Wikiheimild iswikisource https://is.wikisource.org/wiki/Wikiheimild:Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikiheimild Wikiheimildspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttarspjall Höfundur Höfundarspjall Blaðsíða Blaðsíðuspjall Frumrit Frumritsspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 250 10424 29794 29770 2026-05-06T08:05:28Z Skroggur 2928 29794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Skroggur" />{{center|10}}</noinclude>sinn smágjörva vef. Sumstaðar mæna undarlega vaxnir hraundrangar upp úr mosabýngjunum; sólskríkjur og maríuerlur fljúga hingað og þangað og tísta við og við — annars heyrist hjer ekkert hljóð, nema niðurinn úr Hraunsholtslæk, þar sem hann fellur út í Arnarnessvog. Hið eiginlega Álptanes takmarkast af Lambhúsatjörn og Skógtjörn; á eiðinu þar á milli liggur Selsskarð, sem fyrr er nefnt; sunnanvert við Lambhúsatjörn eru »melarnir«, þar sem vegurinn liggur fram á nesið. Yfir Skógtjörn var hlaðin steinbrú, sem nefndist »stíflurnar«, allmikið verk, en illa gert, og mátti fara þar styttri leið yfir í Garðahverfið. Nú er þetta hrunið og farinn nýr vegur fyrir tjarnarendann. Inn í Álptanes og inn úr Skerjafirði gengur Bessastaðatjörn, og liggur Bessastaðanes því á milli Lambhúsatjarnar og Bessastaðatjarnar; Bessastaðanes er stórt flæmi, og að mestu leyti ófrjósamt, þótt beita megi þar peningi á sumrum; austurhluti þess er búnguvaxinn og þar hæst á búngunni er kringlóttur grasblettur og rúst eftir gamalt byrgi, þar sem fálkarar hafa líklega legið við; það var kallað »skothús«, og er þaðan víðsýni mikið. Hinn frjóvsamasti partur af Bessastaðanesi liggur á milli Lambhúsatjarnar og Bessastaðatjarnar, það er Bessastaðatún. Lambhúsatjörn er alvaxin marhálmi og þar fara menn oft í maðkafjöru, og þaðan er komin vísan: {{Center block|{{Smaller|<poem> „Álptnesingurinn úti liggur og aldrei sefur, dregur meir en drottinn gefur, dygðasnauður maðkanefur“. </poem>}}}} Marhálmur er tekinn í tjörninni. Bessastaðatjörn verður svo grunn um fjöru, að vel má vaða hana [og lá gata eða vaðalvegur yfir á Breiðabólstaðareyri, þar rjett á móti]; í henni<noinclude></noinclude> f8v24gh23mqpmhxzxi9nmz972pbidty 250 10442 29789 2026-05-06T07:03:58Z Skroggur 2928 /* Prófarkalesin */ 29789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Skroggur" />{{center|21}}</noinclude>{{block center|<poem>''Μήτηρ μέν ὲμέ φησι τοῦ ἒμμεναι αὺνταρ ἔγωγα ''οὐκ οἶδ οὐ γάρ πώ τις ἑόν γόνον αὐτός ἀνέγνω.</poem>}} [Jeg hef ekki verið skírður »Gröndal«, eins og sjá má af bóluattestinu, en fólkið hefur alltaf kallað mig svo eptir afa mínum, svo jeg hef orðið að láta það festast við mig.] Lítið man jeg um æskulíf mitt, það er að mestu leyti horfinn draumur. Faðir minn hafði komið að Bessastöðum 1819 og hefur þó verið þar ógiptur fyrst, því hann kvæntist fyrst 1822. Þá var Björn Gunnlaugsson einnig orðinn kennari, og einhvern tíma á þeim árum mun það hafa orðið, að Björn kom á gluggann hjá föður mínum um sumarnótt og kallaði, að ræningjaskip kæmi og sagðist ráða föður mínum til að grafa peninga sína, »jeg er búinn að grafa mína«. Ekkert man jeg eptir Þuríði systur minni framan af, og ekki eptir Egli bróður mínum, og ekki veit jeg hvað satt er í því, að Hallr »mundi sjálfur þat er hann var skírður, at Þangbrandr skírði hann þrevetran«. Við áttum heima í miðparti timburhúsa-byggingarinnar, sem jeg hef getið um áður, og voru þar tvær stórar stofur, kallaðar »bláa stofan« og »gula stofan«, en jeg man ekkert eptir öðrum herbergjum í húsinu, þó mig rámi í