lo jbobau

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="jbo">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>jbowiki</dbname>
    <base>https://jbo.wikipedia.org/wiki/uikipedi%27as:ralju</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">velsku</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">rirci</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">casnu</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">pilno</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">casnu lo pilno</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">uikipedi'as</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">casnu la .uikipedi'as.</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">datnyvei</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">casnu lo datnyvei</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">medi'auikis</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">casnu la .medi'auikis.</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">termo'a</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">casnu lo termo'a</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">nundju</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">casnu lo nundju</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">klesi</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">casnu lo klesi</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>lo jbobau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70</id>
    <revision>
      <id>115608</id>
      <parentid>113687</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T18:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tratxan</username>
        <id>20286</id>
      </contributor>
      <comment>/* ni'oni'o te finti */</comment>
      <origin>115608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11420" sha1="rstr7a10pknamyi16dq1qmogr9uptz2" xml:space="preserve">[[File:Lojbanlogo.svg|thumb|ti pixra lo lanci be la .lojban.]] 
la '''.lojban.''' no'u lo '''jbobau''' cu [[runbau]] .i ly. se finti [[lojbangirz|la .lojbangirz.]] lo za'i zasti fa su'o bangu poi se jicmu lo logji gi'e zifre selcpa gi'e se pilno ku'o de'i [[1987moi|li 1987]] .i lo na'e ralju te finti cu nu cipra lo ka lo nu pilno ce'u cu galfi lo tadji be lo nu pensi

== citri ==
la .lojban. se lidne [[loglan|la .loglan.]] noi no'e mulno se finti fo lo sidbo be fi la [[djeims.kuk.braun|.djeims.kuk.braun.]] fi lo nu cipra fi lo [[se skesmadi be la sapir. .e la .uorf.|se skesmadi be la .sapir. jo'u la .uorf.]] 

ni'o de'i li 1987 so'o goi gy gunka be tu'a la .loglan. cu fendi lo girzu fo la .loglan. ki'u lo za'i dy ky by finca'i lo bangu gi'e djica lo nu dukse be fi ku jitro lo selci'a be bau .i gy. ganzu fi [[lojbangirz|la .lojbangirz.]] mu'i lo nu finti lo cnino lojbau .i ba za bo la .lojban. co'a vajmau la .loglan .i la .lojban. ca ti noi nanca 2016 moi cu bangu ji'i 200 prenu

== krasi ==
lo lojbo [[gerna]] cu se krasi lo [[bridi]] logji .i lo valsi cu se krasi lo xa bangu po'u lo [[jugbau]] jo'u lo [[glibau]] jo'u lo [[sanbau]] jo'u lo [[xinbau]] jo'u lo [[rabybau]] jo'u lo [[rukybau]] .i zmiku lo ka finti lo valsi poi traji lo ka simsa lo valsi be ro by.

== sance ==
la .lojban. se pagbu 27 ba'usle .e pa ba'urtadji jai galfi .i lo karsna cu se 6 mei fi me'o .a'y .e me'o .e'y .e me'o .i'y .e me'o .o'y .e me'o .u'y .e me'o iy'y .i 19 mei fa lo zunsna ku ne lo'u by cy dy fy gy jy ky ly my ny py ry sy ty vy xy zy .y'y denpa bu le'u .i me'o denpa bu sruri lo cmevla gi'e lamji lo karsna poi tolfa'o lo valsi ku'o .e me'o iy'y pe lo valsi fanmo .i me'o .y'y .e me'o slaka bu bi'ai se sepsi'u lo slaka .i me'o .u'y .e me'o .i'y vu'o poi lidne lo karsna cu xabykarsna

== lerfu ==
{|align=&quot;center&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
!a!!b!!c!!d!!e!!f!!g!!i!!j!!k!!l!!m!!n!!o!!p!!r!!s!!t!!u!!v!!x!!y!!z!!.!!'!!,
|} 

ni'o 26 da lojbo lerfu .i lo nu pilno lo na lojbo lerfu tu'a lo cmavo pe lo mekso .a lo namcu .a lo lerfu cu jai cafne .i ca'irselzau fa lo nu basti lo namcu cmavo

{|border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
!sinxa!!0!!1!!2!!3!!4!!5!!6!!7!!8!!9!!%!!/
|- valign=&quot;top&quot;
|'''valsi'''||no||pa||re||ci||vo||mu||xa||ze||bi||so||ce'i||fi'u
|-
!sinxa!!A!!B!!C!!D!!E!!F!!G!!I!!J!!K!!L!!M
|- valign=&quot;top&quot;
|'''valsi'''||abu&lt;br&gt;a'y||by||cy||dy||ebu&lt;br&gt;e'y||fy||gy||ibu&lt;br&gt;i'y||jy||ky||ly||my
|-
!sinxa!!N!!O!!P!!R!!S!!T!!U!!V!!X!!Y!!Z!!'
|- valign=&quot;top&quot;
|'''valsi'''||ny||obu&lt;br&gt;o'y||py||ry||sy||ty||ubu&lt;br&gt;u'y||vy||xy||ybu&lt;br&gt;iy'y||zy||y'y
|}

=== karsna ===
{| align=&quot;right&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; 
!lojbo &lt;br /&gt;karsna &lt;br /&gt;terle'u
![[crane karsna|crane]]
![[klomidju karsna|klomidju]]
![[trixe karsna|trixe]]
|-
|[[ganlo karsna|'''ganlo''']]
| align=&quot;center&quot; | [[velsku:Close front unrounded vowel.ogg|'''i''']]
|
| align=&quot;center&quot; | [[velsku:Close back rounded vowel.ogg|'''u''']]
|-
|[[karmidju karsna|'''karmidju''']]
| align=&quot;center&quot; | [[velsku:Mid front unrounded vowel.ogg|'''e''']]
| align=&quot;center&quot; | [[velsku:Mid-central vowel.ogg|'''y''']]
| align=&quot;center&quot; | [[velsku:Mid back rounded vowel.ogg|'''o''']]
|-
|[[kalri karsna|'''kalri''']]
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | [[velsku:Open central unrounded vowel.ogg|'''a''']]
|}

ni'o lo '''karsna''' cu midju lo slaka gi'e kakne lo nu bacru se basna .i lo slaka midju cu ka'e re mei karsna .i lo '''relkarsna''' cu re mei lo karsna poi se gunma lo pa mei slaka

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
!colspan=&quot;4&quot;| lojbo relkarsna
|-
!ai
!au
!ei
!oi
|}

=== zunsna ===
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; 
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''lojbo &lt;br /&gt;zunsna &lt;br /&gt;terle'u'''
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; |'''bacru selklo''' 
|-
![[ctebi moldruti'e zunsna|ctebi &lt;br /&gt;moldruti'e]]
![[relctebi zunsna|relctebi]]
![[tebde'i zunsna|tebde'i]]
![[dengenja zunsna|dengenja]]
![[dengejyti'e zunsna|dengejyti'e]]
![[moldru zunsna|moldru]]
![[moldruti'e zunsna|moldruti'e]]
![[galxe zunsna|galxe]]
|-
| rowspan=&quot;7&quot;|'''bacru &lt;br /&gt;tadji'''
|-
|[[nazbi zunsna|'''nazbi''']]
|
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:bilabial nasal.ogg|'''m''']]
| 
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Alveolar nasal.ogg|'''n''']]
|
|
|
|
|-
|[[spoja zunsna|'''spoja''']] 
|
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Voiceless bilabial plosive.ogg|'''p''']] [[velsku:Voiced bilabial plosive.ogg|'''b''']]
| 
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Voiceless alveolar plosive.ogg|'''t''']] [[velsku:Voiced alveolar plosive.ogg|'''d''']]
|
|
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Voiceless velar plosive.ogg|'''k''']] [[velsku:Voiced velar plosive.ogg|'''g''']]
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Glottal stop.ogg|''' . ''']]
|-
|[[mosra zunsna|'''mosra''']] 
|
| 
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Voiceless labiodental fricative.ogg|'''f''']] [[velsku:Voiced labiodental fricative.ogg|'''v''']]
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Voiceless alveolar fricative.ogg|'''s''']] [[velsku:Voiced alveolar sibilant.ogg|'''z''']]
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Voiceless palato-alveolar sibilant.ogg|'''c''']] [[velsku:Voiced palato-alveolar sibilant.ogg|'''j''']]
| 
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Voiceless velar fricative.ogg|'''x''']]
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Voiceless glottal fricative.ogg|''' ' ''']]
|-
|[[jbibi'o zunsna|'''jbibi'o''']]
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Voiced labio-velar approximant.ogg|'''u''']]
|
|
| 
|
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Palatal approximant.ogg|'''i''']]
|
|
|-
|[[pencu zunsna|'''pencu''']]
|
|
|
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Alveolar tap.ogg|'''r''']]
|
|
|
|
|-
|[[mlana jbibi'o zunsna|'''mlana jbibi'o''']]
|
|
|
|align=&quot;center&quot; | [[velsku:Alveolar lateral approximant.ogg|'''l''']]
|
|
|
|
|}

=== slaka ===
{| align=&quot;right&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; 
|-
|colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot;|'''slakykra zunsnapoi'''
| ts dz &lt;br /&gt; tc dj
|-
| sm zm &lt;br /&gt; cm jm
| sn -- &lt;br /&gt; cn --
| sp zb &lt;br /&gt; cp jb
| sf zv &lt;br /&gt; cf jv 
| st zd &lt;br /&gt; ct jd
| sk zg &lt;br /&gt; ck jg
| -- &lt;br /&gt; --
|-
| align=&quot;center&quot; | mr &lt;br /&gt; ml 
| align=&quot;center&quot; | -- &lt;br /&gt; --
| pr br &lt;br /&gt; pl bl
| fr vr &lt;br /&gt; fl vl 
| tr dr &lt;br /&gt; -- --
| kr gr &lt;br /&gt; kl gl
| xr &lt;br /&gt; xl
|-
| smr zmr &lt;br /&gt; cmr jmr
| -- -- &lt;br /&gt; -- --
| spr zbr &lt;br /&gt; cpr jbr
| sfr zvr &lt;br /&gt; cfr jvr 
| str zdr &lt;br /&gt; ctr jdr
| skr zgr &lt;br /&gt; ckr jgr
| -- &lt;br /&gt; --
|-
| sml zml &lt;br /&gt; cml jml
| -- -- &lt;br /&gt; -- --
| spl zbl &lt;br /&gt; cpl jbl
| sfl zvl &lt;br /&gt; cfl jvl 
| -- -- &lt;br /&gt; -- --
| skl zgl &lt;br /&gt; ckl jgl
| -- &lt;br /&gt; --
|}

ni'o ro '''slaka''' cu karsna slaka gi'a zunsna slaka gi'a cmevlafa'o slaka 

ni'o lo '''karsna slaka''' cu se pagbu ci da .i lo slakykra noi pa moi pagbu cu pa mei zunsna (to lo galxe spoja zunsna cu jai cumki toi) gi'a me pa lo selcurmi ke slakykra zunsnapoi .i lo slakymidju noi re moi pagbu cu pa mei karsna gi'a pa mei relkarsna .i lo slakyfa'o noi ci moi pagbu cu pa mei zunsna gi'a kunti

ni'o lo '''zunsna slaka''' cu na vasru lo karsna gi'e se pagbu re da .i lo pa moi pagbu cu pa mei zunsna .i lo re moi pagbu cu pa mei karsnasmi zunsna 

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; 
|-
!colspan=&quot;4&quot;| karsnasmi zunsna
|-
!l
!m
!n
!r
|}

ni'o lo '''cmevlafa'o slaka''' cu se steci lo ka lo slakyfa'o cu porsi lo zunsna jo'u lo galxe spoja zunsna

== vlatai ==
ni'o ro lojbo valsi cu cmima pa lo mu tarmi klesi no'u lo [[cmavo]] jo'u lo [[gismu]] jo'u lo [[lujvo]] jo'u lo [[fu'ivla|zi'evla]] jo'u lo [[cmevla]] 

ni'o lo cmavo cu tordu valsi to zo cmavo cu se krasi lu cmalu valsi li'u toi gi'e se krasi pa zunsna .i ro su'o re moi slaka pe lo relslaka cmavo cu ro roi se krasi .y'y .i cmavo mupli fa zo .a .e zo ue .e zo bi .e zo coi .e zo dy .e zo fa'a .i zasti fa lo ji'i 630 cmavo .i ku'i lo zasti cumki cmavo cu ci'i mei .i ji'a cmavo tarmi mupli fa zo mu'ei .e zo poi'i vu'o noi nu'o catni se zanru cmavo .i lo cmavo cu se pilno fi lo nu stura lo jufra

ni'o lo gismu cu lerfu mu mei je slaka bo re mei valsi .i ro gismu cu se tarmi la'e zoi .tam. ZZKZK .tam. lu'u .a la'e zoi .tam. ZKZZK .tam .i gismu mupli fa zo mlatu .e zo gerku .i ca zasti fa lo ji'i 1400 ca'irselzau gismu

ni'o lo lujvo cu gunma lo su'o re [[rafsi]] to zo lujvo cu se krasi lu pluja valsi li'u toi .i lujvo mupli fa zo zi'evla noi lujvo fo lu zifre valsi li'u .i lo tersu'i stura pe lo lujvo cu te javni .i ka'e ku se pi'o lo lujvo cu zbasu ci'i valsi .i lo nu zbasu gi'e jmina vau lo cnino lujvo cu frili gi'e di'i fasnu 

ni'o so'i lo zi'evla ku goi lo fu'ivla pe'a fukpi lo valsi be fi lo drata bangu .i ku'i lo lojbo valsi ku ji'a se galfi fi lo zi'evla .i lo javni be lo du'u ta'i ma kau zbasu lo zi'evla cu na sampu .i lo valsi tarmi poi se fanmo lo karsna gi'e na ka'e porpi lo cmavo jo'u lo gismu jo'u lo lujvo cu zi'evla tarmi .i cafne fa lo nu lo zi'evla cu valsi lo danlu .a lo spati .a lo cidja .i zi'evla mupli fa zo [[djirafa]]

ni'o lo cmevla cu se pilno fi lo ka te cmene .i ro cmevla cu se sruri lo depybu'i gi'e se fanmo lo zunsna .i cmevla mupli fa zo .lojban .i lo cmevla cu jai se vlipa fai lo ka sutra se finti fi lo nu tercme fi vo'a 

ni'o ji'a cumki fa lo nu sitna ja pilno lo fange bangu valsi bau la .lojban. .i zo zoi fa'u zo la'o se pilno fi lo nu sitna fa'u pilno .i mu'a zoi gy. quark .gy cu fange bangu valsi

== gerna ==
lo gerna be la .lojban. cu se jicmu lo bridi logji .i ro lojbo valsi cu cmima pa lo za'u panono gerna klesi be lo lojbo valsi .i gerna klesi fa lo brivla .e lo cmevla .e ro selma'o .i lo cmevla cu tarmi je gerna klesi .i ro gismu .e ro lujvo .e ro zi'evla cu brivla to ro cmavo be zo go'i cu simsa lo brivla lo ka ka'e selbri kei gi'e ku'i na brivla toi .i ro cmavo cu cmima pa selma'o 

ni'o lo selsku cu ta'e gunma lo jufra .i ku'i me'i ro selsku cu jufra .i mu'a lu coi pendo li'u .e lu .ui sai li'u .e lu gi'e li'u cu gendra selsku gi'e nai mulno jufra .i lo jufra cu se jicmu lo bridi .i lo bridi cu se jicmu lo selbri .i lo selbri cu se [[sumti]] .i va'o lo mulno bridi lo selbri cu ro roi se cusku .i na gerna bilga lo nu cusku ro sumti be lo selbri .i ji'a cumki fa lo nu jmina no sumti .i lo jufra ka'e vasru lo li'erpau noi lidne lo bridi gi'e vasru lo sumti .e nai lo selbri .i zo zo'u cu te sepli lo li'erpau lo bridi

ni'o lo saprai selbri cu valsi pamei gi'e ga brivla gi cmavo be zo go'i .i ji'a lo brivla porsi noi tanru cu selbri .i lo smuni be lo tanru cu se jicmu lo te tanru noi ro moi pagbu be lo tanru .i lo se tanru noi lidne lo te tanru cu jai galfi lo smuni be lo te tanru .i ji'a lo mulno jufra .e lo sumti .e lo namcu ka'e binxo lo selbri .i lo cmavo be zo nu ku fa'u zo me fa'u zo moi cu jai galfi lo selyli'e ke bridi fa'u sumti fa'u namcu lo selbri .i lo cmavo be zo moi ka'e ji'a se lidne lo zo me selbri

ni'o lo saprai sumti cu valsi pamei gi'e cmavo be zo ko'a .a zo by .i ji'a lo lerfu porsi cu sampu sumti .i lo selbri poi se lidne lo gadri .a lo namcu cu sumti .i lo cmevla poi se lidne lo cmavo be zo la cu sumti .i lo cmavo be zo li cu jai galfi lo namcu lo sumti .i ji'a lo vrici ke sitna valsi cu se pilno fi lo nu zbasu lo sumti

== ni'oni'o te finti ==
so'o da te finti la .lojban .i di'e mupli .i tu'e

* .i cipra lo [[se skesmadi be la .sapir. joi la .uorf.|se skesmadi be la .sapir. jo'u la .uorf.]]

* .i zmadu jimpe fi lo bangu

* .i xagzengau lo nu lo prenu cu tavla lo skami

* .i tutci lo nunctu

* .i larcu ve finti

tu'u

* [https://www.youtube.com/watch?v=3Vn9etTr-c4&amp;t=6s Lojban]

[[category:lojban]]
[[category:runbau]]
[[category:lojbau]]
[[category:bangu]]
[[category:sornaibau]]</text>
      <sha1>rstr7a10pknamyi16dq1qmogr9uptz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>toldi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5704</id>
    <revision>
      <id>115603</id>
      <parentid>115600</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T13:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kihurma</username>
        <id>13124</id>
      </contributor>
      <comment>/* lo tsiju */ (to ji'a jmina so'o se fanva be nu'o ku pagbu cmene toi)</comment>
      <origin>115603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31248" sha1="0fjxv6rhh6syzria5s0qi6syj9v6kel" xml:space="preserve">ni'o lo '''toldi''' (to la'o me. Lepidoptera .me toi) fau lo nu ri se klesi ji'i 160 ki'o se skicu jutsi ne ji'i 130 jutlanzu zi'e ne 46 brajutlanzu cu zmadu ro .ordre be lo [[cinki]] be'o po'u nai lo [[cakcinki]] (to la'o me. Coleoptera .me toi) lo ka xo kau da jutsi ce'u .i ca ro nanca ji'i 700 cnino jutsi cu se zatfa'i .i su'a lo toldi cu zvati ro kontinenta po'u nai la ziptu'a&lt;span class=&quot;cx-segment cx-highlight&quot; data-segmentid=&quot;112&quot;&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;116&quot;&gt;&lt;/span&gt;

== lo krasi be lo cmene ==
[[File:Cethosia_cyane.jpg|thumb|la'o me. ''[[Cethosia cyane]]'' .me]]

ni'o zo ''toldi'' cu lojbo gismu gi'e se krasi lo valsi pe lo cnita gredile .i lo plana se ciska lerfu cu poi'i lo ka ke'a pagbu ce'u cu kampu zo ''toldi'' jo'u lo krasi valsi

{| class=&quot;wikitable&quot; 
! krasi bangu !!  lojbo lerpoi !! krasi valsi
|-
| [[jugbau|jungo]] || '''d'''ie || 蝶 (dié)
|-
| [[glibau|glico]] || by'''t'''rf'''l'''a'''i''' || butterfly
|-
| [[xinbau|xindo]] || '''t'''it'''li''' || तितली (titalī)
|-
| [[sanbau|spano]] || p'''oli'''i || polilla
|-
| [[rukybau|rusko]] || m'''ol''' || моль
|}

ni'o lo saske cmene po'u zoi me. ''Lepidoptera'' .me cu smudu'i «lu se piltapla se nalci li'u» gi'e [[xelso]] lujvo gi'e gunma zoi me. ''λεπίς'' .me (to zo piltapla toi) jo'u zoi me. ''πτερόν'' .me (to zo nalci toi) .i [[purda'o zei xelso]] valsi lo toldi fa zoi me. ''ψυχή'' .me noi ke'a smudu'i zo pruxi .a zo selva'u ku'o ki'u lo nu lo toldi pu jai se krici fai lo ka ce'u xadyka'i lo remna pruxi

