Wikipedia kaawiki https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Arnawlı Talqılaw Paydalanıwshı Paydalanıwshı talqılawı Wikipedia Wikipedia talqılawı Fayl Fayl talqılawı MediaWiki MediaWiki talqılawı Úlgi Úlgi talqılawı Járdem Járdem talqılawı Kategoriya Kategoriya talqılawı Portal Portal talqılawı TimedText TimedText talk Modul Modul talqılawı Event Event talk 0 322 227658 227440 2026-05-06T21:10:12Z Kvazimodo 10433 /* Tariyxı */ 227658 wikitext text/x-wiki {{Mámleket infoqutısı|atı=Qazaqstan|mámleket_jergilikli_atı={{lang-kk|Қазақстан Республикасы, Qazaqstan Respublikasy}}|súwret_karta=Kazakhstan (orthographic projection).svg|súwret_bayraq=Flag of Kazakhstan.svg|súwret_gerb=Coat_of_arms_of_Kazakhstan.svg|paytaxtı=[[Fayl:Emblem of Astana (latin).svg|22px]] [[Astana]]|pul_birligi=[[Qazaqstan teńgesi]]|jetekshi_hámeli_1=[[Qazaqstan Prezidenti]]|jetekshi_atı_1=[[Qasım Jomart Toqaev]]|waqıt_utc=+5<ref>{{Web deregi | url = https://www.zakon.kz/obshestvo/6425975-kazakhstan-perekhodit-na-edinyy-chasovoy-poyas-chto-nuzhno-znat.html| bet = Казахстан переходит на единый часовой пояс: что нужно знать| til = ru| at = | familiya = | jumıs = [[zakon.kz]]| sáne = 2024-jıl 29-fevral | qaralǵan sáne = }}</ref>|telefon_prefiksi=7|maydan=2,724,900|pul_birligi_kod=KZT|maydan_orın=9|uran=Alash! <small>(tariyxıy)</small><br>Alǵa Qazaqstan! <small>(rásmiy emes)</small>|mámleket_gimni=Kazakhstan National Anthem 2012.ogg|gimn=Meniń Qazaqstanım|xalıq={{ósiw}} 19 186 015<ref>{{Web deregi | avtor = | url = https://web.archive.org/web/20220902140633/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT464825| bet = 2021 жылғы Қазақстан Республикасы халқының ұлттық санағының қорытындылары| til = | jumıs = | baspaxana = stat.gov.kz| sáne = 4 қараша 2021 | qaralǵan sáne = 2021-jıl 7-noyabr }}</ref>|xalıq_dizim_jıl=2021|xalıq_tıǵızlıq=7,2<ref>{{Web deregi | url = https://countrymeters.info/en/Kazakhstan| bet = Kazakhstan Population| avtor = | sáne = | jumıs = | baspaxana = countrymeters.info| qaralǵan sáne = 2022-jıl 29-noyabr | til = en}}</ref>|xalıq_orın=62|xalıq_orın_tıǵızlıq=184|JIÓ={{ósiw}} 574,10 mlrd<ref name=IMF>{{Web deregi | url = https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,612,911,912,419,611,469,915,429,433,439,916,443,917,446,672,682,686,449,564,453,456,726,732,463,923,744,925,466,927,487,474,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1| bet = Report for Selected Countries and Subjects| baspaxana = International Monetary Fund| jumıs = IMF| qaralǵan sáne = 26 қараша 2022 }}</ref>|JIÓ_orın=43|JIÓ_jan_basına={{ósiw}} 30 876|JIÓ_nominal_jan_basına_orın=54|internet_domeni=[[.kz]], [[.қаз]]|iso3166code=KZ}} '''Qazaqstan''' yaki rásmiy '''Qazaqstan Respublikası''' ({{lang-kk|Қазақстан Республикасы, Qazaqstan Respublikasy}}) — [[Shıǵıs Evropa]] hám [[Orta Aziya]]da jaylasqan mámleket. Batısta [[Edil]] dáryasınıń tómengi aǵısınan, shıǵısta [[Altay tawları]]nan, qublada [[Batıs Sibir]] tegisliginen, qubla-batıstaǵı [[Qızılqum |Qızılqum shóli]] menen [[Tyanshan |Tyanshan taw dizbegi]]ne shekem sozıladı. Qazaqstan [[Kaspiy teńizi|Kaspiy]] teńizi arqalı [[Ázerbayjan|Azerbayjan]], [[Iran]] mámleketlerine, Edil dáryası hám [[Edil-Don]] kanalı arqalı [[Azov teńizi]] hám [[Qara teńiz]]ge shıǵa aladı. Tikkeley okeanǵa shıǵa almaytuǵın mámleketler qatarında. Qazaqstan 5 mámleket penen shegaralas. Qazaqstannıń arqa tárepten [[Rossiya|Rossiya Federatsiyası]] menen shegarası dúnyadaǵı eń uzın shegara (7591 km), qublada [[Túrkmenstan]], [[Ózbekstan|Ózbekistan]] hám [[Qırǵızstan|Qırǵızstan,]] shıǵısta [[Qıtay]] menen shegaralas. Ulıwma shegarasınıń uzınlıǵı – 13 394 km. Batısta Kaspiy teńizi menene (2000 km), qubla batısta [[Aral teńizi]] menen juwıladı. 2024-jıl 1-marttaǵı esap boyınsha xalıq sanı – 20 075 271 adam(dúnyada bul kórsetkish boyınsha 62-orın). Jer maydanı boyınsha dúnyada 9-orın(2 724 902 км²). Qazaqstanda túrli millet wákilleri jasaydı. Xalıqtıń basım kópshiligi jergilikli qazaqlar – 70,18%<ref>[https://qazaqstan.tv/news/149278/ Биылғы Ұлттық халық санағының алғашқы нәтижесі белгілі болды]</ref> , ruslar 18,42%, ózbekler 3,29%, ukrainlar 1.36%, uyǵırlar 1,48%, tatarlar 1,06%, basqa xalıqlar 5,38% (2021)<ref name="etno2021">{{Web deregi | url = https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397| bet = Численность населения Казахстана по отдельным этносам на начало 2021 года| baspaxana = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Ұлттық статистика бюросы]]| til = ru| qaralǵan sáne = 2021-jıl 1-may }}</ref>. Xalıqtıń 75% tten aslamın musılmanlar quraydı,pravoslav xristianlar 21%, qalǵanı basqqa din wákilleri(2009)<ref name="2009 Census">{{Web deregi | url = http://www.eng.stat.kz/news/Pages/n1_12_11_10.aspx| bet = The results of the national population census in 2009| sáne = 2010-jıl 12-noyabr | baspaxana = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Ұлттық статистика бюросы]]| qaralǵan sáne = 2010-jıl 21-yanvar }}</ref>. Mámleket paytaxtı — [[Astana]] qalası. Mámleketlik tili — [[Qazaq tili|qazaq tili.]] [[Rus tili]] mámleketlik uyımlarda hám jergilikli ózin-ózi baqsarıw uyımlarında rásmiy túrde qazaq tili menen teń qollanıladı. Ekonomikalıq jaqtan rawajlanıp atırǵan mámleketler qatarında. Mámlekettiń jalpı ishi ónimi JIO (nominal) – $205,539 mlrd (2018). Tiykarǵı ekonomikalıq baǵdarı — janılǵı energetika tarawında shiyki zat tayarlaw, awıl-xojalıǵı. Tiykarǵı pul birligi – teńge. 