokastef             = 
| tónlist             = John Swihart 
| land              = {{USA}} [[Bandaríkin]]
| tungumál             = [[Enska]]
| fjöldi_þáttaraða         = 4
| fjöldi_þátta         = 74
| þáttalisti        = Listi yfir Greek-þætti
| framleiðslufyrirtæki   = Lloyd Segan&lt;br&gt;Shawn Piller
| framleiðandi             = Carter Covington&lt;br &gt;Nellie Nugal
| aðstoðarframleiðandi        = 
| klipping               = 
| staðsetning             = 
| myndataka               = 
| lengd              = 43 minútnir 
| stöð              = [[ABC]] 
| myndframsetning       = 480i (SDTV)&lt;br/&gt;720i (HDTV)
| hljóðsetning         = Dolby 5.1
| fyrsti_þáttur            = 
| frumsýning          = 9. júlí 2007
| síðasti_þáttur           = 
| lokasýning = [[7. mars]] [[2011]]
| undanfari          = 
| framhald          = 
| tengt              = 
| vefsiða              = 
| imdb_kenni              = 0976014
| tv_com_kenni            = greek
}}
'''Greek''' (skrifað til útlitsáhrifa með gríska stafrófinu sem '''GRΣΣK''' en [[Σ]] er ekki [[e]] heldur sigma) eða '''Skólaklíkur''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] gaman/drama þáttur sem fylgist með lífi stúdenta í Cyprus-Rhodes háskólanum (CRU), [[Ohio]], sem taka þátt í „grísku húsfélögum“ skólans. Sögusvið þáttarins er að stærstum hluta innan bræðrafélaganna, ''Kappa Tau Gamma'' (ΚΤΓ) og ''Omega Chi Delta'' (ΩΧΔ) og systrafélagsins ''Zeta Beta Zeta'' (ZBZ), en félög þessi eru aðeins til í þáttunum. Þáttarraðirnar hafa kynnt hinar ýmsu persónur og sumar hverjar búa ekki í „grísku húsunum“ en þær eru samt sem áður allar hluti af heildarsöguþræði „Grikkja“.

Þann [[19. febrúar]] [[2010]] var tilkynnt um að fjórðu og síðstu þáttaröðina sem var frumsýnd þann [[3. janúar]] [[2011]].

Fjórða og síðasta þáttaröðin af ''Greek'' hefur hlotið nafnið: ''Greek: Síðasta önnin''.

== Framleiðsla ==
Í apríl 2007 tilkynnti ABC Family áætlun sína um að byrja að sýna Greek í júlí það sumar. Fyrsta þáttaröðin fór í loftið 9. júlí 2007. Þátturinn gerist í skóla sem svipar til Miami háskólans í Oxford, [[Ohio]] þar sem einnig er stórt „grískt“ samfélag. Aðalframleiðandinn, Patrick Sean Smith, sá þáttinn fyrir sér sem eitthvað sem hann vildi virkilega sjá, þegar hann tók eftir því að það vantaði 45 mínútna langa þætti sem fylgdust með gamansömu lífi háskólastúdenta. Hann vitnaði í þætti eins og [[Grey's Anatomy]] og [[Ugly Betty]] sem voru mjög nálægt því að vera eins og þátturinn sem hann hafði í huga en Smith sá fyrir sér yngri persónur en í fyrrnefndum þáttum. Greek varð dæmi um löngun ABC Family til að breyta ímynd sinni til að ná meiri breidd í áhorfendahóp sinn. Innihald þáttarins er þó ekki talið mjög „fjölskylduvænt“ þar sem þátturinn lýsir mikið áfengisdrykkju og kynlífi. Framleiðendurnir og stöðin héldu því fram að vináttan, sem er fjölskylda þeirra sem eru í háskóla (e. college), tengdist nýju mottói stöðvarinnar: „Ný gerð af fjölskyldu“ (e. „New Kind of Family“). Í hjarta seríunnar er systkinasamband milli Casey og Rusty. Framleiðendurnir skilja þó að þetta sé þáttur um fjölskyldur, þá er hann ekki endilega ''fyrir'' fjölskyldur, því í þættinum er sýnt raunverulegt eðli háskólans og því eru auðvitað allt sem því tengist í þáttunum. En þrátt fyrir það er reynt að tryggja að frásögnin sé ekki „of raunveruleg“.

Þátturinn er aðallega tekinn upp í [[Los Angeles]] en hann er einnig tekinn upp á skólalóð UCLA-skólans í Westwood, sem er í úthverfi Los Angeles. Mörg atriði sem gerast á skólalóðinni hafa einnig verið tekin í Tækniháskólanum í Kaliforníu (Caltech) í [[Pasadena]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Það hefur einnig verið tekið upp í háskóla [[Norður-Karólína|Norður-Karólínu]] og stundum hafa verið notaðar myndir úr [[Stanford-háskóli|Stanford-háskóla]]. Húsið sem er notað í fyrsta þættinum til að sýna heimkynni stelpnanna í ''ZBZ'' er sama hús og hefur verið notað í raunveruleikaþáttunum ''[[Beauty and the Geek]]''.

Tafir urðu á fyrstu þáttaröðinni í september 2007 vegna verkfalls handritshöfunda en þátturinn sneri aftur þann 24. mars 2008 og hafði þá þrefaldað vinsældir sínar. Þann [[1. maí]] [[2008]] endurnýjaði ABC Family samninga við Greek um aðra þáttaröð sem var frumsýnd þann 26. ágúst 2008. Pantaðir voru 12 þættir í viðbót fyrir vorið 2009 og var byrjð að sýna þá 30. mars. Þann 31. janúar 2009 var tilkynnt um þriðju þáttaröðina af Greek og fór hún af stað 31. ágúst 2009. 

Þættirnir voru sýndir á BBC Three í [[Bretland]]i og FOX8 í [[Ástralía|Ástralíu]] en [[RÚV]] á sýningarréttinn á þáttunum hérlendis.

Þann 19. febrúar 2010 var tilkynnt um að gerð yrði tíu þátta löng sería, sú fjórða. Í mars tilkynnti Sean Smith að fjórða þáttaröðin væri sú síðasta. Hann vildi enda þættina á meðan þeir væru enn vinsælir og allir hlökkuðu til að hittast aftur, klára þáttinn og enda vel. Hann bætti því síðan við að ABC Family hefði ekki ákveðið að hætta framleiðslu þáttanna heldur hefðu handritshöfundarnir og framleiðendurnir ákveðið að hætta eftir fjórar góðar þáttaraðir.

== Persónur, leikendur og félögin==
=== Aðalleikarar ===
{{Aðalgrein|Persónur í Greek}}

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;500&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! width=&quot;200&quot; | Leikari !! width=&quot;200&quot; | Persóna !! width=&quot;75&quot; | Hús
|-
| [[Clark Duke]] || '''Dale Kettlewell''' || ΩΧΔ (nýliði)
|-
| [[Scott Michael Foster]] || '''Cappie''' || KTΓ 
|-
| [[Spencer Grammer]] || '''Casey Cartwright''' || ZBZ (útskrifuð)&lt;br&gt;&quot;Húsmóðir&quot;
|-
| [[Paul James (leikari)|Paul James]] || '''Calvin Owens''' || ΩΧΔ
|-
| [[Jake McDorman]] || '''Evan Chambers''' || ΩΧΔ (útskrifaður)
|-
| [[Amber Stevens]] || '''Ashleigh Howard''' || ZBZ (útskrifuð)
|-
| [[Dilshad Vadsaria]] || '''Rebecca Logan''' || ZBZ 
|-
| [[Jacob Zachar]] || '''Rusty Cartwright''' || KTΓ 
|}

=== Grikkir í CRU ===
:''Eftirfarandi listi er yfir bræðra- og systrafélög sem eru í fleiri en einum þætti.''

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;max-width=780px; text-align:center;&quot;
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; width=&quot;190&quot; | '''Zeta Beta Zeta''' || width=&quot;75&quot; | ZBZ || Aðal syststrafélagið. Byggir á fræðimennsku, íþróttum, vinsældum og áhrifum.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Omega Chi Delta''' || ΩΧΔ || Aðal bræðralagið. Byggir á fræðimennsku, íþróttum og metnaði.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Kappa Tau Gamma''' || KTΓ || &quot;Svarti sauðurinn&quot; í gríska kerfinu í CRU. Byggir mjög á samskiptum.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Iota Kappa Iota''' || IKI || Skammlíft systrafélag sem óánægðir meðlimir ZBZ gengu í.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Pi Pi Pi''' (&quot;Tri-Pi&quot;) || ΠΠΠ || Systrafélag. Keppinautar ZBZ og eru þekktar fyrir lauslæti sitt.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Lambda Sigma Omega''' || ΛΣΩ || Eitt besta bræðrafélagið í CRU og byggir einungis á íþróttum.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Psi Phi Pi''' || ΨΦΠ || Eitt af óvinsælli bræðrafélögunum. Byggir aðeins á fræðimennsku.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Gamma Psi Alpha''' || ΓΨA || Aðalkeppinautur ZBZ. Ná að verða besta systrafélagið.
|}

:''Eftirfarandi listi er yfir þau bræðra- og systrafélög sem eru nefnd eða sjást í a.m.k. einum þætti. Það er óþekkt hvort þau eru bræðra- eða systrafélög.''

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;max-width:780px; text-align:center;&quot;
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; width=&quot;190&quot;| '''Alpha Theta Upsilon''' || AΘY || Sést í þættinum &quot;The First Last&quot; Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Alpha Sigma Rho''' || AΣP || Í þættinum &quot;Brothers and Sister&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Alpha Tau Kappa''' || ATK || Fjórða gríska húsið í fyrsta þættinum. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Beta Theta Tau''' || BΘT || Í þættinum &quot;Brothers and Sisters&quot;.
|-
| style=&quot;background:lightbrown;&quot; | '''Delta Pi''' || ΔΠ || Sést í þættinum &quot;Taligate Expectations&quot;.
|-
| style=&quot;background:lightbrown;&quot; | '''Delta Sigma Omega''' || ΔΣΩ || Sést í þættinum &quot;Black, and White and Read All Over&quot;.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Epsilon Epsilon Epsilon''' || EEE || Í þættinum &quot;Brothers and Sisters&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Theta Pi Gamma''' || ΘΠΓ || Þriðja gríska húsið sem farið er inn í, í fyrsta þættinum. Bræðrafélag gyðinga.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Iota Psi Delta''' || IΨΔ || Sést í þættinum &quot;Mister Purr-Fect&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Kappa Delta Epsilon ''' || KΔE || Í þættinum &quot;Mister Purr-Fect&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Mu Gamma Sigma''' || MΓΣ || Nefnt í þættinum &quot;Depth Perception&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Nu Nu Nu''' || NNN || Í þættinum &quot;Brothers and Sisters&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Xi Gamma Theta''' || ΞΓΘ || Sýnt í þættinum &quot;The Half-Naked Gun&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | '''Xi Delta Gamma''' || ΞΔΓ || Sýnt í þættinum &quot;Brothers and Sisters&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Pi Delta Epsilon''' || ΠΔE || Sýnt í þættinum &quot;Three's A Crowd&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:Skyblue;&quot; | '''Pi Sigma Theta''' || ΠΣΘ || Sýnt í þættinum &quot;Brothers and Sisters&quot;. Bræðrafélag.
|-
| style=&quot;background:lightbrown;&quot;  | '''Sigma Epsilon''' || width=&quot;75&quot; | ΣE || Fyrsta gríska húsið í fyrsta þættinum.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Sigma Chi Epsilon''' || ΣXE || Sýnt í þættinum &quot;Taligate Expectations&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:hotpink;&quot; | '''Phi Beta Pi''' || ΦBΠ || Sýnt í þættinum &quot;Friends or Foe&quot;. Systrafélag.
|-
| style=&quot;background:skyblue;&quot; | ''' Omega Nu Epsilon''' || ΩNE || Nefnt í þættinum &quot;Taligate Expectations&quot;. Bræðrafélag.
|}

== Útdráttur ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;750&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Þáttaröð !! Fjöldi þátta !! Frumsýning !! Lokaþáttur !! colspan=&quot;2&quot; | DVD útgáfa
|-
|bgcolor=&quot;B1E673&quot;|
|align=&quot;center&quot; | [[Greek (1. þáttaröð)|1]]
|align=&quot;center&quot; | 22
|align=&quot;center&quot; | 9. júlí 2007
|align=&quot;center&quot; | 9. júní, 2008
|align=&quot;center&quot; | 1. kafli : 18. mars 2008
|align=&quot;center&quot; | 2. kafli : 30 desember 2008
|-
|bgcolor=&quot;FFB366&quot;|
|align=&quot;center&quot; | [[Greek (2. þáttaröð)|2]]
|align=&quot;center&quot; | 22
|align=&quot;center&quot; | 26. ágúst 2008
|align=&quot;center&quot; | 15. júní 2009
|align=&quot;center&quot; | 3. kafli: 18.ágúst 2009
|align=&quot;center&quot; | 4. kafli: 9. mars 2010
|-
|bgcolor=&quot;3399FF&quot;|
|align=&quot;center&quot; | [[Greek (3. þáttaröð)|3]]
|align=&quot;center&quot; | 20
|align=&quot;center&quot; | 31. ágúst 2009
|align=&quot;center&quot; | 29. mars 2010
|align=&quot;center&quot; | TBA
|align=&quot;center&quot; | TBA
|-
|bgcolor=&quot;FF6666&quot;|
|align=&quot;center&quot; | [[Greek (4. þáttaröð)|4]]
|align=&quot;center&quot; | 10
|align=&quot;center&quot; | 3. janúar 2011
|align=&quot;center&quot; | TBA
|align=&quot;center&quot; | TBA
|align=&quot;center&quot; | TBA
|}

=== Fyrsta þáttaröð ===
Rusty Cartwright ([[Jacob Zachar]]) er nýnemi í Cyprus-Rhodes háskólanum og hefur það takmark að afmá nördalega ímynd sína, svo hann ákveður að ganga í bræðrafélag. Eldri systir hans, Casey ([[Spencer Grammer]]), er meðlimur Zeta Beta Zeta systrafélagsins og er í ástarsambandi við Evan Chambers ([[Jake McDorman]]), en hann er í Omega Chi Delta bræðrafélaginu. Evan bíður Rusty pláss í Omega Chi en Rusty neitar eftir að hann sér Evan halda framhjá Casey með Rebeccu Logan ([[Dilshad Vasaria]]). Seinna ákveður Rusty að þiggja sama boð frá Kappa Tau, þar sem Cappie ([[Scott Michel Foster]]), fyrrverandi kærasti Casey, ræður ríkjum og veldur það Casey miklum áhyggjum. Til viðbótar við það hefur strangtrúaður herbergisfélagi Rustys, Dale ([[Clark Duke]]), einnig miklar áhyggjur af því að Rusty sé að blanda geði við „gríska“ fólkið en samþykkir seinna nýjan lífstíl hans og jafnvel samkynhneigðan vin hans, Calvin Owens([[Paul James]]), sem er að reyna að komast inn í Omega Chi og kemur besta vinkona Casey, Ashleigh ([[Amber Stevens]]), óvart upp um samkynhneigð hans. Stærsta hneykslið í grísku röðinni verður þegar ný kærasta Rustys, Jen K, sem er nýliði í Zeta Beta Zeta, skrifar grein um leyndarmál fólksins í grísku röðinni og kemur þeim í vandræði, sem neyðir Bowman rektor til að leggja strangari reglur á „Grikkina“. Þar sem greinin byggist í kringum Zeta Beta Zeta, neyðir alþjóðlegt samband ZBZ Frannie ([[Tiffany Dupont]]) til að hætta sem formaður félagsins og fær Casey til að taka við hennar starfi.

=== Önnur þáttaröð ===
Þegar kosningar eru á næsta leyti beita Casey og Frannie öllum ráðum til að ná í atkvæði. Eftir að hafa skipst á orðum á húsfundi velja stelpurnar að lokum Ashleigh sem forseta. Eftir það yfirgefur Frannie ZBZ ásamt nokkrum öðrum stelpum til að stofna nýtt systrafélag, Iota Kappa Iota. Þegar nýi kærastinn hennar, Evan, fær margra milljóna sjóð í hendurnar frá foreldum sínum, hikar Frannie ekki við að nota hann sér til framdráttar og til að hjálpa við stofnun nýja félagsins. Á meðan byrjar Casey ástarsamband við „námsráðgjafa“ Rustys, Max, en parið lendir í erfiðleikum þegar það kemur að því að hann útskrifast og að þau muni ekki eyða sumrinu saman. Þegar nýtt ár byrjar kemst Casey að því að Max hafnaði fullum skólastyrk fyrir framhaldsnám til að geta verið í CRU með Casey. Eins langt og sambönd ná, byrjar Rusty með nýliða í ZBZ, Jordan. Ashleigh byrjar með Fischer sem vinnur hjá ZBZ. Fisher og Rebecca kyssast og Casey kemst að því en hún segir Ashleigh það ekki. Til viðbótar eru Cappie og Evan valdir í leynilegt félag sem Bowman rektor stjórnar og þar byrjar þeir tveir að ráða fram úr sínum málum. Í Kappa Tau-partýi segir Casey Kappie að hún beri tilfinningar til hans, en hann vill ekki að hún klúðri sambandi sínu við Max, svo hún hættir með honum.

=== Þriðja þáttaröð ===
Rebecca játar að hafa kysst Fischer og Ashleigh neitar að taka við afsökunarbeiðnum þeirra. Sambandsslitin við Max voru erfið fyrir Casey en hún notar orkuna í að taka þátt í Pan Hellenic. Á meðan á Rusty erfitt með að halda meðaleinkunninni sinni um leið og hann tekur þátt í félagslífi Kappa Tau og Cappie býður sig fram til hjálpar. Calvin og Grant byrja leynilegt ástarsamband og Evan hjálpar þeim að halda því leyndu frá félögum Omega Chi. Rusty og Jordan fara með sambandið á næsta stig en vegna tækifæris sem Jordan fær til að flytja til New York, hætta þau saman. Casey uppgötvar að Cappie og Evan eru orðnir vinir aftur og verða þau þrjú vinir aftur eins og á fyrsta árinu. Þegar þakkargjörðin kemur byrja Casey og Cappie aftur saman. Dale og Rusty rífast þegar þeir eiga báðir möguleika á sama skólastyrknum. Cappie og Evan gera samning um að egna húsunum sínum á móti Huck lögreglumanni, en Evan svíkur Cappie og þrír Kappa Tau bræður eru reknir úr skólanum. Hús Gamma Psi brennur og er það ZBZ að kenna.

=== Fjórða þáttaröð ===
Casey, Ashleigh og Evan útskrifast á meðan Calvin og Rebecca laga sig að nýjum skyldum sínum sem forsetar. Eftir nokkra rannsókn kemst Casey að raunverulegum ástæðum þess að hún komst ekki inn í lögfræðideild CRU og ákveður að vera áfram í CRU sem lögfræðinemi og húsmóðir ZBZ. Ashleigh kemur síðan seinna í ZBZ-húsið og segist hafa verið rekin úr starfinu í New York, en það kemur síðan fram að hún var send til að sækja kaffi einn daginn og hún hætti bara og kom aftur til CRU því hún var einmana og líkaði ekki við yfirmanninn. Á meðan reynir Cappie að byrja aftur með Casey, eftir að hún segir honum að þau gætu kannski byrjað saman aftur og lofar Cappie að hann muni breytast svo að einhvern daginn sé hann þess virði að vera kærastinn hennar. Calvin tekst á við afleiðingar þess að hafa logið til að verða forseti ΩX (Omega Chi). Eftir að hafa talað við Evan ákveður Dale að reyna að komast inn í Omega Chi. Að lokum missa Kappa Tau-bræðurnir alla nýliðana nema einn, Peter Parks, arfleið, en faðir hans er Lasker Parks, upphafsmaður 'Joshua Whopper' hugbúnaðarins.

== Heimildir ==
{{wpheimild|tungumál = en|titill = Greek (Tv series)|mánuðurskoðað = febrúar|árskoðað = 2011}}

[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2007]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2011]]</text>
      <sha1>a4ul9rogtlrcu8wi7fi2y933u9753do</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sauðárkrókskirkja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91634</id>
    <revision>
      <id>1986605</id>
      <parentid>1923965</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="kq6xh7s7oih6yxvttwilfr8kjs9g1eg" xml:space="preserve">[[Mynd:Saudárkrókurchurch2010.jpg|thumb|Sauðárkrókskirkja]]
'''Sauðárkrókskirkja''' er kirkja á [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] sem var vígð [[9. desember]] [[1892]]. Kirkjusóknin var sameinuð [[Sjávarborg]]ar- og [[Fagranes]]sóknum, og nær sóknin yfir [[Reykjaströnd]], [[Gönguskörð]], Sauðárkrók og [[Borgarsveit]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.saudarkrokskirkja.is/soknin/|title=Sóknin|last=Einarsson|first=Guðmundur Karl|website=Sauðárkrókskirkja|language=is|access-date=2025-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250519144113/https://www.saudarkrokskirkja.is/soknin/|archive-date=2025-05-19|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Kirkjan var stækkuð árin [[1957]] og [[1958]] og turninn endurbyggður og steyptur kjallari. Fyrir hundrað ára afmæli kirkjunnar var hún svo endurbyggð að miklu leyti og lengd um tæpa fjóra metra til vesturs.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://kirkjukort.net/kirkjur/saudarkrokskirkja_0311.html|title=Sauðárkrókskirkja|last=Andresson|first=Thorarinn|website=kirkjukort.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513191822/http:/kirkjukort.net/kirkjur/saudarkrokskirkja_0311.html|archive-date=2021-05-13|access-date=2025-07-21}}&lt;/ref&gt; 

[[Altaristafla]] kirkjunnar er frá [[1895]]. Hún er eftir danska málarann Anker Lund. Ljósakrónur í kirkjuskipinu eru olíulampar sem gerðir voru að rafljósum 1923. Steindir gluggar eru í kirkjunni.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Kirkjugarðurinn er á Nöfunum fyrir ofan bæinn. Elsti hluti garðsins er frá 1893.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}
[[Flokkur:Kirkjur á Íslandi]]
[[Flokkur:Síður sem þurfa hnit]]
[[Flokkur:Skagafjörður]]</text>
      <sha1>kq6xh7s7oih6yxvttwilfr8kjs9g1eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spánarkerfill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101742</id>
    <revision>
      <id>1986683</id>
      <parentid>1957941</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2803" sha1="a5ylv0iitxu36df886144q2lyvwy6j5" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Spánarkerfill
| image = Myrrhis odorata 002.JPG
| image_width = 250px
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sveipjurtabálkur]] (''Apiales'')
| familia = [[Sveipjurtaætt]] (''Apiaceae'')
| genus = [[Spánarkerfill]] (''Myrrhis'')
| species = '''''M. odorata'''''
| binomial = ''Myrrhis odorata''
|synonyms =
*Chaerophyllum odoratum &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Heinrich Johann Nepomuk von Crantz|Crantz]]&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
*Lindera odorata &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Paul Friedrich August Ascherson|Asch.]]&lt;/small&gt;
*Myrrhis brevipedunculata &lt;small&gt;Hoffm.&lt;/small&gt;
*Myrrhis iberica &lt;small&gt;Hoffm.&lt;/small&gt;
*Myrrhis sulcata &lt;small&gt;Lag.&lt;/small&gt;
*Scandix odorata &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]]&lt;/small&gt;
*Selinum myrrhis &lt;small&gt;[[Ernst Hans Ludwig Krause|E. H. L. Krause]]&lt;/small&gt;
}}

[[File: Myrrhis odorata MHNT.BOT.2004.0.jpg|thumb|'' Myrrhis odorata '']]

'''Spánarkerfill''' ([[fræðiheiti]]: ''Myrrhis odorata'') er stórvaxin garðplanta  af [[sveipjurtaætt]] og er eina tegund ættkvíslarinnar.&lt;ref name=POWO_30018162-2&gt;{{citation |title=''Myrrhis'' Mill. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30018162-2 |access-date=2021-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705211731/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30018162-2 |archive-date=2023-07-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Margskipt stór blöðin eru stundum notuð sem [[krydd]] ásamt fræjunum en hvorutveggja eru með anísbragði.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gourmetsleuth.com/ingredients/detail/sweet-cicely |title=The Gourmet Food &amp; Cooking Resource |access-date=2023-07-05 |archive-date=2023-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206154657/https://www.gourmetsleuth.com/ingredients/detail/sweet-cicely |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Öll jurtin er nýtileg til matar.&lt;ref name=&quot;Herbs&amp;Spices&quot;&gt;Ravindran, P. N.: The Encyclopedia of Herbs &amp; Spices, Volume 1, CABI, 2016, S. 277–279, ISBN 978-1-78639-114-8.&lt;/ref&gt;

== Orðsifjar ==
Ættkvíslarheitið ''Myrrhis'' kemur úr gríska orðinu myrrhis [μυρρίς], ilmolíu frá Asíu. Latnseska tegundarheitið ''odorata'' þýðir ''ilmandi''.&lt;ref name=fb&gt;M. Grieve [https://botanical.com/botanical/mgmh/c/cicswe67.html A Modern Herbal]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=fa&gt;[http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Myrr_odo.html Germot Katzers Spice Pages]&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Myrrhis odorata}}
{{Wikilífverur|Myrrhis odorata}}
{{Wikiorðabók|spánarkerfill}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Sveipjurtaætt]]
[[Flokkur:Krydd]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>a5ylv0iitxu36df886144q2lyvwy6j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2. deild karla í knattspyrnu 1967</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102729</id>
    <revision>
      <id>1986609</id>
      <parentid>1640395</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59542-94</username>
        <id>122661</id>
      </contributor>
      <comment>/* B riðill */ Leikurinn fór 2 - 0 https://timarit.is/page/2630757?iabr=on</comment>
      <origin>1986609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4865" sha1="5yz5juf3b0wy9fi94x0gfz41z0yto5h" xml:space="preserve">Leikar í '''2. deild karla í knattspyrnu''' hófust í 13. sinn árið '''1967'''. Leikið var í tveimur riðlum. Þetta ár var í fyrsta skiptið sem liðin áttu það á hættu að falla úr B-deild niður í C-deild, sem hafði verið stofnuð ári áður.


==A riðill==

Í A riðli léku lið Þróttur, Selfoss, Breiðabliks og KS.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30| Sæti
!width=25|
!width=80|Félag
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
!width=230|Athugasemdir
|-
|- ! style=&quot;background:#D0F0C0;&quot;
|1||[[Mynd:Þróttur_R..png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]||6||4||2||0||15||7||+8||'''10'''||Í úrslitaleik
|-
|2||[[Mynd:UMFS.png|20px]]||[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]]||6||3||0||3||8||8||+0||'''6'''
|-
|3||[[Mynd:Breidablik.png|20px]]||[[Breiðablik_UBK|Breiðablik]]||6||2||1||3||9||9||+0||'''5'''
|-style=&quot;background:#FFCCCC;&quot;
|4||[[Mynd:KSlogo.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]]||6||1||1||4||3||13||-10||'''3'''||Í umspilsleik
|-
|}

==B riðill==

Í B riðli riðli léku ÍBV, Víkingar, Haukar og ÍBÍ

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30| Sæti
!width=25|
!width=80|Félag
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
!width=230|Athugasemdir
|-
|- ! style=&quot;background:#D0F0C0;&quot;
|1||[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]]||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]||6||3||2||1||13||10||+3||'''8'''||Í úrslitaleik
|-
|2|||[[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]||6||3||2||1||19||9||+10||'''8'''
|-
|3||[[Mynd:Knattspyrnufélagið Haukar.png|20px]]||[[Haukar]] ||6||3||0||3||12||12||+0||'''6'''
|-style=&quot;background:#FFCCCC;&quot;
|4||[[Mynd:BÍBol.png|20px]]||[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]||6||1||0||5||5||17||-12||'''2'''||Í umspilsleik
|-
|}

ÍBV og Víkingur þurftu að leika úrslitaleik því báðum leikjum þeirra lauk með jafntefli.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=70|Lið
!width=20|
!width=30|Úrslit
!width=20|
!width=70|Lið
|-
|[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]||[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]]||2 - 0||[[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]
|-
|}

==Fallleikur==

Leiknir voru samtals 3 leikir um fall þetta ár, allir á milli KS og ÍBÍ. Fyrsta leiknum lauk með 1-1 jafnteli eftir framlengingu, en leikar stóðu 0-0 eftir venjulegan leiktíma. Annar leikur var settur á, en hann tafðist vegna kærumála og var fyrst spilaður sumarið eftir, og fór hann einnig 1-1. Leika þurfti því þriðja leikinn. Ísfirðingar unnu þá 5-1

===1. leikur===

1. leikurinn fór fram strax eftir tímabilið 1967

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=70|Lið
!width=20|
!width=30|Úrslit
!width=20|
!width=70|Lið
|-
|[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]||[[Mynd:BÍBol.png|20px]]||(0-0) 1-1||[[Mynd:KSlogo.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]]
|-
|}

===2. leikur===
Vegna jafnteflisins var settur á annar leikur. Framkvæmd hans tafðist þó vegna kærumála en var loksins leikinn hinn 22. maí 1968.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=70|Lið
!width=20|
!width=30|Úrslit
!width=20|
!width=70|Lið
|-
|[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]||[[Mynd:BÍBol.png|20px]]||1-1||[[Mynd:KSlogo.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]]
|-
|}

===3. leikur===
Enn gerðu liðin jafntefli og því var ekki annað í stöðunni en að skipuleggja næsta leik, sem var leikinn 14. júní 1968.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=70|Lið
!width=20|
!width=30|Úrslit
!width=20|
!width=70|Lið
|-
|[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]||[[Mynd:BÍBol.png|20px]]||5-1||[[Mynd:KSlogo.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]]
|-
|}


==Úrslitaleikur==

Úrslitaleikurinn var leikinn á milli ÍBV og Þróttar. Leikurinn fór 3-0 fyrir ÍBV.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=70|Lið
!width=20|
!width=30|Úrslit
!width=20|
!width=70|Lið
|-
|[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]||[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]]||3-0||[[Mynd:Þróttur_R..png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]
|-
|}

==Fróðleikur==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; mArgin: 0 auto;&quot;
|-
!Sigurvegarar 2. deildar 1967
|-
|-
|[[Mynd:Ibv-logo.png|100px]]&lt;br/&gt;'''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]'''&lt;br/&gt;'''Upp í [[1. deild karla í knattspyrnu 1968|1. deild]]'''
|}
{{röð
| listi = [[1. deild karla|B-deild]]
| fyrir = [[2. deild karla í knattspyrnu 1966|2. deild 1966]]
| eftir = [[2. deild karla í knattspyrnu 1968|2. deild 1968]]
}}

{{Lið í 1. deild karla í knattspyrnu}}

==Heimildir==
&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]]</text>
      <sha1>5yz5juf3b0wy9fi94x0gfz41z0yto5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Victorious</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106190</id>
    <revision>
      <id>1986812</id>
      <parentid>1956304</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3639" sha1="phb0bffr3te4wkvqd1wefdexjci9ybg" xml:space="preserve">{{skáletrað}}
{{Sjónvarpsþáttur
|nafn             = Victorious
|mynd               = 
|tegund                 = [[Gamanþáttur]]
|skapari              = [[Dan Schneider]]
|leikarar              = [[Victoria Justice]]&lt;br /&gt;[[Leon Thomas III]]&lt;br /&gt;[[Matt Bennett]]&lt;br /&gt;[[Elizabeth Gillies]]&lt;br /&gt;[[Ariana Grande]]&lt;br /&gt;[[Avan Jogia]]&lt;br /&gt;[[Daniella Monet]]
|aðstoðarframleiðandi    = Dan Schneider&lt;br /&gt;Warren Bell&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(tímabila 3)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Robin Weiner&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(tímabila 3)&lt;/small&gt;
|framleiðandi              = Bruce Rand Berman&lt;br /&gt;Joe Catania&lt;br /&gt;Robin Weiner&lt;br /&gt;Warren Bell&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(tímabila 2)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Jake Farrow]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(tímabila 3)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Matt Fleckenstein]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(tímabila 3)
|tónlist  = [[Dr. Luke|Lukasz Gottwald]]&lt;br /&gt;[[Backhouse Mike|Michael Corcoran]]&lt;br /&gt;Dan Schneider
|upphafsstef             = &quot;Make It Shine&quot; eftir Victoria Justice
|land         = {{USA}} [[Bandaríkin]]
|tungumál              = Enska
|fjöldi_þáttaraða           = 4
|fjöldi_þátta          = 58
| þáttalisti         = Listi yfir Victorious þáttur
|lengd               = 24 mínútnir
|myndataka                = [[Videotape]] ([[filmizing|filmized]]); [[Multi-camera setup|Multi-camera]]
|fyrirtæki             = [[Schneider's Bakery]]&lt;br /&gt;[[Sony Music Entertainment]]&lt;br /&gt;[[Nickelodeon Productions]]
|dreifingaraðili           = [[MTV Networks International]]&lt;ref&gt;{{cite web|work=[[The Hollywood Reporter]]|title=MTVNI touting 5,000 hours of programming|first=Rebecca|last=Leffler|chapter=International|date=4. október 2010|accessdate = 18. nóvember 2010|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/mtvni-touting-5000-hours-programming-28681}}&lt;/ref&gt;
|stöð               = [[Nickelodeon]]
|myndframsetning        = [[480i]] ([[SDTV]])&lt;br /&gt;[[1080i]] ([[HDTV]])
|hljóðsetning          = [[Stereo]]
|fyrsti_þáttur           = [[27. mars]] [[2010]]
|síðasti_þáttur            = [[2. febrúar]] [[2013]]
|frumsýning                = [[27. mars]] [[2010]]
|lokasýning                = [[2. febrúar]] [[2013]]
|tengt               = ''[[iCarly]]''&lt;br /&gt;''[[Drake &amp; Josh]]''&lt;ref&gt;Persóna &quot;Helen&quot; frá ''[[Drake &amp; Josh]]'' er minniháttar persóna.&lt;/ref&gt;
|vefsíða               = http://www.nick.com/shows/victorious
|imdb_kenni               = 1604099
|tv_com_kenni            = victorious
}}
'''''Victorious''''' er [[Bandaríkin|bandarískur]] gamanþáttur sem hóf göngu sína [[27. mars]] [[2010]] á [[Nickelodeon]] sjónvarpsstöðinni. Þátturinn var skapaður af [[Dan Schneider]].

== Aðalpersónur ==
* Tori Vega ([[Victoria Justice]])
* Andre Harris ([[Leon Thomas III]])
* Robbie Shapiro ([[Matt Bennett]])
* Jade West ([[Elizabeth Gillies]])
* Cat Valentine ([[Ariana Grande]])
* Beck Oliver ([[Avan Jogia]])
* Trina Vega ([[Daniella Monet]])

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Tenglar ==
* [http://www.theslap.com Opinber heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180330021043/http://www.theslap.com/ |date=2018-03-30 }}
* [http://www.nick.com/shows/victorious ''Victorious''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513235723/http://www.nick.com/shows/victorious |date=2012-05-13 }} á Nick.com
* {{imdb titill|1604099}}
* [http://www.tv.com/shows/victorious ''Victorious''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806174515/http://www.tv.com/shows/victorious/ |date=2012-08-06 }} á TV.com

{{stubbur|sjónvarp}}
[[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Bandarískir gamanþættir]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2010]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2013]]</text>
      <sha1>phb0bffr3te4wkvqd1wefdexjci9ybg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strákasveitir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115212</id>
    <revision>
      <id>1986691</id>
      <parentid>1963026</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22525" sha1="l0uopo7vblwejd6qmhszjb9l6folzzx" xml:space="preserve">{{Tónlistarstefna
| nafn = Strákasveit
| bakgrunns-litur = crimson
| litur = white
| uppruni  = Rakarastofukvartettar, Doo-wop
| hljóðfæri = Tölvuspiluð tónlist
| tengdar-stefnur = Popptónlist, R&amp;B}}
'''Strákasveit''' eru [[hljómsveit]] sem samanstendur af ungum karlkyns meðlimum. Algengast er að þessir meðlimir syngi eingöngu og fágætt þykir ef þeir spila á hljóðfæri þegar þeir koma fram. Strákasveitir eru oft stofnaðar af einstaklingum sem eru ekki meðlimir sveitanna, en þó eru til dæmi um annað.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Belinda Thomas|titill=What is a Boy Band?|url=http://www.examiner.com/article/boy-bands-101-what-is-a-boy-band|mánuðurskoðað=10. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt;  Sem dæmi um slíkan einstakling hérlendis má nefna [[Einar Bárðarson]] en hann stofnaði hljómsveitina [[Lúxor (hljómsveit)|Lúxor]]. Hún samanstóð af fimm ungum körlum sem sömdu lögin sín ekki sjálfir og er því afar skýrt dæmi um dæmigerða strákasveit.&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=Luxor - Bio:|url=http://www.myspace.com/luxormusik|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt;  

== Saga strákasveit a==
Fyrirbærið strákasveit kom fyrst fram á sjónarsviðið í formi [[Rakarastofukvartett|rakarastofukvartetta]] seint á [[19. öldin|nítjándu öld]]. Þeir voru mjög vinsælir á fyrri hluta [[20. öldin|tuttugustu aldar]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Laura Roberts|titill=Barbershop quartet signs million pound record deal|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/music-news/8045160/Barbershop-quartet-signs-million-pound-record-deal.html|mánuðurskoðað=10. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; Þróun strákasveitarinnar hélt svo áfram þegar vinsældir rakarstofukvartettanna fóru dvínandi, en þá með hljómsveitum sem spiluðu svokallaða „Doo-wop“-tónlist. Þessar hljómsveitir sungu oft um efni á borð við ástina og annað sem vinsælt var í [[Dægurlög|dægurlögum]]. Sú hljómsveit sem oft er talin vera fyrsta strákasveitin (án þess þó að hafa verið kölluð það) er [[The Ink Spots]], en hún flutti mjög grípandi lög í bland við æðisgengnar danshreyfingar.&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=Boy bands|url=http://didyouknow.org/boybands/|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

Stundum hefur verið talað um [[Bítlarnir|Bítlana]] í sömu andrá og strákasveitir. Þegar þeir voru upp á sitt besta var hugtakið strákasveit ekki til en þó eiga þeir margt sameiginlegt með þeim strákasveitum sem urðu vinsælar síðar meir. Til að mynda áttu þeir mjög stóran aðdáendahóp út um heim allan, sem samanstóð mestmegnis af ungum stúlkum sem tilbáðu þá. Ofan á það voru þeir svo kynntir sem poppstjörnur framan á tímaritum og í sjónvarpsþáttum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=OPINIONATEDBIGMOUTH|titill=Were The Beatles A Boy Band?|url=http://www.opiniongiver.com/2013/02/were-beatles-boy-band.html|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

=== Áttundi áratugurinn: Fyrirbærið þróast ===
Upp úr þessu spruttu svo sveitir á borð við [[The Osmonds]], [[The Jackson 5]] og [[The Monkees]]. Sú síðastnefna var í rauninni stofnuð til að leika hlutverk uppskáldaðrar hljómsveitar í [[The Monkees (sjónvarpsþættir)|samnefndum sjónvarpsþáttum]] en varð svo langlífari en þættirnir sjálfir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Tom Assistant Producer|titill=MONKEES AND MANUFACTURING|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/jarviscocker/2011/01/monkees-manufacturing.shtml|mánuðurskoðað=10. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; The Jackson 5 er hljómsveit sem sett saman var af föður meðlima sveitarinnar en að strákasveit sé stofnuð af utanaðkomandi aðila er mjög algengt.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Steve Huey|titill=The Jackson 5|url=https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt;

=== Níundi áratugurinn: Hugtakið verður til ===
Snemma á [[9. áratugurinn|níunda áratugnum]] hóf [[Maurice Starr]] að safna saman einstaklingum í hljómsveit sem átti eftir að bera nafnið [[New Kids On The Block]]. Eftir áheyrnarprufur víðsvegar um [[Boston]] valdi hann einungis einn strák af um það bil fimm hundruð til að vera meðlimur í sveitinni. Þessi strákur var [[Donnie Wahlberg]]. Hann hjálpaði svo Starr við að finna hina meðlimi sveitarinnar en þar á meðal var yngri bróðir Donnie, [[Mark Wahlberg]]. Á fyrstu mánuðum sveitarinnar tók sveitin miklum stakkaskiptum og voru mannabreytingar miklar en slíkar breytingar eru mjög algengar í strákasveitum. Seint á níunda áratugnum náði hljómsveitin heimsvinsældum og er oft talin vera fyrsta strákasveitin, sem sett var saman með markaðinn í huga, sem náði slíkum hæðum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=New Kids On The Block Biography|url=http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/New-Kids-On-The-Block-Biography/97BD9D09E797E576482568B90021795D|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

=== Tíundi áratugurinn: Gullaldarár strákasveita ===
Á þessum tímapunkti var fyrirbærið strákasveit við það að springa út og á [[10. áratugurinn|tíunda áratugnum]] voru fjölmargar slíkar sveitir stofnaðar. Hljómsveitir á borð við [[Boyz II men]], [[Take That]], [[‘N Sync]] og [[Backstreet Boys]] voru líklega þær vinsælustu. 

Take That var enn ein hljómsveitin sem stofnuð var af utanaðkomandi aðila. Það var hann [[Nigel Martin-Smith]] sem safnaði saman fimm einstaklingum árið 1989 sem mynduðu svo hljómsveitina. Meðlimir sveitarinnar spiluðu ekki á hljóðfæri, en hið óhefðbundna í fari Take That sem strákasveitar var að flest lögin voru að mestu leyti samin af einum meðlim sveitarinnar, honum [[Gary Barlow]], en ekki af utanaðkomandi aðilum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=Take That Biography|url=http://www.contactmusic.com/info/take_that|mánuðurskoðað=10. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

Boyz II men var stofnuð árið 1988 af nokkrum nemendum í menntaskóla (e. high school). Enginn utanaðkomandi kom að stofnun sveitarinnar og áttu meðlimir hennar oft stóran þátt í því að semja sín eigin lög. Engu að síður var sveitin mjög vinsæl meðal unglinga, og þá sér í lagi stelpna, sem er eitt helsta einkenni strákasveita.&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=BOYZ II MEN BIOGRAPHY|url=http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/Boyz-II-Men-Biography/67BFF7FB71FEAA14482568A3000687F9|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt;

Það var svo árið 1993 sem söluhæsta strákasveit allra tíma, Backstreet Boys, var stofnuð. Hljómsveitin var stofnuð af fjórum vinum, en það var ekki fyrr en [[Lou Pearlman]] kom til sögunnar að um fullmótaða hljómsveit var að ræða. Strákarnir sömdu einhvern hluta sinnar tónlistar sjálfir en hún var mestmegnis samin af öðrum tónskáldum sem meðlimir sveitarinnar fengu í lið með sér. Backstreet Boys hefur selt rúmlega 100 milljón plötur, sem gerir hljómsveitina þá söluhæstu í flokki strákasveita.&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=Backstreet Boys Biography|url=https://www.lyricsfreak.com/b/backstreet+boys/biography.html|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

Árið 1995 var hljómsveitin ‘N Sync stofnuð en það var einmitt áðurnefndur Lou Pearlman sem stóð fyrir stofnun hennar. Rétt eins og meðlimir margra annarra strákasveita spiluðu meðlimir ‘N Sync hvorki á nein hljóðfæri í sínum lögum né sömdu þeir sjálfir en voru þó mjög vinsælir meðal ungra stúlkna.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Mary Carreon|titill=N Sync Were the Truth, Even if Justin Timberlake Thought They Dressed Like Morons|url=http://blogs.laweekly.com/westcoastsound/2012/12/nsync_was_amazing_fuck_guilty_pleasures.php|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt;  N’Sync hefur selt rúmlega 50 milljón eintök af sínum plötum og er því ein vinsælasta strákasveitin frá upphafi.&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=Justin Timberlake to perform 'N Sync dance at wedding|url=http://www.contactmusic.com/news/justin-timberlake-to-perform-n-sync-dance-at-wedding_3332060|mánuðurskoðað=10. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

=== Árin eftir aldamótin ===
Upp úr aldamótunum 2000 fóru vinsældir strákasveita dvínandi en þó komu nokkrar ansi frambærilegar fram á sjónarsviðið, auk þess sem Backstreet Boys og ‘N Sync héldu áfram að gera það gott.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Joe D'Angelo|titill='NSYNC, Britney, Backstreet Boys Ruled In 2000|url=http://www.mtv.com/news/articles/1435375/nsync-britney-backstreet-boys-ruled-2000.jhtml|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; Líklega er hljómsveitin [[Jonas Brothers]] sú þekktasta sem kom fram á þessum tíma. Þeir urðu frægir í gegnum [[Disney-stöðin|Disney-stöðina]] í Bandaríkjunum, og rétt eins og með The Jackson 5, þá hélt faðir þeirra að miklu leyti utan um hljómsveitina.&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=The Jonas Brothers|url=http://www.glamourvanity.com/the-jonas-brothers/|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt;  Hljómsveitin hefur selt rúmlega 17 milljón eintök af sínum plötum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Shirley Halperin|titill=Jonas Brothers Part Ways With Disney's Hollywood Records (Exclusive)|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/jonas-brothers-Hollywood-records-disney-part-ways-318361|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

=== Annar áratugur 21. aldar: Endurnýjun strákasveita ===
Þegar annar áratugur 21. aldarinnar gekk í garð fóru nýjar strákasveitir að láta á sér bera. Þar ber helst að nefna hljómsveitir á borð við [[One Direction]] og [[The Wanted]]. Margir vilja raunar líkja samkeppni þessara tveggja sveita við þá á milli ‘N Sync og Backstreet Boys á sínum tíma.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Jocelyn Vena|titill=One Direction, The Wanted VMA Rivalry Recalls Old-School Backstreet, 'NSYNC Battles|url=http://www.mtv.com/news/articles/1693056/one-direction-the-wanted-video-music-awards-rivalry.jhtml|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

One Direction var stofnuð af fimm drengjum sem allir tóku þátt í hæfileikakeppninni [[The X Factor (Bretland)|X-Factor]] í [[Bretland]] hver í sínu lagi. Enginn þeirra komst áfram, en gestadómari í keppninni, [[Nicole Scherzinger]], stakk upp á því að þeir stofnuðu saman strákasveit. Það gerðu þeir og komust áfram sem slík hljómsveit. Þeir höfnuðu í þriðja sæti keppninnar og skrifuðu þá undir samning við plötufyrirtæki eins dómarans, [[Simons Cowell]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=One Direction Biography|url=http://www.acesshowbiz.com/celebrity/one_direction/biography.html|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; Meðlimir sveitarinnar semja einhvern hluta sinna laga sjálfir en sjá þó ekki alfarið um það.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Mikey|titill=One Direction want to write their own songs|url=https://www.popjustice.com/thenews/one-direction-want-to-write-their-own-songs/87987/|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; Þar að auki spila nokkrir meðlimir sveitarinnar á hljóðfæri, sem er ekki mjög dæmigert fyrir strákasveit.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Grant Ellis|titill=One Direction Make a Play For Longevity on First American Headlining Tour|url=https://www.rollingstone.com/music/news/one-direction-make-a-play-for-longevity-on-first-american-headlining-tour-20120527|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

Meðlimum hljómsveitarinnar The Wanted var safnað saman í áheyrnarprufum sem [[Jayne Collins]] hélt. Þeir semja sína eigin tónlist að hluta til&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=The Wanted co-wrote new album|url=http://web.orange.co.uk/p/musicstore/story_the_wanted_co_wrote_second_album|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; og spila allir á hljóðfæri.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Lizzie Cox|titill=THE WANTED'S MAX GEORGE: 'WE DON'T WANT TO BE LIKE ONE DIRECTION'|url=http://www.sugarscape.com/main-topics/lads/752119/wanteds-max-george-we-dont-want-be-one-direction|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; Nokkurs konar rígur hefur myndast á milli The Wanted og One Direction, enda á fyrrnefnda hljómsveitin það til að skjóta á hina; segja að meðlimir sveitarinnar hafi komist svo langt þökk sé útliti þeirra frekar en hæfileikum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=Tom Parker From The Wanted Disses One Direction|url=http://www.onedirection.net/tom-parker-from-the-wanted-disses-one-direction/|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

== Hin hefðbundna uppbygging strákasveita ==
Oft er talað um ákveðna formúlu á bak við uppbyggingu strákasveita. Meðlimir sveitanna eiga oft erfitt með að vera teknir alvarlega af tónlistargagnrýnendum, eru oftast fjórir til fimm, mjög myndarlegir, kunna ekki á hljóðfæri og eiga það til að æra unglingsstelpur með kynþokkanum. En þar með er ekki öll sagan sögð, því strákasveitir samanstanda yfirleitt af fimm erkitýpum, sem má til að mynda finna í hljómsveitinni New Kids on the Block. Þessar fimm týpur eru eftirfarandi:

* ''Uppreisnarseggurinn'': Hann er alltaf smá ógnandi og brosir sjaldan á myndum. Hann er oft með smá skeggrót, annað en hinir, og líklegast er að fólk hræðist þennan.
* ''Sá saklausi'': Þessi lítur út fyrir að vera yngstur og ljúfastur. Líklegast er að fólk vilji sjá um þennan eins og sitt eigið barn.
* ''Trúðurinn'': Ekki sá myndarlegasti en engu að síður sá fyndnasti. Hann er sá sem klæðir sig furðulega upp og segir brandara.
* ''Sterka, þögla týpan'': Þessi er oft með leyndardómsfullt augnaráð, sem erfitt er að lesa í. Hann stelur athyglinni aldrei frá hinum meðlimum sveitarinnar.
* ''Sá helheiti'': Myndarlegastur og sá sem fólk laðast mest að. Þegar strákasveit er nefnd á nafn er líklegast að fólki detti þessi meðlimur í hug. Þessi eyðir miklum tíma í að laga hárið og kann vel á dömurnar.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Melanie Abrahams|titill=The 5 Kinds Of Boy Band Members - Who's Your Type?|url=http://www.gurl.com/2012/11/19/boy-band-personality-survey/|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt;

Þessar staðalmyndir fyrirfinnast auðvitað ekki í öllum strákasveitum og eru ekki byggðar á hávísindalegum útreikningum en eru þó ágætis viðmið þegar strákasveitir eru annars vegar.

== Strákasveitir á Íslandi ==
Fyrirbærið strákasveit hefur ekki verið neitt sérlega algengt hér á [[Ísland]]. Á síðustu árum kom þó ein fram á sjónarsviðið en það var hljómsveitin Luxor, sem Einar Bárðarson stofnaði. Fimm einstaklingar voru valdir af þeim sextíu, sem mættu í áheyrnarprufur, og komu þeir allir úr ólíkum áttum. Luxor gaf út eina plötu, sem bar einfaldlega nafnið Luxor&lt;ref&gt;{{vefheimild|titill=LUXOR - fyrsta „boyband“ Íslands|url=http://eyjan.pressan.is/frettir/2007/07/06/luxor-fyrsta-boyband-islands/|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; og seldist í um fjögur þúsund eintökum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Tómas Meyer|titill=Luxor hættir – Engir kveðju tónleikar|url=http://blogg.visir.is/meyerinn/2008/01/25/luxor-h%C3%A6ttir-%E2%80%93-engir-kve%C3%B0ju-tonleikar/|mánuðurskoðað=11. mars|árskoðað=2013}}&lt;/ref&gt; 

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

== Heimildir==
* „Backstreet Boys Biography“, ''Lyrics Freak'', https://www.lyricsfreak.com/b/backstreet+boys/biography.html, skoðað þann 11. mars 2013.
* Belinda Thomas. „What is a Boy Band?“, ''Examiner'', http://www.examiner.com/article/boy-bands-101-what-is-a-boy-band{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, skoðað þann 10. mars 2013.
* „Boy bands“, ''Did you know?'', http://didyouknow.org/boybands/, skoðað þann 11. mars 2013.
* „BOYZ II MEN BIOGRAPHY“, ''Sing 365'', http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/Boyz-II-Men-Biography/67BFF7FB71FEAA14482568A3000687F9 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104004109/http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/Boyz-II-Men-Biography/67BFF7FB71FEAA14482568A3000687F9 |date=2012-11-04 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* Grant Ellis. „One Direction Make a Play For Longevity on First American Headlining Tour“, ''Rolling Stone'', https://www.rollingstone.com/music/news/one-direction-make-a-play-for-longevity-on-first-american-headlining-tour-20120527, skoðað þann 11. mars 2013.
* Jocelyn Vena. „One Direction, The Wanted VMA Rivalry Recalls Old-School Backstreet, 'NSYNC Battles“, ''MTV'', http://www.mtv.com/news/articles/1693056/one-direction-the-wanted-video-music-awards-rivalry.jhtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130130140011/http://www.mtv.com/news/articles/1693056/one-direction-the-wanted-video-music-awards-rivalry.jhtml |date=2013-01-30 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* Joe D'Angelo. „'NSYNC, Britney, Backstreet Boys Ruled In 2000“, ''MTV'', http://www.mtv.com/news/articles/1435375/nsync-britney-backstreet-boys-ruled-2000.jhtml {{Webarchive|url=https://archive.today/20130629221252/http://www.mtv.com/news/articles/1435375/nsync-britney-backstreet-boys-ruled-2000.jhtml |date=2013-06-29 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* „The Jonas Brothers“, ''Glamour Vanity'', http://www.glamourvanity.com/the-jonas-brothers/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320022013/http://www.glamourvanity.com/the-jonas-brothers/ |date=2013-03-20 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* „Justin Timberlake to perform 'N Sync dance at wedding“, ''Contact Music'', http://www.contactmusic.com/news/justin-timberlake-to-perform-n-sync-dance-at-wedding_3332060 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028164036/http://www.contactmusic.com/news/justin-timberlake-to-perform-n-sync-dance-at-wedding_3332060 |date=2012-10-28 }}, skoðað þann 10. mars 2013.
* Laura Roberts. „Barbershop quartet signs million pound record deal“, ''Telegraph'', http://www.telegraph.co.uk/culture/music/music-news/8045160/Barbershop-quartet-signs-million-pound-record-deal.html, skoðað þann 10. mars 2013.
* Lizzie Cox. „THE WANTED'S MAX GEORGE: 'WE DON'T WANT TO BE LIKE ONE DIRECTION'“, ''Sugarscape'', http://www.sugarscape.com/main-topics/lads/752119/wanteds-max-george-we-dont-want-be-one-direction, skoðað þann 11. mars 2013.
* „Luxor - Bio:“, ''Myspace'', http://www.myspace.com/luxormusik, skoðað þann 11. mars 2013.
* „LUXOR - fyrsta „boyband“ Íslands“, ''Eyjan'', http://eyjan.pressan.is/frettir/2007/07/06/luxor-fyrsta-boyband-islands/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624182955/http://eyjan.pressan.is/frettir/2007/07/06/luxor-fyrsta-boyband-islands/ |date=2016-06-24 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* Mary Carreon. „N Sync Were the Truth, Even if Justin Timberlake Thought They Dressed Like Morons“, ''LA Weekly'', http://blogs.laweekly.com/westcoastsound/2012/12/nsync_was_amazing_fuck_guilty_pleasures.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127175131/http://blogs.laweekly.com/westcoastsound/2012/12/nsync_was_amazing_fuck_guilty_pleasures.php |date=2013-01-27 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
*Melanie Abrahams. „The 5 Kinds Of Boy Band Members - Who's Your Type?“, ''Gurl'', http://www.gurl.com/2012/11/19/boy-band-personality-survey/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130109104350/http://www.gurl.com/2012/11/19/boy-band-personality-survey/ |date=2013-01-09 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* Mikey. „One Direction want to write their own songs“, ''Pop Justice'', https://www.popjustice.com/thenews/one-direction-want-to-write-their-own-songs/87987/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* „New Kids On The Block Biography“, ''Sing 365'', http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/New-Kids-On-The-Block-Biography/97BD9D09E797E576482568B90021795D {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130610072356/http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/New-Kids-On-The-Block-Biography/97BD9D09E797E576482568B90021795D |date=2013-06-10 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* „One Direction Biography“, ''AceShowbiz'', http://www.acesshowbiz.com/celebrity/one_direction/biography.html{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* OPINIONATEDBIGMOUTH. „Were The Beatles A Boy Band?“, ''Opinion Giver'', https://web.archive.org/web/20250124013020/http://www.opiniongiver.com/2013/02/were-beatles-boy-band.html, skoðað þann 11. mars 2013.
* Shirley Halperin. „Jonas Brothers Part Ways With Disney's Hollywood Records (Exclusive)“, ''Hollywood Reporter'', http://www.hollywoodreporter.com/news/jonas-brothers-Hollywood-records-disney-part-ways-318361 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815115135/http://www.hollywoodreporter.com/news/jonas-brothers-Hollywood-records-disney-part-ways-318361 |date=2012-08-15 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
*Steve Huey. „The Jackson 5“, ''All Music'', https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013, skoðað þann 11. mars 2013.
* „Take That Biography“, ''Contact Music'', http://www.contactmusic.com/info/take_that {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130225134054/http://www.contactmusic.com/info/take_that |date=2013-02-25 }}, skoðað þann 10. mars 2013.
* „The Wanted co-wrote new album“, ''Orange'', http://web.orange.co.uk/p/musicstore/story_the_wanted_co_wrote_second_album {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716033945/http://web.orange.co.uk/p/musicstore/story_the_wanted_co_wrote_second_album |date=2011-07-16 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* Tom Assistant Producer. „MONKEES AND MANUFACTURING“, ''BBC'', http://www.bbc.co.uk/blogs/jarviscocker/2011/01/monkees-manufacturing.shtml, skoðað þann 10. mars 2013.
* „Tom Parker From The Wanted Disses One Direction“, ''One Direction'', http://www.onedirection.net/tom-parker-from-the-wanted-disses-one-direction/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112215312/http://www.onedirection.net/tom-parker-from-the-wanted-disses-one-direction/ |date=2012-11-12 }}, skoðað þann 11. mars 2013.
* Tómas Meyer. „Luxor hættir – Engir kveðju tónleikar“, ''Meyerinn'', http://blogg.visir.is/meyerinn/2008/01/25/luxor-h%C3%A6ttir-%E2%80%93-engir-kve%C3%B0ju-tonleikar/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, skoðað þann 11. mars 2013.

[[Flokkur:Popptónlist]]</text>
      <sha1>l0uopo7vblwejd6qmhszjb9l6folzzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Telómerasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117321</id>
    <revision>
      <id>1986715</id>
      <parentid>1962214</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1834" sha1="h1ryovon969zr1pzpsw4k5qvf3zk0ei" xml:space="preserve">[[Mynd:Working principle of telomerase.png|thumbnail|Skýringarmynd sem sýnir hvernig litningsendar eru lengdir með hjálp ensímsins telómerasa]]
'''Telómerasi''' er [[lífhvati]] sem hefur áhrif á [[litningsendi|litningsenda]] við [[frumuskipting]]ar. [[litningur|Litningar]] í frumukjörnum bera erfðaupplýsingar. Litningaendar styttast í hvert skipti sem fruma skiptir sér og eftir ákveðinn fjölda skiptinga eru endarnir orðnir svo stuttir að fruman getur ekki skipt sér lengur. Það er nefnt [[frumuöldrun]]. [[Nóbelsverðlaun]]in í lífeðlis- og læknisfræði [[2009]] voru veitt til þriggja vísindamanna [[Elizabeth Blackburn]], [[Carol W. Greider]] og [[Jack W. Szostak]] fyrir uppgötvun á byggingu og starfsemi litningaenda og ensímsins telómerasa.&lt;ref name=&quot;nobelsverdlaun&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.raust.is/2009/1/05/raust2009-1-05.pdf |title=Sigurður Ingvarsson, „Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði 2009: Litningaendar og lífhvatinn telómerasi“, ''Tímarit um raunvísindi og stærðfræði'' 6. árg. 1. hefti 2009. |access-date=2013-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307175657/http://www.raust.is/2009/1/05/raust2009-1-05.pdf |archive-date=2016-03-07 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Fruma deyr þegar litningarnir eru orðnir of stuttir. Í nokkrum tegundum frumna, meðal annars [[kynfruma|kynfrumum]] og krabbameinsfrumum, er ensím (lífefnahvati) sem byggir upp hulsur á enda litninga jafnóðum og þær eyðast. Þetta ensim er telómerasi.&lt;ref name=&quot;oldrun&quot;&gt;Magnús Jóhannsson. „Hvað er telómerasi og hver eru áhrif hans á öldrun?“. Vísindavefurinn 5.1.2001. https://visindavefur.is/?id=1263. (Skoðað 15.8.2013).&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Ensím]]</text>
      <sha1>h1ryovon969zr1pzpsw4k5qvf3zk0ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hokus Pokus Einar Áskell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118126</id>
    <revision>
      <id>1986752</id>
      <parentid>1890844</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59613-00</username>
        <id>122739</id>
      </contributor>
      <comment>leiðrétti stafsetningarvillu - &quot;íslensku&quot; hafði verið skrifuð með stórum staf (Íslensku)</comment>
      <origin>1986752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="645" sha1="4o4s5ize1ce1r1crtz0ye5gx4dcbyc8" xml:space="preserve">{{kvikmynd 
| name = Hokus Pokus Einar Áskell
| upprunalegt heiti = Hokus Pokus Alfons Åberg
| framleiðandi =
| útgáfudagur = 13. september 2013
| sýningartími = 76 mínútur
| ráðstöfunarfé = 
| heildartekjur = 
}}
'''''Hokus Pokus Einar Áskell''''' (''Hokus pokus Albert Åberg'') er [[Noregur|Norsk]] [[teiknimynd]] í leikstjórn [[Torill Kove]] um Albert Åberg, barnabókapersónu sem sænski rithöfundurinn og teiknarinn [[Gunilla Bergström]] skóp og hefur á íslensku verið þýddur [[Einar Áskell]].

==Tenglar==
* {{Imdb titill|2960524|Hokus Pokus Alfons Åberg}}
{{stubbur|kvikmynd}}
[[Flokkur:Norskar teiknimyndir]]</text>
      <sha1>4o4s5ize1ce1r1crtz0ye5gx4dcbyc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Varnarsamningur Íslands og Bandaríkjanna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122546</id>
    <revision>
      <id>1986753</id>
      <parentid>1686710</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1316" sha1="1y3fnugpl2qqcl1f7xwkv3bcxrn0f4g" xml:space="preserve">'''Varnarsamningur Íslands og Bandaríkjanna''' er [[samningur]] sem gerður var um [[varnir Íslands]] milli [[Ísland]]s og [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] [[5. maí]] [[1951]]. Samningurinn var undirritaður af [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarna Benediktssyni]] utanríkisráðherra og [[Edward B. Lawson]] sendiherra. Með samningnum fengu Bandaríkjamenn afnot af svæði við [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvöll]] og reistu þar [[Keflavíkurstöðin]]a, en Íslendingar tóku við borgaralegu flugi á flugvellinum. [[Varnarlið Íslands]] var stofnað sama ár. 

Í samningnum eru ákvæði um tólf mánaða uppsagnarfrest að undangenginni endurskoðun á þörf fyrir hervernd á vegum [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]]. Þann [[15. mars]] [[2006]] tilkynnti Bandaríkjaher að Íslenska varnarliðið yrði lagt niður og að Bandaríkjamenn myndu uppfylla samninginn með því að senda herlið til Íslands ef á þyrfti að halda. Í kjölfarið var Keflavíkurstöðinni lokað. 

==Tenglar==
{{wikiheimild}}
* [https://web.archive.org/web/20150809081709/http://www.utanrikisraduneyti.is/media/Varnarmal/Varnarsamningur_isl.pdf Varnarsamningurinn á vef utanríkisráðuneytis Íslands]

[[Flokkur:Alþjóðasamningar Íslands]]
[[Flokkur:Varnir Íslands]]
{{s|1951}}</text>
      <sha1>1y3fnugpl2qqcl1f7xwkv3bcxrn0f4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evrópuþingskosningar 2014</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122893</id>
    <revision>
      <id>1986608</id>
      <parentid>1869783</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1986608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="5keaaamjam0luhk7l3ni92i2blel18c" xml:space="preserve">'''Evrópuþingskosningar 2014''' voru haldnar dagana 22. til 25. maí 2014 í 28 ríkjum [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]]. Kosinn var 751 þingmaður á [[Evrópuþingið]].

Kosningarnar voru þær áttundu síðan þingið var fyrst kosið beint af borgurum aðildarríkja árið 1979. Þetta var í fyrsta sinn þar sem [[Evrópuflokkur|Evrópuflokkarnir]] tefldu fram frambjóðendum til embættis forseta [[Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins|framkvæmdastjórnarinnar]], í samræmi við [[Lissabonsáttmálinn|Lissabonsáttmálann]].

Víða um Evrópu sóttu and­stæðing­ar Evr­ópu­sam­bands­ins og þjóðern­is­hreyf­ing­ar í sig veðrið.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/frettir/erlent/2014/05/26/politiskur_jardskjalfti/ „Póli­tísk­ur jarðskjálfti“], mbl.is, 26. maí 2014&lt;/ref&gt; [[Þjóðfylkingin (Frakkland)|Þjóðfylkingin]] undir forystu [[Marine Le Pen]] fékk 25% atkvæða í [[Frakkland]]i, á [[Bretland]]i varð [[Breski sjálfstæðisflokkurinn (UKIP)|Sjálfstæðisflokkur]] [[Nigel Farage]] stærsti stjórnmálaflokkurinn með 27,5% og [[Danski þjóðarflokkurinn]] var stærstur í Danmörku með 26,6% atkvæða. 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{röð
| listi = [[Evrópuþingskosningar]]
| fyrir = [[Evrópuþingskosningar 2009]]
| eftir = [[Evrópuþingskosningar 2019]]
}}

{{stubbur|stjórnmál}}
[[Flokkur:Evrópuþingskosningar]]
[[Flokkur:Kosningar 2014]]</text>
      <sha1>5keaaamjam0luhk7l3ni92i2blel18c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zjytomyr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126942</id>
    <revision>
      <id>1986774</id>
      <parentid>1964088</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3357" sha1="grnc5gyf50q50w6pqbxlzidoxzt6gw1" xml:space="preserve">{{Bær
|Nafn=Zjytómýr
|Skjaldarmerki= Coat of arms of Zhytomyr.svg
|Land=Úkraína
  |lat_dir = N|lat_deg = 50 |lat_min = 15 |lat_sec = 0
  |lon_dir = E|lon_deg = 28 |lon_min =  40 |lon_sec = 0
|Íbúafjöldi=267.000 (2018)
|Flatarmál=61 
|Póstnúmer=10000 — 10036
|Web=http://zt-rada.gov.ua/index.php
}}
{{commonscat|Zhytomyr|Zjytómýr}}
'''Zjytómýr''' ([[úkraínska]]: Житомир) er [[borg]] í [[Úkraína|Norður-Úkraínu]] og með sögufrægari stöðum [[Garðaríki]]s. Borgin er tuttugusta stærsta borg Úkraínu. Í borginni búa um 270 þúsund manns og er hún stjórnarsetur fyrir Zjytómýr-sýslu eða [[Zjytómýrfylki]] (úkraínska: Житомирська о́бласть, Zjytómýrska oblast).

== Saga ==
Borgin varð til undir forystu konungs í Garðaríki, [[Höskuldur og Þér|Höskuldi]], árið [[884]]. Elstu heimildir um borgina eru frá árinu [[1321]].

== Landafræði ==
Zjytómýr er 130 km vestur af [[Kíev|Kænugarði]]. Í gegnum borgina rennur [[Téterév]] sem tæmist í [[Dnjepr|Danparfljót]] og tengir borgina við [[Svartahaf|Svartahafið]] og [[Asovshaf|Azovhafið]]. Loftslag er þurrt og er meðalhiti á sumrin +20&amp;nbsp;°C og á veturna –10&amp;nbsp;°C. 

'''Veðuryfirlit'''
{{veðurlag|
|hmjan=-0.9
|hmfeb=0.0
|hmmar=5.6
|hmapr=14.0
|hmmaj=20.7
|hmjun=23.5
|hmjul=25.6
|hmaug=24.9
|hmsep=19.0
|hmokt=12.5
|hmnov=4.6
|hmdec=0.0
|lmjan=-5.8
|lmfeb=-5.7
|lmmar=-1.4
|lmapr=5.1
|lmmaj=10.8
|lmjun=14.2
|lmjul=16.1
|lmaug=15.2
|lmsep=10.2
|lmokt=4.9
|lmnov=-0.3
|lmdec=-4.6
|nbjan=36
|nbfeb=39
|nbmar=37
|nbapr=46
|nbmaj=57
|nbjun=82
|nbjul=71
|nbaug=60
|nbsep=57
|nbokt=41
|nbnov=50
|nbdec=45
}}

== Myndasafn ==
&lt;gallery&gt;
Mynd:Житомир._Бывший_особняк_Филиппова..JPG
Mynd:Житомир._Здание_Городского_Совета..JPG
Mynd:Будинок,_в_якому_народився_Ярослав_Домбровський,_генерал_Паризької_комуни..jpg
Mynd:Zhitomir_WaterTower.JPG
Mynd:Panorama-2008-05-20-teteriv.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Tengt efni ==
* [[Garðaríki]]
* [[Úkraína]]

== Tilvísanir ==

== Tenglar ==
* [http://trindelka.com.ua/ Trindelka - portal for Zhytomyr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220083016/http://www.trindelka.com.ua/ |date=2008-12-20 }} (rússneskt)
* [http://www.zhytomyr.net zhytomyr.net - everything about the city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220091038/http://www.zhytomyr.net/ |date=2008-12-20 }} (úkraínskt)
* [http://ukrainian.travel/en/pro-ukrayinu/mista/zhitomir - find out Zhytomyr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310182628/http://ukrainian.travel/en/pro-ukrayinu/mista/zhitomir |date=2012-03-10 }} (úkraínskt)
* [http://zhzh.info/ Zhytomyr Journal - news, photo, map and other] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160915115751/http://zhzh.info/ |date=2016-09-15 }} (rússneskt)
* [http://interesniy.zhitomir.ua interesniy.zhitomir.ua - a blog about history of Zhytomyr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231209062150/http://interesniy.zhitomir.ua/ |date=2023-12-09 }} (rússneskt) 
* [https://web.archive.org/web/20150205113728/http://kartaukrainy.com.ua/zhytomyr Zhytomyr map - cafes, bars, restaurants] (úkraínskt)

{{stubbur|landafræði}}
{{Borgir í Úkraínu}}
[[Flokkur:Borgir í Úkraínu]]</text>
      <sha1>grnc5gyf50q50w6pqbxlzidoxzt6gw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>GRΣΣK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131523</id>
    <redirect title="Skólaklíkur" />
    <revision>
      <id>1986632</id>
      <parentid>1514771</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6441</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Skólaklíkur]]</comment>
      <origin>1986632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="mq2bo0x5v76v7fu0puedbzh9d4wb2ct" xml:space="preserve">#tilvísun [[Skólaklíkur]]</text>
      <sha1>mq2bo0x5v76v7fu0puedbzh9d4wb2ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Litla hafmeyjan (sjónvarpsþættir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134356</id>
    <revision>
      <id>1986594</id>
      <parentid>1543390</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LexLuxor05</username>
        <id>104571</id>
      </contributor>
      <comment>+ more info</comment>
      <origin>1986594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1504" sha1="o6rxcvdxh7ift3ublkurlj97tpnnclg" xml:space="preserve">'''''Litla hafmeyjan''''' ([[enska]]: ''The Little Mermaid'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] sjónvarpsþáttaröð sem var sýnd á [[CBS]] frá [[1992]] til [[1994]]. Þættirnir byggðust á [[Litla hafmeyjan (kvikmynd 1989)|samnefndri kvikmynd]] frá [[1989]].

== Talsetning ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Ensk talsetning
! colspan=&quot;2&quot; |Íslensk talsetning
|-
|'''Hlutverk'''
|'''Leikari'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/tv-shows/The-Little-Mermaid/|title=The Little Mermaid|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-11-11}}&lt;/ref&gt;
|'''Hlutverk'''
|'''Leikari'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://menningarveita.is/?path=goto%5BLitla%20Hafmeyjan%20(1997)%5D|title=Menningarveita.is|website=menningarveita.is|access-date=2026-11-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|Ariel
|[[Jodi Benson]]
|Ariel
|[[Valgerður Guðnadóttir]]
|-
|Sebastian
|[[Samuel E Wright]]
|Sæfinnur
|?
|-
|Flounder
|[[Edan Gross]]
|Flumbri
|?
|-
|Triton
|[[Kenneth Mars]]
|Tríton
|[[Jóhann Sigurðarson]]
|-
|Seahorse
|[[Charlie Adler]]
|Sæþór
|[[Sigurður Sigurjónsson]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Ariels sisters
|[[Sheryl Bernstein]]
| rowspan=&quot;4&quot; |Systir Arielar
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Edda Heiðrún Backman]]
|-
|[[Kath Soucie]]
|-
|[[Mary Kay Bergman]]
|-
|[[Kimmy Robertson]]
|}

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;

== Tenglar ==

* Litla hafmeyjan á [[Internet Movie Database]]
{{stubbur|sjónvarp}}

[[Flokkur:Bandarískir teiknaðir sjónvarpsþættir]]
[[Flokkur:Disney Channel sjónvarpsþættir]]</text>
      <sha1>o6rxcvdxh7ift3ublkurlj97tpnnclg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vizija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136649</id>
    <revision>
      <id>1986761</id>
      <parentid>1932699</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1759" sha1="bmydjd7rtx653xbpwga0f1euuj4yxad" xml:space="preserve">[[Mynd:VizijaBAND.jpg|thumb|hægri|Vizija.]]
'''Vizija''' er norðurmakedónsk rokkhljómsveit stofnuð í nóvember [[2011]] í [[Skopje]], [[Norður-Makedónía|Makedóníu]]. &lt;ref name=a&gt;Vizija (Визија) http://emergingindiebands.com/vizija-alt-rock/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211080203/http://emergingindiebands.com/vizija-alt-rock/ |date=2017-02-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=b&gt;„ВИЗИЈА“ ЌЕ ЈА РАЗМРДА РОКЕНРОЛ-СЦЕНАТА http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=DE6B44D9A9367A46B2D2BF42881091FD {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250809215328/http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=DE6B44D9A9367A46B2D2BF42881091FD |date=2025-08-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=c&gt;Млади таленти: Групата „Визија“ до нови успеси на музичката сцена http://www.kukuriku.mk/mladi-talenti-grupata-vizija-do-novi-uspesi-na-muzickata-stsena/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426055217/http://www.kukuriku.mk/mladi-talenti-grupata-vizija-do-novi-uspesi-na-muzickata-stsena/ |date=2013-04-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=d&gt;„ВИЗИЈА“ ВО ФИНАЛЕТО НА „ГИТАРИЈАДА“ ВО ЗАЈЕЧАР http://mmm.com.mk/vesti/domasni/1374-vizija-na-gitarijada-vo-zaecar {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140726195454/http://mmm.com.mk/vesti/domasni/1374-vizija-na-gitarijada-vo-zaecar |date=2014-07-26 }}&lt;/ref&gt;.

== Members ==
* Marko Dzambazoski (gítaristi / stuðningur söngur)
* Marko Gapo (leiða Vocal / taktur gítar)
* Liljana Jankova (bassa gítar / stuðningur söngur)
* Sinisa Gjorgjevic (trommur)

== Útgefið efni ==
* Glasno! (2016)

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

[[Flokkur:Norðurmakedónskar hljómsveitir]]</text>
      <sha1>bmydjd7rtx653xbpwga0f1euuj4yxad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rögnvaldur D. Ingþórsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137489</id>
    <revision>
      <id>1986590</id>
      <parentid>1956877</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3323" sha1="brr8ojjnedx6xf3am9rml2f09qm1dte" xml:space="preserve">'''Rögnvaldur Daði Ingþórsson''' (fæddur [[1968]]) er íslenskur heimspekingur og lektor í sænskumælandi heimspeki við Háskólann í Helsinki&lt;ref&gt;[https://www2.helsinki.fi/en/people/people-finder/valdi-ingthorsson-9421732 Háskólann í Helsinki]&lt;/ref&gt; i Finnlandi.

Rögnvaldur keppti í skíðagöngu fyrir íslands hönd á vetrarólympíuleikunum í Albertville 1992 og í Lillehammer 1994.

== Menntun og starfsferill ==
Rögnvaldur lauk B.A. prófi í heimsspeki 1995, og síðar Ph.D. gráðu 2002 frá [https://web.archive.org/web/20180814144923/http://www.umu.se/english/ Umeå University], Svíþjóð.

Að námi loknu vann Rögnvaldur um stund við kennslu í heimsspeki bæði við Háskólann í Umeå sem og í framhaldsskóla í sömu borg. Árið 2004 áskotnaðist honum styrkur frá [https://www.stint.se/en/ The Swedish Foundation for International Cooperation in Research and Higher Education] til þess að stunda rannsóknir við [[Durham University]], Englandi, í boði Prófessors [[E. J. Lowe (philosopher)|Jonathan Lowe]].

Rögnvaldur snéri að ári aftur til Umeå og vann um tíma sem lektor i aðferðarfræðum við matar og næringarfræðideild háskólans í Umeå, eða þangað til honum var boðið staða postdoktors í verkefninu &quot;[https://www.dur.ac.uk/philosophy/ontologyofmentalcausation/ The New Ontology of the Mental Causation Debate]&quot; við háskólann í Durham. Það verkefni varaði í 2 ár. Frá því 1 janúar 2012 hefur Rögnvaldur verið í stöðu sérfræðings við háskólann í Lundi, og hefur þar hlotnast tvo stóra styrki. Í fyrsta lagi frá sænska Vísindaráðinu fyrir verkefnið [https://rdingthorsson.wordpress.com/mctaggarts-paradox/ &quot;McTaggart´s Paradox&quot;], og síðar frá ''[https://www.rj.se/en The Swedish Foundation for Humanities and Social Sciences]'' fyrir verkefnið [https://rdingthorsson.wordpress.com/scientific-essentialism/ &quot;Scientific Essentialism: Modernising the Aristotelian Account&quot;]. Rögnvaldur var ráðinn í stöðu lektors við háskólann í Helsinki frá og með 2021.

Rögnvaldur einbeitir sér aðallega að verufræði og hefur birt greinar og bækur um tímann, orsakalögmálið, sannleika, og eiginleika. Meðal fremstu verka Rögnvaldar má nefna bókina ''[https://www.amazon.com/McTaggarts-Paradox-Routledge-Contemporary-Philosophy/dp/1138677248 McTaggart´s Paradox]'' sem gefin var út 2016 í ritröðinni Routledge Studies in Contemporary Philosophy, og ''A Powerful Particulars View of Causation'' sem kom út 2021 i ritröðinni Routledge Studies in Metaphysics. Aðgengi að rafrænu útgáfunni er opin og hægt að nálgast á heimasíðu [https://www.taylorfrancis.com/books/powerful-particulars-view-causation-ingthorsson/10.4324/9781003094241 Taylor &amp; Francis] eða í gegnum [https://www.amazon.com/Powerful-Particulars-Causation-Routledge-Metaphysics-ebook-dp-B08TL955NS/dp/B08TL955NS Kindle]

== Heimildir ==
Persónuleg vefsíða Rögnvaldar: [https://rdingthorsson.wordpress.com/ rdingthorsson.wordpress.com]


Academia vefsíða Rögnvaldar: [https://helsinki.academia.edu/RognvaldurIngthorsson helsinki.academia.edu/RognvaldurIngthorsson]
&lt;references /&gt;

[[Flokkur:Fólk fætt árið 1968]]
[[Flokkur:Íslenskir heimspekingar]]
[[Flokkur:Íslenskir skíðaíþróttamenn]]</text>
      <sha1>brr8ojjnedx6xf3am9rml2f09qm1dte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Íþróttafélagið Vestri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139549</id>
    <revision>
      <id>1986781</id>
      <parentid>1976736</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="fagl4giq8pt3jg8692unsoiioocro1n" xml:space="preserve">{{Íþróttafélag
| Fullt nafn = Íþróttafélagið Vestri
| Skammstöfun = 
| Mynd = 
| Stofnað = 2016
| Aðsetur = [[Ísafjarðarbær]]
}}

'''Íþróttafélagið Vestri''' er fjölgreina íþróttafélag í Ísafjarðarbæ. Það heldur úti deildum í akstri, blaki, hjólreiðum, knattspyrnu, körfuknattleik og sundi. Félagið var stofnað 15. janúar 2016 með sameiningu blakfélagsins Skellur, BÍ/Bolungarvíkur, Körfuknattleiksfélags Ísafjarðar og sundfélagsins Vestra.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ruv.is/frett/vestri-nytt-ithrottafelag-a-vestfjordum |title=Vestri – nýtt íþróttafélag á Vestfjörðum |author=Halla Ólafsdóttir |work=[[RÚV]] |date=15. janúar 2016 |accessdate=7. ágúst 2017}}&lt;/ref&gt;

==Knattspyrnudeild==
{{fyrir|meistaraflokk karla|Vestri (knattspyrna karla)}}
{{fyrir|meistaraflokk kvenna|Vestri (knattspyrna kvenna)}}
Boltafélag Ísafjarðar (stofnað árið 1986) og knattspyrnudeild [[Ungmennafélag Bolungarvíkur|Ungmennafélags Bolungarvíkur]] voru áður með samstarfsverkefni sem kallaðist '''BÍ/Bolungarvík''' sem starfaði frá 2006 þar til þau sameinuðust sem knattspyrnudeild Vestri.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.umfi.is/media/bcsptdez/go-ngubo-k-umfi-2022-compressed.pdf|titill=Sambandsaðilar UMFÍ á Vestfjörðum|útgefandi=Göngubók UMFÍ|ár=2022|bls=42}}&lt;/ref&gt; Árið 2025 vann deildin sinn fyrsta stóra titil er hún vann [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu]].

==Körfuknattleiksdeild==
{{fyrir|meistaraflokk karla|Vestri (körfuknattleikur karla)}}
{{fyrir|meistaraflokk kvenna|Vestri (körfuknattleikur kvenna)}}
Körfuknattleiksdeild Vestra var stofnuð árið 1965 sem '''Körfuknattleiksfélag Ísafjarðar'''. 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Tenglar==
*[https://web.archive.org/web/20161202204306/http://www.vestri.is/ Vestri.is]

{{s|2016}}

[[Flokkur:Íþróttafélög á Ísafirði]]
[[Flokkur:Íslensk blakfélög]]
[[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]]
[[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög]]
[[Flokkur:Íslensk sundfélög]]</text>
      <sha1>fagl4giq8pt3jg8692unsoiioocro1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaccinium oxycoccus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142190</id>
    <revision>
      <id>1986748</id>
      <parentid>1860645</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1906" sha1="leed3xhzg4sseuu0wss93l8381d02vm" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = 
| image = VacciniumOxycoccos.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = 
| regnum = [[Plönturíki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'')
| familia = [[Lyngætt]] (''Ericaceae'')
| genus = [[Bjöllulyng]] (''Vaccinium'')
| subgenus = Vaccinium sect. Oxycoccus
| species = V. oxycoccus
| binomial = Vaccinium oxycoccus
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]
| synonyms_ref = 
| synonyms =
}}

'''Vaccinium oxycoccus'''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7F6VG|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2024-04-28}}&lt;/ref&gt; er [[Sígræn jurt|sígrænn]] dvergrunni af bjöllulyngs-[[Ættkvísl (líffræði)|ættkvísl]]inni. Það vex víða í barrskógabeltinu og á norðurhveli og í heimskautabeltinu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:261956-2|title=Vaccinium oxycoccos L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204223618/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:261956-2|archive-date=2024-12-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
Óblómgað líkist það nokkuð gisnu krækiberjalyngi.

== Tengt efni ==
* [[Trönuber]]
* [[Sulta]]

==Tengill==
{{reflist}}

{{commonscat|Vaccinium oxycoccus}}
{{Wikilífverur|Vaccinium oxycoccus}}
{{Stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Ber]]
[[Flokkur:Lyngætt]]</text>
      <sha1>leed3xhzg4sseuu0wss93l8381d02vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viðar Örn Hafsteinsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145445</id>
    <revision>
      <id>1986762</id>
      <parentid>1971541</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="ct0bcy4lihgqn6dxj8qku1zl43ls3sy" xml:space="preserve">{{Infobox basketball biography
|name = Viðar Örn Hafsteinsson
|image = 
|caption = 
|team = Höttur
|league = [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Úrvalsdeild karla]]
|position = Þjálfari
|height_cm = 190
|weight_kg = 82
|number = 
|birth_date = {{fæðingardagur og aldur|1985|5|6}}
|birth_place = [[Egilsstaðir]], Ísland
|career_start = 1999
|career_end = 2018
|career_position = Bakvörður
|years1 = 1999–2007     |team1 = [[Höttur (körfuknattleikur karla)|Höttur]]
|years2 = 2007–2008     |team2 = [[Hamar (körfuknattleikur karla)|Hamar]]
|years3 = 2008–2009     |team3 = [[Laugdælir (körfuknattleikur karla)|Laugdælir]]
|years4 = 2009–2010     |team4 = Hamar
|years5 = 2010–2015     |team5 = Höttur
|years6 = 2016–2018     |team6 = Höttur
|coach_start = 2011
|cyears1 = 2011–nú| cteam1= [[Höttur (körfuknattleikur karla)|Höttur]]
}}
'''Viðar Örn Hafsteinsson''', fæddur [[6. maí]] [[1985]] á [[Egilsstaðir|Egilsstöðum]], er íslenskur íþróttamaður og körfuknattleiksþjálfari.