== lo tcila be lo makcu toldi ==

ni'o lo makcu toldi cu dunli ji'i ro drata cinki lo ka ma kau stura lo [[xadni]]

ni'o lo toldi cu banro lo milmitre be li 1.5 bi'i li 100 (to lo nalci na menre toi) .i ca'o jinvi lo du'u brarai lo toldi fa lo [[glauka zei toldi]] po'u la'o me. ''[[Thysania agrippina]]'' .me zi'e ne lo [[ketco]] tumla .i lo me ra toldi cu poi'i lo nalci be ke'a cu kuspe lo cenmitre be li 25 bi'i 30 .i lo .[[atlastoldi]] (to la'o me. ''Attacus atlas'' .me toi) ne lo snanu stuna [[xazdo]] tumla cu jai se jinvi fai lo ka lo sefta be lo nalci be ce'u cu brarai

===lo gansyjimca===
[[File:Antennae_ctb.png|thumb|su'o lo gansyjimca klesi pe lo donri toldi]]

ni'o so'i da ka'e stura lo [[gansyjimca]] .i je so'i toldi jutlanzu cu se steci lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i zasti fa lo ciltytai gansyjimca .e lo planyseljipno gansyjimca (to noi ke'a ciltytai gi'e poi'i lo jipno pagbu be ke'a cu plana toi) .e lo komcytai gansyjimca (to noi pa mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .e lo pimlytai gansyjimca (to noi ro re mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .i cafne fa lo nu lo nakni lo fetsi cu frica lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i va'o lo nu frica kei lo nakni cu zmadytce lo fetsi lo ka ma kau ni lo gansyjimca be ce'u cu se viska jai frili .i lo toldi se pi'o lo gansyjimca be ri cu kakne lo ka ce'u [[sumne]] .i su'o toldi cu go'i lo ka ce'u [[palpi]] .a lo ka ce'u [[vu'irga'e]] .a lo ka ce'u ganse lo du'u ma kau [[nilglare]] .i lo nu ganse lo stimulu cu se rinka lo cmalu [[kerfa]] poi ke'a zvafai lo gansyjimca .i lo nu lo gansyjimca cu komcytai ja pimlytai cu se jalge lo nu lo sefta cu mutce calbramau ja'e lo nu lo ni sumnyka'e cu bramau .i lo nakni ki'u ru kakne lo ka ce'u ganse lo [[notpanci]] poi lo [[glebre|gletybredi]] fetsi pu dirce ke'a ku'o ca lo nu mutce zvada'o .i ru vajni lo toldi poi lo xa'ugri pe ke'a cu preja mutce ja'e lo nu na funca penmysi'u .i lo fetsi cu ganse fi lo ri gansyjimca fe lo du'u ma kau drani ciftoldi bo cidjyspati

=== lo moklu tutci ===
[[File:Butterfly_tongue.jpg|thumb|[[dicka'u zei cmavistci]] pixra lo toldi stedu pe fau lo nu lo djasakrango na ca'o se pilno gi'e se ki'u bo sarlytai]]

ni'o lo [[moltci|moklu tutci]] be lo toldi cu zmadu lo me lo drata cinki moi lo ka ce'u steci mutce se pilno .i so'a toldi jutsi (to ro co'e po'u nai la'o me. [[Micropterygidae]] .me toi) zo'u lo nu makcybi'o cu se pagbu lo nu lo moklu tutci co'a clani [[tubnu]] .i lo moklu tutci pe tai ku na'o se pilno fi lo ka sakci lo djalitki kei gi'e se cmene zo [[djasakrango]] .i lo toldi jutsi cu fricysi'u lo ka ma kau nilclani lo djasakrango

ni'o su'o toldi jutsi (to mu'a la'o me. [[Saturniidae]] .me .e la'o me. [[Lasocampidae]] .me toi) zo'u lo makcu na kakne lo ka ce'u citka ja pinxe .i je lo djasakrango cu [[tolfarvi]] mulno .i va'o ku lo makcu cu plika'e lo po'o se citka be vo'a bei ca lo nu vo'a cifnu

=== lo kanla ===
[[File:Pieris_rapae_head_Richard_Bartz.jpg|right|thumb|lo stedu be la'o me. ''[[Pieris rapae]]'' .me sei ka'e viska be lo kanla .e lo djasakrango]]

ni'o lo kanla be lo makcu toldi cu [[grikanla]] soi ke'a dunli tu'a lo drata cinki .i lo grikanlysle poi ke'a pagbu lo grikanla cu su'e 6000 mei .i so'i toldi jutsi zo'u me lo kanla fa re [[sapkanla]] ku ji'a noi se pi'o ke'a seltcacybi'o tu'a lo donri jo'u lo nicte .i ge nai lo dortoldi gi ja'ai lo ctetoldi zo'u pagbu lo kanla fa lo [[skamivysle]] ku noi ke'a cumri'a lo nu ra stika lo ni [[gusycai]] fa lo darca be lo kanla ku [[gusni]] .i lo [[lenjo]] pe lo toldi kanla cu stodi lo ka ma kau ce'u tarmi kei gi'e {{vlaxagji||zmamapti lo nu viska lo zvajbi kei tu'a lo zvada'o}}&lt;!-- sei za'a dai so'o lo valsi pe lo se fanva no lojbo cu panra --&gt;

=== lo cutne ===
[[File:Microphoto-butterflywing2.jpg|thumb|cmavistci pixra lo piltapla se gacri ke toldi nalci]]
[[File:Biston.betularia.f.carbonaria.7209.jpg|thumb|lo manska klesi be la'o me. ''[[Biston betularia]]'']]
[[File:Heliconius_hecale_2_Richard_Bartz.jpg|thumb|lo nalci be la'o la. ''[[Heliconius ismenius]]'' .la]]

ni'o lo [[cutne]] cu se pagbu ci da (to lo cracutne .e lo mijycutne .e lo rixycutne toi) noi ke'a djinytai gi'e se jimca lo muvdu rango .i ro pagbu cu se jimca pa gunma be lo re [[tuple]] .i so'i donri toldi cu poi'i lo pa moi be lo gunma be lo re tuple pu tolfarvi gi'e se pilno fi lo po'o ka ce'u lumcyse'i

ni'o lo toldi cu kakne lo ka ce'u [[tirna]] .i lo [[kerlo]] be ra cu zvati ga lo trixe pagbu be lo cutne gi lo betfu

=== lo nalci ===

ni'o xoi su'e so'u da ke'a nafmupli cu ralju fa lo nalci lo se pilno be lo makcu toldi bei lo ka muvdu .i lo crane nalci jo'u lo trixe nalci ge fricysi'u lo ka ce'u lo cutne ma kau jorne gi ku'i na'o jonsi'u su'o steci se morna ze'a lo nu vofli kei xoi ke'a zasni .i jbini lo re sefta be lo nalci fa lo [[nalcyblutu'u]] ku noi ze'a lo bavjbi be lo ro moi co nu kapyvi'i cu tisna lo [[ciblu]] ja'e lo nu lo nalci fau gi pityba'o gi jdika lo ka ce'u rotsu .i ba lo bi'u nai nu banro zo'u lo nalci co'a tinsa .i je lo nalcyblutu'u co'u se pilno .i lo re sefta be lo nalci cu se gacri lo toldi zei piltapla ku noi ke'a klesi lo [[kerfa]] gi'e jai fanta lo nu ka'e viska lo nalcyblutu'u

=== lo betfu ===

ni'o lo betfu be lo makcu toldi cu se pagbu lo 10 {{vlaxagji||[[xadyclapauke'u]]}} &lt;!-- to'i .e'e sai doi ca'o stika do basygau su'o xagmau toi --&gt; ku noi ke'a tarmi dunsi'u gi'e se gacri lo piltapla ku noi lo se skari be ke'a cu jai fancuka tu'a lo jutsi .i nenri lo go'i fa mu'a lo [[risna]] .e lo [[canti]] .e lo [[ganti]] ku noi ke'a si'a jai se fricysi'u lo jutsi ku'o .e lo so'o [[cigla]] be lo notpanci .i su'o jutsi zo'u lo jipno be lo betfu cu se jimca lo kerfa poi ke'a fau lo nu punji lo tsiju cu se vikmi gi'e co'a gacri ri .i su'o jutsi zo'u lo betfu cu se jimca lo poi'i lo nu pencu ke'a cu se jalge lo nu ke'a pambyse'a lo [[vindu]] lo pencu

=== lo nenri be lo xadni ===

ni'o lo risna ku noi ke'a tubnytai cu [[pambe]] lo ciblu ku noi lo nenri [[rango]] ke'a jbini ku'o fo lo dalti'e fi lo dalcra .i lo ciblu cu se runta ge lo djaka'u gi nai ku'i lo [[kijno|kijnygapci]] .a lo [[tabrelkijno]] .i lo ka se pi'o ce'u lo toldi cu vasxu cu se zilfinti lo so'i [[vaxtu'u]] ku noi ke'a kevna lo skapi gi'e pluta lo ro nenri rango .i lo nu su'o da zo'u ga nai lo vaxtu'u su'o dubjavmau be da cu se nilclani gi na ku ro jorne be ru rango cu se darca lo nermu'u gapci cu se jalge lo nu lo toldi .e lo cinki ku su'a cu se nilbarda ma kau .e nai su'o dubmau be ri

ni'o lo ralju co [[nirna]] se jimca cu zvati lo dalcnita gi'e se dalgaprymau lo canti .i lo go'i cu re mei gi'e se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u lo cmabesna gi'e se jornysi'u ri .i bu'u lo cutne cu se jbini fa lo se jimca lo canti .i je bu'u lo stedu cu jorne fa lo se jimca lo [[besna]] ku noi re cmabesna ke'a pagbu .i lo nirna se jimca jo'u lo besna cu tolsimxu lo ka tu'a ce'u sarcu lo nu tu'a ce'u katci .i ja'e bo cumki fa lo mu'a nu lo toldi poi lo besna be ke'a xa'o morsi to'e ri'a nai ca'o zukte lo ka ce'u muvdu .i lo canti cu se tolfanmo lo [[galxe]] ku noi ke'a marji lo sluji gi'e pambe lo cidja .i bu'u lo midju be lo canti lo djaka'u cu runta gi'e pagre lo pilka be lo canti lo ciblu .i lo daltrixyrai be lo cibypau be lo canti cu se stuzi lo [[cenrini]] ku noi lo festi pa'o ke'a darca lo nenri be lo canti gi'e ba bo pagre lo fe'e fanmo be ri ku no'u lo [[ganxo]] .i su'o lo bi'u nai toldi poi ke'a ca lo nu makcu na ka'e citka zo'u lo canti cu tolfarvi gi'e co'u zasti

ni'o lo [[ganti]] cu se stuzi lo trixe pagbu be lo betfu .i lo nakni zo'u lo ganti cu gapru lo canti gi'e re ja pa mei gi'e jorne lo pa tubnu poi ke'a pluta fo lo [[nakpinji]] fi lo bartu pe'e je se ni'i bo ca lo nu gletu ce'e fi lo nenri be lo fetsi .i je lo [[nakso'a]] ta'e pu lo nu barmu'u lo xadni co'a nenri lo [[naksovbakfu]] ku noi vo'a ri se bandu ze'a lo nu gletu .i lo fetsi zo'u lo ganti cu re mei gi'e poi'i ro ke'a cu se jorne vo tubnu poi ne'i ke'a farvi fa lo pilka be lo [[fetso'a]]

== lo tcila be lo ciftoldi ==
[[File:Laothoe_populi_3.jpg|thumb|la'o me. ''[[Laothoe populi]]'' .me poi ke'a cifnu]]
[[File:Chenille_de_Grand_porte_queue_(macaon)_Fausses_pattes.jpg|thumb|lo betfu tuple be lo ciftoldi be lo [[rundini zei toldi]]]]
[[File:Phlogophora.meticulosa.6965.jpg|thumb|lo stedu tcila be lo ciftoldi be la'o la. ''[[Phlogophora meticulosa]]'' .la]]

ni'o lo nu cifnu cu ralju lo pagbu be lo nunji'e be lo toldi lo ka ri ca ce'u citka .i so'o klesi (to mu'a la'o me. Saturniidae .me .e la'o me. Lasiocampidae .me toi) zo'u ba'e steci lo nu cifnu kei fa ka bu .i lo go'i cu poi'i lo nu ke'a makcu cu zilfinti lo po'o ka ke'a ca ce'u litru gi'e rorci kei kei gi'e mrobi'o ki lo nu vo'a makcybi'o kei ba zi ku .i lo cifnu cu sutra lo ka ce'u banro kei ja'e lo nu nitcu fa vo'a lo ka ce'u so'i roi kapyvi'i (to na'o ji'i 5 roi toi) .i lo ciftoldi ca ro nu ri kapyvi'i cu zenba lo ka ma kau ni ce'u calbra kei kei lo ka ce'u ce'u pilji li ji'i re

=== lo xadyclapau .e lo jimca ===

ni'o lo torso be lo ciftoldi zo'u lo xadyclapauke'u tai tu'a lo drata [[bixycinki]] cifnu cu smisi'u lo ka ma kau ce'u jvinu .e lo ka tai ma kau jorne fa ce'u lo lamji be ri .i lo xadyclapauke'u pe nai lo stedu na'o 13 mei .i 3 mei fa tu'a lo cutne .i je 10 mei fa tu'a lo betfu (to ku'i so'i jutsi zo'u lo ro ja da'a pa ja da'a re moi cu pavbi'o toi) .i tai tu'a lo makcu cu frili fa lo ka fricysimju'o lo stedu jo'u lo cutne jo'u lo betfu

ni'o lo stedu na'o jdari ri'a lo nu pagbu lo pilka be ri fa lo [[cinkyjalna]] .i lo cnita pagbu be lo stedu sefta cu se stuzi 2 pi'i su'e 8 grikanlysle ku (to na'o 2 pi'i 3 mei toi) noi ke'a tai tu'a lo drata bixycinki cu seplysi'u gi'e ja'e bo sapkanla simsa .i vajnyrai je visfrilyrai lo pagbu be lo stedu fa lo moltci ku noi ge se pi'o ke'a marxa lo cidja gi ke'a mutce co bardymau lo noi ke'a tordu ku'o gansyjimca

ni'o soi ke'a dunli tu'a lo makcu cu se pagbu fa ro lo ci xadyclapauke'u be lo cutne fa re tuple .i ri simsa lo me lo makcu moi lo ka ma kau ce'u stura kei gi'e mutce ku'i lo ka cmalymau vo'e kei gi'e na'o se pilno fi lo ka ce'u jgari lo cidja .i na'o ku lo gapru pagbu be lo cracutne cu jdari .i je lo re mlana be ri cu se pagbu lo re vaxtu'u kevna .i to'e cafne fa lo nu drata ke cutne pagbu ku ji'a se pagbu lo vaxtu'u kevna

ni'o lo betfu na'o se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u re vaxtu'u kevna (to ku'i lo trixe jibni xadyclapauke'u zo'u cafne fa tu'a na ku toi) .i lo pa moi be lo betfu xadyclapauke'u be'o .e lo re moi soi ke'a frica tu'a lo [[cmubifce]] na se pagbu lo [[beftu'e]] .i ja'a pagbu fa ri ge lo ci bi'o xa moi gi lo ro moi .i lo beftu'e soi ke'a frica tu'a lo cutne tuple cu se clapau no da gi'e se jipno lo so'i genxu ku noi lo gunma be ke'a cu djinytai zi'e noi pilno ke'a lo ka jgari lo se cpare spati

ni'o lo crane pagbu be lo betfu cu se pagbu lo cigla be lo [[silka]]

=== lo frica tarmi ===

ni'o so'o jutlanzu zo'u lo tarmi be lo cifnu cu frica tu'a di'u .i mu'a la'o me. Micropterygidae .me zo'u lo pa ja re moi be lo betfu xadyclapauke'u cu se pagbu lo beftu'e .i la'o la. Geometridae .la zo'u lo beftu'e se pagbu xadyclapauke'u cu mu mei na je so'u re mei .i si'a so'o klesi be la'o me. Noctuidae .me zo'u ci mei .i la'o me. Limacodidae .me zu'u nai zo'u ro lo cutytu'e .e ro lo beftu'e cu tolfarvi soi jalge fa lo nu muvdu fa lo cifnu tai tu'a lo sonli

ni'o lo noi lo pilka be ke'a cu xutla ku'o cifnu pe la'o me. Papilionidae .me cu poi'i lo gapru pagbu be lo cracutne be ke'a cu se jimca {{vlaxagji||lo ranti je se stuzi be lo cigla be lo to'e jai pluka be lo gunta da'i be ke'a ku se panci}} .i lo bi'u nai jimca ge ta'e ku nenri lo cutne gi'e fau bo kunti gi poi'i lo toldi cu kakne lo ka gau ce'u ke'a xoi ke'a sutra fau gi tisna gi co'a bartu

ni'o so'i ciftoldi cu se pagbu xoi ke'a ri bandu tu'a lo [[cipni]] .a lo [[catryparji]] ke [[bifce]] ja [[sfani]] se'u lo [[kinjipu]] .a lo vindu se nenri kerfa .i la'o me. [[Nymphalidae]] .me zo'u cafne fa tu'a lo kinjipu .i la'o me. Arctiinae .me zu'u nai zo'u lo kerfa cu so'i mei gi'e denmi .i la'o me. Lymantriidae .me zo'u lo jvinu be lo cifnu cu to'e fadni ri'a lo nu {{vlaxagji||to'e manfo lo ka ma kau ni denmi fa lo kerfa pe ce'u}}&lt;!-- .e'o sai ko mablyjdikygau --&gt; .i lo noi ke'a na'o za'u 600 ki'o mei ku'o kerfa be lo [[Thaumetopoea processionea|cindu zei dzupoi zei toldi]] cu raunzu lo ka vindu kei lo nu so'i remna ri'a lo nu po'o ri zvajbi lo bi'u nai toldi cu lifri lo te [[srebadbi'a]]

=== lo nenri ===

ni'o lo besna cu cmalu (to ri'a lo ra'u nu lo kanla cu cmalu toi) gi'e se stuzi lo cnita pagbu be lo stedu .i lo canti cu kaijbi lo ka sirji .i lo ganti xa'o lo nu cifnu ka'e se viska gi'e se stuzi lo gapru pagbu be lo betfu

== lo tcicrmimikri .e lo nunkajde ==
[[File:Inachis_io_beentree_brok_2005.jpg|thumb|[[skaruki zei toldi]]]]
[[File:Aegeria_apiformis.jpg|thumb|la'o me. ''[[Aegeria apiformis]]'' .me]]

=== lo makcu toldi ===

ni'o ri'a lo nu so'i re'ucti cu kalte lo toldi cu farvi fa so'i jutsi lo ka lo jvinu be ce'u ga tcica fi lo ka na viska lo se zvasisku kei .a lo ka jifkri lo du'u lo se viska cu ckape, gi jai se pi'o jarco lo ka pagbu ce'u fa lo vindu .i so'i jutsi zo'u lo piltapla morna pe lo nalci cu vinsmi lo kanla be lo barda mabru ku ku mu'a, soi ri'a ke'a lo citka da'i be lo toldi cu se jenca gi'a batci na'e bo lo xadni be lo toldi&lt;!-- sei za'a dai lo xusra be lo du'u lo jbobau cu tokpona cu drani --&gt;{{vlaxagji|zoi .dot. Tarnung Aposematismus Mimikry .dot.}} .i la'o me. ''[[Aegeria apiformis]]'' .me mutce lo ka ce'u vinsmi lo [[Vespa|bifcrvespa]]

ni'o so'o dortoldi jutsi zo'u ge lo gapru sefta be lo nalci cu skavrici gi'e visfrili gi ku'i lo cnita sefta cu vinsmi lo pezli .i lo nu go'i cu curmi lo nu ge mipse'i ca lo nu cando gi jenca lo to'e ri'a nai zvafa'i be lo toldi .i so'o ctetoldi jutsi zo'u lo gapru ke nalci sefta cu vinsmi lo pilka be lo [[tricystani]] .i lo nu vinsmi lo [[kalci]] be lo cipni kei ku ji'a na to'e cafne soi la'o me. ''[[Casopilos sylvata]]'' .me ke'a jai mupli