1991-jıl 16-dekabrde [[SSSR]] ıdırawı menen Qazaqstan óz suverenitetin járiyalaydı, xalıqaralıq maydanda ǵarezsiz mámleket sıpatında tán alınadı. 1992-jıl 2-marttan BMSH nıń aǵzası. Sonıńday-aq Evropada qáwipsizlik hám birge islesiw shólkemi, Kollektiv qáwipsizlik haqqındaǵı shártnama shólkemi, [[SHanxay birge islesiw shólkemi]] hám Evraziya ekonomikalıq jámiyeti sıyaqlı birqatar xalıqaralıq shólkemlerge aǵza. == Mámleketlik dúzilisi == [[Fayl:Mega.jpg|thumb|270px| Mega Aqtobe]] [[Fayl:Ordabasy Plaza (Shymkent).jpg|thumb|200px|Shımkent – Orda Bası]] Qazaqstan – basqarıwdıń prezidentlik formasındaǵı unitar mámleket. Ámeldegi konstituciyası 1995-jıl 30-avgusttaǵı referendumda qabıl etilgen; 1998-jıl 7-oktyabrde ózgeris hám qosımshalar kirgizilgen.<ref>[http://news.ucoz.kz/board/1-1-0-208 Nazarbaev otkazalsya ot referenduma i reshil provesti dosrochnie vibori]</ref> Mámleket baslıǵı — prezident (2019-jıl aprelden [[Qasım-Jomart Toqayev]]), ol ulıwmalıq, teń hám tuwrıdan-tuwrı saylaw huquqı tiykarında jasırın dawıs beriw jolı menen 5 jıl múdddetke saylanadı, nızam shıǵarıwshı hákimiyattı 2 palatalı parlament (Senat hám Májilis), atqarıwshı hákimiyattı bas wázir basshılıǵındaǵı húkimet ámelge asıradı. == Tiykarǵı siyasiy partiyaları hám kásiplik awqamları == Qazaqstan agrar partiyası, 1999-JÍl yanvarda dúzilgen; Puqaralıq partiyası, 1998-jÍL noyabrde tiykar salınǵan; Qazaqstan demokratiyalıq partiyası, 2004-jıl aprelde dúzilgen; Aq jol (Aq jol) demokratiyalıq partiyası, 2002-jıl martta dúzilgen; Qazaqstan «Awıl» social-demokratiyalıq partiyası, 2000-jılı yanvarda shólkemlestirilgen; Xalıq kommunistlik partiyası, 2004-jıl aprelde dúzilgen; Qazaqstan kommunistlik partiyası, 1991-jıl dúzilgen; «Qazaqstannıń demokratiyalıq tańlawı» xalıq partiyası, 2001-jılı noyabrde tiykar salınǵan; Qazaqstan watansúyiwshilik partiyası, 2000-jılı shólkemlestirilgen; Respublikalıq «NurWatan» siyasiy partiyası, 1999-jılı yanvarda shólkemlestirilgen; «Ruwxaniyat» partiyası, 2003-jıl aprelde dúzilgen. Qazaqstan erkin kásiplik awqamları konfederaciyası, 1991-jıl avgustta dúzilgen; Qazaqstan miynet konfederaciyası, 2004-jılı 2-martta shólkemlestirilgen, 1990-jılı oktyabrde tiykar salınǵan. == Aymaqlıq bóliniwi == [[Fayl:Kazakhstan provinces and province capitals en 2022.png|thumb|450px|Qazaqstannıń aymaqlıq bóliniwi]] Qazaqstan 17 wálayat hám respublikalıq áhmiyetke iye 3 qala ([[Almatı]], [[Astana]], [[Shımkent]]) 186 rayon, 174 awıllıq okrugten ibarat. {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" ! Bóliniwi !! Orayı!! Maydanı (kv.km)!! Xalqı (1-iyun 2023-jıl. adam) |- ! Respublikalıq áhmiyetke qala | [[Almatı]] ||451 || 2 185 596 |- ! Respublikalıq áhmiyetke iye qala | [[Astana]] ||710,2 || 1 376 528 |- ! Respublikalıq áhmiyetke iye qala | [[Shımkent]] ||506 || 1 203 184 |- ! Respublikalıq áhmiyetke iye qala | [[Bayqońır]] || 57 || 34 578 |- ! Almatı wálayatı | Qonaev ||105263 || 1 516 506 |- ! Shıǵıs Qazaqstan wálayatı | Óskemen || 97800 || 729813 |- ! Qaraǵandı wálayatı | Qaraǵandı || 239045 || 1 136177 |- ! Jambıl wálayatı | Taraz || 144264 || 1 222093 |- ! Turkistan wálayatı | Turkistan || 117249　|| 2 132 208 |- ! Qostanay wálayatı | Qostanay || 196001 || 831860 |- ! Aqtóbe wálayatı | Aqtóbe || 300629 || 933267 |- ! Qızıl Orda wálayatı | Qızıl Orda || 226019 || 803681 |- ! Pavlodar wálayatı | Pavlodar || 124800 || 755543 |- ! Aqmola wálayatı | Kókshetaw || 146219　|| 788723 |- ! Mańǵıstaw wálayatı | Aqtaw || 165642 || 775805 |- ! Batıs Qazaqstan wálayatı | Oral || 151339 || 690712 |- ! Atıraw wálayatı | Atıraw || 118631 || 698210 |- ! Qubla Qazaqstan wálayatı | Petropavl || 97993　|| 533127 |- !Abay wálayatı | Semey || 185500　|| 610292 |- ! Jetisuw wálayatı |Taldıqorǵan || 118648 || 699277 |- ! Ullıtaw wálayatı | Jezqazǵan || 188936 || 221823 |} [[Fayl:Modern Almaty.jpg|thumb| alt=A.|[[Almatı]]]] [[Fayl:Soyuz TMA-3 launch.jpg|thumb|alt=A.