==Körfuknattleikur==
Viðar hefur verið þjálfari meistaraflokks karla hjá [[Höttur|Hetti]] síðan haustið 2011&lt;ref&gt;{{cite news|title=Viðar Örn þjálfar körfuknattleikslið Hattar|url=https://www.austurfrett.is/sport/viar-rn-jlfar-krfuknattleiksli-hattar|accessdate=26. júlí 2018|work=Austurfrétt|date=20. september 2011|author=Gunnar Gunnarsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608023703/https://www.austurfrett.is/sport/viar-rn-jlfar-krfuknattleiksli-hattar|archive-date=2025-06-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; og undir hans stjórn vann liðið [[1. deild karla í körfuknattleik|1. deild karla]] árin 2015 og 2017. Hann stýrði Hetti í [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Úrvalsdeild karla]] tímabilin 2015-2016 og 2017-2018, og vakti athygli fyrir lífleg viðtöl.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Körfuboltakvöld: Viðtal ársins - Myndband|url=http://www.visir.is/g/2015151219590|accessdate=26. júlí 2018|work=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|date=12. desember 2015|author=Ingvi Þór Sæmundsson}}&lt;/ref&gt;

==Knattspyrna==
Viðar á að baki yfir 50 meistaraflokksleiki síðan 2003 með Hetti og [[Spyrnir|Spyrni]] í deild og bikar.

==Heimildir==
{{reflist}}

==Tenglar==
*[http://kki.is/motamal/leikir-og-urslit/motayfirlit/Leikmadur?league_id=undefined&amp;season_id=97417&amp;player_id=9385 Tölfræði 2009-2018] á kki.is
*[http://gamli.kki.is/tolfraedi_ferill_leikmanns.asp?Felaganumer=31847 Tölfræði í Úrvalsdeild til 2009] á kki.is
*[https://www.ksi.is/mot/leikmadur/?pLeikmadurNr=139422&amp;pListi=5 Knattspyrnuferill] á ksi.is

{{f|1985}}
[[Flokkur:Íslenskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Íslenskir körfuknattleiksmenn]]
[[Flokkur:Íslenskir körfuknattleiksþjálfarar]]</text>
      <sha1>ct0bcy4lihgqn6dxj8qku1zl43ls3sy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eiríkur Rögnvaldsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149700</id>
    <revision>
      <id>1986566</id>
      <parentid>1958040</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Swift</username>
        <id>3138</id>
      </contributor>
      <comment>Uppfært með aðstoð Claude Opus 5.5 Medium. Framhaldsskólanám leiðrétt.</comment>
      <origin>1986566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15901" sha1="0dsb307mczvzx1nr69ho7e8u97w45af" xml:space="preserve">'''Eiríkur Rögnvaldsson''' (f. 1. júní 1955 á [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]]) er íslenskur [[Málvísindi|málfræðingur]] og prófessor emeritus í [[Íslenska|íslenskri]] málfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Rannsóknir hans hafa einkum snúið að [[setningafræði]] íslensku, bæði nútímamáls og fornmáls, hljóðkerfis- og orðhlutafræði, [[máltækni]] og stöðu íslenskunnar í stafrænum heimi, og hann var um árabil einn helsti forvígismaður íslenskrar máltækni.&lt;ref name=&quot;visindavefur&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=76415|titill=Hvaða rannsóknir hefur Eiríkur Rögnvaldsson stundað?|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Eftir að hann lét af störfum hefur Eiríkur verið áberandi í almennri umræðu um íslenskt mál og kallar sig sjálfur „málfarslegan aðgerðasinna“.&lt;ref name=&quot;heimasida&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/eirikur/|titill=Eiríkur Rögnvaldsson|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar hefur hann talað fyrir lýsandi sýn á tungumálið, umburðarlyndi gagnvart tilbrigðum í máli og gegn málfarsfordómum, en jafnframt fyrir eflingu íslenskunnar gagnvart ensku. Hann stofnaði Facebook-hópinn ''Málspjall'' árið 2020. Eiríkur hlaut [[Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] árið 2018.&lt;ref name=&quot;jonas&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/menningarmal/islensk-tunga/dagur-islenskrar-tungu/verdlaun-jonasar-hallgrimssonar/|titill=Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar|útgefandi=Stjórnarráð Íslands|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Æska og menntun ==
Eiríkur fæddist 1. júní 1955 á Sauðárkróki. Foreldrar hans eru Rögnvaldur Gíslason frá Eyhildarholti í Hegranesi og Sigríður Jónsdóttir frá Djúpadal í Blönduhlíð. Hann lauk landsprófi frá [[Gagnfræðaskóli|Gagnfræðaskólanum]] á Sauðárkróki árið 1971 og [[stúdentspróf]]i af málabraut frá [[Menntaskólinn á Akureyri|Menntaskólanum á Akureyri]] árið 1975. Haustið 1976 hóf hann nám við heimspekideild Háskóla Íslands og lauk BA-prófi í íslensku sem aðalgrein og almennri bókmenntafræði sem aukagrein vorið 1979. Hann lauk kandídatsprófi í íslenskri málfræði haustið 1982.&lt;ref name=&quot;lifogstarf&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/eirikur/about/lif-og-starf/|titill=Eiríkur Rögnvaldsson – Líf og starf|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Kandídatsritgerð hans fjallaði um orðaröð og færslur í íslensku.&lt;ref name=&quot;visindavefur&quot; /&gt;

== Starfsferill ==
Eiríkur var stundakennari í almennum málvísindum og íslensku við Háskóla Íslands 1981–1985. Hann var skipaður lektor í íslenskri málfræði 1. janúar 1986, dósent 1. maí 1988 og [[prófessor]] 1. maí 1993 og gegndi því starfi þar til hann fór á eftirlaun 30. júní 2018.&lt;ref name=&quot;lifogstarf&quot; /&gt; Frá ársbyrjun 2019 til hausts 2021 var hann í hlutastarfi sem landsfulltrúi evrópska rannsóknarinnviðarins [[CLARIN]] á Íslandi, með aðsetur á [[Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum]].&lt;ref name=&quot;lifogstarf&quot; /&gt;

Samhliða námi og kennslu sinnti hann ýmsum störfum. Sumarið 1984 sá hann um útvarpsþáttinn ''Daglegt mál'' á [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]], og 1985–1989 rak hann ásamt Vilhjálmi Sigurjónssyni fyrirtækið Ritmál, sem meðal annars íslenskaði ritvinnsluforritið [[WordPerfect]] og gerði íslenskan orðalista fyrir það. Hann var ritstjóri tímaritsins ''Íslenskt mál og almenn málfræði'' 1983–1987.&lt;ref name=&quot;lifogstarf&quot; /&gt;

Innan Háskóla Íslands hefur Eiríkur meðal annars setið í háskólaráði, verið forseti Íslensku- og menningardeildar og formaður Málvísindastofnunar og stjórnar Orðabókar Háskólans. Hann hefur einnig átt sæti í [[Íslensk málnefnd|Íslenskri málnefnd]] og stjórn [[Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn|Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns]], verið fulltrúi Íslands í stjórn NGSLT (Nordic Graduate School of Language Technology), varaforseti NEALT (Northern European Association for Language Technology) og setið í stjórn [[Almannarómur|Almannaróms]].&lt;ref name=&quot;visindavefur&quot; /&gt;

== Rannsóknir ==
=== Setningafræði og kennslurit ===
Framan af snerust rannsóknir Eiríks einkum um setningafræði íslensku, fyrst orðaröð í nútímamáli en síðar sögulega setningafræði og fornmál.&lt;ref name=&quot;visindavefur&quot; /&gt; Meðal þekktustu skrifa hans á því sviði eru greinin „On Icelandic Word Order Once More“ (1990), sem hann skrifaði ásamt [[Höskuldur Þráinsson|Höskuldi Þráinssyni]], og greinar um frumlag og fall í fornmáli og um það hvort forníslenska hafi verið „óstigveldisbundið“ (e. ''non-configurational'') mál.&lt;ref name=&quot;scholar&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://scholar.google.com/citations?user=4ZjCOqwAAAAJ|titill=Eiríkur Rögnvaldsson|útgefandi=Google Scholar|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Hann hefur einnig gefið út ýmis rit um íslenska málfræði, svo sem ''Íslenska rímorðabók'' (1989) og ''Íslenska hljóðkerfisfræði'' (1993), auk kennslurita í hljóðfræði og orðhlutafræði sem lengi hafa verið notuð í íslenskunámi á háskólastigi.&lt;ref name=&quot;baekur&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/eirikur/ritaskra/baekur/|titill=Eiríkur Rögnvaldsson – Bækur|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

=== Máltækni ===
Upp úr aldamótunum 2000 sneri Eiríkur sér í auknum mæli að máltækni, oft í samstarfi við vísindamenn við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]] og Stofnun Árna Magnússonar.&lt;ref name=&quot;visindavefur&quot; /&gt; Hann stýrði öndvegisverkefninu ''Hagkvæm máltækni utan ensku'' sem Rannsóknasjóður styrkti 2009–2011 og íslenskum hluta Evrópuverkefnisins META-NORD 2011–2013, sem var hluti af META-NET-samstarfinu og snerist um að efla málleg gagnasöfn fyrir máltækni.&lt;ref name=&quot;visindavefur&quot; /&gt; Hann hefur jafnframt tekið þátt í gerð tveggja [[Talgerving|talgervla]] fyrir íslensku.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/eirikur/rannsoknir/maltækni/|titill=Eiríkur Rögnvaldsson – Máltækni|mánuðurskoðað=8. mars|árskoðað=2019}}&lt;/ref&gt; Hann er meðal höfunda ýmissa grunngagna og tóla í íslenskri máltækni, svo sem málvinnslutólanna IceNLP, sögulega trjábankans IcePaHC (''Icelandic Parsed Historical Corpus'') og Risamálheildarinnar.&lt;ref name=&quot;scholar&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://dblp.org/pid/80/72|titill=Eiríkur Rögnvaldsson|útgefandi=dblp|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Hann var aðalhöfundur hvítbókarinnar ''Íslensk tunga á stafrænni öld'' (''The Icelandic Language in the Digital Age'', 2012), sem META-NET gaf út.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/5112/icelandic_lwp.pdf|titill=Íslensk tunga á stafrænni öld / The Icelandic Language in the Digital Age|útgefandi=META-NET|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Eiríkur var áberandi í þeirri umræðu sem leiddi til máltækniáætlunar stjórnvalda. Í sjónvarpsþáttunum ''Orðbragð'' árið 2013 lýsti hann þeirri skoðun að staða íslenskunnar væri ótrygg í stafrænum heimi nema gripið yrði til sérstakra ráðstafana, og var sú umræða kveikjan að þingsályktunartillögu um málið.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/raeda/143/rad20140121T163109.html|titill=Ræða á Alþingi 21. janúar 2014|útgefandi=Alþingi|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Árið 2017 stýrði hann starfshópi um stöðu og framtíð menntunar á sviði máltækni, sem starfaði samhliða gerð verkáætlunarinnar ''Máltækni fyrir íslensku 2018–2022''.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2017/08/11/Ny-verkaaetlun-um-maltaekni-fyrir-islensku-2018-2022/|titill=Ný verkáætlun um máltækni fyrir íslensku 2018–2022|útgefandi=Stjórnarráð Íslands|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Hann skrifaði einnig skýrslu um íslensku fyrir Evrópuverkefnið ''European Language Equality'' (2023).&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-3-031-28819-7_21.pdf|titill=Language Report Icelandic|útgefandi=Springer|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

=== Stafrænt málsambýli íslensku og ensku ===
Ásamt [[Sigríður Sigurjónsdóttir|Sigríði Sigurjónsdóttur]] prófessor stýrði Eiríkur rannsóknarverkefninu ''Greining á málfræðilegum afleiðingum stafræns málsambýlis'' (e. ''Modeling the Linguistic Consequences of Digital Language Contact''), sem hlaut 117,5 milljóna króna öndvegisstyrk úr Rannsóknasjóði árið 2016.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://molicodilaco.hi.is/islenska/|titill=MOLICODILACO|mánuðurskoðað=8. mars|árskoðað=2019}}&lt;/ref&gt; Verkefnið stóð frá 1. júlí 2016 til 30. júní 2019 og lokaskýrsla þess er dagsett 30. júní 2020.&lt;ref name=&quot;molicodilaco&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://molicodilaco.hi.is/progress/|titill=Progress – Modeling the Linguistic Consequences of Digital Language Contact|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Í verkefninu var kannað hversu mikið enskt ílag íslensk börn og ungmenni fá og hvaða áhrif það hefur á málkunnáttu þeirra og viðhorf. Helstu niðurstöður voru að börn fá mikið enskt ílag og verða sífellt færari í ensku, en að enn sem komið er sæjust lítil mælanleg áhrif þess á íslenskukunnáttu þeirra og engin skýr merki um að staða íslenskunnar væri að veikjast. Afrakstur verkefnisins var meðal annars tíu birtar greinar, 95 fyrirlestrar og veggspjöld og átta meistararitgerðir.&lt;ref name=&quot;molicodilaco&quot; /&gt;

== Málfarsumræða ==
Frá því að Eiríkur lét af störfum hefur hann verið einn sýnilegasti málfræðingur landsins í almennri umræðu um íslenskt mál. Hann tók að skrifa reglulega pistla um íslenskt mál á Facebook í ágúst 2019, fyrst í hópnum ''Málvöndunarþátturinn''. Í byrjun ágúst 2020 stofnaði hann Facebook-hópinn ''Málspjall'', þar sem flestir pistlar hans hafa birst síðan, og í maí 2024 birti hann þúsundasta pistilinn.&lt;ref name=&quot;thusund&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/eirikur/author/eirikur/page/17/|titill=Þúsund pistlar|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Hann stýrir hópnum ásamt eiginkonu sinni, Guðrúnu Ingólfsdóttur.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.facebook.com/groups/malspjall/|titill=Málspjall|útgefandi=Facebook|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Markmið hópsins er að skapa vettvang fyrir jákvæða, málefnalega og fræðandi umræðu um íslenskt mál og tilbrigði í því, og samkvæmt reglum hans eru athugasemdir sem gera lítið úr málfari einstaklinga eða hópa óheimilar.&lt;ref name=&quot;fimmara&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/eirikur/2025/08/07/malspjall-fimm-ara/|titill=Málspjall fimm ára|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Félögum hefur fjölgað hratt: þeir voru rúmlega 2.700 í lok árs 2020,&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/eirikur/2020/|titill=Málspjall (2020)|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; ríflega níu þúsund í árslok 2023&lt;ref name=&quot;mbl2023&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2023/12/23/mer_finnst_thetta_gjorsamlega_otholandi/|titill=„Mér finnst þetta gjörsamlega óþolandi“|útgefandi=mbl.is|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; og um 11.500 í ágúst 2025.&lt;ref name=&quot;fimmara&quot; /&gt; Pistlarnir birtast einnig á heimasíðu hans og á Substack-síðunni ''Málspjall – pistlar''.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://eirikurr.substack.com/|titill=Málspjall – pistlar|útgefandi=Substack|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Í skrifum sínum leggur Eiríkur áherslu á að tungumálið sé sameign allra og að umræða um það eigi að vera jákvæð og umburðarlynd. Hann hefur gagnrýnt það sem hann kallar málfarsfordóma, þ.e. þegar fólk er dæmt eftir málfari sínu, og hvatt til þess að litið sé á tilbrigði á borð við [[þágufallssýki]] sem eðlilegar málbreytingar fremur en málvillur.&lt;ref name=&quot;mbl2023&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262940624d/-eins-og-thegar-ein-angrunar-plasti-er-strokid-eftir-gler-rudu-|titill=„Eins og þegar einangrunarplasti er strokið eftir glerrúðu“|útgefandi=Vísir|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Jafnframt hefur hann andæft óþarfri enskunotkun á Íslandi, lagt áherslu á aukna kennslu í íslensku sem öðru máli og hvatt landsmenn til að gefa þeim sem eru að læra málið tækifæri til að nota það. Hann hefur einnig fjallað mikið um kynhlutlaust mál og kynsegin mál, íslenska málstefnu og aðgerðir stjórnvalda í málefnum íslenskunnar.&lt;ref name=&quot;thusund&quot; /&gt; Fjölmiðlar leita oft til hans vegna álitamála um málfar, til dæmis um kyngreind starfsheiti.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/10/14/telur_kyngreind_starfsheiti_ekki_aeskileg/|titill=Telur kyngreind starfsheiti ekki æskileg|útgefandi=mbl.is|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Úrval pistla hans kom út í bókinni ''Alls konar íslenska: Hundrað þættir um íslenskt mál á 21. öld'' hjá [[Mál og menning|Máli og menningu]] árið 2022.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://books.google.com/books/about/Alls_konar_%C3%ADslenska.html?id=J6d6zwEACAAJ|titill=Alls konar íslenska: Hundrað þættir um íslenskt mál á 21. öld|útgefandi=Mál og menning|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Hann hefur haldið fjölda erinda fyrir almenning um sama efni, meðal annars á opnum fundi mannréttindaráðs Reykjavíkurborgar í desember 2025 undir yfirskriftinni „Íslenskan á ekki skilið að vera notuð til að meiða fólk“.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://fundur.reykjavik.is/sites/default/files/agenda-items/Mannr%C3%A9ttindi%20Eir%C3%ADkur%20R%C3%B6gnvaldsson.pdf|titill=Íslenskan á ekki skilið að vera notuð til að meiða fólk|útgefandi=Reykjavíkurborg|mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Viðurkenningar ==
* [[Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] (2018)&lt;ref name=&quot;jonas&quot; /&gt;
* Tveir öndvegisstyrkir Rannsóknasjóðs (2009 og 2016)&lt;ref name=&quot;visindavefur&quot; /&gt;

== Helstu rit ==
* ''Íslensk rímorðabók'' (1989)
* ''Íslensk orðhlutafræði'' (1990, kennslurit)
* ''Íslensk hljóðkerfisfræði'' (1993, kennslurit)
* ''Hljóðkerfi og orðhlutakerfi íslensku'' (kennslurit)
* ''The Icelandic Language in the Digital Age / Íslensk tunga á stafrænni öld'' (2012, ásamt Kristínu M. Jóhannsdóttur, Sigrúnu Helgadóttur o.fl.)
* ''Alls konar íslenska: Hundrað þættir um íslenskt mál á 21. öld'' (2022)

Ítarlega ritaskrá má finna á [https://uni.hi.is/eirikur/ritaskra/ heimasíðu hans].

== Einkalíf ==
Eiríkur er kvæntur Guðrúnu Ingólfsdóttur, sem lagt hefur stund á doktorsnám í íslenskum bókmenntum, og eiga þau einn son.&lt;ref name=&quot;lifogstarf&quot; /&gt;

== Tenglar ==
* [https://uni.hi.is/eirikur/ Heimasíða Eiríks Rögnvaldssonar]
* [https://eirikurr.substack.com/ Málspjall – pistlar] á Substack
* [https://www.facebook.com/groups/malspjall/ Málspjall] á Facebook
* [https://molicodilaco.hi.is/ Modeling the Linguistic Consequences of Digital Language Contact]
* [https://scholar.google.com/citations?user=4ZjCOqwAAAAJ Eiríkur Rögnvaldsson] á Google Scholar

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{f|1955}}

[[Flokkur:Íslenskir málfræðingar]]
[[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum á Akureyri]]</text>
      <sha1>0dsb307mczvzx1nr69ho7e8u97w45af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Súruætt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151384</id>
    <revision>
      <id>1986713</id>
      <parentid>1971957</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18132" sha1="fgy0z7ooh08usrtmxk4jdzw0uyh4y14" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Polygonum persicaria bgiu.jpg
| image_caption = ''[[Persicaria maculosa]]''
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| unranked_ordo = [[Polygonales]]
| ordo = [[Caryophyllales]]
| familia = [[Súruætt]] (''Polygonaceae'')
| familia_authority = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]]&lt;ref name=&quot;apgiii&quot;&gt;{{citation |last=Angiosperm Phylogeny Group |year=2009 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=105–121 |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/122630309/abstract |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170525104318/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x/abstract |url-status=dead |archive-date=2017-05-25 |accessdate=2010-12-10 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x }}&lt;/ref&gt;
| subdivision_ranks = Undirættir
| subdivision = [[Polygonoideae]] &lt;br/&gt;
[[Eriogonoideae]]
}}

'''Súruætt''' ([[fræðiheiti]]: ''Polygonaceae'') er ætt blómstrandi plantna, yfirleitt fjölærar jurtir, en einærar og trjákenndar tegundir þekkjast einnig.

Í ættinni eru um 1200 [[tegund]]ir&lt;ref name=&quot;mabberley2008&quot;&gt;David J. Mabberley. 2008. ''Mabberley's Plant-Book'' third edition (2008). Cambridge University Press: UK. {{ISBN|978-0-521-82071-4}}&lt;/ref&gt; sem skiftast á milli 48 ættkvísla.&lt;ref name=&quot;Christenhusz-Byng2016&quot;&gt;{{cite journal |author1=Christenhusz, M. J. M. |author2=Byng, J. W. | year = 2016 | title = The number of known plants species in the world and its annual increase | journal = Phytotaxa | volume = 261 | pages = 201–217 | url = http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598 | doi = 10.11646/phytotaxa.261.3.1 | issue = 3 | publisher = Magnolia Press }}&lt;/ref&gt; Stærstu ættkvíslirnar eru ''[[Eriogonum]]'' (240 tegundir), ''[[Rumex]]'' (200 tegundir), ''[[Coccoloba]]'' (120 tegundir), ''[[Persicaria]]'' (100 tegundir) og ''[[Calligonum]]'' (80 tegundir).&lt;ref name=&quot;freeman2005&quot;&gt;Craig C. Freeman and James L. Reveal. 2005. &quot;Polygonaceae&quot; pages 216-601. In: Flora of North America Editorial Committee (editors).  ''Flora of North America'' vol. 5. Oxford University Press: New York, NY, USA. {{ISBN|978-0-19-522211-1}} (see ''External links'' below)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brandbyge1993&quot;&gt;John Brandbyge. 1993. &quot;Polygonaceae&quot;. pages 531-544. In: Klaus Kubitzki (editor); Jens G. Rohwer, and Volker Bittrich (volume editors). ''The Families and Genera of Vascular Plants'' volume II. Springer-Verlag: Berlin; Heidelberg, Germany {{ISBN|978-3-540-55509-4}} (Berlin) {{ISBN|978-0-387-55509-6}} (New York)&lt;/ref&gt; Ættin er með heimsútbreiðslu, en flestar tegundirnar eru á tempruðum svæðum norðurhvels.

Allnokkrar tegundir eru ræktaðar til skrauts.&lt;ref name=&quot;rhs&quot;&gt;[[Anthony Huxley]], Mark Griffiths, and Margot Levy (1992). ''The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening''. The Macmillan Press,Limited: London. The Stockton Press: New York. {{ISBN|978-0-333-47494-5}} (set).&lt;/ref&gt; Nokkrar tegundir ''[[Triplaris]]'' gefa af sér [[timbur]].&lt;ref name=&quot;mabberley2008&quot;/&gt; Ávöxtur''[[Coccoloba uvifera]]'' er nýttur til matar.&lt;ref name=&quot;staples2005&quot;&gt;George W. Staples and Derral R. Herbst &quot;A Tropical Garden Flora&quot; Bishop Museum Press: Honolulu, Hawaii, USA. (2005)&lt;/ref&gt; Fræ tveggja tegunda ''[[Fagopyrum]]'', þekkt sem [[bókhveiti]] eru notuð í mjöl. Leggir rabbabara (''[[Rheum]] rhabarbarum'' og blendinga) eru nýttir til matar. Blöð [[túnsúra|túnsúru]] (''[[Rumex]] acetosa'') eru einnig notuð til matar.&lt;ref name=&quot;heywood2007&quot;&gt;Vernon H. Heywood, Richard K. Brummitt, Ole Seberg, and Alastair Culham. ''Flowering Plant Families of the World''. Firefly Books: Ontario, Canada. (2007). {{ISBN|978-1-55407-206-4}}.&lt;/ref&gt;

Polygonaceae er einnig með nokkrar af verstu illgresistegundunum, þar á meðal tegundir af ''Persicaria, Rumex'' og ''Polygonum'', svo sem [[Reynoutria japonica|Polygonum reynoutria]].&lt;ref name=&quot;mabberley2008&quot;/&gt;

[[Image:Ocreae of a Persicaria maculosa 2006-aug-10 Gothenburg Sweden.jpg|thumb|right|Blaðslíður ''[[Persicaria maculosa]]'']]

== Ættkvíslir==
[[Plants of the World Online]] viðurkenna 56 ættkvíslir:&lt;ref name=&quot;POWO_30000532-2&quot;&gt;{{cite web |title=''Polygonaceae''&amp;#32;&lt;small&gt;Juss.&lt;/small&gt; |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000532-2 |accessdate=2019-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301201856/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000532-2 |archive-date=2019-03-01 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

*''[[Acanthoscyphus]]'' &lt;small&gt;Small&lt;/small&gt;
*''[[Afrobrunnichia]]'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;
*''[[Antigonon]]'' &lt;small&gt;Endl.&lt;/small&gt;
*''[[Aristocapsa]]'' &lt;small&gt;Reveal &amp; Hardham&lt;/small&gt;
*''[[Atraphaxis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Bactria]]'' &lt;small&gt;Yurtseva &amp; Mavrodiev&lt;/small&gt;
*''[[Bistorta]]'' &lt;small&gt;(L.) Scop.&lt;/small&gt;
*''[[Brunnichia]]'' &lt;small&gt;Banks ex Gaertn.&lt;/small&gt;
*''[[Calligonum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Centrostegia]]'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
*''[[Chorizanthe]]'' &lt;small&gt;R.Br. ex Benth.&lt;/small&gt;
*''[[Coccoloba]]'' &lt;small&gt;P.Browne&lt;/small&gt;
*''[[Dedeckera]]'' &lt;small&gt;Reveal &amp; J.T.Howell&lt;/small&gt;
*''[[Dodecahema]]'' &lt;small&gt;Reveal &amp; C.B.Hardham&lt;/small&gt;
*''[[Duma]]'' &lt;small&gt;T.M.Schust.&lt;/small&gt;
*''[[Enneatypus]]'' &lt;small&gt;Herzog&lt;/small&gt;
*''[[Eriogonum]]'' &lt;small&gt;Michx.&lt;/small&gt;
*''[[Eskemukerjea]]'' &lt;small&gt;Malick &amp; Sengupta&lt;/small&gt;
*''[[Fagopyrum]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
*''[[Fallopia]]'' &lt;small&gt;Adans.&lt;/small&gt;
*''[[Gilmania]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Goodmania]]'' &lt;small&gt;Reveal &amp; Ertter&lt;/small&gt;
*''[[Gymnopodium]]'' &lt;small&gt;Rolfe&lt;/small&gt;
*''[[Harfordia (plant)|Harfordia]]'' &lt;small&gt;Greene &amp; Parry&lt;/small&gt;
*''[[Harpagocarpus]]'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dandy&lt;/small&gt;
*''[[Hollisteria]]'' &lt;small&gt;S.Watson&lt;/small&gt;
*''[[Johanneshowellia]]'' &lt;small&gt;Reveal&lt;/small&gt;
*''[[Knorringia]]'' &lt;small&gt;(Czukav.) Tzvelev&lt;/small&gt;
*''[[Koenigia]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Lastarriaea]]'' &lt;small&gt;Remy&lt;/small&gt;
*''[[Leptogonum]]'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
*''[[Magoniella]]'' &lt;small&gt;Adr.Sanchez&lt;/small&gt;
*''[[Mucronea]]'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
*''[[Muehlenbeckia]]'' &lt;small&gt;Meisn.&lt;/small&gt;
*''[[Nemacaulis]]'' &lt;small&gt;Nutt.&lt;/small&gt;
*''[[Neomillspaughia]]'' &lt;small&gt;S.F.Blake&lt;/small&gt;
*''[[Oxygonum]]'' &lt;small&gt;Burch.&lt;/small&gt;
*''[[Oxyria]]'' &lt;small&gt;Hill&lt;/small&gt;
*''[[Oxytheca]]'' &lt;small&gt;Nutt.&lt;/small&gt;
*''[[Persicaria]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
*''[[Peutalis]]'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''[[Podopterus]]'' &lt;small&gt;Bonpl.&lt;/small&gt;
*''[[Polygonum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Pteropyrum]]'' &lt;small&gt;Jaub. &amp; Spach&lt;/small&gt;
*''[[Pterostegia]]'' &lt;small&gt;Fisch. &amp; C.A.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Pteroxygonum]]'' &lt;small&gt;Dammer &amp; Diels&lt;/small&gt;
*''[[Reynoutria]]'' &lt;small&gt;Houtt.&lt;/small&gt;
*''[[Rheum (plant)|Rheum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Rumex]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Ruprechtia]]'' &lt;small&gt;C.A.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Salta]]'' &lt;small&gt;Adr.Sanchez&lt;/small&gt;
*''[[Sidotheca]]'' &lt;small&gt;Reveal&lt;/small&gt;
*''[[Stenogonum]]'' &lt;small&gt;Nutt.&lt;/small&gt;
*''[[Symmeria]]'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
*''[[Systenotheca]]'' &lt;small&gt;Reveal &amp; Hardham&lt;/small&gt;
*''[[Triplaris]]'' &lt;small&gt;Loefl.&lt;/small&gt;
{{Div col end}}

===Fyrrum ætkvíslir===
*''Aconogonon'' &lt;small&gt;(Meisn.) Rchb.&lt;/small&gt; – nú talin til ''[[Koenigia]]''
*''Homalocladium'' &lt;small&gt;(F.Muell.) L.H.Bailey&lt;/small&gt; – nú talin til ''[[Muehlenbeckia]]''
*''Parapteropyrum'' &lt;small&gt;A.J.Li&lt;/small&gt; – nú talin til ''[[Fagopyrum]]''
*''Polygonella'' &lt;small&gt;Michx.&lt;/small&gt; – nú talin til ''[[Polygonum]]''
*''Rubrivena'' &lt;small&gt;M.Král&lt;/small&gt; – nú talin til ''[[Koenigia]]''

== Ættartré ==
Eftirfarandi ættartré er byggt á tvemur fræðigreinum um sameinda-erfðafræði Polygonaceae.&lt;ref name=&quot;sanchez2009&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Sanchez | first1 = Adriana | last2 = Schuster | first2 = Tanja M. | last3 = Kron | first3 = Kathleen A. | year = 2009 | title = A large-scale phylogeny of Polygonaceae based on molecular data | url =https://archive.org/details/sim_international-journal-of-plant-sciences_2009-10_170_8/page/1044| journal = International Journal of Plant Sciences | volume = 170 | issue = 8| pages = 1044–1055 | doi = 10.1086/605121 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;burke2010&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Burke | first1 = Janelle M. | last2 = Sanchez | first2 = Adriana | last3 = Kron | first3 = Kathleen | last4 = Luckow | first4 = Melissa | year = 2010 | title = Placing the woody tropical genera of Polygonaceae: A hypothesis of character evolution and phylogeny | url = | journal = American Journal of Botany | volume = 97 | issue = 8| pages = 1377–1390 | doi = 10.3732/ajb.1000022 | pmid=21616890}}&lt;/ref&gt;

{{clade|style=font-size:100%;line-height:120%
|label1='''Polygonaceae'''
|1={{clade
   |1=''[[Symmeria]]''
   |2={{clade
      |1=''[[Afrobrunnichia]]''
      |label2=&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Eriogonoideae]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;
      |2={{clade
         |1={{clade
            |1=''[[Brunnichia]]''
            |2=''[[Antigonon]]''
            }}
         |2={{clade
            |1={{clade
               |1=''[[Neomillspaughia]]''
               |2=''[[Coccoloba]]''
               }}
            |2=''[[Podopterus]]''
            |3=''[[Leptogonum]]''
            |4={{clade
               |1=''[[Ruprechtia]]''
               |2=''[[Triplaris]]''
               }}
            |5={{clade
               |1=''[[Gymnopodium]]''
               |2={{clade
                  |1=''[[Gilmania]]''
                  |2={{clade
                     |1=''[[Pterostegia]]''
                     |2={{clade
                        |1=''[[Eriogonum]]''
                        |2=''[[Chorizanthe]]''
                        }}
                     }}
                  }}
               }}
            }}
         }}
      |label3=&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Polygonoideae]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;
      |3={{clade
         |1={{clade
            |1=''[[Persicaria]]''
            |2={{clade
               |1={{clade
                  |1=''[[Bistorta]]''
                  |2=''[[Rubrivena]]''
                  }}
               |2={{clade
                  |1=''[[Aconogonon]]''
                  |2=''[[Koenigia]]''
                  }}
               }}
            }}
         |2={{clade
            |1=''[[Fagopyrum]]'' (ásamt ''Parapteropyrum'')
            |2={{clade
               |1=''[[Calligonum]]''
               |2=''[[Pteropyrum]]''
               |3=''[[Pteroxygonum]]''
               }}
            |3={{clade
               |1=''[[Oxyria]]''
               |2=''[[Rheum (plant)|Rheum]]''
               |3=''[[Rumex]]'' (ásamt ''Emex'')
               }}
            |4={{clade
               |1=''[[Knorringia]]''
               |2={{clade
                  |1={{clade
                     |1=''[[Atraphaxis]]''
                     |2=''[[Polygonella]]''
                     |3=''[[Polygonum]]''
                     }}
                  |2={{clade
                     |1=''[[Reynoutria]]''
                     |2=''[[Fallopia]]''
                     |3=''[[Muehlenbeckia]]''
                     }}
                  }}
               }}
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Tenglar ==
* [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=10717 Polygonaceae] In: [http://www.efloras.org/volume_page.aspx?volume_id=1005&amp;flora_id=1 FNA volume 5] In: [http://www.efloras.org/browse.aspx?flora_id=1 Family List] In: [http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=1 ''Flora of North America''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101028024531/http://efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=1 |date=2010-10-28 }} At: [http://www.efloras.org/index.aspx eFloras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051105022144/http://www.efloras.org/index.aspx |date=2005-11-05 }}
* [http://www.botanicus.org/title/b11904549 Polygonaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017040652/http://www.botanicus.org/title/b11904549 |date=2012-10-17 }} In: [http://www.botanicus.org/title/b11904549 ''Genera Plantarum'' (Jussieu)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017040652/http://www.botanicus.org/title/b11904549 |date=2012-10-17 }} At: [http://www.botanicus.org/Search.aspx?searchTerm=Genera%20Plantarum Genera Plantarum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315085450/http://www.botanicus.org/Search.aspx?searchTerm=Genera%20Plantarum |date=2012-03-15 }} At: [http://www.botanicus.org/Search.aspx?searchTerm=Search%20Botanicus Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315085458/http://www.botanicus.org/Search.aspx?searchTerm=Search%20Botanicus |date=2012-03-15 }} At: [[Botanicus.org]]
* [https://www.mobot.org/mobot/research/apweb/genera/polygonaceaegen.html List of Genera in Polygonaceae] At: [https://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/caryophyllalesweb.htm#Polygonaceae Polygonaceae] At: [https://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/caryophyllalesweb.htm#Caryophyllales Caryophyllales] At: [https://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html Angiosperm Phylogeny Website] At: [http://www.mobot.org Missoure Botanical Garden Website]
* [http://data.kew.org/cgi-bin/vpfg1992/genlist.pl?POLYGONACEAE List of genera in family Polygonaceae] At: [http://data.kew.org/vpfg1992/genlist.html#D Dicotyledons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912170625/http://data.kew.org/vpfg1992/genlist.html#D |date=2012-09-12 }} At: [http://data.kew.org/vpfg1992/genlist.html List Genera within a Family] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912170625/http://data.kew.org/vpfg1992/genlist.html |date=2012-09-12 }} At: [http://data.kew.org/vpfg1992/vascplnt.html Vascular Plant Families and Genera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915220115/http://data.kew.org/vpfg1992/vascplnt.html |date=2012-09-15 }} At: [http://apps.kew.org/wcsp/about.do About the Checklist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120911002823/http://apps.kew.org/wcsp/about.do |date=2012-09-11 }} At: [https://apps.kew.org/wcsp/home.do World Checklist of Selected Plant Families] At: [http://epic.kew.org/datasources.htm Data Sources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120910162710/http://epic.kew.org/datasources.htm |date=2012-09-10 }} At: [http://epic.kew.org/index.htm ePIC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120910161005/http://epic.kew.org/index.htm |date=2012-09-10 }} At: [https://www.kew.org/data/ Scientific Databases] At: [http://www.kew.org/ Kew Gardens]
* [https://web.archive.org/web/20081005115701/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?905 List of genera] At: [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?905 Polygonaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915112332/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?905 |date=2012-09-15 }} At: [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/famlist.pl List of families] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000816163915/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/famlist.pl |date=2000-08-16 }} At: [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxfam.pl?language=en Families and Genera in GRIN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227004053/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxfam.pl?language=en |date=2013-02-27 }} At: [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/queries.pl?language=en Queries] At: [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/index.pl GRIN taxonomy for plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041015103620/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/index.pl |date=2004-10-15 }}
* [http://www.tolweb.org/non-core_Caryophyllales/20968 non-core Caryophyllales] At: [http://www.tolweb.org/Caryophyllales/20703 Caryophyllales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016035303/http://tolweb.org/Caryophyllales/20703 |date=2012-10-16 }} At: [http://www.tolweb.org/Life_on_Earth/1 Root of the Tree (Life on Earth)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014033707/http://www.tolweb.org/life_on_earth/1 |date=2008-10-14 }} At: [http://www.tolweb.org/tree/ Tree of Life web project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228022928/http://tolweb.org/tree/ |date=2011-02-28 }}
* [https://books.google.com/books?id=oumyfO-NHuUC&amp;pg=PA155&amp;lpg=PA155&amp;dq=Polygonaceae+Takhtajan&amp;source=bl&amp;ots=iKhzN4ypt2&amp;sig=TwbDMbSZ1XuPBf6iY9og8F3UVk4&amp;hl=en&amp;ei=xBYHTa3rH4GBlAeFqIXsAg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;sqi=2&amp;ved=0CBMQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Polygonaceae%20Takhtajan&amp;f=false Polygonaceae] In: [https://books.google.com/books?id=oumyfO-NHuUC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Flowering+Plants+Takhtajan&amp;source=bl&amp;ots=iKhzN4ysw3&amp;sig=h44201Q58Tem8KoYWLOmStke78o&amp;hl=en&amp;ei=DxgHTaCONsSqlAeF5MnZDQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;sqi=2&amp;ved=0CCEQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Flowering Plants'' (Takhtajan)]
* [https://delta-intkey.com/angio/www/polygona.htm Polygonaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} in [http://delta-intkey.com/angio/ L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} http://delta-intkey.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }}
* [http://flowersinisrael.com/FamPolygonaceae.html Family Polygonaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011053239/http://flowersinisrael.com/FamPolygonaceae.html |date=2012-10-11 }} Flowers in Israel
*[http://greif.uni-greifswald.de/floragreif/?fam=Polygonaceae&amp;gen=&amp;spec=&amp;flora_search=taxon Polygonaceae of Mongolia in FloraGREIF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226222904/http://greif.uni-greifswald.de/floragreif/?fam=Polygonaceae&amp;gen=&amp;spec=&amp;flora_search=taxon |date=2012-02-26 }}

{{commonscat|Polygonaceae}}
{{Wikilífverur|Polygonaceae}}

{{Stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Súruætt]]</text>
      <sha1>fgy0z7ooh08usrtmxk4jdzw0uyh4y14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ættir og flokkar dulfrævinga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153200</id>
    <revision>
      <id>1986779</id>
      <parentid>1956610</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15615" sha1="0pe0ikv5wlvvzwi00vvt00b2h2pyr8j" xml:space="preserve">[[Dulfrævingar]] skiptast í [[Einkímblöðungur|einkímblöðunga]] og [[Tvíkímblöðungur|tvíkímblöðunga]]. Hið þróunarsögulega flokkunarkerfi er nýjasta vísindalega flokkun dulfrævinga. Hún er gerð á grundvelli efnis frá vinnuhópnum [[Angiosperm Phylogeny Group]].

Þessi flokkun byggir að mestu á greiningu á erfðum grænkornanna og hefur leitt af sér miklar breytingar frá eldri flokkunarkerfum, jafnvel innan ætta. Til dæmis er liljuættinni (Liliaceae), sem var skv. eldri flokkun ein ætt, nú skipt niður í um 10 ættir.

[[Mynd:Dækfrøedes-systematik.PNG|thumb|500px|right|Þróunartré dulfrævinga.]]

== Þróunarsöguleg staða flokka sem teljast til dulfrævinga ==
{{clade | style=font-size:80%;line-height:100%
|label1='''[[Dækfrøede]]'''&amp;nbsp;
|1={{clade
   |1=[[Amborellales]]
   |2={{clade
      |1=[[Nymphaeales]]
      |2={{clade
         |1=[[Austrobaileyales]]
         |label2= '''[[Tokimbladede]]'''&amp;nbsp;
         |2={{clade
            |1={{clade         
               |1={{clade
               |1=[[Chloranthales]]      
               |label2=[[Magnolider]]&amp;nbsp;
                     |2={{clade
                     |1=[[Canellales]]
                     |2=[[Piperales]]
                     }}
                  |3={{clade
                     |1=[[Magnoliales]]
                     |2=[[Laurales]]              
                     }}
                  }}
               }}
            |label2= '''[[Monocotyledoner]]'''&amp;nbsp;
            |2={{clade
               |1=[[Acorales]]
               |2={{clade
                  |1=[[Alismatales]]
                  |2={{clade
                     |1=[[Petrosaviales]]
                     |2={{clade
                        |1={{clade
                           |1=[[Dioscoreales]]
                           |2=[[Pandanales]]
                           }}
                        |2={{clade
                           |1=[[Liliales]]
                           |2={{clade
                              |1=[[Asparagales]]
                              |label2= '''[[Commelinider]]'''&amp;nbsp;
                              |2={{clade
                                 |1=&lt;small&gt;''[[Dasypogonaceae]]''&lt;/small&gt;
                                 |2=[[Arecales]]
                                 |3=[[Poales]]
                                 |4={{clade
                                    |1=[[Commelinales]]
                                    |2=[[Zingiberales]]
                                    }}
                                 }}
                              }}
                           }}
                        }}
                     }}
                  }}
               }}
            |3={{clade
               |1=[[Ceratophyllales]]
               |label2= '''[[Eudicotyledoner]]'''&amp;nbsp;
               |2={{clade
                  |1=[[Ranunculales]]
                  |2={{clade
                     |1=&lt;small&gt;''[[Sabiaceae]]''&lt;/small&gt;
                     |2=[[Proteales]]
                     |3={{clade
                        |1=[[Trochodendrales]]
                        |2=[[Buxales]]
                        |label3= '''[[Gunnerider]]'''&amp;nbsp;
                        |3={{clade
                           |1=[[Gunnerales]]
                           |label2= '''[[Femtallige]]'''&amp;nbsp;
                           |2={{clade
                              |1=''[[Dilleniales]]''
                              |2={{clade
                                 |1=[[Saxifragales]]
                                 |label2= '''[[Rosider]]'''&amp;nbsp;
                                 |2={{clade
                                    |1=[[Vitales]]
                                    |label2= '''[[Eurosider]]'''&amp;nbsp;
                                    |2={{clade
                                       |label1= '''[[Fabider]]'''&amp;nbsp;
                                       |1={{clade
                                          |1=[[Zygophyllales]]
                                          |2={{clade
                                             |1={{clade
                                                |1=[[Celastrales]]
                                                |2={{clade
                                                   |1=[[Oxalidales]]
                                                   |2=[[Malpighiales]]
                                                   }}
                                                }}
                                             |2={{clade
                                                |1=[[Fabales]]
                                                |2={{clade
                                                   |1=[[Rosales]]
                                                   |2={{clade
                                                      |1=[[Fagales]]
                                                      |2=[[Cucurbitales]]
                                                      }}
                                                   }}
                                                }}
                                             }}
                                          }}
                                       |label2= '''[[Malvider]]'''&amp;nbsp;
                                       |2={{clade
                                          |1={{clade
                                             |1=[[Geraniales]]
                                             |2=[[Myrtales]]
                                             }}
                                          |2={{clade
                                             |1=[[Crossosomatales]]
                                             |2={{clade
                                                |1=[[Picramniales]]
                                                |2={{clade
                                                   |1=[[Sapindales]]
                                                   |2={{clade
                                                      |1=[[Huerteales]]
                                                      |2={{clade
                                                         |1=[[Brassicales]]
                                                         |2=[[Malvales]]
                                                         }}
                                                      }}
                                                   }}
                                                }}
                                             }}
                                          }}
                                       }}
                                    }}
                                 }}
                              |3={{clade
                                 |1=[[Berberidopsidales]]
                                 |2={{clade
                                    |1=[[Santalales]]
                                    |2={{clade
                                       |1=[[Caryophyllales]]
                                       |label2= '''[[Asterider]]'''&amp;nbsp;
                                       |2={{clade
                                          |1=[[Cornales]]
                                          |2={{clade
                                             |1=[[Ericales]]
                                             |label2= '''[[Gencianider]]''' &amp;nbsp;
                                             |2={{clade
                                                |label1= '''[[Lamider]]'''&amp;nbsp;
                                                |1={{clade
                                                   |1=[[Garryales]]
                                                   |2={{clade
                                                      |1=&lt;small&gt;''[[Boraginaceae]]''&lt;/small&gt;
                                                      |2=[[Gentianales]]
                                                      |3={{clade
                                                         |1=[[Solanales]]
                                                         |2=[[Lamiales]]
                                                         }}
                                                      }}
                                                   }}
                                                |2= '''[[Campanulider]]'''[[#Campanulider (fortsættelse)|*]]&lt;!--El cladograma excede el máx espacio permitido por la plantilla, por eso se lo corta en este punto (abril 2010).--&gt;
                                                }} 
                                             }}
                                          }}
                                       }}
                                    }}
                                 }}
                              }}
                           }}
                        }}
                     }}
                  }}
               }}
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

{{clade| style=font-size:80%;line-height:100%
|label1=[[Campanulider]]&amp;nbsp;
|1={{clade
   |1=[[Aquifoliales]]
   |2={{clade
      |1=[[Asterales]]
      |2=[[Escalloniales]]
      |3={{clade
         |1=[[Bruniales]]
         |2={{clade
            |1=[[Apiales]]
            |2={{clade
               |1=[[Paracryphiales]]
               |2=[[Dipsacales]]
               }}
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

== Ættir og flokkar sem hafa skilið sig frá mjög snemma ==
(frumstæðir tvíkímblöðungar sem eiga það sameiginlegt með einkímblöðungum að hafa frjókorn með einungis einu opi)
:* [[Amborellales|''Amborellales'']]
:* [[Austrobaileyales|''Austrobaileyales'']]
:* [[Chloranthales|''Chloranthales'']]
:* ''Ceratophyllales'' 
:* ''Nymphaeales''

=== Magnoliidae ===
:* [[Canellales|''Canellales'']]
:* [[Laurales|Lárviðar-ættbálkur]] (''Laurales'')
:* [[MagnolialesMagnolíu-ættbálkur]] (''Magnoliales'')
:* [[Piperales|Pipar-ættbálkur]] (''Piperales'')

== Einkímblöðungar (''Monocotyledoneae'') ==
=== Ættir og flokkar sem tengjast án milliliða ===
:* [[Asperagales|Aspargus-ættbálkur]] (''Asparagales'')
:* [[Acorales|Kalmus-ættbálkur]] (''Acorales'')
:* [[Liliales|Lilju-ættbálkur]] (''Liliales'')
:* [[Petrosaviales|''Petrosaviales'']]
:* [[Alismatales]] (''Alismatales'')
:* [[Pandanales|Skrúfupálma-ættbálkur]] (''Pandanales'')
:* [[Dioscoreales|Yams-ættbálkur]] (''Dioscoreales'')

=== Commelidoidae ===
::* [[Dasypogonaceae|''Dasypogonaceae'']]
:* [[Poales|Gras-ættbálkur]] (''Poales'')
:* [[Zingiberales|Engifer-ættbálkur]] (''Zingiberales'')
:* [[Arecales|Pálma-ættbálkur]] (''Arecales'')
:* [[Commelinales]] (''Commelinales'')

== Sannir tvíkímblöðungar (''Eudicotyledoneae'') (frjókorn með þrjú eða fleiri op) ==
=== Ættir og flokkar sem tengjast án milliliða ===
Undanskilinn er fyrsti flokkur tvíkímblöðunga, sem hafa frjókorn með þremur opum en hafa haldið frumstæðum einkennum.
:* [[Buxales]] (''Buxales'')
:* [[Proteales|Protea-ættbálkur]] (''Proteales'')
:* [[Ranunculales|Sóleyja-ættbálkur]] (''Ranunculales'')

=== Aðalhópur Eudicotyledoneae ===
Þetta eru tvíkímblöðungar með 4-deilanleg blóm (venjulega 4-5 bikarblöð, 4-5 krónublöð, 4-10 fræfla og 2-5 frævur).

==== Ættir og flokkar sem tengjast án milliliða ====
:* [[Berberidopsidales|''Berberidopsidales'']]
:* [[Gunnerales]] (''Gunnerales'')
:* [[Dilleniales]] (''Dilleniales'')
:* [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'')
:* [[Sandelviðarbálkur]] (''Santalales'')
:* [[Saxifragales|Steínbrjóts-ættbálkur]] (''Saxifragales'')
:* [[Trochodendrales]] (''Trochodendrales'')
:* [[Vitales|Vín-ættbálkur]] (''Vitales'')

==== Rosidae ====
===== Ættir og flokkar sem tengjast án milliliða =====
::* [[Picramniaceae|''Picramniaceae'']]
:* [[Crossosomatales|''Crossosomatales'']]
:* [[Geraniales]] (''Geraniales'')

===== Eurosidae I =====
::* [[Huaceae|''Huaceae'']]
::* ''Stackhousiaceae'': samnefni fyrir (''Celastraceae'')
:* [[Malpighiales]] (''Malpighiales'')
:* [[Celestrales|Benviðar-ættbálkur]] (''Celastrales'')
:* [[Fagales|Beyki-ættbálkur]] (''Fagales'')
:* [[Cucurbitales|Graskers-ættbálkur]] (''Cucurbitales'')
:* [[Rosales|Rósa-ættbálkur]] (''Rosales'')
:* [[Oxalidales|Súrsmæru-ættbálkur]] (''Oxalidales'')
:* [[Zygophyllales]] (''Zygophyllales'')
:* [[Fabales|Ertublóma-ættbálkur]] (''Fabales'')

===== Eurosidae II =====
:* [[Huerteales|''Huerteales'']]
:* [[Malvales]] (''Malvales'')
:* [[Brassicales|Krossblóma-ættbálkur]] (''Brassicales'')
:* [[Myrtales]] (''Myrtales'')
:* [[Sapindales]] (''Sapindales'')

==== Asteridae ====
===== Flokkar sem eru tengdir án milliliða =====
:* [[Cornales]] (''Cornales'')
:* [[Ericales|Lyng-ættbálkur]] (''Ericales'')

===== Euasteridae I =====
::* [[Icacinaceae|''Icacinaceae'']]
::* [[Oncothecaceae|''Oncothecaceae'']]
::* [[Boraginaceae]] (''Boraginaceae'')
::* [[Vahliaceae|''Vahliaceae'']]
:* [[Gentianales]] (''Gentianales'')
:* [[Garryales|''Garryales'']]
:* [[Lamiales|Varablóma-ættbálkur]] (''Lamiales'')
:* [[Solanales|Nátskugga-ættbálkur|Náttskugga-ættbálkur]] (''Solanales'')

===== Euasteridae II =====
::* [[Bruniaceae|''Bruniaceae'']]
::* [[Columelliaceae|''Columelliaceae'']]
::* ''Eremosynaceae'': samheiti ''Escalloniaceae''
::* [[Escalloniaceae]] ''Escalloniaceae''
::* [[Paracryphiaceae|''Paracryphiaceae'']]
::* [[Polyosmaceae|''Polyosmaceae'']]
::* [[Sphenostemonaceae|''Sphenostemonaceae'']]
::* ''Tribelaceae'': samheiti ''Escalloniaceae''
:* [[Dipsacales]] (''Dipsacales'')
:* [[Aquifoliales]] (''Aquifoliales'')
:* [[Asterales]] (''Asterales'')
:* [[Apiales]] (''Apiales'')

== Ættir með óvissa staðsetningu (að mestu þó Eudicotyledoneae) ==
::* [[Haptanthaceae|''Haptanthaceae'']]
::* [[Hoplestigmataceae|''Hoplestigmataceae'']]
::* [[Medusandraceae|''Medusandraceae'']]
::* [[Metteniusaceae|''Metteniusaceae'']]
::* ''Plagiopteraceae'': samheiti (''Celastraceae'')
::* [[Pottingeriaceae|''Pottingeriaceae'']]
::* ''Tepuianthaceae'': samheiti (''Thymelaeaceae'')

== Tilvísanir ==
{{wikilífverur|Angiosperms|dulfrævingum}}
* [http://www.systbot.uu.se/classification/classification.htm Botanisk institut på Uppsala Universitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230183522/http://www.systbot.uu.se/classification/classification.htm |date=2006-12-30 }}
* [https://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/ Angiosperms Phylogeny Website]: Stevens, P. F. (2001 onwards). Angiosperm Phylogeny Website. Version 8, June 2007 [and more or less continuously updated since].
* [https://floradania.dk/planter/ Flora Dania: Download gratis højopløselige billeder af danske potteplanter fra Billedbanken]
* [http://delta-intkey.com/angio/ L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2007-01-03 }} http://delta-intkey.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20260413022302/http://www.equisetites.de/palbot/taxa/angiosperms.html Angiosperms]
* [http://www2.biologie.fu-berlin.de/sysbot/poster/poster1.pdf Theodor C.H. Cole og Hartmut H. Hilger: ''Angiosperm Phylogeny. Flowering Plant Systematics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517030259/http://www2.biologie.fu-berlin.de/sysbot/poster/poster1.pdf |date=2017-05-17 }} – en præcis og konstant opdateret planche over de dækfrøede planters systematik ned til familierne {{en sprog}}

[[Flokkur:Dulfrævingar| ]]</text>
      <sha1>0pe0ikv5wlvvzwi00vvt00b2h2pyr8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Svanborg Rannveig Jónsdóttir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153762</id>
    <revision>
      <id>1986700</id>
      <parentid>1985156</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31426" sha1="kghjk9e410js0k2h7n8p5oy8d9cln5z" xml:space="preserve">{{Persóna 
| nafn           = Svanborg Rannveig Jónsdóttir
| búseta         = 
| mynd           = Svanborg Rannveig.jpg
| myndastærð     = 250px
| myndatexti     = 
| alt            = 
| fæðingarnafn   = 
| fæðingardagur  = 7. febrúar 1953
| fæðingarstaður = Fljót í Skagafirði
| dauðadagur     = 
| dauðastaður    = 
| orsök_dauða    = 
| virkur         =
| þekktur_fyrir  = 
| þekkt_fyrir    = 
| þjóðerni       =
| starf          = Prófessor í listum og skapandi starfi við Menntavísindasvið [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]
| titill         = 
| verðlaun       =
| laun           = 
| trú            = 
| maki           = 
| börn           = 
| foreldrar      = 
| háskóli        =
| stjórnmálaflokkur = 
| niðurmál       = 
| hæð            = 
| þyngd          = 
| tilvitnun      =
| undirskrift    =
| heimasíða      = 
}}
'''Svanborg Rannveig Jónsdóttir''' (f. 7. febrúar 1953) er [[prófessor]] í listum og skapandi starfi við Menntavísindasvið [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].

== Einkalíf ==
Svanborg er fædd í Fljótum í Skagafirði og er næst yngst 10 barna Jóns Einarssonar [[vélstjóri|vélstjóra]] (1917-2010) frá Siglufirði og Önnu Halldórsdóttur saumakonu og húsmóður (1913-1978) frá Ísafirði. Systkini Svanborgar eru Svanfríður (f. 1955) [[hjúkrunarfræðingur]] og hótelrekandi, Einar (1951) bókari, Ólöf Jónsdóttir (1950) bókari, Lovísa (1949) bókari, Gunnar (1947) vélvirkja- og bifvélavirkjameistari, Þórelfur leikskólakennari (1945-2015), Margrét grunnskólakennari (1944), Halldór Friðgeir (1941) vélvirki og Svana bankastarfsmaður og húsmóðir (1939). 

Svanborg er gift Valdimari Jóhannssyni (1951) [[bóndi|bónda]] og eiga þau fimm börn. Börn þeirra eru Jóhann (1974) vélsmíðameistari, Bryndís (1978) [[kennari|grunnskólakennari]] Anna Sigríður (1981) [[náttúrufræðingur]], Jón Einar (1983) húsasmíðameistari og kennari og Auður Gróa (1990) [[sálfræðingur]].&lt;ref&gt;Svanborg Rannveig Jónsdóttir. [https://uni.hi.is/svanjons/en/um-mig/ About myself] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181043/https://uni.hi.is/svanjons/en/um-mig/ |date=2019-08-27 }}. Sótt 27. ágúst 2019&lt;/ref&gt;

== Ferill ==
Svanborg lauk [[landspróf|landsprófi]] frá [[Flensborgarskóli|Flensborg]] í Hafnarfirði, stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Sund|Menntaskólanum við Tjörnina]] 1973 og kennaraprófi frá [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraháskóla Íslands]] 1978. Hún lauk diplómu í smíðakennslu við Kennaraháskólann 2001 og MA í menntunarfræðum frá Félagsvísindasvið Háskóla Íslands 2005. Svanborg lauk doktorsnámi í uppeldis- og kennslufræði frá Menntavísindasviði Háskóla Íslands 2011&lt;ref name=&quot;ferilskrá&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/svanjons/um-mig/ferilskra/|titill=Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. Ferilskrá|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2019}}&lt;/ref&gt; og snerist rannsókn hennar um nýsköpunarkennslu í íslenskum grunnskólum.&lt;ref&gt;Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/taekifaeri_i_hindrunum Tækifæri í hindrunum]. Sótt 27. ágúst 2019&lt;/ref&gt; Heiti ritgerðarinnar er &quot;The location of innovation education in Icelandic compulsory schools&quot;&lt;ref&gt;Skemman. [https://skemman.is/handle/1946/10748 Lokaverkefni (Doktors)].Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt;.

== Kennsla ==
Svanborg starfaði frá hausti 1978 sem grunnskólakennari til 2006. Svanborg innleiddi nýsköpunarmennt&lt;ref&gt;Svanborg R. Jónsdóttir. (2004). [http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm Nýsköpun í grunnskóla. Skapandi skóli í tengslum við raunveruleikann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181042/http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun.&lt;/ref&gt; í Gnúpverjaskóla (síðar Brautarholts- og  Gnúpverjaskóli og Þjórsárskóli frá 2004) og hefur verið virkur þátttakandi í þróun þess námssviðs á Íslandi. Svanborg var stundakennari við Kennaraháskólann og síðar HÍ Menntavísindasvið frá 2006 til 2011, [[lektor]] frá 2012, [[dósent]] frá 2015 og prófessor 2019. Hún hefur kennt ýmis námskeið í uppeldis- og menntunarfræðum með áherslu á nýsköpun, sköpun og listræna nálgun í námi og kennslu. Hún hefur m.a. kennt á endurmenntunarnámskeiðum fyrir starfandi kennara frá 2003 og verið með kynningar, fræðslu og kennslu um nýsköpunarmennt víða á Íslandi og erlendis fyrir kennara, skólastjórnendur, kennaranema, stjórnmálasamtök, almenning og félagasamtök.&lt;ref name=&quot;ferilskrá&quot; /&gt;

== Rannsóknir ==
Rannsóknir Svanborgar hafa einkum snúist um nýsköpunar- og frumkvöðlamennt, skapandi skólastarf, breytingastarf, sameiginlega getu kennara til breytinga, starfstengda sjálfsrýni í kennslu og kennaramenntun (self-study of teaching and teacher education practice S-STTEP) og leiðsögn meistaranema.&lt;ref&gt;Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. [https://uni.hi.is/svanjons/ritaskra/ Ritaskrá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210072744/https://uni.hi.is/svanjons/ritaskra/ |date=2025-02-10 }}. Sótt 27. ágúst 2019&lt;/ref&gt;

Svanborg hefur stýrt tveimur rannsóknarhópum RASKA 1 og RASKA 2&lt;ref&gt;Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/hinn_skapandi_thattur_i_nami Hinn skapandi þáttur í námi]. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt; sem voru starfandi kennarar sem unnu starfendarannsóknir á eigin starfi þar sem athyglinni var beint að sköpun í námi og kennslu. RASKA 1 (RAnnsókn á SKApandi skólastarfi) fór fram árin 2013-2015. Rannsóknin&lt;ref&gt;Svanborg R. Jónsdóttir. (2017).[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1871187117300275 Narratives of creativity: How eight teachers on four school levels integrate creativity into teaching and learning].Thinking Skills and Creativity, 24, 127-139.&lt;/ref&gt; náði til þriggja kennara á Menntavísindasviði og fimm íslensku- og stærðfræðikennara í leik-, grunn- og framhaldsskólum. Kennararnir gerðu úttekt á kennslu sinni og skoðuðu hvernig þeir gætu eflt hinn skapandi þátt í framkvæmd skólastarfsins.

RASKA2 hópurinn samanstóð af átta list- og verkgreinakennara á þremur skólastigum, grunn-, framhaldsskóla og háskólastigi, sem rýndu í eigin starfshætti til að greina hvernig þeir unnu að því að efla sköpun í námi nemenda sinna. Rannsóknin fór fram árin 2016-2018.

=== Samstarf í rannsóknum === 
*Sameiginleg hópleiðsögn meistaranema. Rannsóknir á þróun hópleiðsagnar meistaranema ásamt Karen Rut Gísladóttur og Hafdísi Guðjónsdóttur. Rannsóknirnar eru hluti af stöðugri þróun í starfi kennara í kennaramenntun þar sem beitt er aðferðum starfstengdrar sjálfsrýni (e. self-study) til að skilja þróun kennslunnar og til að bæta leiðsögnina. Nokkrir ritrýndir bókarkaflar og greinar hafa verið birtar um afrakstur rannsóknanna m.a. greinin [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17425964.2015.1013026 ''Using Self-study to develop a third space for collaborative supervision of master´s projects in teacher education''] í tímaritinu Studying Teacher Education: A Journal of Self-Study of Teacher Education Practices, og greinin [https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881?fbclid=IwAR1QrXIaGXI-ThNvwPQIQpDi7uA7Da3GGupCSY7y6kuR8AUqeK-8AUMC1M4 ''Að vinna meistaraprófsverkefni í námssamfélagi nemenda og leiðbeinenda''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181039/https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881%3Ffbclid%3DIwAR1QrXIaGXI-ThNvwPQIQpDi7uA7Da3GGupCSY7y6kuR8AUqeK-8AUMC1M4 |date=2019-08-27 }} í tímaritinu Tímarit um uppeldi og menntun.
*''SAM-GETA (CTE – Collective teacher efficacy in a changing world)''. Rannsókn í íslenskum skólum frá 2010 – 2016. Rannsóknin samGETA&lt;ref&gt;[https://skrif.hi.is/samgeta/ SamGETA. Trú kennara á sameiginlegri getu kennarahópsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827182546/https://skrif.hi.is/samgeta/ |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt; gekk út á að skoða hlutverk og getu kennara til að takast á við ný og ómótuð námskrársvið s.s. vísindi og tækni í samfélaginu, menntun til sjálfbærni, nýsköpunarmennt og notkun upplýsingatækni til náms og starfa.
*Rannsókn á þróun kennaranámskeiðs um kennslu í skóla án aðgreiningar ásamt Karen Rut Gísladóttur og Hafdísi Guðjónsdóttur. Niðurstöður hafa verið birtar í nokkrum bókarköflum og ritrýndum greinum.&lt;ref&gt;Bank Street Occasional Paper Series. (2015). [https://educate.bankstreet.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://www.google.com/&amp;httpsredir=1&amp;article=1005&amp;context=occasional-paper-series Creating meaningful learning opportunities Online]. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt;
*RASKA 1 og RASKA 2 samstarfsrannsókn kennara í hefðbundnum kennslugreinum á fjórum skólastigum um sköpun í skólastarfi 2013-2015 og list- og verkgreinakennurum 2016-2018.
*Rannsókn á þróun NFM á Fljótsdalshéraði með Rósu Gunnarsdóttur, niðurstöður m.a. birtar í bókinni [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 ''The road to independence: Emancipatory pedagogy'']. 
*''Leikum, lærum, lifum'', á vegum RannUng&lt;ref&gt;[http://menntavisindastofnun.hi.is/rannung RannUng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181047/http://menntavisindastofnun.hi.is/rannung |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt;, starfendarannsókn hóps rannsakenda af Menntavísindaasviði með skólafólki á vettvangi um innleiðingu grunnþátta menntunar. Niðurstöður birtar í bókinni [http://haskolautgafan.hi.is/leikum_laerum_lifum ''Leikum lærum lifum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181052/http://haskolautgafan.hi.is/leikum_laerum_lifum |date=2019-08-27 }}.
*Rannsókn á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt á framhaldsskólastigi í samstarfi við Nýsköpunarmiðstöð, Mennta- og menningarmálaráðuneyti og Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti - skýrsla 2013.&lt;ref&gt;Svanborg R. Jónsdóttir. (2013). [http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf Staða nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar á framhaldsskólastigi á Íslandi og mat á þörf skóla og vinnumarkaðar fyrir fólk með slíka menntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181038/http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf |date=2019-08-27 }}. Nýsköpunarmiðstöð Íslands.&lt;/ref&gt; Tvær greinar, 2013&lt;ref&gt;Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Gunnar E. Finnbogason og Jóhanna Karlsdóttir. (2013). [http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf Rætur nýsköpunarog frumkvöðlamenntar í íslenskum námskrám og skólamálaumræðu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. Sérrit 2013 – Fagið og fræðin.&lt;/ref&gt; og 2014&lt;ref&gt;Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Jóhanna Karlsdóttir og Gunnar E. Finnbogason. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf Að uppfæra Ísland. Sýn stjórnenda íslenskra framhaldsskóla á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt og framkvæmd námssviðsins í námskrárfræðilegu ljósi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181045/http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun.&lt;/ref&gt; voru skrifaðar um grundvöll nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar og niðurstöður rannsóknarinnar í samstarfi við Meyvant Þórólfsson, Gunnar E Finnbogason og Jóhönnu Karlsdóttur.
*Þáttaka í rannsókninni ''Vilji og veruleiki''.&lt;ref&gt;Kennaraháskóli Íslands. (2007). [http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125094920/http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf |date=2021-01-25 }}.&lt;/ref&gt; Frá 2005-2007 vann rannsóknarhópur við Kennaraháskóla Íslands að rannsókn á námi og kennslu í náttúru-vísindum og tækni í íslenskum skólum.

== Félagsstörf og forysta ==
Svanborg var formaður Ungmennafélags Gnúpverja 1987-89 og tók þátt í starfsemi þjálfunarsamtakanna Jóru um fimm ára bil og sat í stjórn samtakanna í tvö ár. Hún var skólastjóri Gnúpverjaskóla 1991-1992, í stjórn Kennarafélags Suðurlands 1995-1997&lt;ref&gt;Kennarasamband Íslands. (2016). [http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%C3%B3rnir-ks Gamlar stjórnir KS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181039/http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%25C3%25B3rnir-ks |date=2019-08-27 }} {{Cite web |url=http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%25C3%25B3rnir-ks |title=Geymd eintak |access-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827181039/http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%25C3%25B3rnir-ks |archive-date=2019-08-27 |url-status=bot: unknown}}. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt; og sat í stjórn Félags íslenskra smíðakennara um tveggja ára skeið.

Árið 2005 stóð hún að stofnun félags kennara og áhugafólks um nýsköpunarmennt FÍKNF (Félags íslenskra kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt) – nú FLINK (Félag kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt). Hún var formaður félagsins til 2010. Svanborg stóð að stofnun félags doktorsnema við Menntavísindasvið 2007 og var formaður stjórnar frá stofnun til 2010.

Svanborg var ritstjóri Netlu (ritrýnt veftímarit um uppeldi og menntun) ásamt Torfa Hjartarsyni og Robert Berman 2012-2014.&lt;ref&gt;Netal. [https://netla.hi.is/?page_id=3996#toggle-id-6 Ritstjórn Netlu frá upphafi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191025002925/http://netla.hi.is/?page_id=3996#toggle-id-6 |date=2019-10-25 }}. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt; Hún stóð fyrir stofnun Rannsóknarstofu um skapandi skólastarf (RASK&lt;ref&gt;[http://menntavisindastofnun.hi.is/rask/forsida Rannsóknarstofa um skapandi skólastarf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181051/http://menntavisindastofnun.hi.is/rask/forsida |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt;) á Menntavísindasviði 2012 og hefur stýrt henni síðan. Svanborg hefur mótað og stýrt kjörsviðinu Nýsköpunarmennt og margbreytileiki&lt;ref&gt;Háskóli Íslands. [https://ugla.hi.is/kennsluskra/index.php?tab=skoli&amp;chapter=content&amp;id=39353 Kjörsvið: Nýsköpunarmennt og margbreytileiki].&lt;/ref&gt; í Deild menntunar og margbreytileika á Menntavísindasviði og stjórnar þeim námskeiðum sem tilheyra nýsköpunarmennt á því kjörsviði.

Svanborg stýrði Evrópuverkefninu ''PEAT-EU'' (Practical Entrepreneurial Assessment Tool for Europe) 2016-2018.&lt;ref&gt;Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. [https://uni.hi.is/svanjons/ Heim] {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Sótt 27. ágúst 2019&lt;/ref&gt;

== Samstarf og þátttaka í alþjóðlegum verkefnum ==
Svanborg hefur verið í samstarfi við ýmsa aðila í menntun m.a. gegnum Evrópuverkefni. Svanborg tók þátt í Evrópuverkefninu MakEY&lt;ref&gt;[https://makeyproject.wordpress.com/2017/03/06/first-blog-post/ MakEY]. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt;. Verkefnið snerist um börn og notkun stafrænna miðla - heimafyrir og í nýsköpunarsmiðjum eða gerverum (e. makerspaces). Menntavísindasvið Háskóla Íslands tók þátt í MakEY&lt;ref&gt;MakEY. [https://makeyproject.eu/projects/iceland/ Iceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181046/https://makeyproject.eu/projects/iceland/ |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt; (Makerspaces in the early years: Enhancing digital literacy and creativity). Verkefnið var samstarfsverkefni fjölmargra háskóla og stofnana innan Evrópu og utan, undir forystu Sheffield University í Bretlandi. Nokkrar íslenskar stofnanir tóku þátt í verkefninu ásamt Menntavísindasviði HÍ (HA, Nýsköpunarmiðstöð Íslands og RG Menntaráðgjöf/INNOENT).

Svanborg stýrði Evrópuverkefninu''PEAT-EU'' (Practical Entrepreneurial Assessment Tool for Europe) sem snerist um að þróa námsmat í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt. Samstarfsaðilar voru frá Spáni, Wales, Svíþjóð og Íslandi. Verkefnið hófst í október 2016 og lauk í október 2018. Afurðir verkefnisins eru birtar á síðunni Entre Assess.&lt;ref&gt;[http://entreassess.com/ Entre Assess. Erasmus+]. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt; Hún var einnig fulltrúi Háskóla Íslands, Menntavísindasviðs í verkefninu ''Find your inner inventor'' (2016-2019) sem var samstarf við pólska og tékkneska háskóla.

Svanborg var fulltrúi Menntavísindasviðs í evrópska samstarfsverkefninu ADEPTT&lt;ref&gt;[http://www.foster-inclusion.eu/pdf/ADEPTT_Training_model_EN.pdf ADEPTT TRAINING MODEL eng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181041/http://www.foster-inclusion.eu/pdf/ADEPTT_Training_model_EN.pdf |date=2019-08-27 }}. Project Number: 2011-1-ES1-LEO05-36404. Project funded by the European Commission through the Spanish NA, OAPEE. Sótt 31. ágúst 2019.&lt;/ref&gt; sem snerist um að þróa [https://leonewel.files.wordpress.com/2013/07/adeptt-guide-version-2.pdf kennslulíkan]/námskeið fyrir kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt. Löndin sem áttu fulltrúa í verkefninu eru: [[Spánn]], [[Portúgal]], Flanders, [[Þýskaland]], [[Wales]], [[Noregur]] og [[Ísland]]. Verkefninu lauk í nóvember 2013.  

== Námsefni ==
Svanborg hefur komið að og skrifað námsefni í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt ásamt Rósu Gunnarsdóttur og Erni Daníel Jónssyni: 2007 [https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ ''Tíra – skapandi hugsun, hagnýt nálgun''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181041/https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ |date=2019-08-27 }}, gefin út af Iðnú, Hún var einnig ráðgjafi fyrir þýðingar á útgáfu Námsgagnastofnunar á námsefninu: [https://mms.is/namsefni/nyskopunarmennt-handbok-kennara ''Komdu með í uppfinningaferð: Nýsköpunarmennt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/https://mms.is/namsefni/nyskopunarmennt-handbok-kennara |date=2019-08-27 }} – æfingar'' 2010 og útgáfu Menntamálastofnunar 2018: [https://mms.is/namsefni?title=N%C3%BDsk%C3%B6pun+og+frumkv%C3%B6%C3%B0lafr%C3%A6%C3%B0i+&amp;level=All&amp;category=All&amp;type=All&amp;year=All&amp;sort_by=title&amp;sort_order=ASC&amp;view_as=on ''Næsta stig, Nýsköpun og frumkvöðlafræði fyrir 7-10 bekk og Vertu þinn eigin yfirmaður, Nýsköpun og frumkvöðlafræði fyrir 5-7 bekk'']. Bókin [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 ''The road to independence: Emancipatory pedagogy''] sem Svanborg skrifaði ásamt Rósu Gunnarsdóttur er hugsuð sem kennslubók um eflandi kennslufræði nýsköpunarmenntar, fyrir kennara og aðra áhugasama um námssviðið.

== Helstu ritverk ==
=== Doktorsritgerð ===
Jónsdóttir, S. R. (2011). The location of innovation education in Icelandic compulsory schools. Unpublished Ph.D. thesis. University of Iceland, Reykjavík.

=== Greinar ===
*Jónsdóttir, S. R., &amp; Macdonald, A. (2019). [https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JSBED-08-2018-0251/full/html The feasibility of innovation and entrepreneurial education in middle schools]. Journal of Small Business and Enterprise Development, 26(2), 255-272.
*Svanborg R Jónsdóttir, Hafdís Guðjónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2018). [https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705161142/https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881 |date=2019-07-05 }} Að vinna meistaraprófsverkefni í námssamfélagi nemenda og leiðbeinenda]. Tímarit um uppeldi og menntun. 27(2), 2018, 201−223.  
*Svanborg R. Jónsdóttir. (2018). [http://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/07.pdfExchanging curriculum ideas for 21st century education: Australian ‘technologies’ and Icelandic ‘innovation education’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181056/http://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/07.pdfExchanging/ |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun.
*Svanborg R Jónsdóttir. (2017). [https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.02.008 Narratives of creativity: How eight teachers on four school levels integrate creativity into teaching and learning]. Thinking Skills and Creativity, 24, bls 127–139. 
*Sara M. Ólafsdóttir, &amp; Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). [http://netla.hi.is/greinar/2016/alm/01_alm_arsrit_2016.pdf Nýsköpunarmennt í leikskólastarfi: Hugmyndir barna um hönnun leikskólalóðar]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222205509/http://netla.hi.is/greinar/2016/alm/01_alm_arsrit_2016.pdf |date=2018-12-22 }} Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. 
*Jónsdóttir, S. R, Guðjónsdóttir, H. &amp; Gísladóttir, K. R. (2015). Using Self-study to develop a third space for collaborative super vision of master´s projects in teacher education. Studying Teacher Education: A Journal of Self-Study of Teacher Education Practices, 11(1), 32-48.
*Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Jóhanna Karlsdóttir og Gunnar E. Finnbogason. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf Að uppfæra Ísland - Sýn stjórnenda íslenskra framhaldsskóla á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt og framkvæmd námssviðsins í námskrárfræðilegu ljósi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181045/http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. 
*Svanborg R. Jónsdóttir and Julie Davis. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/alm/002.pdf Designing for a childhood focusing on conservation and sustainability: The Lone Pine Child and Family Centre project in Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129014820/https://netla.hi.is/greinar/2014/alm/002.pdf |date=2020-11-29 }}. Ritstýrð grein. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. 
*Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Gunnar E. Finnbogason og Jóhanna Karlsdóttir. (2013). [http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf Rætur nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar í íslenskum námskrám og skólamálaumræðu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun: Sérrit 2013 – Fagið og fræðin.
*Hafdís Guðjónsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2012). [http://netla.hi.is/menntakvika2012/008.pdf Háskólakennarar rýna í starf sitt: Þróun framhaldsnámskeiðs í kennaramenntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181047/http://netla.hi.is/menntakvika2012/008.pdf |date=2019-08-27 }}. Ráðstefnurit Netlu – Menntakvika 2012. 
*Jónsdóttir, S., Page, T., Thorsteinsson, G., &amp; Nicolescu, A. (2008). An investigation into the development of innovation education as a new subject in secondary school education Cognition, Brain, Behavior. An Interdisciplinary Journal, 12(4).
*Jónsdóttir, S. R. (2007a). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/8021/Fyrirmyndarverkefni%20-%20Analysis%20of%20Entrepreneurship.pdf?sequence=1 Analysis of entrepreneurship education in vocational education and training in Iceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230609144314/https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/8021/Fyrirmyndarverkefni%20-%20Analysis%20of%20Entrepreneurship.pdf?sequence=1 |date=2023-06-09 }}. Reykjavík: Leonardo National Agency, Iceland.
*Jónsdóttir, S. R. (2007b). [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5016311 Nýsköpunarmennt í íslenskum grunnskólum. Uppeldi og menntun,] 16(1), 53-71.
*Jónsdóttir, S. R. (2008c). Two sides of the same coin: Innovation education and entrepreneurial education in Iceland. Bulletin of Institute of Vocational and Technical Education(5), 109-118.
*Jónsdóttir, S. R. (2004). [http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm Nýsköpun í grunnskóla. Skapandi skóli í tengslum við raunveruleikann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181042/http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm |date=2019-08-27 }} [Innovation education in a compulsory school. A creative school in connection with real life]. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun.

=== Bækur ===
*Svanborg R Jónsdóttir og Rósa Gunnarsdóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 The road to independence: Emancipatory pedagogy]. Ritstjóri bókaflokks Bharath Sriraman. Rotterdam: Sense.
*Rósa Gunnarsdóttir, Örn Daníel Jónsson og Svanborg R. Jónsdóttir.  (2007). [https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ Tíra –  skapandi hugsun, hagnýt  nálgun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181041/https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ |date=2019-08-27 }}. Reykjavík: Iðnú.

=== Bókakaflar ===
*Hafdís Guðjónsdóttir, Svanborg R. Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789811034299#aboutBook Collaborative supervision: Using core reflection to understand our supervison of master´s projects]. Í R. Brandenburg, K. Glasswell, M. Jones &amp; J. Ryan (Ritstj.), Reflective theory and practice in teacher education (bls. 237-255). Signapore: Springer.
*Svanborg R Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789463008693 Developing teachers´professional identities: Weaving the tapestry of professional working theory]. Í M. Dalmau, H. Guðjónsdóttir &amp; D. Tidwell (Ritstj.), Taking a fresh look at education: Framing professional learning in education through self-study (bls. 149-168). Rotterdam: Sense.
*Ragnarsdóttir, H., &amp; Jónsdóttir, S. R. (2017). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/15443/Antologi_Vem-f%c3%a5r-vara-med_webb.pdf?sequence=1 Kreativitet i mångkulturella kontexter i Island: Fall från Reykjavik]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Í K. Windell, E. Peurell &amp; G. Myrberg (ritstj.), Vem får vara med? Perspektiv på inkludering och integration i kulturlivet i de nordiska länderna (pp. 1888-204). Stockholm: Myndigheten för kulturanalys.
*Hafdís Guðjónsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). [https://www.researchgate.net/publication/311558223_Emancipatory_pedagogy_for_inclusive_practices_enacting_self-study_as_methodology Emancipatory pedagogy for inclusive practices, enacting self-study as methodology]. Í D. Garbett &amp; A. Ovens (Ritstj.) Enacting self-study as methodology for professional inquiry (bls. 299-304). Aukland: Self-Study of Teacher Education Practices (S-STEP). 
*Svanborg R. Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2016). [https://www.researchgate.net/publication/311557912_Strengthening_teacher_identity_through_development_of_professional_working_theory Strengthening teacher identity through development of professional working theory]. Í D. Garbett &amp; A. Ovens (Ritstj.) Enacting self-study as methodology for professional inquiry (bls. 449-454). Aukland: Self-Study of Teacher Education Practices (S-STEP). 
*Lena Sólborg Valgarðsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). Leikur og sköpun – samstarfsrannsókn. 5. Kafli. Kristín Karlsdóttir og Anna Magnea Hreinsdóttir (ritstjórar). (2016). Leikum, lærum, lifum: Námssvið leikskóla og grunnþættir menntunar (bls. 95-122). Reykjavík: RannUng og Háskólaútgáfan.
*Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). Sköpun í skólastarfi. 4. Kafli. Kristín Karlsdóttir og Anna Magnea Hreinsdóttir (ritstjórar). (2016). Leikum, lærum, lifum: Námssvið leikskóla og grunnþættir menntunar (bls 77–94). Reykjavík: RannUng og Háskólaútgáfan.
*Guðjónsdóttir H., Gísladóttir K. R., Jónsdóttir S. R. (2014). [https://www.researchgate.net/publication/266394979_Collaborative_supervision_of_master's_projects_A_self-study_by_three_university-based_teacher_educators Collaborative supervision of master‘s projects: A self-study by three university-based teacher educators. Changing Practices for Changing Times: Past, Present and Future Possibilities for Self-Study Research]. Proceedings of The Tenth International Conference on Self-Study of Teacher Education Practices, Herstmonceux Castle, East Sussex, Uk, 2-7 August 2014. Dawn Garbett and Alan Ovens (Eds.).
*Svanborg R. Jónsdóttir og Allyson Macdonald. (2013). Pedagogy and settings in innovation education. In L. V. Shavinina (Ed.), [https://www.routledge.com/The-Routledge-International-Handbook-of-Innovation-Education-1st-Edition/Shavinina/p/book/9780415682213 The Routledge international handbook of innovation education] (pp. 273-287). London: Routledge. 
*Guðjónsdóttir, H., &amp; Jónsdóttir, S. R. (2012). Preparing teachers for teaching a diverse group of learners in a changing world. In J. R. Young, L. B. Erickson &amp; S. Pinnegar (Eds.), The Ninth International Conference on Self-Study of Teacher Education Practices. Extending Inquiry Communities: Illuminating Teacher Education Through Self-Study (pp. 151-154). Herstmonceux Castle, East Sussex, England: Self-Study of Teacher Education Practices.

=== Skýrslur ===
*Svanborg R Jónsdóttir. (2018). [http://menntavisindastofnun.hi.is/sites/menntavisindastofnun.hi.is/files/2018.08.23._fva_fenu_verkefni_landsbyggdarvina_framtidin_er_nuna_saga_og_ferli_.pdfSkýrsla um verkefni Landsbyggðarvina: Framtíðin er núna!]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} 
*Svanborg R. Jónsdóttir. (2013). [http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf Staða nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar á framhaldsskólastigi á Íslandi og mat á þörf skóla og vinnumarkaðar fyrir fólk með slíka menntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181038/http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf |date=2019-08-27 }}. Reykjavík: Nýsköpunarmiðstöð Íslands.
*Svanborg R. Jónsdóttir og Allyson Macdonald. (2013). [https://skemman.is/bitstream/1946/26435/1/nyskopunar-_og_frumkvodlamennt_grunnskolinn_austan_vatna.pdf Nýsköpunar- og frumkvöðlamennt: Grunnskólinn austan Vatna]. Reykjavík: SamGETA og Menntavísindastofnun.
*Svanborg var meðhöfundur í [https://web.archive.org/web/20250210072744/https://uni.hi.is/svanjons/ritaskra/ níu skýrslum] í verkefninu [http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf ''Vilja og veruleika''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125094920/http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf |date=2021-01-25 }} um náttúrufræði og tæknimenntun á Íslandi.
*Chappell, K., Craft, A., Jonsdottir, S., &amp; Clack, J. (2008). [https://pdfs.semanticscholar.org/cd1d/648aabb0731bf0cdd6301e0f5e016f72359b.pdf ''Aspire South West'']. Report to Qualifications and Curriculum Authority.


== Heimildir ==
{{reflist}}

{{f|1953}}
[[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Tjörnina]]</text>
      <sha1>kghjk9e410js0k2h7n8p5oy8d9cln5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saury</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156044</id>
    <revision>
      <id>1986604</id>
      <parentid>1973663</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6440" sha1="n74n9vzympvaarkng2rumw1axseaana" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Saury
| genus = Cololabis
| species = saira
| familia = Scomberesocidae
| superphylum = Animalia
| classis = Actinopterygii
| phylum = Chordata
| binomial = Cololabis saira
(Brevoort, 1856)
| image = [[File:Saury.png|thumb|Pacific saury]]
}}
Saury (''Cololabis saira'') (e. [[:en:Pacific saury|Pacific saury]]) er meðlimur í Scomberesocidae fjölskyldunni. Hann er veiddur í Norður kyrrahafinu við [[Asía|Austur Asíu]]. Hann spila stórt hlutverk í austur asískri matargerðum. Hann er mikið grillaður heill en einnig er hann flakaður og eldaður þannig og svo er hann líka notaður í [[sushi]]. Það eina sem þekkist að saury hér á landi er að hann er talsvert notaður sem beita.    
== Líffræðilegt ==
Saury hefur frekar lítinn munn en öflugann líkama til sunds. Hann er dökk grænn eða blár að ofan en silfurgljáandi undir og á hliðum en hann er einnig með skær bláa flekki dreifða um hliðarnar. Hann er um 25-30 cm að lengd þegar hann er veiddur en hann getur orðið allt að 40 cm langur og er um 180 gr þegar hann er veiddur á haustin. Saury verður að hámarki fjögurra ára gamall. Hann er að finna í Norður Kyrrahafinu en allt frá Kóreu og Japan til Alaska og suður til Mexíkó en þarna er sjórinn nokkuð hlýr en kjör hitastig fyrir saury er 15-18°C. Saury er uppsjávarfiskur og vill halda sig nálægt yfirborðinu og er hann veiddur þar en hann getur þó líka verið niður á allt að 230 m dýpi. Þegar saury er að flýja frá rándýrum, fleytir hann á yfirborðinu og er það líkt örðum fiskum innan ættarinnar. Saury er torfufiskur og finnast fullorðnir fiskar við strendur og nálægt yfirborðinu.

