Dirk Kuyt

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="jv">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipédia</sitename>
    <dbname>jvwiki</dbname>
    <base>https://jv.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Pendhapa</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Médhia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Mirunggan</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Parembugan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Naraguna</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Parembugan Naraguna</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipédia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Parembugan Wikipédia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Barkas</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Parembugan Barkas</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MédhiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Parembugan MédhiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Cithakan</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Parembugan Cithakan</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pitulung</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Parembugan Pitulung</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Parembugan Kategori</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gapura</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Parembugan Gapura</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modhul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Parembugan Modhul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Dirk Kuyt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25387</id>
    <revision>
      <id>1759822</id>
      <parentid>1752583</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zafer</username>
        <id>23982</id>
      </contributor>
      <comment>Photo changed</comment>
      <origin>1759822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12032" sha1="jsmqw7d3b3s8a615pn1fy6djtu3fpc6" xml:space="preserve">{{Football player infobox
| playername = Dirk Kuyt
| image = [[File:Dirk Kuyt Fenerbahçe 20261103 (2).JPG|255px]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Kuyt nalika bali ing klub lawase [[Fenerbahçe S.K.|Fenerbahçe]]&lt;/small&gt;
| fullname = Dirk Kuijt
| dateofbirth = {{birth date and age|1980|7|22|df=y}} 
| cityofbirth = [[Katwijk aan Zee]]
| countryofbirth = [[Walanda]]
| height = {{height|mèter=1.84}}
| currentclub = [[Pensiun]]
| clubnumber = 18
| position = [[Football (soccer) positions#Wing|Right Winger]], [[Centre forward|Centre Forward]]
| youthyears = 1985–1998
| youthclubs = [[Quick Boys]]
| clubs = [[FC Utrecht]]&lt;br /&gt;[[Feyenoord Rotterdam|Feyenoord]]&lt;br /&gt;[[Liverpool F.C.|Liverpool]]
| years = 1998–2003&lt;br /&gt;2003–2006&lt;br /&gt;2006–
| caps(goals) = 160 (51)&lt;br /&gt;101 (71)&lt;br /&gt;{{0}}208 (51)&lt;!--LEAGUE APPS &amp; GOALS ONLY --&gt;
| nationalteam = [[Walanda]]
| nationalyears = 2004–
| nationalcaps(goals) = {{0}}40 {{0}}(8)
| pcupdate = 25 Mèi, 2008 
| ntupdate = 13 Juni, 2008
}}

'''Dirk Kuyt''', kanthi resmi diéja '''Dirk Kuijt''', (lair [[22 Juli]] [[1980]], ing [[Katwijk aan Zee]]) iku juru main bal-balan profésional [[Walanda]], sing anyar iki main ing klub [[Inggris]] [[Liverpool F.C.|Liverpool FC]] ing taun 2007-2012. Dhèwèké biyasa main minangka [[striker (panyerang)]]  nanging saiki kerep dipasang minangka [[gelandhang]]. Sawisé ngabdi limang taun ana Liverpool dhèwèké banjur pindhah menyang klub Liga Turki yaiku Fenerbahcé, lan pensiun ana ing klub kang sepisan dibelani ing karir profesionalé yaiku [[Feyenoord|Feyenoord Rotterdam]]. Dirk Kuyt nalika isih dadi pemain duwèni peparab Mr. Duracell, bab kasebut duwèni teges jalaran nalika dhèwèké lumayu tenagane kaya-kaya ora bisa entek, rosa main 90 menit kanthi stamina kang ajeg.

== Jroning Angka ==

=== Klub ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|+ Panampilan aguna ing klub
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Panampilan Klub
!colspan=&quot;2&quot;|Liga
!colspan=&quot;2&quot;|Piyala
!colspan=&quot;2&quot;|Piyala Liga
!colspan=&quot;2&quot;|Bawana
!colspan=&quot;2&quot;|Liyané
!colspan=&quot;3&quot;|Gunggung
|-
!width=&quot;75&quot;|Mangsa
!width=&quot;125&quot;|Klub
!width=&quot;125&quot;|Liga
!width=&quot;40&quot;|Panampilan
!width=&quot;40&quot;|Gol
!width=&quot;40&quot;|Panampilan
!width=&quot;40&quot;|Gol
!width=&quot;40&quot;|Panampilan
!width=&quot;40&quot;|Gol
!width=&quot;40&quot;|Panampilan
!width=&quot;40&quot;|Gol
!width=&quot;40&quot;|Panampilan
!width=&quot;40&quot;|Gol
!width=&quot;40&quot;|Panampilan
!width=&quot;40&quot;|Gol
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Walanda
!colspan=&quot;2&quot;|Liga
!colspan=&quot;2&quot;|[[Piyala KNVB]]
!colspan=&quot;2&quot;|—
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Eropah]]
!colspan=&quot;2&quot;|Liyané
!colspan=&quot;2&quot;|Gunggung
|-
|[[1997–98 Hoofdklasse|1997–98]]
|[[Quick Boys]]
|[[Hoofdklasse|Saturday Hoofdklasse A]]
|6
|3
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|6
|3
|-
|[[1998–99 Eredivisie|1998–99]]
|rowspan=&quot;5&quot;|[[FC Utrecht|Utrecht]]
|rowspan=&quot;8&quot;|[[Eredivisie]]
|28||5||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||30||6
|-
|[[1999–2000 Eredivisie|1999–2000]]
|32||6||4||4||colspan=&quot;2&quot;|—||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||36||10
|-
|[[2000–01 Eredivisie|2000–01]]
|32||13||5||3||colspan=&quot;2&quot;|—||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||37||16
|-
|[[2001–02 Eredivisie|2001–02]]
|34||7||3||3||colspan=&quot;2&quot;|—||4||1||colspan=&quot;2&quot;|—||41||11
|-
|[[2002–03 Eredivisie|2002–03]]
|34||20||4||2||colspan=&quot;2&quot;|—||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||40||23
|-
|[[2003–04 Eredivisie|2003–04]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Feyenoord]]
|34||20||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||4||1||colspan=&quot;2&quot;|—||40||22
|-
|[[2004–05 Eredivisie|2004–05]]
|34||29||3||4||colspan=&quot;2&quot;|—||7||3||colspan=&quot;2&quot;|—||44||36
|-
|[[2005–06 Eredivisie|2005–06]]
|33||22||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||2||1||2||2||38||25
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Inggris
!colspan=&quot;2&quot;|Liga
!colspan=&quot;2&quot;|[[Piyala FA]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[Football League Cup|Piyala Liga]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Eropah]]
!colspan=&quot;2&quot;|Liyané
!colspan=&quot;2&quot;|Gunggung
|-
|[[2006–07 in English football|2006–07]]
|rowspan=&quot;6&quot;|[[Liverpool F.C.|Liverpool]]
|rowspan=&quot;6&quot;|[[Liga Primèr Inggris]]
|34||12||1||1||2||0||11||1||colspan=&quot;2&quot;|—||48||14
|-
|[[2007–08 in English football|2007–08]]
|32||3||4||1||0||0||12||7||colspan=&quot;2&quot;|—||48||11
|-
|[[2008–09 in English football|2008–09]]
|38||12||2||0||0||0||11||3||colspan=&quot;2&quot;|—||51||15
|-
|[[2009–10 in English football|2009–10]]
|37||9||2||0||1||0||13||2||colspan=&quot;2&quot;|—||53||11
|-
|[[2010–11 in English football|2010–11]]
|33||13||1||0||0||0||7||2||colspan=&quot;2&quot;|—||41||15
|-
|[[2011–12 in English football|2011–12]]
|34||2||6||1||5||2||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||45||5
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Turki
!colspan=&quot;2&quot;|Liga
!colspan=&quot;2&quot;|[[Piyala Turki]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[Piyala Super Turki]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Eropah]]
!colspan=&quot;2&quot;|Liyané
!colspan=&quot;2&quot;|Gunggung
|-
|[[2012–13 Süper Lig|2012–13]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Süper Lig]]
|31||8||7||1||1||1||17||7||colspan=&quot;2&quot;|—||56||17
|-
|[[2013–14 Süper Lig|2013–14]]
|32||10||0||0||1||0||4||0||colspan=&quot;2&quot;|—||37||10
|-
|[[2014–15 Süper Lig|2014–15]]
|32||8||4||2||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||37||10
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Walanda
!colspan=&quot;2&quot;|Liga
!colspan=&quot;2&quot;|[[Piyala KNVB]]
!colspan=&quot;2&quot;|—
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Eropah]]
!colspan=&quot;2&quot;|Liyané
!colspan=&quot;2&quot;|Gunggung
|-
|[[2015–16 Eredivisie|2015–16]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Feyenoord]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Eredivisie]]
|32||19||6||4||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||38||23
|-
|[[2016–17 Eredivisie|2016–17]]
|31||12||2||3||colspan=&quot;2&quot;|—||5||0||1||0||39||15
|-
|[[2017–18 Derde Divisie|2017–18]]
|[[Quick Boys]]
|[[Derde Divisie|Derde Divisie Saturday]]
|3
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|3
|0
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |Gunggung
! colspan=&quot;2&quot; |Walanda
!333||156||32||25|| colspan=&quot;2&quot; |—||24||7||3||2||392||190
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Inggris
!208||51||16||3||8||2||54||15||colspan=&quot;2&quot;|—||286||71
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Turki
!95||26||11||3||3||1||21||7||colspan=&quot;2&quot;|—||130||37
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Gunggung karir
!636||233||59||31||11||3||99||29||3||2||808||298
|}

=== Nagara ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|colspan=&quot;3&quot;|[[Netherlands national football team|Tim Nasional Walanda]]
|-
!Taun||Panampilan||Gol
|-
|2004||5||1
|-
|2005||10||2
|-
|2006||12||2
|-
|2007||8||1
|-
|2008||13||3
|-
|2009||11||4
|-
|2010||14||4
|-
|2011||11||7
|-
|2012||8||0
|-
|2013||6||0
|-
|2014||6||0
|-
!Gunggung|Gunggung||104||24
|}

=== Gol Internasional ===
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|'''Dirk Kuyt – gol kanggo Walanda'''
|-
! # !! Surya !! Papan !! Mungsuh !! Angka !! Asil !! Kompetisi
|-
|align=center| 1. || 9 Oktober 2004 || [[Skopje City Stadium]], [[Skopje]], Makedonia || {{fb|MKD|name=Macedonia}} ||align=center| 2–'''1''' ||align=center| 2–2 || [[2006 FIFA World Cup qualification (UEFA)|Kuwalifikasi Piuala Donya 2006]]
|-
|align=center| 2. || 4 Juni 2005 || [[De Kuip]], [[Rotterdam]], Walanda || {{fb|ROU}} ||align=center| '''2'''–0 ||align=center| 2–0 || Kuwalifikasi Piuala Donya 2006
|-
|align=center| 3. || 8 Juni 2005 || [[Helsinki Olympic Stadium|Olympic Stadium]], [[Helsinki]], Finlan || {{fb|FIN}} ||align=center| 0–'''2''' ||align=center| 0–4 || Kuwalifikasi Piuala Donya 2006
|-
|align=center| 4. || 1 Maret 2006 || [[Amsterdam Arena]], [[Amsterdam]], Walanda || {{fb|ECU}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 1–0 || [[Friendly match|Kekancan]]
|-
|align=center| 5. || 6 Sèptèmber 2006 || [[Philips Stadion]], [[Eindhoven]], Walanda || {{fb|BLR}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 3–0 || [[UEFA Euro 2008 qualifying|Kuwalifikasi Euro 2008]]
|-
|align=center| 6. || 22 Agustus 2007 || [[Stade de Genève]], [[Geneva]], Swis || {{fb|SUI}} ||align=center| 2–'''1''' ||align=center| 2–1 || Kekancan
|-
|align=center| 7. || 24 Mèi 2008 || De Kuip, Rotterdam, Walanda || {{fb|UKR}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 3–0 || Kekancan
|-
|align=center| 8. || 13 Juni 2008 || [[Stade de Suisse]], [[Bern]], Swis || {{fb|FRA}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 4–1 || [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]]
|-
|align=center| 9. || 19 Novèmber 2008 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Walanda || {{fb|SWE}} ||align=center| '''3'''–1 ||align=center| 3–1 || Kekancan
|-
|align=center| 10. || 28 Maret 2009 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Walanda || {{fb|SCO}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 3–0 || [[2010 FIFA World Cup qualification (UEFA)|Kuwalifikasi Piyala Donya 2010]]
|-
|align=center| 11. || 1 April 2009 ||Amsterdam Arena, Amsterdam, Walanda || {{fb|MKD|name=Macedonia}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 4–0 ||Kuwalifikasi Piyala Donya 2010
|-
|align=center| 12. || 1 April 2009 ||Amsterdam Arena, Amsterdam, Walanda || {{fb|MKD|name=Macedonia}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 4–0 ||Kuwalifikasi Piyala Donya 2010
|-
|align=center| 13. || 12 Agustus 2009|| Amsterdam Arena, Amsterdam, Walanda || {{fb|ENG}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 2–2 || Kekancan
|-
|align=center| 14. || 3 Maret 2010|| Amsterdam Arena, Amsterdam, Walanda || {{fb|USA}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 2–1 || Kekancan
|-
|align=center| 15. || 1 Juni 2010|| De Kuip, Rotterdam, Walanda || {{fb|GHA}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 4–1 || Kekancan
|-
|align=center| 16. || 14 Juni 2010|| [[Soccer City]], [[Johannesburg]], Afrika Kidul || {{fb|DEN}} ||align=center| '''2'''–0 ||align=center| 2–0 || [[2010 FIFA World Cup|Piyala Donya 2010]]
|-
|align=center| 17. || 3 Sèptèmber 2010|| [[Stadio Olimpico (San Marino)|Stadio Olimpico]], [[Serravalle (San Marino)|Serravalle]], San Marino || {{fb|SMR}} ||align=center| 0–'''1''' ||align=center| 0–5 || [[UEFA Euro 2012 qualifying|Kuwalifikasi Euro 2012]]
|-
|align=center| 18. || 9 Fébruari 2011 || Philips Stadion, Eindhoven, Walanda || {{fb|AUT}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 3–1 || Kekancan
|-
|align=center| 19. || 25 Maret 2011 || [[Ferenc Puskás Stadium (1953)|Ferenc Puskás Stadium]], [[Budapest]], Honggari || {{fb|HUN}} ||align=center| 0–'''3''' ||align=center| 0–4 || UEFA Euro 2012 qualifying|Kuwalifikasi Euro 2012
|-
|align=center| 20. || 29 Maret 2011 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Walanda || {{fb|HUN}} ||align=center| '''4'''–3 ||align=center| 5–3|| UEFA Euro 2012 qualifying|Kuwalifikasi Euro 2012
|-
|align=center| 21. || 29 Maret 2011 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Walanda || {{fb|HUN}} ||align=center| '''5'''–3 ||align=center| 5–3 || UEFA Euro 2012 qualifying|Kuwalifikasi Euro 2012
|-
|align=center| 22. || 8 Juni 2012 || [[Estadio Centenario]], [[Montevideo]], Uruguay || {{fb|URU}} ||align=center| 1–'''1''' ||align=center| 1–1 || Kekancan
|-
|align=center| 23. || 2 Sèptèmber 2011 || Philips Stadion, Eindhoven, Walanda || {{fb|SMR}} ||align=center| '''4'''–0 ||align=center| 11–0 || UEFA Euro 2012 qualifying|Kuwalifikasi Euro 2012
|-
|align=center| 24. || 11 Oktober 2011 || [[Råsunda Stadium]], [[Stockholm]], Swèdia || {{fb|SWE}} ||align=center| 1–'''2''' ||align=center| 3–2 || UEFA Euro 2012 qualifying|Kuwalifikasi Euro 2012
|}

== Pranala njaba ==
* [http://www.thisisanfield.com/players/kuyt Thisisanfield.com player profile]
{{commons2|Dirk Kuijt}}
* {{FIFA player|217313}}
* [http://www.liverpoolfc.tv/team/squad/kuyt/ Official Liverpool profile]
* [http://www.dirkkuytfoundation.com/ The Dirk Kuyt Foundation - official website]
* [http://www.icons.com/kuyt/home.html Dirk Kuyt Official website] at [[Icons.com]]
* [http://www.frfc1908.nl/tributes.php Official Dirk Kuyt Tribute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100410043617/http://www.frfc1908.nl/tributes.php |date=2010-04-10 }} at frfc1908.nl 
* [http://www.lfchistory.net/player_profile.asp?player_id=1162 LFChistory.net player profile]
* {{soccerbase|id=36524|name=Dirk Kuyt}}
* {{wvo|459}}

{{Skuad Liverpool F.C. 2008}}
{{Skuat PD2010 Walanda}}

{{Tim nasional Euro 2008 Walanda}}

{{DEFAULTSORT:Kuyt, Dirk}}
[[Kategori:Lair 1980]]
[[Kategori:Pamain bal-balan Walanda]]
[[Kategori:Pamain Bèker Donya FIFA 2010]]
[[Kategori:Pamain Bèker Éropa UEFA 2012]]
[[Kategori:Pamain Bèker Donya FIFA 2014]]</text>
      <sha1>jsmqw7d3b3s8a615pn1fy6djtu3fpc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Surat At Tin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79713</id>
    <revision>
      <id>1759820</id>
      <parentid>1665345</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T19:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atcovi</username>
        <id>20492</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>replace</comment>
      <origin>1759820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3097" sha1="3otnyo58d525do7hfxslmajsawkfaff" xml:space="preserve">{{untuk|jeneng woh |Tin}}
{{Infobox Sura
| name = at-Tin {{br}}&lt;big&gt;[[Gambar:Alteen.png|253px]]&lt;/big&gt;
| image = At-Tin.png
| caption = 
| arti = ''Woh Tin''
| nama_lain = 
| klasifikasi = [[Makkiyah]]
| surah_ke = 95
| nomor_juz =  [[Juz 30]]
| waktu_pewahyuan = 
| jumlah_ruku = 1 ruku'
| jumlah_ayat = 8 ayat
| jumlah_kata = 
| jumlah_huruf = 
| ayat_sajdah = 
| Harf-e-Mukatta'at = 
}}'''Surat At Tin''' ([[basa Arab|Arab]]: '''التِّينِ''' , &quot;[[Tin|Woh Tin]]&quot;) iku [[surat]] angka 95 sajeroning [[al-Qur'an]]. Surat ini dumadi saka 8 ayat lan éwoning surat [[Makkiyah]]. Surat iki diudhunaké sawisé [[surat Al-Buruj]]. Jeneng At Tin dijupuk saka tembung At Tin kang ana ing ayat pisanan surat iki kang tegesé woh [[Tin]].
[[File:Chapter 95, At-Tin (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|thumb|At-Tin]]
==Tèks==
&lt;div style=&quot;font-size:1.3em&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ&lt;br/&gt;
وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ ﴿١﴾ وَطُورِ سِينِينَ ﴿٢﴾ وَهَٰذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ ﴿٣﴾ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ﴿٤﴾ ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ ﴿٥﴾ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ ﴿٦﴾ فَمَا يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ ﴿٧﴾ أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ ﴿٨
&lt;/div&gt;

==Jarwanipun==
# Dhemi woh Tiin, lan woh zaitun.
# Dhemi gunung Thursina.
# Dhemi nagara (Mekah) kang tata tentrem.
# Temen Ingsun wis gawé manungsa ing dalem becik - becikeing dumadi.
# Banjur Ingsun balekake dadi asoring asor.
# Kejaba kang padha angestu lan anindakake panggawé becik iku padha olèh ganjarang kang tanpa pedhot.
# Lan sawisé mangkono sapa kang bisa maido marang sira prakara putusan?
# Apa Allah iku dudu becik - becike juru hukum?&lt;ref&gt;Kajarwakaken kanthi midhangetaken ''Tapsir Al-Quran Suci Basa Jawi'' anggitanipun Profesor K.H.R Muhammad Adnan.&lt;/ref&gt;

== Ringkesan isi ==
Surat at-Tin diwiwiti kanthi sumpah Allah kang nyebut woh [[Tin]], woh [[Zaitun]], [[Gunung Sinai]], lan [[Mekah]] (ayat 1 nganti 4). Ayat sabanjuré njelasaké yèn manungsa diciptakaké sajeroning wangun kang paling apik. Sanadyan mangkono, manungsa wekasané bakal bali menyang panggonané kang paling cendhèk utawa paling hina yèn ora nglakoni préntah Allah. Wong kang bakal slamet saka kainan ya iku wong kang iman lan nglakoni amal shaleh lan bakal olèh pahala kang terus-terusan. Ayat angka 7 njlèntrèhaké [[Muhammad]] iku [[Rasulullah|utusan Allah]], kang [[Islam|ajarané]] ora olèh disélaki. Ayat pungkasan nyatakaké yèn Allah iku &quot;Hakim Sing Paling Adil&quot;

== Rujukan ==
{{reflist}}

== Pranala njaba ==
{{wikisource|Al-Qur'an/At-Tin|Surat At Tin}}
{{Sura|95|[[Surat Al Insyirah]]|[[Surat Al 'Alaq]]}}
{{Qur'an}}


{{Qur'an-stub}}</text>
      <sha1>3otnyo58d525do7hfxslmajsawkfaff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sempati</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88217</id>
    <revision>
      <id>1759821</id>
      <parentid>1756890</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T19:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>15316</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1759821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2554" sha1="soeo0xsqhvuf5seu3k79mswhkwbqdsw" xml:space="preserve">[[Barkas:Hanuman with Jambavan and Angada Meet Sampati, the Elder Brother of Jatayu - 1700-1800.jpg|jmpl]]
'''Garudha Sempati''' ([[Sanskerta]]: सम्पाति, Sampāti) iku anake [[Garudha Aruni]] (Brihawan) karo [[Dewi Brahmanisri]], nunggal kadang karo [[Jatayu|Garudha Jatayu.]]

Amarga mitulungi [[Kosalya|Dewi Raghu]] (Sukasalya), wusana entek wulune, dibrodholi déning [[Rahwana|Prabu Dasamuka.]] Critane mangkene:

Prabu Dasamuka ratu ing [[Ngalengka]] mireng kabar yen [[Prabu Banaputra]] ratu [[Ayodhya]] darbe putra 1, sesilihe Dewi Raghu (Dewi Sukasalya). Pawarta mangkono iku njalari Dasamuka kelingan marang pangandikane [[Begawan Maruta]] yen ta [[Wedawati|Dewi Widawati]] (Dewi Sri) ing tembe bakal manjanma maneh ana ing marcapada kanthi asma: (1) [[Dewi Citrawati]], dadi putrane putri [[Prabu Citradarma]] ratu ing [[Magada]]. (2) Dewi Raghu (Sukasalya), dadi putrane putri Prabu Banaputra ratu ing Ayodhya. (3) [[Dewi Sinta]], dadi putrane putri [[Prabu Janaka]] ratu ing [[Mithila|Mantili]]. (4) [[Sumbadra|Dewi Wara Sembadra]], dadi putrane putri [[Basudéwa|Prabu Basudewa]] ratu ing [[Mandura]].

Kanthi ngirid wadyabala sabregada, Dasamuka budhal menyang praja Ayodhya, nedya nyatakake bener-luputing pawarta. Bareng wis priksa Sang Prabu Banaputra kagungan putra putri kaya kang kasebut ing pawarta, Dasamuka nuli prapta ing praja Ayodhya, nglamar Dewi Raghu. Ananging, panglamare ora ditampa déning Prabu Banaputra, awit Dewi Raghu wis winengku garwa déning [[Begawan Rawatmeja]]. Senadyan panampiking panglamar nganggo wewaton kang maton, parandene Dasamuka meksa muring marang Prabu Banaputra. Ndadekake pasulayan bandayuda. Ora mung Prabu Banaputra kang disedani déning Dasamuka. Begawan Rawatmeja uga dipateni.

Bareng priksa ramane lan garwane seda, Dewi Raghu banjur lumayu menyang [[Grastina|Padhepokan Grastina]], nedya nyuwun pengayoman déning [[Dasarata|Begawan Dasarata]].

Playune Dewi Raghu kapriksanan Dasamuka, gage ditututi. Nanging, nalika Dewi Raghu meh ketututan, Dasamuka semaput. Amarga disamber Garudha Sempati, mitrane Begawan Rawatmeja. Sawise eling, Dasamuka napak jumantara, ngoyak Garudha Sempati. Dadi pancakara rame. Wusana Garudha Sempati kalah, wulune dijabuti Dasamuka. Satemah Garudha Sempati brondhol lan ora bisa mabur.

Playune Dewi Raghu bisa tekan Padhepokan Grastina kanthi slamet. Ditampa becik déning Sang Begawan. Sang Dewi didhawuhi ndelik ana ing sajroning padhepokan.

== Réferènsi ==
{{reflist}}

{{Ramayana}}

[[Kategori:Tokoh Ramayana]]
[[Kategori:Paraga Wayang]]</text>
      <sha1>soeo0xsqhvuf5seu3k79mswhkwbqdsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jeon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98521</id>
    <revision>
      <id>1759819</id>
      <parentid>1664421</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Thomas Liptak</username>
        <id>69015</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Daging */ current photo added (2026)</comment>
      <origin>1759819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5632" sha1="03cd62zv8d5efeifgsjarcqyfeiz3hj" xml:space="preserve">{{infobox Korean name
|title=Jeon
|image=Korean.pancake-Pajeon-02.jpg
|caption=''[[Pajeon]]'' variasi jeon dengan daun bawang
|hangul=전, 전유어, 전유화, 저냐, 부침개, 지짐, 지짐개
|hanja=煎, 煎油魚, 煎油花, 
|rr=jeon, jeonyueo, jeonyuhwa, jeonya, buchimgae, jijim, jijimgae
|mr=
|}}
'''''Jeon''''' ('''''jun'''''), '''''buchimgae''''', '''''jijimgae''''', utawi '''''jijim''''' punika sebatan kanggé sadaya dadar [[glepung]] [[terigu]] wonten ing [[panganan Koréa|dhaharan Koréa]]. Wonten ing istilah [[kuliner astana Koréa]], dhaharan punika dipunsebat '''''jeonyueo''''' utawi '''''jeonyuhwa''''' (kadang kala dipunringkes dados '''''jeonya'''''). Adonanipun dipundamel saking campuran glepung lan [[toya]]. Isinipun punika wujud daging [[pitik]], daging [[sapi]], dhaharan [[laut|sagara]] utawi [[janganan]]. Bibar dipunudhak kaliyan isinipun lajeng dipungoreng kanthi ngginakaken sakedhik [[lenga|lisah]] utawi [[lenga wijèn]] &lt;ref name=&quot;jeon1&quot;&gt;[http://www.republika.co.id/berita/senggang/asia-pop/13/02/12/mi2zq9-apa-saja-makanan-tradhisional-imlek-di-korea-2habis Makanan Tradisional Imlek di Korea], (dipun''akses'' tanggal 6 Maret 2013)&lt;/ref&gt;.

Jeon padatanipun dipunsajekaken minangka ''[[banchan]]'', sajian pambuka, utawi ''[[anju]]'' (sajian nalika ngunjuk unjukan mawi [[alkohol]]). Kajawi punika, jeon kalebet dhaharan ingkang wigatos kanggé ''jesasang'' (méja upacara kanggé ''jesa'', pengetan dinten séda) lan ''janchi'' ([[hangul]]:잔치, festival). Jeon ingkang dipunsajekaken kanggé ''jesa'' punika dipunwastani '''''gannap''''' ([[hangul]]:간납, [[hanja]]: 干納 utawi 肝納) utawi '''''gannam''''' ([[hangul]]:간남, [[hanja]]:肝南). Isinipun punika wujud ati sapi, [[iwak|ulam]], janganan lan godhong [[bawang]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=간납 |url=http://www.jbfood.go.kr/juhtml/food/tword/main.html?thid=1249&amp;fpmode=view&amp;plcode=000200050000 |Jeonbuk Foood Culture Plaza, / Korean cuisine terms, published by Mineumsa |author=Yoon, Seoseok (윤서석) |date=1991 |language = Koréa}}&lt;/ref&gt; Satunggaling jinis jeon ingkang raosipun legi kados [[panekuk]]&lt;ref name=&quot;jeon2&quot;&gt;[http://www.haikorea.com/makanan/kimchi-jeon-bakwan-kimchi/ Kimchi Jeon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130415004620/http://www.haikorea.com/makanan/kimchi-jeon-bakwan-kimchi/ |date=2013-04-15 }}, (dipun''akses'' tanggal 6 Maret 2013)&lt;/ref&gt; inggih punika [[hwajeon]] (jeon campur kembang). Wonten ing [[Koréa Kidul]], variasi jeon ingkang kondhang inggih punika [[bindaetteok]] (jeon kacang ijo), lan ''[[pajeon]]'' (jeon godhong bawang), lan ''kimchijeon'' (jeon kimchi) &lt;ref name=&quot;jeon3&quot;&gt;[http://hangukindo.com/2013/01/11/kimchi-jeon-bakwan-kimchi/ Kimchi Jeon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131114172012/http://hangukindo.com/2013/01/11/kimchi-jeon-bakwan-kimchi/ |date=2013-11-14 }}, (dipun''akses'' tanggal 6 Maret 2013)&lt;/ref&gt;.

== Variasi isi ==
Jeon dipunparingi nama adhedhsarar bahan isi, tuladhanipun kimchijeon ateges jeon kanthi isi kimchi.
=== Daging ===
[[File:Seoul, Jongno District, Gwangjang Market, Jeon.jpg|thumb|Penjual ''Jeon'' ing Pasar ''Gwangjang'']]
* Yukjeon (육전 肉煎): isi daging cincang
* Wanja jeon utawi wanja (완자전): jeon awujud bunder-bunder alit dipundamel saking daging cincang, [[tahu]], janganan, lan dipunlapisi kaliyan glepung terigu lan [[endhog|tigan]].
* Ganjeon (간전): isi ati [[sapi]]
* Cheonyeop jeon (처녑전): isi [[weteng buku]] saking sapi

=== Dhaharan laut ===
[[Gambar:Korean.pancake-Saengseon jeon-01.jpg|thumb|''Saenseon jeon'']]
* ''Saengseon jeon'' (생선전 生鮮煎): jeon ingkang saged dipundamel saking manéka jinis ulam (mliginipun ulam mawi daging warni putih). Jeon saking dhaharan sagara dipunwastani ''haemul jeon'' (해물전 海物煎) ingkang kapérang saking jeon kerang (''paeryu''), jeon [[urang]], lan jeon [[gurita]].
* Mineo jeon (민어전 民魚煎): isi ulam ''[[Nibea imbricata]]'' (jinising [[ulam tigawaja]])
* Daegu jeon (대구전 大口煎): isi [[ulam cod]]
* Gul jeon (굴전): isi [[tiram]]
* Daeha jeon (대하전 大蝦煎) utawi saewoo jeon (새우전): isi urang

=== Janganan ===
[[Gambar:Korean pancake-Gochujeon-01.jpg|thumb|''Gochu jeon'']]
* [[Kimchi jeon]] (김치전): isi [[kimchi]]
* [[Pajeon]] (파전): isi godhonh bawang
* Hobak jeon (호박전): isi [[labu parang]]
* Yeongeun jeon (연근전): isi uwi [[seroja]]
* Gochu jeon (고추전): isi [[lombok]]
* Dubu jeon (두부전): isi [[tahu]]

=== Kembang ===
* [[Hwajeon]]: Kembang ingkang saged dipundhahar kados [[azalea]] lan [[mawar]]

== Cathetan suku ==
* {{cite web |url=http://www.wa21.co.kr/board/?doc=bbs/gnuboard.php&amp;bo_table=cooking&amp;page=1&amp;wr_id=192 |title=정월초하루, 설날음식 소개 |language=Korean |author=amychae |publisher=wa21.co.kr |access-date=2013-03-06 |archive-date=2009-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214192351/http://www.wa21.co.kr/board/?doc=bbs%2Fgnuboard.php&amp;bo_table=cooking&amp;page=1&amp;wr_id=192 |url-status=dead }}
* {{cite web |url=http://english.tour2korea.com/03Sightseeing/TravelSpot/travelspot_read.asp?oid=2339&amp;kosm=m3_8 |title=[Korean Food Culture Series - Part 1] Korean Food |publisher=Korean Tourism Organization |access-date=2013-03-06 |archive-date=2008-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080411011427/http://english.tour2korea.com/03Sightseeing/TravelSpot/travelspot_read.asp?oid=2339&amp;kosm=m3_8 |url-status=dead }}
* {{cite web|url=http://100.empas.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=249423&amp;v=44 |title=전 [煎] |language = Koréa |publisher=[[Empas]]/ encykorea }}
{{reflist}}

[[Kategori:Olah-olahan Koréa]]</text>
      <sha1>03cd62zv8d5efeifgsjarcqyfeiz3hj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Romelu Lukaku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148009</id>
    <revision>
      <id>1759817</id>
      <parentid>1712555</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T13:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zafer</username>
        <id>23982</id>
      </contributor>
      <comment>Photo changed</comment>
      <origin>1759817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5331" sha1="59t3q8q0mv5b363v00mf5cu22gun5v6" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| name                = Romelu Lukaku
| image               = Romelu Lukaku Fenerbahçe 20261103 (1).JPG
| image_size          = 
| caption             = Lukaku main kanggé Tim Fenerbahçe 2026
| fullname            = Romelu Menama Lukaku Bolingoli&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bdfutbol.com/en/j/j95570.html |title=Lukaku: Romelu Menama Lukaku Bolingoli |publisher=BDFutbol |accessdate=8 January 2018}}&lt;/ref&gt;
| birth_date          = {{birth date and age|1993|5|13|df=y}}
| birth_place         = [[Antwerp]], Belgium
| height              = {{convert|1.90|m|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/4290/Romelu-Lukaku/overview |title=Romelu Lukaku: Overview |publisher=Premier League |accessdate=8 January 2018}}&lt;/ref&gt;
| position            = [[Forward (association football)#Striker|Striker]]
| currentclub         = [[Inter Milan]]
| clubnumber          = 9
| youthyears1         = 1999–2003
|youthclubs1 = [[K. Rupel Boom F.C.|Rupel Boom]]
| youthyears2         = 2003–2004
|youthclubs2 = KFC Wintam
| youthyears3         = 2004–2006
|youthclubs3 = [[Lierse S.K.|Lierse]]
| youthyears4         = 2006–2009
|youthclubs4 = [[R.S.C. Anderlecht|Anderlecht]]
| years1              = 2009–2011
|clubs1 = [[R.S.C. Anderlecht|Anderlecht]]
|caps1 = 73
|goals1 = 33
| years2              = 2011–2014
|clubs2 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]]
|caps2 = 10
|goals2 = 0
| years3              = 2012–2013
|clubs3 = → [[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]] (loan)
|caps3 = 35
|goals3 = 17
| years4              = 2013–2014
|clubs4 = → [[Everton F.C.|Everton]] (loan)
|caps4 = 31
|goals4 = 15
| years5              = 2014–2017
|clubs5 = [[Everton F.C.|Everton]]
|caps5 = 110
|goals5 = 53
| years6              = 2017–2019
|clubs6 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|caps6 = 21
|goals6 = 10&lt;!-- LEAGUE ONLY --&gt;
| years7              = 2019–saiki
|clubs7 = [[Inter Milan]]
|caps7 = 
|goals7 = 
| nationalyears1      = 2008
|nationalteam1 = Belgium U15
|nationalcaps1 = 4
|nationalgoals1 = 1
| nationalyears2      = 2011
|nationalteam2 = [[Belgium national under-18 football team|Bèlgi U18]]
|nationalcaps2 = 1
|nationalgoals2 = 0
| nationalyears3      = 2009
|nationalteam3 = [[Belgium national under-21 football team|Bèlgi U21]]
|nationalcaps3 = 5
|nationalgoals3 = 1
| nationalyears4      = 2010–
|nationalteam4 = [[Belgium national football team|Bèlgi]]
|nationalcaps4 = 65&lt;!-- Three of his matches with the Belgium national football team are not official according to FIFA rules. --&gt;
|nationalgoals4 = 31
| club-update = 19:30, 31 December 2017 (UTC)
| nationalteam-update = 14 November 2017
}}
'''Romelu Menama Lukaku Bolingoli''' (lair 13 Mèi 1993) inggih punika satunggaling juru main [[bal-balan]] profésional saking [[Bélgia]] ingkang samenika main ing [[Liga Utama Inggris|Liga Primer Inggris]] klub [[Manchester United F.C.|Manchester United]] lan Timnas [[Bèlgi]].&lt;ref name=&quot;chafid1&quot;/&gt; Piyambakipun dados salah setunggal juru main saking gangsal juru main ingkang saged damel 50 gol sadèrèngipun umur 23 taun, lan juru main ingkang saged damel 80 gol sadèrèngipun umur 24 taun.&lt;ref name=&quot;chafid1&quot;&gt;[http://www.bbc.com/sport/football/39318111|accessdate=21 March 2017|Premier League statistics: Arsenal, Mahrez, Vardy, Lukaku, Deeney]{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(dipunundhuh tanggal 8 Januari 2018)&lt;/ref&gt; Ing timnas internasional Bèlgi, Lukaku sampun damel 31 gol.&lt;ref name=&quot;chafid2&quot;&gt;[http://m.live.sporza.be/cm/lmc.mobile/m_mc_voetbal/oefeninterlands/1.3087128|Duivels winnen geen zieltjes met krappe oefenzege, Lukaku topschutter aller tijden]{{Pranala mati|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(dipunundhuh tanggal 8 Januari 2018)&lt;/ref&gt;

== Karièr klub ==
=== Karièr junior ===
Lukaku gabung klub lokal K. Rupel Boom F.C. wekdal umur gangsal taun.&lt;ref name=&quot;chafid3&quot;&gt;[http://www.transfermarkt.de/de/romelu-lukaku/transfers/spieler_96341.html|Romelu Lukaku - Spielerwechsel](dipunundhuh tanggal 8 Januari 2018)&lt;/ref&gt; Sasampunipun sekawan taun sareng Rupel Boom, Lukaku dipuntemokaken déning pemandhu bakat saking klub Lierse SK, lajeng nggabung sareng akadhemi klub wau.&lt;ref name=&quot;chafid3&quot;/&gt; Lukaku main ing klub Lierse wiwit taun 2004 ngantos 2006,&lt;ref name=&quot;chafid3&quot;/&gt; lan damel 68 pertandhingan lan 121 gol.&lt;ref name=&quot;chafid4&quot;&gt;[http://www.goal.com/en-gb/news/2896/premier-league/2011/01/17/2309143/romelu-lukaku-the-full-interview-teenage-sensation-reveals|The Full Interview: Teenage Sensation Reveals All About His Life, Loves And His Footballing 'Gift From God'](dipunundhuh tanggal 8 Januari 2018)&lt;/ref&gt; Sasampunipun Lierse dipundégradasi saking [[Liga Jupiler]], [[R.S.C. Anderlecht|Anderlecht]]  mboyong 13 juru main Lierse ing taun 2006, kalebet Lukaku.&lt;ref name=&quot;chafid4&quot;/&gt; Piyambakipun main tigang taun ing tim yunior Anderlecht, lan nyithak 131 gol ing 93 pertandhingan.&lt;ref name=&quot;chafid4&quot;/&gt;

== Pranala njawi ==
* {{id}} [https://www.bola.net/profile/romelu_menama_lukaku/index.html '''Romelu Lukaku'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170504011731/https://www.bola.net/profile/romelu_menama_lukaku/index.html |date=2017-05-04 }}

== Rujukan ==

[[Kategori:Lair 1993]]
[[Kategori:Pamain Bèker Donya FIFA 2014]]</text>
      <sha1>59t3q8q0mv5b363v00mf5cu22gun5v6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wong Melayu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164824</id>
    <revision>
      <id>1759831</id>
      <parentid>1759802</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55037-88</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1759831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98737" sha1="6oe7ymvgzt6jq1zsagyiv92gp9bcx8m" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = &lt;br/&gt;Wong Melayu&lt;br/&gt;''Orang Melayu''&lt;br/&gt;أورڠ ملايو
| flag             = [[Barkas:Malay tricolour.svg|120px]]
| flag_caption     = Triwarna Melayu
| image = [[Gambar:Siti Nurhaliza - KLIFF 08.jpg|66px|Siti Nurhaliza]] [[Gambar:Mahathir 2007.jpg|66px|Mahathir Mohammad]] [[Gambar:Muszaphar shukor.jpg|66px|Sheikh Muszaphar Shukor]]&lt;br/&gt;[[Gambar:Amir Hamzah portrait edit.jpg|66px|Amir Hamzah]] [[Gambar:Raja Ali Haji.jpg|66px|Raja Ali Haji]] [[Gambar:Hamzah Haz.jpg|66px|Hamzah Haz]]&lt;br/&gt;[[Gambar:Siti Nordiana interviewed by MeleTOP.jpg|66px|Siti Nordiana]] [[Gambar:Pakngah.jpg|66px|Pak Ngah]] [[Gambar:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|66px|P. Ramlee]]&lt;br/&gt;[[Gambar:Ratu Irama Pop Melayu Tradisional Malaysia.jpg|66px|Noraniza Idris]] [[Gambar:Wany Hasrita at MSU 22nd Convocation Ceremony Graduands.jpg|66px|Wany Hasrita]] [[Gambar:Yuna - Bandung 2016 (cropped).jpg|66px|Yuna]]
| caption = Pisanan: [[Siti Nurhaliza]] • [[Mahathir Mohammad]] • [[Sheikh Muszaphar Shukor]]&lt;br/&gt;
Kaloro: [[Amir Hamzah]] • [[Raja Ali Haji]] • [[Hamzah Haz]]&lt;br/&gt;
Katelu: [[Siti Nordiana]] • [[Pak Ngah]] • [[P. Ramlee]]&lt;br/&gt;
Kapapat: [[Noraniza Idris]] • [[Wany Hasrita]] • [[Yuna]]
| poptime = {{circa}} '''40.000.000 jiwane''' &lt;!-- sum of numbers from each region below --&gt;
| region1 = &lt;span style=&quot;font-size:105%;&quot;&gt;'''Pedunung mayoritas'''&lt;/span&gt;
| region6 = '''{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]'''
| pop6 = 20.749.378 &lt;small&gt;(2010 prakiraan)&lt;/small&gt;
| ref6 = {{lower|&lt;ref&gt;{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}&lt;/ref&gt;}}
| region7 = '''{{flagicon|Brunei}} [[Brunéi Darussalam]]'''
| pop7 = 501.902 &lt;small&gt;(2010 prakiraan)&lt;/small&gt;
| ref7 = {{lower|&lt;ref name=&quot;CIA (B)&gt;&quot;{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}&lt;/ref&gt;}}
| region8 = &lt;span style=&quot;font-size:105%;&quot;&gt;'''Pedunung minoritas'''&lt;/span&gt;
| pop8 = 
| ref8 = 
| region9 = '''{{flagicon|Indonesia}} [[Indonésia]]'''
| pop9 = 8.789.585 &lt;small&gt;(2010 prakiraan)&lt;/small&gt;
| ref9 = {{lower|&lt;ref&gt;{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census&lt;/ref&gt;}}
| region10 = '''{{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]'''
| pop10 = 5.354.475 &lt;small&gt;(2010 prakiraan)&lt;/small&gt;
| ref10 = {{lower|&lt;ref&gt;{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|World Directory of Minorities and Indigenous Peoples|2005}}&lt;/ref&gt;}}
| region11 = '''{{flagicon|Singapura}} [[Singapura]]'''
| pop11 = 1.003.449 &lt;small&gt;(2010 prakiraan)&lt;/small&gt;
| ref11 = {{lower|&lt;ref&gt;{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}&lt;/ref&gt;}}
| region12 = '''{{flagicon|Philippines}} [[Pilipina]]'''
| pop12 = 2.000.000
| ref12 = 
| region13         = '''{{flagicon|Liga Arab}} [[Nagara-nagara Arab]]'''
| pop13            = ~50.000
| ref13            = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.utusan.com.my/rencana/agama/jejak-melayu-di-bumi-anbiya-1.437075|title=Jejak Melayu di bumi anbiya|work=Utusan Online |access-date=2 Juli 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915002357/http://www.utusan.com.my/rencana/agama/jejak-melayu-di-bumi-anbiya-1.437075|archive-date=15 Sèptèmber 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ww1.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&amp;dt=0126&amp;pub=Kosmo&amp;sec=Rencana_Utama&amp;pg=ru_02.htm|title=Jabal Ajyad perkampungan komuniti Melayu di Mekah|work=Kosmo Online |access-date=2 Juli 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915001838/http://ww1.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&amp;dt=0126&amp;pub=Kosmo&amp;sec=Rencana_Utama&amp;pg=ru_02.htm|archive-date=15 Sèptèmber 2018}}&lt;/ref&gt;
| region14         = '''{{flag|Ostrali}}'''
| pop14            = 33.183
| ref14            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://profile.id.com.au/australia/ancestry|title=Australia – Ancestry|website=.id community|access-date=24 Oktober 2026|archive-date=3 Januari 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081623/https://profile.id.com.au/australia/ancestry/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region15         = '''{{flag|Karajan Manunggal}}'''
| pop15            = ~33.000{{Citation needed|date=Oktober 2026}}
| ref15            = 
| region16         = '''{{flag|Amérika Sarékat}}'''
| pop16            = 29.431
| ref16            = &lt;ref name=&quot;Access (DADS) 2010&quot;&gt;{{cite web|title=Data Access Dissemination Systems (DADS): Results|website=United States Census Bureau|date=5 Oktober 2010|url=https://www.census.gov/|access-date=24 Oktober 2026|archive-date=27 Dhésèmber 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19961227012639/https://www.census.gov/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region17         = '''{{flag|Myanmar}}'''
| pop17            = 27.000{{Citation needed|date=Oktober 2026}}
| ref17            = 
| region18         = '''{{flag|Kamboja}}'''
| pop18            = 18.000{{Citation needed|date=Oktober 2026}}
| ref18            = 
| region19         = '''{{flag|Kanadha}}'''
| pop19            = 16.920
| ref19            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=&amp;Code2=&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|date=8 Fèbruari 2017 |publisher=Statistics Canada|access-date=24 Oktober 2026|archive-date=23 Sèptèmber 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923095917/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=&amp;Code2=&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;TABID=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region20         = '''{{flag|Jepang}}'''
| pop20            = 11.287
| ref20            = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.moj.go.jp/isa/policies/statistics/toukei_touroku_gaiyou.html?hl=ru | title=在留外国人統計(旧登録外国人統計) 結果の概要 &amp;#124; 出入国在留管理庁 }}&lt;/ref&gt;
| languages = [[Basa Malayu]], [[Basa Indhonésia]], [[Basa Thai]], [[Basa Arab]], [[Basa Inggris]], lan [[Basa Tamil]]
| religions = [[Islam]]
| related = [[Wong Acèh|Acèh]], [[Wong Banjar|Banjar]], [[Wong Minangkêbo|Minang]], [[Wong Kerinci|Kerinci]], [[Wong Tidung|Tidung]], [[Wong Laut|Laut]], [[Wong Betawi|Betawi]]
}}

[[Gambar:Malay couple.jpg|thumb|300px|Pasangan Melayu nganggo sandhangan tradhisional sawisé upacara ''akad nikah''. Penganten kakung nganggo ''baju melayu'' nganggo ''songkok'' lan ''[[songkèt]]'', dene penganten putri nganggo ''baju kurung'' nganggo ''tudong''.]]
[[Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Kleurenlitho getiteld Jong gehuwde Maleische vrouw TMnr 5795-34.jpg|thumb|300px|Wadon Melayu ing Kutai diidentifikasi kanthi bentuk bun sing khas (litografi dening C. F. Kelley adhedhasar gambar dening Carl Book, [[1887]])]]
'''Wong Melayu''' ({{lang-ms|'''Orang Melayu'''}}; [[Aksara Jawi|Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) minangka klompok suku bangsa [[Austronésia]] utamané ing Semenanjung Malaya, ing saindenging [[Sumatra]], kidul [[Thailand]], pesisir kidul [[Burma]], pulo [[Singapura]], [[Borneo]] pesisir kalebu [[Brunei]], [[Kalimantan Kulon]], [[Kalimantan Wétan]] lan [[Sarawak]] lan [[Sabah]] pesisir, [[Pilipina]] sisih kulon lan sisih kidul, lan pulo-pulo cilik sing ana ing antarané lokasi kasebut — sacara koléktif dikenal minangka &quot;Dunia Melayu&quot;. Lokasi iki saiki dadi bagéan saka negara-negara modern [[Malaysia]], [[Indhonésia]], [[Singapura]], [[Brunei]], [[Burma]], [[Thailand]], lan [[Filipina]].