|Bayqońır kosmodromı]] [[Fayl:Nurdaulet mosque 1.jpg|230px|right|thumb|[[Aqtóbe|Aqtóbe qalası]]]] == Tariyxı == {{main|Qazaqstan tariyxı}} Házirgi Qazaqstan aymaǵında eramızǵa shekemgi 4-3-mıń jıllıqlarda (eneolit dáwiri) jaylaw sharwashılıǵı payda boldı. Eramızģa shekemgi I mıń jıllıq ortalarında hind-iran xalıqlarına tiyisli sak, massaget hám skif dala qáwimleri jaylaw sharwashılıǵı menen shuģıllana basladı. Bul qáwimler, tiykarınan, kóshpeli hám yarım kóshpeli sharwashılıq penen shuģıllanǵan, ónermentshilik hám diyqanshılıq penen de shuģıllanǵan. Eramızģa shekemgi 329-jılda [[Aleksandr Makedonskiy]] hám onıń áskerleri házirgi Qazaqstannıń qubla shegarası boylap, házirde Sırdárya dep atalatuģın Yaksart dáryası boyında skiflerge qarsı Yaksart sawashın alıp barǵanı grek dereklerinde saqlanıp qalǵan. Eramızģa shekemgi 3-1-ásirde házirgi Qazaqstan aymaǵında [[Qanǵ]] mámleketi júzege keldi. Eramızdıń VI ásir ortalarında [[Túrk qaǵanlıǵı]], VIII ásir baslarında [[Ili dáryası|Ili]] hám [[Chu]] dáryaları aralıǵındaǵı úlkelerde turgashlar, 766-jılı [[Qarluqlar]] mámleketi dúzildi. Turgashlar, keyinirek Qarluqlar qaǵanlıǵında (766-940) ónermentshilik hám sawda orayları bolǵan qalalar ([[Taraz]] hám basqa) payda boldı. 8-10-ásirlerde Qazaqstan qublasında islam dini tarqaldı. 9-11-ásirlerde Qazaqstannıń batıs hám qubla-batıs aymaqları oguzlar mámleketi quramında bolǵan. 8-11-ásirlerde arqa-shıǵıs hám oraylıq aymaqlarda qımaqlar hám qıpshaqlar jasaǵan (bul úlken aymaq Deshti Qıpshaq dep atalǵan). X ásirdiń 1-yarımında Jetisuwǵa shıǵıs Túrkstannan yaǵmalar bastırıp kirdi. Olardıń hújimi nátiyjesinde Qarluq qaǵanlıǵı bólsheklenip, onıń ornında [[Qaraxaniyler]] mámleketi payda boladı. 1219-21-jılları mongollar tárepinen basıp alınıp, Shıńģısxan ulları arasında bólistiriledi. Mongollar húkimdarlıǵı dáwirinde Qazaqstan [[Altın Orda]] quramında, ol bólsheklengennen keyin, Aq Orda hám Mongolstan quramında bolǵan. [[Amir Temur|Ámir Temur]] 1391-jılı [[Toqtamıs]]qa qarsı atlanısı waqtında Qazaqstandaģı Ulıǵtaw (Ulutov) da qorǵan qurǵan hám tas kesiwshilerge saparı haqqında tasqa jazıp qaldırıwdı etken. Aradan 200 jıl ótkennen soń, [[Abdullaxan II]] de Deshti Qıpshaqqa júrisinen estelik sıpatında Ulıǵtawda meshit qurdırǵan. Úlken aymaqtı birlestirgen Aq Orda XIV ásir aqırı - XV ásir baslarında bir neshe múlklerge bólinip ketti (tiykargı aymaqlardı birlestirgen Noǵay Orda hám Ózbek xanlıǵı olardıń en irileri bolǵan). XV ásir aqırında Jetisuwda Qazaq xanlıǵı júzege keldi. XVI ásir baslarında qazaq elatınıń uzaq dawam etken qáliplesiwi juwmaqlandı. Qasımxan dáwirinde (1511-23) Qazaq xanlıǵı bekkemlenip, shegarası keńeydi, xalıq sanı kóbeydi. XVI ásir ortalarında Noǵay Ordası, keyin ala Mongolstan hám Sibir xanlıqları bólinip ketti. Qazaq xanlıǵı júzlerge bólinip, Úlken júz (Jetisuw), Orta júz (Oraylıq Qazaqstan) hám Kishi júz (Batıs Qazaqstan) dep atala basladı. 17-ásirde juzlar aymaqlarında ģárezsiz xanlıqlar payda boldı. XVIII ásir baslarında Qazaqstanģa Jungariya xanlıǵı qáwip salıp turdı (1729-jil jungarlar Úlken júzdiń kóplegen jerlerin basıp aldı). 1726-jılı Abulxayırxan Kishi júz aqsaqalları atınan Rossiya patshasına puqaralıqqa alıwdı sorap múrájáát etti. 1731-jıl Kishi júz Rossiya quramına kirip basladı. 1731-40-jılları Orta júzdiń ayırım xan hám sultanları Rossiya puqaralıǵın qabıl etti. 18-ásir ortalarında qazaq sultanları arasında kelispewshilik kúsheyip, aqırında Abılqayırxan óltirildi (1748). Onıń balası Nuralı kishi júz xanı bolıp, patsha hákimshiligine súyendi hám óz hákimiyatın Orta júzdiń bir bólegine, sonday-aq, Xiywaǵa da taratıwǵa háreket etti. Biraq ol sátsizlikke ushıradı. Junǵarlardıń Qıtaydan jeńiliwi nátiyjesinde (1758) aymaǵınıń úlken bólimi junǵarlar húkimdarlıǵı astında bolgan Úlken júzde manjurlar húkimdarlıǵı ornatılıw qáwpi payda boldı. Qazaqstannıń qubla aymaqları, sonıń ishinde, Shimkent te Qoqan xanlıǵı quramına kirdi. XIX ásir baslarında Orta júz xanları Buke (1815), Vali (1819) óliminen soń patsha húkimeti xan hákimiyatın saplastırıp, 1822-jıldan baslap jańa basqarıw sistemasın engizdi. 1824-jılı Kishi júzde de xan hákimiyatı saplastırıldı; urıw aqsaqallarınıń hákimiyatın shekleytuǵın aymaqlıq basqarıwǵa ótildi. Dasht jerleriniń qubla aymaqları [[Qoqan xanlıǵı|Qoqan]] hám Xiywa xanlıqlarınıń quramında qaldı. 1853-jıl Orenburg hám Samara general-gubernatorı V.A. Perovskiy Qoqan Xanlıǵına qaraslı [[Aqmeshit qorǵanı]]n iyelep, onı tayanısh punktge aylandıradı. 1854-jılı Verniy qorǵanı (házirgi Almatı) qurıladı. Rossiyanın tásiri kúsheyip baratırǵanınan qáwipsingen Qoqan xanı Xudayarxan 1860-jıldıń gúzinde ruslardıń Verniy qorǵanın basıp alıw ushın 20 mıń ásker jiberdi. Sol jıldıń oktyabrinde rus áskerleri qazaq otryadlarınıń járdeminde Uzınaǵash oypatlıǵında Qoqan xanı áskerlerin jeńiliske ushırattı. Nátiyjede Jetisuwdıń barlıq bólimi Rossiyaǵa qosıp alındı. XIX ásirdiń 60-jıllarında qazaq jerleriniń Rossiyaǵa qosıp alınıwı juwmaqlandı. Patsha húkimeti úlkede hákimshilik reformalar ótkerdi. 