Eggin festast saman og festast svo við eitthvað annað eins og þang í sjónum og seiðin. Seiðin lifa fyrst um sinn innan um þangið. 

Saury éturhelst dýrasvif og egg og lirfur annara fiska eins og ansjósu .

Helstu rándýr sem éta saury eru sjávarspendýr, smokkfiskar og túnfiskar.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.roysfarm.com/pacific-saury-fish/|title=Pacific Saury Fish Characteristics &amp; Information|last=Qui|date=2017-08-14|website=Modern Farming Methods|language=en-US|access-date=2020-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217004809/https://www.roysfarm.com/pacific-saury-fish/|archive-date=2020-02-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Beita á Íslandi ==
Saury hefur verið notaður við beitu á [[Ísland|Íslandi]] í mörg ár, það sem gerir saury að góðum beitufiski er að hann hefur hátt fituinnihald sem helst stöðugt allt árið um kring og vegna þess hve sterkt roðið hans er en það gerir það að verkum að hann helst betur á króknum og veiðir því lengur en aðrar beitur.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://voot.is/product/saury|title=Saury - Voot|website=voot.is|language=is|access-date=2020-02-17}}&lt;/ref&gt;

== Veiðiþjóðir ==
Um 1950 veiddu [[Japan|Japanir]] um 98% af aflanum og Suður Kórea um 2%, Aflahluti Japana hefur þó minnkað hlutfallslegaá síðustu áratugum. Aðrar þjóðir sem veiða talsvert núna eru [[Kína]] og Taívan. Sovétríkin veiddu saury einnig í kringum 1960 og næstum fram að upplausn Sovétríkjanna. [[Taívan]] fór að veiða saury um 1988 og hefur verið að auka sínar veiðar. Árið 2002 byrjuðu Kínverjar einnig að veiða saury og hafa þeir verið að veiða rúmlega 100 þúsund tonn á ári. [[File:Afli í tonnum á þjóð frá 1950 til 2017.png|thumb|]] [[File:Heildarafli á þjóðir sem veiða saury.png|thumb|]]
== Matargerð ==
Saury er mjög áberandi matargerð í Japan en þar táknar hann haustið. Oftast er saury grillaður heill, saltaður, skreyttur með rifnum daikon og borinn fram með skál af hrísgrjónum og misosúpu. Saury er einnig kryddaður með soja sósu eða sítrusafa. Saltgrillaður saury þekkist einnig í Kóreu og er hann einnig borðaður þar á haustin. Einnig er hægt að pönnusteikja hann og hann er líka niðursoðinn í kabayki.

Saury er einnig notaður í sushii og kallast það sanma sashimi og þykir það mikið góðmeti á mörgum stöðum en það er mjög misjafnt hvernig það er borið fram og hvort að það sé borðað yfor höfuð eftir stöðum.

Í Norður- Gyeongsang héraði er miklu magni af saury safnað og hann hálfþurrkaður og hann borðaður þannig.

Simmered saury (꽁치 조림, kkongchi-jorim) er algengt afbrigði af hefðbundnum kóreskri matargerð.

Í þeim hluta Rússlands sem hefur aðgang að Kyrrahafinu er saury vinsælt er það bæði reykt og niðursoðið með alskonar kryddum og jurtum.

Í vestrænum löndum er saury einna helst notað í fiskimjöl og í gæludýrafóður. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation|title=Pacific saury|date=2020-02-08|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pacific_saury&amp;oldid=939815606|work=Wikipedia|language=en|access-date=2020-02-17}}&lt;/ref&gt;

== Nafnið ==
Saury á sér mörg nöfn í mörgum löndum en hann er þekktur sem sanma (さ ん ま / サ ン マ / 秋刀魚) og saira (さ い ら / サ イ ラ / 佐伊羅) á japönsku, kkongchi (꽁치) á kóresku, Pinyin: qiū dāo yú á kínversku (秋刀鱼 á einfaldaðri kínversku eða 秋刀魚 á kóresku Hefðbundin kínverska), og saira (сайра) á rússnesku. 

Hugtakið saira notað í vísindaheiti kemur frá nafni þessa fiska á Kii-skaganum í Japan.

Kínverskir stafir sem notaðir eru í kínversku og japönsku nöfnum (秋刀魚) þýða „haust hníf fiskur“ í tilvísun í lögun hnífsblað og hausið sem er aðal árstíðin sem að saury er veiddur. Það er einnig kallað „balaou du Japon“ eða „balaou du Pacifique“. Nafnið fæddist í Japan og það var dregið af japönsku og á kínversku. Nafnið saira breyttist einnig úr japönsku (Wakayama mállýsku) í vísindaheiti og rússnesku. Saury er einnig fluttur til Bretlands þar sem hann er notðaur sem beita en þar er hann kallaður blueys, það er svo að fólk rugli honum ekki við blá makrílinn. Saury er einnig fluttur til Íslands og er notaður sem beita hér á landi og er hann bara kallaður Saury, ef að það ætti að finna eitthvert Íslenskt nafn á hann gæti það t.d verið Kyrrahafs kuti. Kuti er samheyti yfir orðið hnífur en í japönsku þýrðir nafnið „haust hníf fiskur“. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Heimildir ==
&lt;references /&gt;
[[Flokkur:Fiskar]]
{{DEFAULTSORT:Saury}}</text>
      <sha1>n74n9vzympvaarkng2rumw1axseaana</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaxklukka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158727</id>
    <revision>
      <id>1986757</id>
      <parentid>1798426</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="ihafolqs37g41qediswr6g4ca1u4cee" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| status = 
| image = Campanula alliariifolia0.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Bláklukkubálkur]] (''Campanulales'')
| familia = [[Bláklukkuætt]] (''Campanulaceae'')
| genus = [[Klukkuættkvísl]] (''Campanula'')
| species = '''C. alliariifolia'''
| binomial = Campanula alliariifolia
| binomial_authority = [[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]
| range_map = Distribution map Campanula alliariifolia.png
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Medium alliariifolium'' &lt;small&gt;([[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]) [[Édouard Spach|Spach]]&lt;/small&gt;
}}

'''''Vaxklukka''''' ([[fræðiheiti]]: ''Campanula alliariifolia'')&lt;ref name = &quot;C132&quot;&gt;Willd., 1798 ''In: Sp. Pl. 1: 910''&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;source&quot;&gt;[http://apps.kew.org/wcsp/home.do WCSP: World Checklist of Selected Plant Families]&lt;/ref&gt; er tegund af [[klukkuætt]] ([[Campanulaceae]]),&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/9778261|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}&lt;/ref&gt; ættuð frá fjöllum Kákasus, Armeníu og Tyrklands.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/plants/Campanula/collina|title=Alpine Garden Society Plant Encyclopeadia - Campanula collina|access-date=2020-08-27|archive-date=2014-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20141104171757/http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/plants/Campanula/collina|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Dwarf Campanulas and associated genera|höfundur=Graham Nicholls|útgefandi=Timber Press|ár=2006|bls=47|ISBN=978-0-88192-810-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:139873-1|title=Campanula alliariifolia Willd. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2020-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023213443/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:139873-1|archive-date=2021-10-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Hún verður 30 til 70 sm há, með þríhyrnd til hjartalaga grunnblöð, loðin að neðan, allt að 20 sm löng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=406&amp;fl=2|title=Lystigarður Akureyrar|website=www.lystigardur.akureyri.is|access-date=2020-10-03|archive-date=2020-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011091343/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=406|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  

&lt;gallery&gt;
File:Campanula alliariifolia 1.jpg
File:Campanula alliariifolia 2017-05-07 0167.jpg
File:Campanula alliariifolia 2017-09-26 4537.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Campanula alliariifolia}}
{{Wikilífverur|Campanula alliariifolia}}
{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Bláklukkur]]</text>
      <sha1>ihafolqs37g41qediswr6g4ca1u4cee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skeggklukka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158798</id>
    <revision>
      <id>1986656</id>
      <parentid>1957787</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3456" sha1="nxfse6quu57kghuxi8cnaqhb2t790vu" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| status = 
| image = Campanula barbata (flowers).jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Bláklukkubálkur]] (''Campanulales'')
| familia = [[Bláklukkuætt]] (''Campanulaceae'')
| genus = [[Klukkuættkvísl]] (''Campanula'')
| species = '''C. barbata'''
| binomial = Campanula barbata
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]
| range_map = Distribution map Campanula barbata.png
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Sykoraea barbata'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Philipp Maximilian Opiz|Opiz]]&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:324837-2|title=Campanula barbata L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2020-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224140323/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:324837-2|archive-date=2021-12-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''Medium barbatum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Édouard Spach|Spach]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Marianthemum barbatum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Campanula macrorhiza'' var.'' pogonopetala'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Campanula firmiana'' &lt;small&gt;[[Domenico Vandelli|Vand.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Campanula barbata'' var.'' uniflora'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Campanula barbata'' var.'' strictopedunculata'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Campanula barbata'' f.'' pusilla'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Campanula barbata'' var.'' pusilla'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Campanula barbata'' var.'' firmiana'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;
}}

'''''Skeggklukka''''' ([[fræðiheiti]]: ''Campanula barbata'')&lt;ref name = &quot;C132&quot;&gt;L., 1759 ''In: Syst. Nat. ed. 10 , 2: 927''&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;source&quot;&gt;[https://apps.kew.org/wcsp/home.do WCSP: World Checklist of Selected Plant Families]&lt;/ref&gt; er skammfjölær tegund af [[klukkuætt]] ([[Campanulaceae]]),&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/9778295|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}&lt;/ref&gt; ættuð frá Ölpunum og Noregi.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Dwarf Campanulas and associated genera|höfundur=Graham Nicholls|útgefandi=Timber Press|ár=2006|bls=59|ISBN=978-0-88192-810-5}}&lt;/ref&gt;

Hún verður 20 til 40 sm há, með lensulaga grunnblöð. Hefur þrifist vel í Lystigarðinum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=408&amp;fl=2|title=Lystigarður Akureyrar|website=www.lystigardur.akureyri.is|access-date=2020-10-05|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020170442/http://lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=408&amp;fl=2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  
&lt;gallery&gt;
File:Bärtige Glockenblume - Aufstieg Warth zur Rappenseehütte - 2. Tag (9800489064).jpg
File:Campanula barbata RF.jpg
File:Campanula barbata 2016-05-17 0691.jpg
File:ZvonekVousaty2.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Campanula barbata}}
{{Wikilífverur|Campanula barbata}}
{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Bláklukkur]]</text>
      <sha1>nxfse6quu57kghuxi8cnaqhb2t790vu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seyruklukka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158987</id>
    <revision>
      <id>1986610</id>
      <parentid>1798346</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2876" sha1="hspp81noe29yk7rzxzd05xwpxck8yi4" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| status = 
| image = Campanula alpestris.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Bláklukkubálkur]] (''Campanulales'')
| familia = [[Bláklukkuætt]] (''Campanulaceae'')
| genus = [[Klukkuættkvísl]] (''Campanula'')
| species = '''C. alpestris'''
| binomial = Campanula alpestris
| binomial_authority = [[Carlo Allioni|All.]]
| range_map = Distribution map Campanula alpestris.png
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Campanula trilocularis'' &lt;small&gt;[[Antonio Turra|Turra]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Campanula nana'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Campanula allionii'' &lt;small&gt;[[Dominique Villars|Vill.]]&lt;/small&gt;
}}

'''''Seyruklukka''''' ([[fræðiheiti]]: ''Campanula alpestris'')&lt;ref name = &quot;C132&quot;&gt;All., 1785 ''In: Fl. Pedem. 1: 113''&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;source&quot;&gt;[http://apps.kew.org/wcsp/home.do WCSP: World Checklist of Selected Plant Families]&lt;/ref&gt; er tegund af [[klukkuætt]] ([[Campanulaceae]]),&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/9778263|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}&lt;/ref&gt; ættuð frá suðvesturhluta Alpanna.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Dwarf Campanulas and associated genera|höfundur=Graham Nicholls|útgefandi=Timber Press|ár=2006|bls=48|ISBN=978-0-88192-810-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:139878-1|title=Campanula alpestris All. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2020-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415165700/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:139878-1|archive-date=2026-04-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Hún verður 10 til 20 sm há, með jarðlæga blaðhvirfingu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=2366&amp;fl=2|title=Lystigarður Akureyrar|website=www.lystigardur.akureyri.is|access-date=2020-10-05|archive-date=2020-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009120141/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=2366&amp;fl=2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  
&lt;gallery&gt;
File:Campanula alpestris 01.JPG
File:Campanula alpestris 1.JPG
File:Campanula alpestris-4706 - Flickr - Ragnhild &amp; Neil Crawford.jpg
File:Campanula alpestris 001.jpg
&lt;/gallery&gt;


== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Campanula alpestris}}
{{Wikilífverur|Campanula alpestris}}
{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Bláklukkur]]</text>
      <sha1>hspp81noe29yk7rzxzd05xwpxck8yi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Íranska úrvalsdeildin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160936</id>
    <revision>
      <id>1986780</id>
      <parentid>1943926</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="4tzzjkvuky0wlznhc2qg4e0aud5gp8s" xml:space="preserve">{{Deild keppnisíþrótta
|titill=Íranska úrvalsdeildin
|stofnuð=[[2001]]
|ríki= {{IRN}} [[Íran]]
|liðafjöldi= 16
|núverandi meistarar=[[Persepolis F.C.]] (2020)
|sigursælasta lið=[[Persepolis F.C.]] (''13'')
|heimasíða= https://www.iranleague.ir/
}}

'''Íranska Úrvalsdeildin''' (Persneska: لیگ برتر خلیج فارس) er efsta deildin í [[íran|írönskum]] fótbolta .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://us.soccerway.com/national/iran/premier-league/20182019/regular-season/r47226/|title=Soccerway, Persian Gulf Pro League|last=|first=|date=2019-07-23|website=|publisher=Soccerway|accessdate=2019-07-23}}&lt;/ref&gt; Deildin hefur 16 bestu lið [[Íran]]s.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yjc.ir/fa/news/6515690/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-17-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|title=بررسی 17 دوره از لیگ برتر فوتبال ایران|last=|first=|date=|website=|publisher=YJC.IR|accessdate=2019-07-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.clubworldranking.com/results/iran-persian-gulf-pro-league|title=Results of Iran Persian gulf pro league|last=|first=|date=|website=|publisher=clubworldranking|accessdate=2019-07-23|archive-date=2019-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821052546/https://www.clubworldranking.com/results/iran-persian-gulf-pro-league|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Sigurvegarar í gegnum tíðina ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''Félag'''
!'''Titlar'''
!Númer tvö
!Tímabil
|-
|[[Persepolis F.C.]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13
| style=&quot;text-align:center&quot; | 9
|1971–72, 1973–74, 1975–76, 1995–96, 1996–97, 1998–99, 1999–2000, 2001–02, 2007–08, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20
|-
|[[Esteghlal F.C.]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 8
| style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|1970–71, 1974–75, 1989–90, 1997–98, 2000–01, 2005–06, 2008–09, 2012–13
|-
|[[Pas Tehran]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.varzesh3.com/news/1343156/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-48-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-(%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4)|title=مروری 48 قهرمان تاریخ فوتبال ایران (گزارش)|last=|first=|date=|website=ورزش سه|publisher=Varzesh3|accessdate=2019-07-23}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center&quot; | 5
| style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|1976–77, 1977–78, 1991–92, 1992–93, 2003–04
|-
|[[Sepahan F.C.]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 5
| style=&quot;text-align:center&quot; | 3
|2002–03, 2009–10, 2010–11, 2011–12, 2014–15
|-
|[[Saipa F.C.]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 3
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0
|1993–94, 1994–95, 2006–07
|-
|[[Foolad F.C.]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 2
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0
|2004–05, 2013–14
|-
|[[Esteghlal Khuzestan F.C.]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center&quot; | 0
|2015–16
|}

==Heimasíða==
*https://web.archive.org/web/20210109050448/https://www.iranleague.ir/

== Heimildir ==
&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Úrvalsdeildir knattspyrnu í Asíu]]
[[Flokkur:Íranskar knattspyrnudeildir]]</text>
      <sha1>4tzzjkvuky0wlznhc2qg4e0aud5gp8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Torreya taxifolia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162484</id>
    <revision>
      <id>1986730</id>
      <parentid>1966310</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5391" sha1="1pw1l45ogsee3r6t34qiglakqc6qsd3" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| status = CR
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=iucn2010&gt;{{Cite book |author=Spector, T. |author2=Determann, R. |author3=Gardner, M. |name-list-style=amp |title=''Torreya taxifolia'' |volume=2011 |page=e.T30968A9585489 |date=10 August 2010 |doi=10.2305/IUCN.UK.2011-2.RLTS.T30968A9585489.en |access-date=August 15, 2014 |quote=Listed as Critically Endangered (CR A2ace v3.1)}}&lt;/ref&gt;
| image = Torreya taxifolia.jpg
| image_caption = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'')
| classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'')
| ordo = [[Barrviðarbálkur]] (''Pinales'')
| familia = [[Ýviðarætt]] (''Taxaceae'')
| genus = [[Torreya]]
| species = '''T. taxifolia'''
| binomial = Torreya taxifolia
| binomial_authority = [[George Arnott Walker-Arnott|Arn.]]&lt;ref name = &quot;C133&quot;&gt;Arn., 1838 ''In: Ann. Mag. Nat. Hist., ser. 1, 1: 130.''&lt;/ref&gt;
| range_map = Torreya taxifolia range map.png
| range_map_caption =
| synonyms = 
*''Caryotaxus taxifolia'' &lt;small&gt;(Arn.) {{ill|Johann Baptist Henkel|de|Johann Baptist Henkel|lt=Henkel}} &amp; {{ill|Wilhelm Christian Hochstetter|de|Wilhelm Christian Hochstetter|lt=W.Hochst.}}&lt;/small&gt;
*''Foetataxus taxifolia'' &lt;small&gt;(Arn.) [[K.Koch]]&lt;/small&gt;
*''Tumion taxifolium'' &lt;small&gt;(Arn.) [[Edward Lee Greene|Greene]]&lt;/small&gt;
*''Torreya montana'' &lt;small&gt;[[Hort.]]&lt;/small&gt;
*''Foetataxus montana'' &lt;small&gt;J.Nelson, nom. illegit.&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = &lt;ref name=PoWO&gt;{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/264000-1 |title=''Torreya taxifolia'' Arn. |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2020 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=16 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812064112/http://powo.science.kew.org/taxon/264000-1 |archive-date=12 ágúst 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Henkel1865&gt;{{cite book |last1=Henkel |first1=Johann Baptist |author-link=:de:Johann Baptist Henkel |last2=Hochstetter |first2=Wilhelm Christian |author-link2=:de:Wilhelm Christian Hochstetter |date=1865 |title=Synopsis der nadelhölzer, deren charakteristischen merkmale nebst andeutungen über ihre cultur und ausdauer in Deutschlands klima. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15220968 |location=Stuttgart |publisher=Verlag der J. G. Cottaschen Buchhandlung |page=367, 368 |language=de |doi=10.5962/bhl.title.15349}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=INPI4&gt;{{cite web |url=https://www.ipni.org/?q=Taxus%20montana |title=''Taxus montana'' |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2020 |website=International Plant Names Index |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Nelson1866&gt;{{cite book |last=Nelson |first=John (under the pseudonym Johannes Senilis) |date=1866 |title=Pinaceae: being a handbook of the firs and pines |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/45263307 |location=London |publisher=Hatchard and co. |page=167, 168 |doi=10.5962/bhl.title.84872}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FlorPlAtl&gt;{{cite web |url=https://florida.plantatlas.usf.edu/Plant.aspx?id=2330 |title=''Torreya taxifolia'' - Species Page |last1=Wunderlin |first1=Richard P. |last2=Hansen |first2=Bruce F. |last3=Franck |first3=Alan R. |last4=Essig |first4=F. B. |date=17 March 2020 |website=ISB Atlas of Florida Plants |publisher=Institute for Systematic Botany, University of South Florida, Tampa |access-date=18 March 2020}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''Torreya taxifolia'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/14376705|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}&lt;/ref&gt; er tegund af barrtrjám&lt;ref name = &quot;source&quot;&gt;''Conifer Database''. Farjon A., 2011-02-11&lt;/ref&gt; frá suðaustur [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Það er lítið til meðalstórt tré (allt að 18m).&lt;ref name=FNA&gt;{{cite book |last=Hils |first=Matthew H. |date=1993 |chapter=''Torreya taxifolia'' in Taxaceae Gray |chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=220013607 |title=Flora of North America, Vol. 2: Pteridophytes and Gymnosperms |url=http://www.efloras.org/volume_page.aspx?volume_id=1002&amp;flora_id=1 |location=New York and Oxford |publisher=Flora of North America Association |access-date=2021-03-11 |archive-date=2017-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907031445/http://www.efloras.org/volume_page.aspx?volume_id=1002&amp;flora_id=1 |url-status=dead }} see also: [http://www.efloras.org/object_page.aspx?object_id=5426&amp;flora_id=1 RangeMap]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Coile1998&gt;{{cite book |last=Coile |first=Nancy C. |date=1998 |title=Notes on Florida's endangered and threatened plants |url=https://ufdc.ufl.edu/UF00000172/00001/61x |location=Gainesville |publisher=Florida Department of Agriculture &amp; Consumer Services, Division of Plant Industry |page=55 }}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Torreya taxifolia foliage.jpg
T taxifolia.jpg
Florida Torreya, US Botanic Gardens, Washington, D.C. - Stierch.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{commonscat|Torreya taxifolia}}
{{wikilífverur|Torreya taxifolia}}
{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Barrtré]]</text>
      <sha1>1pw1l45ogsee3r6t34qiglakqc6qsd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Retrophyllum piresii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162967</id>
    <revision>
      <id>1986563</id>
      <parentid>1957270</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2555" sha1="2b20y3izvvnmv9cgnk4rnvxltfagldj" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| status = DD
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=iucn&gt;{{cite iucn |author=Gardner, M. |title=''Retrophyllum piresii'' |volume=2013 |page=e.T34109A2846432 |year=2013 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T34109A2846432.en }}&lt;/ref&gt;
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'')
| classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'')
| ordo = [[Barrviðarbálkur]] (''Pinales'')
| familia = [[Gagnviðarætt]] (''Podocarpaceae'')
| genus = ''[[Retrophyllum]]''
| species = '''''R. piresii'''''
| binomial = ''Retrophyllum piresii''
| binomial_authority = ([[John Silba|Silba]]) [[Christopher Nigel Page|C. N. Page]]&lt;ref name = &quot;C132&quot;&gt;C. N. Page, 1989 ''In: Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh 45: 380.''&lt;/ref&gt;
| synonyms_ref = 
| synonyms = ''Nageia piresii'' &lt;small&gt;([[John Silba|Silba]]) [[David John de Laubenfels|de Laub.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Decussocarpus piresii'' &lt;small&gt;[[John Silba|Silba]]&lt;/small&gt;
}}

'''''Retrophyllum piresii'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/14376674|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}&lt;/ref&gt; er sígrænt tré frá [[Brasilía|Brasilíu]].&lt;ref name = &quot;source&quot;&gt;[https://www.conifers.org/po/Retrophyllum_piresii.php Retrophyllum piresii] in ''Gymnosperm Database''. Christopher J. Earle &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://conifersociety.org/conifers/retrophyllum-piresii//|title=Retrophyllum piresii {{!}} Conifer Species|website=American Conifer Society|language=en|access-date=2021-04-08|archive-date=2020-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025162728/https://conifersociety.org/conifers/retrophyllum-piresii/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:946470-1|title=Retrophyllum piresii (Silba) C.N.Page {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2021-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907201351/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:946470-1|archive-date=2021-09-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{Commons|Retrophyllum piresii}}
{{Wikilífverur|Retrophyllum piresii}}

{{Stubbur|Líffræði}}

[[Flokkur:Gagnviðarætt]]</text>
      <sha1>2b20y3izvvnmv9cgnk4rnvxltfagldj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Retrophyllum vitiense</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162968</id>
    <revision>
      <id>1986565</id>
      <parentid>1916057</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2945" sha1="t7xnz7at9suph4jlabavmgmpd6zr2ti" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=iucn&gt;{{Cite journal | author = Thomas, P. | title = ''Retrophyllum vitiense'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2013 | page = e.T42543A2986320 | publisher = [[IUCN]] | date = 2013 | url = http://www.iucnredlist.org/details/42543/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42543A2986320.en | access-date = 13 December 2017}}&lt;/ref&gt;
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'')
| classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'')
| ordo = [[Barrviðarbálkur]] (''Pinales'')
| familia = [[Gagnviðarætt]] (''Podocarpaceae'')
| genus = ''[[Retrophyllum]]''
| species = '''''R. vitiense'''''
| binomial = ''Retrophyllum vitiense''
| binomial_authority = ([[Berthold Carl Seemann|Seem.]]) [[Christopher Nigel Page|C. N. Page]]
| synonyms_ref = 
| synonyms = ''Podocarpus vitiensis'' &lt;small&gt;[[Berthold Carl Seemann|Seem.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Podocarpus filicifolius'' &lt;small&gt;[[Netta Elizabeth Gray|N.E. Gray]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Nageia vitiensis'' &lt;small&gt;([[Berthold Carl Seemann|Seem.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Decussocarpus vitiensis'' &lt;small&gt;([[Berthold Carl Seemann|Seem.]]) [[David John de Laubenfels|de Laub.]]&lt;/small&gt;
}}

'''''Retrophyllum vitiense'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/14376674|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}&lt;/ref&gt; er stórt sígrænt tré frá Nýju-Gíneu, Fídjíeyjum, Vanúatú og Salómonseyjum.&lt;ref name = &quot;source&quot;&gt;[https://www.conifers.org/po/Retrophyllum_vitiense.php Retrophyllum vitiense] in ''Gymnosperm Database''. Christopher J. Earle &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://conifersociety.org/conifers/retrophyllum-vitiense//|title=Retrophyllum vitiense {{!}} Conifer Species|website=American Conifer Society|language=en|access-date=2021-04-08|archive-date=2021-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619162520/https://conifersociety.org/conifers/retrophyllum-vitiense/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:946467-1|title=Retrophyllum vitiense (Seem) C.N.Page {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2021-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907182950/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:946467-1|archive-date=2021-09-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{Commons|Retrophyllum vitiense}}
{{Wikilífverur|Retrophyllum vitiense}}

{{Stubbur|Líffræði}}

[[Flokkur:Gagnviðarætt]]</text>
      <sha1>t7xnz7at9suph4jlabavmgmpd6zr2ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Retrophyllum minus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162969</id>
    <revision>
      <id>1986562</id>
      <parentid>1916054</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="r9qvd3nuqr53spzafsjni0mby1yucrh" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Retrophyllum minor (Carr.) C.N.Page (AM AK284978-3).jpg
| status = EN
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=iucn&gt;Thomas, P. 2010. [http://www.iucnredlist.org/details/34108/0 ''Retrophyllum minus''.] The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2015.2. Downloaded on 04 September 2015.&lt;/ref&gt;
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'')
| classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'')
| ordo = [[Barrviðarbálkur]] (''Pinales'')
| familia = [[Gagnviðarætt]] (''Podocarpaceae'')
| genus = ''[[Retrophyllum]]''
| species = '''''R. minus'''''
| binomial = ''Retrophyllum minus''
| binomial_authority = ([[Élie Abel Carrière|Carrière]]) [[Christopher Nigel Page|C. N. Page]]&lt;ref name = &quot;C132&quot;&gt;C. N. Page, 1989 ''In: Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh 45: 380.''&lt;/ref&gt;
| synonyms_ref = 
| synonyms = ''Podocarpus palustris'' &lt;small&gt;J.T. Buchholz&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Podocarpus minus'' &lt;small&gt;([[Élie Abel Carrière|Carrière]]) [[Filippo Parlatore|Parl.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Nageia minor'' &lt;small&gt;[[Élie Abel Carrière|Carrière]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Decussocarpus minus'' &lt;small&gt;([[Élie Abel Carrière|Carrière]]) [[David John de Laubenfels|de Laub.]]&lt;/small&gt;
}}
[[File:Retrophyllum minus (Jardin des Plantes de Paris) 2.jpg|thumb|left|Ungstigs barr]]
'''''Retrophyllum minus'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/14376673|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}&lt;/ref&gt; er lítið sígrænt tré frá [[Nýja-Kaledónía|Nýju-Kaledóníu]].&lt;ref name = &quot;source&quot;&gt;[https://www.conifers.org/po/Retrophyllum_minus.php Retrophyllum minus] in ''Gymnosperm Database''. Christopher J. Earle &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://conifersociety.org/conifers/retrophyllum-minus//|title=Retrophyllum minus {{!}} Conifer Species|website=American Conifer Society|language=en|access-date=2021-04-08|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021071447/https://conifersociety.org/conifers/retrophyllum-minus/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:946469-1|title=Retrophyllum minus (Carrière) C.N.Page {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2021-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907182542/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:946469-1|archive-date=2021-09-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{Commons|Retrophyllum minus}}
{{Wikilífverur|Retrophyllum minus}}

{{Stubbur|Líffræði}}

[[Flokkur:Gagnviðarætt]]</text>
      <sha1>r9qvd3nuqr53spzafsjni0mby1yucrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Retrophyllum comptonii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162970</id>
    <revision>
      <id>1986561</id>
      <parentid>1916053</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2910" sha1="1ejorgfly7cjlq0kllv021s0qv0tisb" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Retrophyllum comptonii 2.jpg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=iucn&gt;{{Cite journal | author = Thomas, P. | title = ''Retrophyllum comptonii'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2010 | page = e.T42542A10719849 | publisher = [[IUCN]] | date = 2010 | url = http://www.iucnredlist.org/details/42542/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2010-3.RLTS.T42542A10719849.en | access-date = 13 December 2017}}&lt;/ref&gt;
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'')
| classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'')
| ordo = [[Barrviðarbálkur]] (''Pinales'')
| familia = [[Gagnviðarætt]] (''Podocarpaceae'')
| genus = ''[[Retrophyllum]]''
| species = '''''R. comptonii'''''
| binomial = ''Retrophyllum comptonii''
| binomial_authority = (J.T. Buchholz) [[Christopher Nigel Page|C. N. Page]]&lt;ref name = &quot;C132&quot;&gt;C. N. Page, 1989 ''In: Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh 45: 380.''&lt;/ref&gt;
| synonyms_ref = 
| synonyms = ''Podocarpus comptonii'' &lt;small&gt;J.T. Buchholz&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Nageia comptonii'' &lt;small&gt;(J.T. Buchholz) [[David John de Laubenfels|de Laub.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Decussocarpus comptonii'' &lt;small&gt;(J.T. Buchholz) [[David John de Laubenfels|de Laub.]]&lt;/small&gt;
}}

'''''Retrophyllum comptonii'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/14376672|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}&lt;/ref&gt; er sígrænt tré frá [[Nýja-Kaledónía|Nýju-Kaledóníu]].&lt;ref name = &quot;source&quot;&gt;[https://www.conifers.org/po/Retrophyllum_comptonii.php Retrophyllum comptonii] in ''Gymnosperm Database''. Christopher J. Earle &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://conifersociety.org/conifers/retrophyllum-comptonii//|title=Retrophyllum comptonii {{!}} Conifer Species|website=American Conifer Society|language=en|access-date=2021-04-08|archive-date=2020-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025165852/https://conifersociety.org/conifers/retrophyllum-comptonii/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:946468-1|title=Retrophyllum comptonii (Carrière) C.N.Page {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2021-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907182721/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:946468-1|archive-date=2021-09-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{Commons|Retrophyllum comptonii}}
{{Wikilífverur|Retrophyllum comptonii}}

{{Stubbur|Líffræði}}

[[Flokkur:Gagnviðarætt]]</text>
      <sha1>1ejorgfly7cjlq0kllv021s0qv0tisb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Retrophyllum rospigliosii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162971</id>
    <revision>
      <id>1986564</id>
      <parentid>1916056</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="8shigj2wukpyp867zmv9j9kg561w477" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Pino colombiano - Pino romerón - Shakiro (Retrophyllum rospigliosii) (14407792472).jpg
| status = VU
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=iucn&gt;{{Cite journal | author = Gardner, M. | author2 = Thomas, P. | name-list-style = amp | title = ''Retrophyllum rospigliosii'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2013 | page = e.T34110A2846471 | publisher = [[IUCN]] | date = 2013 | url = http://www.iucnredlist.org/details/34110/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T34110A2846471.en | access-date = 13 December 2017}}&lt;/ref&gt;
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Berfrævingar]] (''Pinophyta'')
| classis = [[Barrtré]] (''Pinopsida'')
| ordo = [[Barrviðarbálkur]] (''Pinales'')
| familia = [[Gagnviðarætt]] (''Podocarpaceae'')
| genus = ''[[Retrophyllum]]''
| species = '''''R. piresii'''''
| binomial = ''Retrophyllum piresii''
| binomial_authority = ([[Robert Knud Friedrich Pilger|Pilg.]]) [[Christopher Nigel Page|C. N. Page]]&lt;ref name = &quot;C132&quot;&gt;C. N. Page, 1989 ''In: Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh 45: 380.''&lt;/ref&gt;
| synonyms_ref = 
| synonyms = ''Podocarpus rospigliosii'' &lt;small&gt;[[Robert Knud Friedrich Pilger|Pilg.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Nageia rospigliosii'' &lt;small&gt;([[Robert Knud Friedrich Pilger|Pilg.]]) de Laub.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Decussocarpus rospigliosii'' &lt;small&gt;([[Robert Knud Friedrich Pilger|Pilg.]]) de Laub.&lt;/small&gt;
}}

'''''Retrophyllum piresii'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/14376675|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}&lt;/ref&gt; er stórt sígrænt tré frá norðvesturhluta [[Suður-Ameríka|S-Ameríku]].&lt;ref name = &quot;source&quot;&gt;[https://www.conifers.org/po/Retrophyllum_rospigliosii.php Retrophyllum rospigliosii] in ''Gymnosperm Database''. Christopher J. Earle &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://conifersociety.org/conifers/retrophyllum-rospigliosii//|title=Retrophyllum rospigliosii {{!}} Conifer Species|website=American Conifer Society|language=en|access-date=2021-04-08|archive-date=2021-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801180050/https://conifersociety.org/conifers/retrophyllum-rospigliosii/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:946471-1|title=Retrophyllum rospigliosii (Silba) C.N.Page {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2021-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907182253/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:946471-1|archive-date=2021-09-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Retrophyllum rospigliosii (8207303022).jpg
Retrophyllum rospigliosii (Decussocarpus rospigliosii) - Lyman Plant House, Smith College - DSC04249.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{Commons|Retrophyllum rospigliosii}}
{{Wikilífverur|Retrophyllum rospigliosii}}

{{Stubbur|Líffræði}}

[[Flokkur:Gagnviðarætt]]</text>
      <sha1>8shigj2wukpyp867zmv9j9kg561w477</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stellantis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163719</id>
    <revision>
      <id>1986686</id>
      <parentid>1961628</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2337" sha1="j6bx6uhmbywwf6b55w9rzzdjff17tgf" xml:space="preserve">{{fyrirtæki
|nafn             = Stellantis
|merki     = [[Mynd:Stellantis.svg|175px|Stellantis]]
|gerð     =
|stofnað       = 2021
|staðsetning    = [[Amsterdam]], [[Holland]]
|lykilmenn      = John Elkann
|starfsemi         = Bílaframleiðandi
|vörur         =
|tekjur        = [[Evra|€]]167 [[milljarður|miljarðar]] &lt;small&gt;(2020)&lt;/small&gt;
|starfsmenn   = 400.000 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
|vefur         = [https://www.stellantis.com www.stellantis.com]
}}

'''Stellantis''' er fjölþjóðlegur bifreiðaframleiðandi sem var stofnað 16. janúar 2021 vegna sameiningar [[Peugeot|PSA]] samstæðunnar og [[Fiat|Fiat Chrysler Automobiles]]. Skrifstofa þess er í [[Amsterdam]] og lögform þess er því háð hollenskum viðskiptalögum&lt;ref&gt;[https://www.lefigaro.fr/societes/le-groupe-issu-de-la-fusion-psa/fiat-chrysler-s-appellera-stellantis-20200715 Le groupe issu de la fusion PSA/Fiat Chrysler s'appellera Stellantis]&lt;/ref&gt;.

Stellantis samsteypan rekur og markaðssetur fjórtán bílamerki, þar af fimm frá PSA Group (Citroën, DS Automobiles, Opel, Peugeot og Vauxhall) og níu frá FCA (Abarth, Alfa Romeo, Chrysler, Dodge, Fiat, Jeep, Lancia og Maserati).

Samkvæmt gögnum DitchCarbon tilkynnti Stellantis um nálægt 414,7 milljörðum kg CO2e í losun gróðurhúsalofttegunda árið 2024, þar með talið verulega losun í Scope 1, Scope 2 og Scope 3, þar sem megnið af Scope 3 kemur frá notkun seldra vara. Stellantis hefur sett sér markmið um að ná nettó núll kolefnislosun í allri virðiskeðjunni fyrir árið 2038, þar á meðal 75% samdrátt í Scope 1- og Scope 2-losun fyrir 2030 og 37% samdrátt í Scope 3-losun frá notkun seldra vara á hvern ekinn kílómetra fyrir 2034 miðað við grunnár 2018, auk frekari skuldbindinga innan Science Based Targets-verkefnisins um að draga úr algerri Scope 1- og Scope 2-losun um 20% fyrir 2034.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ditchcarbon.com/organizations/stellantis|title=Stellantis Emissions Breakdown &amp; Climate Score {{!}} DitchCarbon|website=ditchcarbon.com|language=en|access-date=2025-11-20}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://web.archive.org/web/20210117150046/https://www.stellantis.com/ Heimasíða Stellantis]
{{s|2021}}

[[Flokkur:Fyrirtæki]]
[[Flokkur:Framleiðslufyrirtæki]]
[[Flokkur:Frönsk fyrirtæki]]</text>
      <sha1>j6bx6uhmbywwf6b55w9rzzdjff17tgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scopolia caucasica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165022</id>
    <revision>
      <id>1986606</id>
      <parentid>1958124</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2056" sha1="iddmi4ri8bhmsk4fjdob6170lrby7o8" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = ''Scopolia caucasica''
| status = 
| image = Scopolia_caucasica_134016352.jpg
| image_caption = Scopolia caucasica.
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| subclassis = ''[[Asteridae]]''
| ordo = [[Kartöflubálkur]] (''Solanales'')
| familia = [[Náttskuggaætt]] (''Solanaceae'')
| genus = [[Scopolia]]
| species = '''S. caucasica'''
| binomial = Scopolia caucasica
| binomial_authority = Kolesn. ex Kreyer&lt;ref name = &quot;C132&quot;&gt;Kolesn. ex Kreyer, 1950 ''In: Not. Syst. Herb. Inst. Bot. Acad. Sci. URSS, 12: 267''&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| synonyms = 
}}

'''Scopolia caucasica'''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16693490|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 May 2014}}&lt;/ref&gt; er fjölær jurt af [[náttskuggaætt]]&lt;ref name = &quot;source&quot;&gt;{{Cite web |url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |title=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World |access-date=2021-09-28 |archive-date=2019-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Hún er ættuð frá norður Kákasus.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:817997-1|title=Scopolia caucasica Kolesn. ex Kreyer {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2021-09-28}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Scopolia caucasica}}
{{wikilífverur|Scopolia caucasica}}

[[Flokkur:Náttskuggaætt]]
[[Flokkur:Lækningajurtir]]</text>
      <sha1>iddmi4ri8bhmsk4fjdob6170lrby7o8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlfalúpína</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167461</id>
    <revision>
      <id>1986785</id>
      <parentid>1957788</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="n2cwci3c8k7kdzatk5d98jtatqzgn8j" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = 
| image_width = 250px
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| subclassis = ''[[Rosidae]]''
| unranked_ordo = ''[[Eurosids I]]''
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = ''[[Faboideae]]''
| tribus = ''[[Genisteae]]''
| subtribus = ''[[Lupininae]]''
| genus = [[Úlfabaunir]] (''Lupinus'')
| species = '''''L. hartwegii'''''
| binomial = ''Lupinus hartwegii''
| binomial_authority = [[John Lindley|Lindl.]]
| synonyms = Lupinus ehrenbergii var. ehrenbergii
}}

'''Úlfalúpína''' ([[fræðiheiti]]: ''Lupinus hartwegii''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/11486323|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 11475565|accessdate= 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er um 60 sentimetra há [[einær jurt]] af [[ertublómaætt]]. Hún er ættuð frá Mexíkó.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77190375-1|title=Lupinus ehrenbergii var. ehrenbergii {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2022-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418000410/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77190375-1|archive-date=2022-04-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Í samvinnu við ''[[Rhizobium]]''-gerla getur lúpínan unnið [[köfnunarefni]] úr [[andrúmsloft]]inu. 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Commons|Lupinus hartwegii}}
{{Wikilífverur|Lupinus hartwegii}}
[[Flokkur:Ertublómaætt]]
[[Flokkur:Úlfaertur]]
[[Flokkur:Niturbindandi plöntur]]</text>
      <sha1>n2cwci3c8k7kdzatk5d98jtatqzgn8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suðurþríhyrningurinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170721</id>
    <revision>
      <id>1986699</id>
      <parentid>1971948</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="977" sha1="g0bvlz91oeaaabxxro3xppgem0mifj9" xml:space="preserve">[[Mynd:Triangulum_Australe_IAU.svg|thumb|right|Stjörnukort af Suðurþríhyrningnum.]]
'''Suðurþríhyrningurinn''' ([[latína]]: ''Triangulum Australe'') er lítið [[stjörnumerki]] á [[suðurhimininn|suðurhimninum]], sem er kallað ''Suður''þríhyrningurinn til aðgreiningar frá [[Þríhyrningurinn (stjörnumerki)|Þríhyrningnum]] á norðurhimninum. Nafnið er dregið af því að þrjár björtustu stjörnur þess mynda næstum jafnhliða þríhyrning. Stjörnumerkið var fyrst nefnt á stjörnukorti af flæmska stjörnufræðingnum [[Petrus Plancius]] árið 1589. Bjartasta stjarna stjörnumerkisins er [[Atría]] (eða ''Alfa Triangulum Australe'') sem er [[risastjarna]] í um 391 ljósára fjarlægð frá Jörðu. 

== Tenglar ==
* [https://web.archive.org/web/20221122161244/https://www.stjornufraedi.is/stjornuskodun/stjornumerkin/sudurthrihyrningurinn/ Suðurþríhyrningurinn á Stjörnufræðivefnum]

{{stjörnumerkin}}

[[Flokkur:Stjörnumerki]]</text>
      <sha1>g0bvlz91oeaaabxxro3xppgem0mifj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Svartlind</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170904</id>
    <revision>
      <id>1986701</id>
      <parentid>1798386</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5361" sha1="qffahzfth0r1gxhgjsdr5e8j9npp4dl" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Tilia americana (American Linden) (28268263222).jpg
| image_caption = Blöð og blóm
| image2 = American Linden bark detail.jpg
| image2_caption = Börkur
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 19 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=Barstow, M. |date=2017 |title=''Tilia americana'' |volume=2017 |page=e.T61788230A61788232 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T61788230A61788232.en |access-date=19 November 2021}}&lt;/ref&gt;= 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Linditré]] (''Tilia'')
| species = '''T. americana'''
| binomial = Tilia americana
| binomial_authority  = [[Carl Linnaeus|L.]]
| range_map  = Tlilia americana map.png
| range_map_caption = Útbreiðslusvæði
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
|title=&lt;small&gt;Samheiti&lt;/small&gt;
|''Tilia venulosa'' &lt;small&gt;[[Charles Sprague Sargent|Sarg.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia velutina'' &lt;small&gt;Mackenzie ex V. Engl.&lt;/small&gt;
|''Tilia truncata'' &lt;small&gt;[[Édouard Spach|Spach]]&lt;/small&gt;
|''Tilia stenopetala'' &lt;small&gt;[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia palmeri'' &lt;small&gt;[[Benjamin Franklin Bush|Bush]] ex F. C. Gates&lt;/small&gt;
|''Tilia nigra'' &lt;small&gt;[[Moritz Balthasar Borkhausen|Borkh.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia neglecta'' &lt;small&gt;[[Édouard Spach|Spach]]&lt;/small&gt;
|''Tilia multiflora'' &lt;small&gt;Hort. ex [[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia mississippiensis'' &lt;small&gt;[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]&lt;/small&gt;
|''Tilia mexicana'' &lt;small&gt;[[Diederich Franz Leonhard von Schlechtendal|Schltdl.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia ludovicia'' &lt;small&gt;[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]] ex [[Emil Bernhard Koehne|Koehne]]&lt;/small&gt;
|''Tilia leptophylla'' &lt;small&gt;Hort. Berol. ex [[Johann Nepomuk Bayer|Bayer]]&lt;/small&gt;
|''Tilia laxiflora'' &lt;small&gt;[[André Michaux|Michx.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia latifolia'' &lt;small&gt;[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia grata'' &lt;small&gt;[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia glabra'' &lt;small&gt;[[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia canadensis'' &lt;small&gt;[[André Michaux|Michx.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia americana neglecta'' &lt;small&gt;([[Édouard Spach|Spach]]) [[Francis Raymond Fosberg|Fosberg]]&lt;/small&gt;
}}
}}

'''Svartlind''' ([[fræðiheiti]]: ''Tilia americana''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/56WNF|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er trjátegund af [[stokkrósaætt]], ættkvísl [[Linditré|linditrjáa]], ættuð frá austurhluta Norður-Ameríku.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia americana L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:286108-2 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121014231/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:286108-2 |archive-date= 2022-01-21 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Ágreiningur er um hvort að [[Tilia caroliniana|T. caroliniana]] sé undirtegund hennar.&lt;ref name=usfs&gt;Crow, T. R. (1990). [https://srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_2/tilia/americana.htm|&quot;Tilia americana&quot;]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. (eds.). Hardwoods. Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). Vol. 2 – via Southern Research Station.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=grin&gt;[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=36668|&quot;Tilia americana&quot;]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA).&lt;/ref&gt; Ef svo er, þá er hún eina tegund ættkvíslarinnar í Ameríku.
 
Tegundin er ræktuð víða, t.d. norður til Alaska.&lt;ref&gt;Juneau: [http://www.silverbowinn.com/downtown_tree_guide%20final%2006.pdf Downtown Juneau Tree Guide] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070818004459/http://www.silverbowinn.com/downtown_tree_guide%20final%2006.pdf |date=August 18, 2007 }}&lt;/ref&gt; Lítil reynsla er af tegundinni hérlendis.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=2196  Svartlind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221128173914/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=2196 |date=2022-11-28 }} - Lystigarður Akureyrar&lt;/ref&gt; Spírun fræja er einstaklega lítil, yfirleitt um 30%, en er tiltölulega auðveld af græðlingum.
[[File:Tilia americana sections.jpg|thumb|upright=1.2|Viður af svartlind (''Tilia americana'')]]
==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commonscat|Tilia americana|svartlind}}
{{wikilífverur|Tilia americana|svartlind}}
{{Reflist}}

{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>qffahzfth0r1gxhgjsdr5e8j9npp4dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rússalind</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170910</id>
    <revision>
      <id>1986593</id>
      <parentid>1982272</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2716" sha1="s4pb3f8h6k43kxgyp9bgehfv31w8lw8" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Sibirische Linde (Tilia sibirica) 5652.JPG
| image_caption = Rússalind í [[Winterburg]]
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| genus = [[Linditré]] (''Tilia'')
| species = '''''T. cordata'''''
| trinomial = ''Tilia cordata subsp. sibirica''
| trinomial_authority =  ([[Friedrich Ernst Ludwig FischerFisch.]] ex [[Johann Nepomuk Bayer|Bayer]]) [[Christopher Donald Pigott|Pigott]]
| synonyms = *''Tilia amurensis'' var. ''sibirica'' &lt;small&gt;(([[Friedrich Ernst Ludwig FischerFisch.]] ex [[Johann Nepomuk Bayer|Bayer]])) Y. C. Zhu&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
*''Tilia sibirica'' &lt;small&gt;[[Johann Nepomuk Bayer|Bayer]]&lt;/small&gt;
}}

'''Rússalind''' ([[fræðiheiti]]: ''Tilia cordata subsp. sibirica''&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia cordata subsp. sibirica (Fisch. ex Bayer) Pigott {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20006401-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220122185443/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20006401-1 |archive-date= 2022-01-22 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;) er tré af [[stokkrósaætt]]. Útbreiðsla er í Síberíu (Altay, Krasnoyarsk, vestur Síbería). Hún er ýmist talin undirtegund [[hjartalind]]ar eða [[drekalind]]ar &lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5RTZ9|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20221128231313/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5RTZ9|archive-date= 2022-11-28|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; eða sem sjálfstæð tegund.

Smávægileg reynsla er af tegundinni hérlendis.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=5694  Rússalind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221128231321/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=5694 |date=2022-11-28 }} - Lystigarður Akureyrar&lt;/ref&gt;

== Tenglar ==
{{reflist}}

{{commonscat|Tilia sibirica|rússalind}}
{{wikilífverur|Tilia cordata subsp. sibirica|rússalind}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]
[[Flokkur:Lauftré]]</text>
      <sha1>s4pb3f8h6k43kxgyp9bgehfv31w8lw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia chingiana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170926</id>
    <revision>
      <id>1986718</id>
      <parentid>1854232</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2489" sha1="81e4ytawd4eeddz2684npjmw30odwew" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Tilia chingiana mid-Nov. colour 2.jpg
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. chingiana
| binomial = Tilia chingiana
| binomial_authority = [[Hsen Hsu Hu|Hu]] &amp; [[Wan Chun Cheng|W.C.Cheng]]&lt;ref name = &quot;col53536923&quot;&gt;Hu &amp; Cheng (1935) , In: Contrib. Biol. Lab. Sc. Soc. China, Bot. Ser., 10: 79&lt;/ref&gt;
| synonyms = *''Tilia breviradiata'' &lt;small&gt;Rehder&lt;/small&gt;
*''Tilia orocryptica'' &lt;small&gt;Croizat&lt;/small&gt;
*''Tilia tuan'' &lt;small&gt;Szyszlowicz&lt;/small&gt; var. ''breviradiata'' &lt;small&gt;Rehder&lt;/small&gt;
}}

'''''Tilia chingiana'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/56WPF|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Hsen Hsu Hu]] og [[Wan Chun Cheng]]. Hún vex í suðaustur [[Kína]] ([[Anhui]], [[Jiangsu]], [[Jiangxi]], og [[Zhejiang]]).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia chingiana Hu &amp; W.C.Cheng {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835266-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121013906/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835266-1 |archive-date= 2022-01-21 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Tang&gt;Tang, Y., Gilbert, M. G., &amp; Dorr, L. J. Tiliaceae, in Wu, Z. &amp; Raven, P. (eds) (2007). ''Flora of China'', Vol. 12. Science Press, Beijing, and Missouri Botanical Garden Press, St. Louis, USA. {{ISBN|1930723407}} [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=250077056] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220212114632/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=250077056 |date=2022-02-12 }}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia chingiana}}
{{wikilífverur|Tilia chingiana}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>81e4ytawd4eeddz2684npjmw30odwew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia dasystyla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170928</id>
    <revision>
      <id>1986719</id>
      <parentid>1785628</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1705" sha1="j7dvb2wvy7lbd331d40l3xglqdd7vas" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Feuille de tilia dasystyla (Variété de tilleul).jpg
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. dasystyla
| binomial = Tilia dasystyla
| binomial_authority = [[Christian von Steven|Steven]]
| synonyms = 
}}

'''''Tilia dasystyla'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/56WPX|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Christian von Steven]]. Hún vex í Íran, Krím, Kákasus, og Tyrklandi.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia dasystyla Steven {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835288-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20211224012027/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835288-1 |archive-date= 2021-12-24 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia dasystyla}}
{{wikilífverur|Tilia dasystyla}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>j7dvb2wvy7lbd331d40l3xglqdd7vas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia henryana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170952</id>
    <revision>
      <id>1986720</id>
      <parentid>1854233</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2079" sha1="59a7p5odbkw5ohvzcbft9yoojn24ms0" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = TiliaHenryaaleaves.JPG
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. henryana
| binomial = Tilia henryana
| binomial_authority = [[Ignaz von Szyszylowicz|Szyszyl.]]
| synonyms = 
}}

'''''Tilia henryana'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/56WQX|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Ignaz von Szyszylowicz]]. Hún er frá Kína.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia henryana Szyszyl. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835354-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20211224051229/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835354-1 |archive-date= 2021-12-24 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Tang&gt;Tang, Y., Gilbert, M. G., &amp; Dorr, L. J. Tiliaceae, in Wu, Z. &amp; Raven, P. (eds) (2007). [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=250077056 ''Flora of China''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220212114632/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=250077056 |date=2022-02-12 }}, Vol. 12. Science Press, Beijing, and Missouri Botanical Garden Press, St. Louis, USA.&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia henryana}}
{{wikilífverur|Tilia henryana}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>59a7p5odbkw5ohvzcbft9yoojn24ms0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia kiusiana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170955</id>
    <revision>
      <id>1986721</id>
      <parentid>1785631</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1755" sha1="86u925er92vkftqdnk4ovjvtyhzz5bw" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 1730-Tilia kiusiana-DZ-8.12.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. kiusiana
| binomial = Tilia kiusiana
| binomial_authority = [[Tomitaro Makino|Makino]] &amp; [[Yasuyoshi Shirasawa|Shiras.]]
| synonyms = 
}}

'''''Tilia kiusiana'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/56WRP|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Tomitaro Makino]] &amp; [[Yasuyoshi Shirasawa]]. Hún er upprunnin í suður- og mið-Japan og ílend á Kóreuskaga.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia kiusiana Makino &amp; Shiras. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835389-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20210814101954/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835389-1 |archive-date= 2021-08-14 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia kiusiana}}
{{wikilífverur|Tilia kiusiana}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>86u925er92vkftqdnk4ovjvtyhzz5bw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia maximowicziana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170959</id>
    <revision>
      <id>1986722</id>
      <parentid>1785647</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="t0gdyhqiojqmt5ze5w4c3vnvppejdpy" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lipa maksimowicza Brochów.jpg
| image_caption = Fullvaxið tré
| image2 = Tilia maximowicziana 1.JPG
| image2_caption = Blöð og blóm
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. maximowicziana
| binomial = Tilia maximowicziana
| binomial_authority = [[Yasuyoshi Shirasawa|Shiras.]]&lt;ref name = &quot;col53536941&quot;&gt;Shiras. (1900) , In: Bull. Coll. Agric. Tokyo, 4: 158&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Tilia miyabei'' &lt;small&gt;J. G. Jack&lt;/small&gt;
}}

'''''Tilia maximowicziana'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/56WSK|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Yasuyoshi Shirasawa]]. Hún vex á Japan og Kúrileyjum.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia maximowicziana Shiras. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835435-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20210815185826/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835435-1 |archive-date= 2021-08-15 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia maximowicziana}}
{{wikilífverur|Tilia maximowicziana}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>t0gdyhqiojqmt5ze5w4c3vnvppejdpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia miqueliana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170960</id>
    <revision>
      <id>1986723</id>
      <parentid>1785651</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2389" sha1="pyq5ximmemo1w7nlj2onyzitq1ham75" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Tilia miqueliana1.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. miqueliana
| binomial = Tilia miqueliana
| binomial_authority = [[Karl Maximovich|Maxim]]&lt;ref name = &quot;col53536943&quot;&gt;Maxim. (1880) , In: Bull. Acad. Imp. Sci. Saint-Petersbourg 26(3): 434-436&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Tilia miqueliana longipes'' &lt;small&gt;P. C. Chiu&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Tilia kwangtungensis'' &lt;small&gt;[[Woon Young Chun|Chun]] &amp; H. D. Wong&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Tilia kinashii'' &lt;small&gt;[[Augustin Abel Hector Léveillé|H. Lév.]] &amp; [[Eugène Vaniot|Vaniot]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Tilia franchetiana'' &lt;small&gt;C. K. Schneider&lt;/small&gt;
}}

'''''Tilia miqueliana'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7CC39|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Karl Maximovich]]. Hún er frá Suðaustur Kína&lt;ref name=Tang&gt;Tang, Y., Gilbert, M. G., &amp; Dorr, L. J. Tiliaceae, in Wu, Z. &amp; Raven, P. (eds) (2007). [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200013640 ''Flora of China''], Vol. 12. Science Press, Beijing, and Missouri Botanical Garden Press, St. Louis, USA. &lt;/ref&gt; og hefur verið flutt inn til Japan og Kóreu.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia miqueliana Maxim. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835448-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20211224051233/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835448-1 |archive-date= 2021-12-24 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia miqueliana}}
{{wikilífverur|Tilia miqueliana}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>pyq5ximmemo1w7nlj2onyzitq1ham75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia nasczokinii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170969</id>
    <revision>
      <id>1986724</id>
      <parentid>1785671</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="ny6gb4yif6fn1v238v60qffpcvwa244" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Tilia nasczokinii 8.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. nasczokinii
| binomial = Tilia nasczokinii
| binomial_authority = [[Nikolay Vitalievich Stepanov|Stepanov]]&lt;ref name = &quot;col53536946&quot;&gt;N. V. Stepanov (1993) , In: Bot. Zhurn., 78(3): 142&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
}}

'''''Tilia nasczokinii'''''&lt;ref&gt;Stepanov N.V. (ed) (2005): Red Book of Krasnoyarsk Krai. Polikom, Krasnoyarsk, Russia. {{ISBN|978-5-91111-006-2}} (2nd edition)&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Nikolay Vitalievich Stepanov]]. Hún vex í mið-Síberíu.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia nasczokinii Stepanov {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:972340-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220120231902/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:972340-1 |archive-date= 2022-01-20 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Hún er oft talin undirtegund af [[Hjartalind|Hjartalind]]: Tilia cordata subsp. nasczokinii (Stepanov) Shekhovts. &amp; Kosterin.&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/98Y98|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia nasczokinii}}
{{wikilífverur|Tilia cordata subsp. nasczokinii}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>ny6gb4yif6fn1v238v60qffpcvwa244</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia nobilis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170970</id>
    <revision>
      <id>1986725</id>
      <parentid>1785673</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2102" sha1="95ksvsmuvf28dohzzlmjx9mscqy00jd" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = P1000357 Tilia nobilis (Tiliaceae).JPG
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. nobilis
| binomial = Tilia nobilis
| binomial_authority = [[Alfred Rehder|Rehder]] &amp; [[Ernest Henry Wilson|E.H.Wilson]]&lt;ref name = &quot;col53536947&quot;&gt;Rehder &amp; E. H. Wilson (1915) , In: Pl. Wilson. 2(2): 363-364&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
}}

'''''Tilia nobilis'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7CC36|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Alfred Rehder]] &amp; [[Ernest Henry Wilson]]. Hún vex í Kína (Sichuan, Yunnan og hugsanlega Henan.).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia nobilis Rehder &amp; E.H.Wilson {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835471-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121013827/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835471-1 |archive-date= 2022-01-21 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FoC_200013644&quot; &gt;{{cite web |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200013644 |title=大叶椴 da ye duan |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2022 |website=Flora of China |publisher=efloras.org |access-date=19 November 2022 }}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia nobilis}}
{{wikilífverur|Tilia nobilis}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>95ksvsmuvf28dohzzlmjx9mscqy00jd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia oliveri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170971</id>
    <revision>
      <id>1986726</id>
      <parentid>1854234</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2266" sha1="qbje9ch6xlox7vjh2v5urkpbfbtp2k8" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Tilia oliveri JPG1Fe.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. oliveri
| binomial = Tilia oliveri
| binomial_authority = [[Ignaz von Szyszyłowicz|Szyszył.]]&lt;ref name = &quot;col53536949&quot;&gt;Szyszyl. (1890) , In: Hooker's Icon. Pl. 20(2): t. 1927, in nota&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Tilia pendula'' &lt;small&gt;V. Engl. ex Schneid.&lt;/small&gt;
}}

'''''Tilia oliveri'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/56WTN|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Ignaz von Szyszyłowicz]]. Hún vex í Kína (Gansu, Hubei, Hunan, Shaanxi og Sichuan.).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia oliveri Szyszył. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835483-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121014004/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835483-1 |archive-date= 2022-01-21 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FoC_200013644&quot; &gt;{{cite web |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200013647 |title=鄂椴 e duan |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2022 |website=Flora of China |publisher=efloras.org |access-date=02 desember 2022 |archive-date=22 september 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922110807/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200013647 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia oliveri}}
{{wikilífverur|Tilia oliveri}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>qbje9ch6xlox7vjh2v5urkpbfbtp2k8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia paucicostata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170972</id>
    <revision>
      <id>1986727</id>
      <parentid>1854235</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2347" sha1="a6zlpxy84r6pycy451zu7ul8wiwiqnm" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. paucicostata
| binomial = Tilia paucicostata
| binomial_authority = [[Carl Maximowicz|Maxim.]]
| synonyms = ''Tilia paucicostata tenuis'' &lt;small&gt;V. Engl. ex [[Camillo Karl Schneider|C. K. Schneid.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Tilia paucicostata firma'' &lt;small&gt;V. Engl.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Tilia miqueliana chinensis'' &lt;small&gt;[[Friedrich Ludwig Diels|Diels]]&lt;/small&gt;
}}

'''''Tilia paucicostata'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7CBR7|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Carl Maximowicz]]. Hún vex í Kína (Gansu, Hubei, Hunan, Shaanxi og Sichuan.).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia paucicostata Maxim. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835499-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121014340/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835499-1 |archive-date= 2022-01-21 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FoC_200013644&quot; &gt;{{cite web |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200013650 |title=少脉椴 shao mai duan |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2022 |website=Flora of China |publisher=efloras.org |access-date=02 desember 2022 |archive-date=10 september 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910075033/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200013650 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia paucicostata}}
{{wikilífverur|Tilia paucicostata}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>a6zlpxy84r6pycy451zu7ul8wiwiqnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia × euchlora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170973</id>
    <revision>
      <id>1986728</id>
      <parentid>1785682</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="lg0c66ns4t9t8pe15j9ym1oatfwmqqu" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Tilia euchlora1.JPG
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. × euchlora
| binomial = Tilia × euchlora
| binomial_authority = [[Karl Heinrich Emil Koch|K.Koch]]
| synonyms =  *''Tilia grandifolia'' var. ''euchlora'' (K. Koch) Jess. 
* ''Tilia euchlora'' K. Koch&lt;ref name = &quot;col53536958&quot;&gt;C. Koch (1866) , In: Wochenschr. Gärtn. Pflanzenk. 9: 284&lt;/ref&gt;
}}

'''''Tilia × euchlora'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/93QC3|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Karl Heinrich Emil Koch]]. Hún vex í Krím og í Íran.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia × euchlora K.Koch {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835304-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20211201190826/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835304-1 |archive-date= 2021-12-01 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Hún er blendingur tegundanna [[hjartalind|T. cordata]] og [[Tilia dasystyla|T. dasystyla]]. 

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia × euchlora}}
{{wikilífverur|Tilia × euchlora}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>lg0c66ns4t9t8pe15j9ym1oatfwmqqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilia × noziricola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170974</id>
    <revision>
      <id>1986729</id>
      <parentid>1785684</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1747" sha1="mjzu8dw1vo9ex6dpjaxdscrbu3hdipu" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| subfamilia = [[Tilioideae]]
| genus = [[Tilia]]
| species = T. × noziricola
| binomial = Tilia × noziricola
| binomial_authority = [[Kiyotaka Hisauti|Hisauti]]
| synonyms = 
}}

'''''Tilia × noziricola'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/56WWF|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; er trjátegund af [[stokkrósaætt]] sem var lýst af [[Kiyotaka Hisauti]]. Hún vex í Japan.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia × noziricola Hisauti {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835472-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20211205060458/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835472-1 |archive-date= 2021-12-05 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Hún er blendingur tegundanna [[Tilia japonica|T. japonica]] og [[Tilia maximowicziana|T. maximowicziana]].

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Tilia × noziricola}}
{{wikilífverur|Tilia × noziricola}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]</text>
      <sha1>mjzu8dw1vo9ex6dpjaxdscrbu3hdipu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silfurlind</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170980</id>
    <revision>
      <id>1986627</id>
      <parentid>1785816</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2815" sha1="n0up2flbj24vkdlvmznezs037mkygee" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Tilia-tomentosa.JPG
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stokkrósabálkur]] (''Malvales'')
| familia = [[Stokkrósaætt]] (''Malvaceae'')
| genus = [[Linditré]] (''Tilia'')
| species = '''''T. tomentosa'''''
| binomial = ''Tilia tomentosa''
| binomial_authority =  [[Conrad Moench|Moench]]&lt;ref name = &quot;col53536956&quot;&gt;Moench (1785) , In: Verz. Ausl. Bäume Weissenst. 136&lt;/ref&gt;
|range_map = Tilia tomentosa range.svg
|range_map_caption =
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
|title=&lt;small&gt;Samheiti&lt;/small&gt;
|''Tilia tomentosa petiolaris'' &lt;small&gt;Petzold&lt;/small&gt;
|''Tilia tomentosa petiolaris'' &lt;small&gt;(Petzold &amp; Kirchner) R. Soo&lt;/small&gt;
|''Tilia rotundifolia'' &lt;small&gt;[[Étienne Pierre Ventenat|Vent.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia peduncularis'' &lt;small&gt;Del. ex [[Johann Nepomuk Bayer|Bayer]]&lt;/small&gt;
|''Tilia orbicularis'' &lt;small&gt;Hort. ex V. Engl.&lt;/small&gt;
|''Tilia macrophylla'' &lt;small&gt;Hort. ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]&lt;/small&gt;
|''Tilia glauca'' &lt;small&gt;[[Ludwig David von Schweinitz|Schwein.]] ex Bayer.&lt;/small&gt;
|''Tilia gigantea'' &lt;small&gt;Hort. ex [[Leopold Dippel|Dippel]]&lt;/small&gt;
|''Tilia argentea subglobularis'' &lt;small&gt;[[János Johannes Wagner|J. Wagner]] ex L. Z. Vöröss&lt;/small&gt;
|''Tilia argentea'' &lt;small&gt;[[René Louiche Desfontaines|Desf.]] ex DC.&lt;/small&gt;
|''Tilia alba'' &lt;small&gt;[[William Aiton|Aiton]]&lt;/small&gt;
|''Tilia alba'' &lt;small&gt;[[Johann Mihály Michael Fuss|Fuss]]&lt;/small&gt;
}}
}}

'''Silfurlind''' ([[fræðiheiti]]: ''Tilia tomentosa''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/56WVQ|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er tré af [[stokkrósaætt]]. Útbreiðslan er í suðaustur Evrópu og fyrir botni Miðjarðarhafs.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Tilia tomentosa Moench {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835608-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200811065947/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:835608-1 |archive-date= 2020-08-11 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; 

== Tenglar ==
{{reflist}}

{{commonscat|Tilia tomentosa|silfurlind}}
{{wikilífverur|Tilia tomentosa|silfurlind}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Stokkrósaætt]]
[[Flokkur:Lauftré]]</text>
      <sha1>n0up2flbj24vkdlvmznezs037mkygee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaftoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171040</id>
    <revision>
      <id>1986750</id>
      <parentid>1835344</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4275" sha1="qieux1nsowzkg5y0ur77s2sxturleog" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera caprifolium002.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. caprifolium'''''
| binomial = ''Lonicera caprifolium''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name = &quot;col53639841&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl.: 173&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
|title=&lt;small&gt;Samheiti&lt;/small&gt;
|''Caprifolium atropurpureum'' &lt;small&gt;K.Koch&lt;/small&gt;
|''Caprifolium germanicum'' &lt;small&gt;Delarbre&lt;/small&gt;
|''Caprifolium hortense'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
|''Caprifolium italicum'' &lt;small&gt;Medik.&lt;/small&gt;
|''Caprifolium magnevilleae'' &lt;small&gt;Dippel&lt;/small&gt;
|''Caprifolium pallidum'' &lt;small&gt;Schur&lt;/small&gt;
|''Caprifolium perfoliatum'' &lt;small&gt;Röhl.&lt;/small&gt;
|''Caprifolium rotundifolium'' &lt;small&gt;Moench&lt;/small&gt;
|''Caprifolium sylvaticum'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
|''Caprifolium vulgare'' &lt;small&gt;Medik.&lt;/small&gt;
|''Lonicera perfoliatum'' &lt;small&gt;(Roehl.) [[Samuel Frederick Gray|S. F. Gray]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera italicum'' &lt;small&gt;[[Philip Miller|Mill.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera verna'' &lt;small&gt;Hort. ex Lavallee&lt;/small&gt;
|''Lonicera verna'' &lt;small&gt;Hort. ex Dippel.&lt;/small&gt;
|''Lonicera suavis'' &lt;small&gt;[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera pallida'' &lt;small&gt;[[Nicolaus Thomas Host|Host]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera italica'' &lt;small&gt;Schm.&lt;/small&gt;
|''Lonicera vulgare'' &lt;small&gt;Medic.&lt;/small&gt;
|''Lonicera sylvaticum'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera rotundifolium'' &lt;small&gt;[[Conrad Moench|Moench]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera perfoliatum'' &lt;small&gt;Roehl.&lt;/small&gt;
|''Lonicera pallidum'' &lt;small&gt;[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera magnevilleae'' &lt;small&gt;Hort. ex [[Leopold Dippel|Dippel]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera italicum'' &lt;small&gt;([[Philip Miller|Mill.]]) [[Friedrich Casimir Medicus|Medik.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera hortense'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera germanicum'' &lt;small&gt;Delarb.&lt;/small&gt;
|''Lonicera atropurpureum'' &lt;small&gt;Hort. ex C. Koch&lt;/small&gt;
}}
| synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2340177|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species|accessdate=7 December 2014|archive-date=27 maí 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527171927/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2340177|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Vaftoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera caprifolium''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZ56|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er vafningsrunni af [[geitblaðsætt]] sem vex í mið og suðaustur Evrópu yfir til Kákasus.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera caprifolium L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148670-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20210514041056/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148670-1 |archive-date= 2021-05-14 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;  Hann getur orðið að 8m hár. Blómin eru stór, hvítleit til bleik og ilmandi og berin rauð, óæt.  
Hann er lítið eitt reyndur á Íslandi,&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=210 Vaftoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205234302/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=210 |date=2022-12-05 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt; en nær oft ekki að blómstra vegna kals. Nauðalík tegund en harðgerðari er [[skógartoppur]] (L. periclymeneum).

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera caprifolium|vaftopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera caprifolium|vaftopp}}

[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>qieux1nsowzkg5y0ur77s2sxturleog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sóltoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171069</id>
    <revision>
      <id>1986710</id>
      <parentid>1854209</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4147" sha1="me95742my2vc4vg7s9zm4fzwyyc57s3" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera gibbiflora kz02.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. chrysantha'''''
| binomial = ''Lonicera chrysantha''
| binomial_authority = [[Porphir Kiril Nicolai Stepanowitsch Turczaninow|Turcz.]]&lt;ref name = &quot;col53639847&quot;&gt;Turcz. (1845) , In: Bull. Soc. Nat. Mosc. 11: 93 (1838); 18: 304&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
|title=&lt;small&gt;Samheiti&lt;/small&gt;
|''Lonicera gibbiflorum'' &lt;small&gt;[[Franz Josef Ivanovich Ruprecht|Rupr.]] &amp; [[Carl Maximowicz|Maxim.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera xylosteum chrysantha'' &lt;small&gt;([[Porphir Kiril Nicolai Stepanowitsch Turczaninow|Turcz.]] ex [[Carl Friedrich von Ledebour|Ledeb.]]) [[Eduard August von Regel|Regel]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera regeliana'' &lt;small&gt;Petzold &amp; Kirchner&lt;/small&gt;
|''Lonicera longipes'' &lt;small&gt;([[Carl Maximowicz|Maxim.]]) [[Antonina Ivanovna Pojarkova|Pojark.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera gibbiflora'' &lt;small&gt;([[Franz Josef Ivanovich Ruprecht|Rupr.]]) [[Leopold Dippel|Dipp.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera chrysantha longipes'' &lt;small&gt;[[Carl Maximowicz|Maxim.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera chrysantha linearifolia'' &lt;small&gt;[[Shang Wu Liu|S. W. Liu]] &amp; T. N Ho&lt;/small&gt;
|''Lonicera chrysantha crassipes'' &lt;small&gt;[[Takenoshin Nakai|Nakai]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera chrysantha gibbiflora'' &lt;small&gt;(Ruprecht) M. Kitag.&lt;/small&gt;
|''Lonicera chrysantha villosa'' &lt;small&gt;[[Alfred Rehder|Rehder]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera chrysantha crassipes'' &lt;small&gt;([[Takenoshin Nakai|Nakai]]) [[Shi Lin Tung|S. L. Tung]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera gibbiflorum'' &lt;small&gt;([[Franz Josef Ivanovich Ruprecht|Rupr.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera chrysanthum'' &lt;small&gt;([[Porphir Kiril Nicolai Stepanowitsch Turczaninow|Turcz.]] ex [[Carl Friedrich von Ledebour|Ledeb.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;
}}
| synonyms_ref = 
}}

'''Sóltoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera chrysantha''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZ5T|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frámið-Síberíu austur til Japan.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera chrysantha Turcz. ex Ledeb. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148693-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220417163032/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148693-1 |archive-date= 2022-04-17 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;  Hann verður um 4 m hár og álíka breiður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200022294|title=Lonicera chrysantha in Flora of China @ efloras.org|website=www.efloras.org|access-date=2022-12-08|archive-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930214032/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200022294|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  Blómin eru gulleit, tvö saman. Berin eru rauð og æt.&lt;ref&gt;[https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Lonicera+chrysantha Lonicera chrysantha - Turcz.] Plants For A Future&lt;/ref&gt;
Hann þrífst ágætlega á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=211 Sóltoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207191024/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=211 |date=2022-12-07 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera chrysantha|sóltopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera chrysantha|sóltopp}}

[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>me95742my2vc4vg7s9zm4fzwyyc57s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vindtoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171082</id>
    <revision>
      <id>1986760</id>
      <parentid>1798434</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="g2bbuoumvoah56izcx3zme1nbc0we1k" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera_morrowii,_flowers.JPG
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. morrowii'''''
| binomial = ''Lonicera morrowii''
| binomial_authority = [[Asa Gray|A. Gray]]&lt;ref name = &quot;col53639922&quot;&gt;Gray (1856) , In: Perry, Jap. Exped. 2: 313&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Lonicera tatarica morrowii'' &lt;small&gt;([[Asa Gray|A. Gray]]) Q. E. Yang, Landrein, Borosova &amp; Osborne&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera morrowii insularis'' &lt;small&gt;([[Takenoshin Nakai|Nakai]]) M. Kim&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera morrowii gamushiensis'' &lt;small&gt;[[Yasaka Hayashi|Hayashi]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera insularis mandshurica'' &lt;small&gt;Skvortzow&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera insularis lutescens'' &lt;small&gt;Skvortzow&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera insularis'' &lt;small&gt;[[Takenoshin Nakai|Nakai]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
}}

'''Vindtoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera morrowii''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZCL|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá norðaustur Kína, suður Kóreu og Japan.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera morrowii A.Gray {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148944-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220417174555/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148944-1 |archive-date= 2022-04-17 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;  Hann verður um 2 m hár og álíka breiður. Blómin eru hvít og gulna með aldri og berin skærrauð, óæt. 

Hann hefur reynst harðgerður á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=846 Vindtoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207233112/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=846 |date=2022-12-07 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera morrowii|vindtopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera morrowii|vindtopp}}

[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>g2bbuoumvoah56izcx3zme1nbc0we1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Surtartoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171084</id>
    <revision>
      <id>1986696</id>
      <parentid>1798373</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3020" sha1="2n6cvtt01lg4ng8t3bk82eacwy6vc90" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera nigra.jpg
| image_caption = 
|status = LC
|status_system = IUCN3.1
|status_ref = &lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Rivers, M.C. |title = Lonicera nigra | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | publisher = [[International Union for Conservation of Nature]] | date = 2017 | url = https://www.iucnredlist.org/species/83771372/86136241 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T83771372A86136241.en }}&lt;/ref&gt;
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. nigra'''''
| binomial = ''Lonicera nigra''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name = &quot;col53639926&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl. 173&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Lonicera nigrum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) Medic.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera campaniflorum'' &lt;small&gt;[[Conrad Loddiges|Lodd.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera nigra microphylla'' &lt;small&gt;M. Gajic&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera nigra angustifolia'' &lt;small&gt;M. Gajic&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera carpatica'' &lt;small&gt;Porcius&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera carpathica'' &lt;small&gt;[[Pál Kitaibel|Kit.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera campanifolia'' &lt;small&gt;[[George Don jr|G. Don]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera nigrum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt; 
| synonyms_ref = 
}}

'''Surtartoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera nigra''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZCV|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður úr fjöllum suður og mið Evrópu.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera nigra L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148959-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20211227191845/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148959-1 |archive-date= 2021-12-27 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;  Hann verður um 1-2 m hár og álíka breiður. Blómin eru smá, bleik og berin svört. 

Hann hefur reynst harðgerður á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=847 Surtartoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207234406/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=847 |date=2022-12-07 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera nigra|surtartopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera nigra|surtartopp}}

[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>2n6cvtt01lg4ng8t3bk82eacwy6vc90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vetrartoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171131</id>
    <revision>
      <id>1986758</id>
      <parentid>1797676</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="75n0wzujct3u0i77b77c71am72s59mr" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera pileata flowers 001.JPG
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. pileata'''''
| binomial = ''Lonicera pileata''
| binomial_authority = [[Daniel Oliver|Oliv.]]&lt;ref name = &quot;col53639940&quot;&gt;Oliv. (1887) , In: Hook.'s Icon. Pl. 16(4): t. 1585&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Lonicera ligustrina pileata'' &lt;small&gt;([[Daniel Oliver|Oliv.]]) [[Adrien René Franchet|Franch.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera pileatum'' &lt;small&gt;([[Daniel Oliver|Oliv.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
}}

'''Vetrartoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera pileata''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/72MQM|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Kína.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera ligustrina var. pileata (Oliv.) Franch. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77250251-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20221209224456/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77250251-1 |archive-date= 2022-12-09 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;  Hann verður um 1m hár og breiður, jarðlægur og sígrænn. Blómin eru gulleit og lítil áberandi og berin fjólublá. 

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=1969 Vetrartoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204234823/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=1969 |date=2022-12-04 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera pileata|vetrartopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera pileata|vetrartopp}}

[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>75n0wzujct3u0i77b77c71am72s59mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skógartoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171134</id>
    <revision>
      <id>1986670</id>
      <parentid>1798364</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2728" sha1="5lvae7s9mp5esqmz12z5iflq6gesalk" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = European honeysuckle 800.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. periclymenum'''''
| binomial = ''Lonicera periclymenum''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name = &quot;col53639816&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl. 174&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
|title=&lt;small&gt;Samheiti&lt;/small&gt;
|''Caprifolium distinctum'' &lt;small&gt;Moench&lt;/small&gt;
|''Caprifolium germanicum'' &lt;small&gt;Röhl.&lt;/small&gt;
|''Caprifolium periclymenum'' &lt;small&gt;(L.) Delarbre&lt;/small&gt;
|''Caprifolium quercifolium'' &lt;small&gt;Meigen&lt;/small&gt;
|''Caprifolium semperflorens'' &lt;small&gt;Dippel&lt;/small&gt;
|''Euchylia verticillata'' &lt;small&gt;Dulac&lt;/small&gt;
|''Lonicera hispanica'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Reut.&lt;/small&gt;
|''Periclymenum vulgare'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
}}
| synonyms_ref = 
}}

'''Skógartoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera periclymenum''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6QMQP|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er klifurrunni af [[geitblaðsætt]] ættaður úr Evrópu og Norður Afríku.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera periclymenum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149006-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200807093125/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149006-1 |archive-date= 2020-08-07 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;  Hann verður að 7 m hár. Blómin eru ilmandi, stór, hvítleit til rauð og berin skærrauð, óæt. Hann líkist [[Vaftoppur|vaftoppi]] (Lonicera caprifolium) og er notaður eins.