=== lo ciftoldi ===
[[File:Deilephila_elpenor_2.jpg|thumb|lo ciftoldi tarmi be la'o me. ''[[Deilephila elpenor]]'' .me]]

ni'o lo nu cifnu ku ji'a jai ca so'i mei fai lo danlu poi ke'a ckape lo toldi .i ja'e bo lo ka tcica gi'a mipse'i gi'a kajde cu zilfadni lo cifnu ku ji'a .i lo citka be lo [[ckunu]] pezli cu poi'i ga pi ro lo xadni gi su'o pagbu be ri cu vinsmi lo bi'u nai pezli .i mu'a la'o me. ''[[Thera firmata]]'' .me cu poi'i vinsmi ge fa lo torso be ke'a lo ckunu pezli gi fa lo stedu be ke'a lo za'e {{vlaxagji||[[jimcycumstu]]}}&lt;!-- ko .e'o --&gt;

ni'o la'o me. Papilionidae .me .e la'o me. ''[[Trilocha]]'' .me vu'o mu'a zo'u lo cifnu cu vinsmi lo kalci be lo cipni

ni'o so'i jutsi be la'o la. Geometridae .la zo'u lo cifnu cu vinsmi lo jimca .a lo pezli vu'o ne lo tricu poi ke'a ra cidja .i la'o me. ''[[Nemoria arizonaria]]'' .me zo'u lo ka ce'u jvinu lo toldi cu fancuka lo ka ce'u citsi gi'e ca'o fasnu .i ra simsa ge ca lo vensa lo xrula be lo se citka be ra cindu gi ca lo crisa noi ra ca ke'a citka lo xrula na .e lo pezli ku'o lo se jgari be ra cmalu ke cindu jimca

ni'o ge la'o me. Papilionidae .me gi la'o me. Sphingidae .me cu poi'i so'o jutsi be ke'a cu farvi lo ka jvinu je se tarti simsa lo cmalu [[since]] .i lo cutne cu vinsmi lo stedu be lo since .i la'o me. Papilionidae .me zo'u ji'a lo noi ke'a ca lo nu cando cu nenri lo cutne ku'o {{vlaxagji||se panci cigla se pagbu jimca}}&lt;!-- (to .u'u sai toi) --&gt; cu vinsmi lo tance be lo since

== lo jmive tadji .e lo nuntarti ==

=== lo se tarti be lo makcu be'o pe lo nu cpacu lo cidja ===
[[File:Trinkender_Schmetterling.jpg|thumb|left|nu la'o me. ''[[Cynthia cardui]]'' .me pinxe lo [[rulsatlitki]]]]
[[File:PierisSaltLick.jpg|thumb|nu jmaji fa lo so'i mei be la'o me. ''Pieris rapae'' .me bu'u lo se zvati be lo [[silna]]]]
[[File:Apatura_eat_frog_2010_G2.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Apatura]]'' .me pinxe fi lo morsi [[cimra]]]]

ni'o lo makcu toldi na'o citka se pi'o lo djasakrango lo djalitki ku ra'u noi lo rulsatlitki ke'a mupli .i lo xrula poi ra ke'a volkla ca lo nu go'i na'o so'i mei ja'e lo nu tu'a lo nu go'i cu me lo ralju be lo jai ta'i {{vlaxagji||[[sovyfai]]}} be fai lo spati nakso'a .i so'o spati jutsi zo'u lo xrula cu raunzu lo ka ce'u jarki gi'e clani kei lo ka ce'u goi ko'e zo'u lo toldi ku po'o snada lo ka ce'u {{vlaxagji||pecycpa}} lo sovda be ko'e lo ganti be ko'e .i ku'i na ro mei lo cidja be lo makcu fa lo rulsatlitki .i ji'a me lo se go'i fa lo [[grutyjisra]] .e lo [[spablu]] .e lo se vikmi be lo spablu se cidja [[miptera]] .i la'o me. ''[[Acherontia atropos]]'' .me co'i farvi lo ka cidja ce'u fa lo [[bicysakta]] ku ra'u .i ji'a so'i toldi cu pinxe lo djacu lo [[dirgo]] .a lo [[jacysenta]] .i ta'i lo nu go'i cu cpacu lo jai se claxu ke {{vlaxagji||nunji'e jai sarcu [[kunra]]}}

ni'o so'o toldi jutsi zo'u cidja lo makcu fa lo kalci .a lo [[pinca]] .a lo [[xasne]] .a lo [[kaldirgo]] litki .i tu'a lo kalci .e lo xasne cu tcaci so'o jutsi be la'o me. Nymphalidae .me (to mupli fa la'o me. ''[[Apatura iris]]'' .me toi) .i mupli lo poi'i lo kaldirgo ke'a cidja kei fa la'o me. ''[[Lobocrapsis griseifusa]]'' .me ne lo [[frikytu'a]] ge'u .e la'o me. ''[[Archyophora]]'' .me ne lo [[brazygu'e]] ge'u .e la'o me. ''[[Filodes fulvidorsalis]]'' .me ne lo snanu stuna pagbu be lo [[zdotu'a]] .i lo nu lo go'i cu pencu lo kanla cu se jalge lo nu lo kaldirgo cigla cu katcyze'a .i ta'e pinxe lo kaldirgo be lo barda [[bogda'u]] (to mu'a lo barda [[mabru]] .e lo [[timsaxu]] toi) .i ri'a lo nu lo [[malgaci]] daplu cu se xabju no mapti ke barda bogda'u cu pinxe fa lo xabju be ru ke kaldirgo pinxe toldi (to mupli fa la'o me. ''[[Hemiceratoides hieroglyphica]]'' .me toi) bi'ai ku lo me lo cipni moi .i lo tarmi be lo djasakrango be ra cu jai curmi lo nu jonse lo cnita be lo [[kalgai]] ca lo nu lo cipni cu sipna .i so'o se cidja be lo danlu se cupra litki ku toldi cu poi'i lo ciblu ku ji'a ka'e cidja ke'a .i so'o drata (to mupli fa so'o jutsi be la'o me. ''[[Calyptra]]'' .me toi) cu poi'i ge lo ciblu cu ralju lo cidja be ke'a gi lo djasakrango be ke'a cu [[tunta]] lo danlu ja'e lo nu darca tu'a lo ciblu .i lo go'i ka'e fatrygau lo [[majvu]] lo se menre be lo remna ku ji'a

=== lo se tarti pe lo nu vofli ===
{{kunti pagbu|krinu fa lo nu so'i jai sarcu smuni no da se valsi}}
[[File:AnthocharisCardamines_1606Z1.jpg|thumb|lo [[narjyjipno zei toldi]] poi ke'a ca'o vofli]]
[[File:Macroglossum_stellatarum01.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Macroglossum stellatarum]]'' .me ca gi vofli gi pinxe lo rulsatlitki]]

=== lo se tarti be lo cifnu ===

ni'o lo ciftoldi ku noi lo stura be ke'a cu mutce co frica lo me lo makcu moi cu citka xoi ke'a mutce si'a co frica tu'a lo makcu .i na'o pa moi lo ro se citka be lo ciftoldi fa lo pilka be lo tsiju be fi ri .i zu'u nai ralju lo cidja be lo ciftoldi fa lo pagbu be lo spati be'o ku noi mupli ke'a fa lo [[pezli]] .e lo [[xrula]] .e lo [[grute]] .i so'i toldi jutsi cu poi'i lo se citka be ke'a spati jutsi cu so'u .a vei &lt;abbr title=&quot;«lu ji'a sai li'u» smujbi&quot;&gt;.ai'ai&lt;/abbr&gt; so'u pa mei .i su'o so'u toldi jutsi ku zu'u nai zo'u cidja fa lo [[rectu]] (to mupli fa la'o me. ''[[Hyposmocoma molluscivora]]'' .me noi ke'a citka lo [[sonli]] toi)

=== lo nu renvi lo dunra ===

ni'o lo toldi poi ke'a na'o xabju lo ta'e jai bu'u dunra bi'ai renvi lo dunra .i lo makcu be ze'a lo dunra ku jutsi cu so'u mei gi'e se mupli la'o me. ''[[Gonepteryx rhamni]]'' .me .e lo skaruki zei toldi .i so'i jutsi zo'u renvi lo dunra fa lo tsiju .a lo cifnu .a lo iupna ta'e ku .i na'o ku ca lo dunra lo toldi cu se marbi lo brifypindi stuzi gi'e na muvdu .i ku'i ca lo no'e lenku ke dunra donri lo go'i ku poi cifnu ja makcu ka'e barkla gi'e citka .i bu'u lo [[brama'a]] zo'u cafne fa lo nu lo'e toldi ze'a lo nunji'e be ri cu renvi za'u pa dunra

=== lo nu litru ===

ni'o so'o toldi jutsi cu cenba xoi ke'a nancydikni se'u lo ka ce'u kuspe ce'u noi ke'a tumla kei gi'e va'i di'i litru .i mu'a go'i fa za'u 200 ta'e xabju be lo [[tropika]] jbini .i slabytce lo skepre fa la'o me. ''[[Danaus plexippus]]'' .me ne lo bemtu'a zi'e noi lo se ki'otre be lo pluta pe ke'a ta'e zmadu li ki'o ku'o .e la'o me. ''[[Vanessa cardui]]'' .me noi me lo se litru be ke'a fa lo jbini be lo [[rontu'a]] jo'u lo [[berfi'otu'a]] ku'o vu'o mu'a

ni'o so'i jutsi pe lo snanu pagbu be lo rontu'a na ka'e renvi lo dunra pe lo berti be lo [[.alpi]] cmanytu'a gi'e ku'i gapygre ri ca ro nanca .i me lo go'i fa la'o me. ''Vanessa cardui'' .me .e la'o me. ''[[Vanessa atalanta]]'' .me .e la'o me. ''Macroglossum stellatarum'' .me vu'o noi ta'e ku volkla fa ke'a lo berti ca lo vensa gi'e rorci fa ke'a bu'u lo berti gi'e volkla fa su'o lo panzi be ke'a ca lo critu lo snanu

ni'o no da zo'u birti fa lo skepre lo du'u da {{vlaxagji|xu mukti sa'u|darnyrinka}} lo nu lo toldi tai litru .i me lo se smadi fa tu'a lo nu jalge fa lo nu xoi ke'a cunso cu banro fa lo se xabju se kuspe lu'u .e tu'a lo nu {{vlaxagji||za'e taske}}&lt;!-- sei .e'o stidi li'o --&gt; ca su'o pagbu be lo crisa fa lo cidja spati pe lo snanu se xabju lu'u .e lo du'u lo rinka be lo nu co'a litru be'o noi mu'a ju'o cu'i ke'a tcima morna ba'o fasnu

== lo nu rorci .e lo nu farvi ==

=== lo tsiju ===

ni'o lo toldi cu me lo traji be fi lo cinki bei fe lo ka lo [[tsiju]] be ce'u cu pluja .i mu'a lo toldi jutsi cu vricytce lo ka lo tsiju be ce'u ma kau se tarmi .i tarmi fa lo {{vlaxagji|zoi dotco. spindelförmig .dotco|jarki}} .e lo caksova simsa .e lo bolci .e lo bolxadba .e lo lendembi simsa .e lo tordu slanu ka'e ku .i vrici ji'a lo ka lo stura be lo sefta be lo pilka be ce'u cu se stura ma kau .i to'e cafne fa lo nu lo pilka cu xutla .i mu'a cafne fa lo nu pagbu lo sefta fa lo kinli ja na'e kinli punli .a lo kerfa .a lo serti simsa morna{{vlaxagji}} .i na'o dikni fa lo sefta morna .i pagbu lo pilka fa lo &lt;abbr title=&quot;greke'a&quot;&gt;dolna&lt;/abbr&gt; poi lo vacri ke'a pagre .i ji'a ta'e nenri lo tsiju fa so'o {{vlaxagji||zilkorbi}} poi ke'a culno lo vacri .i ta'e {{vlaxagji||miltre fa lo tsiju}} li 0.5 bi'i 2 .i ji'a vricytce fa lo tsiju lo ka ce'u ma kau skari .i ra'u cenba fa lo tsiju lo ka ce'u ma kau skari kei ze'a lo nu farvi pe'e je ri'a lo nu cenba fa lo tarbi lo ka ce'u ma kau se jvinu .i ta'e ku ge lo citno tsiju cu &lt;abbr title=&quot;tolmanku&quot;&gt;pilda&lt;/abbr&gt; gi lo pu'o se barkla be lo cifnu cu manku .i lo nu barkla na'o bavza lo jeftu be li 1 bi'i 3 lo nu punji lo tsiju (to ku'i ditybramau va'o lo nu ri renvi lo dunra toi) .i na'o ku lo toldi se ta'i gi kargau te zu'e lo nu ri barkla kei lo tsiju pilka gi co'a citka ri vau soi so'a drata cinki ke'a jai frica

ni'o lo nu punji lo tsiju ku ji'a vrici .i na'o ku lo nu punji lo tsiju ma kau cu mapti lo nu ma kau jvinu lo tsiju .i na'o ku lo pa toldi cu cupra 20 bi'i 1000 tsiju .i lo se cupra tsiju na'o vrici lo ka punji ce'u ma kau .i ku'i su'o jutsi zo'u punji ca su'o da ro lo se cupra tsiju .i lo nu punji na'o balvi lo nu cuxna lo mapti stuzi (to mu'a ta'i lo nu sumne lo panci be lo cidja spati toi) kei gi'e se pagbu lo nu nipygau se pi'o lo se cigla lo tsiju lo pezli ja stani ku mu'a .i so'i da ka'e morna lo gunma be lo zvajbisi'u tsiju (to mu'a linji gi'e cukla vau ka'e ku toi) .i ka'e ku lo tsiju gau se snipa lo kerfa be lo betfu be lo makcu be'o be'o poi ri ke'a ta'i gi mosygau gi seplygau lo xadni ku'o, soi ke'a ka'e bandu lo tsiju lo citka da'i be ri .i zu'u nai su'o jutsi gu'e nai punji gi falcru sa'u lo tsiju

=== lo nu kapyvi'i ca lo nu de'a banro ===

ni'o lo toldi cu [[kapyvi'i]] so'o roi lo nu ri cifnu .i soi ke'a jai zilfadni lo cinki cu cupra pu lo nu kapyvi'i kei ne'i lo zasti be xa'o ku skapi su'o cnino je bramau be ri skapi .i soi ke'a jai steci lo toldi zo'u lo nu lo skapi pe lo stedu cu farvi cu se pagbu lo nu ji'i pi ro lo stedu cu poi'i ke'a muvdu lo trixe be lo me ke'a moi be lo pagbu be lo zasti be xa'o ku skapi

ni'o lo toldi ze'a lo nu lo cnino skapi cu farvi cu de'a kakne lo ka ce'u citka .i na'o se mo'u lo nu kapyvi'i cu pa moi lo se citka fa lo skapi poi ke'a mo'u se vikmi .i se ta'i bo lo toldi cu fanta lo nu lo [[lanbi]] poi ke'a se marji lo se vikmi skapi cu se xaksu

=== lo da'a moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Pupation_-_Inachis_io.jpg|right|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a iupna gi'e kapyvi'i lo ro moi co cifnu skapi (to kacmyxrazba pa roi ro mentu toi)]]
[[File:Calospilos_sylvata_pupa.jpg|thumb|241x241px|nu iupna fa la'o me. ''[[Calospilos sylvata]]'' .me]]

ni'o lo nu co'a raunzu lo ka tilju kei gi'a co'u ka'e zvafa'i lo mapti cidja cu jai ca vikmi fai lo toldi lo nenri be lo canti be ri gi'e jai co'a litru lo darno be lo se xabju be ze'a lo nu citka gi'e banro .i na'o cpare lo spati mo'i co'u lo loldi gi'e ze'a cadzu ri .i ba bo sisku lo ka ce'u stuzi gi'e mapti lo nu makcybi'o kei lo mu'a ka ce'u zilbandu pi so'i lo [[solgu'i]] kei .a lo mu'a ka ce'u kunti gi'e calbrarau lo nu lo nalci fau gi banro gi sepli fi lo vacri fe ro drata .i lo nu litru fa lo toldi poi ke'a pu'o durcando cu ditybramau tu'a lo na ba durcando

ni'o so'i toldi jutsi (to su'a lo ctetoldi .e nai lo dortoldi toi) ba lo nu zvafa'i lo jai bu'u makcybi'o cu jivbu fi lo silka be vo'a lo [[ma'urbixlanka]] ku noi ke'a vo'a se nenri gi'e ba bandu .i so'i drata cu kakpa lo dertu ja'e lo lolnitku'a .i lo dortoldi ku su'a jivbu lo gu'e nai ke gacri ja se nenri ke'e be vo'a gi ke po'o te jorne be vo'a bei lo mu'a spati

ni'o lo nu zbasu lo bi'u nai lanka mu'a cu cabna lo nu lo xadni be lo toldi cu cenba lo ka ma kau ce'u tarmi .i ni'a lo cifnu skapi zo'u lo kanla .e lo gansyjimca .e lo tuple (to pe lo cutne toi) .e lo nalci cu banro .i je lo moltci co'u xedja gi'e co'a tubnu .i je lo beftu'e .e so'a lo sluji pe nai lo betfu cu tolfarvi .i lo za'e &lt;abbr title=&quot;velfarvymenre&quot;&gt;velfame&lt;/abbr&gt; je jalge be la'e di'u cu se cmene zo [[iupna]]

ni'o ba lo nu mo'u zbasu lo lanka ja kumfa ja te jorne cu kapyvi'i fa lo toldi lo ro moi be lo cifnu skapi .i lo xadypau poi lo skapi pe ke'a cu banro cu tisna lo ciblu ja'e lo nu lo cinje be ke'a cu canci .i so'a jutsi (to ro na me la'o me. Micropterygidae .me toi) zo'u ro lo jimca co'a lamji je snipa lo torso .i je lo pagbu be lo skapi be'o poi ke'a snipa lo drata ke skapi pagbu cu mutce lo ka ce'u rotsyme'a lo na'e snipa ke skapi pagbu

ni'o lo iupna poi ke'a na nenri lo lanka ja kumfa cu poi'i frili lo zvaju'o be ke'a fa lo ka ce'u ke'a citka .i ja'e bo lo go'i na'o [[ticyji'u|ticyselji'u]] soi ke'a laknyjdikyri'a lo nu lo citka da'i be vo'a vo'a zvafa'i .i me lo jai cafne ticyji'u fa tu'a mu'a lo pezli

ni'o ro me lo ka citka jo'u lo ka vikmi jo'u lo ka cadzu na se kakne lo iupna .i ri lo po'o ka pagmu'u lo betfu cu kakne .i na'o ku lo nu kapyvi'i lo ro moi co cifnu skapi cu prula'i lo nu co'a bregause'i lo nu kapyvi'i poi ke'a ge bavla'i gi ro moi zi'e poi lo toldi se ba'o ke'a makcu .i ku'i so'i jutsi pe lo ta'e jai bu'u dunra zo'u lo nu pu'o iupna .a lo nu ca'o iupna cu jai ca durcando fai lo toldi .i ji'a so'o jutsi (to mu'a la'o me. [[Eriogaster lanestris]] .me toi) zo'u lo nu cando ze'a su'o xai ka'e se ditcu se ba'i tu'a lo dunra ku po'o lo ji'a sai nanca be li za'u

ni'o lo [[silkytoldi]] cu misnyrai lo jivbu be lo ma'urbixlanka .i lo ma'urbixlanka pe lo go'i cu te zbasu so'a klesi be lo silka taxfu gi'e na'o zilzbasu pa mitre be li za'u 500 ke silka cilta

=== lo ro moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Schlupf_Inachis_io_(HS).ogg|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a makcu gi'e kapyvi'i lo iupna skapi (to lo ni sutra fa lo skina cu sarxe lo fatci toi)]]

ni'o ni'a lo iupna skapi cu farvi fa lo makcu skapi jo'u lo jorne be ri sluji .i ro lo bartu xadypau po'u nai lo nalci cu poi'i lo iupna skapi pe ke'a cu mleca lo makcu skapi pe ke'a ge lo ka ce'u pitybra gi lo ka ce'u calbra .i lo nu go'i cu curmi lo nu lo bi'u nai makcu skapi pu lo ro moi co nu kapyvi'i co'a jdari .i ki lo ro moi co nu kapyvi'i ku pu zi ge lo iupna skapi co'a guskli gi lo makcu skapi co'a se skari vau soi jalge ke'a fa lo nu ka'e viska lo mu'a morna pe lo nalci pu lo nu ri bartu lo iupna skapi

ni'o lo ro moi co nu kapyvi'i cu sutrymau lo na'e ro moi .i lo toldi zi bartu lo skapi gi'e zi co'a dandu ri .a lo ma'urbixlanka .a su'o pagbu be lo stuzi be ri .a ru spati .i ze'a lo nu dandu cu tunlo lo vacri gi'e pambyse'a lo ciblu lo nalci ja'e lo nu ri ge zenba lo ka ce'u pitybra gi jdika lo ka ce'u rotsu .i lo nalci ba lo nu mo'u banro co'a jdari

ni'o ze'a gi lo nalci cu banro gi gasnu fa lo toldi lo nu lo re xadba be lo djasakrango cu jonsi'u .i lo nu go'i cu se pagbu lo nu so'i roi ku lo djasakrango co'a sirji gi'e ba bo di'a sarlytai

ni'o ba lo nu co'a bredi fa lo nalci .e lo djasakrango kei lo toldi cu kalcivi lo festi je jalge be lo nu makcybi'o kei gi'e bredi lo ka ce'u pa re'u vofli gi'e zvasisku lo jutsydu'i te zu'e lo nu rorci

ni'o lo toldi jutsi cu mutce co fricysi'u lo ka ze'a ma kau jmive fa lo makcu pe ce'u .i mu'a la'o me. [[Psychidae]] .me zo'u djedi li so'u pa .i zu'u nai la'o me. ''[[Gonepteryx rhamni]]'' .me noi ke'a renvi lo dunra ca lo nu ke'a makcu zo'u ka'e masti li 10 .i li'a lo na se pagbu be lo moltci bei ca lo nu makcu cu jai temcmamau tu'a lo ja'a se pagbu .i lo djedi toldi zo'u lo nunji'e be lo makcu na'o jeftu li ci bi'i vo