Malah, akéh komunitas [[Minangkabau]], [[Mandailing]], lan [[Dayak]] sing pindhah menyang pesisir wétan [[Sumatra]] lan pesisir kulon [[Kalimantan]], ngaku wong Melayu. Saliyané ing Nusantara, wong Melayu uga ang ing [[Sri Lanka]], [[Kapuloan Cocos (Keeling)]] ''(Cocos Malays)'', lan [[Afrika Kidul]] ''(Cape Malays)''.

Ana maneka warna basa, budaya, seni, lan sosial sing cukup akeh ing antarane akeh subkelompok Melayu, utamane amarga atusan taun imigrasi lan asimilasi macem-macem etnis lan suku regional ing Asia Tenggara Maritim. Sacara historis, populasi Melayu utamane keturunan saka suku [[kulawarga basa Austronésia|Austronésia]] lan [[kulawarga basa Austroasiatika|Austroasia]] sing nganggo [[basa Malayu]] sadurunge sing ngedegake sawetara negara lan kerajaan dagang maritim kuna, utamane [[Brunéi Darussalam|Brunéi]], [[Kedah]], Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, [[Kerajaan Melayu|Melayu]], lan [[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]].{{sfn|Milner|2010|pp=24, 33}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7 &amp; 60}}

Tekane Kesultanan Malaka ing abad kaping 15 micu revolusi gedhe ing sejarah Melayu, sing penting banget dumunung ing warisan politik lan budaya sing jembar. Tandha-tandha definitif umum saka kemelayuan — agama Islam, basa lan tradhisi Melayu — dianggep wis diproklamasikake ing jaman iki, sing ndadékaké etnogenesis wong Melayu minangka klompok etnoreligius utama ing wilayah kasebut.{{sfn|Melayu Online|2005}} Ing sastra, arsitektur, tradhisi kuliner, sandhangan tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri, lan tradhisi kraton, Malaka netepake standar sing ditiru dening kesultanan Melayu sabanjure. Jaman keemasan kesultanan Melayu ing Semenanjung Malaya, Sumatra Wétan, lan Pesisir Kalimantan nyumurupi akèh pedunungé, mliginé saka manéka warna komunitas suku kaya ta [[Wong Batak|Batak]], [[Dayak]], Wong Asli, lan [[Wong Laut]], sing tundhuk marang Islamisasi lan Invasi Melayu.{{sfn|Milner|2010|pp=200, 232}} Sajrone sejarah, istilah &quot;Melayu&quot; wis ditambahi menyang klompok etnis liyane ing &quot;[[Donya Melayu]]&quot;; panggunaan iki saiki umume diwatesi ing Malaysia lan Singapura,{{sfn|Milner|2010|p=10 &amp; 185}} ing ngendi keturunan liyane saka klompok etnis iki diarani Anak Dagang (&quot;pedagang&quot;) lan umume asale saka [[Indhonésia]] kayata [[wong Acèh]], [[Wong Banjar|Banjar]], [[Wong Bugis|Bugis]], [[Wong Mandailing|Mandailing]], [[Wong Minangkêbo|Minangkêbo]] lan [[Wong Jawa|Jawa]].

Sadawaning sejarahé, wong Melayu dikenal minangka komunitas dagang pesisir kanthi ciri budaya sing fleksibel.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 &amp; 43}} Dheweke nyerep, nuduhake, lan nerusake maneka warna ciri budaya saka kelompok etnis lokal liyane, kayata Minangkabau lan Aceh.

== Etimologi ==
[[Barkas:Candi Muaro Jambi dengan langit biru.jpg|thumb|[[Kompleks Candhi Muaro Jambi]] ing [[Jambi]], sacara historis ana hubungane karo [[Kerajaan Melayu]] pra-Islam. Wong Melayu-Sriwijaya dikenal mbangun sistem bangunan sing rumit ing ibukutha, kutha-kutha gedhe, lan pusat kutha sing penting.]]
[[Barkas:Bukit Seguntang Tombs.jpg|thumb|Bukit Seguntang ing [[Kutha Palémbang|Palémbang]]. Miturut ''[[Sejarah Melayu]]'', bukit iki nyathet munculé Sang Sapurba, leluhur legendaris kanggo macem-macem kulawarga kerajaan Melayu ing [[Sumatra]], [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]], lan [[Kalimantan]].]]
Literatur epik ''[[Sulalatus Salatin|Sajarah Melayu]]'' nggandhengake asal-usul etimologis &quot;Melayu&quot; karo kali cilik sing jenenge Sungai Melayu ('kali Melayu') ing [[Sumatra]], [[Indhonésia]]. Epik kasebut salah nyebutake yen kali kasebut mili menyang [[Kali Musi]] ing [[Kutha Palémbang|Palémbang]], dene sejatine mili menyang Kali Batang Hari ing [[Jambi]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reid |first=Anthony |date=Oktober 2001 |title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |issue=3 |pages=295–313|doi=10.1017/S0022463401000157 |pmid=19192500 }}&lt;/ref&gt;{{rp|298}} Istilah iki dianggep asale saka tembung Melayu ''melaju'', gabungan saka awalan verbal 'me' lan tembung oyot 'laju', sing tegese &quot;nyepetake&quot;, digunakake kanggo njlentrehake arus kali sing deres lan cepet.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}

=== Minangka jeneng panggonan (toponim) ===
Sadurungé abad kaping 15, istilah &quot;Melayu&quot; lan varian sing mèmper katon ditrapaké minangka toponim lawas kanggo wilayah [[Selat Malaka]] sacara umum.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
* '''''Malaya Dwipa''''', &quot;Malaya Dvipa&quot;, diterangake ing bab 48, Vayu Purana minangka salah sawijining provinsi ing segara wétan sing kebak emas lan perak. Sawetara sarjana nyamakake istilah iki karo [[Sumatra]],{{sfn|Deka|2007|p=57}} nanging sawetara sarjana India percaya yen istilah kasebut kudune nuduhake Semenanjung Melayu sing pagunungan, dene Sumatra luwih tepat digandhengake karo Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – lokasi ing Semenanjung Emas, saka karya [[Claudius Ptolemaeus|Ptolemy]], Geographia.{{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – kasebut déning Yijing, sawijining biksu Buddha Tionghoa saka [[Wangsa Tang|Dinasti Tang]] sing ngunjungi Asia Tenggara ing taun 688–695. Miturut Yijing, karajan ''Mo-Lo-Yu'' dumunung ing jarak 15 dina lelayaran saka Bogha (Palembang), ibukutha Sribhoga ([[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]]). Butuh layar 15 dina kanggo tekan Ka-Cha ([[Kedah]]) saka Mo-lo-yu; mula, bisa diarani yen Mo-Lo-Yu bakal dumunung ing tengah-tengah antarane rong panggonan kasebut.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Ana téori populer sing nggandhèngaké ''Mo-Lo-Yu'' karo [[Kompleks Candhi Muaro Jambi|Jambi]] ing Sumatra,{{sfn|Melayu Online|2005}} nanging lokasi geografis Jambi kontradiksi karo katrangané Yi Jing babagan &quot;layar setengah dalan antara ''Ka-Cha'' (Kedah) lan ''Bogha'' (Palembang)&quot;. Ing jaman [[Wangsa Yuan|Dinasti Yuan]] (1271–1368) lan [[Wangsa Ming|Dinasti Ming]] (1368–1644), tembung ''Ma-La-Yu'' kerep disebut ing teks-teks sejarah Tiongkok – kanthi owah-owahan ejaan amarga rentang wektu antarane dinasti – kanggo nyebutake sawijining bangsa ing cedhak segara kidul. Antarane istilah-istilah sing digunakake yaiku &quot;Bôk-lá-yù&quot;, &quot;Mók-là-yū&quot; (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — dilacak saka sumber tinulis saka bhikkhu [[Xuanzang]]) lan Wú-laī-yû (無来由).
* '''''Malaiyur''''' – kasebut ing prasasti Tanjore. Iki digambarake minangka kerajaan sing nduweni &quot;gunung sing kuwat minangka benteng&quot; sing tiba menyang penjajah Chola nalika kampanye Rajendra Chola I ing abad kaping 11. Bisa uga ana ing Sumatra, antarane Pannai lan Sriwijaya ([[Kutha Palémbang|Palémbang]]),&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Nagapattinam to suvarnadwipa: Reflections on the chola naval expeditions to Southeast Asia |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2009 |editor-last1=Kulke |editor-first1=Hermann |location=Singapore |editor-last2=Kesavapany |editor-first2=K. |editor-last3=Sakhuja |editor-first3=Vijay}}&lt;/ref&gt;{{rp|77–78, 170}} bisa uga ana ing situs arkeologi [[Kabupatèn Muaro Jambi|Muaro Jambi]].&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|last=Miksic|first=John M.|year=2013|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800|publisher=NUS Press|isbn=978-9971-69-558-3|author1-link=John N. Miksic}}&lt;/ref&gt;{{rp|405}}
* '''''Malai''''' – sing kasebut déning ahli géografi Arab abad kaping 12 [[Al-Idrisi|Muhammad al-Idrisi]] ing Tabula Rogeriana, pulo iki njlèntrèhaké semenanjung Malaya minangka pulo sing dawa lan nyebut Malai, wewatesan karo Qmer (Khmer) lan dunungé 12 dina layar saka Sanf (Champa).&lt;ref&gt;[https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ al-Idrisi's A guide to Pleasant Journeys into Faraway Lands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508045322/https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ |date=2025-05-08 }}. Singapore Bicentennial Office. November 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gerini, G. E., &amp; Royal Geographical Society (Great Britain). (1909). [https://books.google.com.my/books?id=FKYcAAAAMAAJ&amp;vq=malai&amp;pg=PA535#v=onepage&amp;q=malai&amp;f=false Researches on Ptolemy's Geography of Eastern Asia (further India and Indo-Malay Archipelago) (Asiatic Society monographs)]. Royal Asiatic society, Royal geographical society. p. 535.&lt;/ref&gt;
* '''''Bhūmi Mālayu''''' – (secara harfiah &quot;Tanah Malayu&quot;), transkripsi saka [[Prasasti Padang Roco]] taun 1286 M dening Slamet Muljana.{{sfn|Muljana|1981|p=223}} Istilah iki ana gandheng cenenge karo kerajaan Dharmasraya.
* '''''Ma-li-yu-er''''' – kasebut ing babad [[Wangsa Yuan]], nuduhake sawijining bangsa ing Semenanjung Melayu sing ngadhepi ekspansi Kerajaan Sukhothai menyang kidul, nalika jaman pamrentahan Ram Khamhaeng.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chronicle of Mongol Yuan |website=guoxue.com |language=zh |url=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |access-date=5 Fèbruari 2026 |archive-date=27 Agustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827214255/http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kronik kasebut nyatakake: &quot;''..Ana rasa sengit antarane Siam lan Ma-li-yu-er nganti loro-lorone padha mateni siji lan sijine ...''&quot;. Kanggo nanggepi tumindake Sukhothai, utusan Tiongkok menyang kraton Ram Khamhaeng ing taun 1295 nggawa dekrit kekaisaran: &quot;Tetepna janjimu lan aja nindakake piala marang Ma-li-yu-er&quot;.{{sfn|Hall|1981|p=190}}
* '''''Malauir''''' – kasebut ing cathetan [[Marco Polo]] minangka kerajaan sing dumunung ing Semenanjung Melayu,{{sfn|Cordier|2009|p=105}}{{sfn|Wright|2004|pp=364–365}} bisa uga padha karo sing kasebut ing kronik Yuan.
* '''''Malayapura''''' – (sacara harfiah &quot;kutha Malaya&quot; utawa &quot;bètèng Malaya&quot;), sing ditulis ing [[prasasti Amoghapasa]] sing ditulis taun 1347 Masehi. Istilah iki digunakake dening [[Adityawarman]] kanggo nyebut Dharmasraya.

Saran liyané kalebu tembung [[basa Jawa|Jawa]] ''mlayu'' (minangka kriya: mlayu, partisip: buronan), utawa istilah Melayu ''melaju'' (nyepetake kanthi ajeg), sing nuduhake mobilitas dhuwur lan sifat migrasi wong-wongé. De Barros (1552) nyebutake yen [[Paraméswara|Iskandar Shah]] menehi jeneng ''Malaios'' (wong Melayu) kaya ngono amarga bapakne diusir saka negarane. Albuquerque nerangake yen [[Paraméswara|Parameswara]] mlayu (''malayo'') saka kerajaan Palembang menyang Malaka.{{sfn|Crawfurd|1856|p=[https://archive.org/details/adescriptivedic00crawgoog/page/n254/mode/2up 244]}}

=== Minangka jeneng ètnis (etnonim) ===
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Wong Melayu ing Malaka
| caption1 = Cat banyu Portugis wong Malaya ing Malaka, kira-kira taun 1540, ditampilake ing Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Pasangan Melayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Melayu, saka ''Reise nach Batavia'', antarane taun 1669 lan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari Joget
| caption3 = Tari Joget saka Kesultanan Malaka; akeh aspek budaya Melayu sing asale saka kraton Malaka
}}

Tembung &quot;Melayu&quot; minangka etnonim, kanggo ngrujuk marang kluster etnologis sing béda banget, dianggep wis dadi populer sajrone integrasi Kesultanan Malaka minangka kakuwatan regional ing abad kaping 15. Iki digunakake kanggo nglaporake babagan keberpihakan sosial wong Malaka tinimbang wong manca ing wilayah sing padha, utamane [[wong Jawa]] lan [[Thai]].{{sfn|Barnard|2004|p=4}} Iki dibuktèkaké saka dhaptar tembung Melayu awal abad kaping 16 déning Antonio Pigafetta sing gabung karo pelayaran Magellan, sing ngrujuk babagan kepriyé frasa ''chiara Malaiu'' ('cara Melayu') digunakaké ing maritim [[Asia Kidul-wétan]], kanggo nyebut ''al parlare de Malaea'' ([[basa Italia]] kanggo &quot;ngomong babagan Malaka&quot;).{{sfn|Milner|2010|pp=22}}

Sastra Melayu klasik nggambarake wong Melayu kanthi makna sing luwih sempit tinimbang interpretasi modern. ''Hikayat Hang Tuah'' (kira-kira taun 1700, manuskrip kira-kira taun 1849) mung nyebutake wong Melayu minangka subjek Kesultanan Malaka; [[Brunéi Darussalam|Brunéi]], nalika semana, ora dianggep minangka wong Melayu. ''Hikayat Patani'' (manuskrip: 1876) contoné, ora nyebut Patani lan Brunéi minangka [[basa Malayu]], istilah kuwi mung digunakaké kanggo [[Johor]]. Kedah boten kalebet basa Melayu ing babad Kedah/Hikayat Merong Mahawangsa (kira-kira 1821). ''Hikayat Aceh'' (kira-kira taun 1625, manuskrip kira-kira taun 1675) nggandhengake etnis Melayu karo Johor, nanging mesthi ora karo Aceh utawa Deli.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Milner |first=Anthony |url=https://books.google.com/books?id=sACaolB0FpkC&amp;q=liberally |title=The Malays |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=978-1-4443-9166-4 |pages=91–92 |access-date=5 Fèbruari 2026|archive-date=31 Maret 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331160702/https://books.google.com/books?id=sACaolB0FpkC&amp;q=liberally |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For the dating of the manuscripts, see [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html|date=9 Agustus 2022}}.&lt;/ref&gt;

== Asal-usul ==
[[Barkas:Baju Melayu.jpg|thumb|Sekelompok wong lanang saka [[Brunéi Darussalam]] nganggo sandhangan jinis ''Cekak Musang'', dienggo bareng karo [[songkèt]] (kiwa paling adoh) lan ''[[sarung|kain sarung]]''.]]

=== Modhél Proto-Melayu ===
Uga dikenal minangka ''Melayu asli'' (wong Melayu asli) utawa ''Melayu purba'' (wong Melayu kuna), wong Proto-Melayu asale saka Austronésia lan dipercaya wis migrasi menyang Kapuloan Melayu sajrone serangkaian migrasi dawa antarane 2500 lan 1500 SM.{{sfn|Ryan|1976|pp=4–5}} Proto-Melayu sing misuwur saiki yaiku Moken, Jakun, Orang Kuala, Temuan lan Orang Kanaq.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Orang Asli Population Statistics |publisher=Center for Orang Asli Concerns |url= http://www.coac.org.my/codenavia/portals/coacv2/code/main/main_art.php?parentID=11374494101180&amp;artID=11432750280711 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110722233738/http://www.coac.org.my/codenavia/portals/coacv2/code/main/main_art.php?parentID=11374494101180&amp;artID=11432750280711 |archive-date=22 Juli 2011}}&lt;/ref&gt; ''The Encyclopedia of Malaysia: Early History'' ({{lang|id|Ensiklopedia Malaysia: Sejarah Awal}}), wis nudingake total telung teori babagan asal-usul wong Melayu:
* Teori Yunnan (diterbitake ing taun 1889) – Teori Proto-Melayu sing asale saka Yunnan kira-kira 4.000 nganti 6.000 taun kepungkur. Téori iki didhukung déning R.H Geldern lan timé sing nduwé téori yèn migrasi wong-wong mau kedadeyan saka Kali Mekong menyang [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]]. Bukti liyané sing ndhukung téori iki kalebu piranti watu sing ditemokaké ing Kepulauan Melayu sing analog karo piranti Asia Tengah, sing nuduhaké kamiripan adat istiadat Melayu lan Assam.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Parthipan |first1=Shalini |last2=Mirianti Ishar |first2=Seri |date=2022 |title=Perspective on Ancestral Lineages and Genetic Markers of Malay Population in Peninsular Malaysia |url=http://journalarticle.ukm.my/19571/1/49021-177065-2-PB.pdf |journal=Journal Sains Kesihatan Malaysia |volume=20 |issue=1 |page=86 |via=Journalarticle.ukm.my |access-date=24 Maret 2026 |archive-date=16 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016080144/http://journalarticle.ukm.my/19571/1/49021-177065-2-PB.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Teori New Guinea/Pelaut (diterbitake ing taun 1965) – Migrasi pelaut kanthi katrampilan oseanografi sing kuwat sing lelungan saka pulo siji menyang pulo liyane antarane [[Niu Sélan]] lan [[Madhagaskar]]. Teori kasebut ngaku yen morfologi wong Melayu nalika semana padha karo Negroid.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Teori [[Républik Cina|Taiwan]] (diterbitake ing taun 1997) – Migrasi sekelompok wong saka Tiongkok Kidul kedadeyan 6.000 taun kepungkur, sawetara pindhah menyang [[Taiwan]] ([[wong pribumi Taiwan|pribumi Taiwan]] saiki minangka keturunane), banjur menyang [[Filipina]] lan mengko menyang [[Kalimantan]] (kurang luwih 4.500 taun kepungkur) ([[Dayak]] saiki lan kelompok liyane). Wong-wong kuna iki uga pisah, ana sing menyang [[Sulawesi]] lan ana sing menyang [[Jawa]], lan [[Sumatra]], sing saiki kabeh nganggo basa-basa sing kalebu kulawarga Basa Austronesia. Migrasi pungkasan kedadeyan ing Semenanjung Malaya kira-kira 3.000 taun kepungkur. Sawijining sub-kelompok saka Kalimantan pindhah menyang Champa ing jaman saiki sing diarani Vietnam Tengah lan Kidul kira-kira 4.500 taun kepungkur. Ana uga jejak migrasi Dong Son lan Hoabinhian saka [[Viètnam]] lan [[Kamboja]]. Kabeh klompok iki nduweni DNA lan asal-usul linguistik sing bisa ditelusuri saka pulo sing saiki diarani Taiwan, lan leluhure wong-wong kuna iki bisa ditelusuri saka Tiongkok kidul.{{sfn|Barnard|2004}}

==== Deutero-Melayu ====
[[Barkas:Women from Palembang in Ikat weave, Wanita di Indonesia p29 (Ministry of Information).jpg|thumb|Wanita saka [[Kutha Palémbang|Palémbang]] nganggo busana tradhisional, sing diarani Baju Kurung sing digawe saka [[Songkèt]]. Klambi iki umume digandhengake karo wanita keturunan Melayu.]]

Wong Deutero-Melayu iku wong [[jaman wesi|Jaman Wesi]] sing sebagian turunan saka wong Austronésia sabanjure sing dilengkapi teknik pertanian sing luwih maju lan kawruh anyar babagan logam.{{sfn|Murdock|1969|p=278}}{{sfn|Ooi|2004|p=[https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&amp;pg=PA495 495]}}{{sfn|Anderbeck|2002}} Para pemukim Deutero-Melayu ora nomaden kaya para leluhure: nanging dheweke manggon lan ngadegake kampung-kampung sing dadi unit utama ing masyarakat. Kampung-kampung iki biasane dumunung ing pinggir kali utawa pesisir lan umume bisa nyukupi pangan lan kabutuhan liyane. Ing pungkasan abad kaping 1 SM, kampung-kampung iki wiwit nindakake perdagangan karo jagad njaba.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=39}} Wong Deutero-Melayu dianggep minangka leluhur langsung saka wong Melayu saiki.{{sfn|TED|1999}}

==== Ekspansi saka modhél Sundaland ====
Téori sing luwih anyar nyatakaké yèn tinimbang dipanggoni déning ekspansi saka daratan, populasi Jaman És ing Semenanjung Malaya, Kapuloan Indhonésia sing cedhak, lan landas kontinèntal sing nalika iku katon (Sundaland) malah berkembang sacara lokal saka pemukim manungsa pisanan lan ngembang menyang daratan. Para pendukung téori iki percaya yèn ekspansi iki mènèhi panjelasan sing luwih irit babagan bukti linguistik, arkeologi, lan antropologis tinimbang modhèl sadurungé, mliginé model Taiwan.{{sfn|Oppenheimer|2006}} Téori iki uga nduwèni dhukungan saka bukti genetik anyar saka Human Genome Organisation sing nuduhaké yèn pedunung utama Asia kedadeyan ing siji migrasi liwat [[Asia Kidul-wétan]]; rute iki dianggep minangka wilayah Melayu modern lan keragaman ing wilayah kasebut berkembang utamane ing panggonan kasebut tanpa mbutuhake migrasi utama saka daratan. Ekspansi kasebut dhewe bisa uga disebabake dening kenaikan permukaan laut ing pungkasan Jaman Es.{{sfn|Abdulla et al.|2009}}{{sfn|Soares, et al.|2008}}

Stephen Oppenheimer, pendukung paham iki, luwih lanjut ngajokake teori yen ekspansi bangsa kedadeyan kanthi telung gelombang cepet amarga kenaikan permukaan laut ing pungkasan Jaman Es, lan diaspora iki nyebarake bangsa-bangsa kasebut lan budaya, mitos, lan teknologi sing ana gandhengane ora mung menyang daratan Asia Tenggara, nanging uga nganti India, Timur Tengah, lan Mediterania. Para pengulas nemokake usulan-usulane kanggo pemukiman lan panyebaran asli pantes ditliti luwih lanjut, nanging isih skeptis karo klaim difusionis dheweke.{{sfn|Razak|2012}}{{sfn|Terrell|1999}}{{sfn|Baer|1999}}

=== Bukti genetik ===
Wong Melayu iku sawijining klompok ètnis sing manggon ing Asia Kidul-wétan lan Semenanjung Malaya sing nganggo basa Austronésia. Miturut panliten ing taun 2015, wong Melayu saka Semenanjung Malaysia, [[Singapura]], [[Indhonésia]], lan [[Sri Lanka]] nduweni 4 komponen leluhur utama, kalebu Austronésia (17%–62%), Proto-Melayu (15%–31%), Asia Timur (4%–16%) lan Asia Selatan (3%–34%). Nanging komponen pribumi Austronésia lan Asia Tenggara luwih penting kanggo wong Melayu saka Semenanjung Malaysia, Singapura lan Indhonésia tinimbang Asia Wétan lan Asia Kidul. Kosok baline, wong Melayu saka Sri Lanka nduweni udakara 34% keturunan Asia Kidul ing susunan genetik, sing ndadekake dheweke relatif béda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Deng |first1=Lian |last2=Hoh |first2=Boon-Peng |last3=Lu |first3=Dongsheng |last4=Saw |first4=Woei-Yuh |display-authors=3 |date=2015 |title=Dissecting the genetic structure and admixture of four geographical Malay populations |journal=Scientific Reports |volume=5 |doi=10.1038/srep14375 |pmid=26395220 |pmc=4585825 |bibcode=2015NatSR...514375D }}&lt;/ref&gt;

Panliten ing taun 2021 nyimpulake yen garis keturunan Basal-Asia Timur sing khas (kadhangkala diarani '''East- and Southeast Asian lineage''&lt;nowiki/&gt;' (ESEA)), sing minangka leluhure wong Asia Timur lan Tenggara modern, wong Polinesia, lan wong Siberia, asale saka Daratan Asia Tenggara ing ~50.000 SM, lan berkembang liwat pirang-pirang gelombang migrasi menyang kidul lan lor. Leluhur basal-Asia Wétan, uga leluhur sing ana gandhèngané karo [[kulawarga basa Austroasiatika|Austroasia]], nyebar menyang Asia Kidul-wétan Maritim sadurungé ekspansi Austronésia. Wong-wong sing nganggo basa Austronésia dhewe dikira wis tekan ing [[Taiwan]] lan [[Filipina]] sisih lor antarane 10.000 lan 7.000 SM saka pesisir kidul Tiongkok, lan nyebar saka kana menyang saindenging Asia Tenggara. Para penulis nyimpulake yen ekspansi Austronésia menyang Insular Asia Tenggara lan [[Polinésia]] metu saka Filipina tinimbang Taiwan, lan wong-wong sing nganggo basa Austronesia modern, kayata wong Melayu, umume duwe leluhur saka Basal-Asia Timur paling awal, migran Austroasia saka Asia Tenggara Daratan, lan pelaut sing nganggo basa Austronésia saka Filipina, tanpa akeh campuran saka klompok sadurunge.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Larena |first1=Maximilian |last2=Sanchez-Quinto |first2=Federico |last3=Sjödin |first3=Per |last4=McKenna |first4=James |last5=Ebeo |first5=Carlo |last6=Reyes |first6=Rebecca |last7=Casel |first7=Ophelia |last8=Huang |first8=Jin-Yuan |last9=Hagada |first9=Kim Pullupul |last10=Guilay |first10=Dennis |last11=Reyes |first11=Jennelyn |date=30 Maret 2021 |title=Multiple migrations to the Philippines during the last 50,000 years |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=118 |issue=13 |doi=10.1073/pnas.2026132118 |issn=0027-8424 |pmc=8020671 |pmid=33753512|bibcode=2021PNAS..11826132L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yang |first=Melinda A. |date=6 Januari 2022 |title=A genetic history of migration, diversification, and admixture in Asia |url=http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html |journal=Human Population Genetics and Genomics |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=1–32 |doi=10.47248/hpgg2202010001 |issn=2770-5005 |doi-access=free |access-date=25 Maret 2026 |archive-date=16 Mèi 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516110501/http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Budaya==
=== Agama ===
[[Barkas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masjid Sultan Omar Ali Saifuddien ing [[Brunéi Darussalam]] ing wayah wengi [[Ramadhan]]. Karajan sugih iki nganut Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Melayu'') minangka filosofi nasional wiwit kamardikane ing taun 1984.]]
Komunitas Melayu wiwitan umumé [[animisme|animis]], percaya marang anané ''semangat'' (roh) ing saben bab.&lt;ref name=&quot;zaki1&quot;&gt;{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}&lt;/ref&gt; Kira-kira nalika wiwitan jaman umum, agama [[Hindhu]] lan [[Buda]] dikenalake dening para pedagang Asia Kidul menyang Kepulauan Melayu, ing ngendi agama kasebut berkembang nganti abad kaping 13, sadurunge tekane Islam sing digawa dening para pedagang Muslim Arab, Asia Kidul, lan Tiongkok.

Ing abad kaping 15, Islam saka sekte [[Sunni]] ortodoks ngrembaka ing jagad Melayu ing jaman Kesultanan Malaka. Beda karo agama [[Hindhu|Hindu]], sing mung ngowahi masyarakat Melayu awal kanthi dangkal, [[Islam]] bisa diarani wis terintegrasi kanthi lengkap menyang urip saben dinane penduduk.&lt;ref name=&quot;Syed&quot;&gt;{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}&lt;/ref&gt; Wiwit jaman iki, wong Melayu dianggep minangka kelompok etnoreligius lan sacara tradhisional nduweni identifikasi sing cedhak karo Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} lan wiwit kuwi dheweke ora ngganti agama.&lt;ref name=&quot;Syed&quot; /&gt; Identitas iki kuwat banget nganti diarani dadi Muslim yaiku ''masuk Melayu'' (mlebu keMelayuan).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}

Sanajan mangkono, kapercayan-kapercayan sadurungé sing duwé oyot sing luwih jero, tetep nglawan kutukan Islam - lan pancen mistisisme [[Sufisme]] wis gegandhèngan ing antarane wong Melayu, karo roh-roh saka jagad animisme sadurungé lan sawetara unsur Hindhu.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Sawisé taun 1970-an, kebangkitan Islam (uga diarani re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) ing saindenging jagad Muslim, akèh tradhisi sing dianggep nglanggar ajaran Islam lan ngandhut unsur syirik ditinggalaké déning wong Melayu ing Malaysia, déné ing antarane wong Melayu ing Indhonésia, tradhisi kasebut ora dianggep takhayul lan ngandhut unsur syirik. Ing antarane tradhisi kasebut yaiku festival ''mandi'' safar (adus [[Safar]]), festival [[adus]] kanggo nggayuh kasucian spiritual, sing bisa dideleng fitur-fitur sing padha karo sawetara ing Durga Puja ing India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}

Akèh-akèhé saka ètnis Melayu modern sing penganut Islam [[Sunni]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=2 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Oktober 2012}}&lt;/ref&gt; lan riyaya Melayu sing paling penting yaiku sing asalé saka Islam - ''[[Idul Fitri|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Idul Adha|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Muharram|Awal Muharram]]'', lan ''[[Mulud (pahargyan)|Maulidur Rasul]]''. Wong Melayu sing metu saka Islam ing Malaysia lan Brunéi dianggep murtad. Nanging, ana sawetara etnis Melayu sing manggon ing njaba negara-negara kasebut uga wis nganut agama liya kanthi sah miturut hukum.

=== Arsitèktur ===
{{See also|Omah Melayu}}
[[Gambar:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Omah tradhisional Melayu ing [[Kedah]], dihias nganggo panel ukiran khas [[Jasirah Malaka|Semenanjung Melayu]] sisih lor.]]
[[Gambar:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Kraton Kesultanan Malaka, sing dibangun saka informasi lan data sing dipikolehi saka [[Sejarah Melayu]]. Dokumen sejarah iki nduwèni referensi babagan konstruksi lan arsitektur kraton nalika jaman Sultan Mansur Shah, sing mrentah saka taun 1458 nganti 1477.]]

Maneka warna pengaruh budaya, utamane wong Tionghoa, Indhi, lan Éropa, nduweni peran utama ing mbentuk arsitèktur Melayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Nganti saiki, kayu minangka bahan utama sing digunakake kanggo kabeh bangunan tradhisional Melayu.&lt;ref name=&quot;MC1219&quot;&gt;{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}&lt;/ref&gt; Nanging, akeh struktur watu uga ditemokake utamane kompleks agama saka jaman [[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]] lan kerajaan Melayu Isthmian kuna.

[[Candhi Muara Takus]] lan [[Kompleks Candhi Muaro Jambi|Candhi Muaro Jambi]] ing [[Sumatra]] kalebu salah sijine conto sing ana gegayutane karo unsur arsitèktur Kerajaan Sriwijaya. Nanging, arsitektur Sriwijaya umumé diwakili ing Chaiya (saiki provinsi ing [[Thai]]land) ing Semenanjung Malaya, sing dadi pusat penting nalika periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Jinis struktur iki kasusun saka kamar sel kanggo nyimpen gambar Buddha lan pucuk struktur kasebut didegake awujud ''[[stupa]]'' kanthi teras sing ditumpangake kanthi runtut, sing minangka conto paling apik ing ''Wat Pra Borom That'' ing Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}}

Ana uga bukti-bukti papan suci utawa ''[[Candhi|Candi]]'' Hindu ing sekitar Kedah kidul antarane gunung Jerai lan lembah Kali Muda, sawijining wilayah sing dikenal minangka [[Lembah Bujang]]. Ing area seluas kira-kira 350 kilometer persegi, ana 87 situs agama bersejarah awal sing dilapurake lan ana 12 ''candhi'' sing dumunung ing pucuk gunung, sawijining fitur sing nuduhake yen bisa uga asale saka kapercayan Melayu pra-sejarah babagan kasucèn panggonan sing dhuwur.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}}

[[Gambar:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Panel tembok sing dihias nganggo macem-macem motif kembang saka omah kraton Setul Mambang Segara kaya sing katon ing Muzium Negara. Setul iku sawijining kerajaan Melayu bersejarah sing ana antara taun 1808 lan 1915 ing Semenanjung Melayu sisih lor.]]

Referensi awal babagan arsitektur Melayu ing Semenanjung Melayu bisa ditemokake ing sawetara cathetan Tiongkok. Cathetan Tiongkok saka abad kaping 7 nyritakake babagan peziarah Buddha sing teka ing Langkasuka lan nyebutake kutha kasebut diubengi tembok sing dibangun menara lan bisa dilewati liwat gapura ganda.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Cathetan liyane saka abad kaping 7 babagan utusan khusus Tiongkok menyang Kerajaan Bumi Abang ing Semenanjung Melayu, nyathet yen kutha krajan kasebut nduweni telung gapura sing jaraké luwih saka satus langkah, sing dihiasi lukisan tema Buddha lan roh wanita.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}}

Gambaran rinci pisanan babagan arsitèktur Melayu ana ing ''[[wikt:istana#Noun 3|Istana]]'' kayu gedhe kagungane Mansur Shah saka Malaka (mrentah 1458–1477).&lt;ref name=&quot;MC1219&quot; /&gt; Miturut [[Sejarah Melayu]], bangunan kasebut nduweni struktur pitu teluk sing ditinggikake ing pilar kayu kanthi atap pitung tingkat sing digawe saka sirap tembaga lan dihiasi menara berlapis emas lan pangilon kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}}

[[Omah Melayu|Omah-omah tradhisional Melayu]] dibangun nganggo struktur rangka kayu sing prasaja. Atap-atapé miring, teras ing ngarep, langit-langité dhuwur, akèh bolongan ing tembok kanggo ventilasi,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=21 Oktober 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}&lt;/ref&gt; lan asring dihias nganggo ukiran kayu sing rumit. Kaendahan lan kualitas ukiran kayu Melayu dimaksudake minangka indikator visual saka drajat lan status sosial sing nduweni dhewe.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Omah Salinger, sing menangaké Penghargaan Arsitektur Aga Khan taun 1998, minangka conto modern saka desain tradhisional iki.&lt;ref name=&quot;Steele 187-188&quot;&gt;{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=21 Oktober 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jantan et al. 16-17&quot;&gt;{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=21 Oktober 2026}}&lt;/ref&gt;

Sajrone pirang-pirang dekade, arsitektur Melayu tradisional wis dipengaruhi dening [[Wong Bugis|Bugis]] lan [[Omah Joglo|Jawa]] saka kidul, Siam, Inggris, Arab lan India saka lor, Portugis, Walanda, Acéh lan [[Omah Gadang|Minangkabau]] saka kulon lan Cina Kidul saka wetan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Maret 2011 |via=YouTube |url= https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/7ZCHUMYs2CM| archive-date=12 Dhésèmber 2021 |url-status=live}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

===Basa===
[[Barkas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|[[Prasasti Kedukan Bukit]] ditulis nganggo [[aksara Pallawa]]. Wis ana wiwit taun 683, iki minangka salah sawijining artefak tulisan Melayu paling tuwa sing isih ana.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Aksara Gundhil}}
[[Basa Malayu]] iku salah siji basa sing paling misuwur ing donya, mligine saka kulawarga basa Austronésia. Varian lan dialek [[basa Melayu]] digunakake minangka basa resmi ing [[Brunéi Darussalam]], [[Indhonésia]], [[Malaysia]], lan [[Singapura]]. Basa iki uga dicaturaké ing [[Thai]]land kidul, [[Kapuloan Cocos (Keeling)|Kapuloan Cocos]], [[Pulo Natal]], lan [[Sri Lanka]]. Basa iki dicaturaké déning kurang luwih 33 yuta wong ing sakubengé Kapuloan Melayu lan digunakaké minangka basa kapindho déning kurang luwih 220 yuta wong.{{sfn|Wright|2007|p=492}}

Wangun basa Malayu paling tuwa asale saka basa Proto-Malayu-Polinésia sing dituturake dening para pemukim Austronésia paling awal ing [[Asia Kidul-wétan]]. Wangun iki banjur berkembang dadi basa Malayu Kuna nalika budaya lan agama India wiwit nembus wilayah kasebut. Basa Melayu Kuna ngandhut sawetara istilah sing isih ana nganti saiki, nanging tetep ora bisa dimangerteni dening penutur modern, dene basa modern wis umume bisa dikenali ing basa Melayu Klasik tulisan, sing bentuk paling tuwa wiwit taun 1303 Masehi.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Melayu berkembang dadi basa Malayu Klasik liwat mlebune akeh kosakata [[basa Arab|Arab]] lan [[basa Pèrsi|Pèrsi]] kanthi bertahap nalika Islam mlebu ing wilayah kasebut, lan sajrone proses kasebut ana owah-owahan sing signifikan. Wiwitane, basa Melayu Klasik minangka klompok dialek sing maneka warna, sing nggambarake asal-usul kerajaan-kerajaan Melayu ing Asia Kidul-wétan. Salah sawijining dialek iki, sing dikembangake ing tradhisi sastra Kesultanan Malaka ing abad kaping 15, pungkasane dadi dominan.

Jaman Malaka ditandhani karo owah-owahan basa Melayu dadi basa Islam, kaya dene basa Arab, Persia, Urdu, lan Swahili. [[Aksara Arab]] sing diadaptasi sing diarani [[aksara Jawi|Jawi]] digunakake kanggo ngganti [[aksara Kawi]], terminologi agama lan budaya Islam diasimilasi kanthi akeh, mbuwang akeh tembung Hindu-Buddha, lan basa Malayu dadi basa pengantar lan panyebaran Islam ing saindenging wilayah [[Asia Kidul-wétan]]. Ing puncak kekuasaan Malaka ing abad kaping 15, basa Malayu Klasik nyebar ngluwihi jagad penutur basa Melayu tradhisional&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;&gt;{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}&lt;/ref&gt; lan ngasilake ''[[basantara|lingua franca]]'' sing diarani ''Bahasa Melayu pasar'' (&quot;Bazaar Melayu&quot;) utawa ''Bahasa Melayu rendah'' (&quot;Melayu Endhek&quot;), beda karo ''Bahasa Melayu Tinggi'' (&quot;Melayu Luhur&quot;) ing Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Lumrahé, basa Melayu Bazaar iku basa pidgin lan perkembangan sing paling penting yaiku basa pidgin dikreolisasi, sing nggawé sawetara basa anyar kaya ta [[basa Malayu Ambon]], [[basa Malayu Manado|Malayu Manado]], lan [[basa Batawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}

Para panulis [[Éropa]] ing abad kaping 17 lan 18, kaya ta Tavernier, Thomassin lan Werndly nggambarake basa Malayu minangka &quot;''basa para wong pinter ing kabeh Hindia, kaya [[basa Latin]] ing Eropa''&quot;.{{sfn|Sweeney|1987}} Iki uga sing paling akeh digunakake nalika jaman penjajahan Inggris lan Walanda ing Kepulauan Melayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kosok baline katon ing Hindia Timur Spanyol, ing ngendi latinisasi massal ing kepulauan kasebut sajrone taun-taun kolonial nyebabake kudeta historis basa Malayu ing Filipina.