1867-jılı Túrkstan general-gubernatorlıǵı quramında Jetisuw hám Sırdárya wálayatları, 1868-jılı Orenburg general-gubernatorlıǵı quramında Ural hám Torgay wálayatları, Batıs Sibir (keyin ala Dasht) general-gubernatorlıǵı quramında Akmolinsk hám Semipalatinsk wálayatları shólkemlestirildi. Walayatlar uyezdlerge, uyezdler volostlarga, volostlar awıllarǵa bólindi. Barlıq jerler mámleket múlki dep járiyalandı. 1867-68-jıllardaǵı reformalar qazaq jámáátleriniń barlıq qatlamlarında narazılıqtı payda etti. Nátiyjede kolonizatorlıq zulımlıǵına qars1i qozǵalań kóterildi. Qazaqstan Rossiya sanaatı ushın óz tovarların satıw bazarı hám shiyki zat bazası bolıp qaldı. [[Birinshi jáhán urısı]] jıllarında (1914-1918) awıl xojalıq ónimleri hám sharwa malların massalıq tartıp alıw, salıqlardıń kóbeyiwi, qımbatshılıq, qazaq xalqınıń márdikarlıqqa jiberiliwi (1916) xalıq arasında kóterilislerdiń háwij alıwına sebep boldı. 1916-jılǵa kelip kóterilisler Qazaqstannıń pútkil aymaģın qamtıp alǵan milliy azatlıq háreketine aylandı. Ásirese, bul háreket Torǵay wálayatında uzaq dawam etip, oǵan xalıq qaharmanı Amangeldi Imanov basshılıq etti. 1917-jıl noyabr - 1918-jıl fevralda Qazaqstanda sovet hakimiyatı ornatıldı. Qazaqstannıń Sırdárya hám Jetisuw wálayatları 1918-jılı aprelde dúzilgen Túrkstan ASSR quramına kirgizildi. 1920-jıl 26-avgustta RSFSR quramında Qırǵızstan (Qazaqstan) ASSR dúzildi. 1920-jıl 4-12-oktyabrde Orenburgta bolıp ótken Qazaqstan Sovetlerinin shólkemlestiriw qurıltayı RSFSR quramında Qazaqstan ASSR dúzilgenligin járiyaladı. 1936-jıl Qazaqstan ASSRı SSSR quramındaģı awqamlas respublikaga aylandırıldı. 1990-jıl 25-oktyabrde mámleketlik suvereniteti haqqındaǵı deklaraciya qabıl etildi. 1990-jılı 10-dekabrde respublika dep ataldı. 1991-jılı 16-dekabrde respublika Joqarǵı keńesi mámleketlik gárezsizligi haqqında nızam qabıl etildi. 1991-jılı 21-oktyabrde ǴMDA quramına kirdi. Qazaqstan – 1992-jıldan [[BMSh|BMSH]] aǵzası. 1992-jılı 23-oktyabrde Ózbekistan menen diplomatiyalıq múnásibetler ornatqan. Qazaqstan milliy bayram – 16-dekabr – [[Qazaqstan Respublikasınıń Ǵárezsizlik kúni|Ǵárezsizlik kúni]]. == Geografiyası == Qazaqstan Respublikasınıń jer maydanı 2,7 million kvadrat kilometr. Jer maydanı jaǵınan dúnyadaǵı eń iri mámleketler qatarına kiredi. Bul kórsetkish boyınsha [[Rossiya]], [[Kanada]], [[Qıtay]] , [[AQSh]], [[Braziliya]], [[Avstraliya]], [[Hindstan]] hám [[Argentina]]dan keyin 9-orında tur. Respublika [[Evraziya]] materiginiń orayında, barlıq okeanlardan teńdey uzaqlıqta jaylasqan. Respublika batısında [[Edil dáryası]] basseyninen shıǵısında Altay tawlarınıń shıńlarına shekem 3 mıń km ge shekem, arqada [[Batıs Sibir]] tegisliginen (Arqa Qazaqstan tegisligi) qublada [[Qızılqum shóli]] hám [[Tyan-Shan taw dizbegi]]ne shekem 1600 km ge shekem sozıladı. Qısqa arqa noqatı (55 26 s.e.) [[Shıǵıs Evropa]] tegisliginiń oraylıq bólimi hám Britaniya atawlarınıń qublasına, qubla noqatı bolsa (40-56 s.e.) [[Kavkaz artı]] hám [[Qubla Evropa]]nıń [[Jer orta teńizi|Jer Orta teńizi]] regionındaǵı mámleketlerdiń keńligine sáykes keledi. Qazaqstan ortasha hám qubla keńliklerde jaylasqan. Geografiyalıq ornına qaray toǵaylı dala, dala, shólistan hám shól zonaları qáliplesken. Mámlekettiń batıs noqatı (46-27 sh.b.) Elton hám Basqınshaq kólleri átirapına, al shıǵıs noqatı (87 20 sh.b.) Buxtarma dáryasınıń saǵasına tutas keledi. Aymaǵınıń 10 procenti biyik tawlı aymaqlar, qalgan bólimi oypatlıq, tegislik, plato, qırlı jerler. Qazaqstannıń eń biyik jeri - [[Xantańiri shıńı]] (6995 m, qar qorshawı menen qosıp esaplaǵanda 7010 m). Ol Tyan-Shan taw dizbeginde jaylasqan. [[Kaspiy teńizi]]niń shıǵıs jaǵasında mámlekettiń eń oypat jeri Qaraqiya oypatı teńiz qáddinen 132 m tómende jaylasqan. == Ekonomikası == <gallery> Fayl:Modern Almaty.jpg|Rawajlanǵan Almatı Fayl:Kazah tenge.jpg|[[Qazaqstan teńgesi]] </gallery> Ǵárezsizlik dáwirinde Qazaqstanǵa dúnyanıń 120 dan aslam mámleketinen 330 milliard dollar sırt el investiciyası tartıldı. [[Jáhán Banki]]niń «Biznes júrgiziw 2020» esabatında Qazaqstan dúnyada 25-orındı iyeledi hám minoritar investorlardıń huqıqların qorǵaw boyınsha dúnyadaǵı eń jaqsı mámleket boldı. Qazaqstannıń JIÓ 179,332 mlrd. AQSh dolların quraydı hám jıllıq ósiw páti 4,5% ke teń. Qazaqstannıń JIÓ jan basına 9 686 AQSh dolların quraydı. Qazaqstan [[Qıtay]] hám [[Qatar]]dan keyin XXI ásirdiń birinshi on jıllıǵınıń eń jedel 25 ekonomikası arasında úshinshi orındı iyeleydi. Qazaqstannıń dúnya sawdasındaǵı roli hám jańa Jipek jolındaǵı oraylıq orında jaylasıwı mámleketke milliardlaǵan xalıqqa óz bazarların ashıw imkaniyatın berdi. Qazaqstan 2015-jılı Jáhán sawda shólkemine aǵza boldı. Qazaqstan ekonomikasınıń jáhán ekonomikasındaǵı úlesin anıqlawdıń tiykarǵı kórsetkishin mámlekettiń xalıqaralıq sawdadaǵı úlesine qarap anıqlaw múmkin. Qazaqstannıń sırtqı sawda aylanısı jıldan-jılǵa ósip barmaqta: 1995-jılı 9 milliard dollar bolǵan bolsa, 2008-jılı 109 milliard dollarǵa jetti. Tiykarǵı ósiw neft qazıp shıǵarıw hám metallurgiya tarawına tuwra