=== lo nu zvasisku lo jutydu'i kei .e lo nu gletu ===
{{kunti pagbu}}

== lo danlu poi ke'a ta'e ckape lo toldi ==
{{kunti pagbu}}

==lo se kuspe .e lo se xabju==
{{kunti pagbu}}

==lo jai ni'i vajni lo vanbi==
{{kunti pagbu}}

==lo krasi be lo .ordre be'o .e lo jutsu'a==
{{kunti pagbu}}

==lo te ckini be lo toldi bei lo remna==
{{kunti pagbu}}

==lo nu pilno lo toldi ci'e lo larcu==
{{kunti pagbu}}

{{xe fanva|so'e pagbu be lo me dei ckupau cu xe fanva su'o pagbu be la'o dotco. [[:de:Schmetterlinge|Schmetterlinge]] .dotco ne lo dotco me la .uikipedi'as.|jufra}}

[[Category:cinki]] [[Category:danlu]]</text>
      <sha1>0fjxv6rhh6syzria5s0qi6syj9v6kel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>115604</id>
      <parentid>115603</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T13:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kihurma</username>
        <id>13124</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>zo be</comment>
      <origin>115604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31251" sha1="nj7h3qbho38k4kwbaollngbx207tkvz" xml:space="preserve">ni'o lo '''toldi''' (to la'o me. Lepidoptera .me toi) fau lo nu ri se klesi ji'i 160 ki'o se skicu jutsi ne ji'i 130 jutlanzu zi'e ne 46 brajutlanzu cu zmadu ro .ordre be lo [[cinki]] be'o po'u nai lo [[cakcinki]] (to la'o me. Coleoptera .me toi) lo ka xo kau da jutsi ce'u .i ca ro nanca ji'i 700 cnino jutsi cu se zatfa'i .i su'a lo toldi cu zvati ro kontinenta po'u nai la ziptu'a&lt;span class=&quot;cx-segment cx-highlight&quot; data-segmentid=&quot;112&quot;&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;116&quot;&gt;&lt;/span&gt;

== lo krasi be lo cmene ==
[[File:Cethosia_cyane.jpg|thumb|la'o me. ''[[Cethosia cyane]]'' .me]]

ni'o zo ''toldi'' cu lojbo gismu gi'e se krasi lo valsi pe lo cnita gredile .i lo plana se ciska lerfu cu poi'i lo ka ke'a pagbu ce'u cu kampu zo ''toldi'' jo'u lo krasi valsi

{| class=&quot;wikitable&quot; 
! krasi bangu !!  lojbo lerpoi !! krasi valsi
|-
| [[jugbau|jungo]] || '''d'''ie || 蝶 (dié)
|-
| [[glibau|glico]] || by'''t'''rf'''l'''a'''i''' || butterfly
|-
| [[xinbau|xindo]] || '''t'''it'''li''' || तितली (titalī)
|-
| [[sanbau|spano]] || p'''oli'''i || polilla
|-
| [[rukybau|rusko]] || m'''ol''' || моль
|}

ni'o lo saske cmene po'u zoi me. ''Lepidoptera'' .me cu smudu'i «lu se piltapla se nalci li'u» gi'e [[xelso]] lujvo gi'e gunma zoi me. ''λεπίς'' .me (to zo piltapla toi) jo'u zoi me. ''πτερόν'' .me (to zo nalci toi) .i [[purda'o zei xelso]] valsi lo toldi fa zoi me. ''ψυχή'' .me noi ke'a smudu'i zo pruxi .a zo selva'u ku'o ki'u lo nu lo toldi pu jai se krici fai lo ka ce'u xadyka'i lo remna pruxi

== lo tcila be lo makcu toldi ==

ni'o lo makcu toldi cu dunli ji'i ro drata cinki lo ka ma kau stura lo [[xadni]]

ni'o lo toldi cu banro lo milmitre be li 1.5 bi'i li 100 (to lo nalci na menre toi) .i ca'o jinvi lo du'u brarai lo toldi fa lo [[glauka zei toldi]] po'u la'o me. ''[[Thysania agrippina]]'' .me zi'e ne lo [[ketco]] tumla .i lo me ra toldi cu poi'i lo nalci be ke'a cu kuspe lo cenmitre be li 25 bi'i 30 .i lo .[[atlastoldi]] (to la'o me. ''Attacus atlas'' .me toi) ne lo snanu stuna [[xazdo]] tumla cu jai se jinvi fai lo ka lo sefta be lo nalci be ce'u cu brarai

===lo gansyjimca===
[[File:Antennae_ctb.png|thumb|su'o lo gansyjimca klesi pe lo donri toldi]]

ni'o so'i da ka'e stura lo [[gansyjimca]] .i je so'i toldi jutlanzu cu se steci lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i zasti fa lo ciltytai gansyjimca .e lo planyseljipno gansyjimca (to noi ke'a ciltytai gi'e poi'i lo jipno pagbu be ke'a cu plana toi) .e lo komcytai gansyjimca (to noi pa mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .e lo pimlytai gansyjimca (to noi ro re mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .i cafne fa lo nu lo nakni lo fetsi cu frica lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i va'o lo nu frica kei lo nakni cu zmadytce lo fetsi lo ka ma kau ni lo gansyjimca be ce'u cu se viska jai frili .i lo toldi se pi'o lo gansyjimca be ri cu kakne lo ka ce'u [[sumne]] .i su'o toldi cu go'i lo ka ce'u [[palpi]] .a lo ka ce'u [[vu'irga'e]] .a lo ka ce'u ganse lo du'u ma kau [[nilglare]] .i lo nu ganse lo stimulu cu se rinka lo cmalu [[kerfa]] poi ke'a zvafai lo gansyjimca .i lo nu lo gansyjimca cu komcytai ja pimlytai cu se jalge lo nu lo sefta cu mutce calbramau ja'e lo nu lo ni sumnyka'e cu bramau .i lo nakni ki'u ru kakne lo ka ce'u ganse lo [[notpanci]] poi lo [[glebre|gletybredi]] fetsi pu dirce ke'a ku'o ca lo nu mutce zvada'o .i ru vajni lo toldi poi lo xa'ugri pe ke'a cu preja mutce ja'e lo nu na funca penmysi'u .i lo fetsi cu ganse fi lo ri gansyjimca fe lo du'u ma kau drani ciftoldi bo cidjyspati

=== lo moklu tutci ===
[[File:Butterfly_tongue.jpg|thumb|[[dicka'u zei cmavistci]] pixra lo toldi stedu pe fau lo nu lo djasakrango na ca'o se pilno gi'e se ki'u bo sarlytai]]

ni'o lo [[moltci|moklu tutci]] be lo toldi cu zmadu lo me lo drata cinki moi lo ka ce'u steci mutce se pilno .i so'a toldi jutsi (to ro co'e po'u nai la'o me. [[Micropterygidae]] .me toi) zo'u lo nu makcybi'o cu se pagbu lo nu lo moklu tutci co'a clani [[tubnu]] .i lo moklu tutci pe tai ku na'o se pilno fi lo ka sakci lo djalitki kei gi'e se cmene zo [[djasakrango]] .i lo toldi jutsi cu fricysi'u lo ka ma kau nilclani lo djasakrango

ni'o su'o toldi jutsi (to mu'a la'o me. [[Saturniidae]] .me .e la'o me. [[Lasocampidae]] .me toi) zo'u lo makcu na kakne lo ka ce'u citka ja pinxe .i je lo djasakrango cu [[tolfarvi]] mulno .i va'o ku lo makcu cu plika'e lo po'o se citka be vo'a bei ca lo nu vo'a cifnu

=== lo kanla ===
[[File:Pieris_rapae_head_Richard_Bartz.jpg|right|thumb|lo stedu be la'o me. ''[[Pieris rapae]]'' .me sei ka'e viska be lo kanla .e lo djasakrango]]

ni'o lo kanla be lo makcu toldi cu [[grikanla]] soi ke'a dunli tu'a lo drata cinki .i lo grikanlysle poi ke'a pagbu lo grikanla cu su'e 6000 mei .i so'i toldi jutsi zo'u me lo kanla fa re [[sapkanla]] ku ji'a noi se pi'o ke'a seltcacybi'o tu'a lo donri jo'u lo nicte .i ge nai lo dortoldi gi ja'ai lo ctetoldi zo'u pagbu lo kanla fa lo [[skamivysle]] ku noi ke'a cumri'a lo nu ra stika lo ni [[gusycai]] fa lo darca be lo kanla ku [[gusni]] .i lo [[lenjo]] pe lo toldi kanla cu stodi lo ka ma kau ce'u tarmi kei gi'e {{vlaxagji||zmamapti lo nu viska lo zvajbi kei tu'a lo zvada'o}}&lt;!-- sei za'a dai so'o lo valsi pe lo se fanva no lojbo cu panra --&gt;

=== lo cutne ===
[[File:Microphoto-butterflywing2.jpg|thumb|cmavistci pixra lo piltapla se gacri ke toldi nalci]]
[[File:Biston.betularia.f.carbonaria.7209.jpg|thumb|lo manska klesi be la'o me. ''[[Biston betularia]]'']]
[[File:Heliconius_hecale_2_Richard_Bartz.jpg|thumb|lo nalci be la'o la. ''[[Heliconius ismenius]]'' .la]]

ni'o lo [[cutne]] cu se pagbu ci da (to lo cracutne .e lo mijycutne .e lo rixycutne toi) noi ke'a djinytai gi'e se jimca lo muvdu rango .i ro pagbu cu se jimca pa gunma be lo re [[tuple]] .i so'i donri toldi cu poi'i lo pa moi be lo gunma be lo re tuple pu tolfarvi gi'e se pilno fi lo po'o ka ce'u lumcyse'i

ni'o lo toldi cu kakne lo ka ce'u [[tirna]] .i lo [[kerlo]] be ra cu zvati ga lo trixe pagbu be lo cutne gi lo betfu

=== lo nalci ===

ni'o xoi su'e so'u da ke'a nafmupli cu ralju fa lo nalci lo se pilno be lo makcu toldi bei lo ka muvdu .i lo crane nalci jo'u lo trixe nalci ge fricysi'u lo ka ce'u lo cutne ma kau jorne gi ku'i na'o jonsi'u su'o steci se morna ze'a lo nu vofli kei xoi ke'a zasni .i jbini lo re sefta be lo nalci fa lo [[nalcyblutu'u]] ku noi ze'a lo bavjbi be lo ro moi co nu kapyvi'i cu tisna lo [[ciblu]] ja'e lo nu lo nalci fau gi pityba'o gi jdika lo ka ce'u rotsu .i ba lo bi'u nai nu banro zo'u lo nalci co'a tinsa .i je lo nalcyblutu'u co'u se pilno .i lo re sefta be lo nalci cu se gacri lo toldi zei piltapla ku noi ke'a klesi lo [[kerfa]] gi'e jai fanta lo nu ka'e viska lo nalcyblutu'u

=== lo betfu ===

ni'o lo betfu be lo makcu toldi cu se pagbu lo 10 {{vlaxagji||[[xadyclapauke'u]]}} &lt;!-- to'i .e'e sai doi ca'o stika do basygau su'o xagmau toi --&gt; ku noi ke'a tarmi dunsi'u gi'e se gacri lo piltapla ku noi lo se skari be ke'a cu jai fancuka tu'a lo jutsi .i nenri lo go'i fa mu'a lo [[risna]] .e lo [[canti]] .e lo [[ganti]] ku noi ke'a si'a jai se fricysi'u lo jutsi ku'o .e lo so'o [[cigla]] be lo notpanci .i su'o jutsi zo'u lo jipno be lo betfu cu se jimca lo kerfa poi ke'a fau lo nu punji lo tsiju cu se vikmi gi'e co'a gacri ri .i su'o jutsi zo'u lo betfu cu se jimca lo poi'i lo nu pencu ke'a cu se jalge lo nu ke'a pambyse'a lo [[vindu]] lo pencu

=== lo nenri be lo xadni ===

ni'o lo risna ku noi ke'a tubnytai cu [[pambe]] lo ciblu ku noi lo nenri [[rango]] ke'a jbini ku'o fo lo dalti'e fi lo dalcra .i lo ciblu cu se runta ge lo djaka'u gi nai ku'i lo [[kijno|kijnygapci]] .a lo [[tabrelkijno]] .i lo ka se pi'o ce'u lo toldi cu vasxu cu se zilfinti lo so'i [[vaxtu'u]] ku noi ke'a kevna lo skapi gi'e pluta lo ro nenri rango .i lo nu su'o da zo'u ga nai lo vaxtu'u su'o dubjavmau be da cu se nilclani gi na ku ro jorne be ru rango cu se darca lo nermu'u gapci cu se jalge lo nu lo toldi .e lo cinki ku su'a cu se nilbarda ma kau .e nai su'o dubmau be ri

ni'o lo ralju co [[nirna]] se jimca cu zvati lo dalcnita gi'e se dalgaprymau lo canti .i lo go'i cu re mei gi'e se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u lo cmabesna gi'e se jornysi'u ri .i bu'u lo cutne cu se jbini fa lo se jimca lo canti .i je bu'u lo stedu cu jorne fa lo se jimca lo [[besna]] ku noi re cmabesna ke'a pagbu .i lo nirna se jimca jo'u lo besna cu tolsimxu lo ka tu'a ce'u sarcu lo nu tu'a ce'u katci .i ja'e bo cumki fa lo mu'a nu lo toldi poi lo besna be ke'a xa'o morsi to'e ri'a nai ca'o zukte lo ka ce'u muvdu .i lo canti cu se tolfanmo lo [[galxe]] ku noi ke'a marji lo sluji gi'e pambe lo cidja .i bu'u lo midju be lo canti lo djaka'u cu runta gi'e pagre lo pilka be lo canti lo ciblu .i lo daltrixyrai be lo cibypau be lo canti cu se stuzi lo [[cenrini]] ku noi lo festi pa'o ke'a darca lo nenri be lo canti gi'e ba bo pagre lo fe'e fanmo be ri ku no'u lo [[ganxo]] .i su'o lo bi'u nai toldi poi ke'a ca lo nu makcu na ka'e citka zo'u lo canti cu tolfarvi gi'e co'u zasti

ni'o lo [[ganti]] cu se stuzi lo trixe pagbu be lo betfu .i lo nakni zo'u lo ganti cu gapru lo canti gi'e re ja pa mei gi'e jorne lo pa tubnu poi ke'a pluta fo lo [[nakpinji]] fi lo bartu pe'e je se ni'i bo ca lo nu gletu ce'e fi lo nenri be lo fetsi .i je lo [[nakso'a]] ta'e pu lo nu barmu'u lo xadni co'a nenri lo [[naksovbakfu]] ku noi vo'a ri se bandu ze'a lo nu gletu .i lo fetsi zo'u lo ganti cu re mei gi'e poi'i ro ke'a cu se jorne vo tubnu poi ne'i ke'a farvi fa lo pilka be lo [[fetso'a]]

== lo tcila be lo ciftoldi ==
[[File:Laothoe_populi_3.jpg|thumb|la'o me. ''[[Laothoe populi]]'' .me poi ke'a cifnu]]
[[File:Chenille_de_Grand_porte_queue_(macaon)_Fausses_pattes.jpg|thumb|lo betfu tuple be lo ciftoldi be lo [[rundini zei toldi]]]]
[[File:Phlogophora.meticulosa.6965.jpg|thumb|lo stedu tcila be lo ciftoldi be la'o la. ''[[Phlogophora meticulosa]]'' .la]]

ni'o lo nu cifnu cu ralju lo pagbu be lo nunji'e be lo toldi lo ka ri ca ce'u citka .i so'o klesi (to mu'a la'o me. Saturniidae .me .e la'o me. Lasiocampidae .me toi) zo'u ba'e steci lo nu cifnu kei fa ka bu .i lo go'i cu poi'i lo nu ke'a makcu cu zilfinti lo po'o ka ke'a ca ce'u litru gi'e rorci kei kei gi'e mrobi'o ki lo nu vo'a makcybi'o kei ba zi ku .i lo cifnu cu sutra lo ka ce'u banro kei ja'e lo nu nitcu fa vo'a lo ka ce'u so'i roi kapyvi'i (to na'o ji'i 5 roi toi) .i lo ciftoldi ca ro nu ri kapyvi'i cu zenba lo ka ma kau ni ce'u calbra kei kei lo ka ce'u ce'u pilji li ji'i re

=== lo xadyclapau .e lo jimca ===

ni'o lo torso be lo ciftoldi zo'u lo xadyclapauke'u tai tu'a lo drata [[bixycinki]] cifnu cu smisi'u lo ka ma kau ce'u jvinu .e lo ka tai ma kau jorne fa ce'u lo lamji be ri .i lo xadyclapauke'u pe nai lo stedu na'o 13 mei .i 3 mei fa tu'a lo cutne .i je 10 mei fa tu'a lo betfu (to ku'i so'i jutsi zo'u lo ro ja da'a pa ja da'a re moi cu pavbi'o toi) .i tai tu'a lo makcu cu frili fa lo ka fricysimju'o lo stedu jo'u lo cutne jo'u lo betfu

ni'o lo stedu na'o jdari ri'a lo nu pagbu lo pilka be ri fa lo [[cinkyjalna]] .i lo cnita pagbu be lo stedu sefta cu se stuzi 2 pi'i su'e 8 grikanlysle ku (to na'o 2 pi'i 3 mei toi) noi ke'a tai tu'a lo drata bixycinki cu seplysi'u gi'e ja'e bo sapkanla simsa .i vajnyrai je visfrilyrai lo pagbu be lo stedu fa lo moltci ku noi ge se pi'o ke'a marxa lo cidja gi ke'a mutce co bardymau lo noi ke'a tordu ku'o gansyjimca

ni'o soi ke'a dunli tu'a lo makcu cu se pagbu fa ro lo ci xadyclapauke'u be lo cutne fa re tuple .i ri simsa lo me lo makcu moi lo ka ma kau ce'u stura kei gi'e mutce ku'i lo ka cmalymau vo'e kei gi'e na'o se pilno fi lo ka ce'u jgari lo cidja .i na'o ku lo gapru pagbu be lo cracutne cu jdari .i je lo re mlana be ri cu se pagbu lo re vaxtu'u kevna .i to'e cafne fa lo nu drata ke cutne pagbu ku ji'a se pagbu lo vaxtu'u kevna

ni'o lo betfu na'o se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u re vaxtu'u kevna (to ku'i lo trixe jibni xadyclapauke'u zo'u cafne fa tu'a na ku toi) .i lo pa moi be lo betfu xadyclapauke'u be'o .e lo re moi soi ke'a frica tu'a lo [[cmubifce]] na se pagbu lo [[beftu'e]] .i ja'a pagbu fa ri ge lo ci bi'o xa moi gi lo ro moi .i lo beftu'e soi ke'a frica tu'a lo cutne tuple cu se clapau no da gi'e se jipno lo so'i genxu ku noi lo gunma be ke'a cu djinytai zi'e noi pilno ke'a lo ka jgari lo se cpare spati

ni'o lo crane pagbu be lo betfu cu se pagbu lo cigla be lo [[silka]]