Hann hefur reynst ágætlega á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=848 Skógartoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209225856/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;fl=2&amp;pId=848 |date=2022-12-09 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera periclymenum|skógartopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera periclymenum|skógartopp}}

[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>5lvae7s9mp5esqmz12z5iflq6gesalk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Túrkestantoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171146</id>
    <revision>
      <id>1986740</id>
      <parentid>1798419</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="pdbal7j223dsqvy0wbj3cdl1dm9q2qi" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera altmannii ÖBG 2012-07-08 (01).jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. altmannii'''''
| binomial = ''Lonicera altmannii''
| binomial_authority = [[Eduard August von Regel|Regel]] &amp; [[Johannes Theodor Schmalhausen|Schmalh.]]&lt;ref name = &quot;col53639817&quot;&gt;Regel &amp; Schmalh. (1878) , In: Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada 5(2): 610&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
*''Caprifolium altmannii'' &lt;small&gt;(Regel &amp; Schmalh.) Kuntze&lt;/small&gt;
*''Lonicera altmannii'' var. ''saravshanica'' &lt;small&gt;Rehder&lt;/small&gt;
*''Lonicera saravshanica'' &lt;small&gt;(Rehder) Pojark.&lt;/small&gt;
*''Lonicera humilis'' &lt;small&gt;Kar. &amp; Kir.&lt;/small&gt;
| synonyms_ref =
}}

'''Túrkestantoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera altmannii''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZ3M|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá hálendi Mið-Asíu.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera humilis Kar. &amp; Kir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148832-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20220417110546/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148832-1 |archive-date= 2022-04-17 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;  Hann verður um 2 m hár. Blómin eru hvít til gul og berin rauð. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200022318|title=Lonicera humilis (syn. L. altmannii) in Flora of China @ efloras.org|website=www.efloras.org|access-date=2022-12-08}}&lt;/ref&gt;

Hann hefur verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5491&amp;fl=2 Túrkestantoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221210001340/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5491&amp;fl=2 |date=2022-12-10 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera altmannii|túrkestantopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera altmannii|túrkestantopp}}

[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>pdbal7j223dsqvy0wbj3cdl1dm9q2qi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tvinnatoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171321</id>
    <revision>
      <id>1986732</id>
      <parentid>1798413</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2729" sha1="qwd3xzpq20sppm2rwcnpstrbv6bdgkw" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera_ciliosa_13335.JPG
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. ciliosa'''''
| binomial = ''Lonicera ciliosa''
| binomial_authority = ([[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]) [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
|title=&lt;small&gt;Samheiti&lt;/small&gt;
|''Lonicera ciliosum'' &lt;small&gt;([[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]) [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera occidentalis'' &lt;small&gt;[[William Jackson Hooker|Hook.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera ciliata'' &lt;small&gt;F. G. Dietr.&lt;/small&gt;
|''Lonicera brownii'' &lt;small&gt;Hort.&lt;/small&gt;
|''Lonicera ciliosum'' &lt;small&gt;([[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Rafin.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera occidentale'' &lt;small&gt;[[John Lindley|Lindl.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera ciliosum'' &lt;small&gt;[[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]&lt;/small&gt;
}}
| synonyms_ref = 
}}

'''Tvinnatoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera ciliosa''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZ5W|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá vesturhluta Bandaríkjanna (Kalifornía, Idaho, Nevada, Oregon, Washington) og Kanada (Breska Kólumbía).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera ciliosa Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148697-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2021-02-18 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20211221014226/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148697-1 |archive-date= 2021-12-21 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;  

Hann hefur tæpast verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5495&amp;fl=2 Tvinnatoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221221234959/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5495&amp;fl=2 |date=2022-12-21 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera ciliosa|tvinnatopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera ciliosa|tvinnatopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>qwd3xzpq20sppm2rwcnpstrbv6bdgkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þyriltoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171424</id>
    <revision>
      <id>1986793</id>
      <parentid>1798476</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="qawyg7dc3zzcjgijyoovhrzdu3git70" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera hirsuta 5497320.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. hirsuta'''''
| binomial = ''Lonicera hirsuta''
| binomial_authority = [[Daniel Cady Eaton|Eat.]]&lt;ref name = &quot;col53639882&quot;&gt;Eat. (1818) , In: Man. Bot. ed. II. 307&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
|title=&lt;small&gt;Samheiti&lt;/small&gt;
|''Lonicera pubescens'' &lt;small&gt;[[Robert Sweet|Sweet]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera hirsuta schindleri'' &lt;small&gt;[[Joseph Robert Bernard Boivin|B. Boivin]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera hirsuta interior'' &lt;small&gt;[[Henry Allan Gleason|Gleason]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera goldii'' &lt;small&gt;[[Kurt Polycarp Joachim Sprengel|Spreng.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera douglasii'' &lt;small&gt;[[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera pubescens'' &lt;small&gt;[[John Goldie|Goldie]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera pilosum'' &lt;small&gt;Hort. ex [[Leopold Dippel|Dippel]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera hirsutum'' &lt;small&gt;([[Daniel Cady Eaton|Eat.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera douglasii'' &lt;small&gt;[[John Lindley|Lindl.]]&lt;/small&gt;                }}
| synonyms_ref = 
}}

'''Þyriltoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera hirsuta''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZ68|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá norðausturhluta Bandaríkjanna (Massachusetts, Michigan, Minnesota, New York, Pennsylvania, Wisconsin) og Kanada (Ontario, Québec, Vermont).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera hirsuta Eaton {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148825-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2022-12-25 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20221225212515/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148825-1 |archive-date= 2022-12-25 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;  

Hann hefur tæpast verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5498&amp;fl=2 Þyriltoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221225212515/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5498&amp;fl=2 |date=2022-12-25 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera hirsuta|þyriltopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera hirsuta|þyriltopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>qawyg7dc3zzcjgijyoovhrzdu3git70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tildurtoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171428</id>
    <revision>
      <id>1986717</id>
      <parentid>1878046</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="5z72tfs50v2sma92qh02i5xv818k2jj" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera japonica.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. japonica'''''
| binomial = ''Lonicera japonica''
| binomial_authority = [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]&lt;ref name = &quot;col53639894&quot;&gt;Thunb. (1784) , In: Fl. Jap. 89&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
|title=&lt;small&gt;Samheiti&lt;/small&gt;
|''Lonicera flexuosum'' &lt;small&gt;[[Georges Louis Marie Dumont de Courset|Dum. Cours.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera shintenensis'' &lt;small&gt;[[Bunzo Hayata|Hayata]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera repens'' &lt;small&gt;[[Justus Carl Hasskarl|Hassk.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera japonica sempervillosa'' &lt;small&gt;[[Bunzo Hayata|Hayata]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera japonica repens'' &lt;small&gt;(Sieb.) [[Alfred Rehder|Rehder]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera japonica hallinna'' &lt;small&gt;([[Leopold Dippel|Dippel]]) W. A. Nicholson&lt;/small&gt;
|''Lonicera japonica flexuosa'' &lt;small&gt;([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) W. A. Nicholson&lt;/small&gt;
|''Lonicera japonica brachypoda'' &lt;small&gt;[[Takenoshin Nakai|Nakai]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera japonica quercifolia'' &lt;small&gt;A. I. D. Correia&lt;/small&gt;
|''Lonicera japonica purpurella'' &lt;small&gt;[[Masaji Masazi Honda|Honda]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera japonica halleana'' &lt;small&gt;([[Leopold Dippel|Dippel]]) [[Hiroshi Hara|H. Hara]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera japonica flexuosa'' &lt;small&gt;([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) [[Hermann Zabel|Zabel]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera japonica chinensis'' &lt;small&gt;(P. Watson) [[Hiroshi Hara|H. Hara]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera flexuosa halleana'' &lt;small&gt;[[Leopold Dippel|Dippel]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera flexuosa'' &lt;small&gt;[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera finlaysoniana'' &lt;small&gt;[[Nathaniel Wallich|Wall.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera fauriei'' &lt;small&gt;[[Augustin Abel Hector Léveillé|H. Lév.]] &amp; [[Eugène Vaniot|Vaniot]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera diversifolia'' &lt;small&gt;[[Élie Abel Carrière|Carrière]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera cochinchinensis'' &lt;small&gt;[[George Don jr|G. Don]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera brachypoda repens'' &lt;small&gt;[[Philipp Franz von Siebold|Siebold]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera brachypoda'' &lt;small&gt;[[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]&lt;/small&gt;
|''Caprifolium roseum'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]&lt;/small&gt;
|''Caprifolium japonicum subverticillare'' &lt;small&gt;[[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;
|''Caprifolium japonicum'' &lt;small&gt;([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) [[Georges Louis Marie Dumont de Courset|Dum. Cours.]]&lt;/small&gt;
|''Caprifolium flexuosum'' &lt;small&gt;Hort. ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]&lt;/small&gt;
|''Caprifolium brachypodum'' &lt;small&gt;[[George Gordon|Gordon]]&lt;/small&gt; }}
| synonyms_ref = 
}}

'''Tildurtoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera japonica''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6QN36|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Kína, Japan, Kóreu, Mansjúríu og Tævan.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera japonica Thunb. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148850-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2022-12-25 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20221226183709/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148850-1 |archive-date= 2022-12-26 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Hann er ræktaður víða um heim og er sumsstaðar ágeng tegund sem reynt er að uppræta (Bandaríkin, Argentína, Ástralía, Brasilía, Mexókó, Nýja Sjáland).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://plants.ifas.ufl.edu/plant-directory/lonicera-japonica/|title=Lonicera japonica – UF/IFAS Center for Aquatic and Invasive Plants|website=plants.ifas.ufl.edu|access-date=2019-09-27|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926024525/https://plants.ifas.ufl.edu/plant-directory/lonicera-japonica/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Hann hefur tæpast verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5503&amp;fl=2 Tildurtoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226183711/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5503&amp;fl=2 |date=2022-12-26 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera japonica|tildurtopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera japonica|tildurtopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>5z72tfs50v2sma92qh02i5xv818k2jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skildingatoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171552</id>
    <revision>
      <id>1986657</id>
      <parentid>1798358</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="f2g4fhjlg6hl8a03surotyj71nu1vmm" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = SDC11167 - Lonicera microphylla.JPG
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. microphylla'''''
| binomial = ''Lonicera microphylla''
| binomial_authority = [[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]] ex [[Johann Jakob Roemer|Roem.]] &amp; [[Josef August Schultes|Schult.]]&lt;ref name = &quot;col53639918&quot;&gt;Roem. &amp; Schult. (1819) , In: Syst. Veg. 5: 258&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
|title=&lt;small&gt;Samheiti&lt;/small&gt;
|''Lonicera sieversianum'' &lt;small&gt;[[Franz Josef Ivanovich Ruprecht|Rupr.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera sieversiana'' &lt;small&gt;[[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera bungeana'' &lt;small&gt;[[Carl Friedrich von Ledebour|Ledeb.]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera microphyllum'' &lt;small&gt;([[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]] ex [[Johann Jakob Roemer|Roem.]] &amp; [[Josef August Schultes|Schult.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;
|''Lonicera bungeanum'' &lt;small&gt;([[Carl Friedrich von Ledebour|Ledeb.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;}}
| synonyms_ref = 
}}

'''Skildingatoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera microphylla''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZC4|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá fjöllum mið Asíu (frá Afganistan til Kína).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera microphylla Willd. ex Schult. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148925-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2022-12-25 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230103215932/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148925-1 |archive-date= 2023-01-03 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=845&amp;fl=2 Skildingatoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103215936/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=845&amp;fl=2 |date=2023-01-03 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera microphylla|skildingatopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera microphylla|skildingatopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>f2g4fhjlg6hl8a03surotyj71nu1vmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strengjatoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171554</id>
    <revision>
      <id>1986690</id>
      <parentid>1798370</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="2diw9cgrktc3y28hehdhx0p8qii6i0n" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. nervosa'''''
| binomial = ''Lonicera nervosa''
| binomial_authority = [[Carl Maximowicz|Maxim.]]&lt;ref name = &quot;col53639925&quot;&gt;Maxim. (1877) , In: Bull. Acad. Imp. Sci. Saint-Petersbourg 24(1): 39-40&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Lonicera lanceolata nervosa'' &lt;small&gt;([[Carl Maximowicz|Maxim.]]) [[Yan Cheng Tang|Y. C. Tang]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera nervosum'' &lt;small&gt;([[Carl Maximowicz|Maxim.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
}}

'''Strengjatoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera nervosa''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZCT|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Kína.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera nervosa Maxim. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148956-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2022-12-25 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230103221048/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148956-1 |archive-date= 2023-01-03 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5508&amp;fl=2 Strengjatoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103221052/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5508&amp;fl=2 |date=2023-01-03 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera nervosa|strengjatopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera nervosa|strengjatopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>2diw9cgrktc3y28hehdhx0p8qii6i0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vortoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172021</id>
    <revision>
      <id>1986766</id>
      <parentid>1792737</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1913" sha1="fp0l2v2iomlxf32j8bg6es31796b9ba" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera_praeflorens_39594865.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. praeflorens'''''
| binomial = ''Lonicera praeflorens''
| binomial_authority = [[Alexander Feodorowicz Batalin|Batalin]]&lt;ref name = &quot;col53639942&quot;&gt;Batalin (1892) , In: Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada 12(1): 169-170&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Lonicera kaiensis'' &lt;small&gt;[[Takenoshin Nakai|Nakai]]&lt;/small&gt; 
| synonyms_ref = 
}}

'''Vortoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera praeflorens''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/72N2N|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður austast úr Asíu (Japan, Kóreu, Mansjúríu, Prímorja).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera praeflorens Batalin {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149022-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2022-12-25 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230121221828/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149022-1 |archive-date= 2023-01-21 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera praeflorens|vortopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera praeflorens|vortopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>fp0l2v2iomlxf32j8bg6es31796b9ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skriðtoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172023</id>
    <revision>
      <id>1986665</id>
      <parentid>1798361</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="mmghneduhf0kpstoimycjuz7qalyua7" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. prostrata'''''
| binomial = ''Lonicera prostrata''
| binomial_authority = [[Alfred Rehder|Rehder]]&lt;ref name = &quot;col53639943&quot;&gt;Rehder (1907) , In: Trees &amp; Shrubs 2: 50&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Lonicera ovalis'' &lt;small&gt;[[Alexander Feodorowicz Batalin|Batalin]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera ovalis var. subcoriacea'' &lt;small&gt;C.Marquand &amp; Airy Shaw&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera trichosantha f. acutiuscula'' &lt;small&gt;[[Alfred Rehder|Rehder]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera trichosantha f. glabrata'' &lt;small&gt;[[Alfred Rehder|Rehder]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera trichosantha f. prostrata'' &lt;small&gt;([[Alfred Rehder|Rehder]]) X.G.Sun&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera trichosantha f. trichosantha'' &lt;small&gt;?&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
}}

'''Skriðtoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera prostrata''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6QN2K|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Kína og Myanmar.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera trichosantha var. trichosantha  {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77223031-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2022-12-25 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230121223236/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77223031-1 |archive-date= 2023-01-21 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5513&amp;fl=2 Skriðtoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121223241/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5513&amp;fl=2 |date=2023-01-21 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera prostrata|skriðtopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera prostrata|skriðtopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>mmghneduhf0kpstoimycjuz7qalyua7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Satíntoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172025</id>
    <revision>
      <id>1986603</id>
      <parentid>1854126</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="behno228f5easoxupfzy4t4vu9p8ecn" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera reticulata.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. reticulata'''''
| binomial = ''Lonicera reticulata''
| binomial_authority = [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]
| synonyms = ''Lonicera sullivantii'' &lt;small&gt;[[Samuel Frederick Gray|Gray]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera prolifera glabra'' &lt;small&gt;[[Henry Allan Gleason|Gleason]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera prolifera'' &lt;small&gt;([[Georg Kirchner|G. Kirchn.]]) J. R. Booth ex [[Alfred Rehder|Rehder]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera sullivantii'' &lt;small&gt;([[Asa Gray|A. Gray]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera proliferum'' &lt;small&gt;[[Georg Kirchner|G. Kirchn.]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
}}

'''Satíntoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera reticulata''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZF4|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Norður Ameríku.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera reticulata Raf. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149048-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2022-12-25 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230121225836/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149048-1 |archive-date= 2023-01-21 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Tegundin er einnig sögð vera upprunnin í Kína&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=242330457|title=Lonicera reticulata in Flora of China @ efloras.org|website=www.efloras.org|access-date=2022-12-28|archive-date=2023-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121225835/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=242330457|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera reticulata|satíntopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera reticulata|satíntopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>behno228f5easoxupfzy4t4vu9p8ecn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þyrnatoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172027</id>
    <revision>
      <id>1986794</id>
      <parentid>1792748</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2187" sha1="eswyidxbsz9d3zfq8iuadfz79bl3qez" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. spinosa'''''
| binomial = ''Lonicera spinosa''
| binomial_authority = ([[Venceslas Victor Jacquemont|Jacquem.]] ex [[Joseph Decaisne|Decne.]]) [[Wilhelm Gerhard Walpers|Walp.]]&lt;ref name = &quot;col53639963&quot;&gt;Walp. (1843) , In: Repert. 2: 449&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Lonicera spinosum'' &lt;small&gt;[[Venceslas Victor Jacquemont|Jacquem.]] ex [[Joseph Decaisne|Decne.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera linearis'' &lt;small&gt;[[John Forbes Royle|Royle]] ex Hook. fil. &amp; Thoms.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera spinosum'' &lt;small&gt;([[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]] ex [[Wilhelm Gerhard Walpers|Walp.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
}}

'''Þyrnatoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera spinosa''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZGB|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Himalajafjöllum (Afganistan til Tíbet).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera spinosa (Decne.) Jacquem. ex Walp. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60446109-2 |website= Plants of the World Online |access-date= 2022-12-25 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230121231247/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60446109-2 |archive-date= 2023-01-21 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera spinosa|þyrnatopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera spinosa|þyrnatopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>eswyidxbsz9d3zfq8iuadfz79bl3qez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tíbettoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172044</id>
    <revision>
      <id>1986736</id>
      <parentid>1798414</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="1uvftfw53pni93c6a9x776ahmwtvde1" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera rupicola kz1.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. rupicola'''''
| trinomial = ''Lonicera rupicola var. rupicola''
| trinomial_authority = 
| synonyms = ''Lonicera rupicola thibetica'' &lt;small&gt;[[Hermann Zabel|Zabel]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera thibetica'' &lt;small&gt;[[Louis Édouard Bureau|Bureau]] &amp; [[Adrien René Franchet|Franch.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera rupicola thibetica'' &lt;small&gt;(Bur. &amp; [[Adrien René Franchet|Franch.]]) [[Yan Cheng Tang|Y. C. Tang]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera rupicolum'' &lt;small&gt;(Hook. fil. &amp; [[Thomas Thomson|Thomson]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera rupicola glabrata'' &lt;small&gt;Suessenguth&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Caprifolium rupicola'' &lt;small&gt;[[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
}}

'''Tíbettoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera rupicola&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZFH|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt; var. rupicola'') er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá austurhluta Himalajafjalla og N- og Mið Kína.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera rupicola var. rupicola {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77222900-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2022-12-25 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230122173805/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77222900-1 |archive-date= 2023-01-22 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5532&amp;fl=2 Tíbettoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122173805/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5532&amp;fl=2 |date=2023-01-22 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera rupicola|tíbettopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera rupicola|tíbettopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>1uvftfw53pni93c6a9x776ahmwtvde1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skrúðtoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172058</id>
    <revision>
      <id>1986667</id>
      <parentid>1792858</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2030" sha1="4sm4urhlc8qtyk1qaiybxynyxso29c5" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera tragophylla.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. tragophylla'''''
| binomial = ''Lonicera tragophylla''
| binomial_authority = [[William Botting Hemsley|Hemsl.]]&lt;ref name = &quot;col53639981&quot;&gt;Hemsl. (1888) , In: J. L. Soc., Bot. 23(156): 367&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Lonicera harmsii'' &lt;small&gt;[[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]] ex [[Friedrich Ludwig Diels|Diels]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Caprifolium tragophyllum'' &lt;small&gt;([[William Botting Hemsley|Hemsl.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
}}

'''Skrúðtoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera tragophylla''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6QN2C|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2019-11-11}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá Kína, Nepal og Myanmar.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera tragophylla Hemsl. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149145-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2023-01-22 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230122191449/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149145-1 |archive-date= 2023-01-22 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera tragophylla|skrúðtopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera tragophylla|skrúðtopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>4sm4urhlc8qtyk1qaiybxynyxso29c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Smáblómatoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172307</id>
    <revision>
      <id>1986675</id>
      <parentid>1799081</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="t6yv8wpscqoc6eajwg8d8e8ab2lgyfa" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. caerulea'''''
| trinomial = ''Lonicera caerulea subsp. stenantha''
| trinomial_authority = ([[Antonina Ivanovna Pojarkova|Pojark.]]) [[Oskar Eric Gunnar Hultén|Hultén]] ex [[Boris Vassilievich Skvortsov|A.K.Skvortsov]]
| synonyms = ''Lonicera stenantha'' &lt;small&gt;[[Antonina Ivanovna Pojarkova|Pojark.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lonicera caerulea var. glabrescens'' &lt;small&gt;[[Franz Josef Ivanovich Ruprecht|Rupr.]] ex [[Ferdinand Gottfried Theobald Maximilian von Herder|Herder]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = &lt;ref name = &quot;COL&quot;/&gt;
}}

'''Smáblómatoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera caerulea subsp. stenantha''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5JF2B|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2023-02-04}}&lt;/ref&gt;) er runni af [[geitblaðsætt]] ættaður frá mið-Asíu (Afganistan, Kasakstan, Kírgistan, Pakistan, Tadjikistan, Úsbekistan, vestur Himalaya).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera caerulea subsp. stenantha (Pojark.) Hultén ex A.K.Skvortsov {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:953643-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2023-02-04 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230204184613/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:953643-1 |archive-date= 2023-02-04 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5517&amp;fl=2 &quot;Blátoppur&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204184614/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5517&amp;fl=2 |date=2023-02-04 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera caerulea|smáblómatopp (af blátoppi)}}
{{Wikilífverur|Lonicera caerulea|smáblómatopp (af blátoppi)}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>t6yv8wpscqoc6eajwg8d8e8ab2lgyfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skintoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172321</id>
    <revision>
      <id>1986658</id>
      <parentid>1799070</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2344" sha1="h1m7g6jzbiutk0zmu756txz1qdgb4ni" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. x notha'''''
| binomial = ''Lonicera x notha''
| binomial_authority = [[Hermann Zabel|Zabel]]&lt;ref name = &quot;col53639996&quot;&gt;Zab. (1889) , In: Gartenfl. 38: 525&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
| synonyms_ref = 
}}

'''Skintoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera x notha''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3VZK3|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate = 2023-02-04}}&lt;/ref&gt;) er blendingur af [[geitblaðsætt]] á milli tegundanna [[Fagurtoppur|fagurtopps]]'' (Lonicera'' × ''bella'') og ''[[Lonicera ruprechtiana|L.&amp;nbsp;ruprechtiana]]''&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera × muendeniensis Rehder {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148948-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2023-02-04 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230204205412/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:148948-1 |archive-date= 2023-02-04 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; eða [[Rauðtoppur|rauðtopps]] (L. tatarica) og [[Heiðatoppur|heiðatopps]] (L. ruprechtiana).&lt;ref&gt;[https://www.ipni.org/n/148963-1 Lonicera × notha Zabel] - International Plant Names Index. 2009&lt;/ref&gt;

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5539&amp;fl=2 Skintoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204205411/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5539&amp;fl=2 |date=2023-02-04 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera × notha|skintopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera ×notha|skintopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>h1m7g6jzbiutk0zmu756txz1qdgb4ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skarlatstoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172371</id>
    <revision>
      <id>1986648</id>
      <parentid>1798355</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2301" sha1="dp1ffpa06p6zprhqzjigaf543gzd4lc" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Lonicera x brownii 'Dropmore Scarlet' Wiciokrzew Browna 2019-05-26 04.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. x brownii'''''
| binomial = ''Lonicera x brownii''
| binomial_authority = ([[Eduard August von Regel|Regel]]) [[Élie Abel Carrière|Carrière]]
| synonyms = ''Caprifolium etruscum var. brownii'' &lt;small&gt;([[Eduard August von Regel|Regel]]) K.Koch&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;in Hort. Dendrol.: 293 (1853)&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;''Lonicera etrusca var. brownii'' &lt;small&gt;[[Eduard August von Regel|Regel]]&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;in Gartenflora 2: 3 (1853)&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''Lonicera sempervirens var. brownii'' &lt;small&gt;([[Eduard August von Regel|Regel]]) André&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;in Ill. Hort. 18: 233 (1871)&lt;/ref&gt;
| synonyms_ref = 
}}

'''Skarlatstoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera x brownii'') er blendingur af [[geitblaðsætt]] á milli tegundanna [[Þyriltoppur|þyriltopps]] (L. hirsuta) og [[Pípnatoppur|pípnatopps]] (L. sempervirens)&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera × brownii (Regel) Carrière {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1005594-2 |website= Plants of the World Online |access-date= 2023-02-04 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230207201605/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1005594-2 |archive-date= 2023-02-07 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; eða talinn sjálfstæð tegund.&lt;ref&gt;[https://www.ipni.org/n/1005594-2 Lonicera brownii (Regel) Carrière] - International Plant Names Index. 2009&lt;/ref&gt;

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=1909&amp;fl=2 Skarlatstoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207201610/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=1909&amp;fl=2 |date=2023-02-07 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera × brownii|skarlatstopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera × brownii|skarlatstopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>dp1ffpa06p6zprhqzjigaf543gzd4lc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Víðitoppur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172382</id>
    <revision>
      <id>1986770</id>
      <parentid>1798443</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1861" sha1="7uzpkvbk34k8ddqfn8bgol21r73rlw2" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Stúfubálkur]] (''Dipsacales'')
| familia = [[Geitblaðsætt]] (''Caprifoliaceae'')
| genus = ''[[Lonicera]]''
| species = '''''L. x salicifolia'''''
| binomial = ''Lonicera x salicifolia''
| binomial_authority = (Dippel) [[Hermann Zabel|Zabel]]
| synonyms = 
| synonyms_ref = 
}}

'''Víðitoppur''' ([[fræðiheiti]] ''Lonicera x salicifolia'') er blendingur af [[geitblaðsætt]] á milli tegundanna [[Heiðatoppur|heiðatopps]] (L. ruprechtiana) og [[Dvergdúntoppur|dvergdúntopps]] ([[Rauðtoppur|rauðtopps]] (L. tatarica) og [[Dúntoppur|dúntopps]] (Lonicera × xylosteum)).&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title= Lonicera × salicifolia (Dippel) Zabel {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url= https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149069-1 |website= Plants of the World Online |access-date= 2023-02-04 |language= en |archive-url= https://web.archive.org/web/20230207205800/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:149069-1 |archive-date= 2023-02-07 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ipni.org/n/149069-1 Lonicera × salicifolia (Dippel) Zabel] - International Plant Names Index. 2009&lt;/ref&gt;

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.&lt;ref&gt;[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5542&amp;fl=2 Víðitoppur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207205800/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=5542&amp;fl=2 |date=2023-02-07 }} - (Lystigarður Akureyrar)&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
{{reflist}}
{{commonscat|Lonicera × salicifolia|víðitopp}}
{{Wikilífverur|Lonicera ×salicifolia|víðitopp}}

{{stubbur|plöntur}}
[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>7uzpkvbk34k8ddqfn8bgol21r73rlw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sóldaggir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173161</id>
    <revision>
      <id>1986707</id>
      <parentid>1968990</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2796" sha1="srxk35ii9aj0d67yb9xqhbdykfepxvm" xml:space="preserve">{{Taxobox
| status = 
| image = Drosera_spatulata_KansaiHabit.jpg
| image_caption = ''[[Drosera tokaiensis]]''
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Hjartagrasbálkur]] (''Caryophyllales'')
| familia = [[Sóldaggarætt]] (''Droseraceae'')
| genus = ''[[Drosera]]''
| genus_authority = [[Carl von Linné|Linné]]&lt;ref name = &quot;col6300478&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp.Pl.1.ed.:281 (1753)&lt;/ref&gt;
| range_map = Drosera distribution.svg
| range_map_caption = 
| subdivision_ranks = Undirættkvíslir
| subdivision =
* ''[[Drosera subg. Acturia|Acturia]]''
* ''[[drosera burmanni subg. Bryastrum|Bryastrum]]''
* ''[[Drosera subg. Coelophylla|Coelophylla]]''
* ''[[Drosera subg. Drosera|Drosera]]''
* ''[[Drosera subg. Ergaleium|Ergaleium]]''
* ''[[Drosera subg. Lasiocephala|Lasiocephala]]''
* ''[[Drosera subg. Meristocaulis|Meristocaulis]]''
* ''[[Drosera subg. Phycopsis|Phycopsis]]''
* ''[[Drosera subg. Regiae|Regiae]]''
* ''[[Drosera subg. Stelogyne|Stelogyne]]''
* ''[[Drosera subg. Thelocalyx|Thelocalyx]]''
| synonyms =  
*''Adenopa'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''Dismophyla'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''Drossera'' &lt;small&gt;Gled.&lt;/small&gt;
*''Esera'' &lt;small&gt;Neck.&lt;/small&gt;
*''Filicirna'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''Freatulina'' &lt;small&gt;Chrtek &amp; Slavíková&lt;/small&gt;
*''Rorella'' &lt;small&gt;Hill&lt;/small&gt;
*''Rossolis'' &lt;small&gt;Adans.&lt;/small&gt;
*''Sondera'' &lt;small&gt;Lehm.&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = &lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001036-2 |title=''Drosera'' L. |date=2023 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=13 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821025950/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001036-2 |archive-date=21 ágúst 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Sóldaggir''' ([[fræðiheiti]]: ''Drosera''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/48DS|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 11 mars 2023|archive-date= 25 febrúar 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230225221717/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/48DS|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;) er ættkvísl kjötætuplantna mæð tæplega 200 tegundir. Ein tegund vex villt á Íslandi: [[Sóldögg (jurt)|sóldögg]].


== Tilvísanir ==	
{{reflist}}

{{commonscat|Drosera}}
{{Wikilífverur|Drosera}}

{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Kjötætuplöntur]]
[[Flokkur:Sóldaggarætt]]</text>
      <sha1>srxk35ii9aj0d67yb9xqhbdykfepxvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Týshjálmur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173229</id>
    <revision>
      <id>1986741</id>
      <parentid>1799662</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="9lg5rnzrpdwshljzc91778mog0kb3bd" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image =  Aconitum septentrionale.jpg
| status = 
| status_system = 
| status_ref = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'')
| genus = ''[[Aconitum]]''
| species = A. lycoctonum
| binomial = Aconitum lycoctonum
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| synonyms = {{collapsible list |
*''Aconitum aegophonum'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum alienum'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum altissimum'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
*''Aconitum altissimum'' subsp. ''penninum'' &lt;small&gt;(Ser.) Holub&lt;/small&gt;
*''Aconitum artophonum'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum australe'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum baumgartenii'' &lt;small&gt;Schur&lt;/small&gt;
*''Aconitum cynoctonum'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum galeriflorum'' &lt;small&gt;Stokes&lt;/small&gt;
*''Aconitum jacquinianum'' &lt;small&gt;Host&lt;/small&gt;
*''Aconitum lagoctonum'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum luparia'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum lupicida'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum meloctonum'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum monanense'' &lt;small&gt;F.W.Schmidt ex Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum myoctonum'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum perniciosum'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum pyrenaicum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''Aconitum rectum'' &lt;small&gt;Bernh. ex Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum rogoviczii'' &lt;small&gt;Wissjul.&lt;/small&gt;
*''Aconitum squarrosum'' &lt;small&gt;L. ex B.D.Jacks.&lt;/small&gt;
*''Aconitum tenuisectum'' &lt;small&gt;Schur&lt;/small&gt;
*''Aconitum thelyphonum'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum theriophonum'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum toxicarium'' &lt;small&gt;Salisb.&lt;/small&gt;
*''Aconitum transilvanicum'' &lt;small&gt;Lerchenf. ex Schur&lt;/small&gt;
*''Aconitum umbraticola'' &lt;small&gt;Schur&lt;/small&gt;
*''Aconitum wraberi'' &lt;small&gt;Starm.&lt;/small&gt;
*''Delphinium lycoctonum'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;
*''Lycoctonum sylvaticum'' &lt;small&gt;Fourr.&lt;/small&gt;
  }}
| synonyms_ref =&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707564-1 |title=''Aconitum lycoctonum'' L. |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=30 August 2020 }} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 
| range_map = 
}}

'''Týshjálmur'''  ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum lycoctonum''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/9GGT|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 18 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[blóm]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnið frá Evrópu. Hann og undirtegundir hans er lítið eitt ræktaður á Íslandi.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Garðblómabókin|höfundur=Hólmfríður A. Sigurðardóttir|bls=85-6|útgefandi=Skrudda|ár=2005|ISBN=9979-772-44-1}}&lt;/ref&gt;

Týshjálmur er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur og stöngla.

== Undirtegundir ==
Eftirfarandi undirtegundir eru viðurkenndar:&lt;ref name = &quot;COL&quot;/&gt;

* ''A. l. lasiostomum''
* ''A. l. lycoctonum'' - Týshjálmur
* ''A. l. moldavicum'' - Purpurahjálmur
* ''A. l. neapolitanum'' - Gulhjálmur
* ''A. l. vulparia'' - Þórshjálmur

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commons|Aconitum lycoctonum|týshjálmi}}
{{wikilífverur|Aconitum lycoctonum|týshjálmi}}

{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Eiturplöntur]]
[[Flokkur:Sóleyjaætt]]</text>
      <sha1>9lg5rnzrpdwshljzc91778mog0kb3bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ægishjálmur (planta)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173261</id>
    <revision>
      <id>1986778</id>
      <parentid>1799771</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="f6z48m5e3xhsxlvhkzgxifo8m2bj4gz" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Aconitum_ferox_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-005.jpg
| status = 
| status_system = 
| status_ref = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'')
| genus = ''[[Aconitum]]''
| species = A. ferox
| binomial = Aconitum ferox
| binomial_authority = [[Nathaniel Wallich|Wall.]] ex [[Nicolas Charles Seringe|Seringe]]&lt;ref name = &quot;col53470280&quot;&gt;Seringe (1823) , In: Mus. Helv. 1: 160, t. 15, f. 43 &amp; 44&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Aconitum virosum'' &lt;small&gt;[[David Don|D. Don]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Aconitum atrox'' &lt;small&gt;[[Wilhelm Gerhard Walpers|Walp.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Aconitum hamiltonii'' &lt;small&gt;[[George Don|G.Don]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Nirbisia codua'' &lt;small&gt;[[George Don|G.Don]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Nirbisia hamiltonii'' &lt;small&gt;[[George Don|G.Don]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref =
| range_map = 
}}

'''Ægishjálmur'''  ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum ferox''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16645958/source/tree|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 18 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er ættuð frá Austur-Himalajafjöllum (frá Nepal og Bútan, austur í Assam og Arunachal Pradesh í Indlandi).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707352-1|title=Aconitum ferox Wall. ex Ser. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503203133/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707352-1|archive-date=2025-05-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hann er ræktaður hérlendis sem skrautplanta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/aconitum-ferox|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-03-19}}&lt;/ref&gt;

Ægishjálmur er mjög eitraður og skal gæta varúðar við alla meðhöndlun hans.&lt;ref&gt;[https://www.botanical.com/botanical/mgmh/a/aconi007.html Grieve, ''A Modern Herbal''] Sótt 10/2/22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://erowid.org/experiences/exp.php?ID=114315 &quot;The Touch of Death&quot;: Erowid account of transdermal poisoning by Aconitum juice]  Sótt 10/2/22.&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commons|Aconitum ferox|ægishjálmi}}
{{wikilífverur|Aconitum ferox|ægishjálmi}}

{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Eiturplöntur]]
[[Flokkur:Sóleyjaætt]]</text>
      <sha1>f6z48m5e3xhsxlvhkzgxifo8m2bj4gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Regnhjálmur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173271</id>
    <revision>
      <id>1986558</id>
      <parentid>1799796</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2394" sha1="d9iqb1zcdof6n3c15va2ahqp7vr7652" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Aconitum umbrosum 1.JPG
| status = 
| status_system = 
| status_ref = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'')
| genus = ''[[Aconitum]]''
| species = A. umbrosum
| binomial = Aconitum umbrosum
| binomial_authority = ([[Sergei Ivanovitsch Korshinsky|Korsh.]]) [[Vladimir Leontjevitj Komarov|Kom.]]&lt;ref name = &quot;col53470506&quot;&gt;Kom. (1903) , In: Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada 22(1): 250-251. 1904&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Aconitum ranunculoides umbrosum'' &lt;small&gt;([[Sergei Ivanovitsch Korshinsky|Korsh.]]) Vorosh.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Aconitum paishanense'' &lt;small&gt;[[Masao Kitagawa|Kitag.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Aconitum lycoctonum umbrosum'' &lt;small&gt;[[Sergei Ivanovitsch Korshinsky|Korsh.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lycoctonum umbrosum'' &lt;small&gt;([[Sergei Ivanovitsch Korshinsky|Korsh.]]) Nakai&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
| synonyms_ref =
| range_map = 
}}

'''Regnhjálmur'''  ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum umbrosum''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16654621/source/tree|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 19 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá N-Kína og Kóreu norður yfir Síberíu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707920-1|title=Aconitum umbrosum (Korsh.) Kom. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105135357/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707920-1|archive-date=2023-01-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Regnhjálmur er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur og stöngla. 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Aconitum umbrosum|regnhjálmi}}
{{wikilífverur|Aconitum umbrosum|regnhjálmi}}

{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Eiturplöntur]]
[[Flokkur:Sóleyjaætt]]</text>
      <sha1>d9iqb1zcdof6n3c15va2ahqp7vr7652</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skriðhjálmur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173289</id>
    <revision>
      <id>1986662</id>
      <parentid>1799936</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2068" sha1="hwxxh0mfoik5g4i7vcif2p90mhzy6bh" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Aconitum-reclinatum01.jpg
| status = 
| status_system = 
| status_ref = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'')
| genus = ''[[Aconitum]]''
| species = A. reclinatum
| binomial = Aconitum reclinatum
| binomial_authority = [[Asa Gray|A. Gray]]&lt;ref name = &quot;col53470445&quot;&gt;A. Gray (1843) , In: Amer. Journ. Sci. &amp; Arts, 42: 34 (1841), in adnot., et Hook. Lond. Journ. Bot. 2: 118&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
| synonyms_ref =
| range_map = 
}}

'''Skriðhjálmur'''  ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum reclinatum''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16652219/source/tree|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 20 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá Austur Bandaríkjunum (Norður-Karólína, Pennsylvanía, Tennessee, Virginía, Vestur-Virginía).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707756-1|title=Aconitum reclinatum A.Gray {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230320181721/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707756-1|archive-date=2023-03-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Skriðhjálmur er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur. 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Aconitum reclinatum|skriðhjálmi}}
{{wikilífverur|Aconitum reclinatum|skriðhjálmi}}

{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Eiturplöntur]]
[[Flokkur:Sóleyjaætt]]</text>
      <sha1>hwxxh0mfoik5g4i7vcif2p90mhzy6bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spánarhjálmur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173301</id>
    <revision>
      <id>1986682</id>
      <parentid>1799957</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2157" sha1="b4fa6drneqaeb0hkdpqtqikfjs23zut" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = 
| status = 
| status_system = 
| status_ref = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Sóleyjaætt]] (''Ranunculaceae'')
| genus = ''[[Aconitum]]''
| species = A. burnatii
| binomial = Aconitum burnatii
| binomial_authority = Gayer&lt;ref name = &quot;col53470239&quot;&gt;Gayer (1909) , In: Magyar Bot. Lapok 8: 141&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Aconitum nevadense'' &lt;small&gt;Uchtr. ex Gayer&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Aconitum napellus burnatii'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Aconitum divergens burnatii'' &lt;small&gt;(Gayer) W. Seitz&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Aconitum delphinense'' &lt;small&gt;Gayer&lt;/small&gt;
| synonyms_ref =
| range_map = Aconitum_distribution_map_Aconitum_burnatii.png
}}

'''Spánarhjálmur'''  ([[fræðiheiti]]: ''Aconitum burnatii''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16644146/source/tree|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 19 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er [[Fjölær jurt|fjölært]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er upprunnin frá norðvesturströnd Miðjarðarhafs.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707227-1|title=Aconitum burnatii Gáyer {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230320194521/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:707227-1|archive-date=2023-03-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Spánarhjálmur er eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur. 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commons|Aconitum burnatii|spánarhjálmi}}
{{wikilífverur|Aconitum burnatii|spánarhjálmi}}

{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Eiturplöntur]]
[[Flokkur:Sóleyjaætt]]</text>
      <sha1>b4fa6drneqaeb0hkdpqtqikfjs23zut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reykjurtaundirætt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173396</id>
    <revision>
      <id>1986568</id>
      <parentid>1968867</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="g9q0x6dfuzsdozp2lz69rj72tc152cu" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| image = Fumaria muralis01.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = ''[[Fumaria muralis]]''
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| subfamilia = [[Reykjurtaundirætt]] (''Fumarioideae'')
| subfamilia_authority = [[Amos Eaton|Eaton]]
| type_genus = ''[[Ranunculus]]''
| type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| synonyms = ''Fumariaceae'' &lt;small&gt;Marquis&lt;/small&gt;
}}

'''Reykjurtaundirætt''' ([[fræðiheiti]]: ''Fumarioideae''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/93LT5|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 25 mars 2023}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;) sem [[undirtt (flokkunarfræði)|undirætt]] plantna var færð sem undirætt af draumsóleyjaætt.&lt;ref name=&quot;Lidén et al. 1997&quot;&gt;{{Literatur |Autor=Magnus Lidén, Tatsundo Fukuhara, Johan Rylander, Bengt Oxelman |Titel=Phylogeny and classification of Fumariaceae, with emphasis on Dicentra s. l., based on the plastid gene rps16 intron |obra=Plant Systematics and Evolution |Band=206 |Nummer=1-4 |Datum=1997-03 |Seiten=411-420 |DOI=10.1007/BF00987960}}&lt;/ref&gt; Hét hún áður Fumariaceae.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60017076-3|title=Fumariaceae Marquis {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325172055/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60017076-3|archive-date=2023-03-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Ættkvíslir ==
Hún inniheldur um 20 ættkvíslir.&lt;ref name = &quot;COL&quot;/&gt;
{|
|- valign=&quot;top&quot;
|
*''[[Hypecoum]]'' (18 tegundir)
*''[[Lamprocapnos]]'' (1)
*''[[Ichtyoselmis]]'' (1)
*''[[Ehrendorferia]]'' (2)
*''[[Adlumia]]'' (2)
*''[[Capnoides]]'' (1)
*''[[Ceratocapnos]]'' (3)
*''[[Corydalis]]'' (470)
*''[[Cryptocapnos]]'' (1)
*''[[Cysticapnos]]'' (4)
|
*''[[Dactylicapnos]]'' (13)
*''[[Dicentra]]'' (8)
*''[[Discocapnos]]'' (1)
*''[[Fumaria]]'' (50)
*''[[Fumariola]]'' (1)
*''[[Platycapnos]]'' (3)
*''[[Pseudofumaria]]'' (2)
*''[[Rupicapnos]]'' (7)
*''[[Sarcocapnos]]'' (5)
*''[[Trigonocapnos]]'' (1)
|}

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commons|Fumarioideae}}
{{wikilífverur|Fumarioideae}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>g9q0x6dfuzsdozp2lz69rj72tc152cu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reykjurt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173400</id>
    <revision>
      <id>1986567</id>
      <parentid>1800713</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2023" sha1="rxtn5th9il9tj15t4tui1v1rpioto95" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = (MHNT) Fumaria officinalis - Habit.jpg
| status = 
| status_system = 
| status_ref = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Fumaria]]''
| species = F. officinalis
| binomial = Fumaria officinalis
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| synonyms = 
| synonyms_ref =
| range_map = 
}}

'''Reykjurt'''  ([[fræðiheiti]]: ''Fumaria officinalis''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16720004|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 25 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er [[einær jurt|einær]] [[jurt]] af [[sóleyjaætt]] sem er ættuð frá Vestur- og Mið- Evrópu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30017594-2|title=Fumaria officinalis L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325230138/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30017594-2|archive-date=2023-03-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Hún hefur fundist á Íslandi sem slæðingur.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://utgafa.ni.is/fjolrit/Fjolrit_51.pdf|titill=Fjölrit Náttúrufræðifélags Íslands|höfundur=Hörður Kristinsson|útgefandi=Náttúrufræðifélag Íslands|mánuður=ágúst|ár=2008|bls=13}}&lt;/ref&gt;


== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Fumaria officinalis|reykjurt}}
{{wikilífverur|Fumaria officinalis|reykjurt}}

{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Lækningajurtir]]
[[Flokkur:Sóleyjaætt]]</text>
      <sha1>rxtn5th9il9tj15t4tui1v1rpioto95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skriðuhnoðri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173417</id>
    <revision>
      <id>1986666</id>
      <parentid>1800887</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1990" sha1="3zlbpf0urztwwpvclfa3vvopzr2jobd" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Sedum annuum (1).JPG
| image_width = 240px
| image_caption = Skriðuhnoðri
| image2 = Sedum annuum (2).JPG
| image2_caption = Nærmynd af blómi
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Steinbrjótsbákur]] (''Saxifragales'')
| familia = [[Helluhnoðraætt]] (''Crassulaceae'')
| genus = ''[[Sedum]]''
| species = '''Skriðuhnoðri''' (''S. annuum'')
| binomial = Sedum annuum
| binomial_authority = [[Linnaeus|L.]]
}}

'''Skriðuhnoðri''' ([[fræðiheiti]]: ''Sedum annuum''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4W8WP|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er einær planta af [[helluhnoðraætt]] (Crassulaceae). Hann er upprunninn frá Evrópu (til Íran)&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:284811-2|title=Sedum annuum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218100329/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:284811-2|archive-date=2023-02-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Hann vex í klettum og skriðum víða um Ísland upp að 700m hæð yfir sjó.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/sedumann.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-03-26}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commons|Sedum annuum|skriðuhnoðra}}
{{wikilífverur|Sedum annuum|skriðuhnoðra}}

{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Helluhnoðraætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>3zlbpf0urztwwpvclfa3vvopzr2jobd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Völvuhnoðri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173421</id>
    <revision>
      <id>1986772</id>
      <parentid>1801005</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7008" sha1="ao53prl9bm7pxvcjnpxqikuod0d4ysz" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Hylotelephium  maximum 02.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = Völvuhnoðri
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Steinbrjótsbákur]] (''Saxifragales'')
| familia = [[Helluhnoðraætt]] (''Crassulaceae'')
| genus = ''[[Hylotelephium]]''
| species = '''Völvuhnoðri''' (''H. maximum'')
| binomial = Hylotelephium maximum
| binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) J. Holub
| synonyms = {{collapsible list |
|''Hylotelephium telephium suecicum'' &lt;small&gt;[[Nils Hylander|Hyl.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium telephium pseudotelephium'' &lt;small&gt;(Eklund) [[Henrik Ilmari Augustus Hiitonen|Hiitonen]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium pseudotelephium'' &lt;small&gt;Eklund&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium maximum glaucopruinosum'' &lt;small&gt;(Eklund) [[Károly Rezsö Soó von Bere|Soó]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium telephium glaucopruinosum'' &lt;small&gt;(Eklund) [[Henrik Ilmari Augustus Hiitonen|Hiitonen]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium glaucopruinosum'' &lt;small&gt;Eklund&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium maximum umbrosum'' &lt;small&gt;[[Paul Junge|Junge]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium maximum scherfelii'' &lt;small&gt;Borbas&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium scherfelii'' &lt;small&gt;([[Vincze von Borbás|Borbás]]) V. Grulich&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium maximum scherfelii'' &lt;small&gt;([[Vincze von Borbás|Borbás]]) J. Dostál&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium ternata'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium maximum rufescens'' &lt;small&gt;[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium verlotii'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium subrotunda'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium serotina'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium recurva'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium praeruptorum'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium pachyphylla'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium minor'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium millieri'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium erubescens'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium delphinensis'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium corsica'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium collina'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium chlorotica'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium cebennensis'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium assurgens'' &lt;small&gt;[[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]] &amp; [[Jules Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium telephium rotundatum'' &lt;small&gt;[[Johann es Christoph Christian Döll|Döll]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium latifolium'' &lt;small&gt;[[Antonio Bertoloni|Bertol.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium maxima'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Adrian Hardy Haworth|Haw.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium telephium maximum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Hideaki Ohba|H. Ohba]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium telephium maximum'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]]&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium telephium maximum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) Krocker&lt;/small&gt; 
|''Anacampseros albicans'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros assurgens'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros cebennensis'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros chlorotica'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros collina'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr. &lt;/small&gt;
|''Anacampseros corsica'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros delphinensis'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros erubescens'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros maxima'' &lt;small&gt;(L.) Haw.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros millieri'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros minor'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros pachyphylla'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros praeruptorum'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros recurva'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros serotina'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros subrotunda'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros ternata'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros verlotii'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Sedum albicans'' &lt;small&gt;(Haw.) Steud.&lt;/small&gt;
|''Sedum maximum'' &lt;small&gt;(L.) Hoffm.&lt;/small&gt;
|''Sedum maximum'' &lt;small&gt;Suter.&lt;/small&gt;
|''Sedum pseudotelephium'' &lt;small&gt;Eklund&lt;/small&gt;
|''Sedum telephium subsp. maximum'' &lt;small&gt;(L.) Krock.&lt;/small&gt;
|''Sedum telephium subsp. maximum'' &lt;small&gt;(L.) Bonnier &amp; Layens&lt;/small&gt;
|''Sedum telephium subsp. suecicum'' &lt;small&gt;Hyl.&lt;/small&gt;
|''Sedum telephium var. cordatum'' &lt;small&gt;Döll&lt;/small&gt;
|''Sedum telephium var. glaucopruinosum'' &lt;small&gt;(Eklund) Hiitonen&lt;/small&gt;
|''Sedum telephium var. maximum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
|''Sedum telephium var. pseudotelephium'' &lt;small&gt;(Eklund) Hiitonen&lt;/small&gt;
|''Sedum telephium var. rotundatum'' &lt;small&gt;Döll &lt;/small&gt;
|''Telephium maximum'' &lt;small&gt;(L.) Eichw.&lt;/small&gt;
  }}
}}

'''Völvuhnoðri''' ([[fræðiheiti]]: ''Hylotelephium maximum''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3NGRP|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er fjölær planta af [[helluhnoðraætt]] (Crassulaceae). Hann er upprunninn frá Evrasíu.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:274211-1|title=Hylotelephium maximum (L.) Holub {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230208105006/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:274211-1|archive-date=2023-02-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Hann er ræktaður í görðum og getur borist þaðan með garðaúrgangi.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commons|Hylotelephium maximum|völvuhnoðra}}
{{wikilífverur|Hylotelephium maximum|völvuhnoðra}}

{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Helluhnoðraætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>ao53prl9bm7pxvcjnpxqikuod0d4ysz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sumarhnoðri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173442</id>
    <revision>
      <id>1986695</id>
      <parentid>1950395</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5011" sha1="5yeyzx3j1j96z04ix7x5ywub0udfq7h" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Sedum telephium 240808e.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = ''Hylotelephium telephium'' subsp. ''telephium''
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Steinbrjótsbákur]] (''Saxifragales'')
| familia = [[Helluhnoðraætt]] (''Crassulaceae'')
| genus = ''[[Hylotelephium]]''
| species = '''Sumarhnoðri''' (''H. telephium'')
| binomial = Hylotelephium telephium
| binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) H.Ohba
| synonyms = {{collapsible list |
|''Anacampseros albida'' &lt;small&gt;Haw. ex DC.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros arguta'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros aurigerana'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros beugesiaca'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros borderi'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros buxicola'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros conferta'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros convexa'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros dumeticola'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros julliana'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros lapidicola'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros lugdunensis'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros monticulorum'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros navieri'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros praecelsa'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros purpurea'' &lt;small&gt;Haw. ex DC.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros pycnantha'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros repens'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros rhodanensis'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros rubella'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros rupifraga'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros saxifraga'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros subalbida'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros triphylla'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros viridula'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros vogesiaca'' &lt;small&gt;Jord. &amp; Fourr.&lt;/small&gt;
|''Anacampseros vulgaris'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium argutum'' &lt;small&gt;(Haw.) Holub&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium carpaticum'' &lt;small&gt;(G.Reuss) Soják&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium decumbens'' &lt;small&gt;(Lucé) V.V.Byalt&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium jullianum'' &lt;small&gt;(Boreau) Grulich&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium maritimum'' &lt;small&gt;(Bohuslav) Grulich&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium purpureum'' &lt;small&gt;([[Carl Linnaeus|L.]]) Holub&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium sanguineum'' &lt;small&gt;(Ortega) Castrov. &amp; Velayos&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium triphyllum'' &lt;small&gt;(Haw.) Holub&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium vulgare'' &lt;small&gt;(Haw.) Holub&lt;/small&gt;
|''Hylotelephium zhiguliense'' &lt;small&gt;Tzvelev&lt;/small&gt;
|''Sedum argutum'' &lt;small&gt;(Haw.) Sweet&lt;/small&gt;
|''Sedum carpaticum'' &lt;small&gt;G.Reuss&lt;/small&gt;
|''Sedum fabaria'' &lt;small&gt;W.D.J.Koch nom. illeg.&lt;/small&gt;
|''Sedum jullianum'' &lt;small&gt;Boreau&lt;/small&gt;
|''Sedum maritimum'' &lt;small&gt;Bohuslav&lt;/small&gt;
|''Sedum mugodscharicum'' &lt;small&gt;Boriss.&lt;/small&gt;
|''Sedum purpurascens'' &lt;small&gt;W.D.J.Koch&lt;/small&gt;
|''Sedum purpureum'' &lt;small&gt;([[Carl Linnaeus|L.]]) Schult.&lt;/small&gt;
|''Sedum sanguineum'' &lt;small&gt;Ortega&lt;/small&gt;
|''Sedum telephium'' &lt;small&gt;[[Carl Linnaeus|L.]]&lt;/small&gt;
|''Sedum triphyllum'' &lt;small&gt;(Haw.) [[Samuel Frederick Gray|Gray]]&lt;/small&gt;
  }}
}}

'''Sumarhnoðri''', einnig nefndur '''jónsmessuhnoðri''', '''hansahnoðri''', '''hanshnoðri''' og '''messuhnoðri'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://plontuheiti.is/5333/jónsmessuhnoðri
 |title=jónsmessuhnoðri (Hylotelephium telephium) |website=Orðalistinn yfir íslensk plöntuheiti |publisher=Háskóli Íslands |language=is |access-date=2026-03-13 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ([[fræðiheiti]]: ''Hylotelephium telephium''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3NGSL|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 26 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er fjölær planta af [[helluhnoðraætt]] (Crassulaceae). Hann er upprunninn frá Evrasíu.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:274226-1|title=Hylotelephium telephium (L.) H.Ohba {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105141938/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:274226-1|archive-date=2023-01-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Hann er ræktaður í görðum og getur borist þaðan með garðaúrgangi.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commons|Hylotelephium telephium|sumarhnoðra}}
{{wikilífverur|Hylotelephium telephium|sumarhnoðra}}

{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Helluhnoðraætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>5yeyzx3j1j96z04ix7x5ywub0udfq7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rifsberjarunni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173444</id>
    <revision>
      <id>1986571</id>
      <parentid>1803285</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2061" sha1="hqd7cpi2oa2ihak308ta6oae3brw6j3" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Garðarifs
| image = 
| image_width = 200px
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Steinbrjótsbálkur]] (''Saxifragales'')
| familia = [[Garðaberjaætt]] (''Grossulariaceae'')
| genus = ''[[Ribes]]''
| species = '''''R. x pallidum'''''
| binomial = ''Ribes x pallidum''
| binomial_authority =  Dietrich &amp; Otto&lt;ref&gt;Dietrich &amp; Otto, Allg. Gartenzeit. x. (1842) 268&lt;/ref&gt;
}}

'''Garðarifs''' ([[fræðiheiti]]: ''Ribes x pallidum'') eru [[berjarunni]] af [[garðaberjaætt]], upprunnin í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]] og einkum ræktuð í norðanverðri álfunni. Þau eru blendingur [[Ribes petraeum]] og [[Tibes spicatum|R. spicatum]]/[[Rkibes rubrum|R. rubrum]].&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:792906-1|title=Ribes × pallidum Otto &amp; A.Dietr. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327235626/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:792906-1|archive-date=2023-03-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gbif.org/species/127647780/verbatim&lt;/ref&gt;

Að flestu er það sama að segja um það og [[rauðberjarifs]].

== Heimildir ==
* {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2316987|titill=Berjarækt. Ársrit Ræktunarfélags Norðurlands, 79. árgangur, 1982.}}
* {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2316987|titill=Skýrsla um nokkrar tilraunir til jurtaræktunar á Íslandi. Tímarit hins íslenzka bókmenntafélags, 7. árgangur 1889.}}
* {{vefheimild|url=https://www.skog.is/wp-content/uploads/2020/05/FK28.pdf|titill=Rifs. Frækornið - Fræðslurit Skógræktarfélags Íslands}}
{{reflist}}

{{commonscat|Ribes x pallidum}}
{{Wikilífverur|Ribes x pallidum}}

[[Flokkur:Garðaberjaætt]]
[[Flokkur:Ber]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>hqd7cpi2oa2ihak308ta6oae3brw6j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skuggasteinbrjótur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173503</id>
    <revision>
      <id>1986668</id>
      <parentid>1801478</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3547" sha1="fec9n40tr7tzxtsqmftbn2stenntqdg" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Skuggasteinbrjótur
| image = Saxifraga umbrosa var. primuloides Skalnica cienista 2009-05-24 03.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Skuggasteinbrjótur (S. umbrosa var. primuloides)
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Steinbrjótsbálkur]] (''Saxifragales'')
| familia = [[Steinbrjótsætt]] (''Saxifragaceae'')
| genus = [[Steinbrjótur]] (''Saxifraga'')
| species = '''''S. umbrosa'''''
| binomial = ''Saxifraga umbrosa''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| synonyms = {{Collapsible list
|title = Samheiti
*''Geum umbrosum'' &lt;small&gt;([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Conrad Moench|Moench]]&lt;/small&gt;
*''Hydatica umbrosa'' &lt;small&gt;([[Carl Linnaeus|L.]]) Raf.&lt;/small&gt;
*''Robertsonia hybrida'' &lt;small&gt;([[Dominique Villars|Vill.]] ex [[Philippe Picot de Lapeyrouse|Lapeyr.]]) [[Heinrich Friedrich Link|Link]]&lt;/small&gt;
*''Robertsonia sphaeroidea'' &lt;small&gt;[[Adrian Hardy Haworth|Haw.]]&lt;/small&gt;
*''Robertsonia umbrosa'' &lt;small&gt;([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Adrian Hardy Haworth|Haw.]]&lt;/small&gt;
*''Saxifraga dentata'' &lt;small&gt;[[Heinrich Friedrich Link|Link]]&lt;/small&gt;
*''Saxifraga haworthii'' &lt;small&gt;[[Robert Sweet|Sweet]]&lt;/small&gt;
*''Saxifraga hybrida'' &lt;small&gt;[[Dominique Villars|Vill.]] ex [[Philippe Picot de Lapeyrouse|Lapeyr.]]&lt;/small&gt;
*''Saxifraga polita'' &lt;small&gt;Ser.&lt;/small&gt;
*''Saxifraga sphaeroidea'' &lt;small&gt;([[Adrian Hardy Haworth|Haw.]]) [[Robert Sweet|Sweet]]&lt;/small&gt;
*''Steiranisia punctata'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
  }}
| synonyms_ref = &lt;ref name=&quot;794683-1&quot; &gt;{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:794683-1 |title=''Saxifraga umbrosa'' L. |author=&lt;!--Not stated--&gt; |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402002455/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:794683-1 |archive-date=2 apríl 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}

[[Mynd:Fleurs de l'âme.jpg|thumb|vinstri|]]

'''Skuggasteinbrjótur''' ([[fræðiheiti]]: Saxifraga umbrosa&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/79SNY|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 31 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er ættaður úr Pyreneafjöllum en er ræktaður til skrauts víða um heim og úrvillst þaðan.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:794683-1|title=Saxifraga umbrosa L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402002455/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:794683-1|archive-date=2023-04-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Blendingur hans með ''[[Spaðasteinbrjótur|spaðasteinbrjóti]]'' (Saxifraga spathularis); ''[[Saxifraga × urbium]]'' er einnig vinsæl garðplanta með fjölda þekktra ræktunarafbrigða. 

Skuggasteinbrjótur finnst á Íslandi þar sem plöntum og garðaúrgangi hefur verið hent.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Saxifraga umbrosa}}
{{Wikilífverur|Saxifraga umbrosa}}

[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]
[[Flokkur:Steinbrjótar]]</text>
      <sha1>fec9n40tr7tzxtsqmftbn2stenntqdg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spaðasteinbrjótur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173506</id>
    <revision>
      <id>1986680</id>
      <parentid>1801480</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2947" sha1="a55gtmr799j58x9rmkz2e0mt3g9wr4f" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Spaðasteinbrjótur
| image = Saxifraga spathularis.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Spaðasteinbrjótur (S. spathularis)
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Steinbrjótsbálkur]] (''Saxifragales'')
| familia = [[Steinbrjótsætt]] (''Saxifragaceae'')
| genus = [[Steinbrjótur]] (''Saxifraga'')
| species = '''''S. spathularis'''''
| binomial = ''Saxifraga spathularis''
| binomial_authority = [[Félix de Avelar Brotero|Brot.]]
| synonyms = {{Collapsible list
|title = Samheiti
*''Robertsonia hibernica'' &lt;small&gt;Bree ex Sternb.&lt;/small&gt;
*''Robertsonia serrata'' &lt;small&gt;[[Adrian Hardy Haworth|Haw.]]&lt;/small&gt;
*''Saxifraga hibernica'' &lt;small&gt;Sternb.&lt;/small&gt;
*''Saxifraga serra'' &lt;small&gt;Hoffmanns.&lt;/small&gt;
*''Saxifraga serrata'' &lt;small&gt;([[Adrian Hardy Haworth|Haw.]]) Otto&lt;/small&gt;
*''Saxifraga serratifolia'' &lt;small&gt;(D.Don) J.Mackay ex Rchb.&lt;/small&gt;
*''Saxifraga umbrosa var. longipes'' &lt;small&gt;[[Adrian Hardy Haworth|Haw.]]&lt;/small&gt;
*''Saxifraga umbrosa var. serratifolia'' &lt;small&gt;D.Don&lt;/small&gt;
*''Saxifraga umbrosa var. spathularis'' &lt;small&gt;([[Félix de Avelar Brotero|Brot.]]) Cout.&lt;/small&gt;
*''Saxifraga umbrosa subsp. spathularis'' &lt;small&gt;([[Félix de Avelar Brotero|Brot.]]) Rothm.&lt;/small&gt;
  }}
| synonyms_ref = &lt;ref name=&quot;POWO&quot; /&gt;
}}

[[Mynd:Saxifraga spathularis - St Patrick's-cabbage,-2 - Flickr - Ragnhild &amp; Neil Crawford.jpg|thumb|vinstri|]]

'''Spaðasteinbrjótur''' ([[fræðiheiti]]: Saxifraga spathularis&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6Y38Z|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 31 mars 2023}}&lt;/ref&gt;) er ættaður frá Írlandi og Íberíuskaga en er ræktaður til skrauts víða um heim og úrvillst þaðan.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:794553-1|title=Saxifraga spathularis Brot. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402010230/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:794553-1|archive-date=2023-04-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Blendingur hans með ''[[Skuggasteinbrjótur|skuggasteinbrjóti]]'' (Saxifraga umbrosa); ''[[Saxifraga × urbium]]'' er einnig vinsæl garðplanta með fjölda þekktra ræktunarafbrigða. 

Spaðasteinbrjótur finnst á Íslandi þar sem plöntum og garðaúrgangi hefur verið hent.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Saxifraga spathularis}}
{{Wikilífverur|Saxifraga spathularis}}

[[Flokkur:Steinbrjótar]]</text>
      <sha1>a55gtmr799j58x9rmkz2e0mt3g9wr4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Risamjaðurt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173552</id>
    <revision>
      <id>1986572</id>
      <parentid>1801776</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2826" sha1="g82aalcvw0kmbr4n6x3oi64ebixevt1" xml:space="preserve">{{Taxobox
| colour = lightgreen
| name = Risamjaðjurt
| image = Filipendula kamtschatica.JPG
| image_width = 250px
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| subfamilia = ''[[Rosoideae]]''
| genus = ''[[Filipendula]]''
| species = '''''F. camtschatica'''''
| binomial = ''Filipendula camtschatica''
| binomial_authority = ([[Peter Simon Pallas|Pall.]]) [[Carl Maximowicz|Maxim.]]&lt;ref name = &quot;col53499329&quot;&gt;Maxim. (1879) , In: Act. Hort. Petrop. 6: 248&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Filipendula kamtschatica'' &lt;small&gt;([[Peter Simon Pallas|Pall.]]) [[Takenoshin Nakai|Nakai]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Spiraea kamtschatica'' &lt;small&gt;[[Peter Simon Pallas|Pall.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Ulmaria kamtschatica'' &lt;small&gt;([[Peter Simon Pallas|Pall.]]) Matsum.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Filipendula camtschatica f. typica'' &lt;small&gt;[[Peter Simon Pallas|Pall.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Filipendula camtschatica var. carnea'' &lt;small&gt;Bergmans&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Filipendula camtschatica f. glabra'' &lt;small&gt;Koidsz.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Filipendula camtschatica f. pilosa'' &lt;small&gt;Koidsz.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Filipendula camtschatica var. rosea'' &lt;small&gt;Bergmans&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Spirea gigantea'' &lt;small&gt;Anon.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Spirea palmata'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
}}

'''Risamjaðjurt''' ([[fræðiheiti]]: '''''Filipendula camtschatica,'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6J2ZK|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 04 apríl 2023}}&lt;/ref&gt;) er [[blómplanta]] af [[rósaætt]] frá Kamsjatkaskaga, Shakalín eyjum, Kóreuskaga og Japan.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:724927-1|title=Filipendula camtschatica (Pall.) Maxim. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220213308/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:724927-1|archive-date=2023-02-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún líkist nokkuð [[mjaðurt]], en er mun stærri (2-3m á hæð) og með stórt endasmáblað. Allnokkuð ræktuð á Íslandi og þrífst vel.

== Tenglar==
* [https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/filipendula-kamtschatica Risamjaðjurt (Lystigarður Akureyrar)] 

==Heimildir==
{{reflist}}

{{commons|Filipendula camtschatica}}
{{Wikilífverur|Filipendula camtschatica}}
{{Stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Rósaætt]]</text>
      <sha1>g82aalcvw0kmbr4n6x3oi64ebixevt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skógdalafífill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173804</id>
    <revision>
      <id>1986671</id>
      <parentid>1804646</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1445" sha1="hlg6lnithj7g45o1abavwufqq856cbk" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Skógdalafífill
| image = Geum_macrophyllum_10101.JPG
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'')
| species = '''''G. macrophyllum'''''
| binomial = ''Geum macrophyllum''
| binomial_authority = [[Carl Ludwig Willdenow|Willd.]]&lt;ref name = &quot;col53500961&quot;&gt;Willd. (1809) , In: Enum. Pl. Hort. Berol. 557&lt;/ref&gt;
}}

'''Skógdalafífill''' ([[fræðiheiti]]: ''Geum macrophyllum''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYBR|title=Geum macrophyllum Willd. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-10}}&lt;/ref&gt;) er jurt af [[rósaætt]] frá norðurhluta [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og Japan og Kamsjatka.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725292-1|title=Geum macrophyllum Willd. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603022140/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725292-1|archive-date=2023-06-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commons|Geum macrophyllum}}
{{Wikilífverur|Geum macrophyllum}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Dalafíflar]]</text>
      <sha1>hlg6lnithj7g45o1abavwufqq856cbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reskidalafífill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173881</id>
    <revision>
      <id>1986560</id>
      <parentid>1804640</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3700" sha1="m10nid7ajczi6a8pjh40gctthnxfwru" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Reskidalafífill
| image = Geum_aleppicum_CaledonJun2017.jpg
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'')
| species = '''''G. aleppicum'''''
| binomial = ''Geum aleppicum''
| binomial_authority = [[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]]&lt;ref name = &quot;col53500928&quot;&gt;Jacq. (1786) , In: Icon. Pl. Rar. 1: 10&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{Collapsible list|
''Geum vidalii'' &lt;small&gt;[[Adrien René Franchet|Franch.]] &amp; [[Paul Amédée Ludovic Savatier|Sav.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum strictum decurrens'' &lt;small&gt;([[Per Axel Rydberg|Rydb.]]) [[Thomas Henry Kearney|Kearney]] &amp; [[Robert Hibbs Peebles|Peebles]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum strictum bipinnatum'' &lt;small&gt;[[Alexander Feodorowicz Batalin|Batalin]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum strictum'' &lt;small&gt;[[William Aiton|Aiton]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum rugosum'' &lt;small&gt;[[René Louiche Desfontaines|Desf.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum ranunculoides'' &lt;small&gt;[[Nicolas Charles Seringe|Ser.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum potaninii'' &lt;small&gt;[[Sergei Vasilievich Juzepczuk|Juz.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum inclinatum'' &lt;small&gt;[[Friedrich August Marschall von Bieberstein|M. Bieb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum heterophyllum'' &lt;small&gt;Hort. ex [[Heinrich Friedrich Link|Link]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum glabricaule'' &lt;small&gt;[[Sergei Vasilievich Juzepczuk|Juz.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum giganteum'' &lt;small&gt;[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum fischeri'' &lt;small&gt;Bess. ex [[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] &amp; Mey.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum diversifolium'' &lt;small&gt;Hort. ex [[Nils Johan Wilhelm Scheutz|Scheutz]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum decurrens'' &lt;small&gt;[[Per Axel Rydberg|Rydb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum besserianum'' &lt;small&gt;[[Robert Sweet|Sweet]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum besseri'' &lt;small&gt;[[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] ex [[Wilhelm Gerhard Walpers|Walp.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum alpinum'' &lt;small&gt;J. Buch.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum aleppicum strictum'' &lt;small&gt;([[William Aiton|Aiton]]) [[Merritt Lyndon Fernald|Fern.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum aleppicum glabricaule'' &lt;small&gt;([[Sergei Vasilievich Juzepczuk|Juz.]]) Worosch.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum aleppicum decurrens'' &lt;small&gt;([[Per Axel Rydberg|Rydb.]]) [[William Alfred Weber|W. A. Weber]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum aleppicum bipinnatum'' &lt;small&gt;([[Alexander Feodorowicz Batalin|Batalin]]) Hand.-Mazz.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum aleppicum strictum'' &lt;small&gt;([[William Aiton|Aiton]]) [[Robert Theodore Clausen|R. T. Clausen]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum aleppicum plenum'' &lt;small&gt;Y. C. Yang &amp; [[Pu Hwa Huang|P. H. Huang]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum aleppicum glabricaule'' &lt;small&gt;([[Sergei Vasilievich Juzepczuk|Juz.]]) [[Masao Kitagawa|Kitag.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum aleppicum aurantiaco-plenum'' &lt;small&gt;Y. C. Yang &amp; L. H. Zhuo&lt;/small&gt;
  }}
}}

'''Reskidalafífill''' ([[fræðiheiti]]: ''Geum aleppicum''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYBR|title=Geum aleppicum Jacq. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-10}}&lt;/ref&gt;) er jurt af [[rósaætt]] frá [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og austurhluta Evrópu og Asíu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30094401-2|title=Geum aleppicum Jacq. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603015656/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30094401-2|archive-date=2023-06-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commons|Geum aleppicum}}
{{Wikilífverur|Geum aleppicum}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Dalafíflar]]</text>
      <sha1>m10nid7ajczi6a8pjh40gctthnxfwru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skarlatsfífill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173892</id>
    <revision>
      <id>1986646</id>
      <parentid>1979299</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2309" sha1="5afwwv2wkfp3evvykik6t3bn5gptaog" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Skarlatsfífill
| image = Geum coccineum 5.jpg
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'')
| species = '''''G. coccineum'''''
| binomial = ''Geum coccineum''
| binomial_authority = [[John Sibthorp|Sibth.]] &amp; [[James Edward Smith|Sm.]]&lt;ref name = &quot;col53500936&quot;&gt;Sibth. &amp; Sm. (1806) , In: Fl. Graec. Prodr. 1: 354&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Geum sadleri'' &lt;small&gt;[[Imre Frivaldszky|Friv.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum macedonicum'' &lt;small&gt;Formanek&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum nitidostylum'' &lt;small&gt;Formanek&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum grandiflorum'' &lt;small&gt;C. Koch&lt;/small&gt;
}}

'''Skarlatsfífill''' ([[fræðiheiti]]: ''Geum coccineum''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FY9K|title=Geum coccineum Sibth. &amp; Sm. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-12|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410211559/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FY9K|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) er jurt af [[rósaætt]] ættuð frá Tyrklandi og Balkanskaga.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725216-1|title=Geum coccineum Sm. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411015212/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725216-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Mikill ruglingur hefur verið á þessari tegund og [[Rauðdalafífill|G. chiloense/quellyon]] í ræktun.&lt;ref name=&quot;GrFl&quot;&gt;{{cite book|last = Persson| first = J.| editor-last = Strid| editor-first = Arne| date = 1986| title = Mountain flora of Greece| chapter = Geum L.| pages = 404–5| publisher = Cambridge University Press| isbn = 978-0-521-25737-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WFO&quot;&gt;{{cite web| title = Geum coccineum Lindl.| work = World Flora Online| url =http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001002993| access-date = 18 December 2021}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commons|Geum coccineum}}
{{Wikilífverur|Geum coccineum}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Dalafíflar]]</text>
      <sha1>5afwwv2wkfp3evvykik6t3bn5gptaog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skriðdalafífill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173912</id>
    <revision>
      <id>1986661</id>
      <parentid>1804647</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1692" sha1="36btfo79znkcpbixoyyq8q4a1dxhawi" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Skriðdalafífill
| image = Geum reptans - Schweiz - Albulapass - 0163.jpg
| image_caption = Blóm
| image2 = Geum reptans a1.jpg
| image2_caption = Frækollur
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'')
| species = '''''G. reptans'''''
| binomial = ''Geum reptans''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name = &quot;col53500976&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl. 501&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
*''Adamsia reptans'' {{small|Fisch. &amp; Steud.}}
*''Caryophyllata reptans'' {{small|(L.) Lam.}}
*''Novosieversia reptans'' {{small|(L.) E.I.Golubk.}}
*''Parageum reptans'' {{small|(L.) M.Král}}
*''Sieversia reptans'' {{small|(L.) Spreng.}}
}}

'''Skriðdalafífill''' ([[fræðiheiti]]: ''Geum reptans''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYD5|title=Geum reptans L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}&lt;/ref&gt;) er jurt af [[rósaætt]] frá fjöllum Mið- og Suður- Evrópu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:324727-2|title=Geum reptans L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531235639/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:324727-2|archive-date=2023-05-31|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commons|Geum reptans}}
{{Wikilífverur|Geum reptans}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Dalafíflar]]</text>
      <sha1>36btfo79znkcpbixoyyq8q4a1dxhawi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Völudalafífill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173914</id>
    <revision>
      <id>1986771</id>
      <parentid>1804639</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1662" sha1="02mwnjwb580tbmev26v1lwmj5hlh2o3" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Völudalafífill
| image = Geum rossii (7833423366).jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'')
| species = '''''G. rossii'''''
| binomial = ''Geum rossii''
| binomial_authority = ([[Robert Brown (grasafræðingur)|R. Br.]]) [[Nicolas Charles Seringe|Ser.]]&lt;ref name = &quot;col53500980&quot;&gt;Ser. (1825) , In: DC. Prod. 2: 553&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Geum humilis'' &lt;small&gt;[[Robert Brown (grasafræðingur)|R. Br.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum nivalis'' &lt;small&gt;[[John Torrey|Torr.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum humile'' &lt;small&gt;[[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]&lt;/small&gt;
}}

'''Völudalafífill''' ([[fræðiheiti]]: ''Geum rossii''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FYDB|title=Geum rossii (R.Br.) Ser. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}&lt;/ref&gt;) er jurt af [[rósaætt]] frá Norður-Ameríku, nyrst eða á háfjöllum þar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725360-1|title=Geum rossii (R.Br.) Ser. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411022705/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725360-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commons|Geum rossii}}
{{Wikilífverur|Geum rossii}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Dalafíflar]]</text>
      <sha1>02mwnjwb580tbmev26v1lwmj5hlh2o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þrídalafífill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173916</id>
    <revision>
      <id>1986791</id>
      <parentid>1804623</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="2jr6jgr1op5ayeeqv7m2ngjn1ygkne0" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Þrídalafífill
| image = Geum triflorum 3.jpg
| image_caption = blóm
| image2 = Geum triflorum0.jpg
| image2_caption = aldinkollur
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'')
| species = '''''G. triflorum'''''
| binomial = ''Geum triflorum''
| binomial_authority = [[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]&lt;ref name = &quot;col53500989&quot;&gt;Pursh (1813) , In: Fl. Am. Sept. 2: 736&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{Collapsible list|
''Erythrocoma campanulata'' &lt;small&gt;[[Edward Lee Greene|Greene]]&lt;/small&gt;
''Erythrocoma canescens'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
''Erythrocoma flavula'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
''Erythrocoma triflora'' &lt;small&gt;(Pursh) Greene&lt;/small&gt;
''Geum campanulatum'' &lt;small&gt;(Greene) [[George Neville Jones|G.N.Jones]]&lt;/small&gt;
''Geum canescens'' &lt;small&gt;(Greene) [[Philip A. Munz|Munz]]&lt;/small&gt;
''Geum grahamii'' &lt;small&gt;[[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]&lt;/small&gt;
''Geum pubescens'' &lt;small&gt;[[William Jackson Hooker|Hook.]]&lt;/small&gt;
''Geum rosea'' &lt;small&gt;R. Grah.&lt;/small&gt;
''Geum triflora'' &lt;small&gt;([[Frederick Traugott Pursh|Pursh]]) [[Kurt Polycarp Joachim Sprengel|Spreng.]]&lt;/small&gt;
''Geum triflorum f. flavulum'' &lt;small&gt;(Greene) Fassett&lt;/small&gt;
''Geum triflorum f. pallidum'' &lt;small&gt;Fassett&lt;/small&gt;
''Geum triflorum var. campanulatum'' &lt;small&gt;(Greene) [[Charles Leo Hitchcock|C.L.Hitchc.]]&lt;/small&gt;
''Geum triflorum var. canescens'' &lt;small&gt;(Greene) [[John T. Kartesz|Kartesz]] &amp; [[Kanchi Gandhi|Gandhi]]&lt;/small&gt;
''Geum ciliatum var. triflorum'' &lt;small&gt;(Pursh) [[Willis Linn Jepson|Jeps.]]&lt;/small&gt;
''Geum ciliatum griseum'' &lt;small&gt;([[Edward Lee Greene|Greene]]) [[Thomas Henry Kearney|Kearney]] &amp; [[Robert Hibbs Peebles|Peebles]]&lt;/small&gt;
''Sieversia campanulata'' &lt;small&gt;(Greene) [[Per Axel Rydberg|Rydb.]]&lt;/small&gt;
''Sieversia canescens'' &lt;small&gt;(Greene) Rydb.&lt;/small&gt;
''Sieversia triflora'' &lt;small&gt;(Pursh) [[Robert Brown (grasafræðingur)|R.Br.]]&lt;/small&gt;
''Sieversia flavula'' &lt;small&gt;(Greene) Rydb.&lt;/small&gt;
''Sieversia rosea'' &lt;small&gt;[[Robert Graham (grasafræðingur)|Graham]]&lt;/small&gt;
  }}
}}

'''Þrídalafífill''' ([[fræðiheiti]]: ''Geum triflorum''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6KG6N|title=Geum triflorum Pursh {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}&lt;/ref&gt;) er jurt af [[rósaætt]] frá kaldari svæðum Norður-Ameríku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:109871-2|title=Geum triflorum Pursh {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603022054/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:109871-2|archive-date=2023-06-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commons|Geum triflorum}}
{{Wikilífverur|Geum triflorum}}
{{Stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Dalafíflar]]</text>
      <sha1>2jr6jgr1op5ayeeqv7m2ngjn1ygkne0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sóldalafífill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173918</id>
    <revision>
      <id>1986708</id>
      <parentid>1804652</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3336" sha1="34hvkqec0lm415jert3j1fkzyytjj7r" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Sóldalafífill
| image = Geum urbanum3 ies.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'')
| species = '''''G. urbanum'''''
| binomial = ''Geum urbanum''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name = &quot;col53500991&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl. 501&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{Collapsible list|
''Geum odoratum'' &lt;small&gt;[[Constantine Samuel Rafinesque|Rafin.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum willdenowii'' &lt;small&gt;[[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] &amp; Mey.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum salvatoris'' &lt;small&gt;[[Frère Sennen|Sennen]] ex [[Carl August Bolle|Bolle]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum vicanum'' &lt;small&gt;[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum umbrosum'' &lt;small&gt;[[Barthélemy Charles Joseph Dumortier|Dum.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum sordidum'' &lt;small&gt;[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum rubifolium'' &lt;small&gt;[[Alexandre Louis Alexander Ludwig Simon Lejeune|Lej.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum robustum'' &lt;small&gt;[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum rivalimontanum'' &lt;small&gt;[[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Reichb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum rivale urbanum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) A. &amp; [[Doris Benta Maria Löve|D. Löve]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum pseudomolle'' &lt;small&gt;[[Jószef Joseph Pantocsek|Pant.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum klattianum'' &lt;small&gt;[[Wilhelm Ludwig Petermann|Peterm.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum ibericum'' &lt;small&gt;Bess. ex [[Nils Johan Wilhelm Scheutz|Scheutz]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum hyrcanum'' &lt;small&gt;[[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] &amp; [[Carl Anton von Meyer|C. A. Mey.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum hirtum'' &lt;small&gt;[[Göran Wahlenberg|Wahlenb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum hederifolium'' &lt;small&gt;[[Karl Christian Gmelin|C. C. Gmel.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum dubium'' &lt;small&gt;[[Jens Wilken Hornemann|Hornem.]] ex [[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] &amp; Mey.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum caucasicum'' &lt;small&gt;Hort. ex [[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] &amp; Mey.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum ambiguum'' &lt;small&gt;[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum vulgaris'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum urbana'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Giovanni Antonio Scopoli|Scop.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum officinalis'' &lt;small&gt;[[Conrad Moench|Moench]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geum media'' &lt;small&gt;[[Constantine Samuel Rafinesque|Rafin.]]&lt;/small&gt;
  }}
}}

'''Sóldalafífill''' ([[fræðiheiti]]: ''Geum urbanum''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6KFWB|title=Geum urbanum L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-13}}&lt;/ref&gt;) er jurt af [[rósaætt]] frá Evrópu til mið-Asíu og Norður-Afríku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725399-1|title=Geum urbanum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328063234/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:725399-1|archive-date=2023-03-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commons|Geum urbanum}}
{{Wikilífverur|Geum urbanum}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Dalafíflar]]</text>
      <sha1>34hvkqec0lm415jert3j1fkzyytjj7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snædalafífill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173941</id>
    <revision>
      <id>1986678</id>
      <parentid>1804653</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1637" sha1="4y7z06yncqt10pk889s123bi1oopl27" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Snædalafífill
| image = Geum cockaynei (Bolle) Molloy and C.J.Webb (AM AK331066).jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósabálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Dalafíflar]] (''Geum'')
| species = '''''G. cockaynei'''''
| binomial = ''Geum cockaynei''
| binomial_authority = ([[Friedrich Franz August Albrecht Bolle|F. Bolle]]) B. P. J. Molloy &amp; [[Colin James Webb|C. J. Webb]]&lt;ref name = &quot;col53500937&quot;&gt;B. P. J. Molloy &amp; C. J. Webb (1994) , In: New Zealand J. Bot., 32(4): 424&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Geum parviflorum'' &lt;small&gt;[[Thomas Kirk|Kirk]]&lt;/small&gt;   
}}

'''Snædalafífill''' ([[fræðiheiti]]: ''Geum cockaynei''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3FY9L|title=Geum cockaynei (F. Bolle) Molloy &amp; C. J. Webb {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-04-14}}&lt;/ref&gt;) er jurt af [[rósaætt]] frá [[Nýja-Sjáland]]i.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:988938-1|title=Geum cockaynei (F.Bolle) Molloy &amp; C.J.Webb {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411021048/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:988938-1|archive-date=2023-04-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commons|Geum cockaynei}}
{{Wikilífverur|Geum cockaynei}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Dalafíflar]]</text>
      <sha1>4y7z06yncqt10pk889s123bi1oopl27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reyniblaðka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174171</id>
    <revision>
      <id>1986569</id>
      <parentid>1804431</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2261" sha1="550b1xstkb3j5d8nxyp1pkao31tkyv5" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Reyniblaðka
| image = SorbariaSorbifolia3.jpg
| image_caption = 
| image2 = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = ''[[Sorbaria]]''
| species = '''''S. sorbifolia'''''
| binomial = ''Sorbaria sorbifolia''
| binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Alexander Braun|A.Braun]]
| synonyms = ''Basilima sorbifolia'' &lt;small&gt;(L.) Raf.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Schizonotus sorbifolius'' &lt;small&gt;(L.) Lindl. ex Steud.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sorbaria sorbifolia'' var. ''glabra'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sorbaria sorbifolia'' var. ''stellipila'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sorbaria stellipila'' &lt;small&gt;(Maxim.) C.K.Schneid.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Spiraea pinnata'' &lt;small&gt;Moench&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Spiraea sorbifolia'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = &lt;ref name=KewPOWO&gt;{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1034036-2 |title=''Sorbaria sorbifolia'' (L.) A.Braun |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=n.d. |website=Plants of the World Online |publisher=The Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=September 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906092807/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1034036-2 |archive-date=september 6, 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}

'''Reyniblaðka''' ([[fræðiheiti]] ''Sorbaria sorbifolia''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4YB6Z|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 23 apríl 2023}}&lt;/ref&gt;) er hálfrunni af [[rósaætt]], ættaður frá norður Asíu.