kelmekte. Eksport ónim islep shıǵarılatuǵın kólemniń artıwı hám bahanıń qımbatlawı menen baylanıslı. Importtıń kólemi bolsa ónimdi islep shıǵarıw ushın zárúr bolǵan mashina hám úskenelerdi satıp alıw nátiyjesinde ósti. 2009-jılı sırtqı sawda aylanısı 34 procentke tómenlep ketti, onıń tiykarǵı sebebi neft hám metall bahasınıń tómenlewi boldı. Biraq, 2010-jıldan baslap bahalardıń qayta kóteriliwi sebepli jedel rawajlanıw baqlandı, nátiyjede eksport-import operaciyaları kólemi 137 mlrd. dollardı quradı. Eksport (92 mlrd dollar) importtan eki ese kóp (45 mlrd dollar). Eksporttıń 75 procenti mineral resurslar, eń úlken bólegi neft, gaz, kómir, uran sıyaqlı paydalı qazılmalardıń úlesine tuwra keledi. Qalǵan 13% ti metallar hám 3,4% ti awıl xojalıǵı ónimleri (tiykarınan biyday), 4,2% ti ximiya sanaatı ónimleri quraydı. Tiykarģı qazıp alıwshı tovar qayta islenbegen tábiyiy qazılmalardı quraydı. Qazaqstan dúnya sawda bazarında tábiyǵıy resurslardı támiyinlewshi sıpatında xızmet etedi. Qazaqstan [[Jáhán sawda shólkemi]]ne 2015-jıl 22-iyunda aǵza boldı. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{Commons|Qazaqstan}} {{Commons kategoriya|Kazakhstan}} * [http://www.akorda.kz Prezidenttiń rásmiy saytı] * [https://web.archive.org/web/20190601204815/http://parliament.kz/ Parlamenttiń rásmiy saytı] * [https://web.archive.org/web/20070611161248/http://www.government.kz/kz/default.asp Húkimettiń rásmiy saytı] * [http://www.e.gov.kz Qazaqstan Respublikasınıń elektron húkimeti] * [https://web.archive.org/web/20060623063514/http://whp057.narod.ru/kazax.htm Vsemiyrnıy İystoriycheskiyy Proekt:Kazaxstan] * [https://web.archive.org/web/20120119000951/http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Regiyond%C4%B1q/Aziyya/Qazaqstan/ Qazaqstan] {{Aziya}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Qazaqstan}} [[Kategoriya:Qazaqstan| ]] [[Kategoriya:Mámleketler]] [[Kategoriya:Aziya]] [[Kategoriya:Evropa]] [[Kategoriya:Oraylıq Aziya mámleketleri]] [[Kategoriya:Aziya mámleketleri]] [[Kategoriya:Respublikalar]] t79vsud2gdiev78x87h8m43cymyszde 0 6847 227669 165659 2026-05-07T03:58:09Z Artemev Nikolay 10107 227669 wikitext text/x-wiki '''Tesiktas''' [[Ózbekstan]]dagi [[arxeologiya|arxeologik]] qo'riqxona bolıp tabıladı. [[Boysuntog']] dizbesindegi [[g'or]]de jaylasqan. Tesik-Tas [[neandertallar]] [[qoldiq]]lari tabılǵan eń [[sharq]]iy noqat esaplanadı. Tesik-Tas [[arxeologik qazıw|qazilma]]larida 8-9 jaslı neandertal qız [[suyak]]lari tabılǵan<ref>{{Citation| year=| title=Neandertal qaldıqları| url=http://historia-site. narod. ru/chronik/pokolenie. htm| access-date=2002-08-16| archivedate=2002-08-16| archiveurl=https://web. archive. org/web/20020816180037/http://historia-site. narod. ru/chronik/pokolenie. htm}} </ref>. [[Ilimiy izertlew|Izertlew]]lar bul suyeklerdiń jası 70 mıń jıl ekenligin kórsetdi<ref>[http://www. boneclones. com/BH-027. htm Homo neanderthalensis (Child) Skull Tesik-Tash BH-027]</ref>. == Qosımsha qarań == [[Tesiktas úngiri]], [[Tesiktas adamı]]. == Derekler == {{Derekler}} {{qáteler}} {{shala}} [[Kategoriya:Arxeologiya]] [[Kategoriya:Estelikler]] [[Kategoriya: Tariyx]] fspjyzaa3lcragp02ab8ukoo0ixmgbx 0 7264 227670 120920 2026-05-07T04:04:07Z Inosham 10264 [[Gúldirsinqala]] degen betke baǵdarladı 227670 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gúldirsinqala]] 8qy5s8ms9g8mjj5ne2oaj7aqyogdpr0 4 23879 227647 227600 2026-05-06T12:02:20Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 227647 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:23341}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4880}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 4 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4396}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 5 || [[User:Bekan88|<span style="color:gray">Bekan88</span>]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4325}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4085}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2540}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 9 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 10 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1574}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 11 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 12 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 13 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 14 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:917}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 16 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 17 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 18 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 21 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 22 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 23 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 