=== lo frica tarmi ===

ni'o so'o jutlanzu zo'u lo tarmi be lo cifnu cu frica tu'a di'u .i mu'a la'o me. Micropterygidae .me zo'u lo pa ja re moi be lo betfu xadyclapauke'u cu se pagbu lo beftu'e .i la'o la. Geometridae .la zo'u lo beftu'e se pagbu xadyclapauke'u cu mu mei na je so'u re mei .i si'a so'o klesi be la'o me. Noctuidae .me zo'u ci mei .i la'o me. Limacodidae .me zu'u nai zo'u ro lo cutytu'e .e ro lo beftu'e cu tolfarvi soi jalge fa lo nu muvdu fa lo cifnu tai tu'a lo sonli

ni'o lo noi lo pilka be ke'a cu xutla ku'o cifnu pe la'o me. Papilionidae .me cu poi'i lo gapru pagbu be lo cracutne be ke'a cu se jimca {{vlaxagji||lo ranti je se stuzi be lo cigla be lo to'e jai pluka be lo gunta da'i be ke'a ku se panci}} .i lo bi'u nai jimca ge ta'e ku nenri lo cutne gi'e fau bo kunti gi poi'i lo toldi cu kakne lo ka gau ce'u ke'a xoi ke'a sutra fau gi tisna gi co'a bartu

ni'o so'i ciftoldi cu se pagbu xoi ke'a ri bandu tu'a lo [[cipni]] .a lo [[catryparji]] ke [[bifce]] ja [[sfani]] se'u lo [[kinjipu]] .a lo vindu se nenri kerfa .i la'o me. [[Nymphalidae]] .me zo'u cafne fa tu'a lo kinjipu .i la'o me. Arctiinae .me zu'u nai zo'u lo kerfa cu so'i mei gi'e denmi .i la'o me. Lymantriidae .me zo'u lo jvinu be lo cifnu cu to'e fadni ri'a lo nu {{vlaxagji||to'e manfo lo ka ma kau ni denmi fa lo kerfa pe ce'u}}&lt;!-- .e'o sai ko mablyjdikygau --&gt; .i lo noi ke'a na'o za'u 600 ki'o mei ku'o kerfa be lo [[Thaumetopoea processionea|cindu zei dzupoi zei toldi]] cu raunzu lo ka vindu kei lo nu so'i remna ri'a lo nu po'o ri zvajbi lo bi'u nai toldi cu lifri lo te [[srebadbi'a]]

=== lo nenri ===

ni'o lo besna cu cmalu (to ri'a lo ra'u nu lo kanla cu cmalu toi) gi'e se stuzi lo cnita pagbu be lo stedu .i lo canti cu kaijbi lo ka sirji .i lo ganti xa'o lo nu cifnu ka'e se viska gi'e se stuzi lo gapru pagbu be lo betfu

== lo tcicrmimikri .e lo nunkajde ==
[[File:Inachis_io_beentree_brok_2005.jpg|thumb|[[skaruki zei toldi]]]]
[[File:Aegeria_apiformis.jpg|thumb|la'o me. ''[[Aegeria apiformis]]'' .me]]

=== lo makcu toldi ===

ni'o ri'a lo nu so'i re'ucti cu kalte lo toldi cu farvi fa so'i jutsi lo ka lo jvinu be ce'u ga tcica fi lo ka na viska lo se zvasisku kei .a lo ka jifkri lo du'u lo se viska cu ckape, gi jai se pi'o jarco lo ka pagbu ce'u fa lo vindu .i so'i jutsi zo'u lo piltapla morna pe lo nalci cu vinsmi lo kanla be lo barda mabru ku ku mu'a, soi ri'a ke'a lo citka da'i be lo toldi cu se jenca gi'a batci na'e bo lo xadni be lo toldi&lt;!-- sei za'a dai lo xusra be lo du'u lo jbobau cu tokpona cu drani --&gt;{{vlaxagji|zoi .dot. Tarnung Aposematismus Mimikry .dot.}} .i la'o me. ''[[Aegeria apiformis]]'' .me mutce lo ka ce'u vinsmi lo [[Vespa|bifcrvespa]]

ni'o so'o dortoldi jutsi zo'u ge lo gapru sefta be lo nalci cu skavrici gi'e visfrili gi ku'i lo cnita sefta cu vinsmi lo pezli .i lo nu go'i cu curmi lo nu ge mipse'i ca lo nu cando gi jenca lo to'e ri'a nai zvafa'i be lo toldi .i so'o ctetoldi jutsi zo'u lo gapru ke nalci sefta cu vinsmi lo pilka be lo [[tricystani]] .i lo nu vinsmi lo [[kalci]] be lo cipni kei ku ji'a na to'e cafne soi la'o me. ''[[Casopilos sylvata]]'' .me ke'a jai mupli

=== lo ciftoldi ===
[[File:Deilephila_elpenor_2.jpg|thumb|lo ciftoldi tarmi be la'o me. ''[[Deilephila elpenor]]'' .me]]

ni'o lo nu cifnu ku ji'a jai ca so'i mei fai lo danlu poi ke'a ckape lo toldi .i ja'e bo lo ka tcica gi'a mipse'i gi'a kajde cu zilfadni lo cifnu ku ji'a .i lo citka be lo [[ckunu]] pezli cu poi'i ga pi ro lo xadni gi su'o pagbu be ri cu vinsmi lo bi'u nai pezli .i mu'a la'o me. ''[[Thera firmata]]'' .me cu poi'i vinsmi ge fa lo torso be ke'a lo ckunu pezli gi fa lo stedu be ke'a lo za'e {{vlaxagji||[[jimcycumstu]]}}&lt;!-- ko .e'o --&gt;

ni'o la'o me. Papilionidae .me .e la'o me. ''[[Trilocha]]'' .me vu'o mu'a zo'u lo cifnu cu vinsmi lo kalci be lo cipni

ni'o so'i jutsi be la'o la. Geometridae .la zo'u lo cifnu cu vinsmi lo jimca .a lo pezli vu'o ne lo tricu poi ke'a ra cidja .i la'o me. ''[[Nemoria arizonaria]]'' .me zo'u lo ka ce'u jvinu lo toldi cu fancuka lo ka ce'u citsi gi'e ca'o fasnu .i ra simsa ge ca lo vensa lo xrula be lo se citka be ra cindu gi ca lo crisa noi ra ca ke'a citka lo xrula na .e lo pezli ku'o lo se jgari be ra cmalu ke cindu jimca

ni'o ge la'o me. Papilionidae .me gi la'o me. Sphingidae .me cu poi'i so'o jutsi be ke'a cu farvi lo ka jvinu je se tarti simsa lo cmalu [[since]] .i lo cutne cu vinsmi lo stedu be lo since .i la'o me. Papilionidae .me zo'u ji'a lo noi ke'a ca lo nu cando cu nenri lo cutne ku'o {{vlaxagji||se panci cigla se pagbu jimca}}&lt;!-- (to .u'u sai toi) --&gt; cu vinsmi lo tance be lo since

== lo jmive tadji .e lo nuntarti ==

=== lo se tarti be lo makcu be'o pe lo nu cpacu lo cidja ===
[[File:Trinkender_Schmetterling.jpg|thumb|left|nu la'o me. ''[[Cynthia cardui]]'' .me pinxe lo [[rulsatlitki]]]]
[[File:PierisSaltLick.jpg|thumb|nu jmaji fa lo so'i mei be la'o me. ''Pieris rapae'' .me bu'u lo se zvati be lo [[silna]]]]
[[File:Apatura_eat_frog_2010_G2.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Apatura]]'' .me pinxe fi lo morsi [[cimra]]]]

ni'o lo makcu toldi na'o citka se pi'o lo djasakrango lo djalitki ku ra'u noi lo rulsatlitki ke'a mupli .i lo xrula poi ra ke'a volkla ca lo nu go'i na'o so'i mei ja'e lo nu tu'a lo nu go'i cu me lo ralju be lo jai ta'i {{vlaxagji||[[sovyfai]]}} be fai lo spati nakso'a .i so'o spati jutsi zo'u lo xrula cu raunzu lo ka ce'u jarki gi'e clani kei lo ka ce'u goi ko'e zo'u lo toldi ku po'o snada lo ka ce'u {{vlaxagji||pecycpa}} lo sovda be ko'e lo ganti be ko'e .i ku'i na ro mei lo cidja be lo makcu fa lo rulsatlitki .i ji'a me lo se go'i fa lo [[grutyjisra]] .e lo [[spablu]] .e lo se vikmi be lo spablu se cidja [[miptera]] .i la'o me. ''[[Acherontia atropos]]'' .me co'i farvi lo ka cidja ce'u fa lo [[bicysakta]] ku ra'u .i ji'a so'i toldi cu pinxe lo djacu lo [[dirgo]] .a lo [[jacysenta]] .i ta'i lo nu go'i cu cpacu lo jai se claxu ke {{vlaxagji||nunji'e jai sarcu [[kunra]]}}

ni'o so'o toldi jutsi zo'u cidja lo makcu fa lo kalci .a lo [[pinca]] .a lo [[xasne]] .a lo [[kaldirgo]] litki .i tu'a lo kalci .e lo xasne cu tcaci so'o jutsi be la'o me. Nymphalidae .me (to mupli fa la'o me. ''[[Apatura iris]]'' .me toi) .i mupli lo poi'i lo kaldirgo ke'a cidja kei fa la'o me. ''[[Lobocrapsis griseifusa]]'' .me ne lo [[frikytu'a]] ge'u .e la'o me. ''[[Archyophora]]'' .me ne lo [[brazygu'e]] ge'u .e la'o me. ''[[Filodes fulvidorsalis]]'' .me ne lo snanu stuna pagbu be lo [[zdotu'a]] .i lo nu lo go'i cu pencu lo kanla cu se jalge lo nu lo kaldirgo cigla cu katcyze'a .i ta'e pinxe lo kaldirgo be lo barda [[bogda'u]] (to mu'a lo barda [[mabru]] .e lo [[timsaxu]] toi) .i ri'a lo nu lo [[malgaci]] daplu cu se xabju no mapti ke barda bogda'u cu pinxe fa lo xabju be ru ke kaldirgo pinxe toldi (to mupli fa la'o me. ''[[Hemiceratoides hieroglyphica]]'' .me toi) bi'ai ku lo me lo cipni moi .i lo tarmi be lo djasakrango be ra cu jai curmi lo nu jonse lo cnita be lo [[kalgai]] ca lo nu lo cipni cu sipna .i so'o se cidja be lo danlu se cupra litki ku toldi cu poi'i lo ciblu ku ji'a ka'e cidja ke'a .i so'o drata (to mupli fa so'o jutsi be la'o me. ''[[Calyptra]]'' .me toi) cu poi'i ge lo ciblu cu ralju lo cidja be ke'a gi lo djasakrango be ke'a cu [[tunta]] lo danlu ja'e lo nu darca tu'a lo ciblu .i lo go'i ka'e fatrygau lo [[majvu]] lo se menre be lo remna ku ji'a

=== lo se tarti pe lo nu vofli ===
{{kunti pagbu|krinu fa lo nu so'i jai sarcu smuni no da se valsi}}
[[File:AnthocharisCardamines_1606Z1.jpg|thumb|lo [[narjyjipno zei toldi]] poi ke'a ca'o vofli]]
[[File:Macroglossum_stellatarum01.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Macroglossum stellatarum]]'' .me ca gi vofli gi pinxe lo rulsatlitki]]

=== lo se tarti be lo cifnu ===

ni'o lo ciftoldi ku noi lo stura be ke'a cu mutce co frica lo me lo makcu moi cu citka xoi ke'a mutce si'a co frica tu'a lo makcu .i na'o pa moi lo ro se citka be lo ciftoldi fa lo pilka be lo tsiju be fi ri .i zu'u nai ralju lo cidja be lo ciftoldi fa lo pagbu be lo spati be'o ku noi mupli ke'a fa lo [[pezli]] .e lo [[xrula]] .e lo [[grute]] .i so'i toldi jutsi cu poi'i lo se citka be ke'a spati jutsi cu so'u .a vei &lt;abbr title=&quot;«lu ji'a sai li'u» smujbi&quot;&gt;.ai'ai&lt;/abbr&gt; so'u pa mei .i su'o so'u toldi jutsi ku zu'u nai zo'u cidja fa lo [[rectu]] (to mupli fa la'o me. ''[[Hyposmocoma molluscivora]]'' .me noi ke'a citka lo [[sonli]] toi)

=== lo nu renvi lo dunra ===

ni'o lo toldi poi ke'a na'o xabju lo ta'e jai bu'u dunra bi'ai renvi lo dunra .i lo makcu be ze'a lo dunra ku jutsi cu so'u mei gi'e se mupli la'o me. ''[[Gonepteryx rhamni]]'' .me .e lo skaruki zei toldi .i so'i jutsi zo'u renvi lo dunra fa lo tsiju .a lo cifnu .a lo iupna ta'e ku .i na'o ku ca lo dunra lo toldi cu se marbi lo brifypindi stuzi gi'e na muvdu .i ku'i ca lo no'e lenku ke dunra donri lo go'i ku poi cifnu ja makcu ka'e barkla gi'e citka .i bu'u lo [[brama'a]] zo'u cafne fa lo nu lo'e toldi ze'a lo nunji'e be ri cu renvi za'u pa dunra

=== lo nu litru ===

ni'o so'o toldi jutsi cu cenba xoi ke'a nancydikni se'u lo ka ce'u kuspe ce'u noi ke'a tumla kei gi'e va'i di'i litru .i mu'a go'i fa za'u 200 ta'e xabju be lo [[tropika]] jbini .i slabytce lo skepre fa la'o me. ''[[Danaus plexippus]]'' .me ne lo bemtu'a zi'e noi lo se ki'otre be lo pluta pe ke'a ta'e zmadu li ki'o ku'o .e la'o me. ''[[Vanessa cardui]]'' .me noi me lo se litru be ke'a fa lo jbini be lo [[rontu'a]] jo'u lo [[berfi'otu'a]] ku'o vu'o mu'a

ni'o so'i jutsi pe lo snanu pagbu be lo rontu'a na ka'e renvi lo dunra pe lo berti be lo [[.alpi]] cmanytu'a gi'e ku'i gapygre ri ca ro nanca .i me lo go'i fa la'o me. ''Vanessa cardui'' .me .e la'o me. ''[[Vanessa atalanta]]'' .me .e la'o me. ''Macroglossum stellatarum'' .me vu'o noi ta'e ku volkla fa ke'a lo berti ca lo vensa gi'e rorci fa ke'a bu'u lo berti gi'e volkla fa su'o lo panzi be ke'a ca lo critu lo snanu

ni'o no da zo'u birti fa lo skepre lo du'u da {{vlaxagji|xu mukti sa'u|darnyrinka}} lo nu lo toldi tai litru .i me lo se smadi fa tu'a lo nu jalge fa lo nu xoi ke'a cunso cu banro fa lo se xabju se kuspe lu'u .e tu'a lo nu {{vlaxagji||za'e taske}}&lt;!-- sei .e'o stidi li'o --&gt; ca su'o pagbu be lo crisa fa lo cidja spati pe lo snanu se xabju lu'u .e lo du'u lo rinka be lo nu co'a litru be'o noi mu'a ju'o cu'i ke'a tcima morna ba'o fasnu

== lo nu rorci .e lo nu farvi ==

=== lo tsiju ===

ni'o lo toldi cu me lo traji be fi lo cinki bei fe lo ka lo [[tsiju]] be ce'u cu pluja .i mu'a lo toldi jutsi cu vricytce lo ka lo tsiju be ce'u ma kau se tarmi .i tarmi fa lo {{vlaxagji|zoi dotco. spindelförmig .dotco|jarki}} .e lo caksova simsa .e lo bolci .e lo bolxadba .e lo lendembi simsa .e lo tordu slanu ka'e ku .i vrici ji'a lo ka lo stura be lo sefta be lo pilka be ce'u cu se stura ma kau .i to'e cafne fa lo nu lo pilka cu xutla .i mu'a cafne fa lo nu pagbu lo sefta fa lo kinli ja na'e kinli punli .a lo kerfa .a lo serti simsa morna{{vlaxagji}} .i na'o dikni fa lo sefta morna .i pagbu lo pilka fa lo &lt;abbr title=&quot;greke'a&quot;&gt;dolna&lt;/abbr&gt; poi lo vacri ke'a pagre .i ji'a ta'e nenri lo tsiju fa so'o {{vlaxagji||zilkorbi}} poi ke'a culno lo vacri .i ta'e {{vlaxagji||miltre fa lo tsiju}} li 0.5 bi'i 2 .i ji'a vricytce fa lo tsiju lo ka ce'u ma kau skari .i ra'u cenba fa lo tsiju lo ka ce'u ma kau skari kei ze'a lo nu farvi pe'e je ri'a lo nu cenba fa lo tarbi lo ka ce'u ma kau se jvinu .i ta'e ku ge lo citno tsiju cu &lt;abbr title=&quot;tolmanku&quot;&gt;pilda&lt;/abbr&gt; gi lo pu'o se barkla be lo cifnu cu manku .i lo nu barkla na'o bavza lo jeftu be li 1 bi'i 3 lo nu punji lo tsiju (to ku'i ditybramau va'o lo nu ri renvi lo dunra toi) .i na'o ku lo toldi se ta'i gi kargau te zu'e lo nu ri barkla kei lo tsiju pilka gi co'a citka ri vau soi so'a drata cinki ke'a jai frica

ni'o lo nu punji lo tsiju ku ji'a vrici .i na'o ku lo nu punji lo tsiju ma kau cu mapti lo nu ma kau jvinu lo tsiju .i na'o ku lo pa toldi cu cupra 20 bi'i 1000 tsiju .i lo se cupra tsiju na'o vrici lo ka punji ce'u ma kau .i ku'i su'o jutsi zo'u punji ca su'o da ro lo se cupra tsiju .i lo nu punji na'o balvi lo nu cuxna lo mapti stuzi (to mu'a ta'i lo nu sumne lo panci be lo cidja spati toi) kei gi'e se pagbu lo nu nipygau se pi'o lo se cigla lo tsiju lo pezli ja stani ku mu'a .i so'i da ka'e morna lo gunma be lo zvajbisi'u tsiju (to mu'a linji gi'e cukla vau ka'e ku toi) .i ka'e ku lo tsiju gau se snipa lo kerfa be lo betfu be lo makcu be'o be'o poi ri ke'a ta'i gi mosygau gi seplygau lo xadni ku'o, soi ke'a ka'e bandu lo tsiju lo citka da'i be ri .i zu'u nai su'o jutsi gu'e nai punji gi falcru sa'u lo tsiju

=== lo nu kapyvi'i ca lo nu de'a banro ===

ni'o lo toldi cu [[kapyvi'i]] so'o roi lo nu ri cifnu .i soi ke'a jai zilfadni lo cinki cu cupra pu lo nu kapyvi'i kei ne'i lo zasti be xa'o ku skapi su'o cnino je bramau be ri skapi .i soi ke'a jai steci lo toldi zo'u lo nu lo skapi pe lo stedu cu farvi cu se pagbu lo nu ji'i pi ro lo stedu cu poi'i ke'a muvdu lo trixe be lo me ke'a moi be lo pagbu be lo zasti be xa'o ku skapi

ni'o lo toldi ze'a lo nu lo cnino skapi cu farvi cu de'a kakne lo ka ce'u citka .i na'o se mo'u lo nu kapyvi'i cu pa moi lo se citka fa lo skapi poi ke'a mo'u se vikmi .i se ta'i bo lo toldi cu fanta lo nu lo [[lanbi]] poi ke'a se marji lo se vikmi skapi cu se xaksu