Dialek Kesultanan Johor, penerus langsung Malaka, dadi basa standar ing antarane wong Melayu ing [[Singapura]] lan [[Malaysia]], lan iki dadi dhasar asli kanggo [[basa Indhonésia]] sing wis distandardisasi.&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;/&gt;{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}

Saliyané basa Malayu standar, sing dikembangaké ing lingkungan Malaka-Johor, ana uga manéka dialek Melayu lokal. Contone, wong [[basa Bangka|Bangka]], Brunéi, [[basa Melayu Jambi|Jambi]], [[basa Malayu Kelantan-Petani|Kelantan]], Kedah, Negeri Sembilan, [[basa Palémbang|Palémbang]], [[Basa Malayu Kelantan-Petani|Pattan]], Sarawak, [[Basa Malayu Trengganu|Terengganu]], lan liya-liyane.

Basa Malayu sacara historis ditulis nganggo [[aksara Pallawa]], [[aksara Kawi|Kawi]], lan [[aksara Réncong|Réncong]]. Sawisé tekané Islam, [[aksara Jawi]] sing adhedhasar basa Arab diadopsi lan isih digunakaké nganti saiki minangka salah siji saka rong aksara resmi ing [[Brunéi Darussalam]] lan minangka aksara alternatif ing [[Malaysia]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&amp;sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&amp;sec=nation |archive-date=29 Oktober 2012 }}&lt;/ref&gt; Wiwit abad kaping 17, minangka akibat saka penjajahan Inggris lan Walanda, aksara Jawi mboko sithik diganti karo aksara Rumi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=2 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; sing adhedhasar Latin sing pungkasane dadi aksara modern resmi kanggo [[basa Malayu]] ing [[Malaysia]], [[Singapura]], lan [[Indhonésia]], lan aksara resmi ing [[Brunéi Darussalam]].

=== Festival lan perayaan ===
[[Barkas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Deretan Pelita ([[senthir|lampu lenga]]) sing diobong nalika ''Malam Tujuh Likur'' (wengi kaping 27 Ramadhan), lampu lenga iki sacara tradhisional digunakake kanggo madhangi omah lan dalan sajrone [[Ramadhan]]. Katon ing Muar, [[Johor]], [[Malaysia]].]]

Munculé [[Islam]] kasil ngowahi identitas Melayu ing abad kaping 15. Mangkono, umume festival lan perayaan Melayu mlaku sejajar karo kalender Islam, sanajan wis mendarah daging karo rasa karakter Melayu sing kuwat. Perayaan Hari Raya (sing diterjemahake minangka &quot;Dina Agung&quot;) rong taun sekali, yaiku [[Aidilfitri]] lan [[Aidiladha]], dianggep minangka perayaan gedhe sacara universal ing saindenging komunitas Melayu. Rong dina riyaya iki penting banget kanggo menehi komentar babagan rong prastawa utama lan filsafat ing ajaran lan kapercayan Islam. Sing pertama nandhani kamenangan minangka wong Islam sawise sewulan [[pasa (Islam)|pasa]] lan sabar ing wulan Ramadhan, dene sing terakhir nandhani ngurmati kurban sing digawe dening [[Ibrahim]] (Abraham) atas asmane [[Allah]].

Liburan ''Raya'' biasane diwiwiti nalika acara mulih kampung sing dikenal minangka Balik Kampung utawa ''Balik Raya'' sing kedadeyan sawetara dina sadurunge riyaya. Sajrone dina riyaya Hari Raya, wong Melayu bakal ngrayakake kanthi nindakake [[salat id]], nganakake pesta gedhe lan ngunjungi kanca, sedulur, lan tangga teparo. Ziarah menyang makam wong sing wis tilar donya uga penting, minangka tandha pakurmatan, katresnan, lan pakurmatan.

[[Barkas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara penobatan antarane Tengku Otteman, minangka ''Tengku Mahkota'' (Putera Mahkota) Kasultanan Deli, [[Indhiya Nèderlan|Hindia Walanda]]; karo garwane, Raja Amnah, anggota Royalti Perak minangka ''Tengku Puan Indera'' ing taun 1925]]

Upacara liturgi lan agama utama liyane sing dirayakake dening wong Melayu kalebu [[Ramadhan]], sasi suci sewulan sing dikhususake kanggo pasa awan lan macem-macem kegiatan agama; [[Mulud (pahargyan)|Maulidur Rasul]], prosesi gedhe khusus kanggo ngurmati laire Nabi [[Mukamad|Muhammad]]; [[dina Asyura|Asyura]], pangeling-eling [[Muharram]] ing ngendi wong Melayu bakal nyiyapake sajian khusus, sing dikenal minangka ''Bubur Ashura''; [[Nisfu Sya'ban|Nisfu Syaaban]], perayaan Pertengahan [[Sya'ban]], dina khusus [[puasa]] kanggo pangapura; Nuzul Quran, wahyu pisanan [[Kuran|Al-Quran]]; [[Isra' Mi'raj|Israk dan Mikraj]], munggahe [[Nabi Muhammad]] menyang swarga lan Awal Muharram, Taun Anyar Islam; telung perayaan pungkasan biasane diamati kanthi nganakake sholat ''sunat'' khusus, ceramah agama lan diskusi Islam ing [[masjid]].

Ana uga akeh festival budaya regional domestik lan acara sosial ing macem-macem lingkungan Melayu. Wilayah pesisir sacara historis dikenal minangka papan kanggo nganakake upacara ''Mandi Safar'' utawa ''Puja Pantai'', yaiku adus penyucian sajrone sasi [[Safar]] [[pananggalan Hijriyah|Islam]], sing wiwitane ditiru saka ritual pembersihan suci Melayu kuno pra-Islam, padha karo tradisi Belimau sadurunge Ramadhan; lan ''Pesta Menuai'', festival panen sing dirayakake dening komunitas Melayu pedalaman lan agraris kanthi dolanan tradhisional, teater, Joget, lan repertoar tari-tarian liyane. Nanging, kaloro praktik kasebut mboko sithik ilang amarga macem-macem revolusi sosial lan ekonomi sing dirancang ing komunitas Melayu ing abad kaping 20. Kajaba iku, akeh wong Melayu uga dikenal melu perayaan kekaisaran kanggo ngurmati kraton ing kerajaan masing-masing.

Fitur-fitur Islam uga nyulam kanthi kuat perayaan Melayu ing tataran individu, sawijining jukstaposisi sing kaiket karo ritual spiritual minangka wong [[Muslim]]. Wong Melayu biasane nganakake ''kenduri'', pesta upacara keagamaan kanggo ngrayakake utawa njaluk berkah kanggo sawijining acara. Ana sawetara variasi filosofis saka kenduri, wiwit saka ''Doa Selamat'' (njaluk sih rahmat lan perlindungan saka Gusti Allah), ''Kesyukuran'' (kanggo rasa syukur lan pangestu), ''Melenggang Perut'' (pijet upacara kanggo ibu sing lagi ngandhut anak pertamane), ''Aqiqah'' lan ''Cukur Jambul'' (upacara bayi anyar, kanggo ngrayakake urip anyar), ''Bertindik'' (upacara tindik pisanan kanggo bocah wadon), ''Khatam'' (upacara wisuda, sawise bocah maca [[Al-Qur'an]] kanthi lengkap kanggo pisanan), ''Khatan'' ([[tetak|sunat]]), ''Kahwin'' ([[nikah|pesta manten]]), ''Arwah'' utawa ''Tahlil'' (pandonga kanggo wong sing wis tilar donya), lan sawetara liyane. Acara iki biasane dianakake dening kulawarga lan biasane dibantu dening masyarakat ing sawijining acara sosial sing dikenal minangka ''Rewang'' utawa ''Gotong-royong''. Sajrone upacara iki, kabeh kulawarga bakal dibantu dening tangga teparo lan sedulure, sing masrahake macem-macem tugas wiwit saka nyiyapake panganan, manajemen papan, perakitan logistik, lan kontrol teknis liyane. Nanging, sawise munculé urbanisme ing komunitas Melayu kontemporer, praktik ''Rewang/Gotong-Royong'' mboko sithik digantikan karo layanan katering sing disewa dening kulawarga.

=== Musik ===
{{Main|Musik Melayu}}
[[Musik Melayu]] iku sawijining [[genre musik]] [[lagu dhaèrah|tradhisional]] sing asale lan berkembang ing pesisir wétan [[Sumatra]], [[Kalimantan]], lan [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]].&lt;ref&gt;Sahputra, T. W. H., Martarosa, &amp; Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. &lt;/ref&gt; [[Musik]] iki biasane dinyanyekake dening wong-wong saka etnis Melayu lan asring diiringi tarian khas Melayu lokal, contone nawakake tarian ing acara utawa pesta tradhisional, nampani tamu kehormatan, lan ing kegiatan keagamaan.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&amp;gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&amp;gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sing menarik saka [[genre musik]] iki yaiku komposisine sing kasusun saka lirik lagu sing ngemot puisi sing diadaptasi karo urip saben dina, katresnan (kaya Dondang Sayang) lan kebak piwulang (pesen moral), kebak swara utawa vokal cengkok khas [[Melayu]], lan aransemen musik sing disusun kanthi rapi.

Bebarengan karo perkembangan jaman, musik Melayu uga ngalami owah-owahan gaya musik, contone, musik iki uga ngalami fusi karo [[musik pop]], [[musik rock|rock]], lan [[dangdut]]. Aliran iki bisa ditemokaké ing negara-negara sing ana gandhèngané karo Melayu, kaya ta [[Indhonésia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], lan [[Brunéi Darussalam]].

Ing wiwitan perkembangane, instrumen musik sing digunakake didominasi dening aksi [[rebana]] sing diarani Kompang saka [[Kabupatèn Panaraga|Ponorogo]], petik gambus, gesekan [[piyul]], nabuh akordeon, swara [[gong]], lan tiupan [[serunai]]. Iki dipengaruhi dening [[budaya]] tanah Arab lan [[Éropa]] tradisional. Bebarengan karo perkembangan teknologi, kabeh iki wis diganti karo instrumen musik elektronik awujud keyboard. Nanging, ing kegiatan tartamtu, instrumen musik tradisional isih digunakake kanggo nglestarikake warisan budaya.

Ing perkembangane, gerakan iki populer ing taun 80-an lan malah mlebu era &quot;puncak kejayaan&quot; ing taun 90-an. Iki ditandhani karo tambah akeh penyanyi lan [[marchingband|band]] Melayu, lan pendatang anyar sing muncul kanthi lagu-lagu andalan dhewe.

===Olahan===
{{Main|Olahan Melayu}}

[[Barkas:ASAM PEDAS IKAN PARI.jpg|thumb|''[[Asem pedhes|Asam pedas]]'', ''[[gulé|gulai]]'' sing kecut lan pedhes]]

[[Olahan Melayu]] ditondoi kanthi panggunaan rempah-rempah aromatik, [[santen]], bahan-bahan fermentasi, lan jamu seger sing ekstensif, sing ngasilake masakan kanthi profil rasa sing kompleks lan kuat. Komponen-komponen masakan sing diwakili kalebu ''[[gulé|gulai]]'' (semur klapa), ''[[asem pedhes|asam pedas]]'' (semur asem lan pedhes), ''[[kupat|ketupat]]'' (lontong beras kompres sing umum digandhengake karo konsumsi perayaan), ''[[sega lenga|nasi minyak]]'' (sajian sega bumbu sing digawe karo ghee), ''[[rendhang|rendang]]'' (daging bumbu sing dimasak alon), ''[[sambel|sambal]]'' (bumbu adhedhasar lombok), ''[[krupuk|keropok]]'' (krupuk iwak utawa urang), ''[[kuih]]'' tradhisional (kue lan jajanan ukuran cokotan), ''[[jenang|dodol]]'' (kue manis adhedhasar klapa) lan olahan fermentasi kayata ''[[pekasam|perkasam]]''.

Senajan nduweni dhasar kuliner sing padha, masakan Melayu regional nuduhake variasi sing cukup gedhe sing dibentuk dening geografi, sumber daya pertanian lokal, jaringan perdagangan, lan interaksi sejarah. Spesialisasi regional sing béda kalebu ''[[sega dagang|nasi dagang]]'', ''[[sega kerabu|nasi kerabu]]'' lan ''[[lékor|keropok lekor]]'' ing Pattani, [[Trengganu]] lan [[Kelantan]]; Pahang lan Perak kanggo masakan basis [[durian]] sawijining, ''[[gulé|gulai]]'' ''[[tempoyak]]''; [[Kedah]] lan [[Pulo Pinang]] kanggo ''[[laksa|asam laksa]]'' lan ''rojak'' gaya lor; Satun lan Perlis kanggo panganan cuci mulut ''bunga kuda''; [[Negeri Sembilan]] kanggo masakan ''lemak''; [[Melaka|Malaka]] kanggo ''[[cincalok]]'' pedhes; [[Singapura]] kanggo ''[[rujak|rojak bandung]]'' lan ''[[Roti Canai|roti prata]]''; [[Riau]] kanggo masakan ''ikan patin'' (iwak ''[[patin|Pangasius]]''), ''[[gulé|gulai]] ikan patin'' lan ''[[asem pedhes|asam pedas]] [[patin|ikan patin]]''; [[Kapuloan Riau]] kanggo ''sup ikan''; Wong Melayu Deli ing [[Sumatra Lor]] kanggo ''[[sega gorèng|nasi goreng]] [[iwak teri|teri]] medan'' lan ''[[gulé|gulai]] ketam'';{{sfn|Winarno|2010}} [[Jambi]] kanggo ''ikan mas panggang'' lan ''[[tempoyak]]''; Wong Melayu Palémbang ing [[Sumatra Kidul]] kanggo ''[[pèmpèk|pempek]]'', ''[[mi celor]]'' lan ''[[sega lenga|nasi minyak]]''; [[Kapuloan Bangka-Belitung|Bangka Belitung]] kanggo ''siput gonggong'' lan ''[[terang bulan]]''; [[Kalimantan Kulon]] lan [[Sarawak]] kanggo ''[[bubur pedhes|bubur pedas]]'' lan ''ayam pansuh''; lan [[Brunéi Darussalam]] kanggo Nasi katok lan sajian ''ambuyat'' unik.

Ciri utama olahan Melayu tradhisional ora mangu-mangu yaiku panggunaan rempah-rempah sing akeh. [[Santen]] uga penting kanggo menehi rasa sing sugih lan lembut ing masakan Melayu. Bahan dhasar liyané yaiku ''[[trasi|belacan]]'' (tempe urang), sing digunakaké minangka dhasar ''sambal'', saus utawa bumbu sing sugih rasa sing digawé saka belacan, [[lombok abang|lombok]], bawang bombay, lan bawang putih. Masakan Melayu uga akeh nggunakake sereh lan lengkuas.{{sfn|Alexander|2006|p=58}}

Meh saben dhaharan Melayu disuguhake karo sega, [[panganan baku|panganan pokok]] ing pirang-pirang budaya Asia Wétan liyane. Senajan ana macem-macem jinis masakan ing panganan Melayu, kabeh disuguhake sekaligus, ora sak porsi. Panganan dipangan kanthi alus nganggo driji tangan tengen, ora nganggo driji kiwa amarga digunakake kanggo wudhu pribadi, lan wong Melayu arang nggunakake piranti makan.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1222}} Amarga umume wong Melayu iku [[Muslim]], olahan Melayu ngetutake hukum diet [[halal]] Islam kanthi ketat. Asupan protein biasane dijupuk saka daging sapi, kebo, wedhus, lan wedhus, lan uga kalebu unggas lan iwak. Babi lan daging non-halal, uga alkohol dilarang lan ora ana ing panganan saben dinane wong Melayu.

[[Nasi lemak]], sega sing dimasak nganggo [[santen]] sing pekat, mbokmenawa minangka masakan paling populer ing kutha lan desa-desa Melayu. Nasi lemak dianggep minangka [[olahan nasional]] [[Malaysia]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nasi Lemak |website= Malaysia.com |url= http://www.malaysia.com/nasi-lemak-food.html |access-date=18 Oktober 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150511161416/http://malaysia.com/nasi-lemak-food.html |archive-date=11 Mèi 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dene ''Nasi Minyak'' lan ''Nasi Hujan Panas'', sega sing dipanggang karo ghee lan rempah-rempah, dianggep minangka sajian upacara kanggo acara-acara khusus, utamane nalika pesta manten tradhisional Melayu.

=== Sastra ===
[[Barkas:Hkyt merong mahawgsa.jpg|thumb|Hikayat Merong Mahawangsa ing teks [[Aksara Gundhil|Jawi]]. Uga dikenal minangka Sejarah Kedah, iki minangka sastra Melayu kuna sing nyritakake garis keturunan Merong Mahawangsa lan madege [[Kedah]].]]

{{Main|Sastra Melayu}}
Sastra lisan lan sastra klasik wong Melayu ngemot akeh potret wong-wong, wiwit jaman kuna nganti jaman kontemporer.{{sfn|Littrup|1996|p=192}}

Ing sastra Melayu, ana sawetara jinis puisi, yaiku [[parikan|Pantun]], Syair, lan Gurindam.

Wangun [[sastra]] Melayu paling awal yaiku sastra lisan lan subjek utama yaiku [[folklor]] tradhisional sing ana gandhengane karo [[alam]], kewan, lan manungsa. Folklor Melayu klasik kasusun saka lagu lan musik tradhisional, puisi kepahlawanan, dongeng kewan, crita memedi, kedadeyan ing jaman kepungkur, dongeng, crita simbolis, mitos, lan crita bardik. Saben crita nduweni energi dhewe-dhewe babagan karakter, semangat, latar, lan crita, lan umume digawe kanthi tujuan kanggo menehi rasa seneng, bimbingan, pendidikan, pengeling-eling, penjelasan, lan liya-liyane. Cerita rakyat kasebut diapalake lan diwarisake saka generasi siji menyang generasi sabanjure. Kathah dongeng-dongeng menika ugi dipunserat dening ''penglipur lara'' (para tukang crita) tuladhanipun: ''Hikayat Malim Dewa'', ''Hikayat Malim Deman'', ''Hikayat Raja Donan'', ''Hikayat Anggun Cik Tunggal'', lan ''Hikayat Awang Sulung Merah Muda''.

Nalika pengaruh India mlebu ing Kapuloan Melayu udakara 2000 taun kepungkur, [[sastra Melayu]] wiwit nggabungake unsur-unsur India. [[Sastra]] ing jaman iki akèh-akèhé awujud terjemahan saka sastra lan roman Sansekerta, utawa paling ora sawetara produksi sing diilhami déning sastra lan roman kasebut, lan kebak kiasan kanggo mitologi Hindu. Mbokmenawa nganti wektu wiwitan iki bisa ditelusuri karya-karya kayata ''[[Hikayat Seri Rama]]'' (terjemahan gratis saka ''[[Ramayana]]''), ''Hikayat Bayan Budiman'' (adaptasi saka Śukasaptati) lan ''Hikayat Panca Tanderan'' (adaptasi saka ''Hitopadesha'').&lt;ref name=&quot;popular science 1899&quot;&gt;{{harvnb|Ford|1899|pp=379–381}}&lt;/ref&gt;

Jaman sastra Melayu klasik diwiwiti sawisé tekané [[Islam]] lan ditemokaké [[aksara Gundhil|aksara Jawi]] (aksara Melayu adhedhasar [[aksara Arab|Arab]]). Wiwit kuwi, kapercayan lan konsep Islam wiwit menehi tandha ing sastra Melayu. Watu Prasasti Terengganu, sing digawe taun 1303, minangka tulisan naratif Melayu paling awal sing dikenal. Watu iki diukir nganggo aksara Jawi babagan sejarah, hukum, lan roman.&lt;ref name=&quot;Marshall Cavendish 2007 1218&quot;&gt;{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1218}}&lt;/ref&gt; Ing jaman kejayaane, Kesultanan Malaka ora mung dadi pusat Islamisasi, nanging uga dadi pusat ekspresi budaya Melayu kalebu sastra. Sajrone jaman iki, karya-karya sastra Timur Tengah sing misuwur diterjemahake lan buku-buku agama ditulis nganggo [[basa Malayu]]. Antarane karya terjemahan sing misuwur yaiku ''Hikayat Muhammad Hanafiah'' lan ''Hikayat Amir Hamzah''.

Kebangkitan kasusastran Melayu ing jaman kasebut uga ditulis dening karya sastra asli liyane sing diwarnai dening [[tasawuf]] mistik Timur Tengah, karya-karya Hamzah Fansuri sing misuwur kayata ''Asrar al-Arifin'' (''Rahsia Orang yang Bijaksana''; Rahasia Wong Wicaksana), ''Sharab al-Asyikin'' (''Minuman Segala Orang yang Berahi''; Ombenan kanggo Kabeh Wong sing Semangat) lan ''Zinat al-Muwahidin'' (''Perhiasan Sekalian Orang yang Mengesakan''; Hiasan kanggo Kabeh Wong sing Setia) bisa katon minangka opera magna jaman.

[[File:Wayang Kulit Kelantan-Patani.jpg|thumb|upright=1.5|[[Wayang kulit|Wayang Kulit]] gaya Kelantan-Patani sing nyritakake kisah heroik [[Hikayat Seri Rama]].]]

Karya sastra Melayu sing paling penting mbokmenawa yaiku Sejarah Melayu utawa [[Sulalatus Salatin]] sing misuwur. Iki diarani &quot;karya sastra Melayu sing paling misuwur, khas, lan paling apik&quot; dening salah sawijining sarjana paling misuwur ing babagan studi Melayu, Sir Richard O. Winstedt.{{sfn|Boyd|1999|p=756}} Tanggal pasti karangan lan identitas pangripta asline ora mesthi, nanging miturut prentahe Sultan Alauddin Riaayat Shah III saka Johor ing taun 1612, Tun Sri Lanang ngawasi proses editorial lan kompilasi Sejarah Melayu.{{sfn|Jaaffar|Hussain|Ahmad|1992|p=260}}

Ing abad kaping 19, sastra Melayu nampa sawetara tambahan penting, kalebu ''Kitab Ilmu Bedil'' (Buku Senjata Tradisional) sing nyedhiyakake rincian penting babagan amunisi lan persenjataan tradhisional Melayu. Jaman kasebut uga nyakseni panggunaan jurnal medis Melayu sing luwih akeh, sing dikenal minangka ''Kitab Tib''. Karya-karya iki pancen penting amarga dadi referensi kanggo kawruh lan teknologi Melayu nalika jaman klasik.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kitab Ilmu Bedil – Book of Malay Traditional Weaponry (2016) |date=10 Juli 2016 |website=The Memory of the World Committee for Asia and the Pacific |url=http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |access-date=21 Oktober 2026 |archive-date=3 Dhésèmber 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224429/http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Naskah-naskah Melayu abad kaping 19 liyane ditulis ing Sumatra, kalebu ''Kitab Pengetahuan Bahasa'' (Buku Kawruh Linguistik) dening Raja Ali Haji lan ''Perhimpunan Gunawan bagi Laki-Laki dan Perempuan'' (Kompendium Jimat kanggo Pria lan Wanita) dening Khatijah Terung, garwane Raja Haji Abdullah bin Raja Hassan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Musa |first=Mohd Faizal |date=2021 |title=Transcripts of Gender, Intimacy, and Islam in Southeast Asia: The &quot;Outrageous&quot; Texts of Raja Ali Haji and Khatijah Terung |journal=Religions |language=en |volume=12 |issue=3 |page=219 |doi=10.3390/rel12030219 |issn=2077-1444|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

Ing abad sing padha uga ana owah-owahan monumental ing sastra Melayu liwat tulisan-tulisané [[Abdullah bin Abdulkadir Munsyi|Abdullah bin Abdul Kadir]], sawijining munshi [[Singapura]] sing misuwur lair ing [[Melaka|Malaka]].&lt;ref name=&quot;popular science 1899&quot; /&gt; Abdullah dianggep minangka wong Melayu paling berbudaya sing tau nulis,&lt;ref name=&quot;popular science 1899&quot; /&gt; salah sawijining inovator paling gedhe ing sastra Melayu&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;/&gt; lan bapak sastra Melayu modern.&lt;ref name=&quot;Marshall Cavendish 2007 1218&quot;/&gt; Karya-karyanipun ingkang paling wigati inggih punika ''[[Hikayat Abdullah]]'' (otobiografi), ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan'' (crita babagan lelampahane kanggo pamrentah menyang [[Kelantan]]), lan ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah'' (crita babagan [[kaji|ziarah]] menyang [[Mekah]] taun 1854). Karya-karyané dadi inspirasi kanggo generasi penulis ing mangsa ngarep lan nandhani tahap awal transisi saka sastra Melayu klasik menyang sastra Melayu modern.&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;/&gt;

=== Seni pertunjukan ===
[[Barkas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pagelaran Joget Gamelan, 1937]]

Wong Melayu duwé maneka warna musik lan tari sing minangka gabungan saka macem-macem pengaruh budaya. Genre-genre sing khas wiwit saka tari rakyat Melayu tradhisional kaya ta Mak Yong nganti tari Zapin sing dipengaruhi Arab. Gerakan koreografi uga maneka warna, saka langkah lan melodi sing prasaja ing Dikir barat nganti gerakan sing rumit ing Joget Gamelan.

Musik tradhisional Melayu umumé musik perkusi. Maneka warna [[gong]] nyedhiyakake irama kanggo akeh tarian. Ana uga [[drum]] kanthi maneka warna ukuran, wiwit saka ''rebana ubi'' gedhe sing digunakake kanggo nandhani acara penting nganti ''rebana cilik'' (kendhang pigura) sing digunakake minangka iringan kanggo pengajian vokal ing upacara keagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}

[[Barkas:KITLV - 3676 - Lambert &amp; Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sakumpulan penari Melayu Siam sing nampilake Mak Yong (kira-kira abad kaping 19). Ing taun 2005, iki diakoni minangka salah sawijining karya agung warisan lisan lan ora nyata manungsa dening [[UNESCO]].]]

Musik nobat dadi bagéan saka Regalia Kraton Melayu wiwit tekané Islam ing abad kaping 12 lan mung ditampilaké ing upacara-upacara penting kraton. Orkestrane kalebu instrumen suci lan dihormati banget yaiku ''nehara'' ([[kendang]]), ''gendang'' (kendang sirah loro), ''nafiri'' (trompet), ''[[serunai]]'' (oboe), lan kadhangkala gong kenop lan sepasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}

Pengaruh India kuwat banget ing drama bayangan tradisional sing dikenal minangka [[wayang kulit|Wayang Kulit]], ing ngendi crita-crita saka epik [[Hindhu]]; [[Ramayana]] &amp; [[Mahabharata]] dadi repertoar utama. Ana papat jinis teater wayang sing khas sing bisa ditemokake ing Semenanjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' lan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Sanajan mangkono, seni lan crita ''Wayang Purwa'' lan ''Wayang Siam'' nuduhake pengaruh regional sing nyawiji karo wong Jawa lan Siam, dene ''Wayang Melayu'' lan ''Wayang Gedek'' nyritakake bentuk lan busana Melayu sing luwih asli.

Seni pertunjukan Melayu liyane sing kondhang yaiku; Teater ''[[Bangsawan]]'', ''Dondang Sayang'' seneng balada lan tari ''Mak Inang'' saka Kasultanan Malaka, ''Jikey'' lan ''Mek Mulung'' saka [[Kedah]], tari ''Asyik'' lan drama tari ''Menora'' saka Patani lan [[Kelantan]], Tari ''Ulek mayang'' lan ''Rodat'' saka [[Trengganu]], Teater ''Boria'' saka [[pulo Pinang|Penang]], Tari ''Canggung'' saka Perlis, Lagu-lagu narasi ''Mukun'' saka [[Brunéi Darussalam]] lan [[Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}&lt;ref name=&quot;Ahmad Salehuddin 2009&quot;&gt;{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}&lt;/ref&gt; lan [[Gending Sriwijaya]] saka [[Kutha Palémbang|Palémbang]], lan ''Serampang Dua Belas'' saka Serdang.&lt;ref name=&quot;Ahmad Salehuddin 2009&quot;/&gt; Zapin Api firedance saka [[Riau]] lan Dikir barat Singapura saka [[Singapura]].

=== Seni rupa ===
[[Barkas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, manuk mitos raksasa sing digawe kanggo parade [[tetak|sunat]] agung pangeran [[Kelantan]].]]

Seni ukir kayu minangka bagéyan saka [[seni rupa]] Melayu klasik. Wong Melayu sacara tradhisional nghias monumen, prau, senjata, makam, alat musik, lan piranti-piranti kuna kanthi motif flora, kaligrafi, geometri, lan fitur kosmik. Seni iki ditindakake kanthi mbusak sebagian kayu nganggo piranti sing landhep lan ngetutake pola, komposisi, lan urutan tartamtu. Bentuk seni iki, sing dikenal minangka ''ukir'', dianggep minangka tumindak pengabdian para pengrajin marang sing nitahake lan hadiah kanggo sesamane.{{sfn|Said|2005}}

Bentuk seni iki utamane disebabake dening akehe kayu ing Kepulauan Melayu lan uga dening katrampilan para pengukir kayu sing ngidini wong Melayu praktik ngukir kayu minangka kerajinan. Latar tropis alami ing ngendi flora lan fauna akeh wis menehi inspirasi kanggo motif kanggo digambarake kanthi bentuk abstrak utawa bergaya ing papan kayu. Kanthi rawuhe Islam, bentuk geometris lan kaligrafi Islam dikenalake ing ukiran kayu. Kayu sing digunakake biasane saka spesies kayu atos tropis sing dikenal awet lan bisa tahan serangan jamur, kumbang sepatu bot listrik, lan rayap.{{sfn|Said|2002}}

Omah-omah tradhisional Melayu utawa masjid biasane dihiasi nganggo luwih saka 20 ukiran. Ukiran ing tembok lan panel ngidini angin sirkulasi kanthi efektif mlebu lan metu saka bangunan lan bisa ngidini sinar srengenge madhangi njero struktur kasebut. Ing wektu sing padha, bayangan sing digawe dening panel uga bakal nggawe bayangan adhedhasar motif sing nambah kaendahan ing lantai. Dadi, komponen sing diukir nduweni fungsi fungsional lan estetika.

=== Grabah ===
[[Barkas:Sayong.jpg|thumb|''Labu Sayong'' warna ebony, kendi Melayu klasik saka Kuala Kangsar, Perak, Malaysia]]

Ing budaya Melayu, [[grabah]] ora mung dideleng minangka piranti rumah tangga. Iki dianggep minangka karya [[kagunan]], paradigma bakat, disulam karo estetika, warisan, ketekunan lan pengabdian agama. Tanah liat Melayu biasane ora diglasir, kanthi desain hias diukir nalika gerabah setengah garing sajrone proses konstruksi.&lt;ref name=&quot;Travel Malaysia 2012&quot;&gt;{{cite web |title= Malaysian Handicraft – Pottery |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |access-date= 22 Oktober 2026 |archive-date= 21 Novèmber 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171121031048/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |url-status= live }}&lt;/ref&gt;

Miturut sawetara panliten,&lt;ref name=&quot;Azmi Arifin 2015&quot;&gt;{{harvnb|Azmi Arifin|2015}}&lt;/ref&gt; industri keramik Melayu asli wis berkembang sacara pribumi wiwit jaman kuna lan wiwit saiki wis nggambarake kecanggihan budaya tingkat tinggi. Uga wis dicathet yen fitur desain gerabah Melayu nuduhake ora anane [[globalisasi|pengaruh manca]] sadurunge abad kaping 19, sawijining paradoks amarga anane kontak budaya sing jembar antarane wong Melayu lan jagad njaba.&lt;ref name=&quot;Azmi Arifin 2015&quot;/&gt;

Ing antarane keramik tradhisional Melayu sing misuwur kalebu ''Mambong'' saka [[Kelantan]], sing digawe saka lempung lan diidentifikasi nganggo warna terakota. Biasane dianggep minangka piranti masak. Ing pesisir kulon, ''Labu Sayong'' warna ireng saka Kuala Kangsar diajeni amarga toples sing digawe saka waluh. Ana uga sawetara varian saka ''Labu'', kalebu ''Labu Tela'', ''Labu Kepala'', ''Labu Gelugor Tela'' lan ''Labu Gelugor Kepala''.&lt;ref name=&quot;Travel Malaysia 2012&quot;/&gt;

Wangun liya saka gerabah tradhisional Melayu yaiku: ''Belanga'', umume duwe pinggiran sing amba lan dhasar sing bunder, panci kasebut biasane digerakake kanggo masak [[kari]]. Dipercaya manawa struktur lemah bakal mbantu panas disebarake kanthi rata, sing ana gandhengane karo dhasare sing bunder. Versi ''Belanga'' sing luwih cilik diarani ''periok'', digunakake kanggo nyiyapake [[wos|beras]]; ''Buyong'', sing umume ditegesi kanthi krah lurus lan awak bunder, asring digunakake minangka kendi banyu; ''Terenang'', ''Terenang'' sing sudut digunakake minangka tabung, utamane ing wilayah pesisir Melayu [[Kelantan]], Patani lan [[Terengganu]]; ''Bekas Bara'', wadhah cilik, biasane digawe kanggo nggunakake dupa; ''Jambangan'', vas tradhisional Melayu, biasane kanggo tujuan estetika lan ''Geluk'', papan panyimpenan banyu cilik.{{sfn|Cikgu Paklong|2017}}

=== Sandhangan tradhisional ===
[[Barkas:Busana Melayu.jpg|thumb|Wong lanang Melayu ing ''busana Melayu'', gaya tradhisional busana Melayu]]

Sandhangan lan tekstil tradhisional Melayu wis terus owah wiwit jaman kuna. Sacara historis, wong Melayu kuna dicathet nggabungake maneka warna bahan alami minangka sumber penting kanggo kain, sandhangan, lan sandhangan. Nanging ing jaman biyen, nalika para pedagang awal teka saka wetan lan kulon menyang pelabuhan Kepulauan Melayu, padha bebarengan tuku barang-barang mewah anyar, kalebu katun lan sutra sing apik. Sandhangan kasebut banjur dadi sumber mode Melayu sing dhuwur lan nduweni peran budaya minangka identitas sing ngiket ing Nusantara, utamane ing semenanjung, Sumatra lan wilayah pesisir Kalimantan.{{sfn|Hassan|2016}}

Ing budaya Melayu, sandhangan lan tekstil dianggep minangka simbol kaendahan, kekuasaan, lan status. Akeh cathetan ing hikayat Melayu nandheske papan khusus sing dikuwasani tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri tenun tangan Melayu bisa dilacak asal-usule wiwit abad kaping 13 nalika jalur perdagangan wétan berkembang ing jaman Dinasti Song. Sebutan babagan tekstil gawean lokal uga dominasi tenunan ing [[Jasirah Malaka]] digawe ing macem-macem cathetan Tiongkok lan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Antarane tekstil Melayu sing kondhang yaiku [[Songkèt]], [[Bathik]], ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' lan ''Tekad''.

Sandhangan Melayu klasik maneka warna ing saben wilayah, nanging sandhangan tradisional sing paling jero ing jaman saiki yaiku Baju Kurung (kanggo wanita) lan Baju Melayu (kanggo pria), sing loro-lorone diakoni minangka sandhangan nasional kanggo [[Malaysia]] lan [[Brunéi Darussalam]], lan uga dienggo dening komunitas Melayu ing [[Indhonésia]], [[Singapura]], [[Filipina]], [[Myanmar]] lan [[Thai]]land.

[[Barkas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Bocah-bocah Melayu nganggo klambi adat nalika [[Idul Fitri]]]]

Tembung ''Baju Kurung'', sing sacara sastra ditegesi minangka &quot;mbunteli awak&quot; sing nganggo, dirancang adhedhasar prinsip-prinsip Islam babagan kesopanan, wicaksana, lan andhap asor. Praktek iki padha karo doktrin agama Yahudi-Kristen, amarga memamerkan bagian awak sing intim dianggep dilarang ing Islam. Interpretasi kasebut banjur diserap menyang cara berpakaian lan perspektif budaya Melayu, iki bisa dideleng kanthi cetha nalika pamrentahan Mansur Shah saka Malaka ing abad kaping 15, sultan nglarang rakyat Muslim wanita ing ngarep umum supaya ora mung nganggo sarung saka dhadha mudhun. Sajrone jaman biyen, Baju Kurung Melayu ngalami sawetara reinkarnasi sadurunge njupuk wujud kaya saiki. Amarga jembare maneka warna karajan Melayu ing Nuswantara, pola desain Baju Kurung uga bisa dideleng ing wilayah kasebut, kalebu [[Bengkulu]], [[Kedah]], [[Jambi]], Johor-Riau, Pahang lan [[Kutha Palémbang|Palémbang]].{{sfn|Hassan|2016}}

Mode Baju Kurung sing cocog kanggo wong lanang diarani &quot;Baju Melayu&quot;. Bagean ndhuwur sandhangan digawe kanthi desain geometris sing meh padha karo Baju Kurung lan umume dipasangake karo kain tenun sing dikenal minangka sarung. Pola sarung bisa uga kalebu simbol status perkawinan wong kasebut utawa pangkate ing masyarakat Melayu tradhisional.{{sfn|Hassan|2016}}

Sandhangan Melayu klasik umum liyané kanggo wong lanang kalebu ''baju'' (klambi) utawa ''tekua'' (jinis klambi lengen dawa), ''baju rompi'' (rompi), ''kancing'', ''celana'' sikil cilik ([[clana]]), [[sarung]] sing dienggo ing pinggul, ''capal'' (sandal), lan ''tanjak'' utawa ''tengkolok'' (tutup sirah); kanggo para bangsawan, ''baju sikap'' utawa ''baju layang'' (jinis jas) lan ''pending'' (gesper sabuk hias) uga sinonim kanggo dienggo minangka sandhangan resmi. Uga lumrah yen ''Pendekar'' (prajurit Melayu) nduweni [[keris]] sing diselipake ing lipatan ngarep sarung.

Beda karo Baju Melayu sing isih dienggo mung minangka sandhangan upacara, Baju Kurung dienggo saben dina sajrone setaun dening mayoritas wanita Melayu. Katon pegawai negeri sipil wanita, pekerja profesional, lan mahasiswa nganggo Baju Kurung iku lumrah ing [[Malaysia]] lan [[Brunéi Darussalam]].

===Seni bela diri===
[[Barkas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Praktisi silat wanita saka [[Singapura]]]]

Silat lan varian-variané bisa ditemokaké ing saindenging [[donya Melayu]]: Semenanjung Malaya (kalebu [[Singapura]]), [[Kapuloan Riau]], [[Sumatra]] lan wilayah pesisir [[Kalimantan]]. Bukti arkeologi nuduhake yen, ing abad kaping 6, seni tempur formal wis dipraktekke ing Semenanjung Melayu lan Sumatra.{{sfn|James|1994|p=73}} Wangun Silat paling awal diyakini wis dikembangake lan digunakake ing angkatan bersenjata kerajaan Melayu kuna Langkasuka (abad kaping 2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} lan [[praja Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad kaping 7).

Pengaruh kesultanan Melayu Malaka, Johor, Pattani, lan Brunéi wis nyumbang marang panyebaran seni bela diri iki ing Kapuloan Melayu. Liwat labirin saluran segara lan kapiler kali sing rumit sing nggampangake ijol-ijolan lan perdagangan ing saindenging wilayah kasebut, Silat mlaku menyang alas udan sing padhet lan munggah menyang pegunungan. [[Laksamana]] Hang Tuah saka Malaka sing legendaris iku salah siji ''pesilat'' paling misuwur ing sejarah{{sfn|Green|2001|p=802}} lan malah dianggep dening sawetara wong minangka bapak silat Melayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Wiwit jaman klasik, Silat Melayu ngalami diversifikasi sing gedhe lan mbentuk apa sing saiki diakoni sacara tradhisional minangka sumber [[pencak silat|Pencak Silat]] Indhonésia lan bentuk Silat liyane ing [[Asia Kidul-wétan]].{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}}

Saliyané Silat, Tomoi uga dipraktekké déning wong Melayu, mliginé ing wilayah lor [[Jasirah Malaka]]. Iki minangka varian saka bentuk kickboxing Indo-Cina sing diyakini wis nyebar ing daratan Asia Kidul-wétan wiwit jaman Kekaisaran Funan (68 Masehi).

=== Pakaryan logam ===
[[Barkas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|[[Bunga mas|Bunga Mas]], Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawakake negara-negara Melayu sisih lor, [[Trengganu]], [[Kelantan]], [[Kedah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu lan Setul marang [[Krajan Ayutthaya|Raja Ayutthaya]] ([[Thai|Siam]]) minangka pralambang kasetyan.]]

Ing awal abad kaping 17, emas, perak, [[wesi]], lan kuningan wis dibentuk kanthi sampurna dadi bagean saka masyarakat Melayu. Jaman kasebut nyakseni karya-karya logam nampa perlindungan kerajaan sing kritis. Akeh pakaryan logam Melayu sing dadi bukti jaman iki, wiwit saka [[keris]] Melayu aneh sing dikenal minangka Keris sing digawe saka wesi, nganti perhiasan mewah sing digawe saka emas lan perak. Kanggo para bangsawan Melayu sajrone periode iki, karya-karya pending (gesper sabuk hias sing dihias nganggo [[watu permata|watu mulia]]), ''keronsang'' (bros) lan ''cucuk sanggul'' (jepit rambut) dipentasake dadi salah sawijining barang busana sing paling digoleki. Jaman kasebut uga dadi papan kanggo nyimpen sawetara barang penting liyane ing sandhangan Melayu sing digawe saka emas, kalebu kothak upacara, ''Tepak sirih'' (wadhah sirih) lan bagean-bagean keris. Seni ngolah emas umume ditindakake kanthi teknik repoussé lan granulasi, sing isih bisa dideleng nganti saiki. Ing jaman saiki, perhiasan emas Melayu utamane ditemokake ing wujud gelang kaki, gelang, ali-ali, kalung, liontin, lan anting-anting.&lt;ref name=&quot;Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver &amp; Brass 2011&quot;&gt;{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver &amp; Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 23 Oktober 2026 |archive-date= 19 Mèi 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karyaneka 2013&quot;&gt;{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=23 Oktober 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Maret 2018 }}&lt;/ref&gt;

Kanggo piranti perak Melayu, karya perak cukup misuwur amarga desain sing canggih lan apik. Biasane digawe nganggo teknik repousse, filigree, lan niello. Barang-barang tradhisional Melayu sing umum digawe saka perak kalebu ujung bantal, gesper sabuk, pojok montok, sumbat wadhah banyu, sarung keris lan kothak rokok. ''Awan Larat'' (pola mega) lan ''Kerawang'' (motif nabati) kalebu desain populer kanggo pucuk bantal perak lan kothak rokok hias Melayu.&lt;ref name=&quot;Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver &amp; Brass 2011&quot;/&gt;

Panggunaan barang kuningan ngluwihi akeh kelas sosial Melayu klasik, digunakake dening para bangsawan lan rakyat jelata. Popularitas barang kuningan akeh dipengaruhi amarga daya tahan, kualitas, lan regane terjangkau kanggo kabeh wong. Piranti kuningan bisa dipérang dadi rong warna, kuningan kanggo barang-barang fungsional lan putih kanggo tujuan dekorasi. Asring digawe kanthi teliti lan dihias nganggo maneka warna desain dekorasi kanthi motif [[seni rupa Islam|agama]] lan kembang. Nanging, panggunaan kuningan paling dikenal kanggo Tepak Sireh, wadhah upacara kanggo sirih lan kanggo nggawe instrumen musik tartamtu kayata [[Gong]] kanggo orkestra [[Gamelan]] Melayu klasik. Saliyané iku, barang-barang tradhisional Melayu liyané sing digawe saka logam kalebu vas kembang, taburan parfum, nampan saji, panci masak, ceret, lan dupa.&lt;ref name=&quot;Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver &amp; Brass 2011&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Karyaneka 2013&quot;/&gt;

===Dolanan tradhisional===
[[Barkas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Bengkel tukang Wau ing [[Kelantan]], [[Malaysia]]. Layangan jinis aneh iki bisa ditemokake ing pesisir lor-wetan Semenanjung Melayu.]]