24 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 25 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 26 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 27 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 28 || [[User:Begdullaman|<span style="color:gray">Begdullaman</span>]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}} |- | 29 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|<span style="color:gray">Nurlibek Urgenichbaev</span>]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}} |- | 30 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 31 || [[User:Qareken Balasi|<span style="color:gray">Qareken Balasi</span>]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 32 || [[User:BEGJIGIT|<span style="color:gray">BEGJIGIT</span>]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}} |- | 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|<span style="color:gray">Saxibjamal Esemuratova</span>]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}} |- | 34 || [[User:Pirnazarova|<span style="color:gray">Pirnazarova</span>]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}} |- | 35 || [[User:Holder|<span style="color:gray">Holder</span>]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}} |- | 36 || [[User:Miracle0302|<span style="color:gray">Miracle0302</span>]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}} |- | 37 || [[User:Begjigit|<span style="color:gray">Begjigit</span>]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}} |- | 38 || [[User:Kmoksy|<span style="color:gray">Kmoksy</span>]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}} |- | 39 || [[User:AbzalM|<span style="color:gray">AbzalM</span>]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}} |- | 40 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 41 || [[User:NurkaArzay|<span style="color:gray">NurkaArzay</span>]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}} |- | 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|<span style="color:gray">Gúlxan Medetbekovna</span>]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}} |- | 43 || [[User:Bakhit|<span style="color:gray">Bakhit</span>]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}} |- | 44 || [[User:Melek jurnalist|<span style="color:gray">Melek jurnalist</span>]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}} |- | 45 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 46 || [[User:Jannazarova Sh|<span style="color:gray">Jannazarova Sh</span>]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}} |- | 47 || [[User:Jámiy|<span style="color:gray">Jámiy</span>]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}} |- | 48 || [[User:İmmortalance|<span style="color:gray">İmmortalance</span>]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}} |- | 49 || [[User:Romaine|<span style="color:gray">Romaine</span>]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}} |- | 50 || [[User:Kagansky|<span style="color:gray">Kagansky</span>]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}} {{/end}} nyi8hyw9nntd4i8g42nu4avcp79241d 4 26380 227649 227602 2026-05-06T12:02:23Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 227649 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:84973}}]] |- | 2 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] |- | 3 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] |- | 4 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3099}}]] |- | 5 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]] |- | 6 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] |- | 7 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] |- | 8 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1524}}]] |- | 9 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] |- | 10 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] |- | 11 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] |- | 12 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 13 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:933}}]] |- | 14 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] |- | 15 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] |- | 16 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] |- | 17 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] |- | 18 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] |- | 19 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] |- | 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:541}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] |- | 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:378}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] |- | 24 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]] |- | 25 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]] |- | 26 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]] |- | 