að jeg einhverntíma svæfi þar uppi á lopti hjá Sveinbirni Hallgrímssyni. Ekkert man jeg heldur eptir húsbúnaðinum. Í bláu stofunni var móðir mín og við börnin, en faðir minn sat og skrifaði í gulu stofunni; þar lagði hann út Fornmannasögur á latínu (að minsta kosti fyrstu bindin, Scripta historica Islandorum), og man jeg eptir því; jeg man og eptir þegar hann var að semja Lexicon poëticum, hann hafði það á ótalmörgum ofur smáum seðlum, sem hann klipti niður og raðaði síðan og hreinskrifaði, en það gerði hann á<noinclude></noinclude> kb54usq2iesrb8t8t7mv4g1iov0400w 250 10443 29790 2026-05-06T07:15:46Z Skroggur 2928 /* Prófarkalesin */ 29790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Skroggur" />{{center|22}}</noinclude>Eyvindarstöðum. Í bláu stofunni var stórt rúm með sparlökum og þar sváfum við hjá foreldrum okkar meðan við vorum lítil; í stofunni hengu tvær stórar olíumyndir, önnur af Finni biskupi, en hin af Brynjólfi biskupi Sveinssyni og man jeg vel eptir þeim; annar var hvítleitur en hinn rauðleitur, og var faðir minn vanur að segja við okkur, þegar við vorum að skoða myndirnar: »Þessi er rauður af brennivíni, en þessi er hvítur af lestri«. Þessar myndir hafa sjálfsagt verið komnar frá Benedikt afa mínum, en jeg veit ekkert um hvað af þeim varð, og er það skaði mikill með Brynjólf, því nú er engin mynd til af honum; en í þá daga var ekkert hirt um slíkt. [Í »Sunnanfara« (1896) er mynd sem á að vera af Brynjólfi, en hún er ekkert lík því sem jeg man eptir. Dr. Jón Þorkelsson (yngri) fjekk þessa mynd hjá frú Katrínu Þorvaldsdóttur, og sýndi mjer hana, og vildi endilega að þetta væri mynd af Brynjólfi, en jeg sagði lítið um það til þess að styggja ekki Jón. Myndin er eins og af einhverjum Idiot; maðurinn les ekki á bókina, en það er eins og hann hlusti eftir hvort hún segi ekki eitthvað. Fremur held jeg þetta sje kopí af mynd Jóns bisk. Vidalíns, því hann er myndaður eins, með bók í hendi sem hann bendir á, en sú mynd er líka illa gerð (af Helga Sigurðssyni). Það sem dr. J. Þ. segir um okkur systkinin og myndina er alt rangfært. Faðir minn hefur víst vitað vel af hverjum myndin var. Jeg teiknaði mynd fyrir Torfhildi Holm, af því hún lagði svo fast að mjer, en jeg vissi vel að hún var ekkert lík því sem vera átti, og jeg var líka illa fyrirkallaður]. Við höfðum hæns á Bessastöðum og man jeg eptir, að einusinni var hani drepinn með því að höfuðið var snögglega höggvið af honum, og flaug hann höfuðlaus nokkurn<noinclude></noinclude> t9x5fnvsi7ck4vtf99o3hyx2zdnywgi 250 10444 29791 2026-05-06T07:52:16Z Skroggur 2928 /* Prófarkalesin */ 29791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Skroggur" />{{center|23}}</noinclude>spotta á eptir. Skömmu eptir það sagði Björn Gunnlaugsson frá að enskur maður hefði spáð stórflóði, sem ætti að eyða lönd öll, og þar með, að ef það ekki rættist, þá mætti höggva af sjer höfuðið. En við börnin hjeldum alltaf, að það ætti að höggva af honum höfuðið »eins og hana«, og ráðgerðum að flytja dótið okkar upp í kirkjuturninn. Skólahúsið var ávalt kallað »gullsmiðsstofan«, því þar bjó Þorgrímur Tómasson gullsmiður, kallaður »Thomsen«, sonur Tómasar gullsmiðs í Ráðagerði, sem afi minn orti til vísurnar um tóbakspípuhöfuð. Þorgrímur var lítill vexti og grannur, gamallegur snemma, en snarplegur og fjörugur, íbygginn og búmaður; hann hafði lært smíðar ytra og gerði mjög við úr; hann var bryti skólans og oeconomus; hann riðaði með höfuðið og gekk með gleraugu heima við; sat löngum við smíðaborð sitt, sem var í öðrum glugganum í