== Heimildir ==
* [https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/sorbaria-sorbifolia Reyniblaðka (Lystigarður Akureyrar)]  

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Sorbaria sorbifolia}}
{{Wikilífverur|Sorbaria sorbifolia}}

{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Rósaætt| ]]</text>
      <sha1>550b1xstkb3j5d8nxyp1pkao31tkyv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Víðikvistur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174174</id>
    <revision>
      <id>1986769</id>
      <parentid>1804685</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4579" sha1="r1otze9628julls4qi7xxt3bo9rjpke" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Víðikvistur
| image = Spiraea salicifolia - Rosaceae - National Botanic Garden of Belgium 01.jpg
| image_caption = 
| image2 = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Kvistir]] (''Spiraea'')
| species = '''''S. salicifolia'''''
| binomial = ''Spiraea salicifolia''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| synonyms_ref = &lt;ref name=&quot;POWO_30200186-2&quot; /&gt;
| synonyms = {{Collapsible list|
*''Spiraea alba'' f. ''lanceolata'' {{small|(Torr. &amp; A.Gray) C.K.Schneid.}}
*''Spiraea amena'' {{small|Raf.}}
*''Spiraea amena'' var. ''pauciflora'' {{small|Raf.}}
*''Spiraea arguta'' {{small|Hoffmanns.}}
*''Spiraea bethlehemensis'' {{small|K.Koch}}
*''Spiraea bethlehemensis alba'' {{small|Zabel}}
*''Spiraea bethlemensis'' {{small|Wenz.}}
*''Spiraea carnea'' {{small|(Aiton) Steud.}}
*''Spiraea carpinifolia'' {{small|Willd.}}
*''Spiraea carpinifolia incarnata'' {{small|Zabel}}
*''Spiraea eximia'' {{small|Regel}}
*''Spiraea grandiflora'' {{small|G.Lodd.}}
*''Spiraea heterophylla'' {{small|Raf.}}
*''Spiraea humilis'' {{small|Pojark.}}
*''Spiraea incarnata'' {{small|K.Koch}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''alpestris'' {{small|Maxim.}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''alpestris'' {{small|Pall.}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''bethlehemensis'' {{small|Lavallée}}
*''Spiraea salicifolia'' subf. ''bethlehemensis'' {{small|Zabel}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''brevifolia'' {{small|Trautv. &amp; C.A.Mey.}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''carnea'' {{small|Aiton}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''carnea'' {{small|(Anon.) Lavallée}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''floribunda'' {{small|Lavallée}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''genuina'' {{small|Trautv. &amp; C.A.Mey.}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''grandiflora'' {{small|Loudon}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''grandiflora'' {{small|K.Koch}}
*''Spiraea salicifolia'' f. ''grandiflora'' {{small|(Loudon) C.K.Schneid.}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''humilis'' {{small|(Pojark.) H.Hara}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''incarnata'' {{small|Lavallée}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''lanceolata'' {{small|Maxim.}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''lanceolata'' {{small|Torr. &amp; A.Gray}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''major'' {{small|Pall.}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''minor'' {{small|Pall.}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''nana'' {{small|K.Koch}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''oligodonta'' {{small|T.T.Yu}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''pensylvanica'' {{small|Lavallée}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''polystachys'' {{small|Lavallée}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''regeliana'' {{small|Lavallée}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''rosea'' {{small|Lavallée}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''roseola'' {{small|Lavallée}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''rubra'' {{small|Lavallée}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''semperflorens'' {{small|Regel}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''typica'' {{small|Buia}}
*''Spiraea salicifolia'' var. ''undulata'' {{small|Lavallée}}
*''Spiraea sibirica'' {{small|Raf.}}
*''Spiraea tenuifolia'' {{small|Otto ex Dippel}}
*''Spiraea virgata'' {{small|Raf.}}
  }}
}}

'''Víðikvistur''' ([[fræðiheiti]] ''Spiraea salicifolia''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6ZBLQ|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 23 apríl 2023}}&lt;/ref&gt;) er skriðull hálfrunni af [[rósaætt]]. Hann er upphaflega frá austur Evrópu austur til austur Asíu.&lt;ref name=&quot;POWO_30200186-2&quot; &gt;{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/30200186-2 |title=''Spiraea salicifolia'' L. |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=n.d. |website=Plants of the World Online |publisher=The Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=23 apríl, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206140904/https://powo.science.kew.org/taxon/30200186-2 |archive-date=2023-02-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
* [https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/spiraea-salicifolia Víðikvistur (Lystigarður Akureyrar)]  

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Spiraea salicifolia}}
{{Wikilífverur|Spiraea salicifolia}}

{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Kvistir]]</text>
      <sha1>r1otze9628julls4qi7xxt3bo9rjpke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlfakvistur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174176</id>
    <revision>
      <id>1986784</id>
      <parentid>1804622</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2051" sha1="dj68t8y6uauuflz9qgg0awu0k49dhji" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Spiraea billardii MichaD.jpg
| image_caption = 
| image2 = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| genus = [[Kvistir]] (''Spiraea'')
| species = '''''S. × billardii'''''
| binomial = ''Spiraea × billardii''
| binomial_authority = [[François Hérincq|Hérincq]]
| synonyms_ref = 
| synonyms = 
}}

'''Úlfakvistur''' ([[fræðiheiti]] ''Spiraea × billardii''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/93MQ9|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 23 apríl 2023}}&lt;/ref&gt;) er skriðull hálfrunni af [[rósaætt]]. Hann er blendingur [[Víðikvistur|víðikvists]] (S. salicifolia) og [[Dögglingskvistur|dögglingskvists]] (S. douglasii). Sumar heimildir telja foreldrana vera [[Spiraea alba|S. alba]] og [[Dögglingskvistur|döglingskvistur]] (S. douglasii)&lt;ref name=&quot;POWO_30200186-2&quot; &gt;{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:742130-1 |title=''Spreaea × billardii'' L. |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=n.d. |website=Plants of the World Online |publisher=The Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=23 apríl, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129232031/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:742130-1 |archive-date=2023-01-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
* [https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/spiraea-billardii Úlfakvistur (Lystigarður Akureyrar)]  

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Spiraea × billardii}}
{{Wikilífverur|Spiraea × billardii}}

{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Kvistir]]</text>
      <sha1>dj68t8y6uauuflz9qgg0awu0k49dhji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skriðstýra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174427</id>
    <revision>
      <id>1986664</id>
      <parentid>1808282</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1479" sha1="ii1x850fqe2czsuoogy2iszglibbq54" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Ourisia caespitosa
| image = Ourisia caespitosa, Helicopter Hill, Canterbury, New Zealand.jpg
| image_caption = 
| image_width = 250px
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'')
| familia = [[Græðisúruætt]] (''Plantaginaceae'')
| genus = [[Ourisia]]
| species = O. caespitosa
| binomial = Ourisia caespitosa
| binomial_authority = [[Joseph Dalton Hooker|Hook. f.]]&lt;ref name = &quot;C132&quot;&gt;Hook. f., 1853 ''In: Fl. New Zealand. 1: 197''&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
}}

'''''Ourisia caespitosa'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4B9DL|title=Ourisia caespitosa Hook.f. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-05-03}}&lt;/ref&gt; er [[tegund]] blómstrandi plantna í [[græðisúruætt]], ættuð frá Nýja-Sjálandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806570-1|title=Ourisia caespitosa Hook.f. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423213544/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806570-1|archive-date=2023-04-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{commonscat|Ourisia caespitosa}}
{{Wikilífverur|Ourisia caespitosa}}

{{stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Ourisia]]</text>
      <sha1>ii1x850fqe2czsuoogy2iszglibbq54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þekjustýra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174591</id>
    <revision>
      <id>1986787</id>
      <parentid>1808288</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="5bqw052404y36zeqy2au3usjzgt87kp" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Ourisia sessilifolia
| image = 
| image_caption = 
| image_width = 250px
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'')
| familia = [[Græðisúruætt]] (''Plantaginaceae'')
| genus = [[Ourisia]]
| species = O. sessilifolia
| binomial = Ourisia sessilifolia
| binomial_authority = [[Joseph Dalton Hooker|Hook. f.]]
| synonyms = 
}}

'''''Ourisia sessilifolia'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6TDDG|title=Ourisia sessilifolia Hook.f. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-05-07}}&lt;/ref&gt; er [[tegund]] blómstrandi plantna í [[græðisúruætt]], ættuð frá Nýja-Sjálandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806613-1|title=Ourisia sessilifolia Hook.f. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424000148/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:806613-1|archive-date=2023-04-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{commonscat|Ourisia sessilifolia}}
{{Wikilífverur|Ourisia sessilifolia}}

{{stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Ourisia]]</text>
      <sha1>5bqw052404y36zeqy2au3usjzgt87kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trifolium ambiguum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174868</id>
    <revision>
      <id>1986731</id>
      <parentid>1955548</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3440" sha1="synws3ch9ni2wd5gsamkp4iuk3w0axs" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Trifolium ambiguum Y01.jpg
| image2 = Trifolium ambiguum Y03.jpg
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales''')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = ''[[Faboideae]]''
| genus = [[Smárar]] (''Trifolium'')
| species = '''''T. ambiguum'''''
| binomial = ''Trifolium ambiguum''
| binomial_authority = [[Friedrich August Marschall von Bieberstein|M.Bieb.]]
| synonyms =
*''Amoria ambigua'' &lt;small&gt;(M.Bieb.) Soják&lt;/small&gt;
*''Trifolium vaillantii'' &lt;small&gt;M.Bieb. ex Fisch.&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
|}}


'''Trifolium ambiguum''' er blómstrandi [[planta|plöntu]] tegund í ertublómaætt [[Fabaceae]]. Hann er  mjög líkur hvítsmára ''(Trifolium repens)'', en smáblöðin eru stærri og hann myndar neðanjarðarrenglur. Tegundin vex villt í Austur-Evrópu, frá Úkraínu til Kákasus og Íran.&lt;ref name=&quot;522843-1&quot; &gt;{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:522843-1 |title=''Trifolium ambiguum'' M.Bieb. |author=&lt;!--Not stated--&gt; |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=2 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802222654/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:522843-1 |archive-date=2 ágúst 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Hann er ræktaður til beitar þar sem hvítsmári á erfitt vegna mikillar beitar (neðanjarðarrenglurnar gera meira þol gegn nauðbeit) og til hunangs eins og flestir aðrir smárar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forages.oregonstate.edu/forages/kura-caucasian-clover|title=Kura (Caucasian) Clover|date=2016-06-21|website=Forage Information System|language=en|access-date=2023-07-12|archive-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027203125/https://forages.oregonstate.edu/forages/kura-caucasian-clover|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Taylor, N.L.; Smith, R.R. (1997). &quot;Kura Clover (Trifolium ambiguum M.B.) Breeding, Culture, and Utilization&quot;. Advances in Agronomy Volume 63. Advances in Agronomy. Vol. 63. pp. 153–178. doi:10.1016/S0065-2113(08)60243-6. &lt;nowiki&gt;ISBN 9780120007639&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; Blendingur&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meritseed.com/aberlasting-clover-perennial-coated-pre-inoculated/|title=AberLasting Clover - Perennial (Coated &amp; Pre-Inoculated)|website=Merit Seed|language=en|access-date=2023-07-12|archive-date=2023-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712145924/https://meritseed.com/aberlasting-clover-perennial-coated-pre-inoculated/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; hans og hvítsmára lofar góðu&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8242581/|titill=Prospects for Trifolium Improvement Through Germplasm Characterisation and Pre-breeding in New Zealand and Beyond|höfundur=Lucy M. Egan,1,2 Rainer W. Hofmann,2 Kioumars Ghamkhar,3 &amp; Valerio Hoyos-Villegas4,*|útgefandi=PubMed Central|mánuður=16 júní|ár=2021|mánuðurskoðað=júlí|árskoðað=2023}}&lt;/ref&gt; þar sem T: ambiguum þarf aðra gerð af [[Rhizobium|rhizobium-smiti]] og er viðkvæmur fyrsta árið fyrir beit og samkeppni, en blendingurinn síður.

== Tilvísun ==
{{reflist}}

{{wikilífverur|Trifolium ambiguum}}
{{Commons|Trifolium ambiguum}}
{{Stubbur|grasafræði}}


[[Flokkur:Smárar]]
[[Flokkur:Niturbindandi plöntur]]</text>
      <sha1>synws3ch9ni2wd5gsamkp4iuk3w0axs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skúfsmæra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174898</id>
    <revision>
      <id>1986673</id>
      <parentid>1809346</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3014" sha1="avfi867lryf7uwqmqsvw5d9vfyqbdln" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Skúfsmæra
| image = 
| image_width = 250px
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Oxalidales]]
| familia = [[Súrsmæruætt]] (''Oxalidaceae'')
| genus = ''[[Oxalis]]''
| species = '''O. fruticosa'''
| binomial = ''Oxalis fruticosa''
| binomial_authority = [[Giuseppe Raddi|Raddi]]
| synonyms = 
*''Acetosella bupleurifolia'' &lt;small&gt;([[Augustin François César Prouvençal de Saint-Hilaire|A. St.-Hil.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;ref name = &quot;Kuntze&quot;&gt;Kuntze. (1891). In: Revis. Gen. Pl. 92.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
*''Acetosella nervosa'' &lt;small&gt;(Vell.) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;ref name = &quot;Kuntze&quot;/&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''
*''Acetosella rusciformis'' &lt;small&gt;([[Johann Christian Mikan|J. C. Mikan]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;ref&gt;Kuntze. (1891). In: Revis. Gen. Pl. 1: 93.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
*''Oxalis bupleurifolia'' &lt;small&gt;[[Augustin François César Prouvençal de Saint-Hilaire|A. St.-Hil.]]&lt;ref&gt;A. St.-Hil. (1825). In: Fl. Bras. Mer. 1: 117.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
*''Oxalis conferta'' &lt;small&gt;Pohl ex [[August Progel|Progel]]&lt;ref&gt;Pohl ex Progel. (1877). In: Mart. Fl. Bras. 12: II. 516.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
*''Oxalis nervosa'' &lt;small&gt;[[José Mariano da Conceição Vellozo|Vell.]]&lt;ref&gt;Vell. (1829). In: Fl. Flumin.: 196.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
*''Oxalis riedelii'' &lt;small&gt;[[Josef Yngve Valentin Norlind|Norlind]]&lt;ref&gt;Norlind. (1926). In: Ark. Bot. 20A(4): 15.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
*''Oxalis rusciformis'' &lt;small&gt;[[Johann Christian Mikan|J. C. Mikan]]&lt;ref&gt;Mikan, J. C. (1823). In: Del. Fl. Faun. Bras. 3: S. N.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
*''Acetosella daphniformis'' &lt;small&gt;([[Johann Christian Mikan|J. C. Mikan]] ex [[Joseph Gerhard Zuccarini|Zucc.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;ref name = &quot;Kuntze&quot;/&gt;&lt;/small&gt;
*''Oxalis daphniformis'' &lt;small&gt;[[Johann Christian Mikan|J. C. Mikan]] ex [[Joseph Gerhard Zuccarini|Zucc.]]&lt;ref&gt;J. C. Mikan ex Zucc. (n.d.). In: Abh. Math.-Phys. Cl. Königl. Bayer. Akad. Wiss. 1: 269 (1829-1830 Publ. 1831).&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
}}

'''Skúfsmæra''' ([[fræðiheiti]]: ''Oxalis fruticosa''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7KGT9|title=Oxalis fruticosa Raddi {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-05-28}}&lt;/ref&gt;) er jurt af smæruættkvísl sem er ættuð frá austurhluta Brasilíu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:374933-1|title=Oxalis fruticosa Raddi {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528204118/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:374933-1|archive-date=2023-05-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Til hennar teljast tvær undirtegundir
* ''O. f. daphniformis''
* ''O. f. fruticosa''


== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Oxalis fruticosa}}
{{commons|Category:Oxalis fruticosa}}
{{stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Súrsmæruætt]]</text>
      <sha1>avfi867lryf7uwqmqsvw5d9vfyqbdln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Röðulsmæra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174915</id>
    <revision>
      <id>1986591</id>
      <parentid>1809480</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1444" sha1="6jbb3f21e9m44uxh3p1p0cpxpyytwj6" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Röðulsmæra
| image = Oxalis incarnata.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Oxalidales]]
| familia = [[Súrsmæruætt]] (''Oxalidaceae'')
| genus = ''[[Oxalis]]''
| species = '''O. incarnata'''
| binomial = ''Oxalis incarnata''
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]&lt;ref name = &quot;col53483478&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl. 433&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Oxalis verecunda'' &lt;small&gt;[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]&lt;/small&gt;
}}

'''Röðulsmæra''' ([[fræðiheiti]]: ''Oxalis incarnata''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6TF6K|title=Oxalis incarnata L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-05-29}}&lt;/ref&gt;) er jurt af smæruættkvísl sem er ættuð frá Suður-Afríku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:375021-1|title=Oxalis incarnata L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529161438/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:375021-1|archive-date=2023-05-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Oxalis incarnata}}
{{commons|Category:Oxalis incarnata}}
{{stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Súrsmæruætt]]</text>
      <sha1>6jbb3f21e9m44uxh3p1p0cpxpyytwj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roðablágresi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175473</id>
    <revision>
      <id>1986586</id>
      <parentid>1816093</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2514" sha1="751vxvjthbntdvj5mr6fj0vnybxjde2" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = ''Roðablágresi''
| image = Geranium ibericum ssp jubatum.jpg
| status =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Blágresisbálkur]] (''Geraniales'')
| familia = [[Blágresisætt]] (''Geraniaceae'')
| genus = ''[[Geranium]]''
| species = '''''G. ibericum'''''
| binomial = ''Geranium ibericum''
| binomial_authority = [[Antonio José Cavanilles|Cav.]]&lt;ref name = &quot;col38526143&quot;&gt;Cav. (1787) , In: Diss. 4: 209, tab. 124 fig. 1&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
''Geranium ibericum subglandulosum'' &lt;small&gt;[[Franz Josef Ivanovich Ruprecht|Rupr.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium ibericum jubatum'' &lt;small&gt;(Hand.-Mazz.) [[Peter Hadland Davis|P.H. Davis]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium grandiflorum'' &lt;small&gt;[[Johann Anton Güldenstädt|Gueldenst.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium montanum'' &lt;small&gt;Hablitz ex [[Pall. (awtor)|Pall.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium jubatum'' &lt;small&gt;Hand.-Mazz.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium ibericum hyrcanum'' &lt;small&gt;Woronow in Kusn., N. Busch &amp; [[Aleksandr Vasiljevich Fomin|Fomin]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium ibericum album'' &lt;small&gt;Lauman in L.H. Bailey&lt;/small&gt;
}}

'''Roðablágresi''' ([[fræðiheiti]]: ''Geranium ibericum''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6KDQ9|title=Geranium ibericum Cav. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2023-07-18}}&lt;/ref&gt;) er jurt af [[blágresisætt]]. Það verður um 40 sm hátt og blómstrar í júlí - ágúst&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gardaflora.is/fjolaert/geranium-ibericum|title=Geranium ibericum|website=Garðaflóra|language=is|access-date=2023-07-18}}&lt;/ref&gt; Líkist nokkuð [[diskablágresi]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/geranium-ibericum|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-07-18}}&lt;/ref&gt; Það er ættuð frá N-Íran, Kákasus og Tyrklandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:373165-1|title=Geranium ibericum Cav. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718172853/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:373165-1|archive-date=2023-07-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Geranium ibericum}}
{{commons|Geranium ibericum}}
{{stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Blágresisætt]]</text>
      <sha1>751vxvjthbntdvj5mr6fj0vnybxjde2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Súrsmæruætt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175477</id>
    <revision>
      <id>1986712</id>
      <parentid>1816103</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2299" sha1="kbi8gnb6pet3szrr9vhxb106semjthw" xml:space="preserve">{{Taxobox
| colour = lightgreen
| image = Oxalis acotosella Súrsmæra.jpg
| image_caption = ''[[Súrsmæra]]''
| image_width = 270 px
| regnum = [[Jurtaríki]] (Plantae)
| divisio = [[Dulfrævingar]] (Magnoliophyta)
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (Magnoliopsida)
| ordo = [[Oxalidales]]
| familia = '''Oxalidaceae'''
| familia_authority = [[Robert Brown (grasafræðingur)|R.Br.]]&lt;ref name=APGIII2009&gt;{{Cite journal |last=Angiosperm Phylogeny Group |year=2009 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=105–121 |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x/pdf | format= PDF |access-date=2013-07-06 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
| subdivision_ranks = Ættkvíslir
| subdivision = 
* ''[[Averrhoa]]''
* ''[[Biophytum]]''
* ''[[Dapania]]''
* ''[[Oxalis]]''&lt;ref name=Kew /&gt; (ásamt: ''[[Lotoxalis]]'', ''[[Sassia]]'' og ''[[Xanthoxalis]]'')
* ''[[Sarcotheca]]''
}}

'''Súrsmæruætt''' ([[fræðiheiti]]: Oxalidaceae&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/DSG|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54768658|accessdate= 2023-07-18}}&lt;/ref&gt;) er ætt [[Blómplanta|blómplantna]] sem inniheldur hina íslensku súrsmæru.
Ættin samanstendur af 5 ættkvíslum&lt;ref name =Kew&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77126611-1|title=Oxalidaceae R.Br. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128071459/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77126611-1|archive-date=2022-11-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; með um 570 tegundir.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Oxalidaceae}}
{{commons|Oxalidaceae}}
{{stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Súrsmæruætt]]</text>
      <sha1>kbi8gnb6pet3szrr9vhxb106semjthw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ólafsstjaki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176166</id>
    <revision>
      <id>1986782</id>
      <parentid>1825786</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1779" sha1="lfuc3oc6qjdr6svnhyc2qpcqrjogeqs" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = 
| image = Moneses_uniflora_1437.JPG
| image_width = 250px
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (Plantae)
| divisio = [[Dulfrævingar]] (Magnoliophyta)
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (Magnoliopsida)
| ordo = [[Lyngbálkur]] (Ericales)
| familia = [[Lyngætt]] (Ericaceae)
| genus = '''''Moneses'''''
| genus_authority = Salisb. ex Gray
| species = '''M. uniflora'''
| binomial = ''Moneses uniflora''
| binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Asa Gray|A.Gray]]
}}

'''Moneses'''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/63BC2|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2023-09-09}}&lt;/ref&gt; er ættkvísl [[Blómplanta|blómplantna]] af [[lyngætt]]. '''Ólafsstjaki''' ([[fræðiheiti]]: ''Moneses uniflora'') er eina tegund ættkvíslarinnar. Hann vex víða um [[norðurhvel]]i, en ekki á Íslandi og Grænlandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331307-1|title=Moneses uniflora (L.) A.Gray {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005035226/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331307-1|archive-date=2023-10-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commonscat|Moneses uniflora}}
{{Wikilífverur|Moneses uniflora}}

{{stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Lyngætt]]</text>
      <sha1>lfuc3oc6qjdr6svnhyc2qpcqrjogeqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sveiplilja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176182</id>
    <revision>
      <id>1986702</id>
      <parentid>1825917</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2347" sha1="0cxgwt7zxyhbv6dvluk0y4u4djuksmw" xml:space="preserve">{{Taxobox
| colour = lightgreen
| name = 
| image = 
| image_width = 250px
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (Plantae)
| divisio = [[Dulfrævingar]] (Magnoliophyta)
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (Magnoliopsida)
| ordo = [[Lyngbálkur]] (Ericales)
| familia = [[Lyngætt]] (Ericaceae)
| genus = '''''[[Chimaphila]]'''''
| species = '''C. umbellata'''
| binomial = ''Chimaphila umbellata''
| binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Benjamin Smith Barton|Barton]]
| synonyms = ''Pseva umbellata'' &lt;small&gt;([[Carl Linnaeus|L.]])  [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Pyrola umbellata'' &lt;small&gt;[[Carl Linnaeus|L.]]&lt;/small&gt;
}}

'''Sveiplilja''' ([[fræðiheiti]]: ''Chimaphila umbellata''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/69S8T|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2023-09-11}}&lt;/ref&gt;) er tegund [[Blómplanta|blómplantna]] af [[lyngætt]]. Hún vex víða á norðurhveli&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60442655-2|title=Chimaphila umbellata (L.) W.P.C.Barton {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609074406/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60442655-2|archive-date=2023-06-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; á svæðum með heimskauta eða tempruðu veðurfari.

== Undirtegundir ==
Til hennar teljast fimm undirtegundir:&lt;ref name = &quot;COL&quot;/&gt;

*''Chimaphila umbellata'' subsp. ''umbellata'' – Evrópa, Asía
*''Chimaphila umbellata'' subsp. ''acuta'' – suðvestur Norður Ameríka
*''Chimaphila umbellata'' subsp. ''cisatlantica'' – norðaustur Norður Ameríka
*''Chimaphila umbellata'' subsp. ''occidentalis'' – norðvestur Norður Ameríka
*''Chimaphila umbellata'' subsp. ''domingensis'' - Hispaníóla

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commonscat|Chimaphila umbellata}}
{{Wikilífverur|Chimaphila umbellata}}

{{stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Lyngætt]]</text>
      <sha1>0cxgwt7zxyhbv6dvluk0y4u4djuksmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarcodes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176298</id>
    <revision>
      <id>1986602</id>
      <parentid>1828163</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="okdp2ut2xpc7dpva8xfac2ci4p5zlwo" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = 
| image = Sarcodes sanguinea in Lassen Volcanic National Park.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (Plantae)
| divisio = [[Dulfrævingar]] (Magnoliophyta)
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (Magnoliopsida)
| ordo = [[Lyngbálkur]] (Ericales)
| familia = [[Lyngætt]] (Ericaceae)
| subfamilia =  [[Sníkjurótarundirætt]] (''Monotropoideae'')
| genus = '''''Sarcodes'''''
| genus_authority = [[John Torrey|Torr.]]
| species = '''S. sanguinea'''
| binomial = ''Sarcodes sanguinea''
| binomial_authority = [[John Torrey|Torr.]]
| synonyms = ''Sarcodes sonoraensis'' &lt;small&gt;[[Albert Kellogg|Kellogg]] ex [[Mary Katherine Curran|Curran]]&lt;/small&gt;
}}

'''Sarcodes'''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/63S27|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2023-09-16}}&lt;/ref&gt; er ættkvísl [[Blómplanta|blómplantna]] af [[lyngætt]]. '''Sarcodes sanguinea''' er eina tegund ættkvíslarinnar. Hún vex vestast í vesturhluta N-Ameríku (Kaliforníu, Nevada, Oragon og NV-Mexíkó).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30365611-2|title=Sarcodes Torr. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528222746/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30365611-2|archive-date=2023-05-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Eins og aðrar tegundir undirættarinnar, þá er hún sérhæfður sníkill/sambýlingur á sveppum sem mynda svepprót. Í hennar tilfeli eru það tegund í [[rótbelgsætt]] ([[Rhizopogonaceae]]): ''[[Rhizopogon|Rhizopogon ellenae]].''&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Trappe |first1=James |url=https://www.researchgate.net/publication/230788130 |title=Diversity, ecology, and conservation of truffle fungi in forests of the Pacific Northwest. |last2=R |first2=Molina |last3=Luoma |first3=Daniel |last4=Cazares |first4=Efren |last5=D |first5=Pilz |last6=Smith |first6=Jane |last7=Castellano |first7=Michael |last8=SL |first8=Miller |last9=Trappe |first9=Matthew |date=2009-01-01}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commonscat|Sarcodes}}
{{Wikilífverur|Sarcodes}}

{{stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Lyngætt]]</text>
      <sha1>okdp2ut2xpc7dpva8xfac2ci4p5zlwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silkitré</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176343</id>
    <revision>
      <id>1986631</id>
      <parentid>1860548</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2477" sha1="lq0dgf4vc1ix0b5238ssowq0yxlawqs" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Albizzia julibrissin in Sevastopol 1.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales''')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = ''[[Caesalpinioideae]]''
| genus = '''''Albizia'''''
| genus_authority = [[Antonio Durazzini|Durazz.]] (1772)
| species = '''A. julibrissin'''
| binomial = Albizia julibrissin
| binomial_authority =  [[Antonio Durazzini|Durazz.]], 1772 ''non sensu'' [[John Gilbert Baker|Baker]], 1876
| synonyms = ''Albizia speciosa'' &lt;small&gt;[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Albizia nemu'' &lt;small&gt;([[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]])[[George Bentham|Benth.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Albizia nemu'' &lt;small&gt;[[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]&lt;/small&gt;
}}

[[Mynd:2018-07-08 11 10 27 Rosea Mimosa blossoms along the ramp from southbound Interstate 95 (New Jersey Turnpike Eastern Spur) to westbound Interstate 280 (Essex Freeway) in the New Jersey Meadowlands, within Kearny, Hudson County, New Jersey.jpg|thumb|left|Í blóma]]

'''Silkitré''' ([[fræðiheiti]] ''Albizia julibrissin''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/BG7G|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2023-09-19}}&lt;/ref&gt;) er [[tegund]] lítilla eða meðalstórra [[tré|trjáa]] af [[ertublómaætt]]. Það er ættað frá Asíu,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:473275-1|title=Albizia julibrissin Durazz. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-09-19}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; en hefur breiðst út um heiminn með ræktun. Það ásamt fleiri tegundum hefur oft verið kallað [[Mímósa]] þó það nafn tilheyri réttilega [[mímósuættkvísl]] ([[Mimosa]]).

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commonscat|Albizia julibrissin}}
{{Wikilífverur|Albizia julibrissin}}

[[Flokkur:Ertublómaætt]]
[[Flokkur:Lauftré]]
[[Flokkur:Niturbindandi tré og runnar]]</text>
      <sha1>lq0dgf4vc1ix0b5238ssowq0yxlawqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sníkjurót</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176375</id>
    <revision>
      <id>1986679</id>
      <parentid>1828515</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1960" sha1="qsmsmq8mecv01qt086ua5cpz1lsyjgp" xml:space="preserve">{{Taxobox
| colour = lightgreen
| name = 
| image = Monotropa hypopitys 0319.JPG
| image_width = 250px
| image_caption = 
| status = G5
| status_system = TNC
| regnum = [[Jurtaríki]] (Plantae)
| divisio = [[Dulfrævingar]] (Magnoliophyta)
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (Magnoliopsida)
| ordo = [[Lyngbálkur]] (Ericales)
| familia = [[Lyngætt]] (Ericaceae)
| subfamilia =  [[Sníkjurótarundirætt]] (''Monotropoideae'')
| genus = '''''[[Monotropa]]'''''
| species = '''M. hypopitys'''
| binomial = ''Monotropa hypopitys''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| synonyms = 
''Hypopitys monotropa'' &lt;small&gt;Crantz&lt;/small&gt;
}}

'''Sníkjurót''' (''Monotropa hypopitys'' eða ''Hypoitys monotropa''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3NXVS|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2023-09-19}}&lt;/ref&gt;) er tegund [[Blómplanta|blómplantna]] af [[lyngætt]]. Hún vex víða á norðurhveli á tempruðum svæðum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:163883-2|title=Monotropa hypopitys L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029171505/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:163883-2|archive-date=2023-10-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Eins og aðrar tegundir undirættarinnar, þá er hún sérhæfður sníkill/sambýlingur á sveppum sem mynda svepprót.

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commonscat|Monotropa hypopitys}}
{{Wikilífverur|Monotropa hypopitys}}

{{stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Lyngætt]]</text>
      <sha1>qsmsmq8mecv01qt086ua5cpz1lsyjgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stuckenia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176829</id>
    <revision>
      <id>1986692</id>
      <parentid>1833308</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="bm4mipz989rhfllask7t2g0cmu2ivqt" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = ''Stuckenia''
| status = 
| image = Stuckenia pectinata herba.jpg
| image_caption = ''[[Stuckenia pectinata]]''
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Einkímblöðungar]] ''(Liliopsida)''
| ordo = [[Kransjurtabálkur]] ''(Alismatales)''
| familia = [[Nykruætt]] ''(Potamogetonaceae)''
| genus = '''Stuckenia'''
| genusl_authority = [[Carl Julius Bernhard Börner|Börner]], 1912
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = 
}}

'''Stuckenia''' er ættkvísl rótfastra vatnaplantna sem vaxa í grunnu vatni. Tegundir eru taldar á milli 7&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:32735-1|title=Stuckenia Börner {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326021328/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:32735-1|archive-date=2023-03-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; - 30, þó heldur lægri talan. Útbreiðslan er um nær allan heim.

== Tegundir ==
:* ''Stuckenia aldanensis'' 
:* ''[[Stuckenia amblyophylla]]'' 
:* ''Stuckenia arctovaginata'' 
:* ''Stuckenia austrosibirica'' 
:* ''Stuckenia borealis'' 
:* ''[[Stuckenia bottnica]]'' 
:* ''Stuckenia carbonata'' 
:* ''Stuckenia chakassiensis'' 
:* ''Stuckenia clavata'' 
:* ''[[Stuckenia fennica]]'' 
:* ''[[Stuckenia filiformis]]'' - [[Þráðnykra]]
:* ''Stuckenia gibbosa'' 
:* ''Stuckenia helvetica'' 
:* ''Stuckenia interior'' 
:* ''[[Stuckenia macrocarpa]]'' 
:* ''Stuckenia marina'' 
:* ''Stuckenia matyrensis'' 
:* ''Stuckenia meinshausenii'' 
:* ''Stuckenia mirabilis'' 
:* ''Stuckenia mongolica'' 
:* ''Stuckenia omoloica'' 
:* ''Stuckenia palaeofiliformis'' 
:* ''[[Stuckenia pamirica]]'' 
:* ''[[Stuckenia pectinata]]'' 
:* ''Stuckenia praepectinata'' 
:* ''Stuckenia praevaginata'' 
:* ''Stuckenia pseudorostrata'' 
:* ''Stuckenia punensis'' 
:* ''Stuckenia sakmarensis'' 
:* ''[[Stuckenia striata]]'' 
:* ''Stuckenia subretusa'' 
:* ''[[Stuckenia suecica]]'' 
:* ''Stuckenia tenuicarpa'' 
:* ''[[Stuckenia vaginata]]'' 
:* ''Stuckenia vaginatoides'' 
:* ''Stuckenia zosteracea''

== Tilvísanir ==
{{reflist}}


{{commonscat|Stuckenia}}
{{Wikilífverur|Stuckenia}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Nykruætt]]
[[Flokkur:Vatnaplöntur]]</text>
      <sha1>bm4mipz989rhfllask7t2g0cmu2ivqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zannichellia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176832</id>
    <revision>
      <id>1986773</id>
      <parentid>1833310</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2647" sha1="mv5gfxvykm1rh9scfamwq8c7zjvqrrj" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = ''Zannichellia''
| status = 
| image = Zannichellia palustris detail.jpeg
| image_caption = ''[[Zannichellia palustris]]''
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Einkímblöðungar]] ''(Liliopsida)''
| ordo = [[Kransjurtabálkur]] ''(Alismatales)''
| familia = [[Nykruætt]] ''(Potamogetonaceae)''
| genus = '''Zannichellia'''
| genusl_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = *''Aponogeton'' &lt;small&gt;J.Hill, 1756&lt;/small&gt;
*''Pelta'' &lt;small&gt;Dulac&lt;/small&gt;
*''Pseudalthenia'' &lt;small&gt;(Graebn.) Nakai&lt;/small&gt;
*''Vleisia'' &lt;small&gt;Toml. &amp; Posl.&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = &lt;ref name = &quot;GBIF&quot; /&gt;
}}

'''Zannichellia''' er ættkvísl rótfastra vatnaplantna sem vaxa gjarnan í ísöltu vatni. Tegundir eru taldar á milli 6&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:27871-1|title=Zannichellia P.Micheli ex L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260812075321/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:27871-1|archive-date=2026-08-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; - 9,&lt;ref name=&quot;GBIF&quot;&gt;[https://www.gbif.org/species/2652929 &quot;Zannichellia&quot;.] Global Biodiversity Information Facility. &lt;/ref&gt; þó heldur lægri talan. Útbreiðslan er um nær allan heim. En tegund vex á láglendi á Íslandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/zannipal.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;

== Tegundir ==
Eftirfarandi tegundir eru viðurkenndar af GBIF (Global Biodiversity Information Facility.):&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gbif.org/species/2652929|title=Zannichellia P.Micheli ex L.|website=www.gbif.org|language=en|access-date=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;
*''[[Zannichellia andina]]'' &lt;small&gt;Holm-Niels. &amp; R.R.Haynes&lt;/small&gt;
*''[[Zannichellia aschersoniana]]'' &lt;small&gt;Graebn.&lt;/small&gt;
*''[[Zannichellia contorta]]'' &lt;small&gt;(Desf.) Cham.&lt;/small&gt;
*''[[Zannichellia indica]]'' &lt;small&gt;Rottler ex Royle, 1840&lt;/small&gt;
*''[[Zannichellia obtusifolia]]'' &lt;small&gt;Talavera, García-Mur. &amp; H.Smit&lt;/small&gt;
*''[[Zannichellia palustris]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; - [[Hnotsörvi]]
*''[[Zannichellia pedicellata]]'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Wall.&lt;/small&gt;
*''[[Zannichellia peltata]]'' &lt;small&gt;Bertol.&lt;/small&gt;
*''[[Zannichellia tuberosa]]'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}


{{commonscat|Zannichellia}}
{{Wikilífverur|Zannichellia}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Nykruætt]]
[[Flokkur:Vatnaplöntur]]</text>
      <sha1>mv5gfxvykm1rh9scfamwq8c7zjvqrrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Smánykra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176869</id>
    <revision>
      <id>1986676</id>
      <parentid>1833654</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="e6o9orwo9s6zatwxzmfa544z774tsgl" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| status = 
| image = Potamogeton berchtoldii fruit (02).JPG
| image_caption = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Einkímblöðungar]] ''(Liliopsida)''
| ordo = [[Kransjurtabálkur]] ''(Alismatales)''
| familia = [[Nykruætt]] ''(Potamogetonaceae)''
| genus = [[Nykrur]] ''(Potamogeton)''
| species = '''P. berchtoldii'''
| binomial = Potamogeton berchtoldii
| binomial_authority = [[Franz Xaver Fieber|Fieber]], 1838&lt;ref name=grin/&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = 
*''Potamogeton fieberi'' &lt;small&gt;Rouy&lt;/small&gt;
*''Potamogeton groenlandicus'' &lt;small&gt;Hagstr.&lt;/small&gt;
*''Potamogeton lacunatus'' &lt;small&gt;Hagstr.&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
}}

[[Mynd:Potamogeton alpinus out of watet.jpg|thumb|vinstri|Fjallnykra]]
'''Smánykra''' ([[fræðiheiti]] ''Potamogeton berchtoldii'')&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gbif.org/species/6389089|title=Potamogeton berchtoldii Fieber|website=www.gbif.org|language=en|access-date=2023-10-18}}&lt;/ref&gt; er [[fjölær]] [[vatnajurt]] af [[nykruætt]]. Hún vex víða á norðurhveli&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:603133-1|title=Potamogeton berchtoldii Fieber {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231018233417/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:603133-1|archive-date=2023-10-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=grin&gt;[https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=460941 ''Potamogeton berchtoldii''] var fyrst lýst í  Oekon.-techn. fl. Böhm. 2(1):277. 1838. &lt;/ref&gt; og á Íslandi er hún víða á láglendi.

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;

{{commonscat|Potamogeton berchtoldii|smánykru}}
{{Wikilífverur|Potamogeton berchtoldii|smánykru}}
{{stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Vatnaplöntur]]
[[Flokkur:Nykruætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>e6o9orwo9s6zatwxzmfa544z774tsgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Örvarblað</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177120</id>
    <revision>
      <id>1986783</id>
      <parentid>1835421</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5257" sha1="7eshz8k0kgn7ccsiy3ihcppp8lqtpxq" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = SagittariaSagittifoliaInflorescence2.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'')
| classis = [[Einkímblöðungar]] ''(Liliopsida)''
| ordo = [[Kransjurtabálkur]] ''(Alismatales)''
| familia = [[Kransjurtaætt]] (''Alismataceae'')
| genus = '''[[Sagittaria]]'''
| species = '''''S. sagittifolia'''''
| binomial = ''Sagittaria sagittifolia''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name = &quot;col43224975&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl.: 993&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true |
''Sagitta major'' &lt;small&gt;Scop. (objectively invalid)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Alisma sagittaria'' &lt;small&gt;[[Jonathan S. Stokes|Stokes]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagitta aquatica'' &lt;small&gt;([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) St.-Lag.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagitta palustris'' &lt;small&gt;[[Pietro Bubani|Bubani]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria acuminata'' &lt;small&gt;[[James Edward Smith|Sm.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria aquatica'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria aquatica var. minor'' &lt;small&gt;[[Samuel Frederick Gray|Gray]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria bulbosa'' &lt;small&gt;([[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]) [[James Donn|Donn]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria minor'' &lt;small&gt;[[Philip Miller|Mill.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria monoeca'' &lt;small&gt;Gilib.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia f. vallisneriifolia'' &lt;small&gt;([[Ernest Saint-Charles Cosson|Coss.]] &amp; [[Jacques Nicolas Ernest Germain de Saint-Pierre|Germ.]]) Neuman&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia f. xanthandra'' &lt;small&gt;Holmb.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia subvar. butomoides'' &lt;small&gt;[[Paul Friedrich August Ascherson|Asch.]] &amp; [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia subvar. pumila'' &lt;small&gt;[[Paul Friedrich August Ascherson|Asch.]] &amp; [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. aequiloba'' &lt;small&gt;[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. angustata'' &lt;small&gt;[[François Auguste Tinant|Tinant]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. angustissima'' &lt;small&gt;Boreau&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. arifolia'' &lt;small&gt;Rouy&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. bollei'' &lt;small&gt;[[Paul Friedrich August Ascherson|Asch.]] &amp; [[Karl Otto Robert Peter Paul Graebner|Graebn.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. divaricata'' &lt;small&gt;[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. heterophylla'' &lt;small&gt;([[Johann Christian Daniel von Schreber|Schreb.]]) [[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. obtusa'' &lt;small&gt;[[Carl August Bolle|Bolle]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. stratiotes'' &lt;small&gt;[[Carl August Bolle|Bolle]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. terrestris Bolle'' &lt;small&gt;[[Carl August Bolle|Bolle]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. vallisneriifolia'' &lt;small&gt;[[Ernest Saint-Charles Cosson|Coss.]] &amp; [[Jacques Nicolas Ernest Germain de Saint-Pierre|Germ.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria tenuior'' &lt;small&gt;[[Michel Gandoger|Gand.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria vulgaris'' &lt;small&gt;[[Johann Anton Güldenstädt|Gueldenst.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Vallisneria bulbosa'' &lt;small&gt;[[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria gigantea'' &lt;small&gt;E.Vilm. (objectively invalid) (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria heterophylla'' &lt;small&gt;[[Johann Christian Daniel von Schreber|Schreb.]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria lancifolia'' &lt;small&gt;E.Vilm. (objectively invalid) (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. angustifolia'' &lt;small&gt;[[Jean François Aimée Gottlieb Philippe Gaudin|Gaudin]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sagittaria sagittifolia var. minor'' &lt;small&gt;([[Philip Miller|Mill.]]) Regel (objectively invalid) (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;    }}
| synonyms_ref = 
|}}


'''Örvarblað''' ([[fræðiheiti]]: ''Sagittaria sagittifolia''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4TYS8|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43224975|accessdate= 2023-11-05}}&lt;/ref&gt;) er 30 - 90 cm há vatnajurt af [[kransjurtaætt]]. Hún vex í grunnu vatni á tempruðum svæðum Evrasíu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30074004-2|title=Sagittaria sagittifolia L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205050106/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30074004-2|archive-date=2023-12-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún myndar rótarhnýði sem nýtt eru til matar,&lt;ref&gt;Cornucopia - a source book for edible plants 1990 Stephen Facciola, bls 4&lt;/ref&gt; sérstaklega í A-Asíu.

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commonscat|Sagittaria sagittifolia}}
{{Wikilífverur|Sagittaria sagittifolia}}
{{Stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Vatnaplöntur]]
[[Flokkur:Kransjurtaætt]]</text>
      <sha1>7eshz8k0kgn7ccsiy3ihcppp8lqtpxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Útlagi (blóm)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177130</id>
    <revision>
      <id>1986786</id>
      <parentid>1942589</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1624" sha1="0i67tu3fmwswh9bzxo61uba5jl08lp4" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = ''Útlagi''
| image =  Lysimachia.punctata.1.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'')
| familia = [[Maríulykilsætt]] (''Primulaceae'')
| genus = [[Útlagablóm]] (''Lysimachia'')
| species = '''''L. punctata'''''
| binomial = ''Lysimachia punctata''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| synonyms =
| range_map = 
| range_map_width = 240px
| range_map_caption = 
}}

'''Útlagi''' ([[fræðiheiti]] ''Lysimachia punctata'') er [[blóm]] af [[maríulykilsætt]]. Hann er ættaður frá A-Evrópu, austur til Kákasus,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:701308-1|title=Lysimachia punctata L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105013932/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:701308-1|archive-date=2023-11-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; en er víða ræktaður í görðum og hefur villst út þaðan.&lt;ref name=Stace&gt;{{cite book|last=Stace|first=C. A.|authorlink = Stace, C. A.|year=2010|title=New Flora of the British Isles|edition=Third|publisher=Cambridge University Press|location = Cambridge, U.K.| isbn=9780521707725}}&lt;/ref&gt;


== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{Commons|Lysimachia punctata}}
{{Wikilífverur|Lysimachia punctata}}

[[Flokkur:Maríulykilsætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>0i67tu3fmwswh9bzxo61uba5jl08lp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sefblóm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177132</id>
    <revision>
      <id>1986607</id>
      <parentid>1835750</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2993" sha1="pt2qhn64shas71ov33gfz046uqkqmvb" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Scheuchzeria palustris - flowering.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'')
| classis = [[Einkímblöðungar]] ''(Liliopsida)''
| ordo = [[Kransjurtabálkur]] ''(Alismatales)''
| familia = [[Sefblómsætt]] (''Scheuchzeriaceae'')
| familia_authority = [[Friedrich Karl Ludwig Rudolphi|F.Rudolphi]]&lt;ref name=APGIII2009&gt;{{Cite journal |last=Angiosperm Phylogeny Group |year=2009 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=105–121 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
| genus = '''Scheuchzeria'''
| genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| species = '''''S. palustris'''''
| binomial = ''Scheuchzeria palustris''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name = &quot;col43244832&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl.: 338&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Scheuchzeria americana'' &lt;small&gt;([[Merritt Lyndon Fernald|Fernald]]) [[George Neville Jones|G.N.Jones]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Scheuchzeria generalis'' &lt;small&gt;[[Ernst Hans Ludwig Krause|E.H.L.Krause]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Scheuchzeria paniculata'' &lt;small&gt;Gilib., opus utique oppr.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Scheuchzeria asiatica'' &lt;small&gt;[[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Scheuchzeria palustris americana'' &lt;small&gt;([[Merritt Lyndon Fernald|Fernald]]) [[Oskar Eric Gunnar Hultén|Hultén]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Scheuchzeria palustris americana'' &lt;small&gt;[[Merritt Lyndon Fernald|Fernald]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = |
}}

'''Sefblóm''' ([[fræðiheiti]]: ''Scheuchzeria palustris''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4V7TZ|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43224975|accessdate= 2023-11-06}}&lt;/ref&gt;) er mýrlendisjurt af [[sefblómsætt]]. Jurtin er 15 - 20 cm há með skriðulan jarðstöngul og striklaga blöð. Blómin eru fá í klasa með gulgrænum krónublöðum. Hún er eina tegund ættarinnar. Útbreiðslan er í mómýrum á tempruðum svæðum norðurhvels.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:603500-1|title=Scheuchzeria palustris L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230621095108/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:603500-1|archive-date=2023-06-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commonscat|Scheuchzeria palustris}}
{{Wikilífverur|Scheuchzeria palustris}}
{{Stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Vatnaplöntur]]
[[Flokkur:Sefblómsætt]]</text>
      <sha1>pt2qhn64shas71ov33gfz046uqkqmvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjöstjarna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177176</id>
    <revision>
      <id>1986642</id>
      <parentid>1836056</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5943" sha1="ah591wmslwer25ltucyq15u7n192aqj" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Sjöstjarna
| color = lightgreen
| image = Trientalis europaea_LC0160.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'')
| familia = [[Maríulykilsætt]] (''Primulaceae'')
| genus = [[Útlagablóm]] (''Lysimachia'')
| species = '''Sjöstjarna''' (''L. europaea'')
| binomial = Lysimachia europaea
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] U.Manns &amp; Anderb.&lt;ref name = &quot;Lysmachia&quot;&gt;U.Manns &amp; Anderb. 2009. New combinations and names in Lysimachia (Myrsinaceae) for species of Anagallis, Pelletiera and Trientalis. ''Willdenowia'' 39: 49–54 (51!) [http://www.ingentaconnect.com/search/download;jsessionid=1jiuxc5xl85b4.victoria?pub=infobike%3a%2f%2fbgbm%2fwill%2f2009%2f00000039%2f00000001%2fart00004&amp;mimetype=application%2fpdf].&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{Collapsible list|
''Alsinanthemum europaeum'' &lt;small&gt;([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Edward Lee Greene|Greene]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Lysimachia trientalis'' &lt;small&gt;[[Friedrich Wilhelm Klatt|Klatt]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Lysimachia trientalis var. arctica'' &lt;small&gt;([[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] ex [[William Jackson Hooker|Hook.]]) [[Friedrich Wilhelm Klatt|Klatt]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis aleutica'' &lt;small&gt;[[Misao TatewakiTatew.]] ex [[Misao TatewakiTatew.]] &amp; [[Yosio Kobayasi|Kobayasi]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis alsiniflora'' &lt;small&gt;[[Jean-Emmanuel Gilibert|Gilib.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis arctica'' &lt;small&gt;[[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] ex [[William Jackson Hooker|Hook.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea f. erubescens'' &lt;small&gt;[[Carl Gustaf Westerlund|C. G. Westerl.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea f. grandiflora'' &lt;small&gt;[[Carl Gustaf Westerlund|C. G. Westerl.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea subsp. arctica'' &lt;small&gt;([[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] ex Hook.) [[Oskar Eric Gunnar Hultén|Hultén]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea var. aleutica'' &lt;small&gt;[[Misao TatewakiTatew.]] &amp; [[Yosio Kobayasi|Kobayasi]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea var. angustata'' &lt;small&gt;[[Harald Lindberg|H. Lindb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea var. angustifolia'' &lt;small&gt;[[John Torrey|Torr.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea var. arctica'' &lt;small&gt;([[Friedrich Ernst Ludwig Fischer|Fisch.]] ex [[William Jackson Hooker|Hook.]]) [[Carl Friedrich von Ledebour|Ledeb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea var. eurasiatica'' &lt;small&gt;[[Reinhard Gustav Paul Knuth|R. Knuth]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea var. hyperborea'' &lt;small&gt;V. G. Sergienko&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea var. lucida'' &lt;small&gt;[[Barthélemy Charles Joseph Dumortier|Dumort.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis ramosa'' &lt;small&gt;[[Gen'ichi Koidzumi|Koidz.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis reichelii'' &lt;small&gt;Opiz ex [[Reinhard Gustav Paul Knuth|R. Knuth]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis stella'' &lt;small&gt;[[Firmin Baudo|Baudo]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Trientalis europaea'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;   }}
| range_map = 
| range_map_width = 240px
| range_map_caption = 
}}


'''Sjöstjarna''' ([[fræðiheiti]]: ''Lysimachia europaea'', áður þekkt sem '''''Trientalis europaea'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/72QPX|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43244664|accessdate= 2023-11-08}}&lt;/ref&gt;) er sjaldgæf [[háplanta]] sem vex í barrskógabeltinu á [[norðurslóðir|norðurslóðum]]. Annað nafn íslenskt var ''fagurblóm'', en það hefur einnig verið notað yfir fyrrum ættkvíslina '''Trientalis'''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Lýsing==
Grannur stöngull 4 -15 sm hár upp af greinóttri rót. Blöðin tvennskonar; hreisturkennd lágblöð neðantil, efst er hvirfing af 5 - 7 misstórum blöðum, stilklaus, öfugegglaga til lensulaga. Blómið stakt, 1- 1,8 sm í þvermál, yfirleitt hvítt. 2n = um 160&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|höfundur=Áskell Löve|höfundur2=Dagny Tande (myndir)|titill=Íslensk ferðaflóra|útgefandi=Almenna Bókafélagið|ár=1970|bls=335}}&lt;/ref&gt;

==Útbreiðsla og búsvæði==
Sjöstjarna vex helst í rökum jarðvegi í skóglendi á norðlægum slóðum og finnst um mestalla Evrasíu og NV-Norður Ameríku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77100395-1|title=Lysimachia europaea (L.) U.Manns &amp; Anderb. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108234054/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77100395-1|archive-date=2023-11-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Á norðausturhluta N-Ameríku tekur við tegundin [[Lysimachia borealis|L. borealis]]. Sjöstjarna er sjaldgæf á Íslandi nema á [[Austurland]]i.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/trieneur.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ni.is/is/biota/plantae/tracheophyta/magnoliopsida/primulaceae/sjostjarna-trientalis-europaea|title=Sjöstjarna (Trientalis europaea) {{!}} Icelandic Institute of Natural History|website=www.ni.is|access-date=2023-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/flora-islands/trientalis-europaea|title=Flóra Íslands|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{commons|Lysimachia europaea|sjöstjörnu}}
{{Wikilífverur|Lysimachia europaea|sjöstjörnu}}

{{Stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Útlagablóm]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>ah591wmslwer25ltucyq15u7n192aqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandlæðingur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177188</id>
    <revision>
      <id>1986598</id>
      <parentid>1836061</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4747" sha1="0sd377redd27olow1eexjz8g5l03hrb" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Sandlæðingur
| color = lightgreen
| image = GlauxMaritima.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'')
| familia = [[Maríulykilsætt]] (''Primulaceae'')
| genus = [[Útlagablóm]] (''Lysimachia'')
| species = '''Sandlæðingur''' (''L. maritima'')
| binomial = Lysimachia maritima
| binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) Galasso, Banfi &amp; [[Adriano Soldano|Soldano]]&lt;ref name = &quot;col53559166&quot;&gt;Galasso, Banfi &amp; Soldano (2005) , In: Atti Soc. Ital. Sci. Nat. Mus. Civico Storia Nat. Milano 146(2): 229&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{Collapsible list|
''Glaux generalis'' &lt;small&gt;[[Ernst Hans Ludwig Krause|E. H. L. Krause]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima f. submersa'' &lt;small&gt;[[Christian Maximilian Hugo Glück|Glück]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima subsp. obtusifolia'' &lt;small&gt;([[Merritt Lyndon Fernald|Fern.]]) [[Joseph Robert Bernard Boivin|B. Boivin]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima var. angustifolia'' &lt;small&gt;[[Joseph Robert Bernard Boivin|B. Boivin]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima var. macrophylla'' &lt;small&gt;[[Joseph Robert Bernard Boivin|B. Boivin]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima var. elata'' &lt;small&gt;Vigener&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima var. erecta'' &lt;small&gt;Vigener&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima var. obtusifolia'' &lt;small&gt;[[Merritt Lyndon Fernald|Fern.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima var. ramosa'' &lt;small&gt;Vigener&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima var. rosea'' &lt;small&gt;[[Josef Franz Freyn|Freyn]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux maritima var. simplex'' &lt;small&gt;Vigener&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Glaux spicata'' &lt;small&gt;Phil. ex [[Reinhard Gustav Paul Knuth|R. Knuth]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lysimachia acutifolia'' &lt;small&gt;[[Amos Arthur Heller|A. A. Heller]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lysimachia maritima obtusifolia'' &lt;small&gt;[[Joël Lunell|Lunell]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lysimachia maritima var. obtusifolia'' &lt;small&gt;([[Merritt Lyndon Fernald|Fern.]]) [[Koji Yonekura|Yonek.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Vroedea maritima'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Pietro Bubani|Bubani]]&lt;/small&gt;              }}
| range_map = 
| range_map_width = 240px
| range_map_caption = 
}}

'''Sandlæðingur''' ([[fræðiheiti]]: ''Lysimachia maritima'', áður þekkt sem '''''Glaux maritima'''''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6R32Y|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43244664|accessdate= 2023-11-10}}&lt;/ref&gt;) er sjaldgæf [[háplanta]] sem vex við helst við strendur á [[Norðurhvel|norðurhveli]]. 

==Lýsing==
Jarðlæg planta með stök blóm í blaðöxlum. Fimmdeild blómin eru hvít eða bleik. Blöðin þykk, gagnstæð, stilklaus, öfugegglaga. 2n = 30&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|höfundur=Áskell Löve|höfundur2=Dagny Tande (myndir)|titill=Íslensk ferðaflóra|útgefandi=Almenna Bókafélagið|ár=1970|bls=335}}&lt;/ref&gt;

==Útbreiðsla og búsvæði==
Sandlæðingur vex helst í sendnum jarðvegi við strendur Evrasíu og Norður Ameríku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77068343-1|title=Lysimachia maritima (L.) Galasso, Banfi &amp; Soldano {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425235740/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77068343-1|archive-date=2023-04-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Í Asíu og N-Ameríku finnst hann þó inn til landsins. Sandlæðingur finnst á Íslandi nær eingöngu á [[Vesturland]]i.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/glauxmar.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2023-11-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ni.is/is/biota/plantae/tracheophyta/magnoliopsida/primulaceae/sjostjarna-trientalis-europaea|title=Sandlæðingur (Glaux maritima) {{!}} Icelandic Institute of Natural History|website=www.ni.is|access-date=2023-11-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/flora-islands/glaux-maritima|title=Flóra Íslands|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2023-11-10}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

{{commons|Lysimachia maritima|sandlæðingi}}
{{Wikilífverur|Lysimachia maritima|sandlæðingi}}

{{Stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Útlagablóm]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>0sd377redd27olow1eexjz8g5l03hrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Túkaninn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177396</id>
    <revision>
      <id>1986738</id>
      <parentid>1971973</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="849" sha1="o3rqo2dvflnqux0cvsdud6bylro1601" xml:space="preserve">[[Mynd:Tucana_IAU.svg|thumb|right|Túkaninn á stjörnukorti.]]
'''Túkaninn''' eða '''Piparfuglinn''' ([[latína]]: ''Tucana'') er [[stjörnumerki]] á [[suðurhiminn|suðurhimni]] sem hollenski stjörnufræðingurinn [[Petrus Plancius]] nefndi eftir fuglinum [[túkanar|túkan]] á 16. öld. Túkaninn, [[Tranan]], [[Fönix (stjörnumerki)|Fönix]] og [[Páfuglinn]] eru saman þekkt sem „Suðurfuglarnir“.

Túkaninn er fremur dauft stjörnumerki. Bjartasta stjarnan er tvístirnið [[Alfa Tucanae]]. Í stjörnumerkinu eru [[kúluþyrping]]in [[47 Tucanae]] og megnið af [[Litla Magellanskýið|Litla Magellanskýinu]].

== Tenglar ==
* [https://web.archive.org/web/20231122140503/https://www.stjornufraedi.is/stjornuskodun/stjornumerkin/tukaninn Túkaninn á Stjörnufræðivefnum]
{{stubbur}}
{{Stjörnumerkin}}
[[Flokkur:Stjörnumerki]]</text>
      <sha1>o3rqo2dvflnqux0cvsdud6bylro1601</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandasól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177944</id>
    <revision>
      <id>1986597</id>
      <parentid>1842829</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="kat6quxty7e3ebobb2ixgifm1dmtw57" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Sandasól
| image = Welcome to the April -conservationlands15 Social Media Takeover - Macoun's Poppy in Alaska (16538454054).jpg
| image_caption =
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Papaver]]''
| species = '''''P. macounii'''
| binomial = ''Papaver macounii''
| binomial_authority = [[Edward Lee Greene|Greene]]
| synonyms = 
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Sandasól''''' ([[fræðiheiti]]: Papaver macounii) er fjölær valmúi frá Alaska.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:182765-2|title=Papaver macounii Greene {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104225421/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:182765-2|archive-date=2024-01-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún er með stór gul eða hvít blóm á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. Hún líkist [[melasól]] allnokkuð, en er fínlegri.&lt;ref&gt;Hólmfríður Á. Sigurðardóttir (1995) ''Garðblómabókin'' (Íslenska Bókaútgáfan; ISBN 9979-877-03-0) bls 123&lt;/ref&gt;

Ef P. keelei ''(Papaver macounii'' subsp. ''discolor'' &lt;small&gt;(Hultén) Rändel ex D. F. Murray&lt;/small&gt;) er talin til hennar, þá nær útbreiðslan til austasta hluta Rússlands.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=233500848|title=Papaver macounii subsp. discolor in Flora of North America @ efloras.org|website=www.efloras.org|access-date=2024-01-04}}&lt;/ref&gt; 

== Ræktun ==
Sandasól kann best við léttann, vel framræstan jarðveg og sól.'''Papaver macounii''' subsp. '''discolor''' (Hultén) Rändel ex D. F. Murray Sandasól eins og flestir valmúar er með mjög smá fræ og langa [[stólparót]] sem þolir illa flutning.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Papaver macounii}}
{{commonscat|Papaver macounii}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>kat6quxty7e3ebobb2ixgifm1dmtw57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tyrkjasól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177953</id>
    <revision>
      <id>1986733</id>
      <parentid>1916859</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="t1ec115y2wj23tkplnvy89oh307odsw" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Tyrkjasól
| image = Oriental poppy.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Papaver]]''
| sectio = Macrantha &lt;small&gt;Elk&lt;/small&gt;
| species = '''''P. orientale'''
| binomial = ''Papaver orientale''
| binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Linne|first=Carl von|title=Species Plantarum|year=1753|volume=1 |publisher=Holmiae :Impensis Laurentii Salvii|pages=508|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/358527}}&lt;/ref&gt; )
| synonyms = ''Papaver spectabile'' &lt;small&gt;[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver grandiflorum'' &lt;small&gt;[[Conrad Moench|Moench]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver dzeghamicum'' &lt;small&gt;[[Jakov Sergejevitj Medvedev|Medw.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Calomecon orientale'' &lt;small&gt;([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Édouard Spach|Spach]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = &lt;ref name = &quot;COL&quot;/&gt;
}}

'''''Tyrkjasól''''', stundum kölluð '''risavalmúi''', ([[fræðiheiti]]: Papaver orientale&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4CJFV|title=Papaver orientale L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-06}}&lt;/ref&gt;) er ættuð frá austur Tyrklandi til NV-Íran og Kákasusfjalla.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673641-1|title=Papaver orientale L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824014630/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673641-1|archive-date=2023-08-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún er fjölær, með stórum, yfirleitt rauðleitum blómum með svörtum depli á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. Hún líkist mjög [[risasól]] en lægri og með minni blóm. Þeim er oft ruglað saman eins og nafnið bendir til, og eru í ræktun fjöldi blendinga þeirra og skyldra tegunda undir tyrkjasólar nafninu.

== Ræktun ==
Tyrkjasól kann best við djúpan og frjóan jarðveg og sól. Tyrkjasól eins og flestir valmúar er með mjög smá fræ og langa [[stólparót]]. Henni er oft fjölgað með rótargræðlingum og skiftingu og ef hún er flutt, þá getur komið upp fjöldi smáplantna af rótarbútum sem verða eftir.&lt;ref&gt;Hólmfríður Á. Sigurðardóttir (1995) ''Garðblómabókin'' (Íslenska Bókaútgáfan; ISBN 9979-877-03-0) bls 124&lt;/ref&gt; 

&lt;gallery&gt;
Türkenlouis.jpg|''Türkenlouis''
Olympia1b.UME.jpg|''Olympia''
PapaverPapillion1a.UME.jpg|''Papillon''
Oriental_Poppy_Salmon.JPG|''Cedric Morris''
Papaver Pattys Plum.jpg|''Pattys Plum''
東方罌粟 Papaver orientale 'Flamenco Dancer' -維也納高山植物園 Belvedere Alpine Garden, Vienna- (28838976980).jpg|''Flamenco Dancer''
&lt;/gallery&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Papaver orientale}}
{{commonscat|Papaver orientale}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>t1ec115y2wj23tkplnvy89oh307odsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Risasól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177955</id>
    <revision>
      <id>1986573</id>
      <parentid>1842984</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="7ooe8j7qvu6jhogfxrj8kx36i28uu4y" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Tyrkjasól
| image = Papaver bracteata - Flickr - peganum.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Papaver]]''
| sectio = Macrantha &lt;small&gt;Elk&lt;/small&gt;
| species = '''''P. bracteatum'''
| binomial = ''Papaver bracteatum''
| binomial_authority = [[John Lindley|Lindl.]]&lt;ref name = &quot;col53473506&quot;&gt;Lindl. (1821) , In: Coll. Bot. t. 23&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Papaver pulcherrimum'' &lt;small&gt;[[Fisch. (awtor)|Fisch.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver lasiocalyx'' &lt;small&gt;[[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]] ex [[Joseph Friedrich Nicolaus Bornmüller|Bornm.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver lasiothrix'' &lt;small&gt;[[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver orientale lasiothrix'' &lt;small&gt;([[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]) Grossh.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver pollakii'' &lt;small&gt;[[Anton Joseph Kerner|A. Kern.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver orientale'' &lt;small&gt;[[Friedrich August Marschall von Bieberstein|M. Bieb.]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Calomecon bracteatum'' &lt;small&gt;([[John Lindley|Lindl.]]) [[Édouard Spach|Spach]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = &lt;ref name = &quot;COL&quot;/&gt;
}}

'''''Risasól''''', stundum kölluð '''risavalmúi''', ([[fræðiheiti]]: Papaver bracteatum&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4CJ92|title=Papaver bracteatum Lindl. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-06}}&lt;/ref&gt;) er ættuð frá austur Tyrklandi til NV-Íran og Kákasusfjalla.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673428-1|title=Papaver bracteatum Lindl. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240812012122/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673428-1|archive-date=2024-08-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún er fjölær, með stórum, yfirleitt rauðleitum blómum með svörtum depli á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. Hún líkist mjög [[tyrkjasól]] en er mun sórvaxnari. Þeim er oft ruglað saman eins og nafnið bendir til, og eru í ræktun fjöldi blendinga þeirra og skyldra tegunda undir tyrkjasólar nafninu.

== Ræktun ==
Tyrkjasól kann best við djúpan og frjóan jarðveg og sól. Tyrkjasól eins og flestir valmúar er með mjög smá fræ og langa [[stólparót]]. Henni er oft fjölgað með rótargræðlingum og skiftingu og ef hún er flutt, þá getur komið upp fjöldi smáplantna af rótarbútum sem verða eftir.&lt;ref&gt;Hólmfríður Á. Sigurðardóttir (1995) ''Garðblómabókin'' (Íslenska Bókaútgáfan; ISBN 9979-877-03-0) bls 124&lt;/ref&gt; 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Papaver bracteatum}}
{{commonscat|Papaver bracteatum}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>7ooe8j7qvu6jhogfxrj8kx36i28uu4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spánarsól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177997</id>
    <revision>
      <id>1986684</id>
      <parentid>1843343</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="7vy1t0wq209fuo2kva1sw6x3cr48hmg" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Spánarsól
| image = Papaver rupifragum 2016-07-19 2793.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Papaver]]''
| species = '''''P. rupifragum'''
| binomial = ''Papaver rupifragum''
| binomial_authority = [[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]] &amp; [[George François Reuter|Reut.]]&lt;ref name = &quot;col53473601&quot;&gt;Boiss. &amp; Reut. (1852) , In: Pugill. Pl. Afr. Bor. Hispan. 6.&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Papaver rupifragum maroccanum'' &lt;small&gt;Font Quer &amp; [[Carlos Pau|Pau]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver rupestre'' &lt;small&gt;[[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]] &amp; [[George François Reuter|Reut.]] ex [[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Spánarsól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Papaver rupifragum''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4CJJB|title=Papaver rupifragum Boiss. &amp; Reut. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-09}}&lt;/ref&gt;) frá Marokkó og Spáni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673702-1|title=Papaver rupifragum Boiss. &amp; Reut. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126062231/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673702-1|archive-date=2025-01-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún er skammlífur fjölæringur, stundum ræktuð sem tvíær, með stórum blómum á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. Villt blómstrar hún múrsteinsrauðum blómum. 

[[Atlantssól]] (P. atlanticum) er stundum talin til hennar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5K5TM|title=Papaver atlanticum subsp. atlanticum {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-09}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Papaver rupifragum}}
{{commonscat|Papaver rupifragum}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>7vy1t0wq209fuo2kva1sw6x3cr48hmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skarlatsól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178001</id>
    <revision>
      <id>1986655</id>
      <parentid>1843349</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="p8p41e9sq9w8z2surebj20y318ph87c" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Skarlatsól
| image = Amapola macho -Papaver argemone (7385599770).jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Roemeria]]''
| species = '''''R. argemone'''
| binomial = ''Papaver argemone''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] C.Morales, R.Mend. &amp; Romero García
| synonyms = *''Cerastites macrocephalus'' {{small|Gray}}
*''Papaver argemone'' {{small|L.}}
*''Papaver argemone'' f. ''glabrum'' {{small|(W.D.J.Koch) O.Bolòs &amp; Vigo}}
*''Papaver argemone'' f. ''littoralis'' {{small|Corill., Figureau &amp; Godeau}}
*''Papaver argemone'' var. ''minus'' {{small|Latourr.}}
*''Papaver argemone'' var. ''plenum'' {{small|Latourr.}}
*''Papaver argemonium'' {{small|St.-Lag.}}
*''Papaver arvense'' {{small|Borkh.}}
*''Papaver clavatum'' {{small|Gilib.}}
*''Papaver clavigerum'' {{small|Lam.}}
*''Papaver maritimum'' {{small|With.}}
*''Papaver micranthum'' {{small|Boreau}}
*''Papaver neglectum'' {{small|Fedde}}
| synonyms_ref = &lt;ref name=&quot;POWO_962053-1&quot; &gt;{{cite POWO |id=962053-1 |title=''Roemeria argemone'' (L.) C.Morales, R.Mend. &amp; Romero García |access-date=16 August 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;plantlist&quot;&gt;{{cite web |title=''Papaver argemone'' L. |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2560689 |date=23 March 2012 |publisher=theplantlist.org |accessdate=1 November 2017}}&lt;/ref&gt;
|}}

'''''Skarlatsól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Roemeria argemone''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6WX5W|title=Roemeria argemone (L.) C.Morales, R.Mend. &amp; Romero García {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-09}}&lt;/ref&gt;) er frá Evrópu og Miðjarðarhafslöndum Afríku og Asíu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:962053-1|title=Roemeria argemone (L.) C.Morales, R.Mend. &amp; Romero García {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702183013/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:962053-1|archive-date=2024-07-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún er einær, með stórum rauðleitum blómum á enda loðins stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða. 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Roemeria argemone}}
{{commonscat|Roemeria argemone}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>p8p41e9sq9w8z2surebj20y318ph87c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Túlípansól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178066</id>
    <revision>
      <id>1986739</id>
      <parentid>1843966</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1654" sha1="kvskwnz3b59n5jock2nfqyyap8uomox" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Túlípansól
| image = Papaver glaucum (1).jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Papaver]]''
| species = '''''P. glaucum'''
| binomial = ''Papaver glaucum''
| binomial_authority = [[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]] &amp; [[Heinrich Carl Haussknecht|Hausskn.]]&lt;ref name = &quot;col53473532&quot;&gt;Boiss. &amp; Hausskn. (1867) , In: Boiss., Fl. 1: 116&lt;/ref&gt;
| synonyms =  Papaver gaubae Cullen &amp; Rech. fil. 
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Túlípansól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Papaver glaucum''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4CJBT|title=Papaver glaucum Boiss. &amp; Hausskn. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-13}}&lt;/ref&gt;) er einær valmúi ættaður frá Litlu-Asíu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673521-1|title=Papaver glaucum Boiss. &amp; Hausskn. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20231123200255/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673521-1|archive-date=2023-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún blómstrar stórum rauðum blómum á enda stönguls uppúr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða.  

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Papaver glaucum}}
{{commonscat|Papaver glaucum}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>kvskwnz3b59n5jock2nfqyyap8uomox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Refasól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178073</id>
    <revision>
      <id>1986557</id>
      <parentid>1971556</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="k0rl952vruwmuaj7ao1rvoqog0868kk" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Refasól
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Papaver]]''
| species = '''''P. microcarpum'''
| binomial = ''Papaver microcarpum''
| binomial_authority = [[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]
| synonyms = {{Collapsible list|
*''Papaver microcarpum subsp. ochotense'' &lt;small&gt;([[Alexandr Innokentevich Tolmatchew|Tolm.]]) [[Alexandr Innokentevich Tolmatchew|Tolm.]]&lt;/small&gt;
*''Papaver microcarpum var. bipinnatifidum'' &lt;small&gt;([[Alexandr Innokentevich Tolmatchew|Tolm.]]) [[Alexandr Innokentevich Tolmatchew|Tolm.]]&lt;/small&gt;
*''Papaver microcarpum var. xanthopetalum'' &lt;small&gt;Rändel&lt;/small&gt;
*''Papaver nudicaule subsp. microcarpum'' &lt;small&gt;([[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]) [[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]&lt;/small&gt;
*''Papaver nudicaule var. kamtschaticum'' &lt;small&gt;([[Eduard August von Regel|Regel]]) [[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]&lt;/small&gt;
*''Papaver ochotense'' &lt;small&gt;[[Alexandr Innokentevich Tolmatchew|Tolm.]]&lt;/small&gt;
*''Papaver radicatum subsp. kamtschaticum'' &lt;small&gt;([[Eduard August von Regel|Regel]]) [[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]&lt;/small&gt;
}}
}}
'''Refasól''' ([[fræðiheiti]]: ''Papaver microcarpum''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6TM8H|title=Papaver microcarpum DC. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-14|archive-date=2024-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114003133/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6TM8H|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) er fjölær [[valmúi]] ættaður frá austasta hluta Síberíu (Kamsjatka og Magadan).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673605-1|title=Papaver microcarpum DC. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114003133/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673605-1|archive-date=2024-01-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún blómstrar stórum gulum blómum á enda loðins stönguls upp úr hvirfingu mjórra, fjaðurskiftra grænna blaða.  

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{Stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>k0rl952vruwmuaj7ao1rvoqog0868kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roemeria apula</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178248</id>
    <revision>
      <id>1986577</id>
      <parentid>1968868</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1716" sha1="guioinuzkt6zjy0ace25oryqane6hvk" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = ''Roemeria apula''
| image = Papaver_apulum_LC0047.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Roemeria]]''
| species = '''''Roemeria apula'''
| binomial = ''Roemeria apula''
| binomial_authority = ([[Michele Tenore|Ten.]]) Banfi, Bartolucci, J.-M.Tison &amp; Galasso
| synonyms = ''Papaver apulum'' &lt;small&gt;[[Michele Tenore|Ten.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver argemonoides'' &lt;small&gt;[[Vincenzo de Cesati|Ces.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver pavoninum'' &lt;small&gt;[[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]] &amp; Buhse (Ambiguous)&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Roemeria apula'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/996J7|title=Roemeria apula {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-21|archive-date=2025-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225102928/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/996J7|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; er einær valmúi ættaður frá Suðaustur-Evrópu og Eyjahafi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77307925-1|title=Roemeria apula (Ten.) Banfi, Bartolucci, J.-M.Tison &amp; Galasso {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717132408/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77307925-1|archive-date=2024-07-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>guioinuzkt6zjy0ace25oryqane6hvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roemeria carica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178253</id>
    <revision>
      <id>1986579</id>
      <parentid>1845393</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1350" sha1="s7cn0yehfjtnlol5en2vqefz5n24cdv" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Roemeria]]''
| species = '''''Roemeria carica'''
| binomial = ''Roemeria carica''
| binomial_authority = A. Baytop&lt;ref name = &quot;col53473632&quot;&gt;A. Baytop (1983) , In: Notes R. B. G. Edinb. 41: 281&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Roemeria carica'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/78WTW|title=Roemeria carica A. Baytop {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-21}}&lt;/ref&gt; er valmúi ættaður frá SV-Tyrklandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:902960-1|title=Roemeria carica A. Baytop {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723173853/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:902960-1|archive-date=2024-07-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Roemeria carica}}
{{commonscat|Roemeria carica}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>s7cn0yehfjtnlol5en2vqefz5n24cdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roemeria hybrida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178254</id>
    <revision>
      <id>1986580</id>
      <parentid>1876800</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4935" sha1="5ciafjn89z5hsgn5cz6mhjdezbd8mgu" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Roemeria hybrida-flor-1.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Roemeria]]''
| species = '''''Roemeria hybrida'''
| binomial = ''Roemeria hybrida''
| binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]
| synonyms = {{Collapsible list|
*Undir ''Roemeria hybrida subsp. dodecandra'' &lt;small&gt;([[Peter Forsskål|Forskal]]) [[René Charles Joseph Ernest Maire|Maire]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Chelidonium dodecandrum'' &lt;small&gt;[[Peter Forsskål|Forskal]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Papaver dodecandrum'' &lt;small&gt;([[Peter Forsskål|Forskal]]) [[Friedrich Kasimir Medikus|Medik.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria dodecandra'' &lt;small&gt;([[Peter Forsskål|Forskal]]) [[Otto Stapf|Stapf]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida simplex'' &lt;small&gt;([[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]) [[René Charles Joseph Ernest Maire|Maire]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida subsp. maculata'' &lt;small&gt;[[Zahra Tavakkoli|Tavakkoli]] &amp; [[Mostafa Assadi|Assadi]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida var. orientalis'' &lt;small&gt;([[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]]) Coss.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria orientalis'' &lt;small&gt;[[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria simplex'' &lt;small&gt;[[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria argemonoides'' &lt;small&gt;[[Auguste Nicolas Pomel|Pomel]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
* Undir ''Roemeria hybrida subsp. hybrida'' &lt;small&gt;[[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Chelidonium hybridum'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Chelidonium violaceum'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Glaucium hybridum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) Dum. Cours.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Glaucium integrifolium'' &lt;small&gt;A. D. Li &amp; Nabiev&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Glaucium mesopotamicum'' &lt;small&gt;[[Kurt Polycarp Joachim Sprengel|Spreng.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Glaucium spurium'' &lt;small&gt;Steven ex [[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Glaucium trivalve'' &lt;small&gt;[[Conrad Moench|Moench]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Glaucium violaceum'' &lt;small&gt;[[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Glaucium violaceum'' &lt;small&gt;[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Papaver bivalve'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Papaver bivalve subsp. hybridum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Thomas Karlsson|Karlsson]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Papaver hybridum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Fridolin Carl Leopold Spenner|Spenn.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Papaver roemeria'' &lt;small&gt;Christenh. &amp; Byng&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria bivalvis'' &lt;small&gt;[[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida latiloba'' &lt;small&gt;[[Renato Pampanini|Pamp.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida subsp. tenuifolia'' &lt;small&gt;([[Renato Pampanini|Pamp.]]) [[René Charles Joseph Ernest Maire|Maire]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida var. eriocarpa'' &lt;small&gt;[[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida var. glabrescens'' &lt;small&gt;[[René Charles Joseph Ernest Maire|Maire]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida var. subsimplex'' &lt;small&gt;[[René Charles Joseph Ernest Maire|Maire]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida var. tenuifolia'' &lt;small&gt;([[Renato Pampanini|Pamp.]]) [[Loutfy Boulos|Boulos]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida var. tenuifolia'' &lt;small&gt;([[Renato Pampanini|Pamp.]]) Täckh. &amp; [[Loutfy Boulos|Boulos]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria hybrida var. velutinoeriocarpa'' &lt;small&gt;[[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria latiloba'' &lt;small&gt;[[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria pinnatifida'' &lt;small&gt;[[Charles Paulus Bélanger|Bél.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria schimperi'' &lt;small&gt;[[Karel Bořivoj Presl|C. Presl]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria tenuifolia'' &lt;small&gt;[[Renato Pampanini|Pamp.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria vermiculata'' &lt;small&gt;[[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]] ex [[Robert Sweet|Sweet]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria violacea'' &lt;small&gt;[[Friedrich Kasimir Medikus|Medik.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
 }}
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Roemeria hybrida'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/798TW|title=Roemeria hybrida (L.) DC. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-21}}&lt;/ref&gt; er einær valmúi ættaður frá S-Evrópu, Kanaríeyjum, N-Afríku og austur í M-Asíu og Pakistan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:63003-3|title=Roemeria hybrida (L.) DC. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727095923/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:63003-3|archive-date=2024-07-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Roemeria hybrida}}
{{commonscat|Roemeria hybrida}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>5ciafjn89z5hsgn5cz6mhjdezbd8mgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roemeria macrostigma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178256</id>
    <revision>
      <id>1986582</id>
      <parentid>1845407</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="k9q35febiwndpaz45qt1wgmh8ze45zs" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Roemeria]]''
| species = '''''Roemeria macrostigma'''
| binomial = ''Roemeria macrostigma''
| binomial_authority = Bienert ex [[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]&lt;ref name = &quot;col53473634&quot;&gt;Fedde (1909) , In: Engl., Pflznr. 40 (IV. 104): 244&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Roemeria macrostigma'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/79968|title=Roemeria macrostigma Bien. ex Fedde {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-21}}&lt;/ref&gt; er einær valmúi ættaður frá NV-Íran.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673943-1|title=Roemeria macrostigma Bien. ex Fedde {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723185520/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673943-1|archive-date=2024-07-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Roemeria macrostigma}}
{{commonscat|Roemeria macrostigma}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>k9q35febiwndpaz45qt1wgmh8ze45zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roemeria procumbens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178257</id>
    <revision>
      <id>1986583</id>
      <parentid>1845409</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1464" sha1="91m5lpnqboy127dcgjh8lf1jbnvxe5d" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Roemeria]]''
| species = '''''Roemeria procumbens'''
| binomial = ''Roemeria procumbens''
| binomial_authority = [[Aaron Aaronsohn|Aarons.]] &amp; Opphr.&lt;ref name = &quot;col53473635&quot;&gt;Aarons. &amp; Opphr. (1931) , In: Opphr., Bull. Soc. Bot. Geneve ser. 2, 22: 305&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Roemeria procumbens'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6WX5V|title=Roemeria procumbens Aarons. &amp; Oppenh. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-21}}&lt;/ref&gt; er einær valmúi ættaður frá SV-Ísrael og Jórdaníu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673946-1|title=Roemeria procumbens Aarons. &amp; Oppenh. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717141015/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673946-1|archive-date=2024-07-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Roemeria procumbens}}
{{commonscat|Roemeria procumbens}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>91m5lpnqboy127dcgjh8lf1jbnvxe5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roemeria refracta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178258</id>
    <revision>
      <id>1986584</id>
      <parentid>1845410</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2184" sha1="qumtsauaqjdkkz3pfpr735ztxmz9tcw" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Roemeria refracta (3606847601).jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Roemeria]]''
| species = '''''Roemeria refracta'''
| binomial = ''Roemeria refracta''
| binomial_authority = [[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]
| synonyms = ''Papaver apulum'' &lt;small&gt;[[Michele Tenore|Ten.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver argemonoides'' &lt;small&gt;[[Vincenzo de Cesati|Ces.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver pavoninum'' &lt;small&gt;[[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]] &amp; Buhse (Ambiguous)&lt;/small&gt;
''Glaucium refractum'' &lt;small&gt;[[Christian von Steven|Steven]] ex [[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Papaver refractum'' &lt;small&gt; &lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Papaver refractum subsp. occidentale'' &lt;small&gt;(Kadereit) [[Thomas Karlsson|Karlsson]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria bicolor'' &lt;small&gt;[[Eduard August von Regel|Regel]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria refracta subsp. occidentalis'' &lt;small&gt;Kadereit&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria refracta var. alba'' &lt;small&gt;[[Zahra Tavakkoli|Tavakkoli]] &amp; [[Mostafa Assadi|Assadi]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Roemeria rhoeadifolia'' &lt;small&gt;[[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Roemeria refracta'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4T9B2|title=Roemeria refracta DC. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-21}}&lt;/ref&gt; er einær valmúi ættaður frá Tyrklandi til Mongólíu, suður í Arabíuskaga.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673947-1|title=Roemeria refracta  DC. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525162928/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673947-1|archive-date=2024-05-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Roemeria refracta}}
{{commonscat|Roemeria refracta}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>qumtsauaqjdkkz3pfpr735ztxmz9tcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roemeria armenii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178259</id>
    <revision>
      <id>1986578</id>
      <parentid>1968869</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1428" sha1="9lfnd3sga8xdjbvgpobc1f6k9xf4vpp" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Roemeria]]''
| species = '''''Roemeria armenii'''
| binomial = ''Roemeria armenii''
| binomial_authority = (M.V.Agab.) Banfi, Bartolucci, J.-M.Tison &amp; Galasso
| synonyms = ''Papaver armenii'' &lt;small&gt;M. V. Agab.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Roemeria armenii'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/996WV|title=Roemeria armenii {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-21|archive-date=2025-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225102959/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/996WV|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; er einær valmúi ættaður frá Kákasus.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77307926-1|title=Roemeria armenii (M.V.Agab.) Banfi, Bartolucci, J.-M.Tison &amp; Galasso {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-21}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Roemeria armenii}}
{{commonscat|Roemeria armenii}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>9lfnd3sga8xdjbvgpobc1f6k9xf4vpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Romneya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178296</id>
    <revision>
      <id>1986585</id>
      <parentid>1845697</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="rlcd0l7pah6b6k00ngrdki3idxpw1hp" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Romneya coulteri 3 (Corse).JPG
| image_caption = ''[[Romneya coulteri]]''
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = ''[[Romneya]]''
| genus_authority = [[William Henry Harvey|Harv.]]
|subdivision_ranks = Tegundir
|subdivision =
*''[[Romneya coulteri]]'' - [[Silkimær]]
*''[[Romneya trichocalyx]]'' (stundum talin afbrigði af hinni)
| synonyms =
|}}

'''''Romneya'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/643TD|title=Romneya Harv. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-23}}&lt;/ref&gt; er ættkvísl með 1 til 2 tegundum hálfrunna ættuðum frá Kaliforníu og N-Mexíkó.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:31715-1|title=Romneya Harv. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123154222/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:31715-1|archive-date=2024-01-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Blómin eru þau stærstu í ættinni.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Romneya}}
{{commonscat|Romneya}}

{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>rlcd0l7pah6b6k00ngrdki3idxpw1hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tíbetblásól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178317</id>
    <revision>
      <id>1986734</id>
      <parentid>1846826</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="apwxio2uiu50dzkwrlqzq6czp58gl6j" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Tíbetblásól
| image = 全緣葉綠絨蒿 Meconopsis integrifolia -日本大阪鮮花競放館 Osaka Sakuya Konohana Kan, Japan- (27355333807).jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = [[Blásólir]] (''Meconopsis'')
| species = '''''M. integrifolia'''
| binomial = ''Meconopsis integrifolia''
| binomial_authority = ([[Carl Maximowicz|Maxim.]]) [[Adrien René Franchet|Franch.]]
| synonyms = ''Cathcartia integrifolia'' &lt;small&gt;[[Carl Maximowicz|Maxim.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Meconopsis brevistyla'' &lt;small&gt;(Hort.) [[Francis Kingdon-Ward|F.K. Ward]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Papaver przewalskii'' &lt;small&gt;Christenh. &amp; Byng&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Meconopsis souliei'' &lt;small&gt;([[Friedrich Karl Georg Fedde|Fedde]]) Farrer&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Meconopsis integrifolia var. souliei'' &lt;small&gt;Fedde&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Tíbetblásól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Meconopsis integrifolia''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3YLL2|title=Meconopsis integrifolia (Maxim.) Franch. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-23}}&lt;/ref&gt;) er blásól ættuð frá V- og Mið-Kína.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673309-1|title=Meconopsis integrifolia (Maxim.) Franch. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123222103/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673309-1|archive-date=2024-01-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún blómstrar stórum, lútandi gulum blómum uppúr hvirfingu mjólensulega til mjóegglaga blaða. Hún vex í nokkur ár og deyr svo eftir blómgun (eins og tvíærar jurtir, &quot;monocarpic&quot;).&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill='''The genus Meconopsis''' - Blue poppies and their relatives| bls=176-181|höfundur=Christopher Grey-Wilson|útgefandi=Kew Publishing Royal botanic gardens, Kew|ár=2014|ISBN=978-1-84246-369-7}}&lt;/ref&gt;

Hún hefur verið reynd lítið eitt á Íslandi og þrifist vel,&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill='''Garðblómabókin''' |bls=122|höfundur=Hólmfríður A Sigurðardóttir|útgefandi=Skrudda|ár=2005, önnur útgáfa|ISBN=9979-772-44-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/meconopsis-integrifolia|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-01-25}}&lt;/ref&gt; en er náttúrulega skammlíf.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Meconopsis integrifolia}}
{{commonscat|Meconopsis integrifolia}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>apwxio2uiu50dzkwrlqzq6czp58gl6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þyrniblásól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178344</id>
    <revision>
      <id>1986795</id>
      <parentid>1846048</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2408" sha1="kbnngzbgi11b25r2avquopr308qajhn" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Þyrniblásól
| image = Meconopsis horridula.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = [[Blásólir]] (''Meconopsis'')
| species = '''''M. horridula'''
| binomial = ''Meconopsis horridula''
| binomial_authority = Hook. fil. &amp; [[Thomas Thomson|Thomson]]
| synonyms = ''Papaver horridulum'' &lt;small&gt;(Hook. fil. &amp; [[Thomas Thomson|Thomson]]) Christenh. &amp; Byng&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Þyrniblásól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Meconopsis horridula''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3YLKY|title=Meconopsis horridula Hook. fil. &amp; Thomson {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-25}}&lt;/ref&gt;) er blásól ættuð frá [[Nepal]], [[Bútan]], [[Kína]], N-[[Myanmar]] og NA-[[Indland]]i .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673306-1|title=Meconopsis horridula Hook.f. &amp; Thomson {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240222132326/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673306-1|archive-date=2024-02-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún blómstrar stórum, yfirleitt bláleitum blómum uppúr hvirfingu aflangra til lensulaga þyrnóttra blaða. Í raun öll plantan þyrnótt. Hún vex í nokkur ár og deyr svo eftir blómgun (eins og tvíærar jurtir, &quot;monocarpic&quot;). 