27 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]] |- | 28 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]] |- | 29 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]] |- | 30 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]] |- | 31 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]] |- | 32 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]] |- | 33 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]] |- | 34 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]] |- | 35 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]] |- | 36 || [[User:BOTijo|<span style="color:gray">BOTijo</span>]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]] |- | 37 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]] |- | 38 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]] |- | 39 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]] |- | 40 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]] |- | 42 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]] |- | 43 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]] |- | 44 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]] |- | 45 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]] |- | 46 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]] |- | 47 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 48 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] |- | 49 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 8m9090wj15qob0f9yhsofltkb87dxvd 4 27432 227648 227601 2026-05-06T12:02:21Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 227648 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:84973}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:23341}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4880}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 5 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 6 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4396}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 7 || [[User:Bekan88|<span style="color:gray">Bekan88</span>]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4325}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4085}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 9 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 10 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 11 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:3099}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}} |- | 12 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2540}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 14 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 15 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 16 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 17 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1574}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 18 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 19 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1524}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 20 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 21 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 22 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 23 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 24 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 25 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 26 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 27 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:933}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 28 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:917}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 29 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 30 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 31 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 32 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 33 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 34 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 35 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 36 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 37 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 38 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 39 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:541}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 40 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 41 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 42 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 43 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 44 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 45 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 46 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 47 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:378}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 