stofunni. Ingibjörg hjet kona hans, systir Gríms amtmanns. Bæði voru við aldur, þegar jeg man fyrst til. Rúmið þeirra stóð í stofunni, og þar lágu kettir jafnan í. Þorgrímur var ætíð kallaður »gullsmiðurinn«, »gullsi« og »gullsmiðurinn á Bessastöðum«; hann var höfðingi og gestrisinn, og sóktu hann margir fyrirmenn heim; var þá veitt vel og stundum drykkjur allmiklar, en lítið vissi jeg um það eða hverir það voru. Einu sinni man jeg til að þar var einhver samdrykkja; við vorum háttuð, en faðir minn held jeg hafi verið með í gullsmiðsstofunni; þá kom Bjarni Thorarensen á gluggann og kallaði: »Ljúkið upp maddam’ Egilsen! Djöflarnir eru hjerna úti og ætla að taka mig« — en í því var komið að Bjarna og farið með hann inn aptur. Gullsmiðurinn átti þrjú börn: Grím og tvær dætur og voru þau öll nokkuð eldri en við. Við börnin sáum þau<noinclude></noinclude> mm25seeilcqmx6gmozu5uapss46byqf 250 10445 29792 2026-05-06T07:59:46Z Skroggur 2928 /* Prófarkalesin */ 29792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Skroggur" />{{center|24}}</noinclude>sjaldan, og fengum nærri því aldrei að koma út á hlaðið gullsmiðsstofu megin, og vorum við því ókunnug; það var eins og þessi börn væru álitin meiriháttar en við. Við ljekum aldrei saman; um Grím vissi jeg ekkert, en jeg fann þá þegar að hann átti að verða eitthvað extra. [Hann nam skólalærdóm hjá Árna Helgasyni og var útskrifaður af honum; talað var um, að hann þætti of góður til að vera í skólanum, en fluggáfaður var Grímur]. Hallgrímur Skeving bjó í litla húsinu við hliðina á okkur. Synir hans voru Gísli, Hans, Hannes, Lárus og Arnkell og urðu allir undarlegir af undarlegu uppeldi; Gísli varð snemma vitskertur, en var þó vel gefinn af náttúrunni, söngmaður mikill, en hinir komu ekki upp nokkru hljóði; var sagt hann hafi átt að sofa og vaka eftir vissum reglum og hafi hann því sturlast, hann varð nokkuð gamall, var fluttur til Reykjavíkur með foreldrum sínum 1846 og dó þar. Faðir minn og Skeving voru vinir og voru þeir Hans og Lárus, »Skevingsdrengir« leikbræður okkar barnanna; en þeir voru eldri en við og sterkari, svo við höfðum ekki við þeim, þeir voru og hrekkjóttir og sáust lítt fyrir. Þá var mjög títt með börnum að byggja sjer kofa eða hús inhversstaðar úti, úr grjóti og spýtum, oftast nær upp við einhvern túngarð; ekki man jeg hvar við áttum hús, en Skevingsdrengir bygðu sjer svo stórt hús við túngarðinn hjá Lambhúsatjörn, að þeir gátu verið inni í því. Einu sinni var maður að gera við túngarð fyrir Skeving, og þá um daginn fórum við öll, og mig minnir Skevingsdrengir með, og fundum upp á því að stríða manninum með svo miklu moldkasti að hann hafði engan frið, svo hann fór loksins heim og klagaði okkur, en við vorum flengd fyrir tiltækið — jeg efast um að við mundum sjálf hafa fundið upp á þessu, því við vorum hrekkjalaus.<noinclude></noinclude> 920elpk2iy6np74hyi0rdsbp4moftl1 29793 29792 2026-05-06T08:00:54Z Skroggur 2928 29793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Skroggur" />{{center|24}}</noinclude>sjaldan, og fengum nærri því aldrei að koma út á hlaðið gullsmiðsstofu megin, og vorum við því ókunnug; það var eins og þessi börn væru álitin meiriháttar en við. Við ljekum aldrei saman; um Grím vissi jeg ekkert, en jeg fann þá þegar að hann átti að verða eitthvað extra. [Hann nam skólalærdóm hjá Árna Helgasyni og var útskrifaður af honum; talað var um, að hann þætti of góður til að vera í skólanum, en fluggáfaður var Grímur]. Hallgrímur Skeving bjó í litla húsinu við hliðina á okkur. Synir hans voru