Dolanan Melayu tradhisional lumrahé mbutuhaké katrampilan kerajinan lan ketangkasan manual lan bisa dilacak asal-usulé wiwit jaman Kesultanan Malaka. ''Sepak Raga'' lan [[layangan]] kalebu dolanan tradhisional sing kasebut ing [[Sulalatus Salatin|Sejarah Melayu]] sing dimainake dening para bangsawan lan kraton kesultanan Melayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}}

''Sepak Raga'' minangka salah sawijining dolanan Melayu sing paling populer lan wis dimainake nganti pirang-pirang abad. Sacara tradhisional, Sepak raga dimainake kanthi muter-muter kanthi nendhang lan njaga bal rotan supaya tetep munggah nggunakake bagean awak apa wae kajaba lengen lan tangan. Saiki diakoni minangka olahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} nasional Malaysia lan dimainake ing acara olahraga internasional kayata [[Pèsta Ulahraga Asia|Asian Games]] lan [[Pista Ulah raga Asia Kidul Wétan|Southeast Asian Games]].

Dolanan populer liyané yaiku [[gangsingan|''Gasing'' muter]] sing biasané dimainaké sawisé mangsa panèn. Dibutuhake katrampilan sing apik kanggo ngasilake ''Gasing'' (ndhuwur) sing paling kompetitif, sawetara bisa diputer nganti rong jam saben wektu.&lt;ref name=&quot;Alexander 2006 51&quot;&gt;{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}&lt;/ref&gt;

Mungkin dolanan Melayu sing paling populer yaiku ''Wau'' (jinis layangan unik saka pesisir wétan Semenanjung Malaya) utawa mabur layangan. Kompetisi mabur wau dianakake karo juri sing menehi poin kanggo keahliane (''Wau'' iku obyek sing ayu lan warni-warni sing dipasang ing pigura pring), swara (kabeh layangan Melayu dirancang kanggo nggawe swara tartamtu nalika diombang-ambingake ing angin) lan ketinggian.&lt;ref name=&quot;Alexander 2006 51&quot;/&gt;

Wong Melayu uga duwe varian dolanan papan [[Mancala]] sing dikenal minangka [[Dhakon|Congkak]]. Dolanan iki dimainake kanthi ngobahake watu, kelereng, manik-manik utawa cangkang ing sakubenge papan kayu sing kasusun saka rolas bolongan utawa luwih. Mancala diakoni minangka dolanan paling tuwa ing donya lan bisa dilacak asal-usule wiwit [[Mesir Kuna]]. Nalika dolanan iki nyebar ing saindenging jagad, saben budaya wis nemokake variasi dhewe-dhewe kalebu wong Melayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}}

==Sub-ètnis==
{{Uga deleng|Wong Melayu Malaysia|Wong Melayu Indhonésia|Wong Melayu Brunéi|Wong Melayu Singapura}}
[[Barkas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Kratoning wong Melayu digambarake kanthi warna ijo lan klompok sub-ètnis liyane sing ana gandhengane digambarake kanthi warna ijo sing luwih peteng utawa luwih enom.]]

Senajan mung 3,4% saka total populasi, etnis Melayu minangka salah sawijining etnis sing paling akeh nyebar ing Indonesia. Kaya sing dituduhake ing peta, ing njaba [[pratélan pulo ing Indonésia|Kapuloan Indhonésia]], wong Melayu manggon ing [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]], mbentuk golongan ètnik dominan ing Semenanjung Malaysia lan minoritas sing signifikan ing [[Singapura]], [[Thai]] lan [[Myanmar]] kidul. Koridor wilayah Melayu Kalimantan diwiwiti saka sisih lor saka [[Sabah]] kidul-kulon, terus karo negara [[Brunéi Darussalam]], pesisir [[Sarawak]] lan terus mudhun menyang [[Kalimantan (Wewengkon Indhonésiya)|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;text-align: center; background: #aacccc;&quot;|Golongan ètnik
! style=&quot;text-align: center; background: #aacccc;&quot;|Wilayah sejarah
! style=&quot;text-align: center; background: #aacccc;&quot;|Wilayah kanthi populasi sing signifikan
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Bangka lan Belitung
|
|
* {{flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} [[Kapuloan Bangka-Belitung]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}}
|
|
* {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok&lt;br /&gt;{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum&lt;br /&gt;{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Provinsi Ayutthaya
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Bengkulu
|
|
* {{flag|Bengkulu}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Berau
|
* Kasultanan Berau (1377–1830)
* Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945)
* Kasultanan Sambaliung (1810–1945)
|
* {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} [[Kabupatèn Berau]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Bugis-Melayu&lt;ref name=&quot;Karim&quot;&gt;{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Joseph&quot;&gt;{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}&lt;/ref&gt;(kelompok Melayu keturunan [[wong Bugis|Bugis]] sing diasimilasi)
|
* Krajan Mempawah (1740–1950)&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=23 Oktober 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* Kasultanan Selangor (1745–saiki)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{Flag|Riau}},&lt;br /&gt; {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} [[Kapuloan Riau]]
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Selangor]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} Pahang
* {{flag|Singapura}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Burma
|
|
* {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi
|- valign=&quot;top&quot;
| [[Wong Melayu Brunéi]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}&lt;ref name=&quot;Colling&quot;&gt;{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot;&gt;{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot;&gt;{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}&lt;/ref&gt;
|
* Kakaisaran Brunéi (abad kaping 7–15)
* Kasultanan Brunéi (1363–saiki)
|
* {{flag|Brunéi Darussalam}}
* {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],&lt;br&gt;{{flag|Sabah}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Cocos
|
|
* {{flag|Pulo Natal}},&lt;br&gt;{{flag|Kapuloan Cocos (Keeling)}}
* {{flag|Sabah}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Jambi
|
* Karajan Jambi (abad kaping 7)
* Dharmasraya (1183–1347)
* Kasultanan Jambi (1460–1907)
|
* {{flag|Jambi}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Jawa-Melayu&lt;ref name=&quot;Karim&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Joseph&quot; /&gt;&lt;br /&gt;(kelompok Melayu keturunan [[wong Jawa|Jawa]] sing diasimilasi)
|
* [[Kutha Palémbang|Kasultanan Palémbang]] (1550–1823)
|
* {{flag|Sumatra Kidul}},&lt;br /&gt; {{flag|Sumatra Lor}}
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Selangor]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} Pahang,&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Johor&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Kasultanan Johor (1528–saiki)
* Kasultanan Muar (1855–1877)
|
* {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Kedah&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}}
|
* [[Peradaban]] [[Lembah Bujang]] (abad kaping 1)
* Langkasuka (abad kaping 2–14)
* Kerajaan Kedah (Kedah Tua) (abad kaping 7–12)
* Kasultanan Kedah (1136–saiki)
* Karajan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}}
* Kerajaan Kubang Pasu (1839–1864)
* Karajan Perlis (1842–saiki)
|
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kedah]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} Perlis,&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} [[Pulo Pinang]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} Perak
* {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,&lt;br&gt;{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,&lt;br&gt;{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Kelantan&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Krajan Bumi Abang (abad kaping 1–6)
* Kasultanan Kelantan (1267–saiki)
* Kasultanan Jembal (1638–1720)
|
* {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kelantan]]
* {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat
* {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Trengganu]])
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Lahat
|
|
* {{flag|Sumatra Kidul}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Loloan
|
|
* {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} [[Kabupatèn Jembrana]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Malaka&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Kasultanan Malaka (1402–1511)
|
* {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Melaka]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Minangkabau-Melayu&lt;ref name=&quot;Karim&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Joseph&quot; /&gt;&lt;br /&gt;(''kelompok Melayu keturunan [[wong Minangkêbo|Minangkêbo]] sing diasimilasi'')
|
* Dharmasraya (1183–1347)
* Kasultanan Siak (1725–1949)
* Panguwasa Negeri Sembilan (1773–saiki)
|
* {{flag|Riau}},&lt;br /&gt; {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} [[Kapuloan Riau]]
* {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Negeri Sembilan]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Selangor]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor]],&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} Pahang
* {{flag|Singapura}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Sumatra Lor-Wétan
|
* Kasultanan Asahan (1630–1946)
* Kasultanan Bilah (1630–1946)
* Kasultanan Deli (1632–1946)
* Kasultanan Langkat (1568–1946)
* Kasultanan Serdang (1728–1946)
|
* {{flag|Sumatra Lor}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Pahang&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Karajan Pahang Kuna (abad kaping 5–1454)
* Kasultanan Pahang Kuna (1470–1623)
* Karajan Pahang Modern (1770–1881)
* Kasultanan Pahang Modern (1881–saiki)
|
* {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} Pahang
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Palémbang&lt;ref name=&quot;Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam&quot;&gt;{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= Indonesian|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang&quot;&gt;{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Dhésèmber 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang&quot;&gt;{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Dhésèmber 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang&quot;&gt;{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad kaping 7–13)
* Kasultanan Palémbang (1550–1823)
|
* {{flag|Sumatra Kidul}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Patani&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Karajan Negara Sri Dharmaraja (abad milenium kaping 1–15)
* Langkasuka (abad kaping 2–14)
* Kasultanan Pattani (1516–1902)
* Kasultanan Singgora (1603–1689)
* Karajan Reman (1785–1902)
* Karajan Legeh (1755–1902)&lt;ref name=&quot;Anuar Nik Mahmud 1999 39&quot;&gt;{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}&lt;/ref&gt;
* Karajan Nong Chik (1809–1902)&lt;ref name=&quot;Anuar Nik Mahmud 1999 39&quot;/&gt;
* Karajan Jalur (1817–1902)&lt;ref name=&quot;Anuar Nik Mahmud 1999 39&quot;/&gt;
* Karajan Teluban (1817–1902)&lt;ref name=&quot;Anuar Nik Mahmud 1999 39&quot;/&gt;
* Karajan Jering (1817–1902)&lt;ref name=&quot;Anuar Nik Mahmud 1999 39&quot;/&gt;
|
* {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,&lt;br&gt;{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,&lt;br&gt;{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,&lt;br&gt;{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,&lt;br /&gt;{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kedah]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kelantan]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} Perak
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Perak&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Gangga Negara (abad kaping 2 – 11)
* Kasultanan Perak (1528–saiki)
|
* {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} Perak
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Riau
|
* Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933)
* Kasultanan Indragiri (1298–1945)
* Kasultanan Rokan (1569–1940)
* Kasultanan Pelalawan (1791–1946)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{flag|Riau}},&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} [[Kapuloan Riau]],&lt;br /&gt; {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} [[Kabupatèn Pasaman]],&lt;br /&gt;{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} [[Kabupatèn Lima Puluh Kota]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}}
|
* Karajan Santubong (abad kaping 7)
* Karajan Samarahan (abad kaping 13)
* Karajan Saribas (abad kaping 15)
* Karajan Banting (abad kaping 16)
* Kasultanan Sarawak (1598–1641)
|
* {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Selangor
|
* Kasultanan Selangor (1745–saiki)
|
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Selangor]]
|- valign=&quot;top&quot;
| [[Wong Melayu Singapura]]
|
* Karajan Singapura (1299–1398)
|
* {{flag|Singapura}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Tamiang
|
* Karajan Bukit Karang (1023–1330)
* Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528)
|
* {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} [[Kabupatèn Acèh Tamiang]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Trengganu&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Kasultanan Trengganu (1708–saiki)
* Karajan Besut (1780–1899)
|
* {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Trengganu]]
* Kutha Kuantan (Pahang)
|- valign=&quot;top&quot;
|Wong Melayu Kalimantan Kulon
|
* Karajan Landak (1292–1962)
* Karajan Matan (1590–1948)
* Kerajaan Mempawah (1740–1950)
* Kasultanan Pontianak (1771–1950)
* Kasultanan Sambas (1675–1944)
* Karajan Sanggau (1310–1960)
* Karajan Sintang (1365–1950)
* Karajan Tanjungpura (880–1590)
|
* {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Kulon]]
|}

==Deleng uga==
* [[Donya Melayu]]
* [[Omah Melayu]]

==Cathetan suku==
{{Reflist}}

==Pranala njaba==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Pranala mati|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{en icon}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&amp;hl=id&amp;ct=clnk&amp;cd=139&amp;gl=id&amp;client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Pranala mati|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}

{{stub}}

{{DEFAULTSORT:Melayu}}
[[Kategori:Melayu|*]]
[[Kategori:Suku bangsa ing Malaysia]]
[[Kategori:Suku bangsa ing Indonesia]]
[[Kategori:Golongan ètnik ing Indonésia]]
[[Kategori:Golongan ètnik ing Malaysia]]
[[Kategori:Golongan ètnik ing Singapura]]
[[Kategori:Golongan ètnik ing Brunéi Darussalam]]

{{Featured article}}
{{Authority control}}</text>
      <sha1>6oe7ymvgzt6jq1zsagyiv92gp9bcx8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1759832</id>
      <parentid>1759831</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55037-88</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1759832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99115" sha1="dqjq5khys4c0fuffa5sfhoreui421d3" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = &lt;br/&gt;Wong Melayu&lt;br/&gt;''Orang Melayu''&lt;br/&gt;أورڠ ملايو
| flag             = [[Barkas:Malay tricolour.svg|120px]]
| flag_caption     = Triwarna Melayu
| image = [[Gambar:Siti Nurhaliza - KLIFF 08.jpg|66px|Siti Nurhaliza]] [[Gambar:Mahathir 2007.jpg|66px|Mahathir Mohammad]] [[Gambar:Muszaphar shukor.jpg|66px|Sheikh Muszaphar Shukor]]&lt;br/&gt;[[Gambar:Amir Hamzah portrait edit.jpg|66px|Amir Hamzah]] [[Gambar:Raja Ali Haji.jpg|66px|Raja Ali Haji]] [[Gambar:Hamzah Haz.jpg|66px|Hamzah Haz]]&lt;br/&gt;[[Gambar:Siti Nordiana interviewed by MeleTOP.jpg|66px|Siti Nordiana]] [[Gambar:Pakngah.jpg|66px|Pak Ngah]] [[Gambar:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|66px|P. Ramlee]]&lt;br/&gt;[[Gambar:Ratu Irama Pop Melayu Tradisional Malaysia.jpg|66px|Noraniza Idris]] [[Gambar:Wany Hasrita at MSU 22nd Convocation Ceremony Graduands.jpg|66px|Wany Hasrita]] [[Gambar:Yuna - Bandung 2016 (cropped).jpg|66px|Yuna]]
| caption = Pisanan: [[Siti Nurhaliza]] • [[Mahathir Mohammad]] • [[Sheikh Muszaphar Shukor]]&lt;br/&gt;
Kaloro: [[Amir Hamzah]] • [[Raja Ali Haji]] • [[Hamzah Haz]]&lt;br/&gt;
Katelu: [[Siti Nordiana]] • [[Pak Ngah]] • [[P. Ramlee]]&lt;br/&gt;
Kapapat: [[Noraniza Idris]] • [[Wany Hasrita]] • [[Yuna]]
| poptime = {{circa}} '''40.000.000 jiwane''' &lt;!-- sum of numbers from each region below --&gt;
| region1 = &lt;span style=&quot;font-size:105%;&quot;&gt;'''Pedunung mayoritas'''&lt;/span&gt;
| region6 = '''{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]'''
| pop6 = 20.749.378 &lt;small&gt;(2010 prakiraan)&lt;/small&gt;
| ref6 = {{lower|&lt;ref&gt;{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}&lt;/ref&gt;}}
| region7 = '''{{flagicon|Brunei}} [[Brunéi Darussalam]]'''
| pop7 = 501.902 &lt;small&gt;(2010 prakiraan)&lt;/small&gt;
| ref7 = {{lower|&lt;ref name=&quot;CIA (B)&gt;&quot;{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}&lt;/ref&gt;}}
| region8 = &lt;span style=&quot;font-size:105%;&quot;&gt;'''Pedunung minoritas'''&lt;/span&gt;
| pop8 = 
| ref8 = 
| region9 = '''{{flagicon|Indonesia}} [[Indonésia]]'''
| pop9 = 8.789.585 &lt;small&gt;(2010 prakiraan)&lt;/small&gt;
| ref9 = {{lower|&lt;ref&gt;{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census&lt;/ref&gt;}}
| region10 = '''{{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]'''
| pop10 = 5.354.475 &lt;small&gt;(2010 prakiraan)&lt;/small&gt;
| ref10 = {{lower|&lt;ref&gt;{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|World Directory of Minorities and Indigenous Peoples|2005}}&lt;/ref&gt;}}
| region11 = '''{{flagicon|Singapura}} [[Singapura]]'''
| pop11 = 1.003.449 &lt;small&gt;(2010 prakiraan)&lt;/small&gt;
| ref11 = {{lower|&lt;ref&gt;{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}&lt;/ref&gt;}}
| region12 = '''{{flagicon|Philippines}} [[Pilipina]]'''
| pop12 = 2.000.000
| ref12 = 
| region13         = '''{{flagicon|Liga Arab}} [[Nagara-nagara Arab]]'''
| pop13            = ~50.000
| ref13            = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.utusan.com.my/rencana/agama/jejak-melayu-di-bumi-anbiya-1.437075|title=Jejak Melayu di bumi anbiya|work=Utusan Online |access-date=2 Juli 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915002357/http://www.utusan.com.my/rencana/agama/jejak-melayu-di-bumi-anbiya-1.437075|archive-date=15 Sèptèmber 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ww1.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&amp;dt=0126&amp;pub=Kosmo&amp;sec=Rencana_Utama&amp;pg=ru_02.htm|title=Jabal Ajyad perkampungan komuniti Melayu di Mekah|work=Kosmo Online |access-date=2 Juli 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915001838/http://ww1.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&amp;dt=0126&amp;pub=Kosmo&amp;sec=Rencana_Utama&amp;pg=ru_02.htm|archive-date=15 Sèptèmber 2018}}&lt;/ref&gt;
| region14         = '''{{flag|Sri Lanka}}'''
| pop14            = 40.189
| ref14            = &lt;ref&gt;{{cite web|title=A2: Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&amp;gp=Activities&amp;tpl=3|work=Census of Population &amp; Housing, 2011|publisher=Department of Census &amp; Statistics, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
| region15         = '''{{flag|Ostrali}}'''
| pop15            = 33.183
| ref15            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://profile.id.com.au/australia/ancestry|title=Australia – Ancestry|website=.id community|access-date=24 Oktober 2026|archive-date=3 Januari 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081623/https://profile.id.com.au/australia/ancestry/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region16         = '''{{flag|Karajan Manunggal}}'''
| pop16            = ~33.000{{Citation needed|date=Oktober 2026}}
| ref16            = 
| region17         = '''{{flag|Amérika Sarékat}}'''
| pop17            = 29.431
| ref17            = &lt;ref name=&quot;Access (DADS) 2010&quot;&gt;{{cite web|title=Data Access Dissemination Systems (DADS): Results|website=United States Census Bureau|date=5 Oktober 2010|url=https://www.census.gov/|access-date=24 Oktober 2026|archive-date=27 Dhésèmber 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19961227012639/https://www.census.gov/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region18         = '''{{flag|Myanmar}}'''
| pop18            = 27.000{{Citation needed|date=Oktober 2026}}
| ref18            = 
| region19         = '''{{flag|Kamboja}}'''
| pop19            = 18.000{{Citation needed|date=Oktober 2026}}
| ref19            = 
| region20         = '''{{flag|Kanadha}}'''
| pop20            = 16.920
| ref20            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=&amp;Code2=&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census|date=8 Fèbruari 2017 |publisher=Statistics Canada|access-date=24 Oktober 2026|archive-date=23 Sèptèmber 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923095917/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=&amp;Code2=&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;TABID=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region21         = '''{{flag|Jepang}}'''
| pop21            = 11.287
| ref21            = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.moj.go.jp/isa/policies/statistics/toukei_touroku_gaiyou.html?hl=ru | title=在留外国人統計(旧登録外国人統計) 結果の概要 &amp;#124; 出入国在留管理庁 }}&lt;/ref&gt;
| languages = [[Basa Malayu]], [[Basa Indhonésia]], [[Basa Thai]], [[Basa Arab]], [[Basa Inggris]], lan [[Basa Tamil]]
| religions = [[Islam]]
| related = [[Wong Acèh|Acèh]], [[Wong Banjar|Banjar]], [[Wong Minangkêbo|Minang]], [[Wong Kerinci|Kerinci]], [[Wong Tidung|Tidung]], [[Wong Laut|Laut]], [[Wong Betawi|Betawi]]
}}

[[Gambar:Malay couple.jpg|thumb|300px|Pasangan Melayu nganggo sandhangan tradhisional sawisé upacara ''akad nikah''. Penganten kakung nganggo ''baju melayu'' nganggo ''songkok'' lan ''[[songkèt]]'', dene penganten putri nganggo ''baju kurung'' nganggo ''tudong''.]]
[[Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Kleurenlitho getiteld Jong gehuwde Maleische vrouw TMnr 5795-34.jpg|thumb|300px|Wadon Melayu ing Kutai diidentifikasi kanthi bentuk bun sing khas (litografi dening C. F. Kelley adhedhasar gambar dening Carl Book, [[1887]])]]
'''Wong Melayu''' ({{lang-ms|'''Orang Melayu'''}}; [[Aksara Jawi|Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) minangka klompok suku bangsa [[Austronésia]] utamané ing Semenanjung Malaya, ing saindenging [[Sumatra]], kidul [[Thailand]], pesisir kidul [[Burma]], pulo [[Singapura]], [[Borneo]] pesisir kalebu [[Brunei]], [[Kalimantan Kulon]], [[Kalimantan Wétan]] lan [[Sarawak]] lan [[Sabah]] pesisir, [[Pilipina]] sisih kulon lan sisih kidul, lan pulo-pulo cilik sing ana ing antarané lokasi kasebut — sacara koléktif dikenal minangka &quot;Dunia Melayu&quot;. Lokasi iki saiki dadi bagéan saka negara-negara modern [[Malaysia]], [[Indhonésia]], [[Singapura]], [[Brunei]], [[Burma]], [[Thailand]], lan [[Filipina]].

Malah, akéh komunitas [[Minangkabau]], [[Mandailing]], lan [[Dayak]] sing pindhah menyang pesisir wétan [[Sumatra]] lan pesisir kulon [[Kalimantan]], ngaku wong Melayu. Saliyané ing Nusantara, wong Melayu uga ang ing [[Sri Lanka]], [[Kapuloan Cocos (Keeling)]] ''(Cocos Malays)'', lan [[Afrika Kidul]] ''(Cape Malays)''.

Ana maneka warna basa, budaya, seni, lan sosial sing cukup akeh ing antarane akeh subkelompok Melayu, utamane amarga atusan taun imigrasi lan asimilasi macem-macem etnis lan suku regional ing Asia Tenggara Maritim. Sacara historis, populasi Melayu utamane keturunan saka suku [[kulawarga basa Austronésia|Austronésia]] lan [[kulawarga basa Austroasiatika|Austroasia]] sing nganggo [[basa Malayu]] sadurunge sing ngedegake sawetara negara lan kerajaan dagang maritim kuna, utamane [[Brunéi Darussalam|Brunéi]], [[Kedah]], Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, [[Kerajaan Melayu|Melayu]], lan [[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]].{{sfn|Milner|2010|pp=24, 33}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7 &amp; 60}}

Tekane Kesultanan Malaka ing abad kaping 15 micu revolusi gedhe ing sejarah Melayu, sing penting banget dumunung ing warisan politik lan budaya sing jembar. Tandha-tandha definitif umum saka kemelayuan — agama Islam, basa lan tradhisi Melayu — dianggep wis diproklamasikake ing jaman iki, sing ndadékaké etnogenesis wong Melayu minangka klompok etnoreligius utama ing wilayah kasebut.{{sfn|Melayu Online|2005}} Ing sastra, arsitektur, tradhisi kuliner, sandhangan tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri, lan tradhisi kraton, Malaka netepake standar sing ditiru dening kesultanan Melayu sabanjure. Jaman keemasan kesultanan Melayu ing Semenanjung Malaya, Sumatra Wétan, lan Pesisir Kalimantan nyumurupi akèh pedunungé, mliginé saka manéka warna komunitas suku kaya ta [[Wong Batak|Batak]], [[Dayak]], Wong Asli, lan [[Wong Laut]], sing tundhuk marang Islamisasi lan Invasi Melayu.{{sfn|Milner|2010|pp=200, 232}} Sajrone sejarah, istilah &quot;Melayu&quot; wis ditambahi menyang klompok etnis liyane ing &quot;[[Donya Melayu]]&quot;; panggunaan iki saiki umume diwatesi ing Malaysia lan Singapura,{{sfn|Milner|2010|p=10 &amp; 185}} ing ngendi keturunan liyane saka klompok etnis iki diarani Anak Dagang (&quot;pedagang&quot;) lan umume asale saka [[Indhonésia]] kayata [[wong Acèh]], [[Wong Banjar|Banjar]], [[Wong Bugis|Bugis]], [[Wong Mandailing|Mandailing]], [[Wong Minangkêbo|Minangkêbo]] lan [[Wong Jawa|Jawa]].

Sadawaning sejarahé, wong Melayu dikenal minangka komunitas dagang pesisir kanthi ciri budaya sing fleksibel.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 &amp; 43}} Dheweke nyerep, nuduhake, lan nerusake maneka warna ciri budaya saka kelompok etnis lokal liyane, kayata Minangkabau lan Aceh.

== Etimologi ==
[[Barkas:Candi Muaro Jambi dengan langit biru.jpg|thumb|[[Kompleks Candhi Muaro Jambi]] ing [[Jambi]], sacara historis ana hubungane karo [[Kerajaan Melayu]] pra-Islam. Wong Melayu-Sriwijaya dikenal mbangun sistem bangunan sing rumit ing ibukutha, kutha-kutha gedhe, lan pusat kutha sing penting.]]
[[Barkas:Bukit Seguntang Tombs.jpg|thumb|Bukit Seguntang ing [[Kutha Palémbang|Palémbang]]. Miturut ''[[Sejarah Melayu]]'', bukit iki nyathet munculé Sang Sapurba, leluhur legendaris kanggo macem-macem kulawarga kerajaan Melayu ing [[Sumatra]], [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]], lan [[Kalimantan]].]]
Literatur epik ''[[Sulalatus Salatin|Sajarah Melayu]]'' nggandhengake asal-usul etimologis &quot;Melayu&quot; karo kali cilik sing jenenge Sungai Melayu ('kali Melayu') ing [[Sumatra]], [[Indhonésia]]. Epik kasebut salah nyebutake yen kali kasebut mili menyang [[Kali Musi]] ing [[Kutha Palémbang|Palémbang]], dene sejatine mili menyang Kali Batang Hari ing [[Jambi]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reid |first=Anthony |date=Oktober 2001 |title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |issue=3 |pages=295–313|doi=10.1017/S0022463401000157 |pmid=19192500 }}&lt;/ref&gt;{{rp|298}} Istilah iki dianggep asale saka tembung Melayu ''melaju'', gabungan saka awalan verbal 'me' lan tembung oyot 'laju', sing tegese &quot;nyepetake&quot;, digunakake kanggo njlentrehake arus kali sing deres lan cepet.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}

=== Minangka jeneng panggonan (toponim) ===
Sadurungé abad kaping 15, istilah &quot;Melayu&quot; lan varian sing mèmper katon ditrapaké minangka toponim lawas kanggo wilayah [[Selat Malaka]] sacara umum.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
* '''''Malaya Dwipa''''', &quot;Malaya Dvipa&quot;, diterangake ing bab 48, Vayu Purana minangka salah sawijining provinsi ing segara wétan sing kebak emas lan perak. Sawetara sarjana nyamakake istilah iki karo [[Sumatra]],{{sfn|Deka|2007|p=57}} nanging sawetara sarjana India percaya yen istilah kasebut kudune nuduhake Semenanjung Melayu sing pagunungan, dene Sumatra luwih tepat digandhengake karo Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – lokasi ing Semenanjung Emas, saka karya [[Claudius Ptolemaeus|Ptolemy]], Geographia.{{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – kasebut déning Yijing, sawijining biksu Buddha Tionghoa saka [[Wangsa Tang|Dinasti Tang]] sing ngunjungi Asia Tenggara ing taun 688–695. Miturut Yijing, karajan ''Mo-Lo-Yu'' dumunung ing jarak 15 dina lelayaran saka Bogha (Palembang), ibukutha Sribhoga ([[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]]). Butuh layar 15 dina kanggo tekan Ka-Cha ([[Kedah]]) saka Mo-lo-yu; mula, bisa diarani yen Mo-Lo-Yu bakal dumunung ing tengah-tengah antarane rong panggonan kasebut.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Ana téori populer sing nggandhèngaké ''Mo-Lo-Yu'' karo [[Kompleks Candhi Muaro Jambi|Jambi]] ing Sumatra,{{sfn|Melayu Online|2005}} nanging lokasi geografis Jambi kontradiksi karo katrangané Yi Jing babagan &quot;layar setengah dalan antara ''Ka-Cha'' (Kedah) lan ''Bogha'' (Palembang)&quot;. Ing jaman [[Wangsa Yuan|Dinasti Yuan]] (1271–1368) lan [[Wangsa Ming|Dinasti Ming]] (1368–1644), tembung ''Ma-La-Yu'' kerep disebut ing teks-teks sejarah Tiongkok – kanthi owah-owahan ejaan amarga rentang wektu antarane dinasti – kanggo nyebutake sawijining bangsa ing cedhak segara kidul. Antarane istilah-istilah sing digunakake yaiku &quot;Bôk-lá-yù&quot;, &quot;Mók-là-yū&quot; (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — dilacak saka sumber tinulis saka bhikkhu [[Xuanzang]]) lan Wú-laī-yû (無来由).
* '''''Malaiyur''''' – kasebut ing prasasti Tanjore. Iki digambarake minangka kerajaan sing nduweni &quot;gunung sing kuwat minangka benteng&quot; sing tiba menyang penjajah Chola nalika kampanye Rajendra Chola I ing abad kaping 11. Bisa uga ana ing Sumatra, antarane Pannai lan Sriwijaya ([[Kutha Palémbang|Palémbang]]),&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Nagapattinam to suvarnadwipa: Reflections on the chola naval expeditions to Southeast Asia |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2009 |editor-last1=Kulke |editor-first1=Hermann |location=Singapore |editor-last2=Kesavapany |editor-first2=K. |editor-last3=Sakhuja |editor-first3=Vijay}}&lt;/ref&gt;{{rp|77–78, 170}} bisa uga ana ing situs arkeologi [[Kabupatèn Muaro Jambi|Muaro Jambi]].&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|last=Miksic|first=John M.|year=2013|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800|publisher=NUS Press|isbn=978-9971-69-558-3|author1-link=John N. Miksic}}&lt;/ref&gt;{{rp|405}}
* '''''Malai''''' – sing kasebut déning ahli géografi Arab abad kaping 12 [[Al-Idrisi|Muhammad al-Idrisi]] ing Tabula Rogeriana, pulo iki njlèntrèhaké semenanjung Malaya minangka pulo sing dawa lan nyebut Malai, wewatesan karo Qmer (Khmer) lan dunungé 12 dina layar saka Sanf (Champa).&lt;ref&gt;[https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ al-Idrisi's A guide to Pleasant Journeys into Faraway Lands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508045322/https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ |date=2025-05-08 }}. Singapore Bicentennial Office. November 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gerini, G. E., &amp; Royal Geographical Society (Great Britain). (1909). [https://books.google.com.my/books?id=FKYcAAAAMAAJ&amp;vq=malai&amp;pg=PA535#v=onepage&amp;q=malai&amp;f=false Researches on Ptolemy's Geography of Eastern Asia (further India and Indo-Malay Archipelago) (Asiatic Society monographs)]. Royal Asiatic society, Royal geographical society. p. 535.&lt;/ref&gt;
* '''''Bhūmi Mālayu''''' – (secara harfiah &quot;Tanah Malayu&quot;), transkripsi saka [[Prasasti Padang Roco]] taun 1286 M dening Slamet Muljana.{{sfn|Muljana|1981|p=223}} Istilah iki ana gandheng cenenge karo kerajaan Dharmasraya.
* '''''Ma-li-yu-er''''' – kasebut ing babad [[Wangsa Yuan]], nuduhake sawijining bangsa ing Semenanjung Melayu sing ngadhepi ekspansi Kerajaan Sukhothai menyang kidul, nalika jaman pamrentahan Ram Khamhaeng.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chronicle of Mongol Yuan |website=guoxue.com |language=zh |url=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |access-date=5 Fèbruari 2026 |archive-date=27 Agustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827214255/http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kronik kasebut nyatakake: &quot;''..Ana rasa sengit antarane Siam lan Ma-li-yu-er nganti loro-lorone padha mateni siji lan sijine ...''&quot;. Kanggo nanggepi tumindake Sukhothai, utusan Tiongkok menyang kraton Ram Khamhaeng ing taun 1295 nggawa dekrit kekaisaran: &quot;Tetepna janjimu lan aja nindakake piala marang Ma-li-yu-er&quot;.{{sfn|Hall|1981|p=190}}
* '''''Malauir''''' – kasebut ing cathetan [[Marco Polo]] minangka kerajaan sing dumunung ing Semenanjung Melayu,{{sfn|Cordier|2009|p=105}}{{sfn|Wright|2004|pp=364–365}} bisa uga padha karo sing kasebut ing kronik Yuan.
* '''''Malayapura''''' – (sacara harfiah &quot;kutha Malaya&quot; utawa &quot;bètèng Malaya&quot;), sing ditulis ing [[prasasti Amoghapasa]] sing ditulis taun 1347 Masehi. Istilah iki digunakake dening [[Adityawarman]] kanggo nyebut Dharmasraya.

Saran liyané kalebu tembung [[basa Jawa|Jawa]] ''mlayu'' (minangka kriya: mlayu, partisip: buronan), utawa istilah Melayu ''melaju'' (nyepetake kanthi ajeg), sing nuduhake mobilitas dhuwur lan sifat migrasi wong-wongé. De Barros (1552) nyebutake yen [[Paraméswara|Iskandar Shah]] menehi jeneng ''Malaios'' (wong Melayu) kaya ngono amarga bapakne diusir saka negarane. Albuquerque nerangake yen [[Paraméswara|Parameswara]] mlayu (''malayo'') saka kerajaan Palembang menyang Malaka.{{sfn|Crawfurd|1856|p=[https://archive.org/details/adescriptivedic00crawgoog/page/n254/mode/2up 244]}}

=== Minangka jeneng ètnis (etnonim) ===
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Wong Melayu ing Malaka
| caption1 = Cat banyu Portugis wong Malaya ing Malaka, kira-kira taun 1540, ditampilake ing Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Pasangan Melayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Melayu, saka ''Reise nach Batavia'', antarane taun 1669 lan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari Joget
| caption3 = Tari Joget saka Kesultanan Malaka; akeh aspek budaya Melayu sing asale saka kraton Malaka
}}

Tembung &quot;Melayu&quot; minangka etnonim, kanggo ngrujuk marang kluster etnologis sing béda banget, dianggep wis dadi populer sajrone integrasi Kesultanan Malaka minangka kakuwatan regional ing abad kaping 15. Iki digunakake kanggo nglaporake babagan keberpihakan sosial wong Malaka tinimbang wong manca ing wilayah sing padha, utamane [[wong Jawa]] lan [[Thai]].{{sfn|Barnard|2004|p=4}} Iki dibuktèkaké saka dhaptar tembung Melayu awal abad kaping 16 déning Antonio Pigafetta sing gabung karo pelayaran Magellan, sing ngrujuk babagan kepriyé frasa ''chiara Malaiu'' ('cara Melayu') digunakaké ing maritim [[Asia Kidul-wétan]], kanggo nyebut ''al parlare de Malaea'' ([[basa Italia]] kanggo &quot;ngomong babagan Malaka&quot;).{{sfn|Milner|2010|pp=22}}

Sastra Melayu klasik nggambarake wong Melayu kanthi makna sing luwih sempit tinimbang interpretasi modern. ''Hikayat Hang Tuah'' (kira-kira taun 1700, manuskrip kira-kira taun 1849) mung nyebutake wong Melayu minangka subjek Kesultanan Malaka; [[Brunéi Darussalam|Brunéi]], nalika semana, ora dianggep minangka wong Melayu. ''Hikayat Patani'' (manuskrip: 1876) contoné, ora nyebut Patani lan Brunéi minangka [[basa Malayu]], istilah kuwi mung digunakaké kanggo [[Johor]]. Kedah boten kalebet basa Melayu ing babad Kedah/Hikayat Merong Mahawangsa (kira-kira 1821). ''Hikayat Aceh'' (kira-kira taun 1625, manuskrip kira-kira taun 1675) nggandhengake etnis Melayu karo Johor, nanging mesthi ora karo Aceh utawa Deli.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Milner |first=Anthony |url=https://books.google.com/books?id=sACaolB0FpkC&amp;q=liberally |title=The Malays |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2011 |isbn=978-1-4443-9166-4 |pages=91–92 |access-date=5 Fèbruari 2026|archive-date=31 Maret 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331160702/https://books.google.com/books?id=sACaolB0FpkC&amp;q=liberally |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For the dating of the manuscripts, see [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html|date=9 Agustus 2022}}.&lt;/ref&gt;

== Asal-usul ==
[[Barkas:Baju Melayu.jpg|thumb|Sekelompok wong lanang saka [[Brunéi Darussalam]] nganggo sandhangan jinis ''Cekak Musang'', dienggo bareng karo [[songkèt]] (kiwa paling adoh) lan ''[[sarung|kain sarung]]''.]]

=== Modhél Proto-Melayu ===
Uga dikenal minangka ''Melayu asli'' (wong Melayu asli) utawa ''Melayu purba'' (wong Melayu kuna), wong Proto-Melayu asale saka Austronésia lan dipercaya wis migrasi menyang Kapuloan Melayu sajrone serangkaian migrasi dawa antarane 2500 lan 1500 SM.{{sfn|Ryan|1976|pp=4–5}} Proto-Melayu sing misuwur saiki yaiku Moken, Jakun, Orang Kuala, Temuan lan Orang Kanaq.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Orang Asli Population Statistics |publisher=Center for Orang Asli Concerns |url= http://www.coac.org.my/codenavia/portals/coacv2/code/main/main_art.php?parentID=11374494101180&amp;artID=11432750280711 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110722233738/http://www.coac.org.my/codenavia/portals/coacv2/code/main/main_art.php?parentID=11374494101180&amp;artID=11432750280711 |archive-date=22 Juli 2011}}&lt;/ref&gt; ''The Encyclopedia of Malaysia: Early History'' ({{lang|id|Ensiklopedia Malaysia: Sejarah Awal}}), wis nudingake total telung teori babagan asal-usul wong Melayu:
* Teori Yunnan (diterbitake ing taun 1889) – Teori Proto-Melayu sing asale saka Yunnan kira-kira 4.000 nganti 6.000 taun kepungkur. Téori iki didhukung déning R.H Geldern lan timé sing nduwé téori yèn migrasi wong-wong mau kedadeyan saka Kali Mekong menyang [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]]. Bukti liyané sing ndhukung téori iki kalebu piranti watu sing ditemokaké ing Kepulauan Melayu sing analog karo piranti Asia Tengah, sing nuduhaké kamiripan adat istiadat Melayu lan Assam.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Parthipan |first1=Shalini |last2=Mirianti Ishar |first2=Seri |date=2022 |title=Perspective on Ancestral Lineages and Genetic Markers of Malay Population in Peninsular Malaysia |url=http://journalarticle.ukm.my/19571/1/49021-177065-2-PB.pdf |journal=Journal Sains Kesihatan Malaysia |volume=20 |issue=1 |page=86 |via=Journalarticle.ukm.my |access-date=24 Maret 2026 |archive-date=16 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016080144/http://journalarticle.ukm.my/19571/1/49021-177065-2-PB.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Teori New Guinea/Pelaut (diterbitake ing taun 1965) – Migrasi pelaut kanthi katrampilan oseanografi sing kuwat sing lelungan saka pulo siji menyang pulo liyane antarane [[Niu Sélan]] lan [[Madhagaskar]]. Teori kasebut ngaku yen morfologi wong Melayu nalika semana padha karo Negroid.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Teori [[Républik Cina|Taiwan]] (diterbitake ing taun 1997) – Migrasi sekelompok wong saka Tiongkok Kidul kedadeyan 6.000 taun kepungkur, sawetara pindhah menyang [[Taiwan]] ([[wong pribumi Taiwan|pribumi Taiwan]] saiki minangka keturunane), banjur menyang [[Filipina]] lan mengko menyang [[Kalimantan]] (kurang luwih 4.500 taun kepungkur) ([[Dayak]] saiki lan kelompok liyane). Wong-wong kuna iki uga pisah, ana sing menyang [[Sulawesi]] lan ana sing menyang [[Jawa]], lan [[Sumatra]], sing saiki kabeh nganggo basa-basa sing kalebu kulawarga Basa Austronesia. Migrasi pungkasan kedadeyan ing Semenanjung Malaya kira-kira 3.000 taun kepungkur. Sawijining sub-kelompok saka Kalimantan pindhah menyang Champa ing jaman saiki sing diarani Vietnam Tengah lan Kidul kira-kira 4.500 taun kepungkur. Ana uga jejak migrasi Dong Son lan Hoabinhian saka [[Viètnam]] lan [[Kamboja]]. Kabeh klompok iki nduweni DNA lan asal-usul linguistik sing bisa ditelusuri saka pulo sing saiki diarani Taiwan, lan leluhure wong-wong kuna iki bisa ditelusuri saka Tiongkok kidul.{{sfn|Barnard|2004}}

==== Deutero-Melayu ====
[[Barkas:Women from Palembang in Ikat weave, Wanita di Indonesia p29 (Ministry of Information).jpg|thumb|Wanita saka [[Kutha Palémbang|Palémbang]] nganggo busana tradhisional, sing diarani Baju Kurung sing digawe saka [[Songkèt]]. Klambi iki umume digandhengake karo wanita keturunan Melayu.]]