Vafi leikur á hvort að hrein tegundin sé yfirleitt í ræktun, en hún er talin mjög erfið erlendis.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill='''The genus Meconopsis''' - Blue poppies and their relatives| bls=238-247|höfundur=Christopher Grey-Wilson|útgefandi=Kew Publishing Royal botanic gardens, Kew|ár=2014|ISBN=978-1-84246-369-7}}&lt;/ref&gt; Á Íslandi hefur hún reynst harðger.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/meconopsis-horridula|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-01-25}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Meconopsis horridula}}
{{commonscat|Meconopsis horridula}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>kbnngzbgi11b25r2avquopr308qajhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vætublásól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178348</id>
    <revision>
      <id>1986767</id>
      <parentid>1846059</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="9mkq5ioapy88vbx2j7rbp2i7qomgbks" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Vætublásól
| image = 
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = [[Blásólir]] (''Meconopsis'')
| species = '''''M. robusta'''
| binomial = ''Meconopsis robusta''
| binomial_authority = Hook. fil. &amp; Thoms.
| synonyms = ''Papaver robustum'' &lt;small&gt;(Hook. fil. &amp; [[Thomas Thomson|Thomson]]) Christenh. &amp; Byng&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Vætublásól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Meconopsis robusta''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3YLM8|title=Meconopsis robusta Hook. fil. &amp; Thomson {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-25}}&lt;/ref&gt;) er blásól ættuð frá [[Nepal]] og N-[[Indland]]i.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673339-1|title=Meconopsis robusta Hook.f. &amp; Thomson {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125202246/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:673339-1|archive-date=2024-01-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún blómstrar stórum hvítum blómum í gisnum skúf uppúr hvirfingu aflangt fjaðurflipóttra grænna blaða. Hún vex í nokkur ár og deyr svo eftir blómgun (eins og tvíærar jurtir, &quot;monocarpic&quot;).&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill='''The genus Meconopsis''' - Blue poppies and their relatives| bls=70-73|höfundur=Christopher Grey-Wilson|útgefandi=Kew Publishing Royal botanic gardens, Kew|ár=2014|ISBN=978-1-84246-369-7}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Meconopsis robusta}}
{{commonscat|Meconopsis robusta}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>9mkq5ioapy88vbx2j7rbp2i7qomgbks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silkiblásól</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178358</id>
    <revision>
      <id>1986630</id>
      <parentid>1846247</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3195" sha1="e20lq0i2mod40shiej1bgdkjh7996fb" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Silkiblásól
| image = Meconopsis nepalensis.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Sóleyjabálkur]] (''Ranunculales'')
| familia = [[Draumsóleyjaætt]] (''Papaveraceae'')
| genus = [[Blásólir]] (''Meconopsis'')
| species = '''''M. napaulensis'''
| binomial = ''Meconopsis napaulensis''
| binomial_authority = [[A. P. de Candolle|DC.]]
| synonyms = ''Papaver napaulense'' &lt;small&gt;([[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]) Christenh. &amp; Byng&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Stylophorum nepalense'' &lt;small&gt;([[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]) [[Kurt Polycarp Joachim Sprengel|Spreng.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Meconopsis nipalensis'' &lt;small&gt;Hook.f. &amp; Thomson&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
|}}

'''''Silkiblásól''''' ([[fræðiheiti]]: ''Meconopsis napaulensis''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3YLLH|title=Meconopsis napaulensis DC. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-01-25}}&lt;/ref&gt;) er blásól ættuð frá Mið-[[Nepal]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:323870-2|title=Meconopsis napaulensis DC. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205073515/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:323870-2|archive-date=2023-12-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún blómstrar stórum gulleitum blómum í skúf eða klasa upp úr hvirfingu fjaðurflipóttra, lensulaga grænna blaða. Blöðin eru stundum rauðbrún vegna hæringar. Hún vex í nokkur ár og deyr svo eftir blómgun (eins og tvíærar jurtir, &quot;monocarpic&quot;).&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill='''The genus Meconopsis''' - Blue poppies and their relatives| bls=81-87|höfundur=Christopher Grey-Wilson|útgefandi=Kew Publishing Royal botanic gardens, Kew|ár=2014|ISBN=978-1-84246-369-7}}&lt;/ref&gt;

Nýlaga hefur verið farið yfir flokkun tegundarinnar (Christopher Grey-Wilson 2006)&lt;ref&gt;'''Grey-Wilson, 2006'''. The True Identity of Meconopsis Napaulensis DC. Curtis's Botanical Magazine, Volume 23, Number 2, May 2006, pp.&amp;nbsp;176–209(34)&lt;/ref&gt; og fjórar tegundir stofnaðar úr henni: ''[[Meconopsis  chankheliensis|M. chankheliensis]]'', ''[[Meconopsis ganeshensis|M. ganeshensis]]'', ''[[Meconopsis staintonii|M. staintonii]]'' og ''[[Meconopsis wilsonii|M. wilsonii]]'', einnig hefur ''[[Meconopsis wallichii|M. wallichii]]'' verið endurvakin. Það gerir silkiblásól einvörðungu gulleita á lít. Litur hinna getur verið frá rauðu yfir í blátt.

Tegundin er sögð hafa verið reynd hérlendis&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/meconopsis-napaulensis|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-01-26}}&lt;/ref&gt; en líklega á það við um hinar nýstofnuðu tegundir eða blendinga silkiblásólar.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Wikilífverur|Meconopsis napaulensis}}
{{commonscat|Meconopsis napaulensis}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Draumsóleyjaætt]]</text>
      <sha1>e20lq0i2mod40shiej1bgdkjh7996fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandtunga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178843</id>
    <revision>
      <id>1986599</id>
      <parentid>1849324</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T14:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="g8bgfdfs2ckg4plx9foqt36ej2md1e1" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Plantago arenaria (habitus).jpg
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'')
| familia = [[Græðisúruætt]] (''Plantaginaceae'')
| genus = ''[[Plantago]]''
| species = '''''P. arenaria'''''
| binomial = ''Plantago arenaria''
| binomial_authority = Waldst. &amp; Kit.
| synonyms_ref = 
| synonyms = {{Collapsible list|
*''Plantago annua'' &lt;small&gt;(Thuill.) Rauschert&lt;/small&gt;
*''Plantago arenaria'' var. ''garganica'' &lt;small&gt;Ten.&lt;/small&gt;
*''Plantago arenaria'' subsp. ''orientalis'' &lt;small&gt;(Soják) Greuter &amp; Burdet&lt;/small&gt;
*''Plantago arenaria'' var. ''rossica'' &lt;small&gt;(Tuzson) Lewalle&lt;/small&gt;
*''Plantago indica'' &lt;small&gt;[[Carl Linnaeus|L.]]&lt;/small&gt;
*''Plantago italica'' &lt;small&gt;S.G.Gmel. ex Steud.&lt;/small&gt;
*''Plantago latifolia'' &lt;small&gt;Wissjul.&lt;/small&gt;
*''Plantago psyllia'' &lt;small&gt;St.-Lag.&lt;/small&gt;
*''Plantago psyllium'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''Plantago ramosa'' &lt;small&gt;Asch.&lt;/small&gt;
*''Plantago ruthenica'' &lt;small&gt;Adams ex Decne.&lt;/small&gt;
*''Plantago scabra'' &lt;small&gt;Moench&lt;/small&gt;
*''Plantago scabra'' subsp. ''orientalis'' &lt;small&gt;(Soják) Tzvelev&lt;/small&gt;
*''Psyllium annuum'' &lt;small&gt;Thuill.&lt;/small&gt;
*''Psyllium arenarium'' &lt;small&gt;(Waldst. &amp; Kit.) Mirb.&lt;/small&gt;
*''Psyllium arenarium'' subsp. ''orientale'' &lt;small&gt;(Soó) Soják&lt;/small&gt;
*''Psyllium indicum'' &lt;small&gt;(L.) Mirb.&lt;/small&gt;
*''Psyllium indicum'' subsp. ''orientale'' &lt;small&gt;Soják&lt;/small&gt;
*''Psyllium ramosum'' &lt;small&gt;Gilib.&lt;/small&gt;
*''Psyllium scabrum'' &lt;small&gt;(Moench) Holub&lt;/small&gt;
*''Psyllium scabrum'' subsp. ''orientale'' &lt;small&gt;(Soó) Holub&lt;/small&gt;
  }}
}}

'''Sandtunga'''  ([[fræðiheiti]] ''Plantago arenaria''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4JL9Q|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53590073|accessdate= 2024-02-16}}&lt;/ref&gt;) er einær jurt sem er frá Evrópu (ekki NV-Evrópu) til Síberíu og Íran, og N-Afríku.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:685262-1#synonyms |title=''Plantago indica'' L. |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=10 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116102413/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:685262-1#synonyms |archive-date=16 nóvember 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hún er slæðingur mun víðar. Blóm sandtungu eru smá og grænbrún og standa þétt saman í greinóttum öxum. Blöðin eru mjó, yfirleitt hærð.


== Tilvísanir ==	
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

{{commonscat|Plantago arenaria|sandtungu}}
{{Wikilífverur|Plantago arenaria|sandtungu}}

[[Flokkur:Græðisúruætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>g8bgfdfs2ckg4plx9foqt36ej2md1e1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vafsníkja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178859</id>
    <revision>
      <id>1986749</id>
      <parentid>1849464</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="2a90zgg6ncp0ceeqb32utg3ftksrzzr" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Vafsníkja
| image = Cuscuta campestris.jpeg
| image_width = 250px
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Kartöflubálkur]] (''Solanales'')
| familia = [[Vafklukkuætt]] (''Convolvulaceae'')
| genus = ''[[Cuscuta]]''
| species = '''''C. campestris'''''
| binomial = ''Cuscuta campestris''
| binomial_authority = [[Truman G. Yuncker|Yunck.]]
| synonyms = 
| synonyms_ref =
}}

'''Vafsníkja''' ([[fræðiheiti]]: ''Cuscuta campestris'') eru [[einær]] [[sníkjujurt]] ættuð frá Ameríku en hefur breist út víða um heim.&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title=''Cuscuta campestris'' Yunck. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:72786-2 |website=Plants of the World Online |access-date=6 June 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809112226/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:72786-2 |archive-date=9 ágúst 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hún sníkir á breiðum hópi plantna, en helst á jurtum af ertublómaætt.

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{commonscat|Cuscuta campestris}}
{{Wikilífverur|Cuscuta campestris}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Vafklukkuætt]]</text>
      <sha1>2a90zgg6ncp0ceeqb32utg3ftksrzzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vorbrúða</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179446</id>
    <revision>
      <id>1986763</id>
      <parentid>1964353</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4315" sha1="p8tqcbbiuxsndcq82i9dcfdjy626sq3" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color =  lightgreen
| name =  Vorbrúða
| image = CallitrichePalustrisAgg.jpg
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'')
| familia = [[Vatnsbrúðuætt]] (''Callitrichaceae'')
| genus = ''[[Callitriche]]''
| species = C. palustris
| binomial =  Callitriche palustris
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] (1753)&lt;ref name=L1753&gt;L. Sp. Pl. 2: 969. (1753)&lt;/ref&gt;
| synonyms_ref = 
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true|
''Callitriche vernalis'' &lt;small&gt;[[Johann Friedrich Wilhelm Koch|Koch]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche verna elegans'' &lt;small&gt;(V. Petrov) [[Masao Kitagawa|Kitag.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche verna elegans'' &lt;small&gt;(V. Petr.) [[Yui Liang Chang|Y. L. Chang]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche verna elegans'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche verna fallax'' &lt;small&gt;([[Vsevolod Alexeevič Petrov|Petrov]]) [[Hiroshi Hara|H. Hara]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche verna'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche tenuifolia'' &lt;small&gt;[[Jean-Louis Thuillier|Thuill.]] ex [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche subanceps'' &lt;small&gt;V. Petrov&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche papuana'' &lt;small&gt;Merrill &amp; Perry&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche palustris elegans'' &lt;small&gt;(V. Petrov) [[Yui Liang Chang|Y. L. Chang]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche palustris elegans'' &lt;small&gt;([[Vsevolod Alexeevič Petrov|Petrov]]) N. N. Tzvelev&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche palustris verna'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) Schinz &amp; [[Albert Thellung|Thell.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche palustris subanceps'' &lt;small&gt;([[Vsevolod Alexeevič Petrov|Petrov]]) [[Vladimir Borisovich Kuvaev|Kuvaev]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche pallens'' &lt;small&gt;[[Carl Karl Ludwig Goldbach|Goldb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche minima'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[David Heinrich Hoppe|Hoppe]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche fallax'' &lt;small&gt;V. Petrov&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche elegans'' &lt;small&gt;V. Petrov&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche dubia'' &lt;small&gt;[[Franz Georg Hoffmann|Hoffm.]] ex [[Albrecht Wilhelm Roth|Roth]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche cuneifolia'' &lt;small&gt;[[Addison Brown|A. Br.]] ex [[Christoph Friedrich Hegelmaier|Hegelm.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche bengalensis'' &lt;small&gt;[[Vsevolod Alexeevič Petrov|Petrov]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche aquatica'' &lt;small&gt;[[William Hudson|Hudson]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche androgyna'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche anceps subanceps'' &lt;small&gt;(V. Petr.) A. Love &amp; D. Love&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Callitriche alpina'' &lt;small&gt;[[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]&lt;/small&gt;                }}
}}

'''Vorbrúða''' ([[fræðiheiti]]: ''Callitriche palustris''&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title=Callitriche palustris L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:42511-2 |website=Plants of the World Online |access-date=24 mars 2024 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224032000/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:42511-2 |archive-date=24 febrúar 2024 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) er [[vatnajurt]] sem vex á kafi í grunnu vatni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/flora-islands/callitriche-palustris|title=Flóra Íslands|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-03-24}}&lt;/ref&gt; Kafblöðin eru mjó og jafnbreið (striklaga) og blómin eru í öxlum blaðanna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ni.is/is/biota/plantae/tracheophyta/magnoliopsida/plantaginaceae/haustbruda-callitriche-palustris|title=Vorbrúða (Callitriche palustris) {{!}} Icelandic Institute of Natural History|website=www.ni.is|access-date=2024-03-24}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Hún vex á norðurslóðum og í tempraða beltinu. 

Á [[Ísland]]i finnst vorbrúða á láglendi víða um land.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.floraislands.is/callipal.html|titill=Flóra Íslands|höfundur=Hörður Kristinsson|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Callitriche palustris}}
{{Wikilífverur|Callitriche palustris}}
{{Stubbur|grasafræði}}


[[Flokkur:Vatnsbrúðuætt]]
[[Flokkur:Vatnaplöntur]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>p8tqcbbiuxsndcq82i9dcfdjy626sq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vatnsbrúðuætt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179450</id>
    <revision>
      <id>1986756</id>
      <parentid>1964352</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3414" sha1="20q6nuagl0di2g7k0iaihov4iz1mt26" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color =  lightgreen
| name =  Haustbrúða
| image = Illustration Callitriche palustris0.jpg
| image_caption = [[Vorbrúða]] (''Callitriche palustris'') er einkennistegund ættkvíslarinnar.
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Varablómabálkur]] (''Lamiales'')
| familia = [[Vatnsbrúðuætt]] (''Callitrichaceae'')
| genus = ''[[Callitriche]]''
| genus_authority = [[Carl von Linné|L.]]&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web |title=Callitriche L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30006057-2 |website=Plants of the World Online |access-date=24 mars 2024 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418101223/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30006057-2 |archive-date=18 apríl 2024 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| synonyms_ref = 
| synonyms = 
}}

'''Callitriche''' er ættkvísl smávaxinna vatnaplantna og er hún sú eina í vatnabrúðuætt. Tegundirnar finnast um heim allan.
Fimm tegundir vaxa villtar á Íslandi.
* ''[[Callitriche alata]]''
* ''[[Callitriche albomarginata]]''
* ''[[Callitriche anisoptera]]''
* ''[[Callitriche antarctica]]''
* ''[[Callitriche aucklandica]]''
* ''[[Callitriche bolusii]]''
* ''[[Callitriche brachycarpa]]''
* ''[[Callitriche brevistyla]]''
* ''[[Callitriche brutia]]'' - [[Lækjabrúða]]
* ''[[Callitriche christensenii]]''
* ''[[Callitriche compressa]]''
* ''[[Callitriche cophocarpa]]''
* ''[[Callitriche cribrosa]]''
* ''[[Callitriche cycloptera]]''
* ''[[Callitriche deflexa]]''
* ''[[Callitriche fassettii]]''
* ''[[Callitriche favargeri]]''
* ''[[Callitriche fehmedianii]]''
* ''[[Callitriche fuscicarpa]]''
* ''[[Callitriche glareosa]]''
* ''[[Callitriche hamulata]]'' - [[Síkjabrúða]]
* ''[[Callitriche hedbergiorum]]''
* ''[[Callitriche hermaphroditica]]'' - [[Haustbrúða]]
* ''[[Callitriche heterophylla]]''
* ''[[Callitriche heteropoda]]''
* ''[[Callitriche japonica]]''
* ''[[Callitriche keniensis]]''
* ''[[Callitriche lechleri]]''
* ''[[Callitriche lenisulca]]''
* ''[[Callitriche longipedunculata]]''
* ''[[Callitriche lusitanica]]''
* ''[[Callitriche marginata]]''
* ''[[Callitriche mathezii]]''
* ''[[Callitriche mouterdei]]''
* ''[[Callitriche muelleri]]''
* ''[[Callitriche nafiolskyi]]''
* ''[[Callitriche nubigena]]''
* ''[[Callitriche nuttallii]]''
* ''[[Callitriche obtusangula]]''
* ''[[Callitriche occidentalis]]''
* ''[[Callitriche oreophila]]''
* ''[[Callitriche palustris]]'' - [[Vorbrúða]]
* ''[[Callitriche peploides]]''
* ''[[Callitriche petriei]]''
* ''[[Callitriche platycarpa]]''
* ''[[Callitriche pulchra]]''
* ''[[Callitriche quindiensis]]''
* ''[[Callitriche raveniana]]''
* ''[[Callitriche regis-jubae]]''
* ''[[Callitriche rimosa]]''
* ''[[Callitriche sonderi]]''
* ''[[Callitriche stagnalis]]'' - [[Laugabrúða]]
* ''[[Callitriche stenoptera]]''
* ''[[Callitriche terrestris]]''
* ''[[Callitriche transvolgensis]]''
* ''[[Callitriche trochlearis]]''
* ''[[Callitriche truncata]]''
* ''[[Callitriche tuerckheimii]]''
* ''[[Callitriche umbonata]]''
* ''[[Callitriche vigens]]''
* ''[[Callitriche vulcanicola]]''


== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Callitriche}}
{{Wikilífverur|Callitriche}}
{{Stubbur|grasafræði}}


[[Flokkur:Vatnsbrúðuætt]]
[[Flokkur:Vatnaplöntur]]</text>
      <sha1>20q6nuagl0di2g7k0iaihov4iz1mt26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sléttulaukur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179521</id>
    <revision>
      <id>1986674</id>
      <parentid>1854748</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2388" sha1="dh5pvy327xlc2p4i2gdna1wssk1lswg" xml:space="preserve">{{skáletrað}}
{{Taxobox
| name = 
| image = Allium canadense.jpg
| image_caption = 
| image2 = Allium canadense drawing.png
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'')
| classis = [[Einkímblöðungur]] (''Monocots'')
| ordo = [[Laukabálkur]] (''Asparagales'')
| familia = [[Laukætt]] (''Alliaceae'')
| genus = ''[[Laukar]]'' (''Allium'')
| subgenus = Allium subg. Amerallium
| species = A. canadensis
| binomial = Allium canadensis
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]&lt;ref name = &quot;col43232206&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl.: 1195&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Kalabotis canadensis'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]&lt;/small&gt; 
| synonyms_ref =
}}

'''Sléttulaukur''' ([[fræðiheiti]]: ''Allium canadensis'') er tegund af laukætt sem er ættaður frá austurhluta N-Ameríku.&lt;ref name=Kew&gt;{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:527759-1 |title=Kew World Checklist of Selected Plant Families |access-date=2024-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120065714/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:527759-1 |archive-date=2023-11-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

Sléttulaukur líkist [[Villilaukur|villilauk]].

== Afbrigði ==
Fimm afbrigði eru nú almennt viðurkennd:
*''Allium canadense'' var. ''canadense'' - í stað blóma eru aðallega æxlilaukar. Þroskar sjaldan eða ekki fræ.  Meginhluti útbreiðslusvæðisins.
*''Allium canadense'' var. ''ecristatum'' &lt;small&gt;Ownbey&lt;/small&gt; Krónublöð bleik, þykk. Strandsvæði [[Texas]].
*''Allium canadense'' var. ''fraseri'' &lt;small&gt;Ownbey&lt;/small&gt; - Blóm hvít. Slétturnar miklu frá Texas til [[Kansas]].
*''Allium canadense'' var. ''hyacinthoides'' &lt;small&gt;(Bush) Ownbey&lt;/small&gt; - Krónublöð bleik, þunn, blómin ilmandi. N-Texas og S-[[Oklahoma]].
*''Allium canadense'' var. ''lavandulare'' &lt;small&gt;(Bates) Ownbey &amp; Aase&lt;/small&gt; - Blóm lavendellituð, ekki ilmandi. N-[[Arkansas]] til [[Suður-Dakóta|S-Dakóta]].
*''Allium canadense'' var. ''mobilense'' &lt;small&gt;(Regel) Ownbey&lt;/small&gt; - Blómin fjólurauð, krónublöð þráðlaga. SA-Bandaríkin

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Allium canadense}}
{{wikilífverur|Allium canadense}}
{{stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Matjurtir]]
[[Flokkur:Laukar|Laukar]]</text>
      <sha1>dh5pvy327xlc2p4i2gdna1wssk1lswg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tíbetlaukur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179564</id>
    <revision>
      <id>1986735</id>
      <parentid>1854934</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="p6scb8ae3aztcactsrt3gmc2q0nbvvu" xml:space="preserve">{{skáletrað}}
{{Taxobox
| name = Tíbetlaukur
| image = 20210605 Hortus botanicus Leiden - Allium sikkimense.jpg
| image_caption = 
| image2 = Allium sikkimense 146-8858.jpg
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'')
| classis = [[Einkímblöðungur]] (''Monocots'')
| ordo = [[Laukabálkur]] (''Asparagales'')
| familia = [[Laukætt]] (''Alliaceae'')
| genus = ''[[Laukar]]'' (''Allium'')
| subgenus = Allium subg. Reticulatobulbosa
| species = A. sikkimense
| binomial = Allium sikkimense
| binomial_authority = [[John Gilbert Baker|Baker]]&lt;ref name = &quot;col43233575&quot;&gt;Baker (1874) , In: J. Bot. 12: 292&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Allium cyaneum brachystemon'' &lt;small&gt;[[Eduard August von Regel|Regel]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Allium tibeticum'' &lt;small&gt;[[Alfred Barton Rendle|Rendle]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Allium kansuense'' &lt;small&gt;[[Eduard August von Regel|Regel]]&lt;/small&gt;
| synonyms_ref =
}}

'''Tíbetlaukur''' ([[fræðiheiti]]: ''Allium sikkimense'') er tegund af laukætt sem er ættaður frá Asíu (Indland (Sikkim), Kína (Gansu, Ningxia, Qinghai, Shaanxi, Sichuan, Xizang, Yunnan og Tíbet&lt;ref name=&quot;freetibet&quot;&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200027533 Flora of China v 24 p 178,  ''Allium sikkimense'']&lt;/ref&gt;), Bútan og Nepal).&lt;ref name=Kew&gt;{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:528870-1 |title=Kew World Checklist of Selected Plant Families |access-date=2024-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703002517/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:528870-1 |archive-date=2024-07-03 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hann er ræktaður til skrauts í görðum vegna fagurblárra blómanna, en er einnig nýtilegur til matar.&lt;ref name=&quot;O'Neill_al2017&quot;&gt;{{cite journal |last1=O'Neill |first1=A. R.|last2=Badola |first2=H.K. |last3=Dhyani |first3=P. P. |last4=Rana |first4=S. K. |date=2017 |title=Integrating ethnobiological knowledge into biodiversity conservation in the Eastern Himalayas |journal=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine |volume=13 |issue=1 |pages=21 |doi=10.1186/s13002-017-0148-9 |pmid=28356115 |pmc=5372287 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Allium sikkimense}}
{{wikilífverur|Allium sikkimense}}
{{stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Matjurtir]]
[[Flokkur:Laukar|Laukar]]</text>
      <sha1>p6scb8ae3aztcactsrt3gmc2q0nbvvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uxajurt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179632</id>
    <revision>
      <id>1986747</id>
      <parentid>1855351</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="dg2iki9gisvzaz6aoog3a1r39kph5lh" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Uxajurt
| image = Anchusa arvensis3.jpg
| image_caption = 
| image_width = 250px
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| familia = [[Munablómaætt]] (''Boraginaceae'')
| genus = ''Anchusa''
| species = '''Uxajurt''' (''A. arvensis'')
| binomial = Anchusa arvensis
| binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Friedrich August Marschall von Bieberstein|M. Bieb.]]
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = 
''Anchusa arvensis f. stricta'' &lt;small&gt;([[Clemens Maria Franz von Boenninghausen|Boenn.]]) Gams&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Anchusa arvensis subsp. occidentalis'' &lt;small&gt;(Kuzn.) Nordh.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Anchusa arvensis var. stricta'' &lt;small&gt;[[Clemens Maria Franz von Boenninghausen|Boenn.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Anchusa lateriflora'' &lt;small&gt;[[Barthélemy Charles Joseph Dumortier|Dumort.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Buglossa arvensis'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) Gray&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Buglossites arvensis'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) Bubani&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Echioides arvensis'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) Poir. ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lycopsis arvensis subsp. arvensis'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lycopsis arvensis subsp. occidentalis'' &lt;small&gt;[[Nicolai Ivanowicz Kusnezow|Kusn.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lycopsis undulata'' &lt;small&gt;[[Jean-Emmanuel Gilibert|Gilib.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Nonea arvensis'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
}}

'''Uxajurt''' ([[fræðiheiti]]: ''Anchusa arvensis''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:113196-1|title=Anchusa arvensis (L.) M.Bieb. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240610174951/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:113196-1|archive-date=2024-06-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; eða ''Lycopsis arvensis''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5JG8F|title=Lycopsis arvensis subsp. arvensis L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-01}}&lt;/ref&gt;) er [[einær jurt]] af [[munablómaætt]], ættuð frá Evrasíu, en hefur breiðst víða út. Hún ber blá blóm í fáblóma klösum. Hæðin getur orðið allt að 40 sm.  

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Anchusa arvensis}}
{{wikilífverur|Anchusa arvensis}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Munablómaætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>dg2iki9gisvzaz6aoog3a1r39kph5lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þrenningarmaðra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179730</id>
    <revision>
      <id>1986788</id>
      <parentid>1855940</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="m1a4eibztylum6kwl7ggrqbap3df47i" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = ''Þrenningarmaðra''
| status = 
| image = Galium trifidum 3.JPG
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Magnoliopsida]] (''Magnoliopsida'')
| unranked_ordo = [[Asterids]]
| ordo = [[Gentianales]]
| familia = [[Möðruætt]] (''Rubiaceae'')
| tribus = [[Rubieae]]
| genus = [[Galium]]
| species = '''G. trifidum'''
| binomial = Galium trifidum
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]&lt;ref name = &quot;col43051134&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl.: 106&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| synonyms = ''Galium trifidum typicum'' &lt;small&gt;R.T.Clausen, not validly publ.&lt;/small&gt;
}}

'''Þrenningarmaðra''' ([[fræðiheiti]]: ''Galium trifidum''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3F6MZ|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 18 feb 2024}}&lt;/ref&gt;) er lágvaxin (3 - 10 sm) jurt af [[möðruætt]] með mjóum blöðum í kransi og mörgum litlum fjórdeildum hvítum blómum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/flora-islands/galium-trifidum|title=Flóra Íslands|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-04-07}}&lt;/ref&gt; Hún vex víða á [[Norðurhvel|norðurhveli]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:750768-1|title=Galium trifidum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605092045/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:750768-1|archive-date=2024-06-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Á Íslandi finnst hún dreift á láglendi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/galiutri.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2024-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ni.is/is/biota/plantae/tracheophyta/magnoliopsida/rubiaceae/threnningarmadra-galium-trifidum Þrenningarmaðra (Galium trifidum) (Náttúrufræðistofnun Íslands)]&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Galium trifidum}}
{{Wikilífverur|Galium trifidum}}
{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Möðruætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>m1a4eibztylum6kwl7ggrqbap3df47i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vorertur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179755</id>
    <revision>
      <id>1986764</id>
      <parentid>1955353</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2450" sha1="eunnpathu1hpt7hbbt81ywfrcy0j5ma" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Vorertur
| image = Lathyrus vernus - kevadine seahernes.jpg
| image_caption = 
| image2 = Lathyrus vernus.jpg
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = [[Faboideae]]
| tribus = [[Vicieae]]
| genus = ''[[Lathyrus]]''
| species = '''''L. vernus'''''
| binomial = ''Lathyrus vernus''
| binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]])[[Johann Jakob Bernhardi|Bernh.]]&lt;ref name = &quot;col11472125&quot;&gt;Tamamshyan, S.G. (1962) , In:Flora Armenii, Vol.4. Jerevan. (Rus)&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Orobus vernus'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
}}

'''Vorertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus vernus''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3SL3K|title=Lathyrus vernus (L.) Bernh. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-08}}&lt;/ref&gt;) er jurt af [[ertublómaætt]]. Þær vaxa oft í þéttum breiðum og verða um 20 - 40 sm háar. Vorertur blómgast í júní bláum til fjólubláum blómum, sjaldnar bleikum. Ættuð frá Evrasíu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:502084-1|title=Lathyrus vernus (L.) Bernh. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20241011065319/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:502084-1|archive-date=2024-10-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Garðplanta, harðgerð á Íslandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/lathyrus-vernus|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-04-08}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Pink-flowered cultivar, Lathyrus vernus 'Alboroseus'.jpg|Bleikblóma afbrigði, ''Lathyrus vernus'' 'Alboroseus'
File:Lathyrus vernus 'Alboroseus' flower.JPG|Nærmynd af ''Lathyrus vernus'' 'Alboroseus'
File:The Soviet Union 1988 CPA 5966 stamp (Deciduous forest flowers. Spring pea).jpg|''Lathyrus vernus'' á sovésku frímerki
Bombus pascuorum - Lathyrus vernus - Keila.jpg|Frjóvgun með [[Ryðhumla|ryðhumlu]].
&lt;/gallery&gt;


== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Lathyrus vernus}}
{{wikilífverur|Lathyrus vernus}}

[[Flokkur:Ertublómaætt]]</text>
      <sha1>eunnpathu1hpt7hbbt81ywfrcy0j5ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Töfraertur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179874</id>
    <revision>
      <id>1986737</id>
      <parentid>1856485</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T19:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1980" sha1="jql3vf5a0urf4g5l127e3z1rujkz4v1" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Töfraertur
| image = Lathyrus grandiflorus1LEST.jpg
| image_caption = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = [[Faboideae]]
| tribus = [[Vicieae]]
| genus = ''[[Lathyrus]]''
| species = '''''L. grandiflorus'''''
| binomial = ''Lathyrus grandiflorus''
| binomial_authority = [[John Sibthorp|Sibth.]] &amp; [[James Edward Smith|Sm.]]&lt;ref name = &quot;col11472245&quot;&gt;Bailey,L.H. (1928) , The Standard Cyclopedia of Horticulture.Macmillan&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Lathyrus brutius'' &lt;small&gt;[[Michele Tenore|Ten.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lathyrus odorus'' &lt;small&gt;[[Abraham Louis Emmanuel Thomas|E.Thomas]] ex [[Michele Tenore|Ten.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Pisum graecum'' &lt;small&gt;[[Pierre Quézel|Quézel]] &amp; [[Juliette Contandriopoulos|Contandr.]]&lt;/small&gt;
}}

'''Töfraertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus grandiflorus''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6P349|title=Lathyrus grandiflorus Sm. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-10}}&lt;/ref&gt;) er fjölær klifurjurt af [[ertublómaætt]]. Þær geta orðið um 2 m háar. Töfraertur blómgast síðsumars rauðum til bleikum ilmlausum blómum. Ættuð frá SA-Evrópu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501740-1|title=Lathyrus grandiflorus Sm. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241011064103/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501740-1|archive-date=2024-10-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Lathyrus grandiflorus}}
{{wikilífverur|Lathyrus grandiflorus}}

[[Flokkur:Ertublómaætt]]</text>
      <sha1>jql3vf5a0urf4g5l127e3z1rujkz4v1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skrautertur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179876</id>
    <revision>
      <id>1986660</id>
      <parentid>1856489</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2218" sha1="m121mww0s36491kgu57vmxdsxefzyjb" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Skrautertur
| image = Lathyrus latifolius1LEST.jpg
| image_caption = 
| image2 = Lathyrus latifolius 2.jpg
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = [[Faboideae]]
| tribus = [[Vicieae]]
| genus = ''[[Lathyrus]]''
| species = '''''L. latifolius'''''
| binomial = ''Lathyrus latifolius''
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]&lt;ref name = &quot;col11471885&quot;&gt;Rudd,V.E. (1980) , A Revised Handbook to the Flora of Ceylon 1:428-458 Fabaceae&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Lathyrus megalanthus'' &lt;small&gt;[[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lathyrus membranaceus'' &lt;small&gt;[[Karel Presl|C.Presl]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lathyrus sylvestris latifolius'' &lt;small&gt;[[Gaston Eugène Marie Bonnier|Bonnier]] &amp; [[Georges de Layens|Layens]]&lt;/small&gt;
}}

'''Skrautertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus latifolius''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3SKWL|title=Lathyrus latifolius L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-10}}&lt;/ref&gt;) er fjölær klifurjurt af [[ertublómaætt]]. Þær verða um 250 sm háar. Töfraertur blómgast rauðleitum blómum í júlí - ágúst. Ættuð frá M- og S-Evrópu og NV-Afríku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501802-1|title=Lathyrus latifolius L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612003927/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501802-1|archive-date=2024-06-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Garðplanta, lítið reynd á Íslandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/lathyrus-latifolius|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-04-10}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Lathyrus latifolius}}
{{wikilífverur|Lathyrus latifolius}}

[[Flokkur:Ertublómaætt]]</text>
      <sha1>m121mww0s36491kgu57vmxdsxefzyjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rósaertur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179928</id>
    <revision>
      <id>1986589</id>
      <parentid>1856964</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="f6zofl8kna4laapstz3mgd8ymgdn1vl" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Rósaertur
| image = Lathyrus_roseus_23305958.jpg
| image_caption = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = [[Faboideae]]
| tribus = [[Vicieae]]
| genus = ''[[Lathyrus]]''
| species = '''''L. roseus'''''
| binomial = ''Lathyrus roseus''
| binomial_authority = [[Christian von Steven|Steven]]&lt;ref name = &quot;col11472121&quot;&gt;Kolakovsky, A.A. (1985) , Flora Abkhazii [Flora of Abkhazia],2nd ed., Vol.3. Tbilisi.&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Orobus roseus'' &lt;small&gt;([[Christian von Steven|Steven]]) [[Carl Friedrich von Ledebour|Ledeb.]]&lt;/small&gt;
}}

'''Rósaertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus roseus''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3SKZX|title=Lathyrus roseus Steven {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-12}}&lt;/ref&gt;) er fjölær jurt af [[ertublómaætt]]. Rósaertur blómgast í júlí, ágúst bleikum blómum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/lathyrus-roseus|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-04-13}}&lt;/ref&gt; Ættuð frá Krímskaga, Kákasus, Tyrklandi, Líbanon, Sýrlandi og Íran.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501978-1|title=Lathyrus roseus Steven {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20241011055607/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501978-1|archive-date=2024-10-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Lathyrus roseus}}
{{wikilífverur|Lathyrus roseus}}

[[Flokkur:Ertublómaætt]]</text>
      <sha1>f6zofl8kna4laapstz3mgd8ymgdn1vl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skógarertur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179935</id>
    <revision>
      <id>1986669</id>
      <parentid>1856951</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1914" sha1="foafmyipv5eb0c52w6erbhxs374y86q" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Skógarertur
| image = Lathyrus sylvestris eF.jpg
| image_caption = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = [[Faboideae]]
| tribus = [[Vicieae]]
| genus = ''[[Lathyrus]]''
| species = '''''L. sylvestris'''''
| binomial = ''Lathyrus sylvestris''
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]&lt;ref name = &quot;col114&quot;&gt;Linnaeus, C. 1753. Species plantarum, Tomus II. Pp. 561–1200, [1–30, index], [1, err.]. : 733&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Lathyrus silvester'' &lt;small&gt;sensu auct.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lathyrus silvestris'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lathyrus platyphyllus'' &lt;small&gt;[[Anders Jahan Retzius|Retz.]]&lt;/small&gt;
}}

'''Skógarertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus sylvestris''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6P346|title=Lathyrus sylvestris L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-13}}&lt;/ref&gt;) er fjölær klifurjurt af [[ertublómaætt]]. Þær verða 75 sm háar, en geta náð allt að 2m með stuðningi. Skriðular. Skógarertur blómgast í júlí - ágúst bleikum blómum. Ættuð frá Evrópu og V-Asíu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:502035-1|title=Lathyrus sylvestris L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228132529/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:502035-1|archive-date=2024-02-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Lathyrus sylvestris}}
{{wikilífverur|Lathyrus sylvestris}}

[[Flokkur:Ertublómaætt]]</text>
      <sha1>foafmyipv5eb0c52w6erbhxs374y86q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þráðertur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179951</id>
    <revision>
      <id>1986790</id>
      <parentid>1979341</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="j51z1gjfl1odji15szisole6jwwflik" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Þráðertur
| image = LATHYRUS FILIFORMIS - L'ALZINA - IB-410 (Garlanda borda).JPG
| image_caption = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = [[Faboideae]]
| tribus = [[Vicieae]]
| genus = ''[[Lathyrus]]''
| species = '''''L. filiformis'''''
| binomial = ''Lathyrus filiformis''
| binomial_authority = ([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]])[[Claude Gay|Gay]]&lt;ref name = &quot;col11471883&quot;&gt;Heywood,V.H. &amp; Ball,P.W. (1968) , Leguminosae.In:Flora Europaea Vol.2.ed.Tutin,T.G.et al.&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Lathyrus canescens'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné d.y.|L.f.]])[[Jean Charles Marie Grenier|Gren.]] &amp; [[Dominique Alexandre Godron|Godr.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lathyrus filiformis numidicus'' &lt;small&gt;Quezel &amp; [[Sébastien Santa|Santa]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Menkenia canescens'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné d.y.|L.f.]]) [[Pietro Bubani|Bubani]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Menkenia ensifolia'' &lt;small&gt;[[Pietro Bubani|Bubani]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Orobus angustifolius'' &lt;small&gt;[[Dominique Villars|Vill.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Orobus atropurpureus'' &lt;small&gt;[[Philippe-Isidore Picot de Lapeyrouse|Lapeyr.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Orobus canescens'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné d.y.|L.f.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Orobus filiformis'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Orobus jordanii'' &lt;small&gt;[[August Heinrich Rudolf Grisebach|Griseb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Orobus quadrangulus'' &lt;small&gt;[[Kurt Polycarp Joachim Sprengel|Spreng.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Orobus rafinesquei'' &lt;small&gt;[[Karel Bořivoj Presl|C.Presl]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Orobus setiformis'' &lt;small&gt;[[Johann Christoph Schleicher|Schleich.]] ex [[Jean François Aimé Théophile Philippe Gaudin|Gaudin]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Orobus vicioides'' &lt;small&gt;[[Dominique Villars|Vill.]]&lt;/small&gt;
}}

'''Þráðertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus filiformis''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6P2QB|title=Lathyrus filiformis (Lam.) J.Gay {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-14|archive-date=2025-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124160616/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6P2QB|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) er fjölær jurt af [[ertublómaætt]]. Þær verða um 15 - 40 sm háar. Þráðertur blómgast í júní bláum til fjólubláum blómum, sjaldnar bleikum. Ættuð frá SV-Evrópu og NV-Afríku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501709-1|title=Lathyrus filiformis (Lam.) J.Gay {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20241011115035/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501709-1|archive-date=2024-10-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Harðgerð garðplanta hérlendis.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/lathyrus-filiformis|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-04-14}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Lathyrus filiformis}}
{{wikilífverur|Lathyrus filiformis}}

[[Flokkur:Ertublómaætt]]</text>
      <sha1>j51z1gjfl1odji15szisole6jwwflik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rússaertur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179956</id>
    <revision>
      <id>1986592</id>
      <parentid>1968875</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2305" sha1="39cxqsfnaqotn6p3el9qc7jra7cp1ft" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Rússaertur
| image = 
| image_caption = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = [[Faboideae]]
| tribus = [[Vicieae]]
| genus = ''[[Lathyrus]]''
| species = '''''L. frolovii'''''
| binomial = ''Lathyrus frolovii''
| binomial_authority = [[Franz Josef Ivanovich Ruprecht|Rupr.]]&lt;ref name = &quot;col11487298&quot;&gt;Roldugin, I.I. (1961) , In:Flora Kazakhstana, Vol.5. Alma-Ata. (Rus)&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms = ''Lathyrus vernus var. frolovii'' &lt;small&gt;(Fisch. ex Rupr.) Trautv.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
'' Lathyrus frolovii var. parviflora'' &lt;small&gt;Revuschkin&lt;/small&gt;
}}

'''Rússaertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus frolovii''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6P2Q9|title=Lathyrus frolovii Fisch. ex Rupr. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-14|archive-date=2025-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225102932/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6P2Q9|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) er fjölær jurt af [[ertublómaætt]]. Þær verða um 20 - 35 sm háar. Rússaertur blómgast í bláleitum til bleikleitum blómum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://flora.kadel.cz/ca/kvCard13013.html|title=Lathyrus frolovii Fisch. ex Rupr.|website=flora.kadel.cz|access-date=2024-04-14}}&lt;/ref&gt; Ættuð frá Síberíu og nágrenni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:50981901-1|title=Lathyrus frolovii Fisch. ex Rupr. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20241011051335/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:50981901-1|archive-date=2024-10-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://plant.depo.msu.ru/open/public/en/item/MW0112899|title=MW0112899, Lathyrus frolovii (Чина Фролова), specimen|website=plant.depo.msu.ru|access-date=2024-04-14}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Lathyrus frolovii}}
{{wikilífverur|Lathyrus frolovii}}

[[Flokkur:Ertublómaætt]]</text>
      <sha1>39cxqsfnaqotn6p3el9qc7jra7cp1ft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roðaertur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179960</id>
    <revision>
      <id>1986587</id>
      <parentid>1857018</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2099" sha1="rhkagfucqucli14zm2wxkvqzbwgvvpz" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Roðaertur
| image = Lathyrus heterophyllus (Platterbse) IMG 28683.JPG
| image_caption = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Belgjurtabálkur]] (''Fabales'')
| familia = [[Ertublómaætt]] (''Fabaceae'')
| subfamilia = [[Faboideae]]
| tribus = [[Vicieae]]
| genus = ''[[Lathyrus]]''
| species = '''''L. heterophyllus'''''
| binomial = ''Lathyrus heterophyllus''
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]&lt;ref name = &quot;col114&quot;&gt;Linnaeus, C. 1753. Species Plantarum. Tomus II: 733.&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
| synonyms =  ''Lathyrus intermedius'' &lt;small&gt;[[Karl Eduard von Eichwald|Eichw.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Lathyrus latifolius subsp. heterophyllus'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Conny Asmussen|Asmussen]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Pisum heterophyllum'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]]) [[Ernst Hans Ludwig Krause|E.H.L.Krause]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
}}

'''Roðaertur''' ([[fræðiheiti]] ''Lathyrus heterophyllus''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3SKVJ|title=Lathyrus heterophyllus L. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-14}}&lt;/ref&gt;) er fjölær klifurjurt af [[ertublómaætt]]. Þær verða um 1,5 - 3 m háar. Roðaertur blómgast rauðleitum blómum í júlí - ágúst. Ættuð frá Evrópu (Austurrlíki, Tékkland, Frakkland, Þýskaland, Grikkland, Ítalía, Pólland, Portúgal, Sardinía, Spánn, Svíþjóð og Sviss).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501749-1|title=Lathyrus heterophyllus L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20241011055219/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:501749-1|archive-date=2024-10-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Lathyrus heterophyllus}}
{{wikilífverur|Lathyrus heterophyllus}}

[[Flokkur:Ertublómaætt]]</text>
      <sha1>rhkagfucqucli14zm2wxkvqzbwgvvpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Villilín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180003</id>
    <revision>
      <id>1986759</id>
      <parentid>1857184</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2113" sha1="hkzbs0iii9hsvyghpkrqycs35qgkwlo" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Villilín
| image = Linum catharticum.jpg
| image_width = 240px
| image2 = 220 Linum catharticum.jpg
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = ''[[Malpighiales]]''
| familia = [[Línætt]] (''Linaceae'')
| genus = [[Lín]] (''Linum'')
| species = '''Villilín''' (''L. catharticum'')
| binomial = ''Linum catharticum''
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]
| synonyms = *''Cathartolinum catharticum'' &lt;small&gt;(L.) Small&lt;/small&gt;
*''Cathartolinum pratense'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt; nom. illeg.
*''Nezera cathartica'' &lt;small&gt;(L.) Nieuwl.&lt;/small&gt;
| range_map = 
| range_map_caption = 
}}

'''Villilín''' ([[fræðiheiti]]: ''Linum catharticum''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3V4PH|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 14 apr 2024}}&lt;/ref&gt;) er [[Einær jurt|einær]] [[jurt]] af [[línætt]]. Útbreiðslan er Evrasía austur til V-Síberíu og suður til N-Afríku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:544405-1|title=Linum catharticum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240415145400/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:544405-1|archive-date=2024-04-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Á Íslandi finnst hún víða um land.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.floraislands.is/linumcat.html|title=Flóra Íslands Flóran Blómplöntur|website=www.floraislands.is|access-date=2024-04-14}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commons|Linum catharticum}}
{{wikilífverur|Linum catharticum}}
{{stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Línætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>hkzbs0iii9hsvyghpkrqycs35qgkwlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spunalín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180006</id>
    <revision>
      <id>1986681</id>
      <parentid>1857189</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T16:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="cgzy9b81wvjmqbdw398m2m32zy5xfbh" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Spunalín
| image = Linum_usitatissimum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-088.jpg
| image_width = 240px
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = ''[[Malpighiales]]''
| familia = [[Línætt]] (''Linaceae'')
| genus = [[Lín]] (''Linum'')
| species = '''Spunalín''' (''L. usitatissimum'')
| binomial = ''Linum usitatissimum''
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]&lt;ref name = &quot;col53485221&quot;&gt;L. (1753) , In: Sp. Pl. 277&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{Collapsible list|
''Linum utile'' &lt;small&gt;[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum usitatissimum indehiscens'' &lt;small&gt;[[August Neilreich|Neilr.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum usitatissimum latifolium'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) A. K. Stankevich&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum usitatissimum intermedium'' &lt;small&gt;N. M. Chernomorskaya&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum usitatissimum crepitans'' &lt;small&gt;([[Clemens Maria Franz von Boenninghausen|Boenn.]]) Elladi&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum trinervium'' &lt;small&gt;Heyne ex [[Albrecht Wilhelm Roth|Roth]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum sativum'' &lt;small&gt;[[Fredric Hasselquist|Hasselq.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum reuteri'' &lt;small&gt;[[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]] &amp; [[Heinrich Carl Haussknecht|Hausskn.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum moroderorum'' &lt;small&gt;[[Carlos Pau|Pau]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum monadelphum'' &lt;small&gt;[[Carl Friedrich Philipp von Martius|Mart.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum monadelphum'' &lt;small&gt;[[Hort. (awtor)|Hort.]] ex [[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum indehiscens'' &lt;small&gt;([[August Neilreich|Neilr.]]) [[Nikolaj Vavilov|Vavilov]] &amp; Elladi&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum humile'' &lt;small&gt;[[Philip Miller|Mill.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum crepitans'' &lt;small&gt;([[Clemens Maria Franz von Boenninghausen|Boenn.]]) [[Barthélemy Charles Joseph Dumortier|Dumort.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Linum arvense'' &lt;small&gt;[[Noël Martin Joseph de Necker|Neck.]]&lt;/small&gt;                }}
| range_map = 
| range_map_caption = 
}}

'''Spunalín''' ([[fræðiheiti]]: ''Linum usitatissimum''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3V528|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 14 apr 2024}}&lt;/ref&gt;) er [[Einær jurt|einær]] [[jurt]] af [[línætt]]. Uppruninn er í Litlu-Asíu (Tyrkland til Íran),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:544772-1|title=Linum usitatissimum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240812104704/https://powo.science.kew.org/taxon/urn%3Alsid%3Aipni.org%3Anames%3A544772-1|archive-date=2024-08-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; en hefur breiðst út um allan heim með ræktun.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commons|Linum usitatissimum}}
{{wikilífverur|Linum usitatissimum}}
{{stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Línætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>cgzy9b81wvjmqbdw398m2m32zy5xfbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stúfuætt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180085</id>
    <revision>
      <id>1986694</id>
      <parentid>1968955</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1692" sha1="2229uzfsjk9c7ujkwm3m3t1i2zgcufd" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = 
| image = Teaselhead2155.JPG
| image_width = 225px
| image_caption = ''[[Dipsacus fullonum]]''
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = ''[[Dipsacales]]''
| familia = Stúfuætt (''Dipsacaceae'')
| familia_authority = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]]
| synonyms_ref = 
| synonyms =
}}

'''Stúfuætt''' ([[fræðiheiti]]: ''Dipsacaceae''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7PP|title=Caprifoliaceae Juss. {{!}} COL|website=www.catalogueoflife.org|access-date=2024-04-16|archive-date=2023-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014212616/https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7PP|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) er aflögð ætt. Hún er nú undir [[geitblaðsætt]].&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30011177-2|title=''Dipsacaceae'' Juss.|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=2017|website=Plants of the World Online|publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|access-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918030639/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30011177-2|archive-date=18 september 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

Ættkvíslirnar sem tilheyrðu henni voru:
*''[[Acanthocalyx]]''
*''[[Dipsacus]]'' 
*''[[Knautia]]''
*''[[Scabiosa]]''
*''[[Succisa]]'' 
*''[[Succisella]]''
*''[[Morina]]''— nú í eigin ætt, [[Morinaceae]]
*''[[Cephalaria]]''
*''[[Pterocephalus]]''
*''[[Pycnocomon]]''
*''[[Triplostegia]]''

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Geitblaðsætt]]</text>
      <sha1>2229uzfsjk9c7ujkwm3m3t1i2zgcufd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Álfastigi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180411</id>
    <revision>
      <id>1986776</id>
      <parentid>1937440</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T22:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2088" sha1="gjdjfrxujrrzv4g6znmfjmkyuj9gj6h" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Álfastigi
| image = Polemonium pulcherrimum delicatum white.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'')
| familia = [[Jakobsstigaætt]] (''Polemoniaceae'')
| genus = [[Jakobsstigar]] ''(Polemonium)''
| species = '''''[[Polemonium pulcherrimum|P. pulcherrimum]]'''''
| trinomial = ''Polemonium pulcherrimum var. delicatum''
| trinomial_authority = (Rydb.) Cronquist
| synonyms = 
}}
'''Álfastigi''' ([[fræðiheiti]]: ''Polemonium pulcherrimum var. delicatum''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4KXGV|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2024-04-25}}&lt;/ref&gt;) er [[dulfrævingur]] af ættkvísl [[jakobsstigar|jakobsstiga]] sem á rætur sínar að rekja til miðfylkja Bandaríkjanna ([[Arisóna]], [[Nevada]], [[Utah]], [[Wyoming]], [[Kólóradó]] og [[Nýja-Mexíkó|Nýju-Mexíkó]]).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:205081-2|title=Polemonium var. delicatum (Rydb.) Cronquist {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425235521/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:205081-2|archive-date=2024-04-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ræktun hans hefur lítið eitt verið reynd á Íslandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/polemonium-delicatum|title=Polemonium delicatum|website=Garðaflóra|language=is|access-date=2024-04-25}}&lt;/ref&gt; 

==Heimildir==
{{reflist}}
{{stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Jakobsstigar]]</text>
      <sha1>gjdjfrxujrrzv4g6znmfjmkyuj9gj6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rjóðurstigi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180413</id>
    <revision>
      <id>1986574</id>
      <parentid>1860272</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2418" sha1="p7ykctqnlrbewjkdhbglb7ptesaf4r6" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Rjóðurstigi
| image = Polemonium vanbruntiae FWS-1-4x3.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Lyngbálkur]] (''Ericales'')
| familia = [[Jakobsstigaætt]] (''Polemoniaceae'')
| genus = [[Jakobsstigar]] ''(Polemonium)''
| genus_authority = 
| species = '''''P. vanbruntiae'''''
| binomial = ''Polemonium vanbruntiae''
| binomial_authority = [[Nathaniel Lord Britton|Britton]]&lt;ref name = &quot;col53557101&quot;&gt;Britton (1892) , In: Bull. Torrey Bot. Club, 19: 224, t. 131&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Polemonium caeruleum subsp. vanbruntiae'' &lt;small&gt;([[Nathaniel Lord Britton|Britton]]) J. F. Davidson&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Polemonium acutiflorum ssp. vanbruntiae'' &lt;small&gt;([[Nathaniel Lord Britton|Britton]]) [[Oskar Eric Gunnar Hultén|Hultén]]&lt;/small&gt;
}}
 
'''Rjóðurstigi''' ([[fræðiheiti]]: ''Polemonium vanbruntiae''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4KXKC|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53562579|accessdate= 2024-04-26}}&lt;/ref&gt;) er [[dulfrævingur]] sem á rætur sínar að rekja NA- N-Ameríku (Maine, Maryland, New Brunswick, New Jersey, New York, Pennsylvania, Québec, Vermont, West Virginia)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:205106-2|title=Polemonium vanbruntiae Britton {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928215155/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:205106-2|archive-date=2023-09-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  Hún hefur verið reynd á Íslandi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/polemonium-van-bruntiae|title=Polemonium van-bruntiae|website=Garðaflóra|language=is|access-date=2024-04-26}}&lt;/ref&gt; 

==Heimildir==
{{reflist}}

{{commonscat|Polemonium vanbruntiae}}
{{Wikilífverur|Polemonium vanbruntiae}}

{{stubbur|grasafræði}}
[[Flokkur:Jakobsstigar]]</text>
      <sha1>p7ykctqnlrbewjkdhbglb7ptesaf4r6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skriðnablóm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181281</id>
    <revision>
      <id>1986663</id>
      <parentid>1868706</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="60geo2o5bzqu6er2u2e7ump6nxebymf" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Arabis alpina.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| unranked_divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiospermae'')
| unranked_classis = [[Eudicotidae]]
| unranked_subclassis = [[Rosids]]
| ordo = [[Krossblómabálkur]] (''Brassicales'')
| familia = [[Krossblómaætt]] (''Brassicaceae'')
| genus = ''[[Arabis]]''
| species = '''''A. alpina'''''
| binomial = ''Arabis alpina''
| binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]
| range_map = 
| synonyms={{collapsible list|
''Arabidium alpestre'' &lt;small&gt;[[Édouard Spach|Spach]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Arabidium alpinum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Jules-Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Arabidium saxeticola'' &lt;small&gt;([[Claude Thomas Alexis Jordan|Jord.]]) [[Jules-Pierre Fourreau|Fourr.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Arabis cuneifolia'' &lt;small&gt;[[Ferdinand von Hochstetter|Hochst.]] ex [[Achille Richard|A. Rich.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Arabis janitrix'' &lt;small&gt;[[Pierre Ambrunaz Quézel|Quézel]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Arabis merinoi'' &lt;small&gt;[[Carlos Pau y Español|Pau]]&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;''Arabis pieninica'' &lt;small&gt;Woll.&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;''Arabis sicula'' &lt;small&gt;[[Alfred Huet du Pavillon|A. Huet]] ex [[George François Reuter|Reut.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Crucifera arabis'' &lt;small&gt;[[Ernst Hans Ludwig Krause|E. H. L. Krause]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Erysimum wettsteinianum'' &lt;small&gt;[[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Stevenia incana'' &lt;small&gt;[[Antoni Lukianowicz Andrzejowski|Andrz.]] ex [[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Turrita alpestris'' &lt;small&gt;[[Pietro Bubani|Bubani]]&lt;/small&gt;
}}
| synonyms_ref = 
}}

'''Skriðnablóm''' ([[fræðiheiti]]: ''Arabis alpina''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/G27R|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 29 júní 2024}}&lt;/ref&gt;) er [[jurt]] af [[krossblómaætt]]. Blómin standa í uppréttum klasa. Krónublöðin eru hvít. 

Hún er ættuð frá Evrasíu, NA-N-Ameríku og fjallendi mið-Afríku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:277992-1|title=Arabis alpina L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-06-29}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Hún vex dreift um allt land, helst í skriðum og klettum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://floraislands.is/arabialp.html|titill=Skriðnablóm- Arabis alpina|höfundur=Hörður Kristinsson|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2024}}&lt;/ref&gt;


== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Arabis alpina}}
{{wikilífverur|Arabis alpina}}
{{stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Krossblómaætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>60geo2o5bzqu6er2u2e7ump6nxebymf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vorskriðnablóm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181287</id>
    <revision>
      <id>1986765</id>
      <parentid>1868751</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7465" sha1="e9gfjow1r5ordlwbjkd505i6fxfouc6" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Zandraket.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| unranked_divisio = [[Dulfrævingar]] (''Angiospermae'')
| unranked_classis = [[Eudicotidae]]
| unranked_subclassis = [[Rosids]]
| ordo = [[Krossblómabálkur]] (''Brassicales'')
| familia = [[Krossblómaætt]] (''Brassicaceae'')
| genus = ''[[Arabidopsis]]''
| species = '''''A. thaliana'''''
| binomial = ''Arabidopsis thaliana''
| binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Gustav Heynhold|Heynh.]]&lt;ref name = &quot;col7144206&quot;&gt;Heynhold, G. (1842) , In: Holl, F. &amp; Heynhold, G. Fl. Sachsen 1: 538. &lt;/ref&gt;
| range_map = Arabidopsis thaliana distribution.svg
| range_map_caption = 
| synonyms={{collapsible list| 
''Arabidopsis bellidifolium'' &lt;small&gt;[[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis gesneri'' &lt;small&gt;[[Pietro Bubani|Bubani]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis thalianum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Ladislav Josef Čelakovský|Celak.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis thalianum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Jacques Étienne Gay|J. Gay]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis zeyheriana'' &lt;small&gt;[[Porphir Kiril Nicolai Stepanowitsch Turczaninow|Turcz.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis pubicalyx'' &lt;small&gt;[[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis thaliana thaliana'' &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis thaliana genuina'' &lt;small&gt;[[John Isaac Briquet|Briq.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis thaliana var. apetala'' &lt;small&gt;[[Otto Eugen Schulz|O.E. Schulz]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis thaliana var. brachycarpa'' &lt;small&gt;[[Gábor Gabriel Andreánszky|Andr.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis thaliana var. burnatii'' &lt;small&gt;([[John Isaac Briquet|Briq.]]) [[John Isaac Briquet|Briq.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabidopsis thaliana var. pusilla'' &lt;small&gt;([[Ferdinand von Hochstetter|Hochst.]] ex [[Achille Richard|A. Rich.]]) [[Otto Eugen Schulz|O. E. Schulz]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis arcuata'' &lt;small&gt;[[Joseph Dulac|Dulac]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis muralis'' &lt;small&gt;[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis parviflora'' &lt;small&gt;[[Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz|Raf]].&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis pubicalyx'' &lt;small&gt;[[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis pubicalyx var. soyensis'' &lt;small&gt;[[Henri de Boissieu|H. Boissieu]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis ramosa'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis scabra'' &lt;small&gt;[[Jean-Emmanuel Gilibert|Gilib.]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis thaliana'' &lt;small&gt;[[Carl von Linné|L.]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis thaliana var. hirta'' &lt;small&gt;[[Blasius Merrem|Merrem]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis thaliana var. pubicalyx'' &lt;small&gt;([[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]) [[Tomitarô Makino|Makino]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Arabis zeyheriana'' &lt;small&gt;[[Nicolai Stepanowitsch Turczaninow|Turcz.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Cardamine pusilla'' &lt;small&gt;[[Ferdinand von Hochstetter|Hochst.]] ex [[Achille Richard|A. Rich.]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Conringia thaliana'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Conringia thaliana var. arvicola'' &lt;small&gt;[[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Crucifera thaliana'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Ernst Hans Ludwig Krause|E. H. L. Krause]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Erysimum pubicalyx'' &lt;small&gt;([[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Erysimum thalianum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) Fritsch&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Erysimum thalianum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Baldwin Martin Kittel|Kitt.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Hesperis thaliana'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Nasturtium thaliana'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Antoni Lukianowicz Andrzejowski|Andrz.]] ex [[Augustin Pyrame de Candolle|DC.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Phryne gesneri'' &lt;small&gt;[[Pietro Bubani|Bubani]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Pilosella thaliana'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Vincenz Franz Kosteletzky|Kostel.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sisymbrium pumilio'' &lt;small&gt;[[Daniel Oliver|Oliv.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sisymbrium simplicissimum'' &lt;small&gt;[[Samuel Gottlieb Gmelin|S. G. Gmel.]] (Ambiguous)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sisymbrium thalianum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Jacques Étienne Gay|J. Gay]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sisymbrium thalianum var. arvicola'' &lt;small&gt;([[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]) [[Johann Joseph Schmitz|J. J. Schmitz]] &amp; [[Eduard August von Regel|Regel]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Sisymbrium thalianum var. pusillum'' &lt;small&gt;([[Ferdinand von Hochstetter|Hochst.]] ex [[Achille Richard|A. Rich.]]) [[Théophile Alexis Durand|T. Durand]] &amp; [[Hans Schinz|Schinz]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Stenophragma thalianum'' &lt;small&gt;([[Carl von Linné|L.]]) [[Ladislav Josef Čelakovský|Celak.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Stenophragma thalianum f. flaccidulum'' &lt;small&gt;[[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Stenophragma thalianum f. macrosepalum'' &lt;small&gt;[[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Stenophragma thalianum f. multicaule'' &lt;small&gt;[[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Stenophragma thalianum var. burnatii'' &lt;small&gt;[[John Isaac Briquet|Briq.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Stenophragma thalianum var. parviflorum'' &lt;small&gt;[[Hugo Zapałowicz|Zapal.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''Stenophragma thalianum var. pusilla'' &lt;small&gt;([[Ferdinand von Hochstetter|Hochst.]] ex [[Achille Richard|A. Rich.]]) [[Adolf Engler|Engl.]]&lt;/small&gt;
}}
| synonyms_ref = 
}}

'''Vorskriðnablóm''' ([[fræðiheiti]]: ''Arabidopsis thaliana''&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/G26R|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2014|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 29 júní 2024}}&lt;/ref&gt;) er einær, sjaldan tvíær [[jurt]] af [[krossblómaætt]]. Blómin standa í uppréttum klasa. Krónublöðin eru hvít. 

Hún vex í Evrasíu og Afríku,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:277970-1|title=Arabidopsis thaliana (L.) Heynh. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|website=Plants of the World Online|language=en|access-date=2024-06-29}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; og hefur breiðst víða út um heiminn. Tegundin var sú fyrsta sem var [[raðgreining|raðgreind]] og er mikilvæg í erfðafræði.
[[File:Plastomap of Arabidopsis thaliana.svg|thumb|Kort af erfðamengi blaðgrænu ''A. thaliana''&lt;ref name=&quot;NCBI_NC_000932&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/NC_000932 |title=''Arabidopsis thaliana'' chloroplast, complete genome — NCBI accession number NC_000932.1 |publisher=National Center for Biotechnology Information |access-date=November 4, 2018 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104211116/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/NC_000932 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sato1999&quot;&gt;{{Cite journal |vauthors=Sato S, Nakamura Y, Kaneko T, Asamizu E, Tabata S |year=1999 |title=Complete structure of the chloroplast genome of ''Arabidopsis thaliana'' |journal=DNA Research |language=en |volume=6 |issue=5 |pages=283–290 |doi=10.1093/dnares/6.5.283 |pmid=10574454 |issn=1340-2838 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]

== Heimildir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Arabidopsis thaliana}}
{{wikilífverur|Arabidopsis thaliana}}
{{stubbur|grasafræði}}

[[Flokkur:Krossblómaætt]]
[[Flokkur:Plöntur á Íslandi]]</text>
      <sha1>e9gfjow1r5ordlwbjkd505i6fxfouc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Persing Wadlow</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183011</id>
    <revision>
      <id>1986799</id>
      <parentid>1888279</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ow! That Hurts!</username>
        <id>106527</id>
      </contributor>
      <comment>Flokkurinn „Risar“</comment>
      <origin>1986799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="qju3obxde5l1yscvmcezw3yp9sw15td" xml:space="preserve">[[Mynd:Robert Wadlow postcard.jpg|thumb|Robert Wadlow og faðir hans. (1937)]]
'''Robert Pershing Wadlow''' (fæddur [[22. febrúar]] [[1918]], látinn [[15. júlí]] [[1940]]) var hávaxnasti maður mannkynssögunnar sem vitað er um. Robert Pershing Wadlow fæddist í eðlilegri stærð miðað við ungabarn en það leið ekki á löngu áður en hann var mun hávaxnari en hávöxnustu börn. Faðir hans var 1,82 á hæð en hann náði þeirri hæð 8 ára að aldri og var orðinn tveir metrar fyrir ellefu ára afmælið sitt. Robert Pershing Wadlow lést 15. júlí 1940 og var þá 2,72 á hæð.

==Heimildir==
*[https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/tallest-man-ever Tallest man ever] á heimasíðu Guinness World Records

{{DEFAULTSORT:Wadlow, Robert Persing}}
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1918]]
[[Flokkur:Fólk dáið árið 1940]]
[[Flokkur:Bandaríkjamenn]]
[[Flokkur:Risar]]</text>
      <sha1>qju3obxde5l1yscvmcezw3yp9sw15td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Salomón Rondón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183268</id>
    <revision>
      <id>1986596</id>
      <parentid>1943806</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22935" sha1="7j6lkt54aauvozxsbre71ayiq4yvsuj" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
| fæðingardagur = 16. september 1989 (35 ára)
| nafn = Salomón Rondón
| fullt nafn = José Salomón Rondón Giménez
| fæðingarbær = [[Karakas]]
| fæðingarland = [[Venesúela]]
| hæð = 1,86 m
| staða = Framherji
| núverandi lið = [[C.F. Pachuca|Pachuca]]
| númer = 23
| yngriflokkalið = San José de Calasanz&lt;br/&gt;Deportivo Gulima&lt;br/&gt;[[Aragua FC|Aragua]]
| ár í yngri flokkum = 1996-2004&lt;br/&gt;2004-2005&lt;br/&gt;2005-2006
| lið = [[Aragua FC|Aragua]]
| leikir (mörk) = 49 (15)
| ár = 2006-2008
| lið1 = [[UD Las Palmas| Las Palmas]]
| ár1 = 2008-2010
| leikir (mörk)1 = 46 (10)
| lið2 = [[Málaga CF|Málaga]]
| ár2 = 2010-2012
| leikir (mörk)2 = 67 (25)
| lið3 = [[Rubin Kazan]]
| ár3 = 2012-2014
| leikir (mörk)3 = 36 (13)
| mynd = Mynd:Salomón Rondón 2021.jpg
| lið4 = [[Zenit Sankti Pétursborg]]
| ár4 = 2014-2015
| leikir (mörk)4 = 37 (20)
| lið5 = [[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]]
| ár5 = 2015-2019
| leikir (mörk)5 = 108 (24)
| lið6 = → [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] (lán)
| ár6 = 2018-2019
| leikir (mörk)6 = 32 (11)
| lið7 = [[Dalian Professional]]
| ár7 = 2019-2021
| leikir (mörk)7 = 27 (14)
| lið8 = → [[CSKA Moskva]] (lán)
| ár8 = 2020-2021
| leikir (mörk)8 = 10 (4)
| lið9 = [[Everton]]
| ár9 = 2021-2022
| leikir (mörk)9 = 27 (1)
| lið10 = [[Club Atlético River Plate|River Plate]]
| ár10 = 2023
| leikir (mörk)10 = 31 (10)
| lið11 = [[C.F. Pachuca|Pachuca]]
| ár11 = 2024-
| leikir (mörk)11 = 29 (15)
| landslið = [[Venezúela U-20]]&lt;br/&gt;[[Venesúelska karlalandsliðið í knattspyrnu|Venesúela]]
| landsliðsár = 2008-2009&lt;br/&gt;2008-
| landsliðsleikir (mörk) = 11 (7)&lt;br/&gt;112 (45)
}}

'''José Salomón Rondón Giménez''' (f. 16. september 1989) er [[Venesúela|venesúelskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]]. Rondón leikur sem framherji fyrir mexíkóska félagið [[C.F. Pachuca|Pachuca]] og er fyrirliði [[Venesúelska karlalandsliðið í knattspyrnu|venesúelska landsliðið]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.com/salomon-rondon/profil/spieler/80197|title=Salomón Rondón - Player profile 24/25|website=www.transfermarkt.com|language=en|access-date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;

Rondón hóf feril sinn hjá [[Aragua FC|Aragua]] í heimalandi sínu áður en hann flutti til Evrópu, þar sem hann lék meðal annars með [[Málaga CF|Málaga]] í [[La Liga]], [[Rubin Kazan]] og [[Zenit Sankti Pétursborg]] í [[Premier Liga|Rússlandi]], og [[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]], [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] og [[Everton]] í [[Enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]]. Hann hefur einnig spilað í Kína með [[Dalian Professional]] og í [[Primera División (Argentína)|efstu deild Argentínu]] með [[Club Atlético River Plate|River Plate]].

== Einkalíf ==

== Knattspyrnuferill ==

=== Aragua ===
Rondón spilaði sinn fyrsta knattspyrnuleik fyrir [[Aragua FC]] þann 8. október þegar hann kom inn á á 60. mínútu í 3-1 tapi gegn [[Carabobo FC]] í 9. umferð [[Venezuelan Primera División|efstu deildar Venesúela]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.us/karabobo-valensia_aragua-marakaj/index/spielbericht/3718754|title=Carabobo FC - Aragua FC, Oct 8, 2006 - Liga FUTVE Apertura - Match sheet|website=www.transfermarkt.us|language=en|access-date=2024-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924225215/https://www.transfermarkt.us/karabobo-valensia_aragua-marakaj/index/spielbericht/3718754|archive-date=2025-09-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Seinni hluta tímabilsins skoraði hann svo sín fyrstu mörk þegar hann setti boltann tvisvar í markið gegn [[Caracas FC]] í 13. umferð&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.us/salomon-rondon/leistungsdatendetails/spieler/80197/plus/0?saison=2006&amp;verein=&amp;liga=&amp;wettbewerb=&amp;pos=&amp;trainer_id=|title=Salomón Rondón - Detailed stats|website=www.transfermarkt.us|language=en|access-date=2024-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924230909/https://www.transfermarkt.us/salomon-rondon/leistungsdatendetails/spieler/80197/plus/0?saison=2006&amp;verein=&amp;liga=&amp;wettbewerb=&amp;pos=&amp;trainer_id=|archive-date=2025-09-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
[[Mynd:Rondon aragua.jpg|thumb|Rondón með þjálfara sínum Wilmer Ceballos á æfingu Aragua FC.]]

== Landslið ==

== Tölfræði ==

=== Félagslið ===
'' 8. nóvember 2024''&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://int.soccerway.com/players/jose--salomon-rondon--gimenez/58710/|titill=S. Rondón|útgefandi=Soccerway}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Leikir og mörk eftir félagi, tímabili og keppni
! rowspan=&quot;2&quot; |Lið
! rowspan=&quot;2&quot; |Tímabil
! colspan=&quot;3&quot; |Deildarkeppni
! colspan=&quot;2&quot; |Bikarkeppni
! colspan=&quot;2&quot; |Deildarkeppni
! colspan=&quot;2&quot; |Álfukeppni
! colspan=&quot;2&quot; |Annað
! colspan=&quot;2&quot; |Samtals
|-
!Deild!!Leikir!!Mörk!!Leikir!!Mörk!!Leikir!!Mörk!!Leikir!!Mörk!!Leikir!!Mörk!!Leikir!!Mörk
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Aragua F.C.|Aragua]]
|[[2006–07 Venezuelan Primera División season|2006–07]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Venezuelan Primera División]]
|21||7||0||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||21||7
|-
|[[2007–08 Venezuelan Primera División season|2007–08]]
|28||8||9||3|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||37||11
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Samtals
!49!!15!!9!!3!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!!58!!18
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[UD Las Palmas|Las Palmas]]
|[[2008–09 Segunda División|2008–09]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Segunda División]]
|10||0||0||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||10||0
|-
|[[2009–10 Segunda División|2009–10]]
|36||10||1||2|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||37||12
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Samtals
!46!!10!!1!!2!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!!47!!12
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Málaga CF|Málaga]]
|[[2010–11 La Liga|2010–11]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[La Liga]]
|30||14||2||2|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||32||16
|-
|[[2011–12 Málaga CF season|2011–12]]
|37||11||3||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||40||11
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Samtals
!67!!25!!5!!2!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!!72!!27
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Rubin Kazan]]
|[[2012–13 FC Rubin Kazan season|2012–13]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Premier Liga|Rússneska úrvalsdeildin]]
|25||7||0||0|| colspan=&quot;2&quot; |—||12||6|| colspan=&quot;2&quot; |—||37||13
|-
|[[2013–14 FC Rubin Kazan season|2013–14]]
|11||6||0||0|| colspan=&quot;2&quot; |—||8||6|| colspan=&quot;2&quot; |—||19||12
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Samtals
!36!!13!!0!!0!! colspan=&quot;2&quot; |—!!20!!12!! colspan=&quot;2&quot; |—!!56!!25
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Zenit Sankti Pétursborg]]
|[[2013–14 FC Zenit Saint Petersburg season|2013–14]]
| rowspan=&quot;3&quot; |Rússneska úrvalsdeildin
|10||7|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||2||1|| colspan=&quot;2&quot; |—||12||8
|-
|[[2014–15 FC Zenit Saint Petersburg season|2014–15]]
|26||13||2||1|| colspan=&quot;2&quot; |—||16||6|| colspan=&quot;2&quot; |—||44||20
|-
|[[2015–16 FC Zenit Saint Petersburg season|2015–16]]
|1||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||1||0||2||0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Samtals
!37!!20!!2!!1!! colspan=&quot;2&quot; |—!!18!!7!!1!!0!!58!!28
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]]
|[[2015–16 West Bromwich Albion F.C. season|2015–16]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Premier League|Enska úrvalsdeildin]]
|34||9||5||1||1||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||40||10
|-
|[[2016–17 West Bromwich Albion F.C. season|2016–17]]
|37||8||1||0||1||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||39||8
|-
|[[2017–18 West Bromwich Albion F.C. season|2017–18]]
|37||7||2||2||2||1|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||39||10
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Samtals
!108!!24!!8!!3!!4!!1!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!!120!!28
|-
|[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] (lán)
|[[2018–19 Newcastle United F.C. season|2018–19]] 
|Enska úrvalsdeildin
|32||11||0||0||1||1|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||33||12
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Dalian Professional F.C.|Dalian Professional]]
|[[2019 Dalian Yifang F.C. season|2019]] 
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Chinese Super League|Kínverska ofurdeildin]]
|11||5||1||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||12||5
|-
|[[2020 Dalian Professional F.C. season|2020]] 
|16||9||0||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||16||9
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Samtals
!27!!14!!1!!0!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!!28!!14
|-
|[[CSKA Moskva]] (lán)
|[[2020–21 PFC CSKA Moscow season|2020–21]]
|Rússneska úrvalsdeildin
|10||4||3||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||13||4
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Everton F.C.|Everton]]
|[[2021–22 Everton F.C. season|2021–22]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Enska úrvalsdeildin
|20||1||2||2||1||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||23||3
|-
|[[2022–23 Everton F.C. season|2022–23]]
|7||0||0||0||1||0|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||8||0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Samtals
!27!!1!!2!!2!!2!!0!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!!31!!3
|-
|[[Club Atlético River Plate|River Plate]]
|[[2023 Argentine Primera División|2023]]
|[[Primera División (Argentína)]]
|31||10||4||0|| colspan=&quot;2&quot; |—||2||0|| colspan=&quot;2&quot; |—||37||10
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[C.F. Pachuca|Pachuca]]
|[[2023–24 Liga MX season|2023–24]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Liga MX]]
|21||10|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||7||9|| colspan=&quot;2&quot; |—||28||19
|-
|[[2024–25 Liga MX season|2024–25]]
|12||5|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—|| colspan=&quot;2&quot; |—||3||1||12||5
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Samtals
!33!!15!! colspan=&quot;2&quot; |—!! colspan=&quot;2&quot; |—!!7!!9!!3!!1!!43!!22
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Heildarferill
!503!!162!!35!!13!!7!!2!!47!!28!!4!!1!!596!!205
|}

=== Landslið ===
''8. nóvember 2024''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/24933/Salomon_Rondon.html|title=Salomón Rondón (Player)|last=Strack-Zimmermann|first=Benjamin|website=www.national-football-teams.com|language=en|access-date=2024-11-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Leikir og mörk eftir eftir landsliði og ártali
!Landslið!!Ártal!!Leikir!!Mörk
|-
|rowspan=&quot;17&quot;|[[Venesúelska karlalandsliðið í knattspyrnu|Venesúela]]
|2008||3||1
|-
|2009||3||1
|-
|2010||3||0
|-
|2011||11||3
|-
|2012||8||5
|-
|2013||6||2
|-
|2014||2||0
|-
|2015||10||2
|-
|2016||11||4
|-
|2017||9||1
|-
|2018||4||2
|-
|2019||10||9
|-
|2020||2||1
|-
|2021||0||0
|-
|2022||10||7
|-
|2023||10||3
|-
|2024||10||4
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Samtals!!112!!45
|}
''8. nóvember 2024''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
:''Staða og úrslit sýna markafjölda Venesúela fyrst, stöðu dálkurinn gefur til kynna stöðu leiksins eftir hvert mark hjá Rondón.''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Listi yfir landsliðsmörk skoruð af Salomón Rondón
|-
!scope=&quot;col&quot;|Mark nr.
!scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;date&quot;|Dagsetning
!scope=&quot;col&quot;|Leikvöllur
!scope=&quot;col&quot;|Leikur nr.
!scope=&quot;col&quot;|Andstæðingar
!scope=&quot;col&quot;|Staða
!scope=&quot;col&quot;|Úrslit
!scope=&quot;col&quot;|Keppni
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|23. mars 2008||[[Estadio José Antonio Anzoátegui|José Antonio Anzoátegui]], [[Puerto la Cruz]], Venesúela|| align=&quot;center&quot; |3||{{fb|El Salvador}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||align=&quot;center&quot;|1–0||[[Vináttuleikur]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|11. febrúar 2009||[[Estadio Monumental de Maturín|Estadio Monumental]], [[Maturín]], Venesúela|| align=&quot;center&quot; |4||{{fb|Guatemala}}|| align=&quot;center&quot; |2–1||align=&quot;center&quot;|2–1||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|rowspan=&quot;2&quot;|9. febrúar 2011|| rowspan=&quot;2&quot; |José Antonio Anzoátegui, Puerto la Cruz, Venesúela|| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |10||rowspan=&quot;2&quot;|{{fb|Costa Rica}}|| align=&quot;center&quot; |1–1||rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|2–2||rowspan=&quot;2&quot;|Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|2–2
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|13. júlí 2011||[[Estadio Padre Ernesto Martearena|Padre Ernesto Martearena]], [[Salta]], Argentína|| align=&quot;center&quot; |13||{{fb|Paraguay}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||align=&quot;center&quot;|3–3||[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2011]]
|-
|align=&quot;center&quot;|6
|rowspan=&quot;2&quot;|24. maí 2012|| rowspan=&quot;2&quot; |[[Polideportivo Cachamay]], [[Puerto Ordaz and San Felix|Puerto Ordaz]], Venesúela|| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |22||rowspan=&quot;2&quot;|{{fb|Moldova}}|| align=&quot;center&quot; |2–0||rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|4–0||rowspan=&quot;2&quot;|Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|7
|align=&quot;center&quot;|4–0
|-
|align=&quot;center&quot;|8
|2. júní 2012||[[Estadio Centenario]], [[Montevideo|Montevídeó]], Úrúgvæ|| align=&quot;center&quot; |23||{{fb|Uruguay}}|| align=&quot;center&quot; |1–1||align=&quot;center&quot;|1–1||Undankeppni fyrir [[HM 2014]]
|-
|align=&quot;center&quot;|9
|rowspan=&quot;2&quot;|11. september 2012|| rowspan=&quot;2&quot; |[[Estadio Defensores del Chaco|Defensores del Chaco]], [[Asúnsjón]], Paragvæ|| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |25||rowspan=&quot;2&quot;|{{fb|Paraguay}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|2–0||rowspan=&quot;2&quot;|Undankeppni fyrir HM 2014
|-
|align=&quot;center&quot;|10
|align=&quot;center&quot;|2–0
|-
|align=&quot;center&quot;|11
|26. mars 2013||Polideportivo Cachamay, Puerto Ordaz, Venesúela|| align=&quot;center&quot; |29||{{fb|COL}}||align=&quot;center&quot;|1–0||align=&quot;center&quot;|1–0||Undankeppni fyrir HM 2014
|-
|align=&quot;center&quot;|12
|10. september 2013||José Antonio Anzoátegui, Puerto la Cruz, Venesúela|| align=&quot;center&quot; |33||{{fb|Peru}}|| align=&quot;center&quot; |1–1||align=&quot;center&quot;|3–2||Undankeppni fyrir HM 2014
|-
|align=&quot;center&quot;|13
|14. júní 2015||[[Estadio El Teniente|El Teniente]], [[Rancagua]], Síle|| align=&quot;center&quot; |38||{{fb|COL}}||align=&quot;center&quot;|1–0||align=&quot;center&quot;|1–0||[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2015|Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2015 - Wikipedia, frjálsa alfræðiritið]]
|-
|align=&quot;center&quot;|14
|8. september 2015||Polideportivo Cachamay, Puerto Ordaz, Venesúela|| align=&quot;center&quot; |43||{{fb|Panama}}|| align=&quot;center&quot; |1–1||align=&quot;center&quot;|1–1||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|15
|27. maí 2016||[[Estadio Nacional de Costa Rica (2011)|Estadio Nacional]], [[San José]], Kosta Ríka|| align=&quot;center&quot; |48||{{fb|Costa Rica}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||align=&quot;center&quot;|1–2||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|16
|1. júní 2016||[[Lockhart Stadium]], [[Fort Lauderdale, Florida|Fort Lauderdale]], Bandaríkin|| align=&quot;center&quot; |49||{{fb|Guatemala}}|| align=&quot;center&quot; |1–1||align=&quot;center&quot;|1–1||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|17
|9. júní 2016||[[Lincoln Financial Field]], [[Fíladelfía]], Bandaríkin|| align=&quot;center&quot; |51||{{fb|Uruguay}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||align=&quot;center&quot;|1–0||[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2016]]
|-
|align=&quot;center&quot;|18
|18. júní 2016||[[Gillette Stadium]], [[Foxborough]], Bandaríkin|| align=&quot;center&quot; |53||{{fb|ARG}}||align=&quot;center&quot;|1–3||align=&quot;center&quot;|1–4||Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2016
|-
|align=&quot;center&quot;|19
|28. mars 2017||[[Estadio Monumental David Arellano|Monumental David Arellano]], [[Santiago|Santíagó]], Síle|| align=&quot;center&quot; |59||{{fb|Chile}}|| align=&quot;center&quot; |1–3||align=&quot;center&quot;|1–3||[[2018 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2018 FIFA World Cup qualification]]
|-
|align=&quot;center&quot;|20
|rowspan=&quot;2&quot;|11. september 2018|| rowspan=&quot;2&quot; |[[Estadio Rommel Fernández|Rommel Fernández]], [[Panamaborg]], Panama|| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |68||rowspan=&quot;2&quot;|{{fb|Panama}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|2–0||rowspan=&quot;2&quot;|Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|21
|align=&quot;center&quot;|2–0
|-
|align=&quot;center&quot;|22
|22. mars 2019||[[Metropolitano Stadium]], [[Madrid|Madríd]], Spánn|| align=&quot;center&quot; |71||{{fb|ARG}}||align=&quot;center&quot;|1–0||align=&quot;center&quot;|3–1||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|23
|rowspan=&quot;2&quot;|9. júní 2019|| rowspan=&quot;2&quot; |[[Nippert Stadium]], [[Cincinnati]], Bandaríkin|| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |73||rowspan=&quot;2&quot;|{{fb|Bandaríkin}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|3–0||rowspan=&quot;2&quot;|Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|24
|align=&quot;center&quot;|3–0
|-
|align=&quot;center&quot;|25
|rowspan=&quot;2&quot;|10. október 2019|| rowspan=&quot;2&quot; |[[Estadio Olímpico (Caracas)|Estadio Olímpico]], [[Caracas|Karakas]], Venesúela|| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |78||rowspan=&quot;2&quot;|{{fb|BOL}}||align=&quot;center&quot;|3–0||rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|4–1||rowspan=&quot;2&quot;|Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|26
|align=&quot;center&quot;|4–1
|-
|align=&quot;center&quot;|27
|14. október 2019||Estadio Olímpico, Karakas, Venesúela|| align=&quot;center&quot; |79||{{fb|Trinidad and Tobago}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||align=&quot;center&quot;|2–0||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|28
|rowspan=&quot;3&quot;|19. nóvember 2019|| rowspan=&quot;3&quot; |[[Panasonic Stadium Suita]], [[Suita]], Japan||rowspan=3 align=&quot;center&quot;|80||rowspan=&quot;3&quot;|{{fb|Japan}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||rowspan=3 align=&quot;center&quot;|4–1||rowspan=&quot;3&quot;|[[Kirin Cup#2019 Kirin Challenge Cup|2019 Kirin Challenge Cup]]
|-
|align=&quot;center&quot;|29
|align=&quot;center&quot;|2–0
|-
|align=&quot;center&quot;|30
|align=&quot;center&quot;|3–0
|-
|align=&quot;center&quot;|31
|17. nóvember 2020||Estadio Olímpico, Karakas, Venesúela|| align=&quot;center&quot; |82||{{fb|Chile}}|| align=&quot;center&quot; |2–1||align=&quot;center&quot;|2–1||Undankeppni fyrir [[HM 2022]]
|-
|align=&quot;center&quot;|32
|rowspan=&quot;3&quot;|28. janúar 2022|| rowspan=&quot;3&quot; |[[Estadio Agustín Tovar]], [[Barinas, Barinas|Barinas]], Venesúela|| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; |83||rowspan=&quot;3&quot;|{{fb|BOL}}||align=&quot;center&quot;|1–0||rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;|4–1||rowspan=&quot;3&quot;|Undankeppni fyrir HM 2022
|-
|align=&quot;center&quot;|33
|align=&quot;center&quot;|2–0
|-
|align=&quot;center&quot;|34
|align=&quot;center&quot;|4–1
|-
|align=&quot;center&quot;|35
|1. júní 2022||[[National Stadium, Ta' Qali|National Stadium]], [[Ta' Qali]], Malta||align=&quot;center&quot;|87||{{fb|Malta}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||align=&quot;center&quot;|1–0||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|36
|27. september 2022||[[Stadion Wiener Neustadt]], [[Wiener Neustadt]], Austuríki|| align=&quot;center&quot; |90||{{fb|United Arab Emirates}}|| align=&quot;center&quot; |2–0||align=&quot;center&quot;|4–0||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|37
|15. nóvember 2022||[[Al Hamriya Sports Club Stadium]], [[Al Hamriyah]], Sameinuðu arabísku furstadæmin|| align=&quot;center&quot; |91||{{fb|Panama}}|| align=&quot;center&quot; |1–2||align=&quot;center&quot;|2–2||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|38
|20. nóvember 2022||[[Rashid Stadium]], [[Dúbaí]], Sameinuðu arabísku furstadæmin || align=&quot;center&quot; |92||{{fb|SYR}}||align=&quot;center&quot;|2–1||align=center|2–1||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|39
|24. mars 2023||[[Prince Abdullah Al Faisal Stadium]], [[Jeddah]], Sádi-Arabía || align=&quot;center&quot; |93||{{fb|Saudi Arabia}}|| align=&quot;center&quot; |2–0||align=center|2–1||Vináttuleikur
|-
|align=&quot;center&quot;|40
|12. september 2023||Estadio Monumental, Maturín, Venesúela || align=&quot;center&quot; |98||{{fb|Paraguay}}|| align=&quot;center&quot; |1–0||align=center|1–0||Undankeppni fyrir [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026|HM 2026]]
|-
|align=&quot;center&quot;|41
|17. október 2023||Estadio Monumental, Maturín, Venesúela || align=&quot;center&quot; |100||{{fb|Chile}}|| align=&quot;center&quot; |2–0||align=center|3–0||Undankeppni fyrir HM 2026
|-
|align=&quot;center&quot;|42
|26. júni 2024||[[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]], Bandaríkin || align=&quot;center&quot; |106||{{fb|MEX}}||align=&quot;center&quot;|1–0||align=center|1–0||[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2024]]
|-
|align=&quot;center&quot;|43
|30. júní 2024||[[Q2 Stadium]], [[Austin, Texas|Austin]], Bandaríkin || align=&quot;center&quot; |107||{{fb|Jamaica}}|| align=&quot;center&quot; |2–0||align=center|3–0||Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2024
|-
|align=&quot;center&quot;|44
|5. júlí 2024||[[AT&amp;T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]], Bandaríkin || align=&quot;center&quot; |108||{{fb|Canada}}|| align=&quot;center&quot; |1–1||align=center|1–1 {{pso|3–4}}||Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2024
|-
|align=&quot;center&quot;|45
|10. október 2024||Estadio Monumental, Maturín, Venesúela || align=&quot;center&quot; |111||{{fb|ARG}}||align=&quot;center&quot;|1–1||align=center|1–1||Undankeppni fyrir HM 2026
|}
== Titlar og viðurkenningar ==
'''Aragua'''

* [[Copa Venezuela]]: 2007-2008&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesv/venezcup07.html|title=Venezuela (Cup) 2007/08|website=www.rsssf.org|access-date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;

'''Zenit Sankti Pétursborg'''

* [[Premier Liga|Rússneska Úrvalsdeildin]]: 2014-2015&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uefa.com/errors/|title=The official website for European football|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;
* [[Rússneski Ofurbikarinn]]: 2015&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.besoccer.com/new/zenit-beat-lokomotiv-to-win-russia-s-super-cup|title=Zenit beat Lokomotiv to win Russia's Super Cup|website=www.besoccer.com|language=en|access-date=2024-11-07|archive-date=2024-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712223458/https://www.besoccer.com/new/zenit-beat-lokomotiv-to-win-russia-s-super-cup|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''River Plate'''

* [[Primera División (Argentína)]]: 2023&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cariverplate.com.ar/river-wins-the-2023-champions-trophy#:~:text=Tickets-,RIVER%20WINS%20THE%202023%20CHAMPIONS%20TROPHY!,Facundo%20Colidio%20and%20Nacho%20Fern%C3%A1ndez.|title=RIVER WINS THE 2023 CHAMPIONS TROPHY!|last=Plate|first=Club Atletico River|website=caRiverPlate.com.ar|language=es|access-date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;

'''Pachuca'''

* [[Meistaradeild Norður-Ameríku]]: 2024&lt;ref&gt;{{Citation|title=Champions Cup {{!}} CROWNED, Six for Six {{!}} Pachuca 2024 Champions|date=2024-07-01|url=https://www.concacaf.com/champions-cup/videos/champions-cup-crowned-six-for-six-pachuca-2024-champions/|language=en|access-date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;

'''Einstaklingsverðlaun'''

* [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] leikmaður ársins: 2019&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.themag.co.uk/2019/05/official-2018-19-newcastle-united-player-of-the-year-announced-salomon-rondon/|title=Official 2018/19 Newcastle United player of the year announced|date=2019-05-09|website=NUFC The Mag|access-date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;
* [[Liga MX]] - Markahæstir leikmaðurinn: 2024&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.com/liga-mx-clausura/startseite/wettbewerb/MEX1/saison_id/2023|title=Liga MX Clausura 23/24|website=www.transfermarkt.com|language=en|access-date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;
* [[Meistaradeild Norður-Ameríku]] - Besti leikmaðurinn: 2024&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.concacaf.com/champions-cup/news/rondon-rodriguez-schulte-earn-2024-concacaf-champions-cup-honors/|title=Rondon, Rodriguez, Schulte earn 2024 Concacaf Champions Cup honors|date=2024-06-01|website=Concacaf|language=en|access-date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;
* [[Meistaradeild Norður-Ameríku]] - Markahæsti leikmaðurinn: 2024&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Meistaradeild Norður-Ameríku]] - Úrvalsliðið: 2024&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.concacaf.com/champions-cup/news/rondon-idrissi-lead-concacaf-champions-cup-best-xi/|title=Rondon, Idrissi lead Concacaf Champions Cup Best XI|date=2024-06-04|website=Concacaf|language=en|access-date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Rondón, Salomón}}
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1989]]
[[Flokkur:Venesúelskir knattspyrnumenn]]</text>
      <sha1>7j6lkt54aauvozxsbre71ayiq4yvsuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Real Madrid Baloncesto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185016</id>
    <revision>
      <id>1986556</id>
      <parentid>1902152</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="2tq8g9ydjly0cpuf6kvml0ivf6gcmyv" xml:space="preserve">'''Real Madrid Baloncesto''' er spænskt körfuknattleikslið sem leikur í Liga ACB og [[EuroLeague]]. Liðið var stofnað árið 1931 sem deild innan [[Real Madrid]] íþróttafélagsins. Það er almennt talið eitt af bestu evrópsku félagsliðunum í körfuknattleik.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eurobasket |url=https://www.eurobasket.com/service/basketball-ranking.asp |access-date=2024-06-13 |website=www.eurobasket.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marketing |date=2024-04-24 |title=The 10 Best European Basketball Teams Now (2024 Rankings) |url=https://europrobasket.com/best-european-basketball-teams/ |access-date=2024-06-13 |website=Europrobasket |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=European basketball team ranking |url=https://www.eurotopteam.com/basketball/EN/club.php |access-date=2024-06-13 |website=www.eurotopteam.com}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Meðal leikmanna sem leikið hafa fyrir liðið eru [[Arvydas Sabonis]], [[Dražen Petrović]], [[Rudy Fernández]], [[Sergio Rodriguez]], [[Sergio Llull]], [[Felipe Reyes]], [[Serge Ibaka]], and [[Luka Dončić]].