Gísli, Hans, Hannes, Lárus og Arnkell og urðu allir undarlegir af undarlegu uppeldi; Gísli varð snemma vitskertur, en var þó vel gefinn af náttúrunni, söngmaður mikill, en hinir komu ekki upp nokkru hljóði; var sagt hann hafi átt að sofa og vaka eftir vissum reglum og hafi hann því sturlast, hann varð nokkuð gamall, var fluttur til Reykjavíkur með foreldrum sínum 1846 og dó þar. Faðir minn og Skeving voru vinir og voru þeir Hans og Lárus, »Skevingsdrengir« leikbræður okkar barnanna; en þeir voru eldri en við og sterkari, svo við höfðum ekki við þeim, þeir voru og hrekkjóttir og sáust lítt fyrir. Þá var mjög títt með börnum að byggja sjer kofa eða hús inhversstaðar úti, úr grjóti og spýtum, oftast nær upp við einhvern túngarð; ekki man jeg hvar við áttum hús, en Skevingsdrengir bygðu sjer svo stórt hús við túngarðinn hjá Lambhúsatjörn, að þeir gátu verið inni í því. Einu sinni var maður að gera við túngarð fyrir Skeving, og þá um daginn fórum við öll, og mig minnir Skevingsdrengir með, og fundum upp á því að stríða manninum með svo miklu moldkasti að hann hafði engan frið, svo hann fór loksins heim og klagaði okkur, en við vorum flengd fyrir tiltækið — jeg efast um að við mundum sjálf hafa fundið upp á þessu, því við vorum hrekkjalaus. {{nop}}<noinclude></noinclude> pczuug64fc0vbtd46xitfnw3vy5rbno 250 10446 29795 2026-05-06T08:11:50Z Skroggur 2928 /* Prófarkalesin */ 29795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Skroggur" />{{center|25}}</noinclude>Snemma var byrjað að láta mig lesa latínu og grísku [faðir minn kendi mjer þetta sjálfur]; skrift og landafræði lærðum við börnin saman; við lærðum Riises geografiu, sem er miklu stærri bók en seinna hefur verið í skólanum; þó hún ekki væri góð, þá lærðum við af henni fjölda af nöfnum t. a. m. öll fylkin í Rússlandi (45), öll Departementin í Frakklandi (86), alla staði — bjuggum til vísur eða rhythmus til að muna betur, t. a. m. fljótin í Ítalíu: {{Center block|{{Smaller|<poem> Po, Etsch, Tiber, Brenta, Piave, Tagliamento, Ofanto, Garigliano, Volturno. </poem>}}}} og kann jeg flest af þessu enn reiprennandi. Topografíuna lærðum við af kortunum og kunni jeg þau svo utanað, að jeg gat teiknað upp úr mjer hvert land. Við lásum Nepos, Cæsar (bell. gall.) Tacitus (Germania) og Gedikes lat. lestrarbók; jeg man eptir því, að einu sinni, þegar jeg var barn, kom Ólafur Finsen með Vilhjálm son sinn til foreldra minna, en jeg man ekkert hvernig þeir litu út, nema að Vilhjálmur var svo fínn og »civiliseraður« og þótti mjer hann fallegur, hann var þegar fyrirtaks-piltur og þá var sagt hvað hann væri búinn að lesa: fimm bækur í Cæsar, eina bók í Anabasis og fleira, og þótti hann taka mjer fram, en hann var nokkuð eldri en jeg; ekkert man jeg eptir honum í skóla, og þá hefur ekkert borið á honum, en hann var farinn þaðan áður en jeg kom. Einu sinni var jeg flengdur fyrir frammistöðu mína í verba sentienti; jeg hafði þá verið að sauma með Þuríði, og var mjer þó annað betur lagið en saumaskapur. Grammatíkina lærði jeg eins og þá var títt, ágrip lítið sem sjera Árni Helgason hafði saman tekið, og kunnu menn þá latínu miklu betur en nú. Grísku<noinclude></noinclude> 07hamvg82t5phbx8b5yy89zglulsdhv 250 10447 29796 2026-05-06T08:16:21Z Skroggur 2928 /* Prófarkalesin */ 29796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Skroggur" />{{center|26}}</noinclude>lærði jeg á Langes grammatik, og lærðu menn miklu betur á hana en bækur Madvigs og Tregders. Hafa þessar bækur gjörspilt öllum lærdómi hinna gömlu mála í skólunum. Ýmsir