Wong Deutero-Melayu iku wong [[jaman wesi|Jaman Wesi]] sing sebagian turunan saka wong Austronésia sabanjure sing dilengkapi teknik pertanian sing luwih maju lan kawruh anyar babagan logam.{{sfn|Murdock|1969|p=278}}{{sfn|Ooi|2004|p=[https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&amp;pg=PA495 495]}}{{sfn|Anderbeck|2002}} Para pemukim Deutero-Melayu ora nomaden kaya para leluhure: nanging dheweke manggon lan ngadegake kampung-kampung sing dadi unit utama ing masyarakat. Kampung-kampung iki biasane dumunung ing pinggir kali utawa pesisir lan umume bisa nyukupi pangan lan kabutuhan liyane. Ing pungkasan abad kaping 1 SM, kampung-kampung iki wiwit nindakake perdagangan karo jagad njaba.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=39}} Wong Deutero-Melayu dianggep minangka leluhur langsung saka wong Melayu saiki.{{sfn|TED|1999}}

==== Ekspansi saka modhél Sundaland ====
Téori sing luwih anyar nyatakaké yèn tinimbang dipanggoni déning ekspansi saka daratan, populasi Jaman És ing Semenanjung Malaya, Kapuloan Indhonésia sing cedhak, lan landas kontinèntal sing nalika iku katon (Sundaland) malah berkembang sacara lokal saka pemukim manungsa pisanan lan ngembang menyang daratan. Para pendukung téori iki percaya yèn ekspansi iki mènèhi panjelasan sing luwih irit babagan bukti linguistik, arkeologi, lan antropologis tinimbang modhèl sadurungé, mliginé model Taiwan.{{sfn|Oppenheimer|2006}} Téori iki uga nduwèni dhukungan saka bukti genetik anyar saka Human Genome Organisation sing nuduhaké yèn pedunung utama Asia kedadeyan ing siji migrasi liwat [[Asia Kidul-wétan]]; rute iki dianggep minangka wilayah Melayu modern lan keragaman ing wilayah kasebut berkembang utamane ing panggonan kasebut tanpa mbutuhake migrasi utama saka daratan. Ekspansi kasebut dhewe bisa uga disebabake dening kenaikan permukaan laut ing pungkasan Jaman Es.{{sfn|Abdulla et al.|2009}}{{sfn|Soares, et al.|2008}}

Stephen Oppenheimer, pendukung paham iki, luwih lanjut ngajokake teori yen ekspansi bangsa kedadeyan kanthi telung gelombang cepet amarga kenaikan permukaan laut ing pungkasan Jaman Es, lan diaspora iki nyebarake bangsa-bangsa kasebut lan budaya, mitos, lan teknologi sing ana gandhengane ora mung menyang daratan Asia Tenggara, nanging uga nganti India, Timur Tengah, lan Mediterania. Para pengulas nemokake usulan-usulane kanggo pemukiman lan panyebaran asli pantes ditliti luwih lanjut, nanging isih skeptis karo klaim difusionis dheweke.{{sfn|Razak|2012}}{{sfn|Terrell|1999}}{{sfn|Baer|1999}}

=== Bukti genetik ===
Wong Melayu iku sawijining klompok ètnis sing manggon ing Asia Kidul-wétan lan Semenanjung Malaya sing nganggo basa Austronésia. Miturut panliten ing taun 2015, wong Melayu saka Semenanjung Malaysia, [[Singapura]], [[Indhonésia]], lan [[Sri Lanka]] nduweni 4 komponen leluhur utama, kalebu Austronésia (17%–62%), Proto-Melayu (15%–31%), Asia Timur (4%–16%) lan Asia Selatan (3%–34%). Nanging komponen pribumi Austronésia lan Asia Tenggara luwih penting kanggo wong Melayu saka Semenanjung Malaysia, Singapura lan Indhonésia tinimbang Asia Wétan lan Asia Kidul. Kosok baline, wong Melayu saka Sri Lanka nduweni udakara 34% keturunan Asia Kidul ing susunan genetik, sing ndadekake dheweke relatif béda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Deng |first1=Lian |last2=Hoh |first2=Boon-Peng |last3=Lu |first3=Dongsheng |last4=Saw |first4=Woei-Yuh |display-authors=3 |date=2015 |title=Dissecting the genetic structure and admixture of four geographical Malay populations |journal=Scientific Reports |volume=5 |doi=10.1038/srep14375 |pmid=26395220 |pmc=4585825 |bibcode=2015NatSR...514375D }}&lt;/ref&gt;

Panliten ing taun 2021 nyimpulake yen garis keturunan Basal-Asia Timur sing khas (kadhangkala diarani '''East- and Southeast Asian lineage''&lt;nowiki/&gt;' (ESEA)), sing minangka leluhure wong Asia Timur lan Tenggara modern, wong Polinesia, lan wong Siberia, asale saka Daratan Asia Tenggara ing ~50.000 SM, lan berkembang liwat pirang-pirang gelombang migrasi menyang kidul lan lor. Leluhur basal-Asia Wétan, uga leluhur sing ana gandhèngané karo [[kulawarga basa Austroasiatika|Austroasia]], nyebar menyang Asia Kidul-wétan Maritim sadurungé ekspansi Austronésia. Wong-wong sing nganggo basa Austronésia dhewe dikira wis tekan ing [[Taiwan]] lan [[Filipina]] sisih lor antarane 10.000 lan 7.000 SM saka pesisir kidul Tiongkok, lan nyebar saka kana menyang saindenging Asia Tenggara. Para penulis nyimpulake yen ekspansi Austronésia menyang Insular Asia Tenggara lan [[Polinésia]] metu saka Filipina tinimbang Taiwan, lan wong-wong sing nganggo basa Austronesia modern, kayata wong Melayu, umume duwe leluhur saka Basal-Asia Timur paling awal, migran Austroasia saka Asia Tenggara Daratan, lan pelaut sing nganggo basa Austronésia saka Filipina, tanpa akeh campuran saka klompok sadurunge.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Larena |first1=Maximilian |last2=Sanchez-Quinto |first2=Federico |last3=Sjödin |first3=Per |last4=McKenna |first4=James |last5=Ebeo |first5=Carlo |last6=Reyes |first6=Rebecca |last7=Casel |first7=Ophelia |last8=Huang |first8=Jin-Yuan |last9=Hagada |first9=Kim Pullupul |last10=Guilay |first10=Dennis |last11=Reyes |first11=Jennelyn |date=30 Maret 2021 |title=Multiple migrations to the Philippines during the last 50,000 years |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=118 |issue=13 |doi=10.1073/pnas.2026132118 |issn=0027-8424 |pmc=8020671 |pmid=33753512|bibcode=2021PNAS..11826132L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yang |first=Melinda A. |date=6 Januari 2022 |title=A genetic history of migration, diversification, and admixture in Asia |url=http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html |journal=Human Population Genetics and Genomics |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=1–32 |doi=10.47248/hpgg2202010001 |issn=2770-5005 |doi-access=free |access-date=25 Maret 2026 |archive-date=16 Mèi 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516110501/http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Budaya==
=== Agama ===
[[Barkas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masjid Sultan Omar Ali Saifuddien ing [[Brunéi Darussalam]] ing wayah wengi [[Ramadhan]]. Karajan sugih iki nganut Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Melayu'') minangka filosofi nasional wiwit kamardikane ing taun 1984.]]
Komunitas Melayu wiwitan umumé [[animisme|animis]], percaya marang anané ''semangat'' (roh) ing saben bab.&lt;ref name=&quot;zaki1&quot;&gt;{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}&lt;/ref&gt; Kira-kira nalika wiwitan jaman umum, agama [[Hindhu]] lan [[Buda]] dikenalake dening para pedagang Asia Kidul menyang Kepulauan Melayu, ing ngendi agama kasebut berkembang nganti abad kaping 13, sadurunge tekane Islam sing digawa dening para pedagang Muslim Arab, Asia Kidul, lan Tiongkok.

Ing abad kaping 15, Islam saka sekte [[Sunni]] ortodoks ngrembaka ing jagad Melayu ing jaman Kesultanan Malaka. Beda karo agama [[Hindhu|Hindu]], sing mung ngowahi masyarakat Melayu awal kanthi dangkal, [[Islam]] bisa diarani wis terintegrasi kanthi lengkap menyang urip saben dinane penduduk.&lt;ref name=&quot;Syed&quot;&gt;{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}&lt;/ref&gt; Wiwit jaman iki, wong Melayu dianggep minangka kelompok etnoreligius lan sacara tradhisional nduweni identifikasi sing cedhak karo Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} lan wiwit kuwi dheweke ora ngganti agama.&lt;ref name=&quot;Syed&quot; /&gt; Identitas iki kuwat banget nganti diarani dadi Muslim yaiku ''masuk Melayu'' (mlebu keMelayuan).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}

Sanajan mangkono, kapercayan-kapercayan sadurungé sing duwé oyot sing luwih jero, tetep nglawan kutukan Islam - lan pancen mistisisme [[Sufisme]] wis gegandhèngan ing antarane wong Melayu, karo roh-roh saka jagad animisme sadurungé lan sawetara unsur Hindhu.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Sawisé taun 1970-an, kebangkitan Islam (uga diarani re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) ing saindenging jagad Muslim, akèh tradhisi sing dianggep nglanggar ajaran Islam lan ngandhut unsur syirik ditinggalaké déning wong Melayu ing Malaysia, déné ing antarane wong Melayu ing Indhonésia, tradhisi kasebut ora dianggep takhayul lan ngandhut unsur syirik. Ing antarane tradhisi kasebut yaiku festival ''mandi'' safar (adus [[Safar]]), festival [[adus]] kanggo nggayuh kasucian spiritual, sing bisa dideleng fitur-fitur sing padha karo sawetara ing Durga Puja ing India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}

Akèh-akèhé saka ètnis Melayu modern sing penganut Islam [[Sunni]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=2 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Oktober 2012}}&lt;/ref&gt; lan riyaya Melayu sing paling penting yaiku sing asalé saka Islam - ''[[Idul Fitri|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Idul Adha|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Muharram|Awal Muharram]]'', lan ''[[Mulud (pahargyan)|Maulidur Rasul]]''. Wong Melayu sing metu saka Islam ing Malaysia lan Brunéi dianggep murtad. Nanging, ana sawetara etnis Melayu sing manggon ing njaba negara-negara kasebut uga wis nganut agama liya kanthi sah miturut hukum.

=== Arsitèktur ===
{{See also|Omah Melayu}}
[[Gambar:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Omah tradhisional Melayu ing [[Kedah]], dihias nganggo panel ukiran khas [[Jasirah Malaka|Semenanjung Melayu]] sisih lor.]]
[[Gambar:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Kraton Kesultanan Malaka, sing dibangun saka informasi lan data sing dipikolehi saka [[Sejarah Melayu]]. Dokumen sejarah iki nduwèni referensi babagan konstruksi lan arsitektur kraton nalika jaman Sultan Mansur Shah, sing mrentah saka taun 1458 nganti 1477.]]

Maneka warna pengaruh budaya, utamane wong Tionghoa, Indhi, lan Éropa, nduweni peran utama ing mbentuk arsitèktur Melayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Nganti saiki, kayu minangka bahan utama sing digunakake kanggo kabeh bangunan tradhisional Melayu.&lt;ref name=&quot;MC1219&quot;&gt;{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}&lt;/ref&gt; Nanging, akeh struktur watu uga ditemokake utamane kompleks agama saka jaman [[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]] lan kerajaan Melayu Isthmian kuna.

[[Candhi Muara Takus]] lan [[Kompleks Candhi Muaro Jambi|Candhi Muaro Jambi]] ing [[Sumatra]] kalebu salah sijine conto sing ana gegayutane karo unsur arsitèktur Kerajaan Sriwijaya. Nanging, arsitektur Sriwijaya umumé diwakili ing Chaiya (saiki provinsi ing [[Thai]]land) ing Semenanjung Malaya, sing dadi pusat penting nalika periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Jinis struktur iki kasusun saka kamar sel kanggo nyimpen gambar Buddha lan pucuk struktur kasebut didegake awujud ''[[stupa]]'' kanthi teras sing ditumpangake kanthi runtut, sing minangka conto paling apik ing ''Wat Pra Borom That'' ing Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}}

Ana uga bukti-bukti papan suci utawa ''[[Candhi|Candi]]'' Hindu ing sekitar Kedah kidul antarane gunung Jerai lan lembah Kali Muda, sawijining wilayah sing dikenal minangka [[Lembah Bujang]]. Ing area seluas kira-kira 350 kilometer persegi, ana 87 situs agama bersejarah awal sing dilapurake lan ana 12 ''candhi'' sing dumunung ing pucuk gunung, sawijining fitur sing nuduhake yen bisa uga asale saka kapercayan Melayu pra-sejarah babagan kasucèn panggonan sing dhuwur.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}}

[[Gambar:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Panel tembok sing dihias nganggo macem-macem motif kembang saka omah kraton Setul Mambang Segara kaya sing katon ing Muzium Negara. Setul iku sawijining kerajaan Melayu bersejarah sing ana antara taun 1808 lan 1915 ing Semenanjung Melayu sisih lor.]]

Referensi awal babagan arsitektur Melayu ing Semenanjung Melayu bisa ditemokake ing sawetara cathetan Tiongkok. Cathetan Tiongkok saka abad kaping 7 nyritakake babagan peziarah Buddha sing teka ing Langkasuka lan nyebutake kutha kasebut diubengi tembok sing dibangun menara lan bisa dilewati liwat gapura ganda.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Cathetan liyane saka abad kaping 7 babagan utusan khusus Tiongkok menyang Kerajaan Bumi Abang ing Semenanjung Melayu, nyathet yen kutha krajan kasebut nduweni telung gapura sing jaraké luwih saka satus langkah, sing dihiasi lukisan tema Buddha lan roh wanita.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}}

Gambaran rinci pisanan babagan arsitèktur Melayu ana ing ''[[wikt:istana#Noun 3|Istana]]'' kayu gedhe kagungane Mansur Shah saka Malaka (mrentah 1458–1477).&lt;ref name=&quot;MC1219&quot; /&gt; Miturut [[Sejarah Melayu]], bangunan kasebut nduweni struktur pitu teluk sing ditinggikake ing pilar kayu kanthi atap pitung tingkat sing digawe saka sirap tembaga lan dihiasi menara berlapis emas lan pangilon kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}}

[[Omah Melayu|Omah-omah tradhisional Melayu]] dibangun nganggo struktur rangka kayu sing prasaja. Atap-atapé miring, teras ing ngarep, langit-langité dhuwur, akèh bolongan ing tembok kanggo ventilasi,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=21 Oktober 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}&lt;/ref&gt; lan asring dihias nganggo ukiran kayu sing rumit. Kaendahan lan kualitas ukiran kayu Melayu dimaksudake minangka indikator visual saka drajat lan status sosial sing nduweni dhewe.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Omah Salinger, sing menangaké Penghargaan Arsitektur Aga Khan taun 1998, minangka conto modern saka desain tradhisional iki.&lt;ref name=&quot;Steele 187-188&quot;&gt;{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=21 Oktober 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jantan et al. 16-17&quot;&gt;{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=21 Oktober 2026}}&lt;/ref&gt;

Sajrone pirang-pirang dekade, arsitektur Melayu tradisional wis dipengaruhi dening [[Wong Bugis|Bugis]] lan [[Omah Joglo|Jawa]] saka kidul, Siam, Inggris, Arab lan India saka lor, Portugis, Walanda, Acéh lan [[Omah Gadang|Minangkabau]] saka kulon lan Cina Kidul saka wetan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Maret 2011 |via=YouTube |url= https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/7ZCHUMYs2CM| archive-date=12 Dhésèmber 2021 |url-status=live}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

===Basa===
[[Barkas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|[[Prasasti Kedukan Bukit]] ditulis nganggo [[aksara Pallawa]]. Wis ana wiwit taun 683, iki minangka salah sawijining artefak tulisan Melayu paling tuwa sing isih ana.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Aksara Gundhil}}
[[Basa Malayu]] iku salah siji basa sing paling misuwur ing donya, mligine saka kulawarga basa Austronésia. Varian lan dialek [[basa Melayu]] digunakake minangka basa resmi ing [[Brunéi Darussalam]], [[Indhonésia]], [[Malaysia]], lan [[Singapura]]. Basa iki uga dicaturaké ing [[Thai]]land kidul, [[Kapuloan Cocos (Keeling)|Kapuloan Cocos]], [[Pulo Natal]], lan [[Sri Lanka]]. Basa iki dicaturaké déning kurang luwih 33 yuta wong ing sakubengé Kapuloan Melayu lan digunakaké minangka basa kapindho déning kurang luwih 220 yuta wong.{{sfn|Wright|2007|p=492}}

Wangun basa Malayu paling tuwa asale saka basa Proto-Malayu-Polinésia sing dituturake dening para pemukim Austronésia paling awal ing [[Asia Kidul-wétan]]. Wangun iki banjur berkembang dadi basa Malayu Kuna nalika budaya lan agama India wiwit nembus wilayah kasebut. Basa Melayu Kuna ngandhut sawetara istilah sing isih ana nganti saiki, nanging tetep ora bisa dimangerteni dening penutur modern, dene basa modern wis umume bisa dikenali ing basa Melayu Klasik tulisan, sing bentuk paling tuwa wiwit taun 1303 Masehi.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Melayu berkembang dadi basa Malayu Klasik liwat mlebune akeh kosakata [[basa Arab|Arab]] lan [[basa Pèrsi|Pèrsi]] kanthi bertahap nalika Islam mlebu ing wilayah kasebut, lan sajrone proses kasebut ana owah-owahan sing signifikan. Wiwitane, basa Melayu Klasik minangka klompok dialek sing maneka warna, sing nggambarake asal-usul kerajaan-kerajaan Melayu ing Asia Kidul-wétan. Salah sawijining dialek iki, sing dikembangake ing tradhisi sastra Kesultanan Malaka ing abad kaping 15, pungkasane dadi dominan.

Jaman Malaka ditandhani karo owah-owahan basa Melayu dadi basa Islam, kaya dene basa Arab, Persia, Urdu, lan Swahili. [[Aksara Arab]] sing diadaptasi sing diarani [[aksara Jawi|Jawi]] digunakake kanggo ngganti [[aksara Kawi]], terminologi agama lan budaya Islam diasimilasi kanthi akeh, mbuwang akeh tembung Hindu-Buddha, lan basa Malayu dadi basa pengantar lan panyebaran Islam ing saindenging wilayah [[Asia Kidul-wétan]]. Ing puncak kekuasaan Malaka ing abad kaping 15, basa Malayu Klasik nyebar ngluwihi jagad penutur basa Melayu tradhisional&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;&gt;{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}&lt;/ref&gt; lan ngasilake ''[[basantara|lingua franca]]'' sing diarani ''Bahasa Melayu pasar'' (&quot;Bazaar Melayu&quot;) utawa ''Bahasa Melayu rendah'' (&quot;Melayu Endhek&quot;), beda karo ''Bahasa Melayu Tinggi'' (&quot;Melayu Luhur&quot;) ing Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Lumrahé, basa Melayu Bazaar iku basa pidgin lan perkembangan sing paling penting yaiku basa pidgin dikreolisasi, sing nggawé sawetara basa anyar kaya ta [[basa Malayu Ambon]], [[basa Malayu Manado|Malayu Manado]], lan [[basa Batawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}

Para panulis [[Éropa]] ing abad kaping 17 lan 18, kaya ta Tavernier, Thomassin lan Werndly nggambarake basa Malayu minangka &quot;''basa para wong pinter ing kabeh Hindia, kaya [[basa Latin]] ing Eropa''&quot;.{{sfn|Sweeney|1987}} Iki uga sing paling akeh digunakake nalika jaman penjajahan Inggris lan Walanda ing Kepulauan Melayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kosok baline katon ing Hindia Timur Spanyol, ing ngendi latinisasi massal ing kepulauan kasebut sajrone taun-taun kolonial nyebabake kudeta historis basa Malayu ing Filipina.

Dialek Kesultanan Johor, penerus langsung Malaka, dadi basa standar ing antarane wong Melayu ing [[Singapura]] lan [[Malaysia]], lan iki dadi dhasar asli kanggo [[basa Indhonésia]] sing wis distandardisasi.&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;/&gt;{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}

Saliyané basa Malayu standar, sing dikembangaké ing lingkungan Malaka-Johor, ana uga manéka dialek Melayu lokal. Contone, wong [[basa Bangka|Bangka]], Brunéi, [[basa Melayu Jambi|Jambi]], [[basa Malayu Kelantan-Petani|Kelantan]], Kedah, Negeri Sembilan, [[basa Palémbang|Palémbang]], [[Basa Malayu Kelantan-Petani|Pattan]], Sarawak, [[Basa Malayu Trengganu|Terengganu]], lan liya-liyane.

Basa Malayu sacara historis ditulis nganggo [[aksara Pallawa]], [[aksara Kawi|Kawi]], lan [[aksara Réncong|Réncong]]. Sawisé tekané Islam, [[aksara Jawi]] sing adhedhasar basa Arab diadopsi lan isih digunakaké nganti saiki minangka salah siji saka rong aksara resmi ing [[Brunéi Darussalam]] lan minangka aksara alternatif ing [[Malaysia]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&amp;sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&amp;sec=nation |archive-date=29 Oktober 2012 }}&lt;/ref&gt; Wiwit abad kaping 17, minangka akibat saka penjajahan Inggris lan Walanda, aksara Jawi mboko sithik diganti karo aksara Rumi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=2 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; sing adhedhasar Latin sing pungkasane dadi aksara modern resmi kanggo [[basa Malayu]] ing [[Malaysia]], [[Singapura]], lan [[Indhonésia]], lan aksara resmi ing [[Brunéi Darussalam]].

=== Festival lan perayaan ===
[[Barkas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Deretan Pelita ([[senthir|lampu lenga]]) sing diobong nalika ''Malam Tujuh Likur'' (wengi kaping 27 Ramadhan), lampu lenga iki sacara tradhisional digunakake kanggo madhangi omah lan dalan sajrone [[Ramadhan]]. Katon ing Muar, [[Johor]], [[Malaysia]].]]

Munculé [[Islam]] kasil ngowahi identitas Melayu ing abad kaping 15. Mangkono, umume festival lan perayaan Melayu mlaku sejajar karo kalender Islam, sanajan wis mendarah daging karo rasa karakter Melayu sing kuwat. Perayaan Hari Raya (sing diterjemahake minangka &quot;Dina Agung&quot;) rong taun sekali, yaiku [[Aidilfitri]] lan [[Aidiladha]], dianggep minangka perayaan gedhe sacara universal ing saindenging komunitas Melayu. Rong dina riyaya iki penting banget kanggo menehi komentar babagan rong prastawa utama lan filsafat ing ajaran lan kapercayan Islam. Sing pertama nandhani kamenangan minangka wong Islam sawise sewulan [[pasa (Islam)|pasa]] lan sabar ing wulan Ramadhan, dene sing terakhir nandhani ngurmati kurban sing digawe dening [[Ibrahim]] (Abraham) atas asmane [[Allah]].

Liburan ''Raya'' biasane diwiwiti nalika acara mulih kampung sing dikenal minangka Balik Kampung utawa ''Balik Raya'' sing kedadeyan sawetara dina sadurunge riyaya. Sajrone dina riyaya Hari Raya, wong Melayu bakal ngrayakake kanthi nindakake [[salat id]], nganakake pesta gedhe lan ngunjungi kanca, sedulur, lan tangga teparo. Ziarah menyang makam wong sing wis tilar donya uga penting, minangka tandha pakurmatan, katresnan, lan pakurmatan.

[[Barkas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara penobatan antarane Tengku Otteman, minangka ''Tengku Mahkota'' (Putera Mahkota) Kasultanan Deli, [[Indhiya Nèderlan|Hindia Walanda]]; karo garwane, Raja Amnah, anggota Royalti Perak minangka ''Tengku Puan Indera'' ing taun 1925]]

Upacara liturgi lan agama utama liyane sing dirayakake dening wong Melayu kalebu [[Ramadhan]], sasi suci sewulan sing dikhususake kanggo pasa awan lan macem-macem kegiatan agama; [[Mulud (pahargyan)|Maulidur Rasul]], prosesi gedhe khusus kanggo ngurmati laire Nabi [[Mukamad|Muhammad]]; [[dina Asyura|Asyura]], pangeling-eling [[Muharram]] ing ngendi wong Melayu bakal nyiyapake sajian khusus, sing dikenal minangka ''Bubur Ashura''; [[Nisfu Sya'ban|Nisfu Syaaban]], perayaan Pertengahan [[Sya'ban]], dina khusus [[puasa]] kanggo pangapura; Nuzul Quran, wahyu pisanan [[Kuran|Al-Quran]]; [[Isra' Mi'raj|Israk dan Mikraj]], munggahe [[Nabi Muhammad]] menyang swarga lan Awal Muharram, Taun Anyar Islam; telung perayaan pungkasan biasane diamati kanthi nganakake sholat ''sunat'' khusus, ceramah agama lan diskusi Islam ing [[masjid]].

Ana uga akeh festival budaya regional domestik lan acara sosial ing macem-macem lingkungan Melayu. Wilayah pesisir sacara historis dikenal minangka papan kanggo nganakake upacara ''Mandi Safar'' utawa ''Puja Pantai'', yaiku adus penyucian sajrone sasi [[Safar]] [[pananggalan Hijriyah|Islam]], sing wiwitane ditiru saka ritual pembersihan suci Melayu kuno pra-Islam, padha karo tradisi Belimau sadurunge Ramadhan; lan ''Pesta Menuai'', festival panen sing dirayakake dening komunitas Melayu pedalaman lan agraris kanthi dolanan tradhisional, teater, Joget, lan repertoar tari-tarian liyane. Nanging, kaloro praktik kasebut mboko sithik ilang amarga macem-macem revolusi sosial lan ekonomi sing dirancang ing komunitas Melayu ing abad kaping 20. Kajaba iku, akeh wong Melayu uga dikenal melu perayaan kekaisaran kanggo ngurmati kraton ing kerajaan masing-masing.

Fitur-fitur Islam uga nyulam kanthi kuat perayaan Melayu ing tataran individu, sawijining jukstaposisi sing kaiket karo ritual spiritual minangka wong [[Muslim]]. Wong Melayu biasane nganakake ''kenduri'', pesta upacara keagamaan kanggo ngrayakake utawa njaluk berkah kanggo sawijining acara. Ana sawetara variasi filosofis saka kenduri, wiwit saka ''Doa Selamat'' (njaluk sih rahmat lan perlindungan saka Gusti Allah), ''Kesyukuran'' (kanggo rasa syukur lan pangestu), ''Melenggang Perut'' (pijet upacara kanggo ibu sing lagi ngandhut anak pertamane), ''Aqiqah'' lan ''Cukur Jambul'' (upacara bayi anyar, kanggo ngrayakake urip anyar), ''Bertindik'' (upacara tindik pisanan kanggo bocah wadon), ''Khatam'' (upacara wisuda, sawise bocah maca [[Al-Qur'an]] kanthi lengkap kanggo pisanan), ''Khatan'' ([[tetak|sunat]]), ''Kahwin'' ([[nikah|pesta manten]]), ''Arwah'' utawa ''Tahlil'' (pandonga kanggo wong sing wis tilar donya), lan sawetara liyane. Acara iki biasane dianakake dening kulawarga lan biasane dibantu dening masyarakat ing sawijining acara sosial sing dikenal minangka ''Rewang'' utawa ''Gotong-royong''. Sajrone upacara iki, kabeh kulawarga bakal dibantu dening tangga teparo lan sedulure, sing masrahake macem-macem tugas wiwit saka nyiyapake panganan, manajemen papan, perakitan logistik, lan kontrol teknis liyane. Nanging, sawise munculé urbanisme ing komunitas Melayu kontemporer, praktik ''Rewang/Gotong-Royong'' mboko sithik digantikan karo layanan katering sing disewa dening kulawarga.

=== Musik ===
{{Main|Musik Melayu}}
[[Musik Melayu]] iku sawijining [[genre musik]] [[lagu dhaèrah|tradhisional]] sing asale lan berkembang ing pesisir wétan [[Sumatra]], [[Kalimantan]], lan [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]].&lt;ref&gt;Sahputra, T. W. H., Martarosa, &amp; Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. &lt;/ref&gt; [[Musik]] iki biasane dinyanyekake dening wong-wong saka etnis Melayu lan asring diiringi tarian khas Melayu lokal, contone nawakake tarian ing acara utawa pesta tradhisional, nampani tamu kehormatan, lan ing kegiatan keagamaan.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&amp;gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&amp;gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sing menarik saka [[genre musik]] iki yaiku komposisine sing kasusun saka lirik lagu sing ngemot puisi sing diadaptasi karo urip saben dina, katresnan (kaya Dondang Sayang) lan kebak piwulang (pesen moral), kebak swara utawa vokal cengkok khas [[Melayu]], lan aransemen musik sing disusun kanthi rapi.

Bebarengan karo perkembangan jaman, musik Melayu uga ngalami owah-owahan gaya musik, contone, musik iki uga ngalami fusi karo [[musik pop]], [[musik rock|rock]], lan [[dangdut]]. Aliran iki bisa ditemokaké ing negara-negara sing ana gandhèngané karo Melayu, kaya ta [[Indhonésia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], lan [[Brunéi Darussalam]].

Ing wiwitan perkembangane, instrumen musik sing digunakake didominasi dening aksi [[rebana]] sing diarani Kompang saka [[Kabupatèn Panaraga|Ponorogo]], petik gambus, gesekan [[piyul]], nabuh akordeon, swara [[gong]], lan tiupan [[serunai]]. Iki dipengaruhi dening [[budaya]] tanah Arab lan [[Éropa]] tradisional. Bebarengan karo perkembangan teknologi, kabeh iki wis diganti karo instrumen musik elektronik awujud keyboard. Nanging, ing kegiatan tartamtu, instrumen musik tradisional isih digunakake kanggo nglestarikake warisan budaya.

Ing perkembangane, gerakan iki populer ing taun 80-an lan malah mlebu era &quot;puncak kejayaan&quot; ing taun 90-an. Iki ditandhani karo tambah akeh penyanyi lan [[marchingband|band]] Melayu, lan pendatang anyar sing muncul kanthi lagu-lagu andalan dhewe.

===Olahan===
{{Main|Olahan Melayu}}

[[Barkas:ASAM PEDAS IKAN PARI.jpg|thumb|''[[Asem pedhes|Asam pedas]]'', ''[[gulé|gulai]]'' sing kecut lan pedhes]]

[[Olahan Melayu]] ditondoi kanthi panggunaan rempah-rempah aromatik, [[santen]], bahan-bahan fermentasi, lan jamu seger sing ekstensif, sing ngasilake masakan kanthi profil rasa sing kompleks lan kuat. Komponen-komponen masakan sing diwakili kalebu ''[[gulé|gulai]]'' (semur klapa), ''[[asem pedhes|asam pedas]]'' (semur asem lan pedhes), ''[[kupat|ketupat]]'' (lontong beras kompres sing umum digandhengake karo konsumsi perayaan), ''[[sega lenga|nasi minyak]]'' (sajian sega bumbu sing digawe karo ghee), ''[[rendhang|rendang]]'' (daging bumbu sing dimasak alon), ''[[sambel|sambal]]'' (bumbu adhedhasar lombok), ''[[krupuk|keropok]]'' (krupuk iwak utawa urang), ''[[kuih]]'' tradhisional (kue lan jajanan ukuran cokotan), ''[[jenang|dodol]]'' (kue manis adhedhasar klapa) lan olahan fermentasi kayata ''[[pekasam|perkasam]]''.

Senajan nduweni dhasar kuliner sing padha, masakan Melayu regional nuduhake variasi sing cukup gedhe sing dibentuk dening geografi, sumber daya pertanian lokal, jaringan perdagangan, lan interaksi sejarah. Spesialisasi regional sing béda kalebu ''[[sega dagang|nasi dagang]]'', ''[[sega kerabu|nasi kerabu]]'' lan ''[[lékor|keropok lekor]]'' ing Pattani, [[Trengganu]] lan [[Kelantan]]; Pahang lan Perak kanggo masakan basis [[durian]] sawijining, ''[[gulé|gulai]]'' ''[[tempoyak]]''; [[Kedah]] lan [[Pulo Pinang]] kanggo ''[[laksa|asam laksa]]'' lan ''rojak'' gaya lor; Satun lan Perlis kanggo panganan cuci mulut ''bunga kuda''; [[Negeri Sembilan]] kanggo masakan ''lemak''; [[Melaka|Malaka]] kanggo ''[[cincalok]]'' pedhes; [[Singapura]] kanggo ''[[rujak|rojak bandung]]'' lan ''[[Roti Canai|roti prata]]''; [[Riau]] kanggo masakan ''ikan patin'' (iwak ''[[patin|Pangasius]]''), ''[[gulé|gulai]] ikan patin'' lan ''[[asem pedhes|asam pedas]] [[patin|ikan patin]]''; [[Kapuloan Riau]] kanggo ''sup ikan''; Wong Melayu Deli ing [[Sumatra Lor]] kanggo ''[[sega gorèng|nasi goreng]] [[iwak teri|teri]] medan'' lan ''[[gulé|gulai]] ketam'';{{sfn|Winarno|2010}} [[Jambi]] kanggo ''ikan mas panggang'' lan ''[[tempoyak]]''; Wong Melayu Palémbang ing [[Sumatra Kidul]] kanggo ''[[pèmpèk|pempek]]'', ''[[mi celor]]'' lan ''[[sega lenga|nasi minyak]]''; [[Kapuloan Bangka-Belitung|Bangka Belitung]] kanggo ''siput gonggong'' lan ''[[terang bulan]]''; [[Kalimantan Kulon]] lan [[Sarawak]] kanggo ''[[bubur pedhes|bubur pedas]]'' lan ''ayam pansuh''; lan [[Brunéi Darussalam]] kanggo Nasi katok lan sajian ''ambuyat'' unik.

Ciri utama olahan Melayu tradhisional ora mangu-mangu yaiku panggunaan rempah-rempah sing akeh. [[Santen]] uga penting kanggo menehi rasa sing sugih lan lembut ing masakan Melayu. Bahan dhasar liyané yaiku ''[[trasi|belacan]]'' (tempe urang), sing digunakaké minangka dhasar ''sambal'', saus utawa bumbu sing sugih rasa sing digawé saka belacan, [[lombok abang|lombok]], bawang bombay, lan bawang putih. Masakan Melayu uga akeh nggunakake sereh lan lengkuas.{{sfn|Alexander|2006|p=58}}

Meh saben dhaharan Melayu disuguhake karo sega, [[panganan baku|panganan pokok]] ing pirang-pirang budaya Asia Wétan liyane. Senajan ana macem-macem jinis masakan ing panganan Melayu, kabeh disuguhake sekaligus, ora sak porsi. Panganan dipangan kanthi alus nganggo driji tangan tengen, ora nganggo driji kiwa amarga digunakake kanggo wudhu pribadi, lan wong Melayu arang nggunakake piranti makan.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1222}} Amarga umume wong Melayu iku [[Muslim]], olahan Melayu ngetutake hukum diet [[halal]] Islam kanthi ketat. Asupan protein biasane dijupuk saka daging sapi, kebo, wedhus, lan wedhus, lan uga kalebu unggas lan iwak. Babi lan daging non-halal, uga alkohol dilarang lan ora ana ing panganan saben dinane wong Melayu.

[[Nasi lemak]], sega sing dimasak nganggo [[santen]] sing pekat, mbokmenawa minangka masakan paling populer ing kutha lan desa-desa Melayu. Nasi lemak dianggep minangka [[olahan nasional]] [[Malaysia]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nasi Lemak |website= Malaysia.com |url= http://www.malaysia.com/nasi-lemak-food.html |access-date=18 Oktober 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150511161416/http://malaysia.com/nasi-lemak-food.html |archive-date=11 Mèi 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dene ''Nasi Minyak'' lan ''Nasi Hujan Panas'', sega sing dipanggang karo ghee lan rempah-rempah, dianggep minangka sajian upacara kanggo acara-acara khusus, utamane nalika pesta manten tradhisional Melayu.

=== Sastra ===
[[Barkas:Hkyt merong mahawgsa.jpg|thumb|Hikayat Merong Mahawangsa ing teks [[Aksara Gundhil|Jawi]]. Uga dikenal minangka Sejarah Kedah, iki minangka sastra Melayu kuna sing nyritakake garis keturunan Merong Mahawangsa lan madege [[Kedah]].]]

{{Main|Sastra Melayu}}
Sastra lisan lan sastra klasik wong Melayu ngemot akeh potret wong-wong, wiwit jaman kuna nganti jaman kontemporer.{{sfn|Littrup|1996|p=192}}

Ing sastra Melayu, ana sawetara jinis puisi, yaiku [[parikan|Pantun]], Syair, lan Gurindam.

Wangun [[sastra]] Melayu paling awal yaiku sastra lisan lan subjek utama yaiku [[folklor]] tradhisional sing ana gandhengane karo [[alam]], kewan, lan manungsa. Folklor Melayu klasik kasusun saka lagu lan musik tradhisional, puisi kepahlawanan, dongeng kewan, crita memedi, kedadeyan ing jaman kepungkur, dongeng, crita simbolis, mitos, lan crita bardik. Saben crita nduweni energi dhewe-dhewe babagan karakter, semangat, latar, lan crita, lan umume digawe kanthi tujuan kanggo menehi rasa seneng, bimbingan, pendidikan, pengeling-eling, penjelasan, lan liya-liyane. Cerita rakyat kasebut diapalake lan diwarisake saka generasi siji menyang generasi sabanjure. Kathah dongeng-dongeng menika ugi dipunserat dening ''penglipur lara'' (para tukang crita) tuladhanipun: ''Hikayat Malim Dewa'', ''Hikayat Malim Deman'', ''Hikayat Raja Donan'', ''Hikayat Anggun Cik Tunggal'', lan ''Hikayat Awang Sulung Merah Muda''.

Nalika pengaruh India mlebu ing Kapuloan Melayu udakara 2000 taun kepungkur, [[sastra Melayu]] wiwit nggabungake unsur-unsur India. [[Sastra]] ing jaman iki akèh-akèhé awujud terjemahan saka sastra lan roman Sansekerta, utawa paling ora sawetara produksi sing diilhami déning sastra lan roman kasebut, lan kebak kiasan kanggo mitologi Hindu. Mbokmenawa nganti wektu wiwitan iki bisa ditelusuri karya-karya kayata ''[[Hikayat Seri Rama]]'' (terjemahan gratis saka ''[[Ramayana]]''), ''Hikayat Bayan Budiman'' (adaptasi saka Śukasaptati) lan ''Hikayat Panca Tanderan'' (adaptasi saka ''Hitopadesha'').&lt;ref name=&quot;popular science 1899&quot;&gt;{{harvnb|Ford|1899|pp=379–381}}&lt;/ref&gt;

Jaman sastra Melayu klasik diwiwiti sawisé tekané [[Islam]] lan ditemokaké [[aksara Gundhil|aksara Jawi]] (aksara Melayu adhedhasar [[aksara Arab|Arab]]). Wiwit kuwi, kapercayan lan konsep Islam wiwit menehi tandha ing sastra Melayu. Watu Prasasti Terengganu, sing digawe taun 1303, minangka tulisan naratif Melayu paling awal sing dikenal. Watu iki diukir nganggo aksara Jawi babagan sejarah, hukum, lan roman.&lt;ref name=&quot;Marshall Cavendish 2007 1218&quot;&gt;{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1218}}&lt;/ref&gt; Ing jaman kejayaane, Kesultanan Malaka ora mung dadi pusat Islamisasi, nanging uga dadi pusat ekspresi budaya Melayu kalebu sastra. Sajrone jaman iki, karya-karya sastra Timur Tengah sing misuwur diterjemahake lan buku-buku agama ditulis nganggo [[basa Malayu]]. Antarane karya terjemahan sing misuwur yaiku ''Hikayat Muhammad Hanafiah'' lan ''Hikayat Amir Hamzah''.

Kebangkitan kasusastran Melayu ing jaman kasebut uga ditulis dening karya sastra asli liyane sing diwarnai dening [[tasawuf]] mistik Timur Tengah, karya-karya Hamzah Fansuri sing misuwur kayata ''Asrar al-Arifin'' (''Rahsia Orang yang Bijaksana''; Rahasia Wong Wicaksana), ''Sharab al-Asyikin'' (''Minuman Segala Orang yang Berahi''; Ombenan kanggo Kabeh Wong sing Semangat) lan ''Zinat al-Muwahidin'' (''Perhiasan Sekalian Orang yang Mengesakan''; Hiasan kanggo Kabeh Wong sing Setia) bisa katon minangka opera magna jaman.

[[File:Wayang Kulit Kelantan-Patani.jpg|thumb|upright=1.5|[[Wayang kulit|Wayang Kulit]] gaya Kelantan-Patani sing nyritakake kisah heroik [[Hikayat Seri Rama]].]]

Karya sastra Melayu sing paling penting mbokmenawa yaiku Sejarah Melayu utawa [[Sulalatus Salatin]] sing misuwur. Iki diarani &quot;karya sastra Melayu sing paling misuwur, khas, lan paling apik&quot; dening salah sawijining sarjana paling misuwur ing babagan studi Melayu, Sir Richard O. Winstedt.{{sfn|Boyd|1999|p=756}} Tanggal pasti karangan lan identitas pangripta asline ora mesthi, nanging miturut prentahe Sultan Alauddin Riaayat Shah III saka Johor ing taun 1612, Tun Sri Lanang ngawasi proses editorial lan kompilasi Sejarah Melayu.{{sfn|Jaaffar|Hussain|Ahmad|1992|p=260}}

Ing abad kaping 19, sastra Melayu nampa sawetara tambahan penting, kalebu ''Kitab Ilmu Bedil'' (Buku Senjata Tradisional) sing nyedhiyakake rincian penting babagan amunisi lan persenjataan tradhisional Melayu. Jaman kasebut uga nyakseni panggunaan jurnal medis Melayu sing luwih akeh, sing dikenal minangka ''Kitab Tib''. Karya-karya iki pancen penting amarga dadi referensi kanggo kawruh lan teknologi Melayu nalika jaman klasik.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kitab Ilmu Bedil – Book of Malay Traditional Weaponry (2016) |date=10 Juli 2016 |website=The Memory of the World Committee for Asia and the Pacific |url=http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |access-date=21 Oktober 2026 |archive-date=3 Dhésèmber 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224429/http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Naskah-naskah Melayu abad kaping 19 liyane ditulis ing Sumatra, kalebu ''Kitab Pengetahuan Bahasa'' (Buku Kawruh Linguistik) dening Raja Ali Haji lan ''Perhimpunan Gunawan bagi Laki-Laki dan Perempuan'' (Kompendium Jimat kanggo Pria lan Wanita) dening Khatijah Terung, garwane Raja Haji Abdullah bin Raja Hassan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Musa |first=Mohd Faizal |date=2021 |title=Transcripts of Gender, Intimacy, and Islam in Southeast Asia: The &quot;Outrageous&quot; Texts of Raja Ali Haji and Khatijah Terung |journal=Religions |language=en |volume=12 |issue=3 |page=219 |doi=10.3390/rel12030219 |issn=2077-1444|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

Ing abad sing padha uga ana owah-owahan monumental ing sastra Melayu liwat tulisan-tulisané [[Abdullah bin Abdulkadir Munsyi|Abdullah bin Abdul Kadir]], sawijining munshi [[Singapura]] sing misuwur lair ing [[Melaka|Malaka]].&lt;ref name=&quot;popular science 1899&quot; /&gt; Abdullah dianggep minangka wong Melayu paling berbudaya sing tau nulis,&lt;ref name=&quot;popular science 1899&quot; /&gt; salah sawijining inovator paling gedhe ing sastra Melayu&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;/&gt; lan bapak sastra Melayu modern.&lt;ref name=&quot;Marshall Cavendish 2007 1218&quot;/&gt; Karya-karyanipun ingkang paling wigati inggih punika ''[[Hikayat Abdullah]]'' (otobiografi), ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan'' (crita babagan lelampahane kanggo pamrentah menyang [[Kelantan]]), lan ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah'' (crita babagan [[kaji|ziarah]] menyang [[Mekah]] taun 1854). Karya-karyané dadi inspirasi kanggo generasi penulis ing mangsa ngarep lan nandhani tahap awal transisi saka sastra Melayu klasik menyang sastra Melayu modern.&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;/&gt;

=== Seni pertunjukan ===
[[Barkas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pagelaran Joget Gamelan, 1937]]

Wong Melayu duwé maneka warna musik lan tari sing minangka gabungan saka macem-macem pengaruh budaya. Genre-genre sing khas wiwit saka tari rakyat Melayu tradhisional kaya ta Mak Yong nganti tari Zapin sing dipengaruhi Arab. Gerakan koreografi uga maneka warna, saka langkah lan melodi sing prasaja ing Dikir barat nganti gerakan sing rumit ing Joget Gamelan.