=== lo da'a moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Pupation_-_Inachis_io.jpg|right|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a iupna gi'e kapyvi'i lo ro moi co cifnu skapi (to kacmyxrazba pa roi ro mentu toi)]]
[[File:Calospilos_sylvata_pupa.jpg|thumb|241x241px|nu iupna fa la'o me. ''[[Calospilos sylvata]]'' .me]]

ni'o lo nu co'a raunzu lo ka tilju kei gi'a co'u ka'e zvafa'i lo mapti cidja cu jai ca vikmi fai lo toldi lo nenri be lo canti be ri gi'e jai co'a litru lo darno be lo se xabju be ze'a lo nu citka gi'e banro .i na'o cpare lo spati mo'i co'u lo loldi gi'e ze'a cadzu ri .i ba bo sisku lo ka ce'u stuzi gi'e mapti lo nu makcybi'o kei lo mu'a ka ce'u zilbandu pi so'i lo [[solgu'i]] kei .a lo mu'a ka ce'u kunti gi'e calbrarau lo nu lo nalci fau gi banro gi sepli fi lo vacri fe ro drata .i lo nu litru fa lo toldi poi ke'a pu'o durcando cu ditybramau tu'a lo na ba durcando

ni'o so'i toldi jutsi (to su'a lo ctetoldi .e nai lo dortoldi toi) ba lo nu zvafa'i lo jai bu'u makcybi'o cu jivbu fi lo silka be vo'a lo [[ma'urbixlanka]] ku noi ke'a vo'a se nenri gi'e ba bandu .i so'i drata cu kakpa lo dertu ja'e lo lolnitku'a .i lo dortoldi ku su'a jivbu lo gu'e nai ke gacri ja se nenri ke'e be vo'a gi ke po'o te jorne be vo'a bei lo mu'a spati

ni'o lo nu zbasu lo bi'u nai lanka mu'a cu cabna lo nu lo xadni be lo toldi cu cenba lo ka ma kau ce'u tarmi .i ni'a lo cifnu skapi zo'u lo kanla .e lo gansyjimca .e lo tuple (to pe lo cutne toi) .e lo nalci cu banro .i je lo moltci co'u xedja gi'e co'a tubnu .i je lo beftu'e .e so'a lo sluji pe nai lo betfu cu tolfarvi .i lo za'e &lt;abbr title=&quot;velfarvymenre&quot;&gt;velfame&lt;/abbr&gt; je jalge be la'e di'u cu se cmene zo [[iupna]]

ni'o ba lo nu mo'u zbasu lo lanka ja kumfa ja te jorne cu kapyvi'i fa lo toldi lo ro moi be lo cifnu skapi .i lo xadypau poi lo skapi pe ke'a cu banro cu tisna lo ciblu ja'e lo nu lo cinje be ke'a cu canci .i so'a jutsi (to ro na me la'o me. Micropterygidae .me toi) zo'u ro lo jimca co'a lamji je snipa lo torso .i je lo pagbu be lo skapi be'o poi ke'a snipa lo drata ke skapi pagbu cu mutce lo ka ce'u rotsyme'a lo na'e snipa ke skapi pagbu

ni'o lo iupna poi ke'a na nenri lo lanka ja kumfa cu poi'i frili lo zvaju'o be ke'a fa lo ka ce'u ke'a citka .i ja'e bo lo go'i na'o [[ticyji'u|ticyselji'u]] soi ke'a laknyjdikyri'a lo nu lo citka da'i be vo'a vo'a zvafa'i .i me lo jai cafne ticyji'u fa tu'a mu'a lo pezli

ni'o ro me lo ka citka jo'u lo ka vikmi jo'u lo ka cadzu na se kakne lo iupna .i ri lo po'o ka pagmu'u lo betfu cu kakne .i na'o ku lo nu kapyvi'i lo ro moi co cifnu skapi cu prula'i lo nu co'a bregause'i lo nu kapyvi'i poi ke'a ge bavla'i gi ro moi zi'e poi lo toldi se ba'o ke'a makcu .i ku'i so'i jutsi pe lo ta'e jai bu'u dunra zo'u lo nu pu'o iupna .a lo nu ca'o iupna cu jai ca durcando fai lo toldi .i ji'a so'o jutsi (to mu'a la'o me. [[Eriogaster lanestris]] .me toi) zo'u lo nu cando ze'a su'o xai ka'e se ditcu se ba'i tu'a lo dunra ku po'o lo ji'a sai nanca be li za'u

ni'o lo [[silkytoldi]] cu misnyrai lo jivbu be lo ma'urbixlanka .i lo ma'urbixlanka pe lo go'i cu te zbasu so'a klesi be lo silka taxfu gi'e na'o zilzbasu pa mitre be li za'u 500 ke silka cilta

=== lo ro moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Schlupf_Inachis_io_(HS).ogg|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a makcu gi'e kapyvi'i lo iupna skapi (to lo ni sutra fa lo skina cu sarxe lo fatci toi)]]

ni'o ni'a lo iupna skapi cu farvi fa lo makcu skapi jo'u lo jorne be ri sluji .i ro lo bartu xadypau po'u nai lo nalci cu poi'i lo iupna skapi pe ke'a cu mleca lo makcu skapi pe ke'a ge lo ka ce'u pitybra gi lo ka ce'u calbra .i lo nu go'i cu curmi lo nu lo bi'u nai makcu skapi pu lo ro moi co nu kapyvi'i co'a jdari .i ki lo ro moi co nu kapyvi'i ku pu zi ge lo iupna skapi co'a guskli gi lo makcu skapi co'a se skari vau soi jalge ke'a fa lo nu ka'e viska lo mu'a morna pe lo nalci pu lo nu ri bartu lo iupna skapi

ni'o lo ro moi co nu kapyvi'i cu sutrymau lo na'e ro moi .i lo toldi zi bartu lo skapi gi'e zi co'a dandu ri .a lo ma'urbixlanka .a su'o pagbu be lo stuzi be ri .a ru spati .i ze'a lo nu dandu cu tunlo lo vacri gi'e pambyse'a lo ciblu lo nalci ja'e lo nu ri ge zenba lo ka ce'u pitybra gi jdika lo ka ce'u rotsu .i lo nalci ba lo nu mo'u banro co'a jdari

ni'o ze'a gi lo nalci cu banro gi gasnu fa lo toldi lo nu lo re xadba be lo djasakrango cu jonsi'u .i lo nu go'i cu se pagbu lo nu so'i roi ku lo djasakrango co'a sirji gi'e ba bo di'a sarlytai

ni'o ba lo nu co'a bredi fa lo nalci .e lo djasakrango kei lo toldi cu kalcivi lo festi je jalge be lo nu makcybi'o kei gi'e bredi lo ka ce'u pa re'u vofli gi'e zvasisku lo jutsydu'i te zu'e lo nu rorci

ni'o lo toldi jutsi cu mutce co fricysi'u lo ka ze'a ma kau jmive fa lo makcu pe ce'u .i mu'a la'o me. [[Psychidae]] .me zo'u djedi li so'u pa .i zu'u nai la'o me. ''[[Gonepteryx rhamni]]'' .me noi ke'a renvi lo dunra ca lo nu ke'a makcu zo'u ka'e masti li 10 .i li'a lo na se pagbu be lo moltci bei ca lo nu makcu cu jai temcmamau tu'a lo ja'a se pagbu .i lo djedi toldi zo'u lo nunji'e be lo makcu na'o jeftu li ci bi'i vo

=== lo nu zvasisku lo jutydu'i kei .e lo nu gletu ===
{{kunti pagbu}}

== lo danlu poi ke'a ta'e ckape lo toldi ==
{{kunti pagbu}}

==lo se kuspe .e lo se xabju==
{{kunti pagbu}}

==lo jai ni'i vajni be lo vanbi==
{{kunti pagbu}}

==lo krasi be lo .ordre be'o .e lo jutsu'a==
{{kunti pagbu}}

==lo te ckini be lo toldi bei lo remna==
{{kunti pagbu}}

==lo nu pilno lo toldi ci'e lo larcu==
{{kunti pagbu}}

{{xe fanva|so'e pagbu be lo me dei ckupau cu xe fanva su'o pagbu be la'o dotco. [[:de:Schmetterlinge|Schmetterlinge]] .dotco ne lo dotco me la .uikipedi'as.|jufra}}

[[Category:cinki]] [[Category:danlu]]</text>
      <sha1>nj7h3qbho38k4kwbaollngbx207tkvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>115607</id>
      <parentid>115604</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T14:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kihurma</username>
        <id>13124</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>cikre pa zo la'o zei stura .i manfyzengau ru'e tu'a lo jutcme</comment>
      <origin>115607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31252" sha1="1xfk6ukpmyntpioid7wrtkl6102ebfo" xml:space="preserve">ni'o lo '''toldi''' (to la'o me. Lepidoptera .me toi) fau lo nu ri se klesi ji'i 160 ki'o se skicu jutsi ne ji'i 130 jutlanzu zi'e ne 46 brajutlanzu cu zmadu ro .ordre be lo [[cinki]] be'o po'u nai lo [[cakcinki]] (to la'o me. Coleoptera .me toi) lo ka xo kau da jutsi ce'u .i ca ro nanca ji'i 700 cnino jutsi cu se zatfa'i .i su'a lo toldi cu zvati ro kontinenta po'u nai la ziptu'a&lt;span class=&quot;cx-segment cx-highlight&quot; data-segmentid=&quot;112&quot;&gt;&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;116&quot;&gt;&lt;/span&gt;

== lo krasi be lo cmene ==
[[File:Cethosia_cyane.jpg|thumb|la'o me. ''[[Cethosia cyane]]'' .me]]

ni'o zo ''toldi'' cu lojbo gismu gi'e se krasi lo valsi pe lo cnita gredile .i lo plana se ciska lerfu cu poi'i lo ka ke'a pagbu ce'u cu kampu zo ''toldi'' jo'u lo krasi valsi

{| class=&quot;wikitable&quot; 
! krasi bangu !!  lojbo lerpoi !! krasi valsi
|-
| [[jugbau|jungo]] || '''d'''ie || 蝶 (dié)
|-
| [[glibau|glico]] || by'''t'''rf'''l'''a'''i''' || butterfly
|-
| [[xinbau|xindo]] || '''t'''it'''li''' || तितली (titalī)
|-
| [[sanbau|spano]] || p'''oli'''i || polilla
|-
| [[rukybau|rusko]] || m'''ol''' || моль
|}

ni'o lo saske cmene po'u zoi me. ''Lepidoptera'' .me cu smudu'i «lu se piltapla se nalci li'u» gi'e [[xelso]] lujvo gi'e gunma zoi me. ''λεπίς'' .me (to zo piltapla toi) jo'u zoi me. ''πτερόν'' .me (to zo nalci toi) .i [[purda'o zei xelso]] valsi lo toldi fa zoi me. ''ψυχή'' .me noi ke'a smudu'i zo pruxi .a zo selva'u ku'o ki'u lo nu lo toldi pu jai se krici fai lo ka ce'u xadyka'i lo remna pruxi

== lo tcila be lo makcu toldi ==

ni'o lo makcu toldi cu dunli ji'i ro drata cinki lo ka ma kau stura lo [[xadni]]

ni'o lo toldi cu banro lo milmitre be li 1.5 bi'i li 100 (to lo nalci na menre toi) .i ca'o jinvi lo du'u brarai lo toldi fa lo [[glauka zei toldi]] po'u la'o me. ''[[Thysania agrippina]]'' .me zi'e ne lo [[ketco]] tumla .i lo me ra toldi cu poi'i lo nalci be ke'a cu kuspe lo cenmitre be li 25 bi'i 30 .i lo .[[atlastoldi]] (to la'o me. ''Attacus atlas'' .me toi) ne lo snanu stuna [[xazdo]] tumla cu jai se jinvi fai lo ka lo sefta be lo nalci be ce'u cu brarai

===lo gansyjimca===
[[File:Antennae_ctb.png|thumb|su'o lo gansyjimca klesi pe lo donri toldi]]

ni'o so'i da ka'e stura lo [[gansyjimca]] .i je so'i toldi jutlanzu cu se steci lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i zasti fa lo ciltytai gansyjimca .e lo planyseljipno gansyjimca (to noi ke'a ciltytai gi'e poi'i lo jipno pagbu be ke'a cu plana toi) .e lo komcytai gansyjimca (to noi pa mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .e lo pimlytai gansyjimca (to noi ro re mlana be ke'a cu se jimca so'i sirji toi) .i cafne fa lo nu lo nakni lo fetsi cu frica lo ka ma kau stura lo gansyjimca be ce'u .i va'o lo nu frica kei lo nakni cu zmadytce lo fetsi lo ka ma kau ni lo gansyjimca be ce'u cu se viska jai frili .i lo toldi se pi'o lo gansyjimca be ri cu kakne lo ka ce'u [[sumne]] .i su'o toldi cu go'i lo ka ce'u [[palpi]] .a lo ka ce'u [[vu'irga'e]] .a lo ka ce'u ganse lo du'u ma kau [[nilglare]] .i lo nu ganse lo stimulu cu se rinka lo cmalu [[kerfa]] poi ke'a zvafai lo gansyjimca .i lo nu lo gansyjimca cu komcytai ja pimlytai cu se jalge lo nu lo sefta cu mutce calbramau ja'e lo nu lo ni sumnyka'e cu bramau .i lo nakni ki'u ru kakne lo ka ce'u ganse lo [[notpanci]] poi lo [[glebre|gletybredi]] fetsi pu dirce ke'a ku'o ca lo nu mutce zvada'o .i ru vajni lo toldi poi lo xa'ugri pe ke'a cu preja mutce ja'e lo nu na funca penmysi'u .i lo fetsi cu ganse fi lo ri gansyjimca fe lo du'u ma kau drani ciftoldi bo cidjyspati

=== lo moklu tutci ===
[[File:Butterfly_tongue.jpg|thumb|[[dicka'u zei cmavistci]] pixra lo toldi stedu pe fau lo nu lo djasakrango na ca'o se pilno gi'e se ki'u bo sarlytai]]

ni'o lo [[moltci|moklu tutci]] be lo toldi cu zmadu lo me lo drata cinki moi lo ka ce'u steci mutce se pilno .i so'a toldi jutsi (to ro co'e po'u nai la'o me. [[Micropterygidae]] .me toi) zo'u lo nu makcybi'o cu se pagbu lo nu lo moklu tutci co'a clani [[tubnu]] .i lo moklu tutci pe tai ku na'o se pilno fi lo ka sakci lo djalitki kei gi'e se cmene zo [[djasakrango]] .i lo toldi jutsi cu fricysi'u lo ka ma kau nilclani lo djasakrango

ni'o su'o toldi jutsi (to mu'a la'o me. [[Saturniidae]] .me .e la'o me. [[Lasocampidae]] .me toi) zo'u lo makcu na kakne lo ka ce'u citka ja pinxe .i je lo djasakrango cu [[tolfarvi]] mulno .i va'o ku lo makcu cu plika'e lo po'o se citka be vo'a bei ca lo nu vo'a cifnu

=== lo kanla ===
[[File:Pieris_rapae_head_Richard_Bartz.jpg|right|thumb|lo stedu be la'o me. ''[[Pieris rapae]]'' .me sei ka'e viska be lo kanla .e lo djasakrango]]

ni'o lo kanla be lo makcu toldi cu [[grikanla]] soi ke'a dunli tu'a lo drata cinki .i lo grikanlysle poi ke'a pagbu lo grikanla cu su'e 6000 mei .i so'i toldi jutsi zo'u me lo kanla fa re [[sapkanla]] ku ji'a noi se pi'o ke'a seltcacybi'o tu'a lo donri jo'u lo nicte .i ge nai lo dortoldi gi ja'ai lo ctetoldi zo'u pagbu lo kanla fa lo [[skamivysle]] ku noi ke'a cumri'a lo nu ra stika lo ni [[gusycai]] fa lo darca be lo kanla ku [[gusni]] .i lo [[lenjo]] pe lo toldi kanla cu stodi lo ka ma kau ce'u tarmi kei gi'e {{vlaxagji||zmamapti lo nu viska lo zvajbi kei tu'a lo zvada'o}}&lt;!-- sei za'a dai so'o lo valsi pe lo se fanva no lojbo cu panra --&gt;

=== lo cutne ===
[[File:Microphoto-butterflywing2.jpg|thumb|cmavistci pixra lo piltapla se gacri ke toldi nalci]]
[[File:Biston.betularia.f.carbonaria.7209.jpg|thumb|lo manska klesi be la'o me. ''[[Biston betularia]]'' .me]]
[[File:Heliconius_hecale_2_Richard_Bartz.jpg|thumb|lo nalci be la'o la. ''[[Heliconius ismenius]]'' .la]]

ni'o lo [[cutne]] cu se pagbu ci da (to lo cracutne .e lo mijycutne .e lo rixycutne toi) noi ke'a djinytai gi'e se jimca lo muvdu rango .i ro pagbu cu se jimca pa gunma be lo re [[tuple]] .i so'i donri toldi cu poi'i lo pa moi be lo gunma be lo re tuple pu tolfarvi gi'e se pilno fi lo po'o ka ce'u lumcyse'i

ni'o lo toldi cu kakne lo ka ce'u [[tirna]] .i lo [[kerlo]] be ra cu zvati ga lo trixe pagbu be lo cutne gi lo betfu

=== lo nalci ===

ni'o xoi su'e so'u da ke'a nafmupli cu ralju fa lo nalci lo se pilno be lo makcu toldi bei lo ka muvdu .i lo crane nalci jo'u lo trixe nalci ge fricysi'u lo ka ce'u lo cutne ma kau jorne gi ku'i na'o jonsi'u su'o steci se morna ze'a lo nu vofli kei xoi ke'a zasni .i jbini lo re sefta be lo nalci fa lo [[nalcyblutu'u]] ku noi ze'a lo bavjbi be lo ro moi co nu kapyvi'i cu tisna lo [[ciblu]] ja'e lo nu lo nalci fau gi pityba'o gi jdika lo ka ce'u rotsu .i ba lo bi'u nai nu banro zo'u lo nalci co'a tinsa .i je lo nalcyblutu'u co'u se pilno .i lo re sefta be lo nalci cu se gacri lo toldi zei piltapla ku noi ke'a klesi lo [[kerfa]] gi'e jai fanta lo nu ka'e viska lo nalcyblutu'u

=== lo betfu ===

ni'o lo betfu be lo makcu toldi cu se pagbu lo 10 {{vlaxagji||[[xadyclapauke'u]]}} &lt;!-- to'i .e'e sai doi ca'o stika do basygau su'o xagmau toi --&gt; ku noi ke'a tarmi dunsi'u gi'e se gacri lo piltapla ku noi lo se skari be ke'a cu jai fancuka tu'a lo jutsi .i nenri lo go'i fa mu'a lo [[risna]] .e lo [[canti]] .e lo [[ganti]] ku noi ke'a si'a jai se fricysi'u lo jutsi ku'o .e lo so'o [[cigla]] be lo notpanci .i su'o jutsi zo'u lo jipno be lo betfu cu se jimca lo kerfa poi ke'a fau lo nu punji lo tsiju cu se vikmi gi'e co'a gacri ri .i su'o jutsi zo'u lo betfu cu se jimca lo poi'i lo nu pencu ke'a cu se jalge lo nu ke'a pambyse'a lo [[vindu]] lo pencu

=== lo nenri be lo xadni ===

ni'o lo risna ku noi ke'a tubnytai cu [[pambe]] lo ciblu ku noi lo nenri [[rango]] ke'a jbini ku'o fo lo dalti'e fi lo dalcra .i lo ciblu cu se runta ge lo djaka'u gi nai ku'i lo [[kijno|kijnygapci]] .a lo [[tabrelkijno]] .i lo ka se pi'o ce'u lo toldi cu vasxu cu se zilfinti lo so'i [[vaxtu'u]] ku noi ke'a kevna lo skapi gi'e pluta lo ro nenri rango .i lo nu su'o da zo'u ga nai lo vaxtu'u su'o dubjavmau be da cu se nilclani gi na ku ro jorne be ru rango cu se darca lo nermu'u gapci cu se jalge lo nu lo toldi .e lo cinki ku su'a cu se nilbarda ma kau .e nai su'o dubmau be ri

ni'o lo ralju co [[nirna]] se jimca cu zvati lo dalcnita gi'e se dalgaprymau lo canti .i lo go'i cu re mei gi'e se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u lo cmabesna gi'e se jornysi'u ri .i bu'u lo cutne cu se jbini fa lo se jimca lo canti .i je bu'u lo stedu cu jorne fa lo se jimca lo [[besna]] ku noi re cmabesna ke'a pagbu .i lo nirna se jimca jo'u lo besna cu tolsimxu lo ka tu'a ce'u sarcu lo nu tu'a ce'u katci .i ja'e bo cumki fa lo mu'a nu lo toldi poi lo besna be ke'a xa'o morsi to'e ri'a nai ca'o zukte lo ka ce'u muvdu .i lo canti cu se tolfanmo lo [[galxe]] ku noi ke'a marji lo sluji gi'e pambe lo cidja .i bu'u lo midju be lo canti lo djaka'u cu runta gi'e pagre lo pilka be lo canti lo ciblu .i lo daltrixyrai be lo cibypau be lo canti cu se stuzi lo [[cenrini]] ku noi lo festi pa'o ke'a darca lo nenri be lo canti gi'e ba bo pagre lo fe'e fanmo be ri ku no'u lo [[ganxo]] .i su'o lo bi'u nai toldi poi ke'a ca lo nu makcu na ka'e citka zo'u lo canti cu tolfarvi gi'e co'u zasti

ni'o lo [[ganti]] cu se stuzi lo trixe pagbu be lo betfu .i lo nakni zo'u lo ganti cu gapru lo canti gi'e re ja pa mei gi'e jorne lo pa tubnu poi ke'a pluta fo lo [[nakpinji]] fi lo bartu pe'e je se ni'i bo ca lo nu gletu ce'e fi lo nenri be lo fetsi .i je lo [[nakso'a]] ta'e pu lo nu barmu'u lo xadni co'a nenri lo [[naksovbakfu]] ku noi vo'a ri se bandu ze'a lo nu gletu .i lo fetsi zo'u lo ganti cu re mei gi'e poi'i ro ke'a cu se jorne vo tubnu poi ne'i ke'a farvi fa lo pilka be lo [[fetso'a]]