menn kendu mjer að skrifa: faðir minn, Sveinbjörn Hallgrímsson, Þorsteinn Jónsson (frá Auðkúlu, kaupmaður seinna) o. fl. og skrifaði jeg fremur illa og fjekk ekkert visst handarlag; eitthvað mun jeg hafa leitast við að teikna, og svo var jeg að smíða. Við börnin vorum látin þjera foreldra okkar, eins og þá var títt með heldra fólki, en jeg held að það hafi fjarlægt okkur frá þeim, við þorðum eiginlega aldrei að nálgast þá eða vera nátturleg, og má vera þetta hafi haft einhver áhrif á anda minn. Af náttúru var jeg fúll og einrænn, hneygður til hroðyrða og grófyrða, en ekki til að bölva, því það heyrðum við aldrei fyrir okkur haft; það lærði jeg ekki fyrr en í skólanum og mest í Reykjavík af kvennfólki; þó að foreldrum mínum þætti vænt um mig, þá voru mjer ekki blíðleg atlot sýnd, nje vinlegt viðmót, jeg varð snemma eins og einstæðingur, og hefur það ráðið allri stefnu minni seinna og verið orsök til þeirrar alvöru sem mjer er tamt að geyma neðst á botninum í mínu andlega gáfna-keri. Jeg fjekk optast nær að heyra hvað jeg væri ljótur, klaufalegur og latur, en hrós man jeg ekki eptir að jeg fengi nokkurn tíma; sjálfsagt hef jeg átt þetta álas skilið; en uppörvun hafði jeg enga. Allt hvað jeg gerði og hef síðan gjört, það hef jeg gjört alveg uppörfunarlaust. [Jeg fjekkst við að smíða, eins og börn gera; þá kom lektor einu sinni að og spurði: »hvað ertu að smíða, drengur minn?« »Jeg er að smíða hlandfor« sagði jeg með innilegri fýlu, en lektor þótti víst svarið ónotalegt og fór burtu.] Af þeim skólapiltum, sem voru í skólanum á þessum<noinclude></noinclude> gda1ktcw2wsxble5yigo1n1dt1s2rw2 250 10448 29797 2026-05-06T08:24:23Z Skroggur 2928 /* Prófarkalesin */ 29797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Skroggur" />{{center|27}}</noinclude><section begin="182635e"/>árum, man jeg ekki eptir neinum nema ''Ólafi Pálssyni, Sigurði Melsted, Jens Sigurðssyni, Páli Melsted og Guðmundi Sivertsen;'' hann var þá ungur. Allir urðu merkilegir menn, nema af Guðmundi er það að segja, að hann var sonur Bjarna Sivertsens riddara. Nú þegar Gaimard kom hingað nokkru seinna, þá bauð Frakkastjórn að kosta menntun tveggja gáfaðra Íslendinga, og var Guðmundur kosinn annar, líklega af einhverjum dönskum innblástri, en hinn var enginn kosinn. Fór Guðmundur til Frakklands. [Jeg hef heyrt hann hafi orðið hneigður til ofdrykkju í Absinth, en hvað satt er í því, veit jeg ekki]. Eptir Jens Sigurðssyni man jeg það, að hann og einhverjir fleiri piltar fengu kaffi á morgnana hjá okkur, og kom Jens þá einu sinni svo jeg var ekki kominn á fætur og var jeg blekugur á höndunum; þá sagði Jens, að jeg mundi hafa verið að skrifa. Um Sigurð man jeg það, að hann var bjarthærður og þótti fallegri en aðrir menn ýmsir; það man jeg um Pál, að við lágum einu sinni um vor í garðbrekku á sjóbúðarflöt; en móðir mín hafði verið veik, og spurði Páll mig þá að, hvort hún væri »komin á flakk«, jeg skildi þetta þá ekki öðruvísi en svo, að jeg hef aldrei gleymt því síðan. Jeg man ekki hvort jeg varð fokvondur eða ekki. <section end="182635e"/> <section begin="183542u"/>{{center|{{x-larger|'''1835—1842.'''}}}} Faðir minn hafði keypt Eyvindarstaði og ljet byggja þar allt upp af nýju. Hann var vel efnaður og átti ýmsar jarðir, þar á meðal Höfn í Borgarfirði og Bjólu fyrir austan Birtingaholt, en þetta varð hann smátt og smátt að selja, því að laun hans hrukku hvergi nærri til, með barnafjöldanum og þar af leiðandi búskap. Í rauninni<section end="183542u"/><noinclude></noinclude> 6l2fl1ftpz3i6hxcgedy0s2ghofi8kw