Musik tradhisional Melayu umumé musik perkusi. Maneka warna [[gong]] nyedhiyakake irama kanggo akeh tarian. Ana uga [[drum]] kanthi maneka warna ukuran, wiwit saka ''rebana ubi'' gedhe sing digunakake kanggo nandhani acara penting nganti ''rebana cilik'' (kendhang pigura) sing digunakake minangka iringan kanggo pengajian vokal ing upacara keagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}

[[Barkas:KITLV - 3676 - Lambert &amp; Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sakumpulan penari Melayu Siam sing nampilake Mak Yong (kira-kira abad kaping 19). Ing taun 2005, iki diakoni minangka salah sawijining karya agung warisan lisan lan ora nyata manungsa dening [[UNESCO]].]]

Musik nobat dadi bagéan saka Regalia Kraton Melayu wiwit tekané Islam ing abad kaping 12 lan mung ditampilaké ing upacara-upacara penting kraton. Orkestrane kalebu instrumen suci lan dihormati banget yaiku ''nehara'' ([[kendang]]), ''gendang'' (kendang sirah loro), ''nafiri'' (trompet), ''[[serunai]]'' (oboe), lan kadhangkala gong kenop lan sepasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}

Pengaruh India kuwat banget ing drama bayangan tradisional sing dikenal minangka [[wayang kulit|Wayang Kulit]], ing ngendi crita-crita saka epik [[Hindhu]]; [[Ramayana]] &amp; [[Mahabharata]] dadi repertoar utama. Ana papat jinis teater wayang sing khas sing bisa ditemokake ing Semenanjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' lan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Sanajan mangkono, seni lan crita ''Wayang Purwa'' lan ''Wayang Siam'' nuduhake pengaruh regional sing nyawiji karo wong Jawa lan Siam, dene ''Wayang Melayu'' lan ''Wayang Gedek'' nyritakake bentuk lan busana Melayu sing luwih asli.

Seni pertunjukan Melayu liyane sing kondhang yaiku; Teater ''[[Bangsawan]]'', ''Dondang Sayang'' seneng balada lan tari ''Mak Inang'' saka Kasultanan Malaka, ''Jikey'' lan ''Mek Mulung'' saka [[Kedah]], tari ''Asyik'' lan drama tari ''Menora'' saka Patani lan [[Kelantan]], Tari ''Ulek mayang'' lan ''Rodat'' saka [[Trengganu]], Teater ''Boria'' saka [[pulo Pinang|Penang]], Tari ''Canggung'' saka Perlis, Lagu-lagu narasi ''Mukun'' saka [[Brunéi Darussalam]] lan [[Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}&lt;ref name=&quot;Ahmad Salehuddin 2009&quot;&gt;{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}&lt;/ref&gt; lan [[Gending Sriwijaya]] saka [[Kutha Palémbang|Palémbang]], lan ''Serampang Dua Belas'' saka Serdang.&lt;ref name=&quot;Ahmad Salehuddin 2009&quot;/&gt; Zapin Api firedance saka [[Riau]] lan Dikir barat Singapura saka [[Singapura]].

=== Seni rupa ===
[[Barkas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, manuk mitos raksasa sing digawe kanggo parade [[tetak|sunat]] agung pangeran [[Kelantan]].]]

Seni ukir kayu minangka bagéyan saka [[seni rupa]] Melayu klasik. Wong Melayu sacara tradhisional nghias monumen, prau, senjata, makam, alat musik, lan piranti-piranti kuna kanthi motif flora, kaligrafi, geometri, lan fitur kosmik. Seni iki ditindakake kanthi mbusak sebagian kayu nganggo piranti sing landhep lan ngetutake pola, komposisi, lan urutan tartamtu. Bentuk seni iki, sing dikenal minangka ''ukir'', dianggep minangka tumindak pengabdian para pengrajin marang sing nitahake lan hadiah kanggo sesamane.{{sfn|Said|2005}}

Bentuk seni iki utamane disebabake dening akehe kayu ing Kepulauan Melayu lan uga dening katrampilan para pengukir kayu sing ngidini wong Melayu praktik ngukir kayu minangka kerajinan. Latar tropis alami ing ngendi flora lan fauna akeh wis menehi inspirasi kanggo motif kanggo digambarake kanthi bentuk abstrak utawa bergaya ing papan kayu. Kanthi rawuhe Islam, bentuk geometris lan kaligrafi Islam dikenalake ing ukiran kayu. Kayu sing digunakake biasane saka spesies kayu atos tropis sing dikenal awet lan bisa tahan serangan jamur, kumbang sepatu bot listrik, lan rayap.{{sfn|Said|2002}}

Omah-omah tradhisional Melayu utawa masjid biasane dihiasi nganggo luwih saka 20 ukiran. Ukiran ing tembok lan panel ngidini angin sirkulasi kanthi efektif mlebu lan metu saka bangunan lan bisa ngidini sinar srengenge madhangi njero struktur kasebut. Ing wektu sing padha, bayangan sing digawe dening panel uga bakal nggawe bayangan adhedhasar motif sing nambah kaendahan ing lantai. Dadi, komponen sing diukir nduweni fungsi fungsional lan estetika.

=== Grabah ===
[[Barkas:Sayong.jpg|thumb|''Labu Sayong'' warna ebony, kendi Melayu klasik saka Kuala Kangsar, Perak, Malaysia]]

Ing budaya Melayu, [[grabah]] ora mung dideleng minangka piranti rumah tangga. Iki dianggep minangka karya [[kagunan]], paradigma bakat, disulam karo estetika, warisan, ketekunan lan pengabdian agama. Tanah liat Melayu biasane ora diglasir, kanthi desain hias diukir nalika gerabah setengah garing sajrone proses konstruksi.&lt;ref name=&quot;Travel Malaysia 2012&quot;&gt;{{cite web |title= Malaysian Handicraft – Pottery |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |access-date= 22 Oktober 2026 |archive-date= 21 Novèmber 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171121031048/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |url-status= live }}&lt;/ref&gt;

Miturut sawetara panliten,&lt;ref name=&quot;Azmi Arifin 2015&quot;&gt;{{harvnb|Azmi Arifin|2015}}&lt;/ref&gt; industri keramik Melayu asli wis berkembang sacara pribumi wiwit jaman kuna lan wiwit saiki wis nggambarake kecanggihan budaya tingkat tinggi. Uga wis dicathet yen fitur desain gerabah Melayu nuduhake ora anane [[globalisasi|pengaruh manca]] sadurunge abad kaping 19, sawijining paradoks amarga anane kontak budaya sing jembar antarane wong Melayu lan jagad njaba.&lt;ref name=&quot;Azmi Arifin 2015&quot;/&gt;

Ing antarane keramik tradhisional Melayu sing misuwur kalebu ''Mambong'' saka [[Kelantan]], sing digawe saka lempung lan diidentifikasi nganggo warna terakota. Biasane dianggep minangka piranti masak. Ing pesisir kulon, ''Labu Sayong'' warna ireng saka Kuala Kangsar diajeni amarga toples sing digawe saka waluh. Ana uga sawetara varian saka ''Labu'', kalebu ''Labu Tela'', ''Labu Kepala'', ''Labu Gelugor Tela'' lan ''Labu Gelugor Kepala''.&lt;ref name=&quot;Travel Malaysia 2012&quot;/&gt;

Wangun liya saka gerabah tradhisional Melayu yaiku: ''Belanga'', umume duwe pinggiran sing amba lan dhasar sing bunder, panci kasebut biasane digerakake kanggo masak [[kari]]. Dipercaya manawa struktur lemah bakal mbantu panas disebarake kanthi rata, sing ana gandhengane karo dhasare sing bunder. Versi ''Belanga'' sing luwih cilik diarani ''periok'', digunakake kanggo nyiyapake [[wos|beras]]; ''Buyong'', sing umume ditegesi kanthi krah lurus lan awak bunder, asring digunakake minangka kendi banyu; ''Terenang'', ''Terenang'' sing sudut digunakake minangka tabung, utamane ing wilayah pesisir Melayu [[Kelantan]], Patani lan [[Terengganu]]; ''Bekas Bara'', wadhah cilik, biasane digawe kanggo nggunakake dupa; ''Jambangan'', vas tradhisional Melayu, biasane kanggo tujuan estetika lan ''Geluk'', papan panyimpenan banyu cilik.{{sfn|Cikgu Paklong|2017}}

=== Sandhangan tradhisional ===
[[Barkas:Busana Melayu.jpg|thumb|Wong lanang Melayu ing ''busana Melayu'', gaya tradhisional busana Melayu]]

Sandhangan lan tekstil tradhisional Melayu wis terus owah wiwit jaman kuna. Sacara historis, wong Melayu kuna dicathet nggabungake maneka warna bahan alami minangka sumber penting kanggo kain, sandhangan, lan sandhangan. Nanging ing jaman biyen, nalika para pedagang awal teka saka wetan lan kulon menyang pelabuhan Kepulauan Melayu, padha bebarengan tuku barang-barang mewah anyar, kalebu katun lan sutra sing apik. Sandhangan kasebut banjur dadi sumber mode Melayu sing dhuwur lan nduweni peran budaya minangka identitas sing ngiket ing Nusantara, utamane ing semenanjung, Sumatra lan wilayah pesisir Kalimantan.{{sfn|Hassan|2016}}

Ing budaya Melayu, sandhangan lan tekstil dianggep minangka simbol kaendahan, kekuasaan, lan status. Akeh cathetan ing hikayat Melayu nandheske papan khusus sing dikuwasani tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri tenun tangan Melayu bisa dilacak asal-usule wiwit abad kaping 13 nalika jalur perdagangan wétan berkembang ing jaman Dinasti Song. Sebutan babagan tekstil gawean lokal uga dominasi tenunan ing [[Jasirah Malaka]] digawe ing macem-macem cathetan Tiongkok lan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Antarane tekstil Melayu sing kondhang yaiku [[Songkèt]], [[Bathik]], ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' lan ''Tekad''.

Sandhangan Melayu klasik maneka warna ing saben wilayah, nanging sandhangan tradisional sing paling jero ing jaman saiki yaiku Baju Kurung (kanggo wanita) lan Baju Melayu (kanggo pria), sing loro-lorone diakoni minangka sandhangan nasional kanggo [[Malaysia]] lan [[Brunéi Darussalam]], lan uga dienggo dening komunitas Melayu ing [[Indhonésia]], [[Singapura]], [[Filipina]], [[Myanmar]] lan [[Thai]]land.

[[Barkas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Bocah-bocah Melayu nganggo klambi adat nalika [[Idul Fitri]]]]

Tembung ''Baju Kurung'', sing sacara sastra ditegesi minangka &quot;mbunteli awak&quot; sing nganggo, dirancang adhedhasar prinsip-prinsip Islam babagan kesopanan, wicaksana, lan andhap asor. Praktek iki padha karo doktrin agama Yahudi-Kristen, amarga memamerkan bagian awak sing intim dianggep dilarang ing Islam. Interpretasi kasebut banjur diserap menyang cara berpakaian lan perspektif budaya Melayu, iki bisa dideleng kanthi cetha nalika pamrentahan Mansur Shah saka Malaka ing abad kaping 15, sultan nglarang rakyat Muslim wanita ing ngarep umum supaya ora mung nganggo sarung saka dhadha mudhun. Sajrone jaman biyen, Baju Kurung Melayu ngalami sawetara reinkarnasi sadurunge njupuk wujud kaya saiki. Amarga jembare maneka warna karajan Melayu ing Nuswantara, pola desain Baju Kurung uga bisa dideleng ing wilayah kasebut, kalebu [[Bengkulu]], [[Kedah]], [[Jambi]], Johor-Riau, Pahang lan [[Kutha Palémbang|Palémbang]].{{sfn|Hassan|2016}}

Mode Baju Kurung sing cocog kanggo wong lanang diarani &quot;Baju Melayu&quot;. Bagean ndhuwur sandhangan digawe kanthi desain geometris sing meh padha karo Baju Kurung lan umume dipasangake karo kain tenun sing dikenal minangka sarung. Pola sarung bisa uga kalebu simbol status perkawinan wong kasebut utawa pangkate ing masyarakat Melayu tradhisional.{{sfn|Hassan|2016}}

Sandhangan Melayu klasik umum liyané kanggo wong lanang kalebu ''baju'' (klambi) utawa ''tekua'' (jinis klambi lengen dawa), ''baju rompi'' (rompi), ''kancing'', ''celana'' sikil cilik ([[clana]]), [[sarung]] sing dienggo ing pinggul, ''capal'' (sandal), lan ''tanjak'' utawa ''tengkolok'' (tutup sirah); kanggo para bangsawan, ''baju sikap'' utawa ''baju layang'' (jinis jas) lan ''pending'' (gesper sabuk hias) uga sinonim kanggo dienggo minangka sandhangan resmi. Uga lumrah yen ''Pendekar'' (prajurit Melayu) nduweni [[keris]] sing diselipake ing lipatan ngarep sarung.

Beda karo Baju Melayu sing isih dienggo mung minangka sandhangan upacara, Baju Kurung dienggo saben dina sajrone setaun dening mayoritas wanita Melayu. Katon pegawai negeri sipil wanita, pekerja profesional, lan mahasiswa nganggo Baju Kurung iku lumrah ing [[Malaysia]] lan [[Brunéi Darussalam]].

===Seni bela diri===
[[Barkas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Praktisi silat wanita saka [[Singapura]]]]

Silat lan varian-variané bisa ditemokaké ing saindenging [[donya Melayu]]: Semenanjung Malaya (kalebu [[Singapura]]), [[Kapuloan Riau]], [[Sumatra]] lan wilayah pesisir [[Kalimantan]]. Bukti arkeologi nuduhake yen, ing abad kaping 6, seni tempur formal wis dipraktekke ing Semenanjung Melayu lan Sumatra.{{sfn|James|1994|p=73}} Wangun Silat paling awal diyakini wis dikembangake lan digunakake ing angkatan bersenjata kerajaan Melayu kuna Langkasuka (abad kaping 2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} lan [[praja Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad kaping 7).

Pengaruh kesultanan Melayu Malaka, Johor, Pattani, lan Brunéi wis nyumbang marang panyebaran seni bela diri iki ing Kapuloan Melayu. Liwat labirin saluran segara lan kapiler kali sing rumit sing nggampangake ijol-ijolan lan perdagangan ing saindenging wilayah kasebut, Silat mlaku menyang alas udan sing padhet lan munggah menyang pegunungan. [[Laksamana]] Hang Tuah saka Malaka sing legendaris iku salah siji ''pesilat'' paling misuwur ing sejarah{{sfn|Green|2001|p=802}} lan malah dianggep dening sawetara wong minangka bapak silat Melayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Wiwit jaman klasik, Silat Melayu ngalami diversifikasi sing gedhe lan mbentuk apa sing saiki diakoni sacara tradhisional minangka sumber [[pencak silat|Pencak Silat]] Indhonésia lan bentuk Silat liyane ing [[Asia Kidul-wétan]].{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}}

Saliyané Silat, Tomoi uga dipraktekké déning wong Melayu, mliginé ing wilayah lor [[Jasirah Malaka]]. Iki minangka varian saka bentuk kickboxing Indo-Cina sing diyakini wis nyebar ing daratan Asia Kidul-wétan wiwit jaman Kekaisaran Funan (68 Masehi).

=== Pakaryan logam ===
[[Barkas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|[[Bunga mas|Bunga Mas]], Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawakake negara-negara Melayu sisih lor, [[Trengganu]], [[Kelantan]], [[Kedah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu lan Setul marang [[Krajan Ayutthaya|Raja Ayutthaya]] ([[Thai|Siam]]) minangka pralambang kasetyan.]]

Ing awal abad kaping 17, emas, perak, [[wesi]], lan kuningan wis dibentuk kanthi sampurna dadi bagean saka masyarakat Melayu. Jaman kasebut nyakseni karya-karya logam nampa perlindungan kerajaan sing kritis. Akeh pakaryan logam Melayu sing dadi bukti jaman iki, wiwit saka [[keris]] Melayu aneh sing dikenal minangka Keris sing digawe saka wesi, nganti perhiasan mewah sing digawe saka emas lan perak. Kanggo para bangsawan Melayu sajrone periode iki, karya-karya pending (gesper sabuk hias sing dihias nganggo [[watu permata|watu mulia]]), ''keronsang'' (bros) lan ''cucuk sanggul'' (jepit rambut) dipentasake dadi salah sawijining barang busana sing paling digoleki. Jaman kasebut uga dadi papan kanggo nyimpen sawetara barang penting liyane ing sandhangan Melayu sing digawe saka emas, kalebu kothak upacara, ''Tepak sirih'' (wadhah sirih) lan bagean-bagean keris. Seni ngolah emas umume ditindakake kanthi teknik repoussé lan granulasi, sing isih bisa dideleng nganti saiki. Ing jaman saiki, perhiasan emas Melayu utamane ditemokake ing wujud gelang kaki, gelang, ali-ali, kalung, liontin, lan anting-anting.&lt;ref name=&quot;Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver &amp; Brass 2011&quot;&gt;{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver &amp; Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 23 Oktober 2026 |archive-date= 19 Mèi 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karyaneka 2013&quot;&gt;{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=23 Oktober 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Maret 2018 }}&lt;/ref&gt;

Kanggo piranti perak Melayu, karya perak cukup misuwur amarga desain sing canggih lan apik. Biasane digawe nganggo teknik repousse, filigree, lan niello. Barang-barang tradhisional Melayu sing umum digawe saka perak kalebu ujung bantal, gesper sabuk, pojok montok, sumbat wadhah banyu, sarung keris lan kothak rokok. ''Awan Larat'' (pola mega) lan ''Kerawang'' (motif nabati) kalebu desain populer kanggo pucuk bantal perak lan kothak rokok hias Melayu.&lt;ref name=&quot;Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver &amp; Brass 2011&quot;/&gt;

Panggunaan barang kuningan ngluwihi akeh kelas sosial Melayu klasik, digunakake dening para bangsawan lan rakyat jelata. Popularitas barang kuningan akeh dipengaruhi amarga daya tahan, kualitas, lan regane terjangkau kanggo kabeh wong. Piranti kuningan bisa dipérang dadi rong warna, kuningan kanggo barang-barang fungsional lan putih kanggo tujuan dekorasi. Asring digawe kanthi teliti lan dihias nganggo maneka warna desain dekorasi kanthi motif [[seni rupa Islam|agama]] lan kembang. Nanging, panggunaan kuningan paling dikenal kanggo Tepak Sireh, wadhah upacara kanggo sirih lan kanggo nggawe instrumen musik tartamtu kayata [[Gong]] kanggo orkestra [[Gamelan]] Melayu klasik. Saliyané iku, barang-barang tradhisional Melayu liyané sing digawe saka logam kalebu vas kembang, taburan parfum, nampan saji, panci masak, ceret, lan dupa.&lt;ref name=&quot;Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver &amp; Brass 2011&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Karyaneka 2013&quot;/&gt;

===Dolanan tradhisional===
[[Barkas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Bengkel tukang Wau ing [[Kelantan]], [[Malaysia]]. Layangan jinis aneh iki bisa ditemokake ing pesisir lor-wetan Semenanjung Melayu.]]

Dolanan Melayu tradhisional lumrahé mbutuhaké katrampilan kerajinan lan ketangkasan manual lan bisa dilacak asal-usulé wiwit jaman Kesultanan Malaka. ''Sepak Raga'' lan [[layangan]] kalebu dolanan tradhisional sing kasebut ing [[Sulalatus Salatin|Sejarah Melayu]] sing dimainake dening para bangsawan lan kraton kesultanan Melayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}}

''Sepak Raga'' minangka salah sawijining dolanan Melayu sing paling populer lan wis dimainake nganti pirang-pirang abad. Sacara tradhisional, Sepak raga dimainake kanthi muter-muter kanthi nendhang lan njaga bal rotan supaya tetep munggah nggunakake bagean awak apa wae kajaba lengen lan tangan. Saiki diakoni minangka olahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} nasional Malaysia lan dimainake ing acara olahraga internasional kayata [[Pèsta Ulahraga Asia|Asian Games]] lan [[Pista Ulah raga Asia Kidul Wétan|Southeast Asian Games]].

Dolanan populer liyané yaiku [[gangsingan|''Gasing'' muter]] sing biasané dimainaké sawisé mangsa panèn. Dibutuhake katrampilan sing apik kanggo ngasilake ''Gasing'' (ndhuwur) sing paling kompetitif, sawetara bisa diputer nganti rong jam saben wektu.&lt;ref name=&quot;Alexander 2006 51&quot;&gt;{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}&lt;/ref&gt;

Mungkin dolanan Melayu sing paling populer yaiku ''Wau'' (jinis layangan unik saka pesisir wétan Semenanjung Malaya) utawa mabur layangan. Kompetisi mabur wau dianakake karo juri sing menehi poin kanggo keahliane (''Wau'' iku obyek sing ayu lan warni-warni sing dipasang ing pigura pring), swara (kabeh layangan Melayu dirancang kanggo nggawe swara tartamtu nalika diombang-ambingake ing angin) lan ketinggian.&lt;ref name=&quot;Alexander 2006 51&quot;/&gt;

Wong Melayu uga duwe varian dolanan papan [[Mancala]] sing dikenal minangka [[Dhakon|Congkak]]. Dolanan iki dimainake kanthi ngobahake watu, kelereng, manik-manik utawa cangkang ing sakubenge papan kayu sing kasusun saka rolas bolongan utawa luwih. Mancala diakoni minangka dolanan paling tuwa ing donya lan bisa dilacak asal-usule wiwit [[Mesir Kuna]]. Nalika dolanan iki nyebar ing saindenging jagad, saben budaya wis nemokake variasi dhewe-dhewe kalebu wong Melayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}}

==Sub-ètnis==
{{Uga deleng|Wong Melayu Malaysia|Wong Melayu Indhonésia|Wong Melayu Brunéi|Wong Melayu Singapura}}
[[Barkas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Kratoning wong Melayu digambarake kanthi warna ijo lan klompok sub-ètnis liyane sing ana gandhengane digambarake kanthi warna ijo sing luwih peteng utawa luwih enom.]]

Senajan mung 3,4% saka total populasi, etnis Melayu minangka salah sawijining etnis sing paling akeh nyebar ing Indonesia. Kaya sing dituduhake ing peta, ing njaba [[pratélan pulo ing Indonésia|Kapuloan Indhonésia]], wong Melayu manggon ing [[Jasirah Malaka|Semenanjung Malaya]], mbentuk golongan ètnik dominan ing Semenanjung Malaysia lan minoritas sing signifikan ing [[Singapura]], [[Thai]] lan [[Myanmar]] kidul. Koridor wilayah Melayu Kalimantan diwiwiti saka sisih lor saka [[Sabah]] kidul-kulon, terus karo negara [[Brunéi Darussalam]], pesisir [[Sarawak]] lan terus mudhun menyang [[Kalimantan (Wewengkon Indhonésiya)|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;text-align: center; background: #aacccc;&quot;|Golongan ètnik
! style=&quot;text-align: center; background: #aacccc;&quot;|Wilayah sejarah
! style=&quot;text-align: center; background: #aacccc;&quot;|Wilayah kanthi populasi sing signifikan
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Bangka lan Belitung
|
|
* {{flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} [[Kapuloan Bangka-Belitung]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}}
|
|
* {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok&lt;br /&gt;{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum&lt;br /&gt;{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Provinsi Ayutthaya
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Bengkulu
|
|
* {{flag|Bengkulu}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Berau
|
* Kasultanan Berau (1377–1830)
* Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945)
* Kasultanan Sambaliung (1810–1945)
|
* {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} [[Kabupatèn Berau]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Bugis-Melayu&lt;ref name=&quot;Karim&quot;&gt;{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Joseph&quot;&gt;{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}&lt;/ref&gt;(kelompok Melayu keturunan [[wong Bugis|Bugis]] sing diasimilasi)
|
* Krajan Mempawah (1740–1950)&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=23 Oktober 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* Kasultanan Selangor (1745–saiki)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{Flag|Riau}},&lt;br /&gt; {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} [[Kapuloan Riau]]
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Selangor]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} Pahang
* {{flag|Singapura}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Burma
|
|
* {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi
|- valign=&quot;top&quot;
| [[Wong Melayu Brunéi]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}&lt;ref name=&quot;Colling&quot;&gt;{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot;&gt;{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot;&gt;{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}&lt;/ref&gt;
|
* Kakaisaran Brunéi (abad kaping 7–15)
* Kasultanan Brunéi (1363–saiki)
|
* {{flag|Brunéi Darussalam}}
* {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],&lt;br&gt;{{flag|Sabah}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Cocos
|
|
* {{flag|Pulo Natal}},&lt;br&gt;{{flag|Kapuloan Cocos (Keeling)}}
* {{flag|Sabah}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Jambi
|
* Karajan Jambi (abad kaping 7)
* Dharmasraya (1183–1347)
* Kasultanan Jambi (1460–1907)
|
* {{flag|Jambi}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Jawa-Melayu&lt;ref name=&quot;Karim&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Joseph&quot; /&gt;&lt;br /&gt;(kelompok Melayu keturunan [[wong Jawa|Jawa]] sing diasimilasi)
|
* [[Kutha Palémbang|Kasultanan Palémbang]] (1550–1823)
|
* {{flag|Sumatra Kidul}},&lt;br /&gt; {{flag|Sumatra Lor}}
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Selangor]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} Pahang,&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Johor&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Kasultanan Johor (1528–saiki)
* Kasultanan Muar (1855–1877)
|
* {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Kedah&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}}
|
* [[Peradaban]] [[Lembah Bujang]] (abad kaping 1)
* Langkasuka (abad kaping 2–14)
* Kerajaan Kedah (Kedah Tua) (abad kaping 7–12)
* Kasultanan Kedah (1136–saiki)
* Karajan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}}
* Kerajaan Kubang Pasu (1839–1864)
* Karajan Perlis (1842–saiki)
|
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kedah]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} Perlis,&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} [[Pulo Pinang]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} Perak
* {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,&lt;br&gt;{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,&lt;br&gt;{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Kelantan&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Krajan Bumi Abang (abad kaping 1–6)
* Kasultanan Kelantan (1267–saiki)
* Kasultanan Jembal (1638–1720)
|
* {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kelantan]]
* {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat
* {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Trengganu]])
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Lahat
|
|
* {{flag|Sumatra Kidul}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Loloan
|
|
* {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} [[Kabupatèn Jembrana]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Malaka&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Kasultanan Malaka (1402–1511)
|
* {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Melaka]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Minangkabau-Melayu&lt;ref name=&quot;Karim&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Joseph&quot; /&gt;&lt;br /&gt;(''kelompok Melayu keturunan [[wong Minangkêbo|Minangkêbo]] sing diasimilasi'')
|
* Dharmasraya (1183–1347)
* Kasultanan Siak (1725–1949)
* Panguwasa Negeri Sembilan (1773–saiki)
|
* {{flag|Riau}},&lt;br /&gt; {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} [[Kapuloan Riau]]
* {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Negeri Sembilan]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Selangor]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor]],&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} Pahang
* {{flag|Singapura}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Sumatra Lor-Wétan
|
* Kasultanan Asahan (1630–1946)
* Kasultanan Bilah (1630–1946)
* Kasultanan Deli (1632–1946)
* Kasultanan Langkat (1568–1946)
* Kasultanan Serdang (1728–1946)
|
* {{flag|Sumatra Lor}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Pahang&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Karajan Pahang Kuna (abad kaping 5–1454)
* Kasultanan Pahang Kuna (1470–1623)
* Karajan Pahang Modern (1770–1881)
* Kasultanan Pahang Modern (1881–saiki)
|
* {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} Pahang
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Palémbang&lt;ref name=&quot;Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam&quot;&gt;{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= Indonesian|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang&quot;&gt;{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Dhésèmber 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang&quot;&gt;{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Dhésèmber 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang&quot;&gt;{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Praja Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad kaping 7–13)
* Kasultanan Palémbang (1550–1823)
|
* {{flag|Sumatra Kidul}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Patani&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Karajan Negara Sri Dharmaraja (abad milenium kaping 1–15)
* Langkasuka (abad kaping 2–14)
* Kasultanan Pattani (1516–1902)
* Kasultanan Singgora (1603–1689)
* Karajan Reman (1785–1902)
* Karajan Legeh (1755–1902)&lt;ref name=&quot;Anuar Nik Mahmud 1999 39&quot;&gt;{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}&lt;/ref&gt;
* Karajan Nong Chik (1809–1902)&lt;ref name=&quot;Anuar Nik Mahmud 1999 39&quot;/&gt;
* Karajan Jalur (1817–1902)&lt;ref name=&quot;Anuar Nik Mahmud 1999 39&quot;/&gt;
* Karajan Teluban (1817–1902)&lt;ref name=&quot;Anuar Nik Mahmud 1999 39&quot;/&gt;
* Karajan Jering (1817–1902)&lt;ref name=&quot;Anuar Nik Mahmud 1999 39&quot;/&gt;
|
* {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,&lt;br&gt;{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,&lt;br&gt;{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,&lt;br&gt;{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,&lt;br /&gt;{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kedah]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kelantan]],&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} Perak
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Perak&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Gangga Negara (abad kaping 2 – 11)
* Kasultanan Perak (1528–saiki)
|
* {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} Perak
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Riau
|
* Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933)
* Kasultanan Indragiri (1298–1945)
* Kasultanan Rokan (1569–1940)
* Kasultanan Pelalawan (1791–1946)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{flag|Riau}},&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} [[Kapuloan Riau]],&lt;br /&gt; {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} [[Kabupatèn Pasaman]],&lt;br /&gt;{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} [[Kabupatèn Lima Puluh Kota]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}}
|
* Karajan Santubong (abad kaping 7)
* Karajan Samarahan (abad kaping 13)
* Karajan Saribas (abad kaping 15)
* Karajan Banting (abad kaping 16)
* Kasultanan Sarawak (1598–1641)
|
* {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Selangor
|
* Kasultanan Selangor (1745–saiki)
|
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Selangor]]
|- valign=&quot;top&quot;
| [[Wong Melayu Singapura]]
|
* Karajan Singapura (1299–1398)
|
* {{flag|Singapura}}
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Tamiang
|
* Karajan Bukit Karang (1023–1330)
* Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528)
|
* {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} [[Kabupatèn Acèh Tamiang]]
|- valign=&quot;top&quot;
| Wong Melayu Trengganu&lt;ref name=&quot;Colling&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aris&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Husain&quot; /&gt;
|
* Kasultanan Trengganu (1708–saiki)
* Karajan Besut (1780–1899)
|
* {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Trengganu]]
* Kutha Kuantan (Pahang)
|- valign=&quot;top&quot;
|Wong Melayu Kalimantan Kulon
|
* Karajan Landak (1292–1962)
* Karajan Matan (1590–1948)
* Kerajaan Mempawah (1740–1950)
* Kasultanan Pontianak (1771–1950)
* Kasultanan Sambas (1675–1944)
* Karajan Sanggau (1310–1960)
* Karajan Sintang (1365–1950)
* Karajan Tanjungpura (880–1590)
|
* {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Kulon]]
|}

==Deleng uga==
* [[Donya Melayu]]
* [[Omah Melayu]]

==Cathetan suku==
{{Reflist}}

==Pranala njaba==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Pranala mati|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{en icon}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&amp;hl=id&amp;ct=clnk&amp;cd=139&amp;gl=id&amp;client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Pranala mati|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}

{{stub}}

{{DEFAULTSORT:Melayu}}
[[Kategori:Melayu|*]]
[[Kategori:Suku bangsa ing Malaysia]]
[[Kategori:Suku bangsa ing Indonesia]]
[[Kategori:Golongan ètnik ing Indonésia]]
[[Kategori:Golongan ètnik ing Malaysia]]
[[Kategori:Golongan ètnik ing Singapura]]
[[Kategori:Golongan ètnik ing Brunéi Darussalam]]

{{Featured article}}
{{Authority control}}</text>
      <sha1>dqjq5khys4c0fuffa5sfhoreui421d3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipédia:Angkringan Usul</title>
    <ns>4</ns>
    <id>165025</id>
    <revision>
      <id>1759824</id>
      <parentid>1736781</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LabdajiwaBot</username>
        <id>42498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Ngarsipaké 1 lembar (luwih lawas tinimbang 365 dina) ing [[Wikipédia:Angkringan Usul/Arsip 2021–2029]]</comment>
      <origin>1759824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="220" sha1="dnfh6z11jklv0emgnic3zalsnlgw01l" xml:space="preserve">{{/Pambuka}}
&lt;div style=&quot;display: none;&quot;&gt;
{{Naraguna:LabdajiwaBot/konfig arsip
|archive = Wikipédia:Angkringan Usul/Arsip 2021–2029
|algo = old(365d)
|counter = 1
|minthreadsleft = 0
|minthreadstoarchive = 1
}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>dnfh6z11jklv0emgnic3zalsnlgw01l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipédia:Angkringan Warta</title>
    <ns>4</ns>
    <id>165026</id>
    <revision>
      <id>1759818</id>
      <parentid>1759521</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>19967</id>
      </contributor>
      <comment>/* Berita Teknis: 2026-45 */ pérangan anyar</comment>
      <origin>1759818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54250" sha1="pvbi5c720qqcwdft0g6j0zokt41o3ix" xml:space="preserve">{{/Pambuka}}
&lt;div style=&quot;display: none;&quot;&gt;
{{Naraguna:LabdajiwaBot/konfig arsip
|archive = Wikipédia:Angkringan Warta/Arsip %(year)d
|algo = old(30d)
|counter = 1
|minthreadsleft = 0
|minthreadstoarchive = 1
}}
&lt;/div&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Berita Teknis: 2026-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' terkini dari komunitas teknis Wikimedia. Harap beritahu pengguna lain mengenai perubahan ini. Tidak semua perubahan akan berdampak pada Anda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Terjemahan]] telah tersedia.

'''Sorotan mingguan'''
* Proses untuk Daftar Harapan Komunitas tahun ini [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|telah dipublikasikan]] setelah menerima masukan dari komunitas. Sesi pengiriman permohonan akan [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|berakhir pada 8 November 2026]]. Pada tahun ini, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|kelompok kerja (kami membutuhkan bantuan Anda!)]] yang beranggotakan kontributor sukarelawan dan staf Wikimedia Foundation akan bekerja pada [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|tahap pengelompokan]]. Proses pengelompokan diharapkan berlangsung pada akhir November 2026. Masa pemungutan suara akan dimulai pada Januari 2027.

'''Berita terbaru untuk para kontributor'''
* Penyunting yang menggunakan [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|penyunting visual]] kini akan melihat peringatan ketika menempelkan teks yang kemungkinan pada awalnya disalin dari salah satu dari lima chatbot AI generatif eksternal ke Wikipedia. Fitur ini dikenal sebagai [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|Pemeriksaan Tempelan MBB]]. Fitur tersebut merupakan salah satu jenis [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Pemeriksaan Suntingan]] yang dapat diatur oleh komunitas. Pemeriksaan ini mencari penanda tertentu dalam HTML yang disalin dan tidak menggunakan pendeteksian tanda air pada konten. Suntingan juga akan [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|diberi tanda]] sehingga dapat diperiksa lebih saksama oleh pengguna yang melakukan patroli. Fitur ini membantu pengguna baru menambahkan konten yang sesuai dengan kebijakan Wikipedia sekaligus memudahkan penyunting berpengalaman mengidentifikasi suntingan yang bermasalah. Komunitas yang memiliki kebijakan lokal mengenai penggunaan MBB dapat [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|menyesuaikan teks peringatan dan kebijakan yang ditautkan]]. Tim tersebut [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|meminta maaf]] karena fitur ini diluncurkan tanpa memberikan waktu yang cukup untuk menerjemahkannya.
* Penyunting kini dapat dengan mudah [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|mengakses penyunting visual versi web secara langsung dari aplikasi iOS dan Android]]. Ketika membukanya, pengguna akan diberi pilihan antara penyuntingan visual dan penyuntingan sumber. Jika memilih penyuntingan visual, pengguna akan diarahkan ke jendela web seluler di peramban ponselnya. Setelah menyelesaikan suntingan, sebuah spanduk akan memberi pilihan untuk kembali ke aplikasi. Dengan demikian, pembaca dapat memberikan kontribusi dengan cepat ketika sedang membaca secara santai.
* Pengguna aplikasi Wikipedia untuk Android dan iOS kini akan melihat permintaan pembuatan akun satu kali setelah menggunakan aplikasi tersebut selama dua pekan berturut-turut. Permintaan ini akan menjelaskan manfaat memiliki akun. Fitur tersebut ditujukan untuk membantu lebih banyak pembaca yang hanya sesekali menggunakan aplikasi menjadi pengguna yang masuk log dengan akun dan kembali menggunakan aplikasi secara rutin. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847]
* Penyunting di [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|wiki grup 1]], termasuk Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, dan Wikisource, tidak akan lagi melihat pemberitahuan di [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Perubahan Terbaru]] dan [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Daftar Pantauan]] ketika pranala ke versi bahasa lain dari suatu halaman ditambahkan, dihapus, atau diubah pada butir Wikidata halaman tersebut. Perubahan ini akan dimulai pada 5 Oktober pukul 07.00 UTC sebagai uji coba selama dua pekan untuk mengurangi pemberitahuan dalam jumlah besar yang bernilai rendah dan memudahkan penyunting untuk mengenali perubahan-perubahan penting. Penyunting yang mengandalkan pemberitahuan ini dapat membaca informasi lebih lanjut di [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|halaman proyek]] dan menyampaikan masukan atau kekhawatiran di [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|halaman pembicaraannya]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Lihat {{formatnum:36}} {{PLURAL:36|tugas}} yang diajukan oleh komunitas yang [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|telah berhasil diselesaikan pada pekan lalu]]. Sebagai contoh, masalah yang menyebabkan pembimbing yang telah mengundurkan diri dari program bimbingan masih dapat memiliki peserta bimbing yang ditugaskan kepadanya dan tetap menerima pertanyaan kini telah diperbaiki. Peserta bimbing kini akan dialihkan kepada pembimbing lain ketika seorang pembimbing meninggalkan program tersebut. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194]

'''Berita terbaru untuk para kontributor teknis'''
* Wikimedia Brasil telah menerbitkan [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Kerangka Kerja Praktik Terbaik Pengembangan]] (ABPD). Panduan ini ditujukan bagi staf, kontraktor, dan sukarelawan yang membangun alat serta proyek teknis. Panduan tersebut mencakup siklus hidup proyek, keamanan, aksesibilitas, perlindungan data pribadi, dan penggunaan kecerdasan buatan yang bertanggung jawab. Panduan ini juga menjelaskan bagaimana pedoman yang berlaku di seluruh gerakan Wikimedia dapat disesuaikan dengan konteks lokal. Wikimedia Brasil mendorong afiliasi lain untuk menggunakan kembali dan menyesuaikannya. Baca informasi lebih lanjut dalam [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|artikel di Diff]]. 
* URL dasar kanonis baru untuk API Wikimedia akan segera diperkenalkan. Rute kanonis baru menggunakan pola &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/api/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; dan akan berfungsi sebagai jalur alternatif untuk API REST yang saat ini tersedia, misalnya &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/w/rest.php/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Kedua versi tersebut dapat digunakan untuk seluruh API yang sudah ada, tetapi struktur baru akan menjadi jalur yang diutamakan untuk modul API yang baru dibuat. Perubahan ini tidak akan menyebabkan gangguan bagi sebagian besar pengguna. Jalur yang sudah ada akan tetap tersedia untuk seluruh permintaan ke titik akhir yang telah ada. Namun, beberapa titik akhir dapat mengembalikan URL dengan pola baru di dalam isi respons. Perubahan ini akan tersedia terlebih dahulu di wiki uji coba, dengan peluncuran ke seluruh wiki diharapkan selesai pada akhir Oktober. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Pembaruan kode lengkap yang akan tersedia pada akhir pekan ini: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' disiapkan oleh [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Penulis berita teknis]] dan dikirim oleh [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribusi]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Terjemahkan]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Minta bantuan]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Berikan pendapat]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Berlangganan atau batalkan langganan]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

5 Oktober 2026 18.51 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Trizek (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31098825 --&gt;

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==

''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[Naraguna:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Parembugan Naraguna:MediaWiki message delivery|rembugan]]) 9 Oktober 2026 09.28 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;

== ''This Month in GLAM'': September 2026 ==

{| style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]&lt;br /&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;&quot;&gt;[[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026|&lt;span style=&quot;color:darkslategray;&quot;&gt;This Month in GLAM – Volume XVI, Issue IX, September 2026&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;&lt;br /&gt;

|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:12pt; font-family:Times New Roman;&quot;&gt; '''&lt;u&gt;Headlines&lt;/u&gt;'''&lt;/span&gt;
|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;&quot;&gt;

* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/From the team|From the team]]: What a great month again in the GLAM community!
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Australia report|Australia report]]: Wikifying the ALIA West Conference 2026
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Thousands of eyes on Brazilian heritage through Wiki Loves Monuments
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Egypt report|Egypt report]]: The Long Strides of Egypt’s GLAM Team in September
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/France report|France report]]: Organized Labour Month in France
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Note condivise opens up Italy’s musical heritage
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Can I trust Wikipedia?, Books of Mana, an Auckland War Memorial Museum update and a report on TDWG2026
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wiki Loves Film – Collaboration with Manaki Film Festival
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Opening Collections, Growing Networks: Polish GLAM-Wiki in September
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Wiki Ambassadors, Wiki Partners, Raduni Wikigita
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Tunisia report|Tunisia report]]: Wikipedian in Residence: National Archives of Tunisia
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/UK report|UK report]]: Japanese art in Korean + UK Honours
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/USA report|USA report]]: GLAM USA Report (Past &amp; Upcoming)
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHL-Wiki working Group members
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Content Partnerships Hub report|Content Partnerships Hub report]]: Content Partnerships Hub: Some news from the first half of the year
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Peruvian heritage in Thai
* [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Events|Calendar]]: October's GLAM events

&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;&quot; | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &amp;bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Single|Single-page]]
|-
| valign=&quot;top&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;&quot; |
To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]].
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 11 Oktober 2026 22.57 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Romaine@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&amp;oldid=31124240 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Berita Teknis: 2026-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' terkini dari komunitas teknis Wikimedia. Harap beritahu pengguna lain mengenai perubahan ini. Tidak semua perubahan akan berdampak pada Anda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Terjemahan]] telah tersedia.