== lo tcila be lo ciftoldi ==
[[File:Laothoe_populi_3.jpg|thumb|la'o me. ''[[Laothoe populi]]'' .me poi ke'a cifnu]]
[[File:Chenille_de_Grand_porte_queue_(macaon)_Fausses_pattes.jpg|thumb|lo betfu tuple be lo ciftoldi be lo [[rundini zei toldi]]]]
[[File:Phlogophora.meticulosa.6965.jpg|thumb|lo stedu tcila be lo ciftoldi be la'o la. ''[[Phlogophora meticulosa]]'' .la]]

ni'o lo nu cifnu cu ralju lo pagbu be lo nunji'e be lo toldi lo ka ri ca ce'u citka .i so'o klesi (to mu'a la'o me. Saturniidae .me .e la'o me. Lasiocampidae .me toi) zo'u ba'e steci lo nu cifnu kei fa ka bu .i lo go'i cu poi'i lo nu ke'a makcu cu zilfinti lo po'o ka ke'a ca ce'u litru gi'e rorci kei kei gi'e mrobi'o ki lo nu vo'a makcybi'o kei ba zi ku .i lo cifnu cu sutra lo ka ce'u banro kei ja'e lo nu nitcu fa vo'a lo ka ce'u so'i roi kapyvi'i (to na'o ji'i 5 roi toi) .i lo ciftoldi ca ro nu ri kapyvi'i cu zenba lo ka ma kau ni ce'u calbra kei kei lo ka ce'u ce'u pilji li ji'i re

=== lo xadyclapau .e lo jimca ===

ni'o lo torso be lo ciftoldi zo'u lo xadyclapauke'u tai tu'a lo drata [[bixycinki]] cifnu cu smisi'u lo ka ma kau ce'u jvinu .e lo ka tai ma kau jorne fa ce'u lo lamji be ri .i lo xadyclapauke'u pe nai lo stedu na'o 13 mei .i 3 mei fa tu'a lo cutne .i je 10 mei fa tu'a lo betfu (to ku'i so'i jutsi zo'u lo ro ja da'a pa ja da'a re moi cu pavbi'o toi) .i tai tu'a lo makcu cu frili fa lo ka fricysimju'o lo stedu jo'u lo cutne jo'u lo betfu

ni'o lo stedu na'o jdari ri'a lo nu pagbu lo pilka be ri fa lo [[cinkyjalna]] .i lo cnita pagbu be lo stedu sefta cu se stuzi 2 pi'i su'e 8 grikanlysle ku (to na'o 2 pi'i 3 mei toi) noi ke'a tai tu'a lo drata bixycinki cu seplysi'u gi'e ja'e bo sapkanla simsa .i vajnyrai je visfrilyrai lo pagbu be lo stedu fa lo moltci ku noi ge se pi'o ke'a marxa lo cidja gi ke'a mutce co bardymau lo noi ke'a tordu ku'o gansyjimca

ni'o soi ke'a dunli tu'a lo makcu cu se pagbu fa ro lo ci xadyclapauke'u be lo cutne fa re tuple .i ri simsa lo me lo makcu moi lo ka ma kau ce'u stura kei gi'e mutce ku'i lo ka cmalymau vo'e kei gi'e na'o se pilno fi lo ka ce'u jgari lo cidja .i na'o ku lo gapru pagbu be lo cracutne cu jdari .i je lo re mlana be ri cu se pagbu lo re vaxtu'u kevna .i to'e cafne fa lo nu drata ke cutne pagbu ku ji'a se pagbu lo vaxtu'u kevna

ni'o lo betfu na'o se pagbu fe'e pa roi ro xadyclapauke'u re vaxtu'u kevna (to ku'i lo trixe jibni xadyclapauke'u zo'u cafne fa tu'a na ku toi) .i lo pa moi be lo betfu xadyclapauke'u be'o .e lo re moi soi ke'a frica tu'a lo [[cmubifce]] na se pagbu lo [[beftu'e]] .i ja'a pagbu fa ri ge lo ci bi'o xa moi gi lo ro moi .i lo beftu'e soi ke'a frica tu'a lo cutne tuple cu se clapau no da gi'e se jipno lo so'i genxu ku noi lo gunma be ke'a cu djinytai zi'e noi pilno ke'a lo ka jgari lo se cpare spati

ni'o lo crane pagbu be lo betfu cu se pagbu lo cigla be lo [[silka]]

=== lo frica tarmi ===

ni'o so'o jutlanzu zo'u lo tarmi be lo cifnu cu frica tu'a di'u .i mu'a la'o me. Micropterygidae .me zo'u lo pa ja re moi be lo betfu xadyclapauke'u cu se pagbu lo beftu'e .i la'o la. Geometridae .la zo'u lo beftu'e se pagbu xadyclapauke'u cu mu mei na je so'u re mei .i si'a so'o klesi be lo glauka zei toldi zo'u ci mei .i la'o me. Limacodidae .me zu'u nai zo'u ro lo cutytu'e .e ro lo beftu'e cu tolfarvi soi jalge fa lo nu muvdu fa lo cifnu tai tu'a lo sonli

ni'o lo noi lo pilka be ke'a cu xutla ku'o cifnu pe la'o me. Papilionidae .me cu poi'i lo gapru pagbu be lo cracutne be ke'a cu se jimca {{vlaxagji||lo ranti je se stuzi be lo cigla be lo to'e jai pluka be lo gunta da'i be ke'a ku se panci}} .i lo bi'u nai jimca ge ta'e ku nenri lo cutne gi'e fau bo kunti gi poi'i lo toldi cu kakne lo ka gau ce'u ke'a xoi ke'a sutra fau gi tisna gi co'a bartu

ni'o so'i ciftoldi cu se pagbu xoi ke'a ri bandu tu'a lo [[cipni]] .a lo [[catryparji]] ke [[bifce]] ja [[sfani]] se'u lo [[kinjipu]] .a lo vindu se nenri kerfa .i la'o me. [[Nymphalidae]] .me zo'u cafne fa tu'a lo kinjipu .i la'o me. Arctiinae .me zu'u nai zo'u lo kerfa cu so'i mei gi'e denmi .i la'o me. Lymantriidae .me zo'u lo jvinu be lo cifnu cu to'e fadni ri'a lo nu {{vlaxagji||to'e manfo lo ka ma kau ni denmi fa lo kerfa pe ce'u}}&lt;!-- .e'o sai ko mablyjdikygau --&gt; .i lo noi ke'a na'o za'u 600 ki'o mei ku'o kerfa be lo [[Thaumetopoea processionea|cindu zei dzupoi zei toldi]] cu raunzu lo ka vindu kei lo nu so'i remna ri'a lo nu po'o ri zvajbi lo bi'u nai toldi cu lifri lo te [[srebadbi'a]]

=== lo nenri ===

ni'o lo besna cu cmalu (to ri'a lo ra'u nu lo kanla cu cmalu toi) gi'e se stuzi lo cnita pagbu be lo stedu .i lo canti cu kaijbi lo ka sirji .i lo ganti xa'o lo nu cifnu ka'e se viska gi'e se stuzi lo gapru pagbu be lo betfu

== lo tcicrmimikri .e lo nunkajde ==
[[File:Inachis_io_beentree_brok_2005.jpg|thumb|[[skaruki zei toldi]]]]
[[File:Aegeria_apiformis.jpg|thumb|la'o me. ''[[Aegeria apiformis]]'' .me]]

=== lo makcu toldi ===

ni'o ri'a lo nu so'i re'ucti cu kalte lo toldi cu farvi fa so'i jutsi lo ka lo jvinu be ce'u ga tcica fi lo ka na viska lo se zvasisku kei .a lo ka jifkri lo du'u lo se viska cu ckape, gi jai se pi'o jarco lo ka pagbu ce'u fa lo vindu .i so'i jutsi zo'u lo piltapla morna pe lo nalci cu vinsmi lo kanla be lo barda mabru ku ku mu'a, soi ri'a ke'a lo citka da'i be lo toldi cu se jenca gi'a batci na'e bo lo xadni be lo toldi&lt;!-- sei za'a dai lo xusra be lo du'u lo jbobau cu tokpona cu drani --&gt;{{vlaxagji|zoi .dot. Tarnung Aposematismus Mimikry .dot.}} .i la'o me. ''[[Aegeria apiformis]]'' .me mutce lo ka ce'u vinsmi lo [[Vespa|bifcrvespa]]

ni'o so'o dortoldi jutsi zo'u ge lo gapru sefta be lo nalci cu skavrici gi'e visfrili gi ku'i lo cnita sefta cu vinsmi lo pezli .i lo nu go'i cu curmi lo nu ge mipse'i ca lo nu cando gi jenca lo to'e ri'a nai zvafa'i be lo toldi .i so'o ctetoldi jutsi zo'u lo gapru ke nalci sefta cu vinsmi lo pilka be lo [[tricystani]] .i lo nu vinsmi lo [[kalci]] be lo cipni kei ku ji'a na to'e cafne soi la'o me. ''[[Casopilos sylvata]]'' .me ke'a jai mupli

=== lo ciftoldi ===
[[File:Deilephila_elpenor_2.jpg|thumb|lo ciftoldi tarmi be la'o me. ''[[Deilephila elpenor]]'' .me]]

ni'o lo nu cifnu ku ji'a jai ca so'i mei fai lo danlu poi ke'a ckape lo toldi .i ja'e bo lo ka tcica gi'a mipse'i gi'a kajde cu zilfadni lo cifnu ku ji'a .i lo citka be lo [[ckunu]] pezli cu poi'i ga pi ro lo xadni gi su'o pagbu be ri cu vinsmi lo bi'u nai pezli .i mu'a la'o me. ''[[Thera firmata]]'' .me cu poi'i vinsmi ge fa lo torso be ke'a lo ckunu pezli gi fa lo stedu be ke'a lo za'e {{vlaxagji||[[jimcycumstu]]}}&lt;!-- ko .e'o --&gt;

ni'o la'o me. Papilionidae .me .e la'o me. ''[[Trilocha]]'' .me vu'o mu'a zo'u lo cifnu cu vinsmi lo kalci be lo cipni

ni'o so'i jutsi be la'o la. Geometridae .la zo'u lo cifnu cu vinsmi lo jimca .a lo pezli vu'o ne lo tricu poi ke'a ra cidja .i la'o me. ''[[Nemoria arizonaria]]'' .me zo'u lo ka ce'u jvinu lo toldi cu fancuka lo ka ce'u citsi gi'e ca'o fasnu .i ra simsa ge ca lo vensa lo xrula be lo se citka be ra cindu gi ca lo crisa noi ra ca ke'a citka lo xrula na .e lo pezli ku'o lo se jgari be ra cmalu ke cindu jimca

ni'o ge la'o me. Papilionidae .me gi la'o me. Sphingidae .me cu poi'i so'o jutsi be ke'a cu farvi lo ka jvinu je se tarti simsa lo cmalu [[since]] .i lo cutne cu vinsmi lo stedu be lo since .i la'o me. Papilionidae .me zo'u ji'a lo noi ke'a ca lo nu cando cu nenri lo cutne ku'o {{vlaxagji||se panci cigla se pagbu jimca}}&lt;!-- (to .u'u sai toi) --&gt; cu vinsmi lo tance be lo since

== lo jmive tadji .e lo nuntarti ==

=== lo se tarti be lo makcu be'o pe lo nu cpacu lo cidja ===
[[File:Trinkender_Schmetterling.jpg|thumb|left|nu la'o me. ''[[Cynthia cardui]]'' .me pinxe lo [[rulsatlitki]]]]
[[File:PierisSaltLick.jpg|thumb|nu jmaji fa lo so'i mei be la'o me. ''Pieris rapae'' .me bu'u lo se zvati be lo [[silna]]]]
[[File:Apatura_eat_frog_2010_G2.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Apatura]]'' .me pinxe fi lo morsi [[cimra]]]]

ni'o lo makcu toldi na'o citka se pi'o lo djasakrango lo djalitki ku ra'u noi lo rulsatlitki ke'a mupli .i lo xrula poi ra ke'a volkla ca lo nu go'i na'o so'i mei ja'e lo nu tu'a lo nu go'i cu me lo ralju be lo jai ta'i {{vlaxagji||[[sovyfai]]}} be fai lo spati nakso'a .i so'o spati jutsi zo'u lo xrula cu raunzu lo ka ce'u jarki gi'e clani kei lo ka ce'u goi ko'e zo'u lo toldi ku po'o snada lo ka ce'u {{vlaxagji||pecycpa}} lo sovda be ko'e lo ganti be ko'e .i ku'i na ro mei lo cidja be lo makcu fa lo rulsatlitki .i ji'a me lo se go'i fa lo [[grutyjisra]] .e lo [[spablu]] .e lo se vikmi be lo spablu se cidja [[miptera]] .i la'o me. ''[[Acherontia atropos]]'' .me co'i farvi lo ka cidja ce'u fa lo [[bicysakta]] ku ra'u .i ji'a so'i toldi cu pinxe lo djacu lo [[dirgo]] .a lo [[jacysenta]] .i ta'i lo nu go'i cu cpacu lo jai se claxu ke {{vlaxagji||nunji'e jai sarcu [[kunra]]}}

ni'o so'o toldi jutsi zo'u cidja lo makcu fa lo kalci .a lo [[pinca]] .a lo [[xasne]] .a lo [[kaldirgo]] litki .i tu'a lo kalci .e lo xasne cu tcaci so'o jutsi be la'o me. Nymphalidae .me (to mupli fa la'o me. ''[[Apatura iris]]'' .me toi) .i mupli lo poi'i lo kaldirgo ke'a cidja kei fa la'o me. ''[[Lobocrapsis griseifusa]]'' .me ne lo [[frikytu'a]] ge'u .e la'o me. ''[[Archyophora]]'' .me ne lo [[brazygu'e]] ge'u .e la'o me. ''[[Filodes fulvidorsalis]]'' .me ne lo snanu stuna pagbu be lo [[zdotu'a]] .i lo nu lo go'i cu pencu lo kanla cu se jalge lo nu lo kaldirgo cigla cu katcyze'a .i ta'e pinxe lo kaldirgo be lo barda [[bogda'u]] (to mu'a lo barda [[mabru]] .e lo [[timsaxu]] toi) .i ri'a lo nu lo [[malgaci]] daplu cu se xabju no mapti ke barda bogda'u cu pinxe fa lo xabju be ru ke kaldirgo pinxe toldi (to mupli fa la'o me. ''[[Hemiceratoides hieroglyphica]]'' .me toi) bi'ai ku lo me lo cipni moi .i lo tarmi be lo djasakrango be ra cu jai curmi lo nu jonse lo cnita be lo [[kalgai]] ca lo nu lo cipni cu sipna .i so'o se cidja be lo danlu se cupra litki ku toldi cu poi'i lo ciblu ku ji'a ka'e cidja ke'a .i so'o drata (to mupli fa so'o jutsi be la'o me. ''[[Calyptra]]'' .me toi) cu poi'i ge lo ciblu cu ralju lo cidja be ke'a gi lo djasakrango be ke'a cu [[tunta]] lo danlu ja'e lo nu darca tu'a lo ciblu .i lo go'i ka'e fatrygau lo [[majvu]] lo se menre be lo remna ku ji'a

=== lo se tarti pe lo nu vofli ===
{{kunti pagbu|krinu fa lo nu so'i jai sarcu smuni no da se valsi}}
[[File:AnthocharisCardamines_1606Z1.jpg|thumb|lo [[narjyjipno zei toldi]] poi ke'a ca'o vofli]]
[[File:Macroglossum_stellatarum01.jpg|thumb|nu la'o me. ''[[Macroglossum stellatarum]]'' .me ca gi vofli gi pinxe lo rulsatlitki]]

=== lo se tarti be lo cifnu ===

ni'o lo ciftoldi ku noi lo stura be ke'a cu mutce co frica lo me lo makcu moi cu citka xoi ke'a mutce si'a co frica tu'a lo makcu .i na'o pa moi lo ro se citka be lo ciftoldi fa lo pilka be lo tsiju be fi ri .i zu'u nai ralju lo cidja be lo ciftoldi fa lo pagbu be lo spati be'o ku noi mupli ke'a fa lo [[pezli]] .e lo [[xrula]] .e lo [[grute]] .i so'i toldi jutsi cu poi'i lo se citka be ke'a spati jutsi cu so'u .a vei &lt;abbr title=&quot;«lu ji'a sai li'u» smujbi&quot;&gt;.ai'ai&lt;/abbr&gt; so'u pa mei .i su'o so'u toldi jutsi ku zu'u nai zo'u cidja fa lo [[rectu]] (to mupli fa la'o me. ''[[Hyposmocoma molluscivora]]'' .me noi ke'a citka lo [[sonli]] toi)

=== lo nu renvi lo dunra ===

ni'o lo toldi poi ke'a na'o xabju lo ta'e jai bu'u dunra bi'ai renvi lo dunra .i lo makcu be ze'a lo dunra ku jutsi cu so'u mei gi'e se mupli la'o me. ''[[Gonepteryx rhamni]]'' .me .e lo skaruki zei toldi .i so'i jutsi zo'u renvi lo dunra fa lo tsiju .a lo cifnu .a lo iupna ta'e ku .i na'o ku ca lo dunra lo toldi cu se marbi lo brifypindi stuzi gi'e na muvdu .i ku'i ca lo no'e lenku ke dunra donri lo go'i ku poi cifnu ja makcu ka'e barkla gi'e citka .i bu'u lo [[brama'a]] zo'u cafne fa lo nu lo'e toldi ze'a lo nunji'e be ri cu renvi za'u pa dunra

=== lo nu litru ===

ni'o so'o toldi jutsi cu cenba xoi ke'a nancydikni se'u lo ka ce'u kuspe ce'u noi ke'a tumla kei gi'e va'i di'i litru .i mu'a go'i fa za'u 200 ta'e xabju be lo [[tropika]] jbini .i slabytce lo skepre fa la'o me. ''[[Danaus plexippus]]'' .me ne lo bemtu'a zi'e noi lo se ki'otre be lo pluta pe ke'a ta'e zmadu li ki'o ku'o .e la'o me. ''[[Vanessa cardui]]'' .me noi me lo se litru be ke'a fa lo jbini be lo [[rontu'a]] jo'u lo [[berfi'otu'a]] ku'o vu'o mu'a

ni'o so'i jutsi pe lo snanu pagbu be lo rontu'a na ka'e renvi lo dunra pe lo berti be lo [[.alpi]] cmanytu'a gi'e ku'i gapygre ri ca ro nanca .i me lo go'i fa la'o me. ''Vanessa cardui'' .me .e la'o me. ''[[Vanessa atalanta]]'' .me .e la'o me. ''Macroglossum stellatarum'' .me vu'o noi ta'e ku volkla fa ke'a lo berti ca lo vensa gi'e rorci fa ke'a bu'u lo berti gi'e volkla fa su'o lo panzi be ke'a ca lo critu lo snanu

ni'o no da zo'u birti fa lo skepre lo du'u da {{vlaxagji|xu mukti sa'u|darnyrinka}} lo nu lo toldi tai litru .i me lo se smadi fa tu'a lo nu jalge fa lo nu xoi ke'a cunso cu banro fa lo se xabju se kuspe lu'u .e tu'a lo nu {{vlaxagji||za'e taske}}&lt;!-- sei .e'o stidi li'o --&gt; ca su'o pagbu be lo crisa fa lo cidja spati pe lo snanu se xabju lu'u .e lo du'u lo rinka be lo nu co'a litru be'o noi mu'a ju'o cu'i ke'a tcima morna ba'o fasnu