==Tilvísanir==
{{reflist}}

==Ytri tenglar==
*[https://www.realmadrid.com/en-US/basketball/first-team/home Opinber heimasíða]

{{s|1931}}
[[Flokkur:Körfuknattleiksfélög]]</text>
      <sha1>2tq8g9ydjly0cpuf6kvml0ivf6gcmyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Syringa pinnatifolia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186202</id>
    <revision>
      <id>1986704</id>
      <parentid>1955201</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2079" sha1="2a9wq0vrw930jy14c3sjfp6c9wweh24" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Fjaðursýrena
| image = Syringa pinnatifolia leaves, Brooklyn Botanic Garden, September 2021.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| unranked_ordo = [[Asterids]]
| ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales)
| familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae)
| genus = ''[[Syringa]]''
| species = ''S. pinnatifolia''
| binomial = ''Syringa pinnatifolia''
| binomial_authority = [[William Botting Hemsley|Hemsl.]]
| synonyms = ''Syringa pinnatifolia alashanensis'' &lt;small&gt;[[Yu Chuan Ma|Ma]] &amp; S.Q.Zhou&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
|}}

'''Fjaðursýrena''' ([[fræðiheiti]] ''Syringa pinnatifolia'')&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/7BB7G|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43279916|accessdate= 2025-05-01}}&lt;/ref&gt; er lauffellandi [[runni]] af [[smjörviðarætt]], ættaður frá V-Kína.&lt;ref name=POWO&gt;{{Cite web |title=Syringa pinnatifolia Hemsl. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:611149-1 |access-date=2024-05-17 |website=Plants of the World Online |language=en}} {{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Hæð er að 4 metrar og blómstrar hún ilmandi hvítum til rauðleitum blómum. Hún er eina sýrenan með fjöðruðum blöðum.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Syringa pinnatifolia in Flora of China @ efloras.org |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=210002178 |access-date=2024-05-17 |website=www.efloras.org}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Syringa pinnatifolia}}
{{wikilífverur|Syringa pinnatifolia}}

{{Stubbur|Grasafræði}}
[[Flokkur:Smjörviðarætt| ]]</text>
      <sha1>2a9wq0vrw930jy14c3sjfp6c9wweh24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Devine Defilement</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187124</id>
    <revision>
      <id>1986751</id>
      <parentid>1925658</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59971-19</username>
        <id>122738</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tilvísanir */</comment>
      <origin>1986751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6157" sha1="fzxsffaxex3hfdtsivyvgdxkhklfhqz" xml:space="preserve">{{Tónlistarfólk
| uppruni          = [[Reykjavík]]
| ár               = 2016-Í dag
| útgefandi        = {{Plainlist |
*Bleeding Music Records
*Gastly Music
*Rising Nemesis Records
*Time To Kill Records
}}
| meðlimir         = {{Plainlist | 
*Stefán Friðriksson 
*Daniel Alpi
*Arek Alejnikow 
*Sigurjón Óli Gunnarsson 
*Guðmundur Hermann 
*Freyr Hreinsson
}}
| fyrri_meðlimir   = {{Plainlist |
*Árni Hoffritz 
*Ingólfur Ólafsson
*Hermann Hoffritz 
*Snorri Björnsson 
*Jón Haukur Pétursson
}}
| stefna           = Dauðarokk, Dauðamálmur, Slam, Death Core
}}

'''Devine Defilement''' er íslensk [[Dauðarokk|dauðarokkshljómsveit]] sem var stofnuð í Reykjavík árið 2016.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://devinedefilement.bandcamp.com/album/obliviora|title=Obliviora, by Devine Defilement|website=Devine Defilement|language=en|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt; Verk þeirra einkennast af stíl sem kallast á ensku &quot;Slam&quot; eða &quot;Death Core&quot; og inniheldur mjög þungar gítarfléttur og urrandi söng (e. [[:en:Growling|growl]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://satan-festival.com/line-up/devine-defilement/|title=Devine defilement – Sátan 2026|language=en-US|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;

Hljómsveitin hefur gefið út þrjár breiðskífur og þrjár stuttskífur, ásamt smáskífum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metal-archives.com/band/discography/id/3540452963/tab/all|website=www.metal-archives.com|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;, oft fjalla textar hljómsveitarinnar um mjög þungbúnar og ýktar hugmyndir eins og mannát og blóðugt ofbeldi.

Devine Defilement hefur spilað á stærstu rokk, þungarokks og dauðarokkstónlistarhátíðum sem haldnar eru á Íslandi, þar á meðal [[Eistnaflug]], [[Sátan]] og Reykjavík Deathfest. Hljómsveitin hefur líka notið vinsælda í Evrópu og hefur túrað í Þýskalandi, Skandinavíu og Austur-Evrópu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/EistnaflugFestival/|title=Eistnaflug|website=www.facebook.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20221120052305/https://www.facebook.com/EistnaflugFestival/|archive-date=2022-11-20|access-date=2025-08-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://satan-festival.com/line-up/|title=Line up 2026 – Sátan 2026|language=en-US|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.setlist.fm/setlists/devine-defilement-5bcd2f48.html|title=Devine Defilement Concert Setlists|website=setlist.fm|language=en|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;

== Útgáfur ==
Fyrsta verk gefið út undir Devine Defilement heitinu var stuttskífan '''Depravity''' sem var gefin út sjáfstætt þann 6. desember 2016. Stuttskífan innihélt 7 lög og er 20 mínútur og 20 sekúndur í lengd.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metal-archives.com/albums/Devine_Defilement/Depravity/775619|title=Devine Defilement - Depravity - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives|website=www.metal-archives.com|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;

Árið 2018 kom út önnur stuttskífa með 2 lögum sem heitir '''Black Sun'''.

Fyrsta breiðskífa hljómsveitarinnar kom út ári seinna, þegar '''Obliviora''' kom út í apríl 2019 undir merkinu Bleeding Music Records, platan innihélt 9 lög og er 30 mínútur og 36 sekúndur í lengd, hún var gefin út á CD og vínyl og hljómsveitin gaf líka út stafræna útgáfu sjálfstætt. Þessi plata var fyrsta og eina platan sem Jón Haukur Pétursson söng á áður en Ingólfur Ólafsson tók við sem aðalsöngvari hljómsveitarinnar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metal-archives.com/albums/Devine_Defilement/Obliviora/773552|title=Devine Defilement - Obliviora - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives|website=www.metal-archives.com|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;

Í desember 2019 kom út önnur stuttskífa, '''Primitive Gospel''', sem samanstendur af 4 lögum. Ásamt því tók hljómsveitin upp tónleikaplötu sem heitir '''Live Defilement''' með 7 lögum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://devinedefilement.bandcamp.com/album/primitive-gospel|title=Primitive Gospel, by Devine Defilement|website=Devine Defilement|language=en|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;

Á árunum 2020 til 2021 gaf hljómsveitin út fjölmargar smáskífur sem voru sameinaðar í endurútgefna útgáfu af stuttskífunni '''Primitive Gospel''' í nóvember 2021 undir útgefandanum Ghastly Music. Á henni eru 7 lög og hún er 27 mínútur og 44 sekúndur að lengd.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://devinedefilement.bandcamp.com/album/primitive-gospel|title=Primitive Gospel, by Devine Defilement|website=Devine Defilement|language=en|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metal-archives.com/albums/Devine_Defilement/Primitive_Gospel/960165|title=Devine Defilement - Primitive Gospel - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives|website=www.metal-archives.com|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;

Í febrúar 2024 kom út önnur breiðskífan, '''Age of Atrocities''', með 11 lögum og spilar á 33 mínútum og 32 sekúndum. Þetta var fyrsta platan sem Freyr Hreinsson og Sigurjón Óli tóku upp með hljómsveitinni og var sú síðasta sem Árni Hoffritz var meðlimur í. Platan var sú fyrsta sem var gefin út undir Time To Kill Records.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://devinedefilement.bandcamp.com/album/age-of-atrocities|title=Age of Atrocities, by Devine Defilement|website=Devine Defilement|language=en|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;

Í Maí 2025 kom út þriðja breiðskífan, '''Ruthless''', með 12 lögum sem spila á 42 mínútum og 35 sekúndum. Hún kom út á vínyl, CD og sem stafræn plata. Þetta er fyrsta platan síðan að Guðmundur Hermann gékk í hljómsveitina.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://devinedefilement.bandcamp.com/album/ruthless|title=Ruthless, by Devine Defilement|website=Devine Defilement|language=en|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metal-archives.com/albums/Devine_Defilement/Ruthless/1319756|title=Devine Defilement - Ruthless - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives|website=www.metal-archives.com|access-date=2025-08-05}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==

{{S|2016}}

[[Flokkur:Íslenskar þungarokkshljómsveitir]]</text>
      <sha1>fzxsffaxex3hfdtsivyvgdxkhklfhqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ílíjana Jotova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189554</id>
    <revision>
      <id>1986570</id>
      <parentid>1985681</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T12:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1986570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16734" sha1="eue7zqr7ke5c5u1spawp1d3ynlyn68p" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| nafn =  Ílíjana Jotova
| nafn_á_frummáli = {{Nobold|Румен Радев}}
| mynd = President Iliyana Yotova (3x4 cropped).jpg
| titill= Forseti Búlgaríu
| stjórnartíð_start = 23. janúar 2026
| stjórnartíð_end =
| forveri = [[Rúmen Radev]]
| forsætisráðherra = [[Rosen Zheljazkov]]&lt;br&gt;[[Andrej Gjúrov]]&lt;br&gt;[[Rúmen Radev]]
| vara_forseti = ''Enginn''&lt;br&gt;[[Kíríll Valtsjev]] (kjörinn)
| myndatexti1 = Ílíjana Jotova árið 2026.
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1964|10|24}}
| fæðingarstaður = [[Sófía|Sófíu]], [[Búlgaría|Búlgaríu]]
| þjóderni = [[Búlgaría|Búlgörsk]]
| maki ={{gifting|Andrej Jotov|1985}}
| stjórnmálaflokkur =[[Búlgarski sósíalistaflokkurinn]]
| börn = 1
| háskóli =	[[Háskólinn í Sófíu]]&lt;br&gt;[[École nationale d'administration]]&lt;br&gt;[[Strassborgarháskóli]]
}}
'''Ílíjana Jotova''' ([[búlgarska]]: Илияна Йотова ; f. Malínova; 24. október 1964) er [[Búlgaría|búlgörsk]] stjórnmálakona og blaðakona sem hefur verið [[forseti Búlgaríu]] frá 23. janúar 2026. Hún er meðlimur í [[Búlgarski sósíalistaflokkurinn|Búlgarska sósíalistaflokknum]] og var áður varaforseti Búlgaríu í forsetatíð [[Rúmen Radev]] frá 2017 til 2026. Hún tók við forsetaembættinu eftir afsögn Radev og er fyrsti kvenforseti í sögu Búlgaríu. Jotova var kjörin forseti til heils kjörtímabils í forsetakosningum Búlgaríu í nóvember 2026.

== Æviágrip ==
Ílíjana Malínova Jotova fæddist í [[Sófía|Sófíu]] í [[Alþýðulýðveldið Búlgaría|búlgarska alþýðulýðveldinu]] þann 24. október 1964.&lt;ref&gt;{{cite web |date=24 October 1964 |title=Iliana IOTOVA – 8th parliamentary term |url=https://www.europarl.europa.eu/meps/en/38605/ILIANA_IOTOVA/history/8 |publisher=European Parliament |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot;&gt;{{cite news |last1=Karagyozov |first1=Konstantin |last2=Trifonov |first2=Nikolay |date=23 January 2026 |title=UPDATED Iliana Iotova Becomes Bulgaria's President after Constitutional Court Ruling |url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1049637-iliana-iotova-becomes-bulgaria-s-acting-president-after-constitutional-court-rul |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124034555/https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1049637-iliana-iotova-becomes-bulgaria-s-acting-president-after-constitutional-court-rul |archive-date=24 January 2026 |access-date=25 January 2026 |work=[[Bulgarian News Agency]]}}&lt;/ref&gt; Hún nam við [[Lycée Français de Sofia]].&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web |title=Iliana Iotova |url=https://womens-forum.dir.bg/lektor/iliana-iotova/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231075935/https://womens-forum.dir.bg/lektor/iliana-iotova/?lang=en |archive-date=31 December 2025 |accessdate=24 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt; Hún útskrifaðist með gráðu í búlgörsku og franskri [[mannfræði]] frá [[Háskólinn í Sófíu|Háskólanum í Sófíu]] og fór síðar í sérnám við [[École nationale d'administration]] (ENA) í Strassborg og miðstöð evrópskra fræða við [[Strassborgarháskóli|Strassborgarháskóla]].&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;

Á níunda áratugnum vann Malínova sem hjúkrunarfræðingur á Sjúkrahúsi Jóhannesar skírara í Sófíu.&lt;ref name=&quot;vesti&quot;&gt;{{cite news |date=23 January 2026 |title=Първият джентълмен на България: Кой е съпругът на президента Илияна Йотова|trans-title=Forsetaherra Búlgaríu: Hver er eiginmaður Ílíjönu Jotova forseta?|url=https://www.vesti.bg/bulgaria/koj-e-pyrviiat-dzhentylmen-na-bylgariia-syprugyt-na-iliiana-iotova-6250078 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260123142214/https://www.vesti.bg/bulgaria/koj-e-pyrviiat-dzhentylmen-na-bylgariia-syprugyt-na-iliiana-iotova-6250078 |archive-date=23 January 2026 |access-date=25 January 2026 |work=Vesti.bg|language=bg |agency=Netinfo}}&lt;/ref&gt; Frá 1990 til 1997 vann hún hjá búlgarska ríkissjónvarpinu sem fréttakona, ritstjóri, leikstjóri, kynnir og dagskrárstjóri.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bnr&quot;&gt;{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Iliana Iotova becomes Bulgaria's first female president |url=https://bnrnews.bg/en/post/418123/iliana-iotova-becomes-bulgarias-first-female-president |accessdate=24 January 2026 |website=[[Bulgarian National Radio]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt; Hún vann síðar sem framkvæmdastjóri fjölmiðlaþjónustu [[Búlgarski sósíalistaflokkurinn|Búlgarska sósíalistaflokksins]] árið 1997.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Профил на Илиана Йотова |url=http://personi.dir.bg/person.php?id=145 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025180042/http://personi.dir.bg/person.php?id=145 |archive-date=25 October 2016 |access-date=25 October 2016 |publisher=personi.dir.bg |language=bg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bnr&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;

== Stjórnmálaferill ==
[[File:Iliana Iotova - Bulgarian part- Citizens' Corner debate- With or without Schengen? (25936144804).jpg|thumb|left|Jotova í umræðum um [[Schengen-samstarfið]] 19. apríl 2016.]]
Jotova var kjörin á búlgarska þingið í þingkosningum árið 2005 og hélt þingsæti sínu til ársins 2007.&lt;ref name=&quot;bnr&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt; Á kjörtímabili sínu var hún leiðtogi búlgörsku þingnefndarinnar hjá Þingmannasambandi [[Samtök frönskumælandi ríkja|Samtaka frönskumælandi ríkja]] og meðlimur í þingnefndinni til [[Evrópuráðsþingið|Evrópuráðsþingsins]].&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;

=== Ferill á Evrópuþinginu (2007–17) ===
Jotova var kjörin á [[Evrópuþingið]] árið 2007 og endurkjörin árið 2014.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web |date=28 August 2014 |title=Key speakers &amp;#124; European Union Agency for Fundamental Rights |url=https://fra.europa.eu/en/content/key-speakers |accessdate=24 January 2026 |website=fra.europa.eu}}&lt;/ref&gt; Hún sat með [[Þinghópar á Evrópuþinginu|þinghópi]] [[Framfarabandalag sósíalista og demókrata|Framfarabandalags sósíalista og demókrata]].&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;

Jotova var meðlimur í þingnefnd um innri markaðinn og neytendavernd (2007–09), sjávarútvegsnefnd (2009–14) og nefnd um undirskriftasafnanir (2009–14).&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |date=24 October 1964 |title=8th parliamentary term &amp;#124; Iliana IOTOVA &amp;#124; MEPs &amp;#124; European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/meps/en/38605/ILIANA_IOTOVA/history/8 |accessdate=24 January 2026 |work=europarl.europa.eu}}&lt;/ref&gt; Frá 2012 til 2013 var hún jafnframt meðlimur í sérstakri nefnd um skipulagða glæpastarfsemi, spillingu og peningaþvætti. Eftir [[Evrópuþingskosningar 2014|Evrópuþingskosningarnar 2014]] var hún varaformaður nefndar um borgararéttindi, réttlæti og innanríkismál í formannstíð [[Claude Moraes]].&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt; Í þessu embætti var hún flutningsmaður skýrslu árið 2015 þar sem hvatt var til jafnrar dreifingar 40.000 flóttamanna meðal aðildarríkja Evrópusambandsins.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 September 2015 |title=Refugee crush overwhelms EU Dublin rule |url=http://www.euronews.com/2015/09/10/refugee-crush-overwhelms-eu-dublin-rule |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414092825/https://www.euronews.com/2015/09/10/refugee-crush-overwhelms-eu-dublin-rule |archive-date=14 April 2024 |accessdate=24 January 2026 |website=[[Euronews]]}}&lt;/ref&gt;

Jotova var jafnframt formaður sendinefndar Evrópuþingsins á þingmannasamkomu ESB og Svartfjallalands og meðlimur í sendinefnd til Þingmannasambands Miðjarðarhafsríkja.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web |title=Bulgaria's President Rumen Radev says he will resign ahead of snap election |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260119221318/https://www.aljazeera.com/news/2026/1/19/bulgarias-president-says-he-is-stepping-down-ahead-of-snap-elections |archive-date=19 January 2026 |accessdate=24 January 2026 |website=[[Al Jazeera]]}}&lt;/ref&gt; Hún var jafnframt meðlimur í millihóp Evrópusambandsins um gegnsæi, spillingu og skipulagða brotastarfsemi.&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 November 2015 |title=Intergroup &quot;Integrity, Transparency, Anti-Corruption and Organised Crime&quot;: List of the Members |url=http://www.europarl.europa.eu/pdf/intergroupes/VIII_LEG_13_Integrity_20151112.pdf |access-date=26 January 2026 |website=[[European Parliament]] }}&lt;/ref&gt;

=== Varaforseti Búlgaríu (2017–2026) ===

[[File:Bulgarian President Rumen Radev - EC President Jean-Claude Juncker meeting in Sofia (24778491567).jpg|thumb|left|Jotova ásamt Radev forseta og [[Jean-Claude Juncker]] forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins í Sófíu 12. janúar 2018.]]
Í aðdraganda forsetakosninga Búlgaríu árið 2016 tilnefndi Búlgarski sósíalistaflokkurinn Jotova sem varaforsetaefni í forsetaframboði [[Rúmen Radev|Rúmens Radev]]. Eftir að Jotova var kjörin varaforseti sagði hún upp þingsæti sínu á Evrópuþinginu.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Sendoff for Radev as Yotova becomes Bulgaria's first woman President |url=https://sofiaglobe.com/2026/01/23/sendoff-for-radev-as-yotova-becomes-bulgarias-first-woman-president/ |accessdate=24 January 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt; Sem varaforseti einbeitti Jotova sér að samskiptum við samfélög Búlgara erlendis og að því að efla búlgarska menntun og tungumál.&lt;ref name=&quot;bnr&quot; /&gt; Þau sóru bæði embættiseið 19. janúar 2017 og tóku við embætti 22. janúar.&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 January 2017 |title=New Bulgarian president takes oath of office |url=https://apnews.com/general-news-d1bfd08e27f84e5380ee163157f97b35 |access-date=26 January 2026 |work=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=23 January 2026 |title=Officially: Iliana Yotova Becomes Bulgaria's First Female President as Rumen Radev Steps Down |url=https://www.novinite.com/articles/236626/Officially%3A+Iliana+Yotova+Becomes+Bulgaria%E2%80%99s+First+Female+President+as+Rumen+Radev+Steps+Down |access-date=26 January 2026 |work=[[Novinite]]}}&lt;/ref&gt; 

Þann 1. febrúar 2021 tilkynnti Radev forseti opinberlega að þau Jotova myndi bjóða sig fram til annars kjörtímabils í forsetakosningunum það ár.&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 2021 |title=Bulgarian President Radev Announces Pitch for Second Term |url=https://balkaninsight.com/2021/02/01/bulgarian-president-radev-announces-pitch-for-second-term/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211118085104/https://balkaninsight.com/2021/02/01/bulgarian-president-radev-announces-pitch-for-second-term/ |archive-date=18 November 2021 |access-date=25 January 2026 |website=balkaninsight.com |publisher=Balkan Inside}}&lt;/ref&gt; Radev sigraði mótframbjóðandann Anastas Gerdzhíkov í annarri umferð kosninganna þann 21. nóvember 2021 með 66% atkvæðanna.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Телевизия |first1=Нова |date=21 November 2021 |title=Паралелно преброяване при 100%: Радев печели балотажа в битката за &quot;Дондуков 2&quot; |url=https://nova.bg/news/view/2021/11/21/347376/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8-100-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B6%D0%B0-%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903145918/https://nova.bg/news/view/2021/11/21/347376/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8-100-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B6%D0%B0-%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2-2/ |archive-date=3 September 2023 |access-date=25 September 2025 |website=nova |language=bg}}&lt;/ref&gt; Jotova hóf annað kjörtímabil sitt sem varaforseti þann 22. janúar 2022.&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;

Þann 21. mars 2024 mætti Jotova á ráðstefnu um menntamál í Lissabon þar sem hún hvatti til stofnunnar búlgarskrar menningarstofnunar erlendis til að efla búlgarska menningu og tungu á alþjóðavettvangi.&lt;ref&gt;{{cite news |date=21 March 2024 |title=Iliana Iotova: &quot;Sunday schools are the most visible result of the policy for Bulgarians abroad&quot; |url=https://bnrnews.bg/en/post/104329/vice-president-iliana-iotova-sunday-schools-are-the-most-visible-result-of-the-policy-for-bulgarians-abroad |access-date=25 January 2026 |work=Bulgarian National Radio}}&lt;/ref&gt;

=== Forseti Búlgaríu (2026–) ===
Í ávarpi til þjóðarinnar 19. janúar 2026 tilkynnti [[Rúmen Radev]] að hann hygðist segja af sér sem forseti.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 January 2026 |title=На живо: Радев подаде оставка като президент, отива на изборите (видео) |url=https://offnews.bg/politika/na-zhivo-radev-podade-ostavka-kato-prezident-otiva-video-859428.html |access-date=19 January 2026 |website=offnews.bg |language=bg}}&lt;/ref&gt; Næsta dag afhenti Radev stjórnlagadómstól Búlgaríu uppsagnarbréf sitt.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 January 2026 |title=Радев официално подаде оставка пред Конституционния съд |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/prezident-ostavka-konstitutsionen-sad/33654690.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260121075910/https://www.svobodnaevropa.bg/a/prezident-ostavka-konstitutsionen-sad/33654690.html |archive-date=21 January 2026 |access-date=20 January 2026 |website=offnews.bg |language=bg}}&lt;/ref&gt; Stjórnlagadómstóllinn samþykkti afsögn Radev formlega þremur dögum síðar.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Румен Радев вече не е президент, държаве глава е Илиана Йотова |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/22146502 |access-date=23 January 2026 |website=24Chasa.bg |language=bg}}&lt;/ref&gt; Stuttu síðar yfirgaf Radev forsetahöllina með Jotova, sem var þá orðin nýr forseti landsins, og ávarpaði stuðningsmenn sína og lofaði því að hann myndi berjast í þeirra þágu í komandi þingkosningum.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 January 2026 |title=&quot;Много сме, не могат да спрат вълната&quot;. Радев напусна президентството, Йотова е първата жена държавен глава |url=https://www.mediapool.bg/mnogo-sme-ne-mogat-da-sprat-valnata-radev-napusna-prezidentstvoto-yotova-e-parvata-zhena-darzhaven-glava-news379499.html |access-date=23 January 2026 |website=mediapool.bg |language=bg}}&lt;/ref&gt; Ílíjana Jotova varð formlega fyrsti kvenforseti Búlgaríu 23. janúar 2026, í aðdraganda áætlaðra þingkosninga. Áætlað er að hún ljúki kjörtímabili Radev.&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |work=[[Novinite|Sofia News Agency]] |title=Officially: Iliana Yotova Becomes Bulgaria's First Female President as Rumen Radev Steps Down |url=https://www.novinite.com/articles/236626/Officially%3A+Iliana+Yotova+Becomes+Bulgaria%E2%80%99s+First+Female+President+as+Rumen+Radev+Steps+Down |date=23 January 2026 |access-date=27 January 2026 }}&lt;/ref&gt;

Jotova bauð sig fram til heils kjörtímabils sem forseti Búlgaríu í forsetakosningum landsins árið 2026. Hún vann öruggan sigur í seinni kosningaumferð með um 57,4 til 58,2% atkvæða.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Öruggur sigur Iotovu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/11/02/oruggur_sigur_iotovu/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=2. nóvember 2026|skoðað=2. nóvember 2026}}&lt;/ref&gt;

== Einkahagir ==
Auk móðurmáls síns, búlgörsku, talar Jotova reiprennandi frönsku og kann jafnframt rússnesku og ensku.&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt; Jotova giftist Andrej Jotov, lækni sem hún kynntist á Sjúkrahúsi Jóhannesar skírara í Sófíu, árið 1985 og á með honum eitt barn.&lt;ref name=&quot;vesti&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=Forseti Búlgaríu|
frá= 23. janúar 2026|
til=|
fyrir=[[Rúmen Radev]]|
eftir=Enn í embætti
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsetar Búlgaríu}}
{{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}}
{{DEFAULTSORT:Jotova, Ílíjana}}
{{f|1964}}
[[Flokkur:Evrópuþingmenn]]
[[Flokkur:Forsetar Búlgaríu]]</text>
      <sha1>eue7zqr7ke5c5u1spawp1d3ynlyn68p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hans von Seeckt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189710</id>
    <revision>
      <id>1986742</id>
      <parentid>1951389</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hoj27 færði [[Notandi:Hoj27/sandkassi]] á [[Notandi:Hans von Seeckt]]: Skrifaði fullbúna grein úr sandkassa </comment>
      <origin>1951389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14736" sha1="l9cspj65byjs4rveilcwijha7b32z0t" xml:space="preserve">= Hans von Seeckt =
{{Persóna
| nafn               = Johannes Friedrich von Seeckt
| mynd               = Hans von Seeckt.png
| mynd_texti         = Hans von Seeckt
| fæðingardagur      = 22. apríl 1866
| fæðingarstaður     = Slésvík, þýska ríkjasambandið
| dánardagur         = 27. desember 1936
| dánarstaður        = Berlín, þriðja ríkið
| hvíldarstaður      = Invalidenfriedhof, Berlín
}}
Johannes „Hans“ Friedrich von Seeckt (22. apríl 1866 – 27. desember 1936) var þýskur hershöfðingi sem leiddi her [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]] á árunum 1920–1926.  Hann átti stóran hlut í endurskipulagi hersins í kjölfar [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldar]] og hefur verið kallaður „skapari ríkishersins“ (þýska: der ''Schöpfer der [[Reichswehr]]'').&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Strohn, Matthias. „Hans von Seeckt and His Vision of a 'Modern Army.'“ Í ''War in History'' 12, nr. 3 (2005), bls. 318–337.&lt;/ref&gt; 

Hans von Seeckt skipar sérstakan sess í hernaðarsögu 20. aldarinnar sem maðurinn sem endurreisti þýska herinn úr öskustó [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar.]] Eftir niðurlægjandi ósigur Þýskalands og undirritun [[Versalasamningurinn|Versalasamninganna]] árið 1919, stóð þýska ríkið frammi fyrir ströngum takmörkunum á herstyrk sínum. Von Seeckt, sem gegndi embætti yfirmanns hersins (þýska: ''Chef der Heeresleitung'') frá 1920 til 1926, tók að sér það vandasama verk að móta [[Reichswehr]] innan þess þrönga ramma sem sigurvegararnir settu.&lt;ref&gt;Gordon, Harold J'''.''' ''The Reichswehr and the German Republic, 1919-1926''. Princeton: Princeton University Press, 1957. Bls. 120-122&lt;/ref&gt; Hann lagði áherslu á gæði fram yfir magn, þar sem sérhver hermaður var þjálfaður til að geta gegnt hærri stöðu ef til hernaðar kæmi.

Hugmyndafræði hans snerist um hreyfanleika, tækni og stranga faglega menntun, sem síðar lagði grunninn að hinu svokallaða ''[[Leifturstríð|Blitzkrieg]]'' eða leifturstríði.&lt;ref&gt;Corum, James S. ''The Roots of Blitzkrieg: Hans von Seeckt and German Military Reform''. Lawrence: University Press of Kansas, 1992. Bls. 28&lt;/ref&gt; Þrátt fyrir að vera dæmigerður prússneskur aristókrati með íhaldssamar skoðanir, tókst honum að halda hernum sem eins konar ríki innan ríkisins, óháðu hinu pólitíska moldviðri [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]].&lt;ref&gt;Wheeler-Bennett, John W. ''The Nemesis of Power: The German Army in Politics, 1918-1945''. London: Macmillan, 1964. Bls. 84&lt;/ref&gt; 

== Uppvaxtarár ==
Johannes Friedrich von Seeckt, kallaður Hans, fæddist þann 22. apríl 1866 í [[Slésvík-Holtsetaland|Slésvík]], þá hluta af [[Þýska ríkjasambandið|þýska ríkjasambandinu]], inn í virta [[Prússland|prússneska]] hernaðarfjölskyldu. Faðir hans, [[Richard von Seeckt]], var háttsettur hershöfðingi einkenndist uppeldið af aga, skyldurækni og ættjarðarást.&lt;ref&gt;Strohn, Matthias. ''The German Army and the Defence of the Constitution: Hans von Seeckt and the Weimar Republic''. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. Bls. 45&lt;/ref&gt; Uppvaxtarár hans einkenndust af hinu dæmigerða uppeldi prússneska aðalsins, menntun hans var ströng og miðaði snemma að því að búa hann undir feril innan ríkisins eða hersins. Hann lauk húmanísku menntaskólanámi þar sem hann sýndi framúrskarandi hæfileika í tungumálum og sögu, sem gaf honum breiðari sýn á heiminn en mörgum starfsbræðrum hans.&lt;ref&gt;Corum, James S. ''The Roots of Blitzkrieg: Hans von Seeckt and German Military Reform''. Lawrence: University Press of Kansas, 1992. Bls. 26&lt;/ref&gt;

Árið 1885, nítján ára að aldri, gekk hann í herinn sem liðsforingjaefni í varðsveit Alexanders keisara (þýska: „''Kaiser Alexander Garde-Grenadier-Regiment''), einni virtustu hersveit Prússlands. Greind hans og skipulagningarhæfileikar komu fljótt í ljós og hann hlaut inngöngu í stríðsháskólann (þýska: ''Kriegsakademie'') í Berlín árið 1893.&lt;ref&gt;Strohn, Matthias. ''The German Army and the Defence of the Constitution: Hans von Seeckt and the Weimar Republic''. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. Bls. 48&lt;/ref&gt; Þar fágaði hann herstjórnarlist sína og tileinkaði sér þá nákvæmni sem einkenndi starfshætti þýska hersins. Seeckt ferðaðist víða um Evrópu og Austurlönd nær og dýpkaði það mjög skilning hans á alþjóðastjórnmálum.&lt;ref&gt;Wheeler-Bennett, John. ''The Nemesis of Power: The German Army in Politics, 1918-1945''. London: Macmillan, 1964. Bls. 91&lt;/ref&gt; Hann starfaði í herforingjaráði í Berlín og ýmsum hersveitum, hann hlaut stöðu kafteins upp úr aldamótunum 1900 og lauk tveimur klukkustundum af herþjónustu. Hann fékk stöðu majórs og síðar ofursta árið 1913.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Gaworek, N.H. „Hans von Seeckt.“ Í ''Chief of Staff, Vol. 1: The Principal Officers Behind History's Great Commanders, Napoleonic Wars to World War I'', ritstj. David T. Zabecki. Annapolis, MD: Naval Institute Press, 2008, bls. 152–158. &lt;/ref&gt;

== Fyrri heimsstyrjöldin, 1914–1918 ==
Þegar fyrri heimstyrjöldin brast á árið 1914 var Seeckt yfir 3. herdeild fyrsta hersins sem réðst inn í [[Belgía|Belgíu]] og norðanvert [[Frakkland]] í samræmi við [[Schlieffen|Schlieffen-áætlunina]]. Í byrjun árs 1915 náði hann miklum árángri með gagnárásum sínum gegn Frökkum sem reyndu að brjóta sér leið áfram. Gagnárásin við [[Soisson|Soissons]] þótti ákaflega vel heppnuð og olli miklu mannfalli hjá Frökkum sem þurftu að horfa aftur á upphafspunkt. Sigurinn kom nafni hans á framfæri og hann var sendur á austurvígstöðvarnar þar sem hann fékk stöðu undir hershöfðingjanum [[August von Mackensen|Augusts von Mackensen]]. Hann skipulagði og leiddi orrustunar um [[:en:Gorlice|Gorlice]] og [[Galisía (Austur-Evrópa)|Galisíu]] en það voru einir af stærstu sigrum Þjóðverja á austurvígstöðvunum og lauk með algjörri hörfun [[Rússland|Rússa]] frá Galisíu sumarið 1915. Nokkrum vikum síðar hlaut Seeckt stöðu majór-hershöfðingja.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Strohn |first=Matthias |date=2005 |title=Hans von Seeckt and His Vision of a 'Modern Army' |url=https://www.jstor.org/stable/26061714 |journal=War in History |volume=12 |issue=3 |pages=318–337 |issn=0968-3445}}&lt;/ref&gt;

Rússar höfðu hörfað frá Póllandi og stórum hluta Eystrasaltsins í september 1915 og lítið um að vera á austurvígstöðvunum. Seeckt hlaut leiddi nú stóran hluta af her von Mackensens, þ.á.m. hersveitir frá [[Austurríki-Ungverjaland|Austurríki-Ungverjalandi]] og [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Í október 1915 voru herir von Mackensen sendir suður á baug til að ná tökum á Balkanskaganum og fylgdi Seeckt hernum inn í Serbíu. Seeckt sagði stöðu sína á þessum tíma einkennast frekar af diplómasíu, skipulagsatriðum og málamiðlun en hermennsku.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

Í júní 1916 urðu miklar væringar á austurvígstöðvunum með sókn Brúsílovs, hershöfðingja Rússa, sem tókst að brjóta víglínu Austurríkis-Ungverjalands á bak aftur. Seeckt var kallaður í flýti aftur til Austur-Evróou og settur yfir sjöundu herdeild austur-ungverska keisaradæmisins. Seeckt hafði ekki sömu tengslanet í sinni nýju stöðu og naut sín illa . Í júlí 1916 var hann færður yfir í hersveit Karls erkidjákna og var þar fram í desember 1917. Hann fékk þá stöðu sem yfirmaður í her [[Tyrkjaveldi|Tyrkjaveldis]]. Tíð hans í Tyrklandi gekk einna helst út á það að leysa innbyrðis erjur. Þegar stríðið tapaðist í nóvember 1918 varð meginhlutverk Seeckts að koma eins mörgum hermönnum og unnt var aftur til Þýskalands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;  

=== Afstaða til Póllands ===
Von Seeckt var andsnúinn hugmyndum sem voru á lofti í Þýskalandi um örlög pólskumælandi fólks ef Þýskaland sigraði stríðið sem fólu í sér brottflutning [[Pólverjar|pólsku þjóðarinnar]] til þess að skapa pláss fyrir þýskt landnám. Í minnisblaði frá 1915 benti hann á kostnað og óhagkvæmni fólksflutninga og færði þess í stað rök fyrir því innlimun [[Pólska|pólskumælandi]] landsvæða í nýtt hérað, „Suður-Prússland“ (þýska: „''Südpreußen''“). Hann hélt því fram að með því að veita [[Pólverjar|Pólverjum]] takmarkað sjálfstæði væri hægt að gera þá að tryggum þegnum [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæmisins]].&lt;ref&gt;Kettler, Mark. „&quot;Incurable Megalomania&quot; and &quot;Fantasies of Expansion&quot;: The German Army Reimagines Empire in Occupied Poland, 1915–1918.“ Í ''Central European History'' 54, nr. 4 (2021): bls. 625.&lt;/ref&gt;

== Weimar-Þýskaland ==
Eftir stríðið var Seeckt fenginn til þess að byggja upp herinn með þeim takmörkunum sem settar voru fram við undirskrift Versala samninganna. Hann var settur leiðtogi hins nýja ríkishers (þýska: ''Reichswehr'') árið 1920. Hann kom endurreisn hersins fram með því að endurskoða alveg staðalhugmyndir um hermenn og endurbæta þjálfun hvers og eins til að bæta upp fyrir mannekluna.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Holmes, Richard, ritstj. ''The Oxford Companion to Military History''. Oxford: Oxford University Press, bls. 817.&lt;/ref&gt; Hugmyndir Seeckts að framtíðarher Þýskalands gekk út á stórlega minnkaðan fjölda hermanna. Hann gerði ráð fyrir að um 200.000 manna her, vel útbúinn og þjálfaður, yrði það sem myndi sigra stríð í framtíðinni. Herinn yrði fastaher og hægt væri að senda hann af stað og sigra andstæðinginn áður en hann gæti kallað út eigin her.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Seeckt tókst að koma fram ýmsum umbótum á hernum og einangra hann frá rest landsins, svo mikið að hann myndaði eins konar ríki innan ríkisins. Herinn varð Weimar-stjórninni að liði til að verjast byltingum frá vinstrinu en lýsti sig hlutlausan í pólitískum málum. Í [[Wolfgang Kapp|Kapp-valdaránstilrauninni]] í mars 1920, sem hlaut stuðning frá hluta hersins, kaus Seeckt að sitja hjá og veitti stjórninni ekki liðsauka.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Undirmenn Seeckts báru honum misjafna söguna. Hann er sagður hafa verið strangur og erfiður yfirmaður sem átti erfitt með að taka mark á sjónarmiðum annarra.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gordon |first=Harold J. |date=1956 |title=The Character of Hans Von Seeckt |url=https://www.jstor.org/stable/1983219 |journal=Military Affairs |volume=20 |issue=2 |pages=94–101 |doi=10.2307/1983219 |issn=0026-3931}}&lt;/ref&gt; Árið 1923 var morðtilraun hægrimanna á hendur Seeckt afhjúpuð. Seeckt íhugaði forsetaframboð árið 1925 en framboðið rann út í sandinn þar sem hann reyndist ekki vinsæll utan hersins.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=A Historical Dictionary of Germany's Weimar Republic, 1918–1933|bls=441–442|ár=1997|útgefandi=Greenwood Press|höfundur=C. Paul Vincent}}&lt;/ref&gt;

Seeckt hélt föstum tökum  á varnarmálaráðuneytinu og var með nær óheft völd innan hersins. Náðargáfa hans var mikils metin innan um þýsku ríkisstjórnina þar sem hann fékk fullt vald til að ráða hernum í krísunni 1923 þegar öfgahópar sóttu í sig veðrið vegna hernáms Frakka og Belga á Rínarlöndunum. Hann hefði vel getað haldið í völdin og jafnvel aukið þau en ákvað þó að afsala sér hluta af völdum sínum árið 1924.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Samband við Rússland ===
Seeckt var hlynntur samningagerðum við [[Sovétríkin]] og sá það sem tækifæri til þess að endurreisa herinn og móta eftir sínum hugsjónum. Hann og nánustu bandamenn hans vildu t.d. nota samningin við Rapallo árið 1922 sem mögulegan stökkpall í átt að bandalagi milli Þjóðverja og Rússa. Með bandalaginu sáu þeir fram á að geta keyrt í gegn breytingar á ákvæðum Versalasamninganna og skipt landsvæðum Póllands á milli sín og innlimað. Seeckt átti um árabil í leynilegum samningagerðum við Rauða herinn til þess að afla þýska hernum sérstökum tegundum vopna í tráss við afvopnunarákvæði Versalasamninganna. Vopnaöflunin komst upp árið 1926 og sama ár neyddist Seeckt til að segja af sér störfum sem yfirmaður hersins eftir að hann leyfði syni fyrrum krónprinsins að taka þátt í heræfingum.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Peukert, Detlev. ''The Weimar Republic: The Crisis of Classical Modernity''. New York: Hill and Wang, 1987, bls. 58–59, 68–69, 203, 226–227.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Dauði og arfleið ==
Eftir að Hans von Seeckt lét af störfum sem yfirmaður hersins árið 1926, vegna pólitískra deilna, dró hann sig ekki alfarið í hlé. Hann eyddi síðustu starfsárum sínum sem hernaðarráðgjafi í [[Kína]] hjá [[Chiang Kai-shek]], þar sem hann endurskipulagði kínverska herinn með svipuðum hætti og þann þýska.&lt;ref&gt;Corum, James S. ''The Roots of Blitzkrieg: Hans von Seeckt and German Military Reform''. Lawrence: University Press of Kansas, 1992. Bls. 182&lt;/ref&gt; Heilsunni hrakkaði hins vegar og hann sneri aftur til Þýskalands þar sem hann lést í [[Berlín]] þann 27. desember 1936, sjötugur að aldri. Hann var grafinn með hernaðarlegri viðhöfn í [[Invalidenfriedhof-kirkjugarðinum,]] en á þeim tíma var [[Nasistaflokkurinn]] búinn að festa sig í sessi og byrjaður að nýta herinn sem hann hafði varðveitt í eigin þágu.

Arfleifð von Seeckt er margslungin. Hann er fyrst og fremst minnst sem arkitektsins að nútíma hernaðarhugsun Þýskalands. Með því að leggja áherslu á hreyfanleika (''Bewegungskrieg'') og sjálfstæði undirforingja, lagði hann grunninn að þeim tæknilegu yfirburðum sem þýski herinn sýndi í upphafi [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjaldarinnar]].&lt;ref&gt;Strohn, Matthias. 2011. ''The German Army and the Defence of the Constitution: Hans von Seeckt and the Weimar Republic''. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. Bls. 245&lt;/ref&gt; Þótt hann væri enginn stuðningsmaður [[Nasismi|nasismans]], gagnrýna sagnfræðingar hann oft fyrir að hafa búið til „ríki í ríkinu“; með því að einangra herinn frá lýðræðislegu eftirliti [[Weimar-lýðveldið|Weimar]]&lt;nowiki/&gt;-stjórnarinnar, skapaði hann valdatómarúm sem auðveldaði [[Adolf Hitler|Hitler]] að taka yfir herstjórnina síðar meir.&lt;ref&gt;Wheeler-Bennett, John. ''The Nemesis of Power: The German Army in Politics, 1918-1945''. London: Macmillan, 1964. Bls. 154&lt;/ref&gt; Hann hlaut viðurnefnið „Sfinxinn“ vegna fáskiptni sinnar, en áhrif hans á hernaðarsögu eru allt annað en hljóðlát.

== Heimildir ==</text>
      <sha1>l9cspj65byjs4rveilcwijha7b32z0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986744</id>
      <parentid>1986742</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hoj27 færði [[Notandi:Hans von Seeckt]] á [[Hans von Seeckt]]</comment>
      <origin>1951389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14736" sha1="l9cspj65byjs4rveilcwijha7b32z0t" xml:space="preserve">= Hans von Seeckt =
{{Persóna
| nafn               = Johannes Friedrich von Seeckt
| mynd               = Hans von Seeckt.png
| mynd_texti         = Hans von Seeckt
| fæðingardagur      = 22. apríl 1866
| fæðingarstaður     = Slésvík, þýska ríkjasambandið
| dánardagur         = 27. desember 1936
| dánarstaður        = Berlín, þriðja ríkið
| hvíldarstaður      = Invalidenfriedhof, Berlín
}}
Johannes „Hans“ Friedrich von Seeckt (22. apríl 1866 – 27. desember 1936) var þýskur hershöfðingi sem leiddi her [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]] á árunum 1920–1926.  Hann átti stóran hlut í endurskipulagi hersins í kjölfar [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldar]] og hefur verið kallaður „skapari ríkishersins“ (þýska: der ''Schöpfer der [[Reichswehr]]'').&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Strohn, Matthias. „Hans von Seeckt and His Vision of a 'Modern Army.'“ Í ''War in History'' 12, nr. 3 (2005), bls. 318–337.&lt;/ref&gt; 

Hans von Seeckt skipar sérstakan sess í hernaðarsögu 20. aldarinnar sem maðurinn sem endurreisti þýska herinn úr öskustó [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar.]] Eftir niðurlægjandi ósigur Þýskalands og undirritun [[Versalasamningurinn|Versalasamninganna]] árið 1919, stóð þýska ríkið frammi fyrir ströngum takmörkunum á herstyrk sínum. Von Seeckt, sem gegndi embætti yfirmanns hersins (þýska: ''Chef der Heeresleitung'') frá 1920 til 1926, tók að sér það vandasama verk að móta [[Reichswehr]] innan þess þrönga ramma sem sigurvegararnir settu.&lt;ref&gt;Gordon, Harold J'''.''' ''The Reichswehr and the German Republic, 1919-1926''. Princeton: Princeton University Press, 1957. Bls. 120-122&lt;/ref&gt; Hann lagði áherslu á gæði fram yfir magn, þar sem sérhver hermaður var þjálfaður til að geta gegnt hærri stöðu ef til hernaðar kæmi.

Hugmyndafræði hans snerist um hreyfanleika, tækni og stranga faglega menntun, sem síðar lagði grunninn að hinu svokallaða ''[[Leifturstríð|Blitzkrieg]]'' eða leifturstríði.&lt;ref&gt;Corum, James S. ''The Roots of Blitzkrieg: Hans von Seeckt and German Military Reform''. Lawrence: University Press of Kansas, 1992. Bls. 28&lt;/ref&gt; Þrátt fyrir að vera dæmigerður prússneskur aristókrati með íhaldssamar skoðanir, tókst honum að halda hernum sem eins konar ríki innan ríkisins, óháðu hinu pólitíska moldviðri [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]].&lt;ref&gt;Wheeler-Bennett, John W. ''The Nemesis of Power: The German Army in Politics, 1918-1945''. London: Macmillan, 1964. Bls. 84&lt;/ref&gt; 

== Uppvaxtarár ==
Johannes Friedrich von Seeckt, kallaður Hans, fæddist þann 22. apríl 1866 í [[Slésvík-Holtsetaland|Slésvík]], þá hluta af [[Þýska ríkjasambandið|þýska ríkjasambandinu]], inn í virta [[Prússland|prússneska]] hernaðarfjölskyldu. Faðir hans, [[Richard von Seeckt]], var háttsettur hershöfðingi einkenndist uppeldið af aga, skyldurækni og ættjarðarást.&lt;ref&gt;Strohn, Matthias. ''The German Army and the Defence of the Constitution: Hans von Seeckt and the Weimar Republic''. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. Bls. 45&lt;/ref&gt; Uppvaxtarár hans einkenndust af hinu dæmigerða uppeldi prússneska aðalsins, menntun hans var ströng og miðaði snemma að því að búa hann undir feril innan ríkisins eða hersins. Hann lauk húmanísku menntaskólanámi þar sem hann sýndi framúrskarandi hæfileika í tungumálum og sögu, sem gaf honum breiðari sýn á heiminn en mörgum starfsbræðrum hans.&lt;ref&gt;Corum, James S. ''The Roots of Blitzkrieg: Hans von Seeckt and German Military Reform''. Lawrence: University Press of Kansas, 1992. Bls. 26&lt;/ref&gt;

Árið 1885, nítján ára að aldri, gekk hann í herinn sem liðsforingjaefni í varðsveit Alexanders keisara (þýska: „''Kaiser Alexander Garde-Grenadier-Regiment''), einni virtustu hersveit Prússlands. Greind hans og skipulagningarhæfileikar komu fljótt í ljós og hann hlaut inngöngu í stríðsháskólann (þýska: ''Kriegsakademie'') í Berlín árið 1893.&lt;ref&gt;Strohn, Matthias. ''The German Army and the Defence of the Constitution: Hans von Seeckt and the Weimar Republic''. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. Bls. 48&lt;/ref&gt; Þar fágaði hann herstjórnarlist sína og tileinkaði sér þá nákvæmni sem einkenndi starfshætti þýska hersins. Seeckt ferðaðist víða um Evrópu og Austurlönd nær og dýpkaði það mjög skilning hans á alþjóðastjórnmálum.&lt;ref&gt;Wheeler-Bennett, John. ''The Nemesis of Power: The German Army in Politics, 1918-1945''. London: Macmillan, 1964. Bls. 91&lt;/ref&gt; Hann starfaði í herforingjaráði í Berlín og ýmsum hersveitum, hann hlaut stöðu kafteins upp úr aldamótunum 1900 og lauk tveimur klukkustundum af herþjónustu. Hann fékk stöðu majórs og síðar ofursta árið 1913.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Gaworek, N.H. „Hans von Seeckt.“ Í ''Chief of Staff, Vol. 1: The Principal Officers Behind History's Great Commanders, Napoleonic Wars to World War I'', ritstj. David T. Zabecki. Annapolis, MD: Naval Institute Press, 2008, bls. 152–158. &lt;/ref&gt;

== Fyrri heimsstyrjöldin, 1914–1918 ==
Þegar fyrri heimstyrjöldin brast á árið 1914 var Seeckt yfir 3. herdeild fyrsta hersins sem réðst inn í [[Belgía|Belgíu]] og norðanvert [[Frakkland]] í samræmi við [[Schlieffen|Schlieffen-áætlunina]]. Í byrjun árs 1915 náði hann miklum árángri með gagnárásum sínum gegn Frökkum sem reyndu að brjóta sér leið áfram. Gagnárásin við [[Soisson|Soissons]] þótti ákaflega vel heppnuð og olli miklu mannfalli hjá Frökkum sem þurftu að horfa aftur á upphafspunkt. Sigurinn kom nafni hans á framfæri og hann var sendur á austurvígstöðvarnar þar sem hann fékk stöðu undir hershöfðingjanum [[August von Mackensen|Augusts von Mackensen]]. Hann skipulagði og leiddi orrustunar um [[:en:Gorlice|Gorlice]] og [[Galisía (Austur-Evrópa)|Galisíu]] en það voru einir af stærstu sigrum Þjóðverja á austurvígstöðvunum og lauk með algjörri hörfun [[Rússland|Rússa]] frá Galisíu sumarið 1915. Nokkrum vikum síðar hlaut Seeckt stöðu majór-hershöfðingja.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Strohn |first=Matthias |date=2005 |title=Hans von Seeckt and His Vision of a 'Modern Army' |url=https://www.jstor.org/stable/26061714 |journal=War in History |volume=12 |issue=3 |pages=318–337 |issn=0968-3445}}&lt;/ref&gt;

Rússar höfðu hörfað frá Póllandi og stórum hluta Eystrasaltsins í september 1915 og lítið um að vera á austurvígstöðvunum. Seeckt hlaut leiddi nú stóran hluta af her von Mackensens, þ.á.m. hersveitir frá [[Austurríki-Ungverjaland|Austurríki-Ungverjalandi]] og [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Í október 1915 voru herir von Mackensen sendir suður á baug til að ná tökum á Balkanskaganum og fylgdi Seeckt hernum inn í Serbíu. Seeckt sagði stöðu sína á þessum tíma einkennast frekar af diplómasíu, skipulagsatriðum og málamiðlun en hermennsku.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

Í júní 1916 urðu miklar væringar á austurvígstöðvunum með sókn Brúsílovs, hershöfðingja Rússa, sem tókst að brjóta víglínu Austurríkis-Ungverjalands á bak aftur. Seeckt var kallaður í flýti aftur til Austur-Evróou og settur yfir sjöundu herdeild austur-ungverska keisaradæmisins. Seeckt hafði ekki sömu tengslanet í sinni nýju stöðu og naut sín illa . Í júlí 1916 var hann færður yfir í hersveit Karls erkidjákna og var þar fram í desember 1917. Hann fékk þá stöðu sem yfirmaður í her [[Tyrkjaveldi|Tyrkjaveldis]]. Tíð hans í Tyrklandi gekk einna helst út á það að leysa innbyrðis erjur. Þegar stríðið tapaðist í nóvember 1918 varð meginhlutverk Seeckts að koma eins mörgum hermönnum og unnt var aftur til Þýskalands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;  

=== Afstaða til Póllands ===
Von Seeckt var andsnúinn hugmyndum sem voru á lofti í Þýskalandi um örlög pólskumælandi fólks ef Þýskaland sigraði stríðið sem fólu í sér brottflutning [[Pólverjar|pólsku þjóðarinnar]] til þess að skapa pláss fyrir þýskt landnám. Í minnisblaði frá 1915 benti hann á kostnað og óhagkvæmni fólksflutninga og færði þess í stað rök fyrir því innlimun [[Pólska|pólskumælandi]] landsvæða í nýtt hérað, „Suður-Prússland“ (þýska: „''Südpreußen''“). Hann hélt því fram að með því að veita [[Pólverjar|Pólverjum]] takmarkað sjálfstæði væri hægt að gera þá að tryggum þegnum [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæmisins]].&lt;ref&gt;Kettler, Mark. „&quot;Incurable Megalomania&quot; and &quot;Fantasies of Expansion&quot;: The German Army Reimagines Empire in Occupied Poland, 1915–1918.“ Í ''Central European History'' 54, nr. 4 (2021): bls. 625.&lt;/ref&gt;

== Weimar-Þýskaland ==
Eftir stríðið var Seeckt fenginn til þess að byggja upp herinn með þeim takmörkunum sem settar voru fram við undirskrift Versala samninganna. Hann var settur leiðtogi hins nýja ríkishers (þýska: ''Reichswehr'') árið 1920. Hann kom endurreisn hersins fram með því að endurskoða alveg staðalhugmyndir um hermenn og endurbæta þjálfun hvers og eins til að bæta upp fyrir mannekluna.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Holmes, Richard, ritstj. ''The Oxford Companion to Military History''. Oxford: Oxford University Press, bls. 817.&lt;/ref&gt; Hugmyndir Seeckts að framtíðarher Þýskalands gekk út á stórlega minnkaðan fjölda hermanna. Hann gerði ráð fyrir að um 200.000 manna her, vel útbúinn og þjálfaður, yrði það sem myndi sigra stríð í framtíðinni. Herinn yrði fastaher og hægt væri að senda hann af stað og sigra andstæðinginn áður en hann gæti kallað út eigin her.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Seeckt tókst að koma fram ýmsum umbótum á hernum og einangra hann frá rest landsins, svo mikið að hann myndaði eins konar ríki innan ríkisins. Herinn varð Weimar-stjórninni að liði til að verjast byltingum frá vinstrinu en lýsti sig hlutlausan í pólitískum málum. Í [[Wolfgang Kapp|Kapp-valdaránstilrauninni]] í mars 1920, sem hlaut stuðning frá hluta hersins, kaus Seeckt að sitja hjá og veitti stjórninni ekki liðsauka.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Undirmenn Seeckts báru honum misjafna söguna. Hann er sagður hafa verið strangur og erfiður yfirmaður sem átti erfitt með að taka mark á sjónarmiðum annarra.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gordon |first=Harold J. |date=1956 |title=The Character of Hans Von Seeckt |url=https://www.jstor.org/stable/1983219 |journal=Military Affairs |volume=20 |issue=2 |pages=94–101 |doi=10.2307/1983219 |issn=0026-3931}}&lt;/ref&gt; Árið 1923 var morðtilraun hægrimanna á hendur Seeckt afhjúpuð. Seeckt íhugaði forsetaframboð árið 1925 en framboðið rann út í sandinn þar sem hann reyndist ekki vinsæll utan hersins.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=A Historical Dictionary of Germany's Weimar Republic, 1918–1933|bls=441–442|ár=1997|útgefandi=Greenwood Press|höfundur=C. Paul Vincent}}&lt;/ref&gt;

Seeckt hélt föstum tökum  á varnarmálaráðuneytinu og var með nær óheft völd innan hersins. Náðargáfa hans var mikils metin innan um þýsku ríkisstjórnina þar sem hann fékk fullt vald til að ráða hernum í krísunni 1923 þegar öfgahópar sóttu í sig veðrið vegna hernáms Frakka og Belga á Rínarlöndunum. Hann hefði vel getað haldið í völdin og jafnvel aukið þau en ákvað þó að afsala sér hluta af völdum sínum árið 1924.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Samband við Rússland ===
Seeckt var hlynntur samningagerðum við [[Sovétríkin]] og sá það sem tækifæri til þess að endurreisa herinn og móta eftir sínum hugsjónum. Hann og nánustu bandamenn hans vildu t.d. nota samningin við Rapallo árið 1922 sem mögulegan stökkpall í átt að bandalagi milli Þjóðverja og Rússa. Með bandalaginu sáu þeir fram á að geta keyrt í gegn breytingar á ákvæðum Versalasamninganna og skipt landsvæðum Póllands á milli sín og innlimað. Seeckt átti um árabil í leynilegum samningagerðum við Rauða herinn til þess að afla þýska hernum sérstökum tegundum vopna í tráss við afvopnunarákvæði Versalasamninganna. Vopnaöflunin komst upp árið 1926 og sama ár neyddist Seeckt til að segja af sér störfum sem yfirmaður hersins eftir að hann leyfði syni fyrrum krónprinsins að taka þátt í heræfingum.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Peukert, Detlev. ''The Weimar Republic: The Crisis of Classical Modernity''. New York: Hill and Wang, 1987, bls. 58–59, 68–69, 203, 226–227.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Dauði og arfleið ==
Eftir að Hans von Seeckt lét af störfum sem yfirmaður hersins árið 1926, vegna pólitískra deilna, dró hann sig ekki alfarið í hlé. Hann eyddi síðustu starfsárum sínum sem hernaðarráðgjafi í [[Kína]] hjá [[Chiang Kai-shek]], þar sem hann endurskipulagði kínverska herinn með svipuðum hætti og þann þýska.&lt;ref&gt;Corum, James S. ''The Roots of Blitzkrieg: Hans von Seeckt and German Military Reform''. Lawrence: University Press of Kansas, 1992. Bls. 182&lt;/ref&gt; Heilsunni hrakkaði hins vegar og hann sneri aftur til Þýskalands þar sem hann lést í [[Berlín]] þann 27. desember 1936, sjötugur að aldri. Hann var grafinn með hernaðarlegri viðhöfn í [[Invalidenfriedhof-kirkjugarðinum,]] en á þeim tíma var [[Nasistaflokkurinn]] búinn að festa sig í sessi og byrjaður að nýta herinn sem hann hafði varðveitt í eigin þágu.

Arfleifð von Seeckt er margslungin. Hann er fyrst og fremst minnst sem arkitektsins að nútíma hernaðarhugsun Þýskalands. Með því að leggja áherslu á hreyfanleika (''Bewegungskrieg'') og sjálfstæði undirforingja, lagði hann grunninn að þeim tæknilegu yfirburðum sem þýski herinn sýndi í upphafi [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjaldarinnar]].&lt;ref&gt;Strohn, Matthias. 2011. ''The German Army and the Defence of the Constitution: Hans von Seeckt and the Weimar Republic''. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. Bls. 245&lt;/ref&gt; Þótt hann væri enginn stuðningsmaður [[Nasismi|nasismans]], gagnrýna sagnfræðingar hann oft fyrir að hafa búið til „ríki í ríkinu“; með því að einangra herinn frá lýðræðislegu eftirliti [[Weimar-lýðveldið|Weimar]]&lt;nowiki/&gt;-stjórnarinnar, skapaði hann valdatómarúm sem auðveldaði [[Adolf Hitler|Hitler]] að taka yfir herstjórnina síðar meir.&lt;ref&gt;Wheeler-Bennett, John. ''The Nemesis of Power: The German Army in Politics, 1918-1945''. London: Macmillan, 1964. Bls. 154&lt;/ref&gt; Hann hlaut viðurnefnið „Sfinxinn“ vegna fáskiptni sinnar, en áhrif hans á hernaðarsögu eru allt annað en hljóðlát.

== Heimildir ==</text>
      <sha1>l9cspj65byjs4rveilcwijha7b32z0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sæþór Benjamín Randalsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189883</id>
    <revision>
      <id>1986705</id>
      <parentid>1967773</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T18:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3446" sha1="pbiamejmda4jw3m7lsq4tl21pujqdn0" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| nafn = Sæþór Benjamín Randalsson
| mynd = Sæþór Benjamín Randalsson 2026.jpg
| myndatexti = Sæþór árið 2026
| fæðingarár = 1981
| fæðingarstaður = [[Bandaríkin]]
| stjórnmálaflokkur = [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur Íslands]]
| titill = Formaður framkvæmdastjórnar [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokks Íslands]]
| stjórnartíð_start = 24. maí 2025
| stjórnartíð_end = 7. júní 2026
}}
'''Sæþór Benjamín Randalsson''' (f. [[1981]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]) er formaður framkvæmdastjórnar [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokks Íslands]] og stjórnarmaður í [[Efling stéttarfélag|Eflingu stéttarfélagi]]. Hann fæddist í Bandaríkjunum og flutti til Íslands um árið 2008.&lt;ref name=&quot;visir-bylgjan&quot;&gt;{{Vefheimild|titill=Segir Sönnu ekki hafa verið hafnað|url=https://www.visir.is/g/20252731030d/segir-sonnu-ekki-hafa-verid-hafnad|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=26. maí 2025|skoðað=21. febrúar 2026}}&lt;/ref&gt;

== Stjórnmál ==
Sæþór gekk í Sósíalistaflokk Íslands árið 2018. Á aðalfundi flokksins 24. maí 2025 var hann kjörinn formaður framkvæmdastjórnar, í stað [[Gunnar Smári Egilsson|Gunnars Smára Egilssonar]] sem hafði gegnt embættinu frá stofnun flokksins.&lt;ref name=&quot;ruv-adalfundur&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-05-24-bodar-breytingar-ny-vinnubrogd-og-betri-menningu-i-sosialistaflokknum-444641|title=Boðar breytingar, ný vinnubrögð og betri menningu í Sósíalistaflokknum|date=24. maí 2025|website=RÚV|access-date=21. febrúar 2026}}&lt;/ref&gt;

Á sama aðalfundi var [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] kosin pólitískur leiðtogi flokksins, en hún sagði af sér tveimur dögum síðar, 26. maí 2025.&lt;ref name=&quot;ruv-sanna&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/444716|title=Sanna hætt sem pólitískur leiðtogi Sósíalistaflokksins|last=Sigurðsson|first=Grétar Þór|date=26. maí 2025|website=RÚV|access-date=21. febrúar 2026}}&lt;/ref&gt; Sæþór hefur síðan gegnt hlutverki leiðtoga flokksins.&lt;ref name=&quot;visir-bylgjan&quot; /&gt;

== Stéttarfélagsstörf ==
Sæþór var kjörinn varamaður í stjórn [[Efling stéttarfélag|Eflingar stéttarfélags]] árið 2022 á B-listanum sem Sólveig Anna Jónsdóttir leiddi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://efling.is/en/2022/02/b-list-wins-2022-efling-board-election/|title=B-list wins 2022 Efling board election|website=Efling stéttarfélag|date=febrúar 2022|access-date=21. febrúar 2026}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Hann varð síðan aðalstjórnarmaður og formaður vinnudeilusjóðs félagsins á kjörtímabilinu 2024–2026.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://efling.is/en/about/board-2/|title=Board of Efling|website=Efling stéttarfélag|access-date=21. febrúar 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260113062225/https://efling.is/en/about/board-2/|archive-date=2026-01-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Einkalíf ==
Sæþór er uppalinn í Bandaríkjunum og flutti til Íslands um 2008. Hann er íslenskur ríkisborgari.&lt;ref name=&quot;visir-bylgjan&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mannlif.is/greinar/einkalif-saethors/|title=Einkalíf Sæþórs|website=Mannlíf|access-date=21. febrúar 2026}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;

[[Flokkur:Íslenskir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Fólk tengt Sósíalistaflokki Íslands]]</text>
      <sha1>pbiamejmda4jw3m7lsq4tl21pujqdn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suður-Kínabeyki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193344</id>
    <revision>
      <id>1986697</id>
      <parentid>1984784</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T17:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1986697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2397" sha1="a6t9wryvosxzzvrxuj4trt3xzab2sae" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = ''Fagus sinensis''
| image = E mei zhi wu tu zhi (1945) (21100899519).jpg
| image_caption = 
| status = 
| status_system = 
| status_ref = 
| image2 = 
| image2_caption = 
| domain = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Beykibálkur]] (''Fagales'')
| familia = [[Beykiætt]] (''Fagaceae'')
| genus = [[Beyki]] (''Fagus'')
| species = '''''F. sinensis'''''
| binomial = ''Fagus sinensis''
| binomial_authority = [[Daniel Oliver|Oliv.]]
| range_map = 
| range_map_caption = Útbreiðsla 
| synonyms = ''Fagus tientaiensis'' &lt;small&gt;[[Tcheng Ngo Liou|Liou]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Fagus sylvatica longipes'' &lt;small&gt;[[Daniel Oliver|Oliv.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Fagus longipetiolata yunnanica'' &lt;small&gt;[[Yong Tian Chang|Y.T.Chang]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Fagus longipetiolata clavata'' &lt;small&gt;([[Yong Tian Chang|Y.T.Chang]]) [[Yong Tian Chang|Y.T.Chang]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Fagus longipetiolata'' &lt;small&gt;[[Karl Otto von Seemen|Seemen]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Fagus clavata'' &lt;small&gt;[[Yong Tian Chang|Y.T.Chang]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Fagus brevipetiolata'' &lt;small&gt;[[Hu Hsien-Hsu|Hu]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Fagus bijiensis'' &lt;small&gt;[[Yu e Tsung Wei|Y.T.Wei]] &amp; [[Yong Tian Chang|Y.T.Chang]]&lt;/small&gt; 
}}

Suður-Kínabeyki (fræðiheiti: '''''Fagus sinensis'''''). er lauftré af beykiætt.&lt;ref name = &quot;COL&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3DSK3|title= Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43047613|accessdate= 2026-11-01}}&lt;/ref&gt; 

Það er ættað frá mið og suður [[Kína]] og N-[[Víetnam]].&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite web | title=''Fagus sinensis'' Oliv. | website=Plants of the World Online | url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:295630-1 | access-date=2026-11-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260309023806/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:295630-1 | archive-date=2026-03-09 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 


==Tilvísanir==
{{Reflist}}

{{commonscat|Fagus sinensis}}
{{wikilífverur|Fagus sinensis}}
{{stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Beykiætt| ]]</text>
      <sha1>a6t9wryvosxzzvrxuj4trt3xzab2sae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xena: Warrior Princess</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193418</id>
    <redirect title="Valkyrjan" />
    <revision>
      <id>1986615</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Xena: Warrior Princess]] á [[Valkyrjan]]: Íslenskt heiti.</comment>
      <origin>1986615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="64rpfqnbf8q2s3u34qmn0wwxoslglig" xml:space="preserve">#tilvísun [[Valkyrjan]]</text>
      <sha1>64rpfqnbf8q2s3u34qmn0wwxoslglig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 1995</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193419</id>
    <revision>
      <id>1986620</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:1995]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir eftir frumsýningarári|1995]]“</comment>
      <origin>1986620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="iykol4k3v5tm7qtytu8dglryc53t7a5" xml:space="preserve">[[Flokkur:1995]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir eftir frumsýningarári|1995]]</text>
      <sha1>iykol4k3v5tm7qtytu8dglryc53t7a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2001</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193420</id>
    <revision>
      <id>1986621</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:2001]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir eftir lokasýningarári|2001]]“</comment>
      <origin>1986621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="54xtp5r3a9q0nupqoxwun2ud8ce8tge" xml:space="preserve">[[Flokkur:2001]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir eftir lokasýningarári|2001]]</text>
      <sha1>54xtp5r3a9q0nupqoxwun2ud8ce8tge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Greek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193421</id>
    <redirect title="Skólaklíkur" />
    <revision>
      <id>1986625</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Greek]] á [[Skólaklíkur]] yfir tilvísun</comment>
      <origin>1986625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="mq2bo0x5v76v7fu0puedbzh9d4wb2ct" xml:space="preserve">#tilvísun [[Skólaklíkur]]</text>
      <sha1>mq2bo0x5v76v7fu0puedbzh9d4wb2ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Sjónvarpsþættir sem hættu sýningu 2011</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193422</id>
    <revision>
      <id>1986628</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:2011]] [[Flokkur:Sjónvarpsþættir eftir lokasýningarári|2011]]“</comment>
      <origin>1986628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="9a3u0zfxda4i8ifschuaeesibk4g9yi" xml:space="preserve">[[Flokkur:2011]]
[[Flokkur:Sjónvarpsþættir eftir lokasýningarári|2011]]</text>
      <sha1>9a3u0zfxda4i8ifschuaeesibk4g9yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>King of the Hill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193423</id>
    <redirect title="Hill-fjölskyldan" />
    <revision>
      <id>1986634</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[King of the Hill]] á [[Hill-fjölskyldan]]</comment>
      <origin>1986634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="rq846ebolfw5vjhlefhthgd507jn9fw" xml:space="preserve">#tilvísun [[Hill-fjölskyldan]]</text>
      <sha1>rq846ebolfw5vjhlefhthgd507jn9fw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>TIME</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193424</id>
    <redirect title="Time" />
    <revision>
      <id>1986636</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Time]]</comment>
      <origin>1986636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="72vio0e54sf1wqpsswx3dtjxbhf0hxv" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Time]]</text>
      <sha1>72vio0e54sf1wqpsswx3dtjxbhf0hxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Two and a Half Men</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193425</id>
    <redirect title="Tveir og hálfur maður" />
    <revision>
      <id>1986638</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Two and a Half Men]] á [[Tveir og hálfur maður]]</comment>
      <origin>1986638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="ovspst55yxil20is7wrp84kc1qtfgd0" xml:space="preserve">#tilvísun [[Tveir og hálfur maður]]</text>
      <sha1>ovspst55yxil20is7wrp84kc1qtfgd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Two and a Half Men</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193426</id>
    <redirect title="Spjall:Tveir og hálfur maður" />
    <revision>
      <id>1986640</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Spjall:Two and a Half Men]] á [[Spjall:Tveir og hálfur maður]]</comment>
      <origin>1986640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="qwpt490hc2y5ozlloi69x7i2wr80984" xml:space="preserve">#tilvísun [[Spjall:Tveir og hálfur maður]]</text>
      <sha1>qwpt490hc2y5ozlloi69x7i2wr80984</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gossip Girl (sjónvarpsþáttur)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193427</id>
    <redirect title="Gossip Girl" />
    <revision>
      <id>1986645</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Gossip Girl (sjónvarpsþáttur)]] á [[Gossip Girl]] yfir tilvísun: Óþörf aðgreining.</comment>
      <origin>1986645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="7f21nqyjjqtaewknqsbagalyi1cn4aa" xml:space="preserve">#tilvísun [[Gossip Girl]]</text>
      <sha1>7f21nqyjjqtaewknqsbagalyi1cn4aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grey's Anatomy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193428</id>
    <redirect title="Læknalíf" />
    <revision>
      <id>1986650</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Grey's Anatomy]] á [[Læknalíf]]</comment>
      <origin>1986650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="kp2h90q9bpz5a90gj5qsuyxjdjheucp" xml:space="preserve">#tilvísun [[Læknalíf]]</text>
      <sha1>kp2h90q9bpz5a90gj5qsuyxjdjheucp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Grey's Anatomy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193429</id>
    <redirect title="Spjall:Læknalíf" />
    <revision>
      <id>1986652</id>
      <timestamp>2026-11-11T15:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Spjall:Grey's Anatomy]] á [[Spjall:Læknalíf]]</comment>
      <origin>1986652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="krkp9aovbepk41z0p0bc6ipohl9pkne" xml:space="preserve">#tilvísun [[Spjall:Læknalíf]]</text>
      <sha1>krkp9aovbepk41z0p0bc6ipohl9pkne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:L4f3rr4r1 J4m84 ju1c3</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193431</id>
    <revision>
      <id>1986698</id>
      <timestamp>2026-11-11T17:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LenDib</username>
        <id>122732</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* Beiðni um endurskoðun á eyðingartillögu vegna LFJ2 */</comment>
      <origin>1986698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="745" sha1="4wrrkv1xbzdgkpiplza58jxaln8b9b5" xml:space="preserve">== Beiðni um endurskoðun á eyðingartillögu vegna LFJ2 ==
Ég óska eftir endurskoðun á tillögunni um að eyða [[L4f3rr4r1 J4m84 ju1c3]]. Ég tengist liðinu og þýðingin var unnin með aðstoð ChatGPT. Ég skil athugasemdina um birtingu á mörgum tungumálum. [https://ctftime.org/team/451181 CTFtime] og [https://quals.securinets.tn/scoreboard úrslitatafla skipuleggjenda] staðfesta þátttöku og úrslit en veita ekki ítarlega, óháða umfjöllun. Er hægt að ræða hvort greinin uppfylli skilyrði til að standa? Ef heimildirnar duga ekki, væri hægt að varðveita afrit á undirsíðu notanda til frekari vinnu? Takk fyrir. [[Notandi:LenDib|LenDib]] ([[Notandaspjall:LenDib|spjall]]) 11. nóvember 2026 kl. 17:43 (UTC)</text>
      <sha1>4wrrkv1xbzdgkpiplza58jxaln8b9b5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notandi:Hoj27/sandkassi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>193432</id>
    <revision>
      <id>1986743</id>
      <timestamp>2026-11-11T20:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>Hoj27 færði [[Notandi:Hoj27/sandkassi]] á [[Notandi:Hans von Seeckt]]: Skrifaði fullbúna grein úr sandkassa </comment>
      <origin>1986743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="pp807bc0fq2j87yb1wscg464whfmtce" xml:space="preserve">#tilvísun [[Notandi:Hans von Seeckt]]</text>
      <sha1>pp807bc0fq2j87yb1wscg464whfmtce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986746</id>
      <parentid>1986743</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6441</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Hans von Seeckt]]</comment>
      <origin>1986746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="6hipihpatjdb6ocdzzpvh5zi18rll71" xml:space="preserve">#tilvísun [[Hans von Seeckt]]</text>
      <sha1>6hipihpatjdb6ocdzzpvh5zi18rll71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986754</id>
      <parentid>1986746</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>beinagrind</comment>
      <origin>1986754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="657" sha1="e0zar0n1nd3unusu7gqf9fmj1haojt9" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Hagsögufræðingur
}}

= Alfred D. Chandler Jr. =
Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var bandarískur hagfræðiprófessor...

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===

=== Menntun ===

=== Síðari heimsstyrjöld ===

=== Starfsferill ===

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===

== Gagnrýni ==</text>
      <sha1>e0zar0n1nd3unusu7gqf9fmj1haojt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986755</id>
      <parentid>1986754</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <origin>1986755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="655" sha1="ic1qe16yrndn1fxi6xdwbol7odjungj" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Hagsögufræðingur
}}Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var bandarískur hagfræðiprófessor...

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===

=== Menntun ===

=== Síðari heimsstyrjöld ===

=== Starfsferill ===

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===

== Gagnrýni ==</text>
      <sha1>ic1qe16yrndn1fxi6xdwbol7odjungj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986789</id>
      <parentid>1986755</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>Inngangur og tenglar</comment>
      <origin>1986789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1987" sha1="1qk0whncyvy6un3x7yq28oyects29c1" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Hagsögufræðingur
}}Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Hagsaga|hagsögufræðingur]] og prófessor. Hann var brautryðjandi á sviði bandarískar hagsögu og hafa hugmyndir hans haft mótandi áhrif á fagið. Einna áhrifamest var hugmynd hans um hlutverk stjórnendabyltingar (e. ''managerial revolution'') í mótun nútímakapítalisma. Meðal þekktustu verka hans eru ''Strategy and Structure: Chapters in the History of American Industrial Enterprise'' (1962), ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' (1977) og ''Scale and Scope: The Dynamics of Modern Capitalism'' (1990). Hann skrifaði einnig bók um langafa sinn, fjármálamanninn Henry Varnum Poor (8. desember 1812 – 4. janúar 1905), undir titlinum ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' (1956).

Chandler starfaði m.a. við [[Massachusetts Institute of Technology]], [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] og viðskiptadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla.]] Hann hlaut ýmis verðlaun, m.a. [[Pulitzer-verðlaunin]] og [[Bancroft-verðlaunin]] fyrir ''The Visible Hand''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-05-12 |title=Alfred D. Chandler Jr., a Business Historian, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2007/05/12/business/12chandler.html |access-date=2026-11-11 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===

=== Menntun ===

=== Síðari heimsstyrjöld ===

=== Starfsferill ===

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===

== Gagnrýni ==

== Heimildir ==</text>
      <sha1>1qk0whncyvy6un3x7yq28oyects29c1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986796</id>
      <parentid>1986789</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>einkalíf, uppeldi og fjölskylda</comment>
      <origin>1986796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3372" sha1="rxa0mim9agujh3zosr1tza0sb7e1ff3" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Hagsögufræðingur
}}Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Hagsaga|hagsögufræðingur]] og prófessor. Hann var brautryðjandi á sviði bandarískar hagsögu og hafa hugmyndir hans haft mótandi áhrif á fagið. Einna áhrifamest var hugmynd hans um hlutverk stjórnendabyltingar (e. ''managerial revolution'') í mótun nútímakapítalisma. Meðal þekktustu verka hans eru ''Strategy and Structure: Chapters in the History of American Industrial Enterprise'' (1962), ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' (1977) og ''Scale and Scope: The Dynamics of Modern Capitalism'' (1990). Hann skrifaði einnig bók um langafa sinn, fjármálamanninn Henry Varnum Poor (8. desember 1812 – 4. janúar 1905), undir titlinum ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' (1956).