'''Sorotan mingguan'''
* Mulai 13 Oktober, wiki dapat mengubah pola baku [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|nama referensi yang dibuat secara otomatis di VisualEditor]]. Saat ini, nama referensi tersebut menggunakan pola seperti &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;. Dengan perubahan ini, wiki dapat menggunakan nama referensi yang lebih mudah dibaca dan didasarkan pada isi sumber sehingga lebih membantu kontributor yang menggunakan penyunting sumber, misalnya &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;ref name=&quot;Miller2026-1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;. Pola nama referensi di VisualEditor dapat ditentukan melalui pesan sistem MediaWiki, JSON, templat, dan modul. [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|Informasi lebih lanjut tersedia dalam dokumentasi terkait]]. Pengurus dapat mengaktifkan perubahan ini melalui [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|konfigurasi komunitas]]. Perubahan ini merupakan [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|permintaan komunitas]] yang diwujudkan oleh tim [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Daftar Harapan Teknis Wikimedia Deutschland]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Subreferensi]] merupakan fitur baru MediaWiki yang memungkinkan para penyunting menggunakan kembali referensi dengan keterangan yang berbeda. Fitur ini akan diterapkan di Wikipedia bahasa Inggris pada 14 Oktober dan di wiki Wikimedia Foundation lainnya paling lambat akhir Oktober, kemungkinan pada 21 Oktober. [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|Pertanyaan yang umum ditanyakan di sini]] memuat daftar tindakan yang dapat dilakukan di wiki untuk mendukung penerapan fitur ini. Fitur ini merupakan [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|permintaan komunitas yang telah lama diajukan]] dan diwujudkan oleh tim [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Daftar Harapan Teknis Wikimedia Deutschland]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304]

'''Berita terbaru untuk para kontributor'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Perkakas Moderator]] akan menghapus tampilan daftar pada Daftar pantauan dan menjadikan tampilan catatan perubahan sebagai tampilan baku bagi semua pengguna. Sebelumnya, terdapat dua tampilan daftar pantauan bagi pengguna peramban web seluler, yaitu tampilan daftar yang menampilkan artikel-artikel yang dipantau dalam bentuk daftar, dan tampilan catatan perubahan yang menampilkan perubahan pada artikel-artikel tersebut dalam bentuk catatan. Pengguna dapat memilih tampilan melalui pengaturan Kontrol Seluler Lanjutan. Keberadaan dua tampilan ini menimbulkan kendala dalam pemeliharaan basis kode karena setiap tampilan memerlukan kumpulan kode tersendiri. Dengan menetapkan tampilan catatan perubahan sebagai tampilan baku, basis kode dapat disederhanakan dan kemungkinan terlewatnya berbagai kekutu dapat dikurangi.
* Aplikasi Wikipedia untuk Android sedang menguji fitur yang memungkinkan pengguna mendengarkan bagian pendahuluan artikel melalui umpan &quot;Untuk Anda&quot;. Model pengubah teks menjadi suara akan membacakan teks artikel yang sudah ada tanpa menulis ulang atau menambahkan isi apa pun. Eksperimen selama 30 hari ini akan dimulai melalui aplikasi Wikipedia Beta pada minggu ketiga September, kemudian dipindahkan ke aplikasi Wikipedia Android biasa pada bulan Oktober untuk kelompok terbatas pengguna yang memenuhi syarat. Fitur ini akan tersedia bagi sebagian kecil pengguna aplikasi, yakni mereka yang menggunakan umpan berbahasa Inggris dan telah memilih sekurang-kurang satu topik yang diminati. Eksperimen ini merupakan bagian dari upaya yang lebih luas untuk memberikan pilihan kepada pembaca aplikasi dalam mengakses isi sehingga keterlibatan dan retensi pengguna dapat ditingkatkan. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Pelajari lebih lanjut]] dan [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|sampaikan masukan]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|Penyorotan sintaks CodeMirror]] [[phab:T288161|diaktifkan]] secara baku bagi semua pengguna yang belum masuk log dan pengguna yang baru mendaftar di Wikipedia bahasa Inggris pada 14 September. Karena belum ditemukan dampak merugikan, perubahan yang sama diusulkan untuk diterapkan secara global di seluruh wiki dalam beberapa pekan mendatang. Jika memiliki kekhawatiran atau masukan, atau jika wiki Anda tidak ingin mendapat perubahan ini, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|silakan baca halaman bantuan]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077]
* [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Penyuntingan pernyataan Wikidata melalui perangkat seluler]] untuk semua jenis data akan diluncurkan secara resmi pada 13 Oktober. Pada saat itu, fitur ini akan dihapus dari [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fitur beta]] Wikidata dan tersedia bagi semua penyunting. Pengguna dapat [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|melaporkan kekutu dan menyampaikan umpan baliknya]].
* Pekan lalu, perubahan pranala antarbahasa dihapus dari umpan [[Special:RecentChanges|Perubahan terbaru]] dan [[Special:Watchlist|Daftar pantauan]] di Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote, dan Wiktionary. Karena tidak ditemukan dampak merugikan, proyek [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata untuk Proyek Wikimedia]] berencana menerapkan perubahan ini secara global di semua Wikipedia. Penerapan dijadwalkan pada 13 Oktober pukul 07.00 UTC. Setelah itu, penyunting tidak akan lagi menerima pemberitahuan ketika pranala ke versi bahasa lain dari suatu halaman ditambahkan, dihapus, atau diubah pada butir Wikidata tersebut. Penyunting yang mengandalkan pemberitahuan ini dapat membaca informasi lebih lanjut di [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|halaman proyek]], menyampaikan masukan, atau meminta agar wiki mereka tidak mengikuti perubahan ini melalui [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|halaman pembicaraannya]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Lihat {{formatnum:28}} {{PLURAL:28|tugas}} yang diajukan oleh komunitas yang [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|telah berhasil diselesaikan pada pekan lalu]]. Sebagai contoh, masalah yang menyebabkan grafik pada fitur jumlah kunjungan halaman diperbesar secara tidak sengaja saat pengguna menyentuhnya ketika menggulir layar di perangkat seluler telah diperbaiki. Kini, fitur pembesaran grafik dengan klik-seret akan dinonaktifkan pada perangkat layar sentuh. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075]

'''Berita terbaru untuk para kontributor teknis'''
* Terdapat tiga perubahan besar dalam hal berkas arsip data (''dump''). Berkas arsip konten lama yang statusnya ditetapkan untuk [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ dihentikan penggunaannya pada Januari 2026] kini akan dihentikan sepenuhnya. Pengganti berupa [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports Ekspor Berkas Konten MediaWiki] akan ditunda agar tim dapat menerapkan jeda pengaman sebelum peralihan tersebut. Berkas tersebut juga kini tersedia dalam format terkompresi 7zip. Pengguna perlu mengganti alamat URL yang digunakan untuk mengunduh berkas arsip data tersebut. Untuk informasi lebih lanjut, jadwal, dan petunjuk migrasi, lihat halaman [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Penghentian berkas arsip konten lama].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Pembaruan kode lengkap yang akan tersedia pada akhir pekan ini: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]]

'''Lebih lanjut'''
* Wikimedia Foundation menemukan aktivitas tanpa izin yang dilakukan oleh agen OpenAI di proyek-proyek Wikimedia. Aktivitas tersebut mencakup penyuntingan wiki, upaya mengeksploitasi perangkat pencatatan publik, dan lalu lintas otomatis dalam jumlah besar. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Baca tulisan blog di Diff]] untuk mengetahui perincian aktivitas tersebut dan tanggapan Wikimedia Foundation.

'''Pertemuan dan acara'''
* Catat tanggal pelaksanaan Wikimedia Hackathon berikutnya! [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 Wikimedia Hackathon 2027] akan diselenggarakan di Tirana, Albania, pada 9–11 April 2027. Pendaftaran permohonan beasiswa dan sponsor staf saat ini [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ dibuka melalui Pretix] dan akan ditutup pada 30 Oktober 2026. Pendaftaran umum akan dibuka pada Januari 2027.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' disiapkan oleh [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Penulis berita teknis]] dan dikirim oleh [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribusi]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Terjemahkan]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Minta bantuan]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Berikan pendapat]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Berlangganan atau batalkan langganan]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 Oktober 2026 07.38 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:STei (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31142468 --&gt;

== ''The Signpost'': 13 October 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/News and notes|AELECT returns, Jimbo gives a union update, VisualEditor is now default]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Serendipity|From a rare portrait of a female millionaire in Nancy to a Japanese painter in Lyon]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Obituary|Doug Weller]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/In the media|A(I)pocalypses afoot]]

* WikiConference Report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/WikiConference Report|WikiConference 2026 &amp; the importance of in-person community]]

* By the numbers: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/By the numbers|Does the country of birth affect the likelihood of having a Wikipedia biography?]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/News from Diff|OpenAI &quot;rogue&quot; agent activities found on Wikimedia projects]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/On the bright side|Good people]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Op-ed|Who are our readers?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Traffic report|This world is big and wild and half insane]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Comix|Fudging the numbers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13 Oktober 2026 22.46 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:JPxG@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=31092234 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Berita Teknis: 2026-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' terkini dari komunitas teknis Wikimedia. Harap beritahu pengguna lain mengenai perubahan ini. Tidak semua perubahan akan berdampak pada Anda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Terjemahan]] telah tersedia.

'''Berita terbaru untuk para kontributor'''
* Untuk mengukur dampak penerapan sejumlah [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|fitur yang diminta oleh komunitas]] terhadap retensi pembaca yang belum masuk log, uji coba fitur [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Korsel Gambar]] akan diluncurkan kepada pembaca yang belum masuk log. Melalui fitur ini, pembaca dapat menjelajahi gambar yang diunggah oleh komunitas dan dipilih oleh penyunting karena relevan dengan artikel tertentu. Uji coba ini akan dimulai pada 20 November.
* Pemberitahuan uji coba akan ditampilkan kepada 0,5% pembaca perangkat seluler yang belum masuk log dan mengakses Wikipedia bahasa Inggris melalui Google. Pemberitahuan tersebut akan meminta mereka menambahkan Wikipedia sebagai [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Sumber Pilihan di Google]. Uji coba ini bertujuan untuk mengetahui apakah pemberitahuan tersebut dapat meningkatkan retensi pembaca dan mendorong pengguna Google Penelusuran untuk lebih sering mengunjungi Wikipedia. Uji coba akan berlangsung pada 15–29 Oktober, kemudian dampaknya terhadap retensi pembaca dan jumlah kunjungan dari sumber lain akan dievaluasi.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Lihat {{formatnum:26}} {{PLURAL:26|tugas}} yang diajukan oleh komunitas yang [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|telah berhasil diselesaikan pada pekan lalu]]. Sebagai contoh, masalah yang menyebabkan [[quarry:|Quarry]] menampilkan galat &quot;Akses ditolak&quot; ketika pengguna mencoba menjalankan kueri SQL, sehingga kueri tidak dapat dijalankan sebagaimana mestinya, kini telah diperbaiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966]

'''Berita terbaru untuk para kontributor teknis'''
* [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal kelanjutan]] Akibat kekutu yang telah lama ada, aplikasi yang menggunakan alur kredensial klien [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] untuk bertindak atas nama pemiliknya diperlakukan seolah-olah belum masuk log. Masalah ini akan diperbaiki untuk aplikasi baru yang didaftarkan pada atau setelah Senin, 19 Oktober. Sejumlah aplikasi yang terdampak perlu didaftarkan ulang. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Pembaruan kode lengkap yang akan tersedia pada akhir pekan ini: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]]

'''Pertemuan dan acara'''
* Sebuah usulan untuk menyelenggarakan Wikimedia Hackathon setiap tiga tahun sekali, diselingi dengan hackathon regional, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|telah dibagikan]] kepada komunitas. Usulan ini bertujuan untuk mengkaji cara meningkatkan aksesibilitas acara tersebut bagi komunitas teknis di berbagai wilayah. Masukan mengenai usulan ini dapat disampaikan melalui [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|halaman pembicaraannya]] sebelum 6 November.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' disiapkan oleh [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Penulis berita teknis]] dan dikirim oleh [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribusi]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Terjemahkan]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Minta bantuan]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Berikan pendapat]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Berlangganan atau batalkan langganan]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 Oktober 2026 14.37 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:STei (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31178499 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Pengalihan peladen — Wiki Anda akan segera menjadi mode hanya-baca dalam beberapa saat lagi&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Baca pesan ini dalam bahasa lain]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|Wikimedia Foundation]] akan mengalihkan lalu lintas di antara pusat datanya. Hal ini akan memastikan bahwa Wikipedia dan wiki Wikimedia lainnya dapat tetap beroperasi bahkan selepas bencana.

Semua lalu lintas akan beralih pada '''{{#time:j xg|2026-10-28|id}}'''. Pengalihan akan dimulai pada pukul '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''.

Akan tetapi, karena adanya keterbatasan dalam perangkat lunak [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], semua aktivitas penyuntingan harus berhenti sementara ketika proses pengalihan ini dilakukan. Kami memohon maaf atas ketidaknyamanan ini dan kami akan berupaya untuk meminimalkan hal serupa pada waktu yang akan datang. 

Sebuah papan pengumuman akan ditampilkan di semua wiki 30 menit sebelum pelaksanaan operasi ini. Spanduk tersebut akan selalu terlihat hingga akhir pengerjaan. 
Anda dapat ikut serta dalam [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate menerjemahkan atau menyelaraskan] teks spanduk ini.

'''Anda masih bisa membaca, tetapi tidak bisa menyunting, seluruh wiki dalam periode waktu tertentu.'''

* Anda tidak dapat menyunting hingga satu jam pada hari {{#time:l j xg Y|2026-10-28|id}}.
* Jika Anda mencoba menyunting atau menyimpan suntingan Anda pada waktu tersebut, Anda akan melihat sebuah pesan galat. Kami berharap tidak ada suntingan yang hilang pada waktu-waktu tersebut, tetapi kami tidak dapat menjamin hal ini. Jika Anda mendapat pesan galat, mohon menunggu hingga semuanya kembali normal. Anda dapat menyimpan suntingan Anda setelahnya. Namun, kami sangat menyarankan untuk membuat salinan suntingan Anda terlebih dahulu untuk berjaga-jaga.

''Pengaruh lainnya'':

* Pekerjaan di latar belakang akan menjadi lebih lambat dan beberapa pekerjaan mungkin akan diberhentikan. Pranala merah mungkin tidak dapat diperbarui secepat biasanya. Jika Anda membuat artikel yang telah terhubung dengan halaman lainnya, pranalanya akan tetap merah lebih lama daripada biasanya. Beberapa skrip yang berjalan lama terpaksa dihentikan.
* Kami berharap penerapan kode akan terjadi seperti minggu-minggu lainnya. Namun, beberapa kasus pembekuan kode dapat terjadi secara cepat jika proses operasi membutuhkannya setelah itu.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] akan tidak tersedia selama 90 menit.

Proyek ini mungkin ditunda jika diperlukan. Anda dapat [[wikitech:Switch_Datacenter|membaca jadwalnya di wikitech.wikimedia.org]] Semua perubahan akan diumumkan dalam jadwal tersebut. 

'''Mohon sebarkan informasi ini kepada komunitas Anda.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 26 Oktober 2026 14.00 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Trizek (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Berita Teknis: 2026-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' terkini dari komunitas teknis Wikimedia. Harap beritahu pengguna lain mengenai perubahan ini. Tidak semua perubahan akan berdampak pada Anda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Terjemahan]] telah tersedia.

'''Sorotan mingguan'''
* Sebuah uji coba yang dimulai pada 29 September menguji [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|rekomendasi artikel]] bagi pemilik akun baru yang juga mengidentifikasi diri sebagai pembaca. Dengan menyarankan artikel untuk dibaca, seperti fitur rekomendasi dalam aplikasi Wikipedia bagi pembaca yang sudah masuk log, uji coba ini bertujuan mendorong pemilik akun baru untuk membaca dan kembali mengunjungi situs secara rutin. Sasaran akhirnya adalah meningkatkan jumlah kunjungan dari satu halaman Wikipedia ke halaman lainnya sebesar 1%. Baca usulan terkait di [[m:Community Wishlist/W505|Daftar Harapan Komunitas]].
* Sejumlah layanan Wikimedia dinonaktifkan sementara pada pekan lalu akibat [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 kerentanan keamanan pada PHP]. Layanan tersebut perlu diperbarui sebelum dapat kembali diaktifkan dengan aman. Masalah ini tidak hanya berdampak pada gerakan Wikimedia, tetapi juga pada banyak situs web lainnya. Perkembangan penanganannya dapat dipantau di [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Layanan Cloud VPS dan Toolforge akan membutuhkan waktu lebih lama untuk kembali beroperasi guna memastikan bahwa aplikasi yang berjalan di kedua layanan tersebut tidak terdampak. Para pengembang perkakas dapat membaca perkembangan dan informasi lebih lanjut melalui [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ milis Cloud-announce]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/]
* Pekan lalu, [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|diumumkan]] bahwa uji coba fitur [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Korsel Gambar]] akan diterapkan kepada pembaca yang belum masuk log untuk mengukur dampak penerapan fitur yang diminta komunitas terhadap retensi pembaca. Namun, karena ada masalah, uji coba tersebut akan dimulai ulang pada 26 Oktober, bukan 20 November seperti yang diumumkan sebelumnya.

'''Berita terbaru untuk para kontributor'''
* [[wikitech:KAPOW|Sistem pendeteksian bot]] baru akan diterapkan di wiki Wikimedia untuk mengidentifikasi lalu lintas otomatis yang menyamarkan diri sebagai kunjungan manusia dengan lebih baik. Penerapan sistem ini dapat menyebabkan perubahan mendadak pada statistik pengunjung mulai 26 Oktober. Perubahan tersebut juga akan berlaku surut hingga 20 Juni 2026.
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Ekstensi Score]], yang digunakan untuk menampilkan notasi musik di halaman wiki, telah dinonaktifkan sementara di seluruh wiki karena masalah keamanan. Halaman yang terdampak akan menampilkan pemberitahuan sebagai pengganti notasi musik, tetapi kode yang mendasarinya tetap utuh. Penyunting tidak perlu melakukan tindakan apa pun, dan perbaikan sedang dikerjakan. Pengumuman terpisah akan disampaikan setelah ekstensi ini diaktifkan kembali. Baca informasi lebih lanjut di [[phab:T441579|Phabricator]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Lihat {{formatnum:18}} {{PLURAL:18|tugas}} yang diajukan oleh komunitas yang [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|telah berhasil diselesaikan pada pekan lalu]]. Salah satunya adalah masalah yang menyebabkan penyorotan sintaksis CodeMirror tampaknya diaktifkan secara tidak sengaja bagi penyunting yang sudah memiliki akun. Masalah tersebut kini telah diperbaiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308]

'''Berita terbaru untuk para kontributor teknis'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Seluruh wiki akan berada dalam mode hanya-baca]] selama beberapa menit pada Rabu, 28 Oktober 2026, pukul [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15.00 UTC]. Hal ini dilakukan untuk pengujian pencadangan saat pengalihan peladen pusat data [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|yang berlangsung dua kali setahun]]. Selama proses pengalihan, seluruh lalu lintas situs web Wikimedia dipindahkan dari pusat data utama ke pusat data cadangan untuk menguji ketersediaan layanan dan menjaga agar layanan tetap berjalan, termasuk dalam keadaan darurat. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Pembaruan kode lengkap yang akan tersedia pada akhir pekan ini: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]]

'''Pertemuan dan acara'''
* Pendaftaran permohonan beasiswa dan sponsor untuk mengikuti [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 Wikimedia Hackathon 2027] akan ditutup pada Jumat, 30 Oktober. Kirimkan permohonan [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ melalui Pretix] sebelum batas waktu tersebut.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' disiapkan oleh [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Penulis berita teknis]] dan dikirim oleh [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribusi]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Terjemahkan]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Minta bantuan]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Berikan pendapat]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Berlangganan atau batalkan langganan]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 Oktober 2026 18.55 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:STei (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31199592 --&gt;

== This Month in Education: October 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 10 • October 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Wikipedia Education Awareness Campaign Held in Dinajpur, Bangladesh|Wikipedia Education Awareness Campaign Held in Dinajpur, Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Wikimedia MKD Continues Its Educational Activities in the New School Year|Wikimedia MKD Continues Its Educational Activities in the New School Year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/WikiLatih Bogor Méré Rohangan pikeun Diajar, Silih Bagikeun Pangaweruh, jeung Nyambungkeun Antargenerasi|WikiLatih Bogor Méré Rohangan pikeun Diajar, Silih Bagikeun Pangaweruh, jeung Nyambungkeun Antargenerasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Wiki Club Organise Two-Day Technical Workshop on MediaWiki Projects at St Aloysius University|Wiki Club Organise Two-Day Technical Workshop on MediaWiki Projects at St Aloysius University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/WIKI 101 learning module developed for Filipino university students|WIKI 101 learning module developed for Filipino university students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/When the Forest Changes, What Can We Learn Through Wikimedia|When the Forest Changes, What Can We Learn Through Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Open Knowledge Course inspires students in Olomouc in writing Wikipedie articles|Open Knowledge Course inspires students in Olomouc in writing Wikipedie articles]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/New student-led Wikimedia communities expand youth participation in ESEAP|New student-led Wikimedia communities expand youth participation in ESEAP]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Improving health-related content on Wikipedia: an initiative in Brazil|Improving health-related content on Wikipedia: an initiative in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/How EduWiki Hub Partnerships Are Building Capacity for Wikimedia Education Worldwide|How EduWiki Hub Partnerships Are Building Capacity for Wikimedia Education Worldwide]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/From the First Cohort to the Second: Learning and Teaching Wikipedia at a University in Türkiye|From the First Cohort to the Second: Learning and Teaching Wikipedia at a University in Türkiye]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/From Forgotten Pages to Living Heritage: Bikol Wikisource marks its second year|From Forgotten Pages to Living Heritage: Bikol Wikisource marks its second year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/First workshops for Serbian students and pupils in the academic year|First workshops for Serbian students and pupils in the academic year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Czech seniors visited Vyšší Brod Monastery and are heading to the 10th anniversary of Senior Wikitown|Czech seniors visited Vyšší Brod Monastery and are heading to the 10th anniversary of Senior Wikitown]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Auckland Museum's fourth cohort of Wiki summer students|Auckland Museum's fourth cohort of Wiki summer students]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 Oktober 2026 18.19 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:ZI Jony@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=31135529 --&gt;

== ''The Signpost'': 1 November 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/News and notes|AELECT5 concludes, a Wikimedian arrested for treason, and updates to GANs and FARs]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/Recent research|How Wikipedians use (or don't use) LLMs; experienced editors contribute more to &quot;underproduced&quot; articles than newbies]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/Disinformation report|Better bots or bothersome baby borgs?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/In the media|Stop the internet, I was deleted]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/News from Diff|Why Wikimedia Is Speaking Up in a Major AI Copyright Case]]

* By the numbers: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/By the numbers|Wikipedian Nobel Prize 2026]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/On the bright side|Gone fishing]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/Traffic report|October, and the articles are stripped bare]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/In focus|Two Roles, One Wikimedia Education Ecosystem]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/Comix]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 1 Novèmber 2026 13.52 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:JPxG@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=31191200 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Berita Teknis: 2026-45&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;id&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
'''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' terkini dari komunitas teknis Wikimedia. Harap beritahu pengguna lain mengenai perubahan ini. Tidak semua perubahan akan berdampak pada Anda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Terjemahan]] telah tersedia.

'''Sorotan mingguan'''
* Banyak perkakas Wikimedia dinonaktifkan sementara pada pekan lalu akibat [[:w:id:PHP2Shell|kerentanan keamanan pada PHP]]. Masalah ini berdampak pada banyak situs web di seluruh dunia. [[m:Special:MyLanguage/Toolforge|Toolforge]] dan [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Cloud Services|Cloud VPS]] telah kembali beroperasi sejak 22 Oktober. Sejumlah perkakas penting juga telah dipulihkan secara bertahap. Beberapa perkakas masih memerlukan pengelola sukarelawan masing-masing untuk menjalankannya kembali. Sementara itu, perkakas lainnya masih perlu diperbarui ke versi PHP yang telah mendapatkan perbaikan keamanan. Beberapa perkakas masih menggunakan versi PHP lama yang tidak lagi didukung oleh pembaruan keamanan terbaru. Pengelolanya perlu meningkatkan versi PHP yang digunakan ke versi yang lebih baru. Proses ini mungkin memerlukan upaya tambahan. Perkembangan pemulihan ini dapat dipantau melalui [[:wikitech:Talk:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community#Exceptions|Wikitech]].

'''Berita terbaru untuk para kontributor'''
* Percobaan fitur pencarian baru yang bersifat opsional sedang berlangsung di aplikasi Wikipedia untuk Android dan iOS pada Wikipedia bahasa Arab, Prancis, dan Jepang. Pembaca yang mengikuti percobaan ini dapat mencari informasi di dalam artikel dan membuka kutipan secara langsung pada artikel sumbernya. Fitur ini tidak menghasilkan jawaban ataupun ringkasan. Percobaan ini merupakan tahap pertama dari empat percobaan dalam [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|Fase 2 proyek Pencarian Semantik]]. Kegiatan ini dimulai pada 22 Oktober dan berlangsung selama 20 hari. Masukan dapat disampaikan melalui [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|halaman pembicaraan proyek]] tersebut.
* Tim [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences|Audiens Masa Depan]] sedang merencanakan penerapan fitur [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences/Share_card|Berbagi Kartu]] di Wikipedia versi seluler. Fitur ini memungkinkan pengguna membagikan kartu visual yang menarik kepada teman-teman mereka berdasarkan artikel yang sedang dibaca. Kartu tersebut memuat judul artikel, gambar, teks pembuka, serta keterangan atribusi terkait, dan dilengkapi pranala menuju artikel agar dapat dibaca secara lengkap. Para penyunting diundang untuk mencoba fitur ini dengan menambahkan &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;?useformat=mobile&amp;sharecard=1&lt;/code&gt; pada URL artikel mana pun selama 29 Oktober hingga 8 November. Masukan mengenai fitur ini dapat disampaikan melalui [[m:Talk:Future_Audiences/Share_card|halaman pembicaraan proyek]], sedangkan laporan kekutu dapat dikirimkan melalui [[phab:T439161|Phabricator]]. 
* Perender bawaan untuk rumus matematika akan diubah pada 2 November. Setelah perubahan tersebut, peladen akan mengirimkan rumus dalam format MathML, kemudian peramban akan menggunakan MathJax untuk menampilkannya. Perubahan ini merupakan tahap terakhir dalam proses penghentian penggunaan Mathoid dan RESTBase, yang dilakukan demi keberlanjutan dan keamanan. Pengguna dapat [[w:en:Wikipedia:WikiProject Mathematics/MathFormattingBugs|mengajukan pertanyaan atau melaporkan masalah]] mengenai perubahan ini. [https://phabricator.wikimedia.org/T375238]
* Apakah Anda memiliki gagasan untuk fitur baru atau menemukan kekutu yang perlu diperbaiki? [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Sampaikan usulan Anda untuk daftar harapan komunitas paling lambat 8 November.]]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Lihat {{formatnum:41}} {{PLURAL:41|tugas}} yang diajukan oleh komunitas yang [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|telah berhasil diselesaikan pada pekan lalu]].

'''Berita terbaru untuk para kontributor teknis'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Perihal berulang]] Pembaruan kode lengkap yang akan tersedia pada akhir pekan ini: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.3|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Berita teknis]]''' disiapkan oleh [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Penulis berita teknis]] dan dikirim oleh [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Kontribusi]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Terjemahkan]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Minta bantuan]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Berikan pendapat]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Berlangganan atau batalkan langganan]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 3 Novèmber 2026 14.22 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Trizek (WMF)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31236748 --&gt;</text>
      <sha1>pvbi5c720qqcwdft0g6j0zokt41o3ix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipédia:Angkringan Usul/Arsip 2021–2029</title>
    <ns>4</ns>
    <id>177066</id>
    <revision>
      <id>1759823</id>
      <parentid>1720756</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LabdajiwaBot</username>
        <id>42498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Ngarsipaké 1 lembar saka [[Wikipédia:Angkringan Usul]]</comment>
      <origin>1759823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15478" sha1="4osrp79kwnj3gciqysz3qt7xnpmbhns" xml:space="preserve">{{Arsip|Wikipédia:Angkringan Usul}}

== Penghargaan Sukarelawan Wikimedia 2020 ==

[[File:Spanduk Penghargaan Sukarelawan Wikimedia 2020.png|right|500px]]
Tahun 2020 telah berlalu, tidak terhitung betapa banyaknya jasa sukarelawan Wikimedia dalam upaya membebaskan pengetahuan bagi khalayak Indonesia khususnya, dan khalayak dunia pada umumnya.

Wikimedia Indonesia berterima kasih kepada para sukarelawan Wikimedia yang telah turut serta berurun daya,  waktu, ilmu, dan sebagainya. Karena itu, terlintas di benak kami perlunya penganugerahan penghargaan kepada sukarelawan terbaik. Untuk itu, diadakanlah Penghargaan Sukarelawan Wikimedia 2020 ini.

Sisihkan waktu Anda sejenak untuk memberikan kepada kami rekomendasi siapakah yang menurut Anda layak mendapatkan Penghargaan Sukarelawan Wikimedia 2020 melalui tautan berikut ini: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdXR1vVhfeCNq0791g4K0ompjQZgbjWV6cmnMOEUnd9jtXbpg/viewform bit.ly/wmid-penghargaansukarelawan2020]

Salam, [[Naraguna:Hillun Vilayl Napis (WMID)|Hillun Vilayl Napis (WMID)]] ([[Parembugan Naraguna:Hillun Vilayl Napis (WMID)|rembugan]]) 20 Januari 2021 08.52 (UTC)

== Usul nganyari kaca Tepas ==

{{kunsel}}
Aku usul supaya kaca [[Tepas]] dianyari nganggo [[Cithakan:Jajal pandhapa|usulan iki]]. Kawa iku diturun saka kaca usulan ing Wikipédia Nias, banjur diowahi barengan ing Wikipédia Jawa.

Kaca iku digawé supaya kaca ngarep Wikipédia Jawa katon njawani tur ''mobile-friendly''. Njawani sing dimaksud iku mawa warna soga lan nganggo rerenggan motif bathik (truntum, parang, lan slobog). Ing usulan iku uga dakwuwuhi pérangan kanggo ngripta artikel sing ora ana ing Tepas saiki. Pérangan iki kanggo nggampangaké uwong gawé artikel saka nul. ''Mobile-friendly'' sing dimaksud iku yèn kowé mbukak saka ''browser'' lan aplikasi Wikipedia ing ''handphone'', kaca iku bakal tetep katon apik. Nuwun.

Manawa ana panemu lan pitakon, mangga tulis ing sor iki waé. Manawa sarujuk, tulung awèh swara &lt;nowiki&gt;{{sarujuk}}&lt;/nowiki&gt; utawa &lt;nowiki&gt;{{ora}}&lt;/nowiki&gt; yèn ora sarujuk banjur tapak asma &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Naraguna:Wirjadisastra|Wirjadisastra]] ([[Parembugan Naraguna:Wirjadisastra|rembugan]]) 25 Maret 2021 11.11 (UTC)

: {{ping|Wirjadisastra}} wah bagus Dan. Nanging apa motif bathik slobog kuwi bisa digenti waé amarga ing seserepanku bathik slobog iku asring dianggo nutupi mayit/jenazah. Mbok manawa bisa digenti mawa motif bathik pesisiran utawa bathik Cirebonan kang ngwakilaké budhaya Jawa tlatah kulon. Matur nuwun [[Naraguna:FarisJamal|FarisJamal]] ([[Parembugan Naraguna:FarisJamal|rembugan]]) 25 Maret 2021 13.24 (UTC)

:: {{ping|FarisJamal}} Nuwun Wi. Isa diganti, Wi. Motif Cerbonan sing cocog nganggo warna soga apa ya? Ana saran? [[Naraguna:Wirjadisastra|Wirjadisastra]] ([[Parembugan Naraguna:Wirjadisastra|rembugan]]) 25 Maret 2021 13.32 (UTC)

::: {{ping|Wirjadisastra}} Bisa nganggo warna terang Dan, mèmper warna bathik pesisir lor liyané kaya warna biru lan abang. Yèn warna soga batik kraton Cirebon umumé kuning, ireng lan krèm. Nuwun [[Naraguna:FarisJamal|FarisJamal]] ([[Parembugan Naraguna:FarisJamal|rembugan]]) 25 Maret 2021 13.49 (UTC)

:::: {{ping|FarisJamal}} Sing warna krem mungkin. Motife ana ide? [[Naraguna:Wirjadisastra|Wirjadisastra]] ([[Parembugan Naraguna:Wirjadisastra|rembugan]]) 25 Maret 2021 13.52 (UTC)

::::: {{ping|Wirjadisastra}} bisa nganggo motif méga mendung utawa wadasan. Nuwun [[Naraguna:FarisJamal|FarisJamal]] ([[Parembugan Naraguna:FarisJamal|rembugan]]) 25 Maret 2021 13.59 (UTC)
::::::Manawi bathik méga mendhung niku katingal kathah dianggé déning masarakat Jawa Kilèn. Kula ngusulaken manawi kepéngin nganggé bathik pasisiran, niki kula nemu ragam bathik khas Jepara, contoné wonten teng [http://ejournal.kemenperin.go.id/dkb/article/view/4777/pdf_72 jurnal niki] lan [https://www.bukalapak.com/p/fashion-wanita/bahan-kain/3m9w27-jual-kain-batik-jepara situs wèb niki]. Gambar [https://s3.bukalapak.com/img/368575205/large/kain_batik_jepara_.jpg nomer kalih] saking situs wèb menika nggih lumayan saé, mèmper kaliyan motif ukir teng jurnal menika (kaca 20). Wonten ''buah susun'', ''daun jumbai'', lan trubusan (godhong-godhong alit ingkang nembé tuwuh). — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 26 Maret 2021 05.30 (UTC)

Sawatara iki nganggo motif sing wis ana dhisik. Slobog bakal diganti Kawung. Jebul motif-motif Pantura iku angèl tur ora bisa digawé ''repeat'' (mbalèni). Nuwun [[Naraguna:Wirjadisastra|Wirjadisastra]] ([[Parembugan Naraguna:Wirjadisastra|rembugan]]) 3 April 2021 03.56 (UTC)

=== Sarujuk ===
* {{Sarujuk}} — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 25 Maret 2021 12.01 (UTC)
*{{Sarujuk}}[[User:N219|&lt;font color=&quot;#099&quot;&gt;''のこ''&lt;/font&gt;]][[Special:Contributions/N219|&lt;font color=&quot;#3C6&quot;&gt;''こり ''&lt;/font&gt; ]][[User talk:N219|&lt;font style=&quot;text-decoration:blink;&quot;&gt;''♫''&lt;/font&gt;]] 25 Maret 2021 12.20 (UTC)
* {{Sarujuk}} [[Naraguna:FarisJamal|FarisJamal]] ([[Parembugan Naraguna:FarisJamal|rembugan]]) 25 Maret 2021 12.50 (UTC)
* {{OK}} [[Panganggo:Bennylin|Bennylin]] (&lt;small&gt;[[Dhiskusi_Panganggo:Bennylin|ꦒꦸꦤꦼꦩ꧀ꦩꦤ꧀]]&lt;/small&gt;)
* {{Sarujuk}} [[Naraguna:Agathavidya|Agathavidya]] ([[Parembugan Naraguna:Agathavidya|rembugan]]) 3 April 2021 04.18 (UTC)
* {{Sarujuk}}. [[Naraguna:Symphonium264|Symphonium264]] ([[Parembugan Naraguna:Symphonium264|rembugan]]) 4 April 2021 08.39 (UTC)

=== Ora sarujuk ===
*

=== Ora milih ===
*

=== Dudutan ===
Kabèh utawa 100% kang milih padha sarujuk marang usulan iki, mula usulan ini bisa katindakaké.
{{kuntup}}

== Usul ganti kaca Tepas dilih menyang Wikipedia:Pendhapa ==

{{kunsel}}
Aku usul supaya kaca Tepas kang nganggo mandala aran pokok (''main namespace'') kang lumrahé kanggo kaca-kaca artikel, supaya dilih ing mandala aran Wikipédia. Bab iki supaya kaca [[Tepas]] bisa kanggo kaca artikel waé bab &quot;tepas&quot; kang minangka pérangan bangunan Kraton Jawa.

Saliyané iku, aku uga usul supaya jeneng Tepas kanggo njenengi &quot;Mainpage&quot; supaya diganti nganggo &quot;Pendhapa&quot;. Alesané &quot;Pendhapa&quot; luwih akèh sing wanuh tinimbang &quot;Tepas&quot; kang mligi ana ing kraton, déné &quot;Pendhapa&quot; ana mratah lan ora mung ana ing kubengan kraton. &quot;Pendhapa&quot; iku minangka papan kanggo among tamu sing dakpikir trep karo &quot;Mainpage&quot; ing Wikipédia sing kanggo para tamu kang ngaksès Wikipédia.

Manawa ana panemu lan pitakon, mangga tulis ing sor iki waé. Manawa sarujuk, tulung awèh swara &lt;nowiki&gt;{{sarujuk}}&lt;/nowiki&gt; utawa &lt;nowiki&gt;{{ora}}&lt;/nowiki&gt; yèn ora sarujuk banjur tapak asma &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Naraguna:Wirjadisastra|Wirjadisastra]] ([[Parembugan Naraguna:Wirjadisastra|rembugan]]) 11 April 2021 06.00 (UTC)

:[[:wikt:|Wikisastra]]-nipun pripun, Mas? Boten sisan dilebetaken? Manawi dipunlih dhateng mandhala aran proyèk (Wiktionary), niku saged ndandani [[:wikt:id:Wiktionary:Warung_kopi#Halaman_Utama|prakawis]] ''[[:d:Talk:Q5296#Talking_about_Wiktionaries|interlanguage]]'' ing Wiktionary. — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 11 April 2021 07.15 (UTC)

::{{ping|Labdajiwa}} Bisa waé, Mas. Nanging aku durung kober ngopèni Wikisastra kuwi. [[Naraguna:Wirjadisastra|Wirjadisastra]] ([[Parembugan Naraguna:Wirjadisastra|rembugan]]) 11 April 2021 08.40 (UTC)

=== Sarujuk ===
* {{sarujuk}} Kathah wiki-wiki ageng ingkang ngagem mandhala aran Wikipédia kagem &quot;Mainpage&quot;-ipun: [[:de:|de]], [[:es:|es]], [[:fr:|fr]], [[:ko:|ko]], [[:pt:|pt]], lan [[:zh:|zh]]. Déné situs wèb ingkang ngagem tembung &quot;Pendhapa&quot; niku wonten [https://kongresaksarajawa.id/ kongresaksarajawa.id]. — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 11 April 2021 07.01 (UTC)
* {{sarujuk}} [[User:N219|&lt;font color=&quot;#099&quot;&gt;''のこ''&lt;/font&gt;]][[Special:Contributions/N219|&lt;font color=&quot;#3C6&quot;&gt;''こり ''&lt;/font&gt; ]][[User talk:N219|&lt;font style=&quot;text-decoration:blink;&quot;&gt;''♫''&lt;/font&gt;]] 11 April 2021 09.57 (UTC)
* {{sarujuk}} &lt;span style=&quot;background-color:#FF69B4;border-radius:8px;padding:0px 2px;&quot;&gt;[[Naraguna:Dimas Laksani|&lt;span style=&quot;color:#000000;font-weight:medium;font-family:Georgia;&quot;&gt; ✿Dimas Laksani✿ &lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;[[Parembugan Naraguna:Dimas Laksani|&lt;span style=&quot;color:#000000;font-weight:bold;&quot;&gt;☏&lt;/span&gt;]]12 April 2021 09.32 (UTC)

=== Ora sarujuk ===
*

=== Ora milih ===
*

=== Dudutan ===
Sanajan mung wong telu, kabèh utawa 100% kang milih padha sarujuk marang usulan iki, mula usulan ini bisa katindakaké.
{{kuntup}}

== Usul ngowahi mandhala aran proyèk lan jeneng situs ==

{{Kalacak|T287437|resolved}}
Aku kepéngin ngowahi [[:en:Wikipedia:Project namespace|mandhala aran proyèk]] Wikipédia Jawa sing saiki isih nganggo tembung &quot;Wikipedia:&quot; (tanpa é taling) supaya diowahi dadi &quot;Wikipédia:&quot; lan jeneng situs (''sitename'') Wikipedia dadi Wikipédia. Panganggoning dhiakritik iki wis dianggo ana ing logo wiki iki lan ing médhia sosial jvwiki. Pangowahan iki mung kanggo nyeragamké waé. Nyuwun swara sarujuk-orané panjenengan. Yèn sarujuk, tulung awèh swara &lt;nowiki&gt;{{vote|y}}&lt;/nowiki&gt; utawa &lt;nowiki&gt;{{vote|n}}&lt;/nowiki&gt; yèn ora sarujuk, banjur wènèhi tapak asma &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. Matur nuwun. — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 22 Juli 2021 18.30 (UTC)

=== Sarujuk ===
* {{vote|y}} minangka pangusul. — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 27 Juli 2021 01.00 (UTC)
* {{vote|y}} [[Naraguna:Wirjadisastra|Wirjadisastra]] ([[Parembugan Naraguna:Wirjadisastra|rembugan]]) 27 Juli 2021 05.22 (UTC)
* {{vote|y}} [[Naraguna:れいはりん|れいはりん]] ([[Parembugan Naraguna:れいはりん|rembugan]]) 30 Juli 2021 03.44 (UTC)
* {{vote|y}} [[Naraguna:NaufalF|Naufal Fuadi]] ([[Parembugan Naraguna:NaufalF|rembugan]]) 3 Agustus 2021 04.57 (UTC)
* {{vote|y}} [[Panganggo:Bennylin|Bennylin]] (&lt;small&gt;[[Dhiskusi_Panganggo:Bennylin|ꦒꦸꦤꦼꦩ꧀ꦩꦤ꧀]]&lt;/small&gt;) 4 Agustus 2021 09.31 (UTC)

=== Ora sarujuk ===
* 

=== Ora milih ===
*

== Usul nambah ''tagline'' Wikipédia Jawa ing skin Vector 2022 ==

{{Kalacak|T311104|resolved}}
Jaré [[:m:Tech/News/2022/24|wara-wara iki]], skin [[:mw:Vector 2022|Vector 2022]] bakal di-''deploy'' menyang kabèh wiki ing pungkasan sasi Juli 2022. Format logoné kuwi séjé karo Vector 2010, kudu diparo-paro. Prabédané bisa dideleng ing &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://jv.wikipedia.org/wiki/Wikipédia:Pendhapa?useskin=vector-2022 Wikipédia:Pendhapa?useskin=vector-2022]&lt;/span&gt; lan &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page?useskin=vector-2022 en:Main Page?useskin=vector-2022]&lt;/span&gt; (mung vèrsi dhèstop). Jalaran ''tagline''-é durung ana mula aku usul nambah ''tagline'' Wikipédia Jawa &quot;Bauwarna Mardika&quot; ing skin Vector 2022.