== lo nu rorci .e lo nu farvi ==

=== lo tsiju ===

ni'o lo toldi cu me lo traji be fi lo cinki bei fe lo ka lo [[tsiju]] be ce'u cu pluja .i mu'a lo toldi jutsi cu vricytce lo ka lo tsiju be ce'u ma kau se tarmi .i tarmi fa lo {{vlaxagji|zoi dotco. spindelförmig .dotco|jarki}} .e lo caksova simsa .e lo bolci .e lo bolxadba .e lo lendembi simsa .e lo tordu slanu ka'e ku .i vrici ji'a lo ka lo stura be lo sefta be lo pilka be ce'u cu se stura ma kau .i to'e cafne fa lo nu lo pilka cu xutla .i mu'a cafne fa lo nu pagbu lo sefta fa lo kinli ja na'e kinli punli .a lo kerfa .a lo serti simsa morna{{vlaxagji}} .i na'o dikni fa lo sefta morna .i pagbu lo pilka fa lo &lt;abbr title=&quot;greke'a&quot;&gt;dolna&lt;/abbr&gt; poi lo vacri ke'a pagre .i ji'a ta'e nenri lo tsiju fa so'o {{vlaxagji||zilkorbi}} poi ke'a culno lo vacri .i ta'e {{vlaxagji||miltre fa lo tsiju}} li 0.5 bi'i 2 .i ji'a vricytce fa lo tsiju lo ka ce'u ma kau skari .i ra'u cenba fa lo tsiju lo ka ce'u ma kau skari kei ze'a lo nu farvi pe'e je ri'a lo nu cenba fa lo tarbi lo ka ce'u ma kau se jvinu .i ta'e ku ge lo citno tsiju cu &lt;abbr title=&quot;tolmanku&quot;&gt;pilda&lt;/abbr&gt; gi lo pu'o se barkla be lo cifnu cu manku .i lo nu barkla na'o bavza lo jeftu be li 1 bi'i 3 lo nu punji lo tsiju (to ku'i ditybramau va'o lo nu ri renvi lo dunra toi) .i na'o ku lo toldi se ta'i gi kargau te zu'e lo nu ri barkla kei lo tsiju pilka gi co'a citka ri vau soi so'a drata cinki ke'a jai frica

ni'o lo nu punji lo tsiju ku ji'a vrici .i na'o ku lo nu punji lo tsiju ma kau cu mapti lo nu ma kau jvinu lo tsiju .i na'o ku lo pa toldi cu cupra 20 bi'i 1000 tsiju .i lo se cupra tsiju na'o vrici lo ka punji ce'u ma kau .i ku'i su'o jutsi zo'u punji ca su'o da ro lo se cupra tsiju .i lo nu punji na'o balvi lo nu cuxna lo mapti stuzi (to mu'a ta'i lo nu sumne lo panci be lo cidja spati toi) kei gi'e se pagbu lo nu nipygau se pi'o lo se cigla lo tsiju lo pezli ja stani ku mu'a .i so'i da ka'e morna lo gunma be lo zvajbisi'u tsiju (to mu'a linji gi'e cukla vau ka'e ku toi) .i ka'e ku lo tsiju gau se snipa lo kerfa be lo betfu be lo makcu be'o be'o poi ri ke'a ta'i gi mosygau gi seplygau lo xadni ku'o, soi ke'a ka'e bandu lo tsiju lo citka da'i be ri .i zu'u nai su'o jutsi gu'e nai punji gi falcru sa'u lo tsiju

=== lo nu kapyvi'i ca lo nu de'a banro ===

ni'o lo toldi cu [[kapyvi'i]] so'o roi lo nu ri cifnu .i soi ke'a jai zilfadni lo cinki cu cupra pu lo nu kapyvi'i kei ne'i lo zasti be xa'o ku skapi su'o cnino je bramau be ri skapi .i soi ke'a jai steci lo toldi zo'u lo nu lo skapi pe lo stedu cu farvi cu se pagbu lo nu ji'i pi ro lo stedu cu poi'i ke'a muvdu lo trixe be lo me ke'a moi be lo pagbu be lo zasti be xa'o ku skapi

ni'o lo toldi ze'a lo nu lo cnino skapi cu farvi cu de'a kakne lo ka ce'u citka .i na'o se mo'u lo nu kapyvi'i cu pa moi lo se citka fa lo skapi poi ke'a mo'u se vikmi .i se ta'i bo lo toldi cu fanta lo nu lo [[lanbi]] poi ke'a se marji lo se vikmi skapi cu se xaksu

=== lo da'a moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Pupation_-_Inachis_io.jpg|right|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a iupna gi'e kapyvi'i lo ro moi co cifnu skapi (to kacmyxrazba pa roi ro mentu toi)]]
[[File:Calospilos_sylvata_pupa.jpg|thumb|241x241px|nu iupna fa la'o me. ''[[Calospilos sylvata]]'' .me]]

ni'o lo nu co'a raunzu lo ka tilju kei gi'a co'u ka'e zvafa'i lo mapti cidja cu jai ca vikmi fai lo toldi lo nenri be lo canti be ri gi'e jai co'a litru lo darno be lo se xabju be ze'a lo nu citka gi'e banro .i na'o cpare lo spati mo'i co'u lo loldi gi'e ze'a cadzu ri .i ba bo sisku lo ka ce'u stuzi gi'e mapti lo nu makcybi'o kei lo mu'a ka ce'u zilbandu pi so'i lo [[solgu'i]] kei .a lo mu'a ka ce'u kunti gi'e calbrarau lo nu lo nalci fau gi banro gi sepli fi lo vacri fe ro drata .i lo nu litru fa lo toldi poi ke'a pu'o durcando cu ditybramau tu'a lo na ba durcando

ni'o so'i toldi jutsi (to su'a lo ctetoldi .e nai lo dortoldi toi) ba lo nu zvafa'i lo jai bu'u makcybi'o cu jivbu fi lo silka be vo'a lo [[ma'urbixlanka]] ku noi ke'a vo'a se nenri gi'e ba bandu .i so'i drata cu kakpa lo dertu ja'e lo lolnitku'a .i lo dortoldi ku su'a jivbu lo gu'e nai ke gacri ja se nenri ke'e be vo'a gi ke po'o te jorne be vo'a bei lo mu'a spati

ni'o lo nu zbasu lo bi'u nai lanka mu'a cu cabna lo nu lo xadni be lo toldi cu cenba lo ka ma kau ce'u tarmi .i ni'a lo cifnu skapi zo'u lo kanla .e lo gansyjimca .e lo tuple (to pe lo cutne toi) .e lo nalci cu banro .i je lo moltci co'u xedja gi'e co'a tubnu .i je lo beftu'e .e so'a lo sluji pe nai lo betfu cu tolfarvi .i lo za'e &lt;abbr title=&quot;velfarvymenre&quot;&gt;velfame&lt;/abbr&gt; je jalge be la'e di'u cu se cmene zo [[iupna]]

ni'o ba lo nu mo'u zbasu lo lanka ja kumfa ja te jorne cu kapyvi'i fa lo toldi lo ro moi be lo cifnu skapi .i lo xadypau poi lo skapi pe ke'a cu banro cu tisna lo ciblu ja'e lo nu lo cinje be ke'a cu canci .i so'a jutsi (to ro na me la'o me. Micropterygidae .me toi) zo'u ro lo jimca co'a lamji je snipa lo torso .i je lo pagbu be lo skapi be'o poi ke'a snipa lo drata ke skapi pagbu cu mutce lo ka ce'u rotsyme'a lo na'e snipa ke skapi pagbu

ni'o lo iupna poi ke'a na nenri lo lanka ja kumfa cu poi'i frili lo zvaju'o be ke'a fa lo ka ce'u ke'a citka .i ja'e bo lo go'i na'o [[ticyji'u|ticyselji'u]] soi ke'a laknyjdikyri'a lo nu lo citka da'i be vo'a vo'a zvafa'i .i me lo jai cafne ticyji'u fa tu'a mu'a lo pezli

ni'o ro me lo ka citka jo'u lo ka vikmi jo'u lo ka cadzu na se kakne lo iupna .i ri lo po'o ka pagmu'u lo betfu cu kakne .i na'o ku lo nu kapyvi'i lo ro moi co cifnu skapi cu prula'i lo nu co'a bregause'i lo nu kapyvi'i poi ke'a ge bavla'i gi ro moi zi'e poi lo toldi se ba'o ke'a makcu .i ku'i so'i jutsi pe lo ta'e jai bu'u dunra zo'u lo nu pu'o iupna .a lo nu ca'o iupna cu jai ca durcando fai lo toldi .i ji'a so'o jutsi (to mu'a la'o me. [[Eriogaster lanestris]] .me toi) zo'u lo nu cando ze'a su'o xai ka'e se ditcu se ba'i tu'a lo dunra ku po'o lo ji'a sai nanca be li za'u

ni'o lo [[silkytoldi]] cu misnyrai lo jivbu be lo ma'urbixlanka .i lo ma'urbixlanka pe lo go'i cu te zbasu so'a klesi be lo silka taxfu gi'e na'o zilzbasu pa mitre be li za'u 500 ke silka cilta

=== lo ro moi be lo nu kapyvi'i ===
[[File:Schlupf_Inachis_io_(HS).ogg|thumb|nu lo skaruki zei toldi co'a makcu gi'e kapyvi'i lo iupna skapi (to lo ni sutra fa lo skina cu sarxe lo fatci toi)]]

ni'o ni'a lo iupna skapi cu farvi fa lo makcu skapi jo'u lo jorne be ri sluji .i ro lo bartu xadypau po'u nai lo nalci cu poi'i lo iupna skapi pe ke'a cu mleca lo makcu skapi pe ke'a ge lo ka ce'u pitybra gi lo ka ce'u calbra .i lo nu go'i cu curmi lo nu lo bi'u nai makcu skapi pu lo ro moi co nu kapyvi'i co'a jdari .i ki lo ro moi co nu kapyvi'i ku pu zi ge lo iupna skapi co'a guskli gi lo makcu skapi co'a se skari vau soi jalge ke'a fa lo nu ka'e viska lo mu'a morna pe lo nalci pu lo nu ri bartu lo iupna skapi

ni'o lo ro moi co nu kapyvi'i cu sutrymau lo na'e ro moi .i lo toldi zi bartu lo skapi gi'e zi co'a dandu ri .a lo ma'urbixlanka .a su'o pagbu be lo stuzi be ri .a ru spati .i ze'a lo nu dandu cu tunlo lo vacri gi'e pambyse'a lo ciblu lo nalci ja'e lo nu ri ge zenba lo ka ce'u pitybra gi jdika lo ka ce'u rotsu .i lo nalci ba lo nu mo'u banro co'a jdari

ni'o ze'a gi lo nalci cu banro gi gasnu fa lo toldi lo nu lo re xadba be lo djasakrango cu jonsi'u .i lo nu go'i cu se pagbu lo nu so'i roi ku lo djasakrango co'a sirji gi'e ba bo di'a sarlytai

ni'o ba lo nu co'a bredi fa lo nalci .e lo djasakrango kei lo toldi cu kalcivi lo festi je jalge be lo nu makcybi'o kei gi'e bredi lo ka ce'u pa re'u vofli gi'e zvasisku lo jutsydu'i te zu'e lo nu rorci

ni'o lo toldi jutsi cu mutce co fricysi'u lo ka ze'a ma kau jmive fa lo makcu pe ce'u .i mu'a la'o me. [[Psychidae]] .me zo'u djedi li so'u pa .i zu'u nai la'o me. ''[[Gonepteryx rhamni]]'' .me noi ke'a renvi lo dunra ca lo nu ke'a makcu zo'u ka'e masti li 10 .i li'a lo na se pagbu be lo moltci bei ca lo nu makcu cu jai temcmamau tu'a lo ja'a se pagbu .i lo djedi toldi zo'u lo nunji'e be lo makcu na'o jeftu li ci bi'i vo

=== lo nu zvasisku lo jutydu'i kei .e lo nu gletu ===
{{kunti pagbu}}

== lo danlu poi ke'a ta'e ckape lo toldi ==
{{kunti pagbu}}

==lo se kuspe .e lo se xabju==
{{kunti pagbu}}

==lo jai ni'i vajni be lo vanbi==
{{kunti pagbu}}

==lo krasi be lo .ordre be'o .e lo jutsu'a==
{{kunti pagbu}}

==lo te ckini be lo toldi bei lo remna==
{{kunti pagbu}}

==lo nu pilno lo toldi ci'e lo larcu==
{{kunti pagbu}}

{{xe fanva|so'e pagbu be lo me dei ckupau cu xe fanva su'o pagbu be la'o dotco. [[:de:Schmetterlinge|Schmetterlinge]] .dotco ne lo dotco me la .uikipedi'as.|jufra}}

[[Category:cinki]] [[Category:danlu]]</text>
      <sha1>1xfk6ukpmyntpioid7wrtkl6102ebfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>termo'a:notci-kurfa</title>
    <ns>10</ns>
    <id>7830</id>
    <revision>
      <id>115601</id>
      <parentid>107467</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T12:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kihurma</username>
        <id>13124</id>
      </contributor>
      <comment>cumri'a lo nu .arco lo drata pixra</comment>
      <origin>115601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="329" sha1="0i6gjfj1n28vswybkx2fl64106fvhwp" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;notci-kurfa&quot; style=&quot;{{#switch:{{{selska|}}}
|pelxu = border: 1px solid #C0C090; background:#fcf5de;
|xunre = border-color:#b22222; background:#ffdbdb;
|blanu = border-color:#48d; background:#fbfcff;
}}&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;{{{pixra|[[Image:{{{selska}}} pixra {{{notci}}}.svg|40px]]}}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;{{{selci'a}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;</text>
      <sha1>0i6gjfj1n28vswybkx2fl64106fvhwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>relxilma'e</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8739</id>
    <revision>
      <id>115606</id>
      <parentid>115416</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T14:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kihurma</username>
        <id>13124</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>cikre tu'a zo ke'a</comment>
      <origin>115606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="314" sha1="jwr2mbozdksj50xuarbv4qenxzp5eof" xml:space="preserve">[[datnyvei:Left side of Flying Pigeon.jpg|right|400px]]
.i lo '''relxilma'e''' ja '''relxima''' va'i cu [[marce]] gi'e poi'i ge lo pagbu be ke'a [[xislu]] cu re mei gi lo nu ke'a muvdu cu se rinka lo nu lo [[sazri]] be ke'a se pi'o lo [[tuple]] be ri cu carnygau lo pagbu be ke'a [[carvra]]

[[klesi:relxilma'e|*]]</text>
      <sha1>jwr2mbozdksj50xuarbv4qenxzp5eof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>termo'a:kunti pagbu</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9633</id>
    <revision>
      <id>115602</id>
      <timestamp>2026-11-05T12:47:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kihurma</username>
        <id>13124</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{notci-kurfa | pixra = [[File:Wiki letter w cropped.svg|20px|alt=&amp;#91;to simbolo toi&amp;#93;]] | selci'a  = '''.i ti'oi pagbu be lo prosa nu'o zasti''' {{#if:{{{1|}}}|(to {{{1}}} toi)|}} .i do zifre lo ka ce'u [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section={{{section|}}}}} ciskyfi'i lo go'i] }}&quot;</comment>
      <origin>115602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="nfd0qkrl1licm11nxtikva81nsic9lx" xml:space="preserve">{{notci-kurfa
| pixra = [[File:Wiki letter w cropped.svg|20px|alt=&amp;#91;to simbolo toi&amp;#93;]]
| selci'a  = '''.i ti'oi pagbu be lo prosa nu'o zasti''' {{#if:{{{1|}}}|(to {{{1}}} toi)|}} .i do zifre lo ka ce'u [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section={{{section|}}}}} ciskyfi'i lo go'i]
}}</text>
      <sha1>nfd0qkrl1licm11nxtikva81nsic9lx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>115605</id>
      <parentid>115602</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T13:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kihurma</username>
        <id>13124</id>
      </contributor>
      <comment>vimcu lo linki (to .u'e lo glico .uikipedi'as. ku ji'a jai va'o spofu fa ru toi)</comment>
      <origin>115605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="7pjxxfchm8gxmhp2epe9orqifunkdyq" xml:space="preserve">{{notci-kurfa
| pixra = [[File:Wiki letter w cropped.svg|20px|alt=&amp;#91;to simbolo toi&amp;#93;]]
| selci'a  = '''.i ti'oi pagbu be lo prosa nu'o zasti''' {{#if:{{{1|}}}|(to {{{1}}} toi)|}} .i do zifre lo ka ce'u ciskyfi'i lo go'i
}}</text>
      <sha1>7pjxxfchm8gxmhp2epe9orqifunkdyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>io'an.martin.clai,yr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9634</id>
    <revision>
      <id>115609</id>
      <timestamp>2026-11-06T11:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tratxan</username>
        <id>20286</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;la '''.io'an.martin.clai,yr.''' cu dotco jdaca'i be lo xriso se lijda gi'e finti la .[[volapuk|volapyk]]. * .i zo .martin.clai,er. cmene la .io'an.martin.clai,er. * .i ku'i ri pu jmina zo .io'an. lo cmene be ri * .i ri zuksi'a lo ri baptizo ke basti patfu la'e di'u * .i la .io'an. na pagbu lo flalu cmene be ri&quot;</comment>
      <origin>115609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="3gmwtookega3y064c5d7rhisiuxowh3" xml:space="preserve">la '''.io'an.martin.clai,yr.''' cu dotco jdaca'i be lo xriso se lijda gi'e finti la .[[volapuk|volapyk]].
* .i zo .martin.clai,er. cmene la .io'an.martin.clai,er.
* .i ku'i ri pu jmina zo .io'an. lo cmene be ri
* .i ri zuksi'a lo ri baptizo ke basti patfu la'e di'u
* .i la .io'an. na pagbu lo flalu cmene be ri</text>
      <sha1>3gmwtookega3y064c5d7rhisiuxowh3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>115610</id>
      <parentid>115609</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T11:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tratxan</username>
        <id>20286</id>
      </contributor>
      <origin>115610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368" sha1="1iew4a8g6w0y8fwjb4ff8tgg7dulc44" xml:space="preserve">[[datnyvei:Johann Martin Schleyer 1908.jpg|197px|right]]
la '''.io'an.martin.clai,yr.''' cu dotco jdaca'i be lo xriso se lijda gi'e finti la .[[volapuk|volapyk]].
* .i zo .martin.clai,er. cmene la .io'an.martin.clai,er.
* .i ku'i ri pu jmina zo .io'an. lo cmene be ri
* .i ri zuksi'a lo ri baptizo ke basti patfu la'e di'u
* .i la .io'an. na pagbu lo flalu cmene be ri</text>
      <sha1>1iew4a8g6w0y8fwjb4ff8tgg7dulc44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>115611</id>
      <parentid>115610</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T11:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tratxan</username>
        <id>20286</id>
      </contributor>
      <origin>115611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="364" sha1="2yhnkckc4pbzo4i0pd2n2ipeb7f0v25" xml:space="preserve">[[datnyvei:Johann Martin Schleyer 1908.jpg|197px|right]]
la '''.io'an.martin.clai,yr.''' cu dotco jdaca'i be lo xriso se lijda gi'e finti la .[[volapuk|volapyk]].

.i zo .martin.clai,er. cmene la .io'an.martin.clai,er.

.i ku'i ri pu jmina zo .io'an. lo cmene be ri

.i ri zuksi'a lo ri baptizo ke basti patfu la'e di'u

.i la .io'an. na pagbu lo flalu cmene be ri</text>
      <sha1>2yhnkckc4pbzo4i0pd2n2ipeb7f0v25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>115613</id>
      <parentid>115611</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T11:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tratxan</username>
        <id>20286</id>
      </contributor>
      <origin>115613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="364" sha1="fonied1trh3eokcfgecveo9qhkap2tv" xml:space="preserve">[[datnyvei:Johann Martin Schleyer 1908.jpg|197px|right]]
la '''.io'an.martin.clai,yr.''' cu dotco jdaca'i be lo xriso se lijda gi'e finti la .[[volapuk|volapyk]].

.i zo .martin.clai,er. cmene la .io'an.martin.clai,er.

.i ku'i ri pu jmina zo .io'an. lo cmene be ri

.i ri zuksi'a lo ri baptizo ke basti patfu la'e di'u

.i zo .io'an. na pagbu lo flalu cmene be ri</text>
      <sha1>fonied1trh3eokcfgecveo9qhkap2tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>pilno:Tratxan</title>
    <ns>2</ns>
    <id>9635</id>
    <revision>
      <id>115612</id>
      <timestamp>2026-11-06T11:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tratxan</username>
        <id>20286</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;* [[io'an.martin.clai,yr]]&quot;</comment>
      <origin>115612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="ml34my9y1bvsdt5gsf6hqvwb2nc8vmq" xml:space="preserve">* [[io'an.martin.clai,yr]]</text>
      <sha1>ml34my9y1bvsdt5gsf6hqvwb2nc8vmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>dju'an.martin.clei,er.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9636</id>
    <redirect title="io&#039;an.martin.clai,yr" />
    <revision>
      <id>115614</id>
      <timestamp>2026-11-06T11:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tratxan</username>
        <id>20286</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[io'an.martin.clai,yr]]</comment>
      <origin>115614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="77wjv3ip1e19rqgbv0ccqxd66cf5sua" xml:space="preserve">#REDIRECT [[io'an.martin.clai,yr]]</text>
      <sha1>77wjv3ip1e19rqgbv0ccqxd66cf5sua</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>