Chandler starfaði m.a. við [[Massachusetts Institute of Technology]], [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] og viðskiptadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla.]] Hann hlaut fjölda verðlauna og viðurkenninga, m.a. [[Pulitzer-verðlaunin]] og [[Bancroft-verðlaunin]] fyrir ''The Visible Hand''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-05-12 |title=Alfred D. Chandler Jr., a Business Historian, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2007/05/12/business/12chandler.html |access-date=2026-11-11 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===
Alfred DuPont Chandler Jr. var fæddur þann 15. september 1918 í Guyencourt í Delaware, sonur hjónanna Alfred DuPont Chandler eldri og Caroline Johnston Ramsay. Stuttu eftir fæðingu hans fluttist fjölskyldan til Buenos Aires í Argentínu þar sem faðir hans starfaði fyrir járnbrautarfyrirtæki. Þegar Chandler var fimm ára gamall fluttist fjölskyldan aftur til Delaware þar sem hann eyddi restinni af æskuárum sínum.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/hbs-professor-alfred-chandler-jr-pre-eminent-business-historian-dead-at-88/|title=HBS Professor Alfred Chandler Jr., pre-eminent business historian, dead at 88|last=harvardgazette|date=2007-05-17|website=Harvard Gazette|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Fjölskylda Chandler var efnuð og hafði sterk tengsl við bandarískt atvinnu- og viðskiptalíf. Þrátt fyrir að bera millinafnið „DuPont“ var Chandler ekki blóðskyldur hinni frægu DuPont fjölskyldu sem stórfyrirtækið DuPont 

=== Menntun ===

=== Síðari heimsstyrjöld ===

=== Starfsferill ===

=== Einkalíf ===
Chandler giftist listakonunni Fay Martin árið 1944 og eignuðust þau fjögur börn saman, dæturnar Alpine Chandler Bird og Mary Chandler Watt, og synina Alfred og Howard Chandler. Chandler lést 9. maí á Youville-spítala í Cambridge, Massachusetts, 88 ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===

== Gagnrýni ==

== Heimildir ==</text>
      <sha1>rxa0mim9agujh3zosr1tza0sb7e1ff3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986802</id>
      <parentid>1986796</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>Uppeldi og fjölskylda</comment>
      <origin>1986802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4605" sha1="snqlc7e59vxmpd469exlzb5g94rfkt6" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Hagsögufræðingur
| ættingjar          = Henry Varnum Poor (langafi)
}}

Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Hagsaga|hagsögufræðingur]] og prófessor. Hann var brautryðjandi á sviði bandarískar hagsögu og hafa hugmyndir hans haft mótandi áhrif á fagið. Einna áhrifamest var hugmynd hans um hlutverk stjórnendabyltingar (e. ''managerial revolution'') í mótun nútímakapítalisma. Meðal þekktustu verka hans eru ''Strategy and Structure: Chapters in the History of American Industrial Enterprise'' (1962), ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' (1977) og ''Scale and Scope: The Dynamics of Modern Capitalism'' (1990). Hann skrifaði einnig bók um langafa sinn, fjármálagreinandann [[Henry Varnum Poor]] (8. desember 1812 – 4. janúar 1905), undir titlinum ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' (1956).

Chandler starfaði m.a. við [[Massachusetts Institute of Technology]], [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] og viðskiptadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla.]] Hann hlaut fjölda verðlauna og viðurkenninga, m.a. [[Pulitzer-verðlaunin]] og [[Bancroft-verðlaunin]] fyrir ''The Visible Hand''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-05-12 |title=Alfred D. Chandler Jr., a Business Historian, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2007/05/12/business/12chandler.html |access-date=2026-11-11 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===
[[Mynd:DuPont de Nemours logo.svg|thumb|Merki Dupont de Nemours, Inc. ]]
Alfred DuPont Chandler Jr. var fæddur þann 15. september 1918 í Guyencourt í Delaware, sonur hjónanna Alfred DuPont Chandler eldri og Caroline Johnston Ramsay. Stuttu eftir fæðingu hans fluttist fjölskyldan til Buenos Aires í Argentínu þar sem faðir hans starfaði fyrir járnbrautarfyrirtæki. Fjölskyldan fluttist þó aftur til Delaware þegar Chandler var fimm ára gamall.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/hbs-professor-alfred-chandler-jr-pre-eminent-business-historian-dead-at-88/|title=HBS Professor Alfred Chandler Jr., pre-eminent business historian, dead at 88|last=harvardgazette|date=2007-05-17|website=Harvard Gazette|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Fjölskylda Chandler var efnuð og hafði sterk tengsl við bandarískt atvinnu- og viðskiptalíf. Þrátt fyrir að bera millinafnið „DuPont“ var Chandler ekki blóðskyldur hinni frægu DuPont fjölskyldu sem stórfyrirtækið DuPont Nemours, Inc. dregur nafn sitt af. Hins vegar voru sterk tengsl á milli fjölskyldnanna þar sem langamma Chandler hafði verið tekin í fóstur hjá DuPont-fjölskyldunni eftir að hún missti foreldra sína. Chandler ólst auk þess upp í mikilli nánd við verksmiðjur DuPont-fjölskyldunnar í Delaware og hafði því beina reynslu af starfsemi stórfyrirtækis. Fjölskyldan var að auki beintengd bandarísku efnahagslífi en langafi Chandler, Henry Varnum Poor, var áhrifamikill fjármálagreinandi á 19. öld og hefur verið kallaður „fyrsti nútímaiðnaðargreinandinn.“ Chandler átti síðar á ævinni eftir að komast yfir persónuleg rit langafa síns fyrir algjöra slysni með ítarlegum greiningum á bandarísku viðskiptalífi. Chandler kallaði skrif langafa síns „Wall Street Journal“ síns tíma og urðu þau grunnurinn að bókinni ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' sem kom út árið 1956. &lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=„Alfred Chandler: His Vision and Achievement.“ The Business History Review 82, nr 2|höfundur=Thomas McCraw|ár=2008|bls=216–217.}}&lt;/ref&gt; 

=== Menntun ===

=== Síðari heimsstyrjöld ===

=== Starfsferill ===

=== Einkalíf ===
Chandler giftist listakonunni [[Fay Martin]] árið 1944 og eignuðust þau fjögur börn saman, dæturnar Alpine Chandler Bird og Mary Chandler Watt, og synina Alfred og Howard Chandler. Chandler lést 9. maí á [[Youville-spítala]] í [[Cambridge, Massachusetts]], 88 ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===

== Gagnrýni ==

== Heimildir ==</text>
      <sha1>snqlc7e59vxmpd469exlzb5g94rfkt6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986803</id>
      <parentid>1986802</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>Uppeldi og fjölskylda</comment>
      <origin>1986803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5635" sha1="rch91vtaabvxrtz4liu98exsx5b9ycr" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Hagsögufræðingur
| ættingjar          = Henry Varnum Poor (langafi)
}}

Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Hagsaga|hagsögufræðingur]] og prófessor. Hann var brautryðjandi á sviði bandarískar hagsögu og hafa hugmyndir hans haft mótandi áhrif á fagið. Einna áhrifamest var hugmynd hans um hlutverk stjórnendabyltingar (e. ''managerial revolution'') í mótun nútímakapítalisma. Meðal þekktustu verka hans eru ''Strategy and Structure: Chapters in the History of American Industrial Enterprise'' (1962), ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' (1977) og ''Scale and Scope: The Dynamics of Modern Capitalism'' (1990). Hann skrifaði einnig bók um langafa sinn, fjármálagreinandann [[Henry Varnum Poor]] (8. desember 1812 – 4. janúar 1905), undir titlinum ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' (1956).

Chandler starfaði m.a. við [[Massachusetts Institute of Technology]], [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] og viðskiptadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla.]] Hann hlaut fjölda verðlauna og viðurkenninga, m.a. [[Pulitzer-verðlaunin]] og [[Bancroft-verðlaunin]] fyrir ''The Visible Hand''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-05-12 |title=Alfred D. Chandler Jr., a Business Historian, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2007/05/12/business/12chandler.html |access-date=2026-11-11 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===
Alfred DuPont Chandler Jr. var fæddur þann 15. september 1918 í [[Guyencourt]] í [[Delaware]] en foreldrar hans voru hjónin Alfred DuPont Chandler eldri og Caroline Johnston Ramsay. Stuttu eftir fæðingu hans fluttist fjölskyldan til [[Búenos Aíres|Buenos Aires]] í [[Argentína|Argentínu]] þar sem faðir hans starfaði fyrir járnbrautarfyrirtæki. Fjölskyldan fluttist þó aftur til Delaware þegar Chandler var fimm ára gamall. Chandler var sendur í einkaskólann [[Phillips Exeter Academy]] í [[Massachusetts]] og hlaut því menntun sem sæmdi einstaklingi af auðmannsættum. Þar sem Chandler ólst upp í vernduðu umhverfi varð hann lítið var við áhrif [[Kreppan mikla|kreppunnar miklu]] sem skall á þegar hann var ellefu ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/hbs-professor-alfred-chandler-jr-pre-eminent-business-historian-dead-at-88/|title=HBS Professor Alfred Chandler Jr., pre-eminent business historian, dead at 88|last=harvardgazette|date=2007-05-17|website=Harvard Gazette|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Mynd:DuPont de Nemours logo.svg|thumb|Merki Dupont de Nemours, Inc. ]]Fjölskylda Chandler var efnuð og hafði sterk tengsl við bandarískt atvinnu- og viðskiptalíf. Þrátt fyrir að bera millinafnið „DuPont“ var Chandler ekki blóðskyldur hinni frægu [[DuPont|DuPont-fjölskyldu]] sem stórfyrirtækið [[DuPont Nemours, Inc.]] dregur nafn sitt af. Hins vegar voru sterk tengsl á milli fjölskyldnanna þar sem langamma Chandler hafði verið tekin í fóstur hjá DuPont-fjölskyldunni eftir að hún missti foreldra sína. Chandler ólst auk þess upp í mikilli nánd við verksmiðjur DuPont-fjölskyldunnar í Delaware og hafði því beina reynslu af starfsemi stórfyrirtækis. Fjölskyldan var að auki beintengd bandarísku efnahagslífi en langafi Chandler, Henry Varnum Poor, var áhrifamikill fjármálagreinandi á 19. öld og hefur verið kallaður „fyrsti nútímaiðnaðargreinandinn.“ Chandler átti síðar á ævinni eftir að komast yfir persónuleg rit langafa síns fyrir algjöra slysni. Chandler kallaði skrif langafa síns „''Wall Street Journal'' síns tíma“ og urðu þau grunnurinn að bókinni ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' sem kom út árið 1956.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=„Alfred Chandler: His Vision and Achievement.“ The Business History Review 82, nr 2|höfundur=Thomas McCraw|ár=2008|bls=216–217.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.strategy-business.com/article/18594|title=Professor Chandler’s Revolution|last=Kleiner|first=Art|website=Strategy+business|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

Uppeldi og bakgrunnur Chandler höfðu mikil áhrif á fræðimennsku hans og hvernig hann leit á bandaríska hagsögu. Í æsku hafði hann t.a.m. mikinn áhuga á útivist sem gæti útskýrt ítarlegum skilningi hans á kortum, vegalengdum, samgönguleiðum og mikilvægi hafnarborga og auðlinda.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=„Elaborations, Revisions, Dissents: Alfred D. Chandler, Jr.s', The Visible Hand after  Twenty Years.“ The Business History Review 71, nr. 2.|ár=1997|bls=161–162}}&lt;/ref&gt; 

=== Menntun ===

=== Síðari heimsstyrjöld ===

=== Starfsferill ===

=== Einkalíf ===
Chandler giftist listakonunni [[Fay Martin]] árið 1944 og eignuðust þau fjögur börn saman, dæturnar Alpine Chandler Bird og Mary Chandler Watt, og synina Alfred og Howard Chandler. Chandler lést 9. maí á [[Youville-spítala]] í [[Cambridge, Massachusetts]], 88 ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===

== Gagnrýni ==

== Heimildir ==</text>
      <sha1>rch91vtaabvxrtz4liu98exsx5b9ycr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986806</id>
      <parentid>1986803</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T03:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>menntun, seinni heimsstyrjöld</comment>
      <origin>1986806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7739" sha1="8jfogq3gvgh2f7e6zoh4nw6cskpbtjw" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Viðskiptasögufræðingur
| ættingjar          = Henry Varnum Poor (langafi)
}}

Dr. Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Viðskiptasögufræðingur]] (e. ''business-historian'') og prófessor. Hann var brautryðjandi á sviði bandarískar viðskipta- og hagsögu og hafa hugmyndir hans haft mótandi áhrif á fagið. Einna áhrifamest var hugmynd hans um hlutverk stjórnendabyltingar (e. ''managerial revolution'') í mótun nútímakapítalisma. Meðal þekktustu verka hans eru ''Strategy and Structure: Chapters in the History of American Industrial Enterprise'' (1962), ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' (1977) og ''Scale and Scope: The Dynamics of Modern Capitalism'' (1990). Hann skrifaði einnig bók um langafa sinn, fjármálagreinandann [[Henry Varnum Poor]] (8. desember 1812 – 4. janúar 1905), undir titlinum ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' (1956).

Chandler starfaði m.a. við [[Massachusetts Institute of Technology]], [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] og viðskiptadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla.]] Hann hlaut fjölda verðlauna og viðurkenninga, m.a. [[Pulitzer-verðlaunin]] og [[Bancroft-verðlaunin]] fyrir ''The Visible Hand''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-05-12 |title=Alfred D. Chandler Jr., a Business Historian, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2007/05/12/business/12chandler.html |access-date=2026-11-11 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===
Alfred DuPont Chandler Jr. var fæddur þann 15. september 1918 í [[Guyencourt]] í [[Delaware]] en foreldrar hans voru hjónin Alfred DuPont Chandler eldri og Caroline Johnston Ramsay. Stuttu eftir fæðingu hans fluttist fjölskyldan til [[Búenos Aíres|Buenos Aires]] í [[Argentína|Argentínu]] þar sem faðir hans starfaði fyrir járnbrautarfyrirtæki. Fjölskyldan fluttist þó aftur til Delaware þegar Chandler var fimm ára gamall. Chandler var sendur í einkaskólann [[Phillips Exeter Academy]] í [[Massachusetts]], meðal bekkjarfélaga hans þar var [[John F. Kennedy]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti.]] Við Phillips Exeter Academy hlaut Chandler menntun sem sæmdi manni af auðmannsættum og ólst upp í vernduðu umhverfi. Hann varð þar af leiðandi lítið var við [[Kreppan mikla|kreppuna miklu]] sem skall á þegar hann var ellefu ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/hbs-professor-alfred-chandler-jr-pre-eminent-business-historian-dead-at-88/|title=HBS Professor Alfred Chandler Jr., pre-eminent business historian, dead at 88|last=harvardgazette|date=2007-05-17|website=Harvard Gazette|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Mynd:DuPont de Nemours logo.svg|thumb|Merki Dupont de Nemours, Inc. ]]Fjölskylda Chandler var efnuð og hafði sterk tengsl við bandarískt atvinnu- og viðskiptalíf. Þrátt fyrir að bera millinafnið „DuPont“ var Chandler ekki blóðskyldur hinni frægu [[DuPont|DuPont-fjölskyldu]] sem stórfyrirtækið [[DuPont Nemours, Inc.]] dregur nafn sitt af. Hins vegar voru sterk tengsl á milli fjölskyldnanna þar sem langamma Chandler hafði verið tekin í fóstur hjá DuPont-fjölskyldunni eftir að hún missti foreldra sína. Chandler ólst auk þess upp í mikilli nánd við verksmiðjur DuPont-fjölskyldunnar í Delaware og hafði því beina reynslu af starfsemi stórfyrirtækis. Fjölskyldan var að auki beintengd bandarísku efnahagslífi en langafi Chandler, Henry Varnum Poor, var áhrifamikill fjármálagreinandi á 19. öld og hefur verið kallaður „fyrsti nútímaiðnaðargreinandinn.“ Chandler átti síðar á ævinni eftir að komast yfir persónuleg rit langafa síns fyrir algjöra slysni. Chandler kallaði skrif langafa síns „''Wall Street Journal'' síns tíma“ og urðu þau grunnurinn að bókinni ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' sem kom út árið 1956.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=„Alfred Chandler: His Vision and Achievement.“ The Business History Review 82, nr 2|höfundur=Thomas McCraw|ár=2008|bls=216–217.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.strategy-business.com/article/18594|title=Professor Chandler’s Revolution|last=Kleiner|first=Art|website=Strategy+business|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

Uppeldi og bakgrunnur Chandler höfðu mikil áhrif á fræðimennsku hans og hvernig hann leit á bandaríska viðskiptasögu. Í æsku hafði hann t.a.m. mikinn áhuga á útivist sem gæti útskýrt ítarlegum skilningi hans á kortum, vegalengdum, samgönguleiðum og mikilvægi hafnarborga og auðlinda.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=„Elaborations, Revisions, Dissents: Alfred D. Chandler, Jr.s', The Visible Hand after  Twenty Years.“ The Business History Review 71, nr. 2.|ár=1997|bls=161–162|höfundur=Richard R. John}}&lt;/ref&gt; 

=== Menntun ===
Eftir að hafa útskrifast úr Phillips Exeter Academy með verðlaun fyrir framúrskarandi árangur í sögu lagði Chandler stund á nám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]], líkt og hafði tíðkast innan fjölskyldunnar frá því á 18. öld, og útskrifaðist þaðan árið 1940 með [[Baccalaureus Artium|B.A.-gráðu]] í [[sagnfræði]]. Eftir síðari heimsstyrjöld hóf hann framhaldsnám í sagnfræði við [[Háskóla Norður-Karólínu]] í [[Chappel Hill]]. Hann ætlaði sér þá að sérhæfa sig í sögu [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjanna]] en áhugi hans snerist brátt að félags- og viðskiptasögu. Hann var einkum litaður af tveimur félagsfræðiprófessorum við skólann sem kynntu hann fyrir hugmyndum manna eins og Max Weber og Emile Durkheim. Í kjölfarið beindi Chandler sér alfarið að félags- og viðskiptasögu og sneri því aftur til Harvard til að læra hjá félagsfræðingnum Talcott Parsons. Chandler lauk M.A.-gráðu árið 1947 og doktorsgráðu árið 1952 með fyrrnefndri rannsókn á langafa sínum, Henry Varnum Poor, og bandarískum járnbrautariðnaði.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Seinni heimsstyrjöld ===
Þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] skall á gekk Chandler í bandaríska sjóherinn þar sem hann vann m.a. við að rannsaka ljósmyndir af sprengjuárásum á Þýskaland til að meta hagkvæmni þeirra og áhrif. Hann vann einnig að rannsóknum við leit að hugsanlegum innrásarstöðum í Japan og ritstýrði stríðsáraskjölum [[Dwight D. Eisenhower|Dwights D. Eisenhower]], sem þá var yfirmaður herafla [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|Bandamanna]]. Bein reynsla hans af hinni gríðarmiklu skipulagstækni sem stríðsvél Bandaríkjanna fól í sér hafði mikil áhrif á hvernig hann leit á viðskiptasögu og mótaði eflaust hugmynd hans um stjórnendabyltingu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Starfsferill ===

=== Einkalíf ===
Chandler giftist listakonunni [[Fay Martin]] árið 1944 og eignuðust þau fjögur börn saman, dæturnar Alpine Chandler Bird og Mary Chandler Watt, og synina Alfred og Howard Chandler. Chandler lést 9. maí á [[Youville-spítala]] í [[Cambridge, Massachusetts]], 88 ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===

== Gagnrýni ==

== Heimildir ==</text>
      <sha1>8jfogq3gvgh2f7e6zoh4nw6cskpbtjw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986807</id>
      <parentid>1986806</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T03:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>starfsferill</comment>
      <origin>1986807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8626" sha1="51vhp59yvkhcroei5o7a4bzwlejj63j" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Viðskiptasögufræðingur
| ættingjar          = Henry Varnum Poor (langafi)
}}

Dr. Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Viðskiptasögufræðingur]] (e. ''business-historian'') og prófessor. Hann var brautryðjandi á sviði bandarískar viðskipta- og hagsögu og hafa hugmyndir hans haft mótandi áhrif á fagið. Einna áhrifamest var hugmynd hans um hlutverk stjórnendabyltingar (e. ''managerial revolution'') í mótun nútímakapítalisma. Meðal þekktustu verka hans eru ''Strategy and Structure: Chapters in the History of American Industrial Enterprise'' (1962), ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' (1977) og ''Scale and Scope: The Dynamics of Modern Capitalism'' (1990). Hann skrifaði einnig bók um langafa sinn, fjármálagreinandann [[Henry Varnum Poor]] (8. desember 1812 – 4. janúar 1905), undir titlinum ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' (1956).

Chandler starfaði m.a. við [[Massachusetts Institute of Technology|Massachusetts Institute of Technology (MIT)]], [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] og viðskiptadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla.]] Hann hlaut fjölda verðlauna og viðurkenninga, m.a. [[Pulitzer-verðlaunin]] og [[Bancroft-verðlaunin]] fyrir ''The Visible Hand''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-05-12 |title=Alfred D. Chandler Jr., a Business Historian, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2007/05/12/business/12chandler.html |access-date=2026-11-11 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===
Alfred DuPont Chandler Jr. var fæddur þann 15. september 1918 í [[Guyencourt]] í [[Delaware]] en foreldrar hans voru hjónin Alfred DuPont Chandler eldri og Caroline Johnston Ramsay. Stuttu eftir fæðingu hans fluttist fjölskyldan til [[Búenos Aíres|Buenos Aires]] í [[Argentína|Argentínu]] þar sem faðir hans starfaði fyrir járnbrautarfyrirtæki. Fjölskyldan fluttist þó aftur til Delaware þegar Chandler var fimm ára gamall. Chandler var sendur í einkaskólann [[Phillips Exeter Academy]] í [[Massachusetts]], meðal bekkjarfélaga hans þar var [[John F. Kennedy]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti.]] Við Phillips Exeter Academy hlaut Chandler menntun sem sæmdi manni af auðmannsættum og ólst upp í vernduðu umhverfi. Hann varð þar af leiðandi lítið var við [[Kreppan mikla|kreppuna miklu]] sem skall á þegar hann var ellefu ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/hbs-professor-alfred-chandler-jr-pre-eminent-business-historian-dead-at-88/|title=HBS Professor Alfred Chandler Jr., pre-eminent business historian, dead at 88|last=harvardgazette|date=2007-05-17|website=Harvard Gazette|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Mynd:DuPont de Nemours logo.svg|thumb|Merki Dupont de Nemours, Inc. ]]Fjölskylda Chandler var efnuð og hafði sterk tengsl við bandarískt atvinnu- og viðskiptalíf. Þrátt fyrir að bera millinafnið „DuPont“ var Chandler ekki blóðskyldur hinni frægu [[DuPont|DuPont-fjölskyldu]] sem stórfyrirtækið [[DuPont Nemours, Inc.]] dregur nafn sitt af. Hins vegar voru sterk tengsl á milli fjölskyldnanna þar sem langamma Chandler hafði verið tekin í fóstur hjá DuPont-fjölskyldunni eftir að hún missti foreldra sína. Chandler ólst auk þess upp í mikilli nánd við verksmiðjur DuPont-fjölskyldunnar í Delaware og hafði því beina reynslu af starfsemi stórfyrirtækis. Fjölskyldan var að auki beintengd bandarísku efnahagslífi en langafi Chandler, Henry Varnum Poor, var áhrifamikill fjármálagreinandi á 19. öld og hefur verið kallaður „fyrsti nútímaiðnaðargreinandinn.“ Chandler átti síðar á ævinni eftir að komast yfir persónuleg rit langafa síns fyrir algjöra slysni. Chandler kallaði skrif langafa síns „''Wall Street Journal'' síns tíma“ og urðu þau grunnurinn að bókinni ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' sem kom út árið 1956.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=„Alfred Chandler: His Vision and Achievement.“ The Business History Review 82, nr 2|höfundur=Thomas McCraw|ár=2008|bls=216–217.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.strategy-business.com/article/18594|title=Professor Chandler’s Revolution|last=Kleiner|first=Art|website=Strategy+business|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

Uppeldi og bakgrunnur Chandler höfðu mikil áhrif á fræðimennsku hans og hvernig hann leit á bandaríska viðskiptasögu. Í æsku hafði hann t.a.m. mikinn áhuga á útivist sem gæti útskýrt ítarlegum skilningi hans á kortum, vegalengdum, samgönguleiðum og mikilvægi hafnarborga og auðlinda.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=„Elaborations, Revisions, Dissents: Alfred D. Chandler, Jr.s', The Visible Hand after  Twenty Years.“ The Business History Review 71, nr. 2.|ár=1997|bls=161–162|höfundur=Richard R. John}}&lt;/ref&gt; 

=== Menntun ===
Eftir að hafa útskrifast úr Phillips Exeter Academy með verðlaun fyrir framúrskarandi árangur í sögu lagði Chandler stund á nám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]], líkt og hafði tíðkast innan fjölskyldunnar frá því á 18. öld, og útskrifaðist þaðan árið 1940 með [[Baccalaureus Artium|B.A.-gráðu]] í [[sagnfræði]]. Eftir síðari heimsstyrjöld hóf hann framhaldsnám í sagnfræði við [[Háskóla Norður-Karólínu]] í [[Chappel Hill]]. Hann ætlaði sér þá að sérhæfa sig í sögu [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjanna]] en áhugi hans snerist brátt að félags- og viðskiptasögu. Hann var einkum litaður af tveimur félagsfræðiprófessorum við skólann sem kynntu hann fyrir hugmyndum manna eins og Max Weber og Emile Durkheim. Í kjölfarið beindi Chandler sér alfarið að félags- og viðskiptasögu og sneri því aftur til Harvard til að læra hjá félagsfræðingnum Talcott Parsons. Chandler lauk M.A.-gráðu árið 1947 og doktorsgráðu árið 1952 með fyrrnefndri rannsókn á langafa sínum, Henry Varnum Poor, og bandarískum járnbrautariðnaði.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Seinni heimsstyrjöld ===
Þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] skall á gekk Chandler í bandaríska sjóherinn þar sem hann vann m.a. við að rannsaka ljósmyndir af sprengjuárásum á Þýskaland til að meta hagkvæmni þeirra og áhrif. Hann vann einnig að rannsóknum við leit að hugsanlegum innrásarstöðum í Japan og ritstýrði stríðsáraskjölum [[Dwight D. Eisenhower|Dwights D. Eisenhower]], sem þá var yfirmaður herafla [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|Bandamanna]]. Bein reynsla hans af hinni gríðarmiklu skipulagstækni sem stríðsvél Bandaríkjanna fól í sér hafði mikil áhrif á hvernig hann leit á viðskiptasögu og mótaði eflaust hugmynd hans um stjórnendabyltingu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Starfsferill ===
Árið 1950 hóf Chandler störf við kennsu í [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]]. Bókin ''Strategy and Structure'' kom út á meðan hann starfaði við skólann það gerði hann til ársins 1963. Chandler flutti sig þá yfir í [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] í [[Maryland]] þar sem hann kenndi næstu árin og var yfirmaður sagnfræðideildar skólans. Árið 1971 fékk hann stöðu sem prófessor í viðskiptasögu við viðskiptafræðideild Harvard-háskóla og starfaði þar til ársins 1989. Auk þess að stunda kennslu og rannsóknir við Harvard vann Chandler að ýmsum öðrum verkefnum og hann var t.a.m. ritstjóri tímaritsins ''Harvard Studies in Business History'' og annarra sagnfræðitímarita. Hann var einnig formaður Economic History Association og Buisness History Conference.

=== Einkalíf ===
Chandler giftist listakonunni [[Fay Martin]] árið 1944 og eignuðust þau fjögur börn saman, dæturnar Alpine Chandler Bird og Mary Chandler Watt, og synina Alfred og Howard Chandler. Chandler lést 9. maí á [[Youville-spítala]] í [[Cambridge, Massachusetts]], 88 ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===

== Gagnrýni ==

== Heimildir ==</text>
      <sha1>51vhp59yvkhcroei5o7a4bzwlejj63j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986808</id>
      <parentid>1986807</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T03:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>The visible hand</comment>
      <origin>1986808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9918" sha1="ou1z5j68ko1md8g1all9vmjjm1iardy" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Viðskiptasögufræðingur
| ættingjar          = Henry Varnum Poor (langafi)
}}

Dr. Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Viðskiptasögufræðingur]] (e. ''business-historian'') og prófessor. Hann var brautryðjandi á sviði bandarískar viðskipta- og hagsögu og hafa hugmyndir hans haft mótandi áhrif á fagið. Einna áhrifamest var hugmynd hans um hlutverk stjórnendabyltingar (e. ''managerial revolution'') í mótun nútímakapítalisma. Meðal þekktustu verka hans eru ''Strategy and Structure: Chapters in the History of American Industrial Enterprise'' (1962), ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' (1977) og ''Scale and Scope: The Dynamics of Modern Capitalism'' (1990). Hann skrifaði einnig bók um langafa sinn, fjármálagreinandann [[Henry Varnum Poor]] (8. desember 1812 – 4. janúar 1905), undir titlinum ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' (1956).

Chandler starfaði m.a. við [[Massachusetts Institute of Technology|Massachusetts Institute of Technology (MIT)]], [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] og viðskiptadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla.]] Hann hlaut fjölda verðlauna og viðurkenninga, m.a. [[Pulitzer-verðlaunin]] og [[Bancroft-verðlaunin]] fyrir ''The Visible Hand''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-05-12 |title=Alfred D. Chandler Jr., a Business Historian, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2007/05/12/business/12chandler.html |access-date=2026-11-11 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===
Alfred DuPont Chandler Jr. var fæddur þann 15. september 1918 í [[Guyencourt]] í [[Delaware]] en foreldrar hans voru hjónin Alfred DuPont Chandler eldri og Caroline Johnston Ramsay. Stuttu eftir fæðingu hans fluttist fjölskyldan til [[Búenos Aíres|Buenos Aires]] í [[Argentína|Argentínu]] þar sem faðir hans starfaði fyrir járnbrautarfyrirtæki. Fjölskyldan fluttist þó aftur til Delaware þegar Chandler var fimm ára gamall. Chandler var sendur í einkaskólann [[Phillips Exeter Academy]] í [[Massachusetts]], meðal bekkjarfélaga hans þar var [[John F. Kennedy]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti.]] Við Phillips Exeter Academy hlaut Chandler menntun sem sæmdi manni af auðmannsættum og ólst upp í vernduðu umhverfi. Hann varð þar af leiðandi lítið var við [[Kreppan mikla|kreppuna miklu]] sem skall á þegar hann var ellefu ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/hbs-professor-alfred-chandler-jr-pre-eminent-business-historian-dead-at-88/|title=HBS Professor Alfred Chandler Jr., pre-eminent business historian, dead at 88|last=harvardgazette|date=2007-05-17|website=Harvard Gazette|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Mynd:DuPont de Nemours logo.svg|thumb|Merki Dupont de Nemours, Inc. ]]Fjölskylda Chandler var efnuð og hafði sterk tengsl við bandarískt atvinnu- og viðskiptalíf. Þrátt fyrir að bera millinafnið „DuPont“ var Chandler ekki blóðskyldur hinni frægu [[DuPont|DuPont-fjölskyldu]] sem stórfyrirtækið [[DuPont Nemours, Inc.]] dregur nafn sitt af. Hins vegar voru sterk tengsl á milli fjölskyldnanna þar sem langamma Chandler hafði verið tekin í fóstur hjá DuPont-fjölskyldunni eftir að hún missti foreldra sína. Chandler ólst auk þess upp í mikilli nánd við verksmiðjur DuPont-fjölskyldunnar í Delaware og hafði því beina reynslu af starfsemi stórfyrirtækis. Fjölskyldan var að auki beintengd bandarísku efnahagslífi en langafi Chandler, Henry Varnum Poor, var áhrifamikill fjármálagreinandi á 19. öld og hefur verið kallaður „fyrsti nútímaiðnaðargreinandinn.“ Chandler átti síðar á ævinni eftir að komast yfir persónuleg rit langafa síns fyrir algjöra slysni. Chandler kallaði skrif langafa síns „''Wall Street Journal'' síns tíma“ og urðu þau grunnurinn að bókinni ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' sem kom út árið 1956.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=„Alfred Chandler: His Vision and Achievement.“ The Business History Review 82, nr 2|höfundur=Thomas McCraw|ár=2008|bls=216–217.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.strategy-business.com/article/18594|title=Professor Chandler’s Revolution|last=Kleiner|first=Art|website=Strategy+business|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

Uppeldi og bakgrunnur Chandler höfðu mikil áhrif á fræðimennsku hans og hvernig hann leit á bandaríska viðskiptasögu. Í æsku hafði hann t.a.m. mikinn áhuga á útivist sem gæti útskýrt ítarlegum skilningi hans á kortum, vegalengdum, samgönguleiðum og mikilvægi hafnarborga og auðlinda.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=„Elaborations, Revisions, Dissents: Alfred D. Chandler, Jr.s', The Visible Hand after  Twenty Years.“ The Business History Review 71, nr. 2.|ár=1997|bls=153, 155, 159, 161–162|höfundur=Richard R. John}}&lt;/ref&gt; 

=== Menntun ===
Eftir að hafa útskrifast úr Phillips Exeter Academy með verðlaun fyrir framúrskarandi árangur í sögu lagði Chandler stund á nám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]], líkt og hafði tíðkast innan fjölskyldunnar frá því á 18. öld, og útskrifaðist þaðan árið 1940 með [[Baccalaureus Artium|B.A.-gráðu]] í [[sagnfræði]]. Eftir síðari heimsstyrjöld hóf hann framhaldsnám í sagnfræði við [[Háskóla Norður-Karólínu]] í [[Chappel Hill]]. Hann ætlaði sér þá að sérhæfa sig í sögu [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjanna]] en áhugi hans snerist brátt að félags- og viðskiptasögu. Hann var einkum litaður af tveimur félagsfræðiprófessorum við skólann sem kynntu hann fyrir hugmyndum manna eins og Max Weber og Emile Durkheim. Í kjölfarið beindi Chandler sér alfarið að félags- og viðskiptasögu og sneri því aftur til Harvard til að læra hjá félagsfræðingnum Talcott Parsons. Chandler lauk M.A.-gráðu árið 1947 og doktorsgráðu árið 1952 með fyrrnefndri rannsókn á langafa sínum, Henry Varnum Poor, og bandarískum járnbrautariðnaði.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Seinni heimsstyrjöld ===
Þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] skall á gekk Chandler í bandaríska sjóherinn þar sem hann vann m.a. við að rannsaka ljósmyndir af sprengjuárásum á Þýskaland til að meta hagkvæmni þeirra og áhrif. Hann vann einnig að rannsóknum við leit að hugsanlegum innrásarstöðum í Japan og ritstýrði stríðsáraskjölum [[Dwight D. Eisenhower|Dwights D. Eisenhower]], sem þá var yfirmaður herafla [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|Bandamanna]]. Bein reynsla hans af hinni gríðarmiklu skipulagstækni sem stríðsvél Bandaríkjanna fól í sér hafði mikil áhrif á hvernig hann leit á viðskiptasögu og mótaði eflaust hugmynd hans um stjórnendabyltingu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Starfsferill ===
Árið 1950 hóf Chandler störf við kennsu í [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]]. Bókin ''Strategy and Structure'' kom út á meðan hann starfaði við skólann það gerði hann til ársins 1963. Chandler flutti sig þá yfir í [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] í [[Maryland]] þar sem hann kenndi næstu árin og var yfirmaður sagnfræðideildar skólans. Árið 1971 fékk hann stöðu sem prófessor í viðskiptasögu við viðskiptafræðideild Harvard-háskóla og starfaði þar til ársins 1989. Auk þess að stunda kennslu og rannsóknir við Harvard vann Chandler að ýmsum öðrum verkefnum og hann var t.a.m. ritstjóri tímaritsins ''Harvard Studies in Business History'' og annarra sagnfræðitímarita. Hann var einnig formaður Economic History Association og Buisness History Conference.

=== Einkalíf ===
Chandler giftist listakonunni [[Fay Martin]] árið 1944 og eignuðust þau fjögur börn saman, dæturnar Alpine Chandler Bird og Mary Chandler Watt, og synina Alfred og Howard Chandler. Chandler lést 9. maí á [[Youville-spítala]] í [[Cambridge, Massachusetts]], 88 ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===
Bókin ''The Visible Hand'' kom út árið 1977 á meðan Chandler starfaði við Harvard. Bókin útskýrir hvernig stjórnunarstigveldi nútímafyrirtækja tók við af frjálsum markaði, eða ,,ósýnilegu hendinni” hjá Adam Smith, við að samstilla og stýra framleiðslu og dreifingu á vörum í bandarísku efnahagslífi á árunum 1840 til 1920.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Chandler rökstuddi að tækniframfarir í samgöngum og samskiptum (einkum járnbrautir og ritsími) ásamt massaframleiðslu hefðu skapað tækifæri til að ná fram gríðarlegri hraðahagkvæmni ''(e. economies of speed).'' Til að nýta þessa tækni að fullu og tryggja stöðugt flæði hráefna og afurða varð til nú stétt launaðra millistjórnenda. Þetta stjórnunarstigveldi kom í stað sjálfstæðra markaðsviðskipta milli margra sakra eininga.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Chandler leggur áherslu á að stórfyrirtæki hafi ekki komið í stað markaðarins sem frumkrafts í að skapa eftirspurn, heldur hafi þau leyst markaðinn af hólmi við innra skipulag á flæði varnings frá framleiðanda til neytanda. Þessi stjórnunarbylting mótaði nútímahagkerfið og leiddi til þess að stór, samþætt fyrirtæki fóru að ríkja í fjölmörgum iðngreinum.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Gagnrýni ==

== Heimildir ==</text>
      <sha1>ou1z5j68ko1md8g1all9vmjjm1iardy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986809</id>
      <parentid>1986808</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T03:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <origin>1986809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10440" sha1="73fwoxar4r9jxaw1v74qqb8z3fxs54h" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Viðskiptasögufræðingur
| ættingjar          = Henry Varnum Poor (langafi)
}}

Dr. Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Viðskiptasögufræðingur]] (e. ''business-historian'') og prófessor. Hann var brautryðjandi á sviði bandarískar viðskipta- og hagsögu og hafa hugmyndir hans haft mótandi áhrif á fagið. Einna áhrifamest var hugmynd hans um hlutverk stjórnendabyltingar (e. ''managerial revolution'') í mótun nútímakapítalisma. Meðal þekktustu verka hans eru ''Strategy and Structure: Chapters in the History of American Industrial Enterprise'' (1962), ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' (1977) og ''Scale and Scope: The Dynamics of Modern Capitalism'' (1990). Hann skrifaði einnig bók um langafa sinn, fjármálagreinandann [[Henry Varnum Poor]] (8. desember 1812 – 4. janúar 1905), undir titlinum ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' (1956).

Chandler starfaði m.a. við [[Massachusetts Institute of Technology|Massachusetts Institute of Technology (MIT)]], [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] og viðskiptadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla.]] Hann hlaut fjölda verðlauna og viðurkenninga, m.a. [[Pulitzer-verðlaunin]] og [[Bancroft-verðlaunin]] fyrir ''The Visible Hand''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-05-12 |title=Alfred D. Chandler Jr., a Business Historian, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2007/05/12/business/12chandler.html |access-date=2026-11-11 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===
Alfred DuPont Chandler Jr. var fæddur þann 15. september 1918 í [[Guyencourt]] í [[Delaware]] en foreldrar hans voru hjónin Alfred DuPont Chandler eldri og Caroline Johnston Ramsay. Stuttu eftir fæðingu hans fluttist fjölskyldan til [[Búenos Aíres|Buenos Aires]] í [[Argentína|Argentínu]] þar sem faðir hans starfaði fyrir járnbrautarfyrirtæki. Fjölskyldan fluttist þó aftur til Delaware þegar Chandler var fimm ára gamall. Chandler var sendur í einkaskólann [[Phillips Exeter Academy]] í [[Massachusetts]], meðal bekkjarfélaga hans þar var [[John F. Kennedy]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti.]] Við Phillips Exeter Academy hlaut Chandler menntun sem sæmdi manni af auðmannsættum og ólst upp í vernduðu umhverfi. Hann varð þar af leiðandi lítið var við [[Kreppan mikla|kreppuna miklu]] sem skall á þegar hann var ellefu ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/hbs-professor-alfred-chandler-jr-pre-eminent-business-historian-dead-at-88/|title=HBS Professor Alfred Chandler Jr., pre-eminent business historian, dead at 88|last=harvardgazette|date=2007-05-17|website=Harvard Gazette|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Mynd:DuPont de Nemours logo.svg|thumb|Merki Dupont de Nemours, Inc. ]]Fjölskylda Chandler var efnuð og hafði sterk tengsl við bandarískt atvinnu- og viðskiptalíf. Þrátt fyrir að bera millinafnið „DuPont“ var Chandler ekki blóðskyldur hinni frægu [[DuPont|DuPont-fjölskyldu]] sem stórfyrirtækið [[DuPont Nemours, Inc.]] dregur nafn sitt af. Hins vegar voru sterk tengsl á milli fjölskyldnanna þar sem langamma Chandler hafði verið tekin í fóstur hjá DuPont-fjölskyldunni eftir að hún missti foreldra sína. Chandler ólst auk þess upp í mikilli nánd við verksmiðjur DuPont-fjölskyldunnar í Delaware og hafði því beina reynslu af starfsemi stórfyrirtækis. Fjölskyldan var að auki beintengd bandarísku efnahagslífi en langafi Chandler, Henry Varnum Poor, var áhrifamikill fjármálagreinandi á 19. öld og hefur verið kallaður „fyrsti nútímaiðnaðargreinandinn.“ Chandler átti síðar á ævinni eftir að komast yfir persónuleg rit langafa síns fyrir algjöra slysni. Chandler kallaði skrif langafa síns „''Wall Street Journal'' síns tíma“ og urðu þau grunnurinn að bókinni ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' sem kom út árið 1956.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=„Alfred Chandler: His Vision and Achievement.“ The Business History Review 82, nr 2|höfundur=Thomas McCraw|ár=2008|bls=216–217.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.strategy-business.com/article/18594|title=Professor Chandler’s Revolution|last=Kleiner|first=Art|website=Strategy+business|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

Uppeldi og bakgrunnur Chandler höfðu mikil áhrif á fræðimennsku hans og hvernig hann leit á bandaríska viðskiptasögu. Í æsku hafði hann t.a.m. mikinn áhuga á útivist sem gæti útskýrt ítarlegum skilningi hans á kortum, vegalengdum, samgönguleiðum og mikilvægi hafnarborga og auðlinda.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=„Elaborations, Revisions, Dissents: Alfred D. Chandler, Jr.s', The Visible Hand after  Twenty Years.“ The Business History Review 71, nr. 2.|ár=1997|bls=153, 155, 159, 161–162|höfundur=Richard R. John}}&lt;/ref&gt; 

=== Menntun ===
Eftir að hafa útskrifast úr Phillips Exeter Academy með verðlaun fyrir framúrskarandi árangur í sögu lagði Chandler stund á nám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]], líkt og hafði tíðkast innan fjölskyldunnar frá því á 18. öld, og útskrifaðist þaðan árið 1940 með [[Baccalaureus Artium|B.A.-gráðu]] í [[sagnfræði]]. Eftir síðari heimsstyrjöld hóf hann framhaldsnám í sagnfræði við [[Háskóla Norður-Karólínu]] í [[Chappel Hill]]. Hann ætlaði sér þá að sérhæfa sig í sögu [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjanna]] en áhugi hans snerist brátt að félags- og viðskiptasögu. Hann var einkum litaður af tveimur félagsfræðiprófessorum við skólann sem kynntu hann fyrir hugmyndum manna eins og Max Weber og Emile Durkheim. Í kjölfarið beindi Chandler sér alfarið að félags- og viðskiptasögu og sneri því aftur til Harvard til að læra hjá félagsfræðingnum Talcott Parsons. Chandler lauk M.A.-gráðu árið 1947 og doktorsgráðu árið 1952 með fyrrnefndri rannsókn á langafa sínum, Henry Varnum Poor, og bandarískum járnbrautariðnaði.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Seinni heimsstyrjöld ===
Þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] skall á gekk Chandler í bandaríska sjóherinn þar sem hann vann m.a. við að rannsaka ljósmyndir af sprengjuárásum á Þýskaland til að meta hagkvæmni þeirra og áhrif. Hann vann einnig að rannsóknum við leit að hugsanlegum innrásarstöðum í Japan og ritstýrði stríðsáraskjölum [[Dwight D. Eisenhower|Dwights D. Eisenhower]], sem þá var yfirmaður herafla [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|Bandamanna]]. Bein reynsla hans af hinni gríðarmiklu skipulagstækni sem stríðsvél Bandaríkjanna fól í sér hafði mikil áhrif á hvernig hann leit á viðskiptasögu og mótaði eflaust hugmynd hans um stjórnendabyltingu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Starfsferill ===
Árið 1950 hóf Chandler störf við kennsu í [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]]. Bókin ''Strategy and Structure'' kom út á meðan hann starfaði við skólann það gerði hann til ársins 1963. Chandler flutti sig þá yfir í [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] í [[Maryland]] þar sem hann kenndi næstu árin og var yfirmaður sagnfræðideildar skólans. Árið 1971 fékk hann stöðu sem prófessor í viðskiptasögu við viðskiptafræðideild Harvard-háskóla og starfaði þar til ársins 1989. Auk þess að stunda kennslu og rannsóknir við Harvard vann Chandler að ýmsum öðrum verkefnum og hann var t.a.m. ritstjóri tímaritsins ''Harvard Studies in Business History'' og annarra sagnfræðitímarita. Hann var einnig formaður Economic History Association og Buisness History Conference.

=== Einkalíf ===
Chandler giftist listakonunni [[Fay Martin]] árið 1944 og eignuðust þau fjögur börn saman, dæturnar Alpine Chandler Bird og Mary Chandler Watt, og synina Alfred og Howard Chandler. Chandler lést 9. maí á [[Youville-spítala]] í [[Cambridge, Massachusetts]], 88 ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===
Bókin ''The Visible Hand'' kom út árið 1977 á meðan Chandler starfaði við Harvard. Bókin útskýrir hvernig stjórnunarstigveldi nútímafyrirtækja tók við af frjálsum markaði, eða ,,ósýnilegu hendinni” hjá Adam Smith, við að samstilla og stýra framleiðslu og dreifingu á vörum í bandarísku efnahagslífi á árunum 1840 til 1920.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Chandler rökstuddi að tækniframfarir í samgöngum og samskiptum (einkum járnbrautir og ritsími) ásamt massaframleiðslu hefðu skapað tækifæri til að ná fram gríðarlegri hraðahagkvæmni ''(e. economies of speed).'' Til að nýta þessa tækni að fullu og tryggja stöðugt flæði hráefna og afurða varð til nú stétt launaðra millistjórnenda. Þetta stjórnunarstigveldi kom í stað sjálfstæðra markaðsviðskipta milli margra sakra eininga.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Chandler leggur áherslu á að stórfyrirtæki hafi ekki komið í stað markaðarins sem frumkrafts í að skapa eftirspurn, heldur hafi þau leyst markaðinn af hólmi við innra skipulag á flæði varnings frá framleiðanda til neytanda. Þessi stjórnunarbylting mótaði nútímahagkerfið og leiddi til þess að stór, samþætt fyrirtæki fóru að ríkja í fjölmörgum iðngreinum.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Viðbrögð við kenningum Chandler ==
Hægt er að reyna að vega og meta raunveruleg áhrif kenningarinnar um “stjórnendabyltinguna,” en færa má rök fyrir því að  öll viðskiptasöguritun sé viðbragð við henni á einn eða annan hátt. Sagnfræðingurinn Richard R. John vill meina að hægt sé að skipta fræðimönnum í þrjá hópa eftir því hvernig þeir hafa brugðist við kenningum Chandler, þ.e. í fyrsta lagi svokallaðir talsmenn sem tala fyrir kenningum hans, í öðru lagi gagnrýnendur sem benda

== Heimildir ==</text>
      <sha1>73fwoxar4r9jxaw1v74qqb8z3fxs54h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986810</id>
      <parentid>1986809</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T03:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>Talsmenn</comment>
      <origin>1986810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13710" sha1="86qwgrjrsps3sbrnyeexsm2n63oaquw" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Viðskiptasögufræðingur
| ættingjar          = Henry Varnum Poor (langafi)
}}

Dr. Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Viðskiptasögufræðingur]] (e. ''business-historian'') og prófessor. Hann var brautryðjandi á sviði bandarískar viðskipta- og hagsögu og hafa hugmyndir hans haft mótandi áhrif á fagið. Einna áhrifamest var hugmynd hans um hlutverk stjórnendabyltingar (e. ''managerial revolution'') í mótun nútímakapítalisma. Meðal þekktustu verka hans eru ''Strategy and Structure: Chapters in the History of American Industrial Enterprise'' (1962), ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' (1977) og ''Scale and Scope: The Dynamics of Modern Capitalism'' (1990). Hann skrifaði einnig bók um langafa sinn, fjármálagreinandann [[Henry Varnum Poor]] (8. desember 1812 – 4. janúar 1905), undir titlinum ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' (1956).

Chandler starfaði m.a. við [[Massachusetts Institute of Technology|Massachusetts Institute of Technology (MIT)]], [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] og viðskiptadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla.]] Hann hlaut fjölda verðlauna og viðurkenninga, m.a. [[Pulitzer-verðlaunin]] og [[Bancroft-verðlaunin]] fyrir ''The Visible Hand''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-05-12 |title=Alfred D. Chandler Jr., a Business Historian, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2007/05/12/business/12chandler.html |access-date=2026-11-11 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===
Alfred DuPont Chandler Jr. var fæddur þann 15. september 1918 í [[Guyencourt]] í [[Delaware]] en foreldrar hans voru hjónin Alfred DuPont Chandler eldri og Caroline Johnston Ramsay. Stuttu eftir fæðingu hans fluttist fjölskyldan til [[Búenos Aíres|Buenos Aires]] í [[Argentína|Argentínu]] þar sem faðir hans starfaði fyrir járnbrautarfyrirtæki. Fjölskyldan fluttist þó aftur til Delaware þegar Chandler var fimm ára gamall. Chandler var sendur í einkaskólann [[Phillips Exeter Academy]] í [[Massachusetts]], meðal bekkjarfélaga hans þar var [[John F. Kennedy]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti.]] Við Phillips Exeter Academy hlaut Chandler menntun sem sæmdi manni af auðmannsættum og ólst upp í vernduðu umhverfi. Hann varð þar af leiðandi lítið var við [[Kreppan mikla|kreppuna miklu]] sem skall á þegar hann var ellefu ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/hbs-professor-alfred-chandler-jr-pre-eminent-business-historian-dead-at-88/|title=HBS Professor Alfred Chandler Jr., pre-eminent business historian, dead at 88|last=harvardgazette|date=2007-05-17|website=Harvard Gazette|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Mynd:DuPont de Nemours logo.svg|thumb|Merki Dupont de Nemours, Inc. ]]Fjölskylda Chandler var efnuð og hafði sterk tengsl við bandarískt atvinnu- og viðskiptalíf. Þrátt fyrir að bera millinafnið „DuPont“ var Chandler ekki blóðskyldur hinni frægu [[DuPont|DuPont-fjölskyldu]] sem stórfyrirtækið [[DuPont Nemours, Inc.]] dregur nafn sitt af. Hins vegar voru sterk tengsl á milli fjölskyldnanna þar sem langamma Chandler hafði verið tekin í fóstur hjá DuPont-fjölskyldunni eftir að hún missti foreldra sína. Chandler ólst auk þess upp í mikilli nánd við verksmiðjur DuPont-fjölskyldunnar í Delaware og hafði því beina reynslu af starfsemi stórfyrirtækis. Fjölskyldan var að auki beintengd bandarísku efnahagslífi en langafi Chandler, Henry Varnum Poor, var áhrifamikill fjármálagreinandi á 19. öld og hefur verið kallaður „fyrsti nútímaiðnaðargreinandinn.“ Chandler átti síðar á ævinni eftir að komast yfir persónuleg rit langafa síns fyrir algjöra slysni. Chandler kallaði skrif langafa síns „''Wall Street Journal'' síns tíma“ og urðu þau grunnurinn að bókinni ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' sem kom út árið 1956.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=„Alfred Chandler: His Vision and Achievement.“ The Business History Review 82, nr 2|höfundur=Thomas McCraw|ár=2008|bls=216–217.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.strategy-business.com/article/18594|title=Professor Chandler’s Revolution|last=Kleiner|first=Art|website=Strategy+business|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

Uppeldi og bakgrunnur Chandler höfðu mikil áhrif á fræðimennsku hans og hvernig hann leit á bandaríska viðskiptasögu. Í æsku hafði hann t.a.m. mikinn áhuga á útivist sem gæti útskýrt ítarlegum skilningi hans á kortum, vegalengdum, samgönguleiðum og mikilvægi hafnarborga og auðlinda.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=„Elaborations, Revisions, Dissents: Alfred D. Chandler, Jr.s', The Visible Hand after  Twenty Years.“ The Business History Review 71, nr. 2.|ár=1997|bls=153, 155, 159, 161–162, 171, 176–178, 181–186 188–189, 192–193, 199|höfundur=Richard R. John}}&lt;/ref&gt; 

=== Menntun ===
Eftir að hafa útskrifast úr Phillips Exeter Academy með verðlaun fyrir framúrskarandi árangur í sögu lagði Chandler stund á nám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]], líkt og hafði tíðkast innan fjölskyldunnar frá því á 18. öld, og útskrifaðist þaðan árið 1940 með [[Baccalaureus Artium|B.A.-gráðu]] í [[sagnfræði]]. Eftir síðari heimsstyrjöld hóf hann framhaldsnám í sagnfræði við [[Háskóla Norður-Karólínu]] í [[Chappel Hill]]. Hann ætlaði sér þá að sérhæfa sig í sögu [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjanna]] en áhugi hans snerist brátt að félags- og viðskiptasögu. Hann var einkum litaður af tveimur félagsfræðiprófessorum við skólann sem kynntu hann fyrir hugmyndum manna eins og Max Weber og Emile Durkheim. Í kjölfarið beindi Chandler sér alfarið að félags- og viðskiptasögu og sneri því aftur til Harvard til að læra hjá félagsfræðingnum Talcott Parsons. Chandler lauk M.A.-gráðu árið 1947 og doktorsgráðu árið 1952 með fyrrnefndri rannsókn á langafa sínum, Henry Varnum Poor, og bandarískum járnbrautariðnaði.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Seinni heimsstyrjöld ===
Þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] skall á gekk Chandler í bandaríska sjóherinn þar sem hann vann m.a. við að rannsaka ljósmyndir af sprengjuárásum á Þýskaland til að meta hagkvæmni þeirra og áhrif. Hann vann einnig að rannsóknum við leit að hugsanlegum innrásarstöðum í Japan og ritstýrði stríðsáraskjölum [[Dwight D. Eisenhower|Dwights D. Eisenhower]], sem þá var yfirmaður herafla [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|Bandamanna]]. Bein reynsla hans af hinni gríðarmiklu skipulagstækni sem stríðsvél Bandaríkjanna fól í sér hafði mikil áhrif á hvernig hann leit á viðskiptasögu og mótaði eflaust hugmynd hans um stjórnendabyltingu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Starfsferill ===
Árið 1950 hóf Chandler störf við kennsu í [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]]. Bókin ''Strategy and Structure'' kom út á meðan hann starfaði við skólann það gerði hann til ársins 1963. Chandler flutti sig þá yfir í [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] í [[Maryland]] þar sem hann kenndi næstu árin og var yfirmaður sagnfræðideildar skólans. Árið 1971 fékk hann stöðu sem prófessor í viðskiptasögu við viðskiptafræðideild Harvard-háskóla og starfaði þar til ársins 1989. Auk þess að stunda kennslu og rannsóknir við Harvard vann Chandler að ýmsum öðrum verkefnum og hann var t.a.m. ritstjóri tímaritsins ''Harvard Studies in Business History'' og annarra sagnfræðitímarita. Hann var einnig formaður Economic History Association og Buisness History Conference.

=== Einkalíf ===
Chandler giftist listakonunni [[Fay Martin]] árið 1944 og eignuðust þau fjögur börn saman, dæturnar Alpine Chandler Bird og Mary Chandler Watt, og synina Alfred og Howard Chandler. Chandler lést 9. maí á [[Youville-spítala]] í [[Cambridge, Massachusetts]], 88 ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

== Þekktustu verk ==

=== Scale and Scope ===

=== The Visible Hand ===
Bókin ''The Visible Hand'' kom út árið 1977 á meðan Chandler starfaði við Harvard. Bókin útskýrir hvernig stjórnunarstigveldi nútímafyrirtækja tók við af frjálsum markaði, eða ,,ósýnilegu hendinni” hjá Adam Smith, við að samstilla og stýra framleiðslu og dreifingu á vörum í bandarísku efnahagslífi á árunum 1840 til 1920.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Chandler rökstuddi að tækniframfarir í samgöngum og samskiptum (einkum járnbrautir og ritsími) ásamt massaframleiðslu hefðu skapað tækifæri til að ná fram gríðarlegri hraðahagkvæmni ''(e. economies of speed).'' Til að nýta þessa tækni að fullu og tryggja stöðugt flæði hráefna og afurða varð til nú stétt launaðra millistjórnenda. Þetta stjórnunarstigveldi kom í stað sjálfstæðra markaðsviðskipta milli margra sakra eininga.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Chandler leggur áherslu á að stórfyrirtæki hafi ekki komið í stað markaðarins sem frumkrafts í að skapa eftirspurn, heldur hafi þau leyst markaðinn af hólmi við innra skipulag á flæði varnings frá framleiðanda til neytanda. Þessi stjórnunarbylting mótaði nútímahagkerfið og leiddi til þess að stór, samþætt fyrirtæki fóru að ríkja í fjölmörgum iðngreinum.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Viðbrögð við kenningum Chandler ==
Hægt er að reyna að vega og meta raunveruleg áhrif kenningarinnar um “stjórnendabyltinguna,” en færa má rök fyrir því að  öll viðskiptasöguritun sé viðbragð við henni á einn eða annan hátt. Sagnfræðingurinn Richard R. John vill meina að hægt sé að skipta fræðimönnum í þrjá hópa eftir því hvernig þeir hafa brugðist við kenningum Chandler, þ.e. í fyrsta lagi svokallaðir talsmenn sem tala fyrir kenningum hans, í öðru lagi gagnrýnendur sem benda á ýmiss konar ósamræmi milli kenninga Chandler og eigin rannsókna, og í þriðja lagi svokallaðir efasemdar- eða vantrúarmenn sem hafna alfarið mörgum af grundvallarhugmyndum hans.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Talsmenn ===
Talsmennirnir eru hópur sagnfræðinga, oft fyrrum nemendur Alfred D. Chandler og samstarfsmenn hans við Harvard Business School. Sumir þeirra eru eða voru tæknisagnfræðingar ''(e. historians of technology)''  og tóku undir þá sannfæringu Chandlers að nútímafyrirtæki hefðu stuðlað að tækniframförum.

Talsmennirnir töldu tæknilega og skipulagslega þróun risafyrirtækja hafa gegnt lykilhlutverki í efnahagsmótun Bandaríkjanna og eflingu alþjóðlegrar samkeppnisstöðu þeirra. Meginmarkmið hópsins var ekki að hrekja líkan Chandlers, heldur að þróa það áfram með skapandi útfærslu ''(e.'' ''creative elaboration),'' þ.e. að beita greiningarramma hans á ný viðfangsefni sem Chandler hafði sjálfur skilið eftir á jaðrinum&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

==== Louis Galambos ====
Louis Galambos er rannsóknarprófessor við sagnfræðideild Johns Hopkins-háskóla og mótaði hugtakið ,,skipulagssamþætting ''(e. organizational synthesis)'' í sagnaritun um sögu Bandaríkjanna. Hann hélt því fram að mikilvægasta fyrirbæri 20. aldar í sögu landsins hefði verið tilkoma stórra, flókinna stofnana og skrifræðis ''(e. bureaucracy).'' Með því að byggja á stjórnunarkenningum Chandlers tókst Galambos að draga upp skýran söguþráð um voxt stórra stofnana í nútímasögunni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history.jhu.edu/directory/louis-galambos/|title=Louis Galambos|date=2014-02-24|website=History|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

Síðar endurskoðaði Galambos afstöðu sína að hluta. Hann taldi að það hefðu verið mistök að líta á ''The Visible Hand'' sem alhliða samþættingaverk ''(e. synthetic work)'' og að réttara væri að líta á bókina sem ,,á hátindi sérhæfingar” ''(e. climax of specialization),'' enda hefði hún staðsett sögu nútímastórfyrirtækja í nokkurri einangrun frá félagslegu og stjórnmálalegu umhverfi þeirra. Galambos telst eigi að síður til talsmannanna, þar sem hann hafnaði ekki meginniðurstöðu Chandlers um stjórnunarbyltinguna, heldur beitti greiningarramma hans með skapandi útfærslu á nýjum og víðtækari vettvangi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

==== Richard Tedlow ====
Á sama tíma og Galambos beitti líkaninu á skrifræði færði Richard S. Tedlow, sérfræðingur í viðskiptasögu, greiningarramma Chandlers yfir á sögu fjöldamarkaðssetningar ''(e. mass marketing).'' Tedlow sýndi fram á að nútímaleg fjöldamarkaðssetning ætti rætur að rekja til byltingar í samgöngum og samskiptum, einkum járnbrauta og ritsíma, um miðja 19. öld. Í anda Chandlers hélt hann því fram að stórfyrirtæki hefðu tekið virkt frumkvæði í að móta og skipuleggja markaðinn í stað þess að bíða eftir neytendum.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/profile.aspx?facId=6564|title=Richard S. Tedlow - Faculty &amp; Research - Harvard Business School|website=www.hbs.edu|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==</text>
      <sha1>86qwgrjrsps3sbrnyeexsm2n63oaquw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1986811</id>
      <parentid>1986810</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T04:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <origin>1986811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13751" sha1="tjim5k2mkqp9apwndzxcc2v8k9dc40k" xml:space="preserve">= Alfred D. Chandler Jr. =
{{Persóna
| nafn               = Alfred DuPont Chandler Jr.
| fæðingardagur      = 15. september 1918
| fæðingarstaður     = Guyencourt, Delaware, Bandaríkjunum
| dánardagur         = 9. maí 2007
| dánarstaður        = Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum
| starf              = Viðskiptasögufræðingur
| ættingjar          = Henry Varnum Poor (langafi)
}}

Dr. Alfred DuPont Chandler Jr. (15. september 1918 – 9. maí 2007) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Viðskiptasögufræðingur]] (e. ''business-historian'') og prófessor. Hann var brautryðjandi á sviði bandarískar viðskipta- og hagsögu og hafa hugmyndir hans haft mótandi áhrif á fagið. Einna áhrifamest var hugmynd hans um hlutverk stjórnendabyltingar (e. ''managerial revolution'') í mótun nútímakapítalisma. Meðal þekktustu verka hans eru ''Strategy and Structure: Chapters in the History of American Industrial Enterprise'' (1962), ''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' (1977) og ''Scale and Scope: The Dynamics of Modern Capitalism'' (1990). Hann skrifaði einnig bók um langafa sinn, fjármálagreinandann [[Henry Varnum Poor]] (8. desember 1812 – 4. janúar 1905), undir titlinum ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' (1956).

Chandler starfaði m.a. við [[Massachusetts Institute of Technology|Massachusetts Institute of Technology (MIT)]], [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] og viðskiptadeild [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla.]] Hann hlaut fjölda verðlauna og viðurkenninga, m.a. [[Pulitzer-verðlaunin]] og [[Bancroft-verðlaunin]] fyrir ''The Visible Hand''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martin |first=Douglas |date=2007-05-12 |title=Alfred D. Chandler Jr., a Business Historian, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2007/05/12/business/12chandler.html |access-date=2026-11-11 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Ævi ==

=== Uppeldi og fjölskylda ===
Alfred DuPont Chandler Jr. var fæddur þann 15. september 1918 í [[Guyencourt]] í [[Delaware]] en foreldrar hans voru hjónin Alfred DuPont Chandler eldri og Caroline Johnston Ramsay. Stuttu eftir fæðingu hans fluttist fjölskyldan til [[Búenos Aíres|Buenos Aires]] í [[Argentína|Argentínu]] þar sem faðir hans starfaði fyrir járnbrautarfyrirtæki. Fjölskyldan fluttist þó aftur til Delaware þegar Chandler var fimm ára gamall. Chandler var sendur í einkaskólann [[Phillips Exeter Academy]] í [[Massachusetts]], meðal bekkjarfélaga hans þar var [[John F. Kennedy]] [[Forseti Bandaríkjanna|Bandaríkjaforseti.]] Við Phillips Exeter Academy hlaut Chandler menntun sem sæmdi manni af auðmannsættum og ólst upp í vernduðu umhverfi. Hann varð þar af leiðandi lítið var við [[Kreppan mikla|kreppuna miklu]] sem skall á þegar hann var ellefu ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/hbs-professor-alfred-chandler-jr-pre-eminent-business-historian-dead-at-88/|title=HBS Professor Alfred Chandler Jr., pre-eminent business historian, dead at 88|last=harvardgazette|date=2007-05-17|website=Harvard Gazette|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Mynd:DuPont de Nemours logo.svg|thumb|Merki Dupont de Nemours, Inc. ]]Fjölskylda Chandler var efnuð og hafði sterk tengsl við bandarískt atvinnu- og viðskiptalíf. Þrátt fyrir að bera millinafnið „DuPont“ var Chandler ekki blóðskyldur hinni frægu [[DuPont|DuPont-fjölskyldu]] sem stórfyrirtækið [[DuPont Nemours, Inc.]] dregur nafn sitt af. Hins vegar voru sterk tengsl á milli fjölskyldnanna þar sem langamma Chandler hafði verið tekin í fóstur hjá DuPont-fjölskyldunni eftir að hún missti foreldra sína. Chandler ólst auk þess upp í mikilli nánd við verksmiðjur DuPont-fjölskyldunnar í Delaware og hafði því beina reynslu af starfsemi stórfyrirtækis. Fjölskyldan var að auki beintengd bandarísku efnahagslífi en langafi Chandler, Henry Varnum Poor, var áhrifamikill fjármálagreinandi á 19. öld og hefur verið kallaður „fyrsti nútímaiðnaðargreinandinn.“ Chandler átti síðar á ævinni eftir að komast yfir persónuleg rit langafa síns fyrir algjöra slysni. Chandler kallaði skrif langafa síns „''Wall Street Journal'' síns tíma“ og urðu þau grunnurinn að bókinni ''Henry Varnum Poor: Business Editor, Analyst and Reformer'' sem kom út árið 1956.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=„Alfred Chandler: His Vision and Achievement.“ The Business History Review 82, nr 2|höfundur=Thomas McCraw|ár=2008|bls=216–217.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.strategy-business.com/article/18594|title=Professor Chandler’s Revolution|last=Kleiner|first=Art|website=Strategy+business|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

Uppeldi og bakgrunnur Chandler höfðu mikil áhrif á fræðimennsku hans og hvernig hann leit á bandaríska viðskiptasögu. Í æsku hafði hann t.a.m. mikinn áhuga á útivist sem gæti útskýrt ítarlegum skilningi hans á kortum, vegalengdum, samgönguleiðum og mikilvægi hafnarborga og auðlinda.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=„Elaborations, Revisions, Dissents: Alfred D. Chandler, Jr.s', The Visible Hand after  Twenty Years.“ The Business History Review 71, nr. 2.|ár=1997|bls=153, 155, 159, 161–162, 171, 176–178, 181–186 188–189, 192–193, 199|höfundur=Richard R. John}}&lt;/ref&gt; 

=== Menntun ===
Eftir að hafa útskrifast úr Phillips Exeter Academy með verðlaun fyrir framúrskarandi árangur í sögu lagði Chandler stund á nám við [[Harvard-háskóli|Harvard-háskóla]], líkt og hafði tíðkast innan fjölskyldunnar frá því á 18. öld, og útskrifaðist þaðan árið 1940 með [[Baccalaureus Artium|B.A.-gráðu]] í [[sagnfræði]]. Eftir síðari heimsstyrjöld hóf hann framhaldsnám í sagnfræði við [[Háskóla Norður-Karólínu]] í [[Chappel Hill]]. Hann ætlaði sér þá að sérhæfa sig í sögu [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjanna]] en áhugi hans snerist brátt að félags- og viðskiptasögu. Hann var einkum litaður af tveimur félagsfræðiprófessorum við skólann sem kynntu hann fyrir hugmyndum manna eins og Max Weber og Emile Durkheim. Í kjölfarið beindi Chandler sér alfarið að félags- og viðskiptasögu og sneri því aftur til Harvard til að læra hjá félagsfræðingnum Talcott Parsons. Chandler lauk M.A.-gráðu árið 1947 og doktorsgráðu árið 1952 með fyrrnefndri rannsókn á langafa sínum, Henry Varnum Poor, og bandarískum járnbrautariðnaði.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Seinni heimsstyrjöld ===
Þegar [[seinni heimsstyrjöldin]] skall á gekk Chandler í bandaríska sjóherinn þar sem hann vann m.a. við að rannsaka ljósmyndir af sprengjuárásum á Þýskaland til að meta hagkvæmni þeirra og áhrif. Hann vann einnig að rannsóknum við leit að hugsanlegum innrásarstöðum í Japan og ritstýrði stríðsáraskjölum [[Dwight D. Eisenhower|Dwights D. Eisenhower]], sem þá var yfirmaður herafla [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|Bandamanna]]. Bein reynsla hans af hinni gríðarmiklu skipulagstækni sem stríðsvél Bandaríkjanna fól í sér hafði mikil áhrif á hvernig hann leit á viðskiptasögu og mótaði eflaust hugmynd hans um stjórnendabyltingu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Starfsferill ===
Árið 1950 hóf Chandler störf við kennsu í [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]]. Bókin ''Strategy and Structure'' kom út á meðan hann starfaði við skólann það gerði hann til ársins 1963. Chandler flutti sig þá yfir í [[Johns Hopkins-háskóli|John Hopkins-háskóla]] í [[Maryland]] þar sem hann kenndi næstu árin og var yfirmaður sagnfræðideildar skólans. Árið 1971 fékk hann stöðu sem prófessor í viðskiptasögu við viðskiptafræðideild Harvard-háskóla og starfaði þar til ársins 1989. Auk þess að stunda kennslu og rannsóknir við Harvard vann Chandler að ýmsum öðrum verkefnum og hann var t.a.m. ritstjóri tímaritsins ''Harvard Studies in Business History'' og annarra sagnfræðitímarita. Hann var einnig formaður Economic History Association og Buisness History Conference.

=== Einkalíf ===
Chandler giftist listakonunni [[Fay Martin]] árið 1944 og eignuðust þau fjögur börn saman, dæturnar Alpine Chandler Bird og Mary Chandler Watt, og synina Alfred og Howard Chandler. Chandler lést 9. maí á [[Youville-spítala]] í [[Cambridge, Massachusetts]], 88 ára að aldri.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

== Þekktustu verk ==

=== The Visible Hand ===
''The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business'' kom út árið 1977 á meðan Chandler starfaði við Harvard. Bókin útskýrir hvernig stjórnunarstigveldi nútímafyrirtækja tók við af frjálsum markaði, eða ,,ósýnilegu hendinni” hjá Adam Smith, við að samstilla og stýra framleiðslu og dreifingu á vörum í bandarísku efnahagslífi á árunum 1840 til 1920.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Chandler rökstuddi að tækniframfarir í samgöngum og samskiptum (einkum járnbrautir og ritsími) ásamt massaframleiðslu hefðu skapað tækifæri til að ná fram gríðarlegri hraðahagkvæmni ''(e. economies of speed).'' Til að nýta þessa tækni að fullu og tryggja stöðugt flæði hráefna og afurða varð til nú stétt launaðra millistjórnenda. Þetta stjórnunarstigveldi kom í stað sjálfstæðra markaðsviðskipta milli margra sakra eininga.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Chandler leggur áherslu á að stórfyrirtæki hafi ekki komið í stað markaðarins sem frumkrafts í að skapa eftirspurn, heldur hafi þau leyst markaðinn af hólmi við innra skipulag á flæði varnings frá framleiðanda til neytanda. Þessi stjórnunarbylting mótaði nútímahagkerfið og leiddi til þess að stór, samþætt fyrirtæki fóru að ríkja í fjölmörgum iðngreinum.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Scale and Scope ===

== Viðbrögð við kenningum Chandler ==
Hægt er að reyna að vega og meta raunveruleg áhrif kenningarinnar um “stjórnendabyltinguna,” en færa má rök fyrir því að  öll viðskiptasöguritun sé viðbragð við henni á einn eða annan hátt. Sagnfræðingurinn Richard R. John vill meina að hægt sé að skipta fræðimönnum í þrjá hópa eftir því hvernig þeir hafa brugðist við kenningum Chandler, þ.e. í fyrsta lagi svokallaðir talsmenn sem tala fyrir kenningum hans, í öðru lagi gagnrýnendur sem benda á ýmiss konar ósamræmi milli kenninga Chandler og eigin rannsókna, og í þriðja lagi svokallaðir efasemdar- eða vantrúarmenn sem hafna alfarið mörgum af grundvallarhugmyndum hans.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Talsmenn ===
Talsmennirnir eru hópur sagnfræðinga, oft fyrrum nemendur Alfred D. Chandler og samstarfsmenn hans við Harvard Business School. Sumir þeirra eru eða voru tæknisagnfræðingar ''(e. historians of technology)''  og tóku undir þá sannfæringu Chandlers að nútímafyrirtæki hefðu stuðlað að tækniframförum.

Talsmennirnir töldu tæknilega og skipulagslega þróun risafyrirtækja hafa gegnt lykilhlutverki í efnahagsmótun Bandaríkjanna og eflingu alþjóðlegrar samkeppnisstöðu þeirra. Meginmarkmið hópsins var ekki að hrekja líkan Chandlers, heldur að þróa það áfram með skapandi útfærslu ''(e.'' ''creative elaboration),'' þ.e. að beita greiningarramma hans á ný viðfangsefni sem Chandler hafði sjálfur skilið eftir á jaðrinum&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

==== Louis Galambos ====
Louis Galambos er rannsóknarprófessor við sagnfræðideild Johns Hopkins-háskóla og mótaði hugtakið ,,skipulagssamþætting ''(e. organizational synthesis)'' í sagnaritun um sögu Bandaríkjanna. Hann hélt því fram að mikilvægasta fyrirbæri 20. aldar í sögu landsins hefði verið tilkoma stórra, flókinna stofnana og skrifræðis ''(e. bureaucracy).'' Með því að byggja á stjórnunarkenningum Chandlers tókst Galambos að draga upp skýran söguþráð um voxt stórra stofnana í nútímasögunni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history.jhu.edu/directory/louis-galambos/|title=Louis Galambos|date=2014-02-24|website=History|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

Síðar endurskoðaði Galambos afstöðu sína að hluta. Hann taldi að það hefðu verið mistök að líta á ''The Visible Hand'' sem alhliða samþættingaverk ''(e. synthetic work)'' og að réttara væri að líta á bókina sem ,,á hátindi sérhæfingar” ''(e. climax of specialization),'' enda hefði hún staðsett sögu nútímastórfyrirtækja í nokkurri einangrun frá félagslegu og stjórnmálalegu umhverfi þeirra. Galambos telst eigi að síður til talsmannanna, þar sem hann hafnaði ekki meginniðurstöðu Chandlers um stjórnunarbyltinguna, heldur beitti greiningarramma hans með skapandi útfærslu á nýjum og víðtækari vettvangi.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

==== Richard Tedlow ====
Á sama tíma og Galambos beitti líkaninu á skrifræði færði Richard S. Tedlow, sérfræðingur í viðskiptasögu, greiningarramma Chandlers yfir á sögu fjöldamarkaðssetningar ''(e. mass marketing).'' Tedlow sýndi fram á að nútímaleg fjöldamarkaðssetning ætti rætur að rekja til byltingar í samgöngum og samskiptum, einkum járnbrauta og ritsíma, um miðja 19. öld. Í anda Chandlers hélt hann því fram að stórfyrirtæki hefðu tekið virkt frumkvæði í að móta og skipuleggja markaðinn í stað þess að bíða eftir neytendum.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/profile.aspx?facId=6564|title=Richard S. Tedlow - Faculty &amp; Research - Harvard Business School|website=www.hbs.edu|access-date=2026-11-12}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==</text>
      <sha1>tjim5k2mkqp9apwndzxcc2v8k9dc40k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notandi:Hans von Seeckt</title>
    <ns>2</ns>
    <id>193433</id>
    <redirect title="Hans von Seeckt" />
    <revision>
      <id>1986745</id>
      <timestamp>2026-11-11T20:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hoj27</username>
        <id>104209</id>
      </contributor>
      <comment>Hoj27 færði [[Notandi:Hans von Seeckt]] á [[Hans von Seeckt]]</comment>
      <origin>1986745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="6hipihpatjdb6ocdzzpvh5zi18rll71" xml:space="preserve">#tilvísun [[Hans von Seeckt]]</text>
      <sha1>6hipihpatjdb6ocdzzpvh5zi18rll71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Forn-Inúítar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193434</id>
    <revision>
      <id>1986805</id>
      <timestamp>2026-11-12T02:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Masae</username>
        <id>538</id>
      </contributor>
      <comment>Ný grein</comment>
      <origin>1986805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6862" sha1="4hjb8zzbrifxnfku4z7qtnf1uo8hyw6" xml:space="preserve">[[Mynd: Artefact saqqaquien baie Disko 3.jpg|thumb|260x260px|Steinverkfæri frá Saqqaq-menningunni]] [[Mynd:Archéo harpoon Saqqaq 3.jpg|thumb|[[Skutull]] úr tré frá Saqqaq-menningunni]]'''Forn-Inúítar''', sem einnig hafa verið nefndir Forn-Eskimóar&lt;ref&gt;T. Max Friesen  (2015). [https://journalhosting.ucalgary.ca/index.php/arctic/article/view/67546/51449  On the Naming of Arctic Archaeological Traditions:The Case for Paleo-Inuit] Tïmaritð ARCTIC Vol. 68, NO. 3 (SEPTEMBER 2015) Bls. iii–iv. &lt;/ref&gt;  ([[Latína|latína]]: Palaeo-Inuitus; [[Enska|enska]]: Paleo-Inuit; [[Franska|franska]]: Paléoesinuit), var það fólk sem byggðu norðurslóðir – allt frá [[Tsjúkotka]] austast í núverandi [[Rússland|Rússlandi]]&lt;ref&gt; Gusev, Sergey V.; Zagoroulko, Andrey V.; Porotov, Aleksey V. (1999). &quot;Sea mammal hunters of Chukotka, Bering Strait: Recent archaeological results and problems&quot;. World Archaeology. 30 (3): 354–369. doi:10.1080/00438243.1999.9980417. JSTOR 124957. Wikidata Q57271869.&lt;/ref&gt;, þvert yfir nyrsta hluta [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og allt til [[Grænland|Grænlands]] – áður en nútíma [[Inúítar]] komu þangað. 

Elsta menningarskeið Forn-Inúíta, stóð yfir á tímabilinu 3900 til 3600 f.Kr.&lt;ref&gt; [https://www.historymuseum.ca/teachers-zone/history-box/early-canada/first-face/  &quot;QkHn-13:489 - First Face&quot;.] Canadian Museum of History. &lt;/ref&gt; Þeir fóru að hverfa af sjónarsviðinu um ár 1000 e.Kr. og síðasta menningarskeið þeirra, [[Dorset-menning|Dorset-menningin]], hvarf um árið 1400 e.Kr.&lt;ref&gt; Holly DH, Friesen TM. The Archaeology of Forgetting, the Dorset, and Arctic Antiquity. Cambridge Archaeological Journal. 2025;35(4):648-660. doi:10.1017/S0959774325100061&lt;/ref&gt;

Talið er að um Forn-Inúítar hafi flutt fyrir um 5.000 árum frá norðausturhluta [[Síbería|Síberíu]] yfir [[Beringshaf]] til Norður-Ameríku og síðan áfram um Alaska og norðurslóðir [[Kanada]], allt til Grænlands.

Hugmyndir um menningu og lífi þessa fólks byggja að öllu leiti á túlkunum á [[Fornleifafræði|fornleifum]]. Þessir fyrstu landnemar skildi ekki eftir sig neinar ritaðar heimildir um hverjir þeir voru, hvernig trú og heimsmynd þeirra var, hvernig samfélagsskipulaginu var háttað og ekki heldur hvernig það tungumál var sem þeir töluðu. 
Það var ekki kom fram á fjórða áratug 19. aldar að forleifafræðingar fóru  að gera sér grein fyrir því að forsaga norðurslóða Norður-Ameríku og Grænlands væri margbrotnari en áður var talið.

Menning þeirra sem nefndir eru Forn-Inúítar skiptist í allmörg tímabil og svæði. Þar á meðal svo nefnd Pre-Dorset-menning á austur-kanadíska-heimskautasvæðinu frá um 3200 til 850 f.Kr.&lt;ref&gt; Robert McGhee (2013).[ https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/pre-dorset-culture  &quot;Pre-Dorset Culture&quot;.] The Canadian Encyclopedia. Historica Canada.&lt;/ref&gt;; [[Saqqaq-menning|Saqqaq-menningin]] á Grænlandi (2500–800 f.Kr.); [[Independence I]]- og [[Independence II]]-menningarnar í norðausturhluta Kanada og á Grænlandi (sú fyrri um 2400–1800 f.Kr. og sú seinni um 800–1 f.Kr.)&lt;ref&gt; Jens Fog Jensen (2005). [https://www.researchgate.net/publication/364210848_Independence_Culture Independence Culture]. Nationalmuset Danmark&lt;/ref&gt;; Groswater-menning á [[Labrador]], í [[Núnavút|Nunavik]] og á [[Nýfundnaland|Nýfundnalandi]] (frá 1800 f.Kr til 100 e.Kr) ; og Dorset-menningin (frá 500 f.Kr. til 1400 e.Kr.), sem breiddist út um norðurslóðir Norður-Ameríku. Dorset-menningin var síðasta Forn-Inúítamenningin á norðurslóðum áður en Thule-fólkið, forfeður nútíma-Inúíta, fluttust austur á bóginn frá því svæði sem nú er Alaska.&lt;ref&gt;[https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/prehistory-of-greenland/ &quot;The Prehistory of Greenland&quot;.] Nationalmuset Danmark &lt;/ref&gt;

Fornleifar frá því sem nefnt er Saqqaq-menningin er einkum að finna á suður og vesturhluta Grænlands (þótt finna megi yngri minjar frá þessu tímabili í norðurhluta Nunavut). Independence-menningin tengist norður og norðausturhluta Grænlands (auk minja á norðurhluta Nunavut). Pre-Dorset-menningin náði yfir þau svæði sem nú tilheyra [[Norðvesturhéruðin|Norðvesturhéruðunum]], [[Núnavút|Nunavut]], [[Québec|Quebec]] og Labrador.  Þessi menningarsvæði þróuðust yfir í Dorset-menninguna fyrir um 2.500 árum. Seinni tíma fornleifafræðingar telja margir að þessar mismunandi menningasvæði hafi í raun verið ólíkar birtingarmyndir eða aðlögunarform sama þjóðflokks en ekki vel aðgreindir menningarheimar.

Alsursgreinin á fornleifum frá hinum ýmsu menningarskeiðum Forn-Inúíta nær yfir tímabilið frá um 5000 f.Kr. til um 1350 e.Kr. Það sem hefur fundist  er einkum steinverkfæri og úrgangsefni frá verkfæragerð, ásamt rústir af steinhleðslum bústaða. Lífræn efni, svo sem bein, rostungatennur og rekaviður, varðveitast mun síður og eru þess vegna að mestu horfin. 

Steinverkfærin tengjast oftast við veiðar; miklu minni heimildir um verk og líf kvenna, barna og aldraðra er að finna í fornleifunum sem getur gefið þá mynd að menningarsagan einkennist fyrst og fremst af körlum og verkum þeirra.

Þrátt fyrir að fornleifar hafi fundist mjög víða á norðurslóðum og verið rannsakaðar all ítarlega hefur [[Erfðafræði|erfðafræði]] íbúa norðurslóða lítið verið rannsökuð. Skýrsla um umfangsmikla rannsókn var birt 2014 um greiningu á bæði fornu og samtíma [[Erfðamengi|erfðamengi]] einstaklinga frá norðurslóðum Norður-Ameríku. Greiningar á þessum erfðamengjum benda til þess að norðurslóðir hafi byggst fyrir 6000 árum í kjölfar landnáms sem var óháð landnámi annarra frumbyggjahópa í Ameríku. Allt bendir til þess að forn-Inúítar hafi að mestu búið við erfðafræðilega einangrun eftir komuna til Ameríku. Þar að auki virðist sem þessir upprunalegu íbúar á norðurslóðum hafi að fullu horfið án þess að skilja eftir sig neina afkomendur fyrir um 700 árum.&lt;ref&gt;M. Raghavan er al (2014) [https://www.science.org/doi/10.1126/science.1255832 The genetic prehistory of the New WIrld Arctic]. Tímaritið SCIENCE, 29 Aug 2014, Vol 345, Issue 6200, DOI: 10.1126/science.1255832&lt;/ref&gt;
== Ítarefni ==
* Hans Christian Gulløv, Claus Andreasen, Bjarne Grønnow, Jens Fog Jensen, Martin Appelt, Jette Arneborg og Joel Berglund: ''Grønlands forhistorie''; 1. udgave, 2. oplag; Gyldendal, København 2005; {{ISBN|87-02-01724-5}}
== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]]
[[Flokkur:Frumbyggjar]]
[[Flokkur:Grænland]]
[[Flokkur:Inúítar]]
[[Flokkur:Kanada]]
[[Flokkur:Síbería]]</text>
      <sha1>4hjb8zzbrifxnfku4z7qtnf1uo8hyw6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>