* [[:Barkas:Wikipedia-logo-v2-jv.svg]] → [[:Barkas:Wikipedia-wordmark-fr.svg]] (padha karo Wikipédia Prancis) lan [[:Barkas:Wikipedia-tagline-jv.svg]]

Nyuwun swara sarujuk-orané panjenengan. Yèn sarujuk, tulung awèh swara &lt;nowiki&gt;{{vote|y}}&lt;/nowiki&gt; utawa &lt;nowiki&gt;{{vote|n}}&lt;/nowiki&gt; yèn ora sarujuk, banjur wènèhi tapak asma &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. Matur nuwun. — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 20 Juni 2022 03.00 (UTC)

&lt;div style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;''Uga delengen:''
* ''[[:wikt:Wikisastra:Angkringan#Usul nambah wordmark lan tagline Wikisastra Jawa ing skin Vector 2022|wikt:Wikisastra:Angkringan § Usul nambah wordmark lan tagline Wikisastra Jawa ing skin Vector 2022]]''
* ''[[:s:Wikisumber:Angkringan#Usul nambah wordmark Wikisumber Jawa ing skin Vector 2022|s:Wikisumber:Angkringan § Usul nambah wordmark Wikisumber Jawa ing skin Vector 2022]]''&lt;/div&gt;

=== Sarujuk ===
* {{vote|y}} minangka pangusul. — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 23 Juni 2022 16.00 (UTC)
* {{vote|y}} [[Naraguna:Wirjadisastra|Wirjadisastra]] ([[Parembugan Naraguna:Wirjadisastra|rembugan]]) 22 Juni 2022 03.36 (UTC)
* {{vote|y}} [[Panganggo:Bennylin|Bennylin]] (&lt;small&gt;[[Dhiskusi_Panganggo:Bennylin|ꦒꦸꦤꦼꦩ꧀ꦩꦤ꧀]]&lt;/small&gt;) 22 Juni 2022 07.28 (UTC)

=== Ora sarujuk ===
* 

=== Ora milih ===
*

=== Tanggepan ===
Wis di-''deploy'', nanging miturutku aksara ''tagline''-é kurang kandel lan rada ngeblur. Piye panemumu, Mas {{u|Wirjadisastra}} lan {{u|Bennylin}}. Apa dianyari manèh ''tagline''-é mawa aksara kang luwih gedhi sathithik supaya luwih jelas yèn diwaca apa wis bèn ngono waé? — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 23 Juni 2022 16.00 (UTC)

:Nang PC wis oke, nang hape ya wis oke. [[Panganggo:Bennylin|Bennylin]] (&lt;small&gt;[[Dhiskusi_Panganggo:Bennylin|ꦒꦸꦤꦼꦩ꧀ꦩꦤ꧀]]&lt;/small&gt;) 23 Juni 2022 16.22 (UTC)
::{{re|Bennylin}} Nèk aku kok rada ngeblur, ya? Sing vèrsi saiki ukuran ''tagline''-é ngetutké enwiki lan frwiki. Ing idwiki ukurané rada gedhi sathithik. Sirku dakpadhakké karo idwiki. Iki bédané: https://0x0.st/oSZZ.png. Sing kiwa ''tagline'' sing saiki dianggo, sing tengen dakgedhèkké sathithik. — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 23 Juni 2022 23.00 (UTC)
:::Jalaran ''tagline''-é rada angèl diwaca, mula ''tagline''-é dakanyari mawa aksara kang luwih gedhi sathithik. Mugya kanthi anané pangowahan iki ''tagline''-é dadi ora pati nge-''blur'' lan malih pénak disawang dalah diwaca. — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 25 Juni 2022 02.00 (UTC)
== Wikipédhiyah basa Jawa mawi Carakan ==

Urun rembug mawon menawi ningali Wikipédhiyah basa Bali sampun nggadhahi modhé Carakan, kénging punapa Wikipedhiyah basa Jawa mboten didamel kados mekaten? Nuwun. [[Naraguna:Arif doudo|Arif doudo]] ([[Parembugan Naraguna:Arif doudo|rembugan]]) 24 Maret 2024 05.55 (UTC)

:Halo, Mas @{{u|Arif doudo}}. Fitur ''converter'' Latin–Carakan punika sampun dipunsuwun ing Phabricator nanging dèrèng digarap. [[:phab:T47779]]. Kajawi punika, ''user interface'' Wikipédia basa Jawa taksih dèrèng rampung dipuntransliterasi dhumateng Carakan. Ingkang pungkasan punika saged dipunayahi ing Translatewiki. https://codelookup.toolforge.org/jv-java. Dados mangké bakalan wonten paramèter URL &lt;code&gt;?variant=jv-java&lt;/code&gt; kagem ''converter'' lan &lt;code&gt;?uselang=jv-java&lt;/code&gt; kagem UI Wikipédia basa Jawa. — [[Naraguna:Labdajiwa|Labdajiwa]] ([[Parembugan Naraguna:Labdajiwa|rembugan]]) 1 April 2024 02.00 (UTC)
== Artikel Pethingan ==

Rahayu, Prakanca.

Adedhasar pengalamanku anggoné njlajahi Wikipédia Jawa, aku rumangsa rada kangelan menawa amèh golèk artikel-artikel miturut pangelompokan topik lan nemokaké artikel sing pèni, jangkep lan ngemu katrangan sing komplet. Mulané aku pengin aweh usulan dinggo Wikipédia Jawa iki.
1. Kepiyé yèn ing Pendhapa diwènèhi dhaptar artikel miturut pangelompokan topik?
2. Kepiyé yèn digawé arsip artikel pethingan sing bakal njedul seminggu utawa rong minggu pisan?

Muga-muga para Kanca kersa nanggepi pamikiran iki. Maturnuwun.
[[Naraguna:Thersetya2021|Thersetya2021]] ([[Parembugan Naraguna:Thersetya2021|rembugan]]) 19 Juli 2025 03.47 (UTC)

:{{sarujuk}} usulane njenengan nomer 1 saget dinggo mbak, ning usulane njenengan nomer 2 kayane rodok abot, merga kudu ono seng ngopeni rutin saben sasi. [[Naraguna:Empat Tilda|Empat Tilda]] ([[Parembugan Naraguna:Empat Tilda|rembugan]]) 3 Novèmber 2025 15.45 (UTC)</text>
      <sha1>4osrp79kwnj3gciqysz3qt7xnpmbhns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yuri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199088</id>
    <revision>
      <id>1759826</id>
      <parentid>1736481</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58579-00</username>
        <id>75388</id>
      </contributor>
      <comment>Nambahaké réferènsi</comment>
      <origin>1759826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2305" sha1="25111f7nb6tls4ir647gkfi3d30bvgy" xml:space="preserve">{{Distinguish|juri}}
[[Barkas:CroesusXIncarna.jpg|jmpl|Tuladha karya ''yuri'', nampilaké sesambungan watara karakter wadon]]
'''''Yuri''''' (ꦪꦸꦫꦶ, {{Lang-ja|百合}}), uga kasebut '''''girls' love''''' (ガールズラブ) yaiku génré medhia [[Jepang]], kaya [[anime]] lan [[manga]], sing fokus critané ing sesambungan intim watara karakter wadoné. Sanadyan kanthi umum asring digayutaké karo sesambungan [[lesbian]], génré iki uga nyakup karya-karya kang nggambaraké sesambungan emosional lan spiritual watara wadon sing durung tamtu asipat [[romantis]] utawa [[cumbana]] (sèksual). ''Yuri'' paling asring digayutaké karo anime lan manga, sanadyan saiki istilah iki uga asring digunakaké kanggo [[gim vidéo]], [[novel cendhak]], lan karya susastra liyané.

Tembung &quot;''yuri''&quot; (百合) kanthi harfiah artiné &quot;[[Bakung|sekar]] [[bakung]]&quot; (génus ''Lilium'', ing [[basa Walanda]]: ''lelie''),&lt;ref&gt;{{cite book  |pages=196–7 |chapter=The Reception and Spread of Dodonaeus “Cruydt-Boeck in Japan” |author=Matsuda Kiyoshi |year=2001 |editor-first= W.F. Vande |editor-last=Walle |title=Dodonaeus in Japan: Translation and the Scientific Mind in the Tokugawa Period |publisher= Leuven University Press}}&lt;/ref&gt; nglambangaké ayu lan kasucian wadon. Sekar bakung dadi simbul visual génré iki.

== Uga delengen ==

* ''[[Yaoi]]''

== Rujukan ==
{{Reflist}}
* {{Cite thesis|last1=Maser|first1=Verena|title=Beautiful and Innocent: Female Same-Sex Intimacy in the Japanese ''Yuri'' Genre|publisher=[[University of Trier|University of Trier Department of Linguistics, Literature and Media Studies]]|type=PhD|date=2013|url=https://ubt.opus.hbz-nrw.de/opus45-ubtr/frontdoor/deliver/index/docId/695/file/Maser_Beautiful_and_Innocent.pdf|access-date=2025-10-11|archive-date=2022-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221119105752/https://ubt.opus.hbz-nrw.de/opus45-ubtr/frontdoor/deliver/index/docId/695/file/Maser_Beautiful_and_Innocent.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite journal|last1=Merveille|first1=Karen|date=2010|title=La révolte du lys: une odyssée du ''yuri''|journal=Manga 10 000 images: Le manga au féminin|language=French|publisher=Éditions H|issue=3|pages=55–79|isbn=978-2-9531781-4-2}}

{{stub}}
{{Italictitle}}

[[Kategori:Gènre sastra]]
[[Kategori:Budaya Jepang]]</text>
      <sha1>25111f7nb6tls4ir647gkfi3d30bvgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tamlyn Tomita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201033</id>
    <revision>
      <id>1759825</id>
      <timestamp>2026-11-04T04:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meursault2004</username>
        <id>3</id>
      </contributor>
      <comment>Rintisan</comment>
      <origin>1759825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="0k8pssla39nc4tvaw24i9j09o88f8cr" xml:space="preserve">'''Tamlyn Tomita''' iku aktris Amérika Sarékat turunan Jepang.</text>
      <sha1>0k8pssla39nc4tvaw24i9j09o88f8cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reridang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201034</id>
    <revision>
      <id>1759827</id>
      <timestamp>2026-11-04T09:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dulusima</username>
        <id>73546</id>
      </contributor>
      <comment>nggawe kaca anyar</comment>
      <origin>1759827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7764" sha1="94r2lhpz20ad1zsmkzft8320pjycjse" xml:space="preserve">{{Short description|Geger watuan, karang, utawa bakal liyané kang kèlem}}
{{Use dmy dates|date=Fébruari 2026}}

[[Barkas:Nusa Lembongan Reef.jpg|thumb|Reridang karang ing [[Nusa Lèmbongan]], Bali, Indhonésia]]
[[Barkas:PamalicanAfterLiftOff.jpg|thumb|Pulo [[Pamalikan]] karo reridang ing saubengé, [[Sagara Sulu]], [[Filipina]]]]
[[Barkas:Reef.jpg|thumb|Reridang kang ngubengi [[gili]]]]
[[Barkas:Vanatinai, Louisiade Archipelago.jpg|thumb|Reridang ing jaba [[Pulo Tagula|Pulo Vanatinai]] ing [[Kapuloan Louisiade]]]]

'''Reridang''' utawa '''trumbu''' ya iku sawiji geger utawa [[Wedhi kèngser|gosong]] watuan, [[karang]], utawa bakal saèmpèr kang rada panced kang ana ing sor lumah badan banyu alami.&lt;ref name=&quot;NatGeo&quot; /&gt; Akèh reridang kang kawujud saka polah alami [[abiotik]] (tanpa titah urip) kaya [[Pangeneban (géologi)|pangeneban]] wedhi utawa [[Panggigisan pasisiran|panggigisan ombak]] kang ngratakaké biyakan watuan. Ananging, reridang kaya [[Terumbu karang|reridang karang]] ing pabanyon tropis kawentuk lumantar polah [[Lwang|biotik]] (kalawan titah urip) kang didhominasi karang tur [[alga ngarang]]. [[Reridang gawéan]] kaya bathang kapal lan wangun sor banyu liyané gawéan manungsa, bisa kawujud kalawan njarag utawa ora njarag. Wangun iki kala-kala dirantam kanggo ngundhakaké kacakuthikan fisik dhasar wedhi kang rata kanggo narik luwih manéka jinis [[Organisme|titah urip]]. Reridang nyepaki papan ngaub kanggo manéka kéwan banyu saèngga mbantu nyegah kacuresan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Gilby |first1=Ben L. |last2=Olds |first2=Andrew D. |last3=Peterson |first3=Charles H. |last4=Connolly |first4=Rod M. |last5=Voss |first5=Christine M. |last6=Bishop |first6=Melanie J. |last7=Elliott |first7=Michael |last8=Grabowski |first8=Jonathan H. |last9=Ortodossi |first9=Nicholas L. |last10=Schlacher |first10=Thomas A. |date=Sèptèmber 2018 |title=Maximizing the benefits of oyster reef restoration for finfish and their fisheries |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/faf.12301 |journal=Fish and Fisheries |language= |volume=19 |issue=5 |pages=931–947 |doi=10.1111/faf.12301 |bibcode=2018FiFi...19..931G |issn=1467-2960|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Saliyané iku, reridang uga dimupangataké kanggo budi daya banyon lan pangingu iwak kang arep ngembangaké usahané dhèwèk kala-kala ngalantara ing usaha kaya mangkéné.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Stanley |first=Morgan |date= |title=Reef |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/reef/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808162710/https://education.nationalgeographic.org/resource/reef/ |archive-date=8 Agustus 2022 |access-date=9 Dhèsèmber 2024 |website=National Geographic |language=en}}&lt;/ref&gt; Reridang sering ana rada cedhak karo lumah, nanging ora kabèh teges kudu kaya mangkono.&lt;ref name=&quot;NatGeo&quot; /&gt;

Tatanan reridang karang kang paling gedhé ing Bumi ya iku [[Karang Malang Gedhé|Reridang Malang Gedhé]] ing [[Ostrali|Australiya]], kalawan dawa luwih saka {{convert|2300|km|abbr=off}}.&lt;ref&gt;{{cite web |title=World Heritage places - The Great Barrier Reef, Queensland - World Heritage Values |url=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/great-barrier-reef/values.html |website=www.environment.gov.au |access-date=12 Maret 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Deleng uga ==
* [[Terumbu karang|Reridang karang]]
* [[Plaser (géografi)]]
* [[Atol semu]]
* [[Reef Hobbyist Magazine|''Kalawarti Panyeneng Reridang''}}
== Jujugan ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Bournemouth Echo&quot; &gt;{{cite web|url=http://www.bournemouthecho.co.uk/news/features/surfreef/surfreefstories/4716058.Optimism_at_Boscombe_surf_reef___s_opening_day/ |title=Optimism at Boscombe surf reef's opening day |publisher=Bournemouthecho.co.uk |date=3 Novèmber 2009 |access-date=19 Juni 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318073823/http://www.bournemouthecho.co.uk/news/features/surfreef/surfreefstories/4716058.Optimism_at_Boscombe_surf_reef___s_opening_day/ |archive-date=18 Maret 2012 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Gray 2018&quot; &gt;{{cite web |url=https://asia.nikkei.com/Life-Arts/Life/Cambodia-volunteers-step-up-battle-against-illegal-fishing |title=Cambodia volunteers step up battle against illegal fishing |website=asia.nikkei.com |publisher=Nikkei Asia |first=Denis D. |last=Gray |date=2 Juni 2018|access-date=17 Maret 2021 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NatGeo&quot; &gt;{{cite web |url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/reef/ |title=Resource Library: Encyclopedic Entry: Reef |website=www.nationalgeographic.org |publisher=National Geographic Society |location=Washington, DC |date=30 Sèptèmber 2011 |access-date=15 Maret 2021 |archive-date=26 Juni 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210626182341/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/reef/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NOAA fisheries&quot; &gt;{{cite web |url=https://www.fisheries.noaa.gov/west-coast/habitat-conservation/rocky-reef-west-coast |title=Rocky Reef on the West Coast |website=www.fisheries.noaa.gov |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |accessdate=3 Fébruari 2021 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!--
&lt;ref name=&quot;Schieber 1998&quot; &gt;{{cite journal |last1=Schieber |first1=Jürgen |title=Possible indicators of microbial mat deposits in shales and sandstones: Examples from the Mid-Proterozoic Belt Supergroup, Montana, U.S.A. |journal=[[Sedimentary Geology (journal)|Sedimentary Geology]] |date=1998 |volume=120 |issue=1–4 |pages=105–124 |doi=10.1016/S0037-0738(98)00029-3 |bibcode=1998SedG..120..105S |url=http://www.uta.edu/paleomap/homepage/Schieberweb/Publications/PDF/sedgeol120.pdf |access-date=6 Juli 2010 |archive-date=26 Dhésèmber 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226131037/http://www.uta.edu/paleomap/homepage/Schieberweb/Publications/PDF/sedgeol120.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
--&gt;
&lt;/references&gt;

== Sumber ==
* Shears N.T. (2007) Biogeography, community structure and biological habitat types of subtidal reefs on the South Island West Coast, New Zealand. ''Science for Conservation 281''. p 53. Department of Conservation, New Zealand. [http://www.doc.govt.nz/upload/documents/science-and-technical/sfc281.pdf]
* &quot;General Information on Reefs.&quot; General Information on Reefs – Reef &amp; Ocean Ecology Lab. Diranggèh 1 Fébruari 2024. [https://www.reefoceanlab.org.au/resources/general-information-on-reefs/]
* &quot;Coral Reefs ~ Marinebio Conservation Society.&quot; MarineBio Conservation Society, 10 Novèmber 2023. [https://www.marinebio.org/creatures/coral-reefs/]
== Pranala jaba ==
{{Wikibooks |Historical Geology|Reefs}}
{{Commons category|Reefs}}
* [http://ocean.si.edu/ocean-news/reef-rescue-protect-coral-reefs-your-actions ''Panylametan Reridang'' – Gapura Samodra Smithsonian]
* [http://www.nature.org/joinanddonate/rescuereef/ Reridang Karang Tropika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219004025/http://www.nature.org/joinanddonate/rescuereef/ |date=19 Fébruari 2011 }}: fakta, foto, lan film saka [[The Nature Conservancy]]
* [http://www.photolib.noaa.gov/reef/ Pustaka Foto NOAA]
* [http://www.reef.org/ Yayasan Pamerdi Kupengan Reridang]
* [https://web.archive.org/web/20081221021603/http://nosdataexplorer.noaa.gov/nosdataexplorer/ NOS Data Explorer] – Sawiji gapura kanggo miolèh dhata Leladi Sagara Nagara NOAA 
* [http://www.coexploration.org/bbsr/coral/html/body_reef_formation.htm Pamentukan reridang]
* [https://web.archive.org/web/20180804105935/http://www.geo.tu-freiberg.de/oberseminar/os06_07/nicol_schulz.pdf Atol – Pamanduman, Pangembangan, lan Kawruh Wangun]

{{Géografi pasisiraln}}
{{Silem|scidiv}}

{{Authority control}}

[[Category:Reridang|*]]
[[Category:Stratigrafi]]
[[Category:Géografi pasisiran]]
[[Category:Bentuk bumi pasisiran lan samodranan]]</text>
      <sha1>94r2lhpz20ad1zsmkzft8320pjycjse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201035</id>
    <revision>
      <id>1759828</id>
      <timestamp>2026-11-04T09:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dulusima</username>
        <id>73546</id>
      </contributor>
      <comment>Kaca anyar: {{Short description|Pulo kang cilik temen}} [[Barkas:Rockall - geograph.org.uk - 1048791.jpg|thumb|[[Rockall]], sawiji gili kang dumunung ing sisih kulon Irlandhiya lan Skotlandhiya]] [[Barkas:Bangchuidao Island.JPG|thumb|Pulo Bàngchuí ing [[Dalian]], [[Liaoning]], Tyongkok, minangka gili awatu kang mligi]] [[Barkas:Mokolea Rock 2.jpg|right|thumb|[[Watu Mōkōlea]] ing Teluk Kailua, [[O‘ahu]], dumunung {{convert|2.2|km}} saka Gisik Lor, [[Babagan Korps Marinir Hawaii]]]]  ''...</comment>
      <origin>1759828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1914" sha1="jf12hhlivqwpa0fc3wfwtg7p908o02x" xml:space="preserve">{{Short description|Pulo kang cilik temen}}
[[Barkas:Rockall - geograph.org.uk - 1048791.jpg|thumb|[[Rockall]], sawiji gili kang dumunung ing sisih kulon Irlandhiya lan Skotlandhiya]]
[[Barkas:Bangchuidao Island.JPG|thumb|Pulo Bàngchuí ing [[Dalian]], [[Liaoning]], Tyongkok, minangka gili awatu kang mligi]]
[[Barkas:Mokolea Rock 2.jpg|right|thumb|[[Watu Mōkōlea]] ing Teluk Kailua, [[O‘ahu]], dumunung {{convert|2.2|km}} saka Gisik Lor, [[Babagan Korps Marinir Hawaii]]]]

'''Gili'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29-5-2024 |title=Definition of ISLET |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/islet |access-date=21-6-2024 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}&lt;/ref&gt; iku lumrahé minangka sawiji [[pulo]] cilik. Teges ngenani hal iki mabéda-béda lan ora patitis, nanging ana kang nyatakaké yèn gili iku pulo kang cilik temen, sering ora maran, karo [[Végétasi|tuwuh-tuwuhan]] kang sathithik utawa ora ana babar pisan, lan ora mampu njurung [[Pamukiman manungsa|dedunung manungsa]]. Pulo iki bisa kawentuk saka watuan, wedhi, utawa [[Scleractinia|karang atos]]; bisa ajeg utawa gumantung ing rob asat (kaya [[reridang]] utawa [[gunung sagara]] lumahan); lan bisa ana ing [[sagara]], [[tlaga]], [[kali]], utawa sadhéngah [[badan banyu]] liyané kang rada gedhé.

== Deleng uga ==
* [[Pulo]]

== Cathetan ==
{{reflist}}

== Jujugan ==
* {{Cite book|editor1=Myron H. Nordquist |editor2=John Norton Moore |editor3=Alfred H.A. Soons |editor4=Hak-So Kim|title=The Law of the Sea Convention: US Accession and Globalization|year=2012|publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]]|isbn=978-90-04-20136-1|chapter=Islands or Rocks, Is that the Real Question? The Treatment of Islands in the Delimitation of Maritime Boundaries|author=Clive Schofield|pages=322–340}}

{{Géografi pasisiran}}

[[Category:Bentuk bumi pasisiran lan samodranan]]
[[Category:Géografi pasisiran]]
[[Category:Pulo miturut jinis]]</text>
      <sha1>jf12hhlivqwpa0fc3wfwtg7p908o02x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pamelikan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201036</id>
    <revision>
      <id>1759829</id>
      <timestamp>2026-11-04T09:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dulusima</username>
        <id>73546</id>
      </contributor>
      <comment>nggawe kaca anyar</comment>
      <origin>1759829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9200" sha1="b625l6xxju00na7ztgxwfd9mrh9nhqn" xml:space="preserve">{{short description|Pandudutan mineral majaji utawa bahan géologis liyané saka Bumi}}
{{use dmy dates|date=Juni 2026}}
[[Barkas:Sulphur Mining at Kawah Ijen 3.jpg|upright=1.5|thumb|alt=Person stabbing a yellow mineral block|Pamelikan [[wlirang]] saka [[Pangeneban (géologi)|eneban]] ing pinggir ranu kawah [[Gunung Ijen|Ijen]], Indhonésia]]

'''Pamelikan''' utawa '''panambangan''' ya iku [[Sumber daya alam#Pandudutan|pandudutan]] [[Bahan Bumi|bahan géologis]] lan [[mineral]] saka [[Lumah planit|lumah]] [[Bumi]]. Pamelikan dibutuhaké kanggo miolèh sapérangan gedhé bahan kang ora bisa diasilaké lumantar polah tetanèn utawa bisa digawé kalawan tumindak lumantar [[Sintesis kimia|cara gawéan]] ing [[laboratorium]] utawa [[pabrik]]. [[Wijih]] kang dipiolèh lumantar pamelikan nyakup [[Logam#Pandudutan|logam]], [[areng watu]], [[watu cuwil lenga]], [[Watu permata|watu pramata]], [[gamping]], [[Pamelikan kapur|kapur]], [[watu matra]], [[Halit|uyah watu]], [[uyah awu]], [[krikil]], lan [[lempung]]. Wijih iku kudu arupa [[Watu|watuan]] utawa mineral kang ngandhut unsur majaji, bisa dijupuk utawa dipelik, tur bisa didol kanggo bebathèn.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster|ore |access-date=10-2-2023}} {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20230210194323/https://www.merriam-webster.com/dictionary/ore |date=10-2-2023 |url-status=live}}.&lt;/ref&gt; Ing pangartèn kang luwih amba, pamelikan nyakup pandudutan sadhéngah [[sumber daya tan kaanyari]] kaya [[Lenga patra|lenga bumi]], [[Gas bumi|gas alam]], utawa malah [[Banyu fosil|banyu]].

Pamelikan uga digandhèngaké karo macem-macem dhampak [[kupengan]], [[kawarasan]], lan kamasarakatan. Kagiyatan pamelikan nyumbang marang kamrosotan tanah, pambrancuhan banyu, lan ilangé habitat. Saliyané dhampak kupengan, pamelikan uga digayutaké karo risiko kawarasan gawé lan panggusuran masarakat tur wis mrabawani pandunung apangasilan asor lan kapinggir.

Polah pamelikan modhèren nyakup [[panjajagan]] badan wijih, pamedharan uthut bathi saka rancana pelikan, pandudutan bahan kang diarepaké, lan [[Pangurugan pelikan|pangurugan]] utawa pamulihan pungkasan tanah sawisé pelikan ditutup.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://archive.org/details/deremetallica50agri |title=De re metallica |last1=Agricola|first1=Georg |last2=Hoover|first2=Herbert |year=1950 |publisher=[[Dover Publications]] |others=[[Woods Hole Oceanographic Institution|MBLWHOI Library]] |location=New York}}&lt;/ref&gt; Bahan pamelikan sering dipiolèh saka badan wijih, [[lode]], [[barik-barik]], [[Pamelikan areng watu|wiron]], [[Pamelikan reridang kuarsa|reridang]], utawa [[eneban plaser]]. Èksploitasi eneban iki kanggo [[bahan mentah]] gumantung ing wragad [[Invèstasi|kalantara]], [[Buruh|gandra karya]], [[gandra]], pamurnian, lan pangusungan.

Kagiyatan pamelikan bisa madhampak négatif marang kupengan, iya sajeroné pamelikan iya sawisé pelikan ditutup. Awit iku, sapérangan gedhé nagara ing donya wis netepaké paugeran kanggo nyuda dhampak kasebut. Ananging, peran pamelikan kang gedhé temen ing mujudaké usaha kanggo masarakat kang sering manggon ing tlatah padésan, kapencil, utawa kapidih sacara ékonomi njalari pamrèntah kerep gagal njejegaké paugeran kasebut kalawan kèbek.

[[Kaslametan pelikan|Kaslametan gawé]] uga wis lawas dadi gati lan tumindak-tumindak modhèren ing papan kang njejegaké iki wis ngundhakaké kaslametan ing pelikan kalawan ketara. Pamelikan kang ora diuger, diuger kalawan ala, utawa [[Pamelikan garoh|garoh]], mliginé ing [[Negara berkembang|ékonomi ngrembaka]], kerep nyumbang marang panerakan [[Hak manungsa|pawenang dhasar manungsa]] enggonan lan [[cengkah kupengan]]. Pamelikan bisa uga nglanggengaké katanpancedan politik lumantar [[Perang sumber daya#sumber daya cengkah|cengkah sumber daya]].

== Deleng uga ==
{{columns-list|
* [[Pamelikan astéroid]]
* [[Pamelikan swalaku]]
* [[Barléyan nggetih|Barléyan agetih]]
* [[Perang sumber daya#Sumber daya cengkah|Sumber daya cengkah]]
* [[Pamelikan sagara jero]]
* [[Dhampak kupengan saka pamelikan]]
* [[Prakarsa Katrawangan Indhustri Dudutan]]
* [[Rékayasa géologis]]
* [[Skéma Pamiageman Polah Kimberley]]
* [[Angger-Angger Bahan Mentah Wigati#Dhaptar bahan mentah wigati Éropa|Dhaptar bahan mentah mineral wigati]]
* [[Dhaptar Pausahaan Pamelikan]]
* [[Dhaptar jurnal pamelikan]]
* [[Rékayasa pamelikan]]
* [[Garis gedhé pamelikan]]
* [[Pangurasan sumber daya#Pangurasan mineral|Mineral pucak]]
* [[Supata sumber daya]]
* [[Sumber daya alam#Pandudutan|Pandudutan sumber daya]]
* [[Kedhukan#Indhustri watu|Indhustri watu]]

== Jujugan ==
{{reflist}}

== Wacan sabanjuré ==
* Woytinsky, W.S., and E.S. Woytinsky (1953). ''World Population and Production Trends and Outlooks'', pp. 749–881; karo akèh tabel lan petha ngenani indhustri pamelikan ing saindeng donya ing taun 1950, nyakup areng watu, logam, lan mineral
* Ali, Saleem H. (2003). ''Mining, the Environment and Indigenous Development Conflicts''. Tucson, AZ: University of Arizona Press. {{ISBN?}}
* Ali, Saleem H. (2009). ''Treasures of the Earth: need, greed and a sustainable future''. New Haven and London: Yale University Press. {{ISBN?}}
* {{cite book |title=From Mine to Mistress: Corporate Strategies and Government Policies in the International Diamond Industry |last=Even-Zohar |first=Chaim |year=2002 |publisher=Mining Journal Books |isbn=978-0-9537336-1-3 |page=555}}
* Geobacter Project: [https://web.archive.org/web/20170308175324/http://www.geobacter.org/press/2001-07-21-economist.pdf Pamelikan mas manawa kawiwitan saka baktéri] (ing format [[Format Dhokumèn Kangkat|PDF]])
* Garrett, Dennis. ''Alaska Placer Mining''. {{ISBN?}}
* {{cite book |title=Principles of Mine Planning|edition=2nd |last=Jayanta |first=Bhattacharya |year=2007 |publisher=Wide Publishing |isbn=978-81-7764-480-7 |page=505}}
* Morrison, Tom (1992). ''Hardrock Gold: a miner's tale''. {{ISBN|0-8061-2442-3}}
* John Milne. ''The Miner's Handbook: A Handy Reference on the subjects of Mineral Deposits (1894) Mining operations in the 19th century.'' [https://books.google.com/books?id=ty0LAQAAIAAJ&amp;dq=waterways+john+milne&amp;pg=PA95 The Miner's Handbook: A Handy Book of Reference on the Subjects of Mineral Deposits, Mining Operations, Ore Dressing, Etc. Kanggo Piguna Piniajar lan Liyané kang Kasengsem karo Masalah Pelikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231103190333/https://books.google.com/books?id=ty0LAQAAIAAJ&amp;dq=waterways%20john%20milne&amp;pg=PA95 |date=2023-11-03 }}.
* Aryee, B., Ntibery, B., Atorkui, E. (2003). &quot;Trends in the small-scale mining of precious minerals in Ghana: a perspective on its environmental impact&quot;, ''Journal of Cleaner Production'' 11: 131–40.
* Temple, John (1972). ''[https://archive.org/details/miningjohntemple Mining: An International History]''. Ernest Benn Limited.
* The Oil, Gas, and Mining Sustainable Community Development Fund (2009). ''Social Mine Closure Strategy, Mali'' (ing [https://web.archive.org/web/20111007165012/http://commdev.org/section/projects/sadiola CommDev: Projects: Social Mine Closure Strategy, Mali]).
* White F. (2020). ''Miner with a Heart of Gold: biography of a mineral science and engineering educator.'' Friesen Press, Victoria. ISBN 978-1-5255-7765-9 (Samak atos), 978-1-5255-7766-6 (Samak lemes), 978-1-5255-7767-3 (É-Buku).
== Pranala jaba ==
{{Wiktionary|mining}}
{{Commons category|Mining}}
{{Wikiquote}}
{{Wikivoyage|Mining tourism}}
&lt;!--======================== {{No more links}} ============================
| PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia |
| is not a collection of links nor should it be used for advertising. |
| |
| Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. |
| See [[Wikipedia:External links]] &amp; [[Wikipedia:Spam]] for details. |
| |
| If there are already suitable links, propose additions or |
| replacements on this article's talk page. |
======================== {{No more links}} ============================--&gt;
* [http://media.wiley.com/product_data/excerpt/11/04713485/0471348511.pdf Bab pisanan] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415175613/http://media.wiley.com/product_data/excerpt/11/04713485/0471348511.pdf |date=2016-04-15 }}) of [https://books.google.com/books?id=gi2sfYQIqPgC ''Pangater rékayasa pamelikan''] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231103190331/https://books.google.com/books?id=gi2sfYQIqPgC |date=2023-11-03 }})
* [http://rmmlf.org/SciTech/Lacy/Introduction-to-Geology-and-Hard-Rock-Mining-2015.pdf Pangater géologi lan pamelikan watuan atos] ([https://web.archive.org/web/20160813182207/http://rmmlf.org/SciTech/Lacy/Introduction-to-Geology-and-Hard-Rock-Mining-2015.pdf diarsipaké 13 Agustus 2016])
* {{Cite NIE|wstitle=Mining|short=x}}
* {{Cite EB1911|wstitle=Mining|volume=18 |pages=528–542|short=x |first=Henry Smith |last=Munroe}}

{{Tèknik pamelikan}}
{{Sumber daya alam}}
{{Indhustri}}
{{Continent topic
| title = Artikel pamelikan miturut [[bawana]]
| prefix = Mining in | state = expanded }}
{{Topik donya|Pamelikan}}
{{Authority control}}

[[Category:Pamelikan| ]]
[[Category:Artikel sing ngandhut klip vidhiyo]]
[[Category:Sèktor primèr]]
[[Category:Pandudutan sumber daya]]</text>
      <sha1>b625l6xxju00na7ztgxwfd9mrh9nhqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1759830</id>
      <parentid>1759829</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T09:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dulusima</username>
        <id>73546</id>
      </contributor>
      <comment>/* Deleng uga */</comment>
      <origin>1759830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9184" sha1="5mqgp99piy0e1k1frj275x6ky36xhbw" xml:space="preserve">{{short description|Pandudutan mineral majaji utawa bahan géologis liyané saka Bumi}}
{{use dmy dates|date=Juni 2026}}
[[Barkas:Sulphur Mining at Kawah Ijen 3.jpg|upright=1.5|thumb|alt=Person stabbing a yellow mineral block|Pamelikan [[wlirang]] saka [[Pangeneban (géologi)|eneban]] ing pinggir ranu kawah [[Gunung Ijen|Ijen]], Indhonésia]]

'''Pamelikan''' utawa '''panambangan''' ya iku [[Sumber daya alam#Pandudutan|pandudutan]] [[Bahan Bumi|bahan géologis]] lan [[mineral]] saka [[Lumah planit|lumah]] [[Bumi]]. Pamelikan dibutuhaké kanggo miolèh sapérangan gedhé bahan kang ora bisa diasilaké lumantar polah tetanèn utawa bisa digawé kalawan tumindak lumantar [[Sintesis kimia|cara gawéan]] ing [[laboratorium]] utawa [[pabrik]]. [[Wijih]] kang dipiolèh lumantar pamelikan nyakup [[Logam#Pandudutan|logam]], [[areng watu]], [[watu cuwil lenga]], [[Watu permata|watu pramata]], [[gamping]], [[Pamelikan kapur|kapur]], [[watu matra]], [[Halit|uyah watu]], [[uyah awu]], [[krikil]], lan [[lempung]]. Wijih iku kudu arupa [[Watu|watuan]] utawa mineral kang ngandhut unsur majaji, bisa dijupuk utawa dipelik, tur bisa didol kanggo bebathèn.&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster|ore |access-date=10-2-2023}} {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20230210194323/https://www.merriam-webster.com/dictionary/ore |date=10-2-2023 |url-status=live}}.&lt;/ref&gt; Ing pangartèn kang luwih amba, pamelikan nyakup pandudutan sadhéngah [[sumber daya tan kaanyari]] kaya [[Lenga patra|lenga bumi]], [[Gas bumi|gas alam]], utawa malah [[Banyu fosil|banyu]].

Pamelikan uga digandhèngaké karo macem-macem dhampak [[kupengan]], [[kawarasan]], lan kamasarakatan. Kagiyatan pamelikan nyumbang marang kamrosotan tanah, pambrancuhan banyu, lan ilangé habitat. Saliyané dhampak kupengan, pamelikan uga digayutaké karo risiko kawarasan gawé lan panggusuran masarakat tur wis mrabawani pandunung apangasilan asor lan kapinggir.

Polah pamelikan modhèren nyakup [[panjajagan]] badan wijih, pamedharan uthut bathi saka rancana pelikan, pandudutan bahan kang diarepaké, lan [[Pangurugan pelikan|pangurugan]] utawa pamulihan pungkasan tanah sawisé pelikan ditutup.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://archive.org/details/deremetallica50agri |title=De re metallica |last1=Agricola|first1=Georg |last2=Hoover|first2=Herbert |year=1950 |publisher=[[Dover Publications]] |others=[[Woods Hole Oceanographic Institution|MBLWHOI Library]] |location=New York}}&lt;/ref&gt; Bahan pamelikan sering dipiolèh saka badan wijih, [[lode]], [[barik-barik]], [[Pamelikan areng watu|wiron]], [[Pamelikan reridang kuarsa|reridang]], utawa [[eneban plaser]]. Èksploitasi eneban iki kanggo [[bahan mentah]] gumantung ing wragad [[Invèstasi|kalantara]], [[Buruh|gandra karya]], [[gandra]], pamurnian, lan pangusungan.

Kagiyatan pamelikan bisa madhampak négatif marang kupengan, iya sajeroné pamelikan iya sawisé pelikan ditutup. Awit iku, sapérangan gedhé nagara ing donya wis netepaké paugeran kanggo nyuda dhampak kasebut. Ananging, peran pamelikan kang gedhé temen ing mujudaké usaha kanggo masarakat kang sering manggon ing tlatah padésan, kapencil, utawa kapidih sacara ékonomi njalari pamrèntah kerep gagal njejegaké paugeran kasebut kalawan kèbek.

[[Kaslametan pelikan|Kaslametan gawé]] uga wis lawas dadi gati lan tumindak-tumindak modhèren ing papan kang njejegaké iki wis ngundhakaké kaslametan ing pelikan kalawan ketara. Pamelikan kang ora diuger, diuger kalawan ala, utawa [[Pamelikan garoh|garoh]], mliginé ing [[Negara berkembang|ékonomi ngrembaka]], kerep nyumbang marang panerakan [[Hak manungsa|pawenang dhasar manungsa]] enggonan lan [[cengkah kupengan]]. Pamelikan bisa uga nglanggengaké katanpancedan politik lumantar [[Perang sumber daya#sumber daya cengkah|cengkah sumber daya]].

== Deleng uga ==
* [[Pamelikan astéroid]]
* [[Pamelikan swalaku]]
* [[Barléyan nggetih|Barléyan agetih]]
* [[Perang sumber daya#Sumber daya cengkah|Sumber daya cengkah]]
* [[Pamelikan sagara jero]]
* [[Dhampak kupengan saka pamelikan]]
* [[Prakarsa Katrawangan Indhustri Dudutan]]
* [[Rékayasa géologis]]
* [[Skéma Pamiageman Polah Kimberley]]
* [[Angger-Angger Bahan Mentah Wigati#Dhaptar bahan mentah wigati Éropa|Dhaptar bahan mentah mineral wigati]]
* [[Dhaptar Pausahaan Pamelikan]]
* [[Dhaptar jurnal pamelikan]]
* [[Rékayasa pamelikan]]
* [[Garis gedhé pamelikan]]
* [[Pangurasan sumber daya#Pangurasan mineral|Mineral pucak]]
* [[Supata sumber daya]]
* [[Sumber daya alam#Pandudutan|Pandudutan sumber daya]]
* [[Kedhukan#Indhustri watu|Indhustri watu]]

== Jujugan ==
{{reflist}}

== Wacan sabanjuré ==
* Woytinsky, W.S., and E.S. Woytinsky (1953). ''World Population and Production Trends and Outlooks'', pp. 749–881; karo akèh tabel lan petha ngenani indhustri pamelikan ing saindeng donya ing taun 1950, nyakup areng watu, logam, lan mineral
* Ali, Saleem H. (2003). ''Mining, the Environment and Indigenous Development Conflicts''. Tucson, AZ: University of Arizona Press. {{ISBN?}}
* Ali, Saleem H. (2009). ''Treasures of the Earth: need, greed and a sustainable future''. New Haven and London: Yale University Press. {{ISBN?}}
* {{cite book |title=From Mine to Mistress: Corporate Strategies and Government Policies in the International Diamond Industry |last=Even-Zohar |first=Chaim |year=2002 |publisher=Mining Journal Books |isbn=978-0-9537336-1-3 |page=555}}
* Geobacter Project: [https://web.archive.org/web/20170308175324/http://www.geobacter.org/press/2001-07-21-economist.pdf Pamelikan mas manawa kawiwitan saka baktéri] (ing format [[Format Dhokumèn Kangkat|PDF]])
* Garrett, Dennis. ''Alaska Placer Mining''. {{ISBN?}}
* {{cite book |title=Principles of Mine Planning|edition=2nd |last=Jayanta |first=Bhattacharya |year=2007 |publisher=Wide Publishing |isbn=978-81-7764-480-7 |page=505}}
* Morrison, Tom (1992). ''Hardrock Gold: a miner's tale''. {{ISBN|0-8061-2442-3}}
* John Milne. ''The Miner's Handbook: A Handy Reference on the subjects of Mineral Deposits (1894) Mining operations in the 19th century.'' [https://books.google.com/books?id=ty0LAQAAIAAJ&amp;dq=waterways+john+milne&amp;pg=PA95 The Miner's Handbook: A Handy Book of Reference on the Subjects of Mineral Deposits, Mining Operations, Ore Dressing, Etc. Kanggo Piguna Piniajar lan Liyané kang Kasengsem karo Masalah Pelikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231103190333/https://books.google.com/books?id=ty0LAQAAIAAJ&amp;dq=waterways%20john%20milne&amp;pg=PA95 |date=2023-11-03 }}.
* Aryee, B., Ntibery, B., Atorkui, E. (2003). &quot;Trends in the small-scale mining of precious minerals in Ghana: a perspective on its environmental impact&quot;, ''Journal of Cleaner Production'' 11: 131–40.
* Temple, John (1972). ''[https://archive.org/details/miningjohntemple Mining: An International History]''. Ernest Benn Limited.
* The Oil, Gas, and Mining Sustainable Community Development Fund (2009). ''Social Mine Closure Strategy, Mali'' (ing [https://web.archive.org/web/20111007165012/http://commdev.org/section/projects/sadiola CommDev: Projects: Social Mine Closure Strategy, Mali]).
* White F. (2020). ''Miner with a Heart of Gold: biography of a mineral science and engineering educator.'' Friesen Press, Victoria. ISBN 978-1-5255-7765-9 (Samak atos), 978-1-5255-7766-6 (Samak lemes), 978-1-5255-7767-3 (É-Buku).
== Pranala jaba ==
{{Wiktionary|mining}}
{{Commons category|Mining}}
{{Wikiquote}}
{{Wikivoyage|Mining tourism}}
&lt;!--======================== {{No more links}} ============================
| PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia |
| is not a collection of links nor should it be used for advertising. |
| |
| Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. |
| See [[Wikipedia:External links]] &amp; [[Wikipedia:Spam]] for details. |
| |
| If there are already suitable links, propose additions or |
| replacements on this article's talk page. |
======================== {{No more links}} ============================--&gt;
* [http://media.wiley.com/product_data/excerpt/11/04713485/0471348511.pdf Bab pisanan] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415175613/http://media.wiley.com/product_data/excerpt/11/04713485/0471348511.pdf |date=2016-04-15 }}) of [https://books.google.com/books?id=gi2sfYQIqPgC ''Pangater rékayasa pamelikan''] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231103190331/https://books.google.com/books?id=gi2sfYQIqPgC |date=2023-11-03 }})
* [http://rmmlf.org/SciTech/Lacy/Introduction-to-Geology-and-Hard-Rock-Mining-2015.pdf Pangater géologi lan pamelikan watuan atos] ([https://web.archive.org/web/20160813182207/http://rmmlf.org/SciTech/Lacy/Introduction-to-Geology-and-Hard-Rock-Mining-2015.pdf diarsipaké 13 Agustus 2016])
* {{Cite NIE|wstitle=Mining|short=x}}
* {{Cite EB1911|wstitle=Mining|volume=18 |pages=528–542|short=x |first=Henry Smith |last=Munroe}}

{{Tèknik pamelikan}}
{{Sumber daya alam}}
{{Indhustri}}
{{Continent topic
| title = Artikel pamelikan miturut [[bawana]]
| prefix = Mining in | state = expanded }}
{{Topik donya|Pamelikan}}
{{Authority control}}

[[Category:Pamelikan| ]]
[[Category:Artikel sing ngandhut klip vidhiyo]]
[[Category:Sèktor primèr]]
[[Category:Pandudutan sumber daya]]</text>
      <sha1>5mqgp99piy0e1k1frj275x6ky36xhbw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>