48 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 49 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 50 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] || {{Permissions|TjBot}} {{/end}} rn92s6f7v01d7bnlxt3jpasrrlpnuoi 3 27830 227671 157775 2026-05-07T06:27:38Z J ansari 8309 J ansari atlı paydalanıwshı [[Paydalanıwshı talqılawı:Felipe84740]] betin [[Paydalanıwshı talqılawı:F84740]] betine kóshirdi: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Felipe84740|Felipe84740]]" to "[[Special:CentralAuth/F84740|F84740]]" 157775 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 04:28, 2025 j. sentyabrdiń 11 (UTC) h4yb7fklvzphg5ut82ilznp8qi982ey 0 41050 227661 227605 2026-05-06T21:52:14Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 227661 wikitext text/x-wiki {{Mámleket infoqutısı | mámleket_atı = Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikası | mámleket_atı_tolıq = Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikası | mámleket_jergilikli_atı = {{lang|az-Arab|آذربایجان خلق جمهوریتی}}<br />{{lang|az|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti}} | súwret_bayraq = Flag of Azerbaijan (1918–1920).svg | súwret_karta = Map of the Azerbaijan Democratic Republic.png | súwret_karta_táriypi = Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikasınıń aymaqlıq dawları hám dawlı aymaqları kórsetilgen kartası | paytaxtı = [[Genje]] (1918-jıl sentyabrge shekem), [[Baku]] | rásmiy_tilleri = [[Ázerbayjan tili|Túrkiy]]<ref name="far">{{web deregi | url =http://www.aamh.az/alakbarli/index.files/188.htm| bet =Фарид Алекберли. История государственного языка в Азербайджане.| baspaxana =Elm History & Heritage Website| qaralǵan sáne = 2020-jıl 22-iyun }}</ref> | húkimet_forması = [[Parlamentlik respublika]] | jetekshi_hámeli_1 = [[Ázerbayjan premyer-ministri|Premyer-ministr]] | jetekshi_atı_1 = [[Fatali Xan Xoyskiy]] (1918–1919) | jetekshi_hámeli_2 = Premyer-ministr | jetekshi_atı_2 = [[Nasib bek Yusifbeyli]] (1919–1920) | jetekshi_hámeli_3 = [[Ázerbayjan Milliy Jıynalısı baslıǵı|Spiker]] | jetekshi_atı_3 = [[Álimardan bek Topchubashov]] (1918–1920) | nızam_shıǵarıwshı_organ = [[Ázerbayjan Milliy Keńesi]] (keyinirek) [[Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikası Parlamenti]] | dúzilgen_waqıya_1 = Ǵárezsizlik járiyalandı | dúzilgen_sáne_1 = [[1918|1918-jıl]] [[28-may]] | dúzilgen_waqıya_2 = Keńes okkupaciyası | dúzilgen_sáne_2 = [[1920|1920-jıl]] [[28-aprel]] | dúzilgen_waqıya_3 = Ǵárezsizliktiń tikleniwi | dúzilgen_sáne_3 = [[1991|1991-jıl]] [[18-oktyabr]] | maydan = 99 908,87 | xalıq_shama = 4 617 671 | xalıq_shama_jıl = 1919 | pul_birligi = [[Ázerbayjan rubli]] | etnoxoronim = ázerbayjanlı }} '''Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikası'''{{efn|1919–1920 jıllardaǵı [[Parij tınıshlıq konferenciyası]]nda ápiwayı ǵana '''Ázerbayjan''' retinde belgili,<ref name="Bulletin d 1919, pp. 6">''Bulletin d'Information de l'Azerbaidjan'', No. I, 1 September 1919, pp. 6–7</ref><ref name="H.C.Debs. 1920">''125 H.C.Debs.'', 58., 24 February 1920, p. 1467.</ref> shet eldegi ayırım diplomatikalıq hújjetlerde '''Kavkaz Ázerbayjanı''',<ref>{{cite encyclopedia |title=AZERBAIJAN |url=http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-index |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 2-3 |pages=205–257 |year=1987 |quote=Ázerbayjan atı, Rossiyaǵa qarsı separatist kúshler tárepinen 1918-jıl 26-mayda ǵárezsizlik járiyalanǵanda hám Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikası dep atalǵanda, tariyxıy İran regionı bolǵan Arran ushın da qabıllandı. İrannıń qawıplerin seyiltiw ushın Ázerbayjan húkimeti shetelge tarqatılǵan hújjetlerde «Kavkaz Ázerbayjanı» terminin qollanǵan. |access-date=18 March 2020 |archive-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123020411/http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-index |url-status=live }}</ref> yamasa Britaniya dereklerinde '''Ázerbayjan Tatar Respublikası''' dep atalǵan.<ref>{{cite book |title=More Moves on an Eastern Chequerboard |year=1935 |first=Harry |last=Luke |publisher=L. Dickson & Thompson |page=265}}</ref><ref>{{cite book |title=A History of European Diplomacy, 1914–1925 |year=1927 |first=Robert Balmain |last=Mowat |publisher=Longmans, Green & Company |page=203}}</ref>}}{{efn|Qısqasha '''ADR'''; {{langx|az|Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyəti}} yamasa {{lang|az|Azərbaycan Demokratik Respublikası}}}} ({{Langx|az|Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyəti}}), sonday-aq, '''Ázerbayjan Xalıq Respublikası''' ({{Langx|az|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti}}) retinde de belgili bolıp, [[túrkiy xalıqlar]] hám [[Islam dúnyası|islam dúnyasındaǵı]] birinshi dúnyalıq (sekulyar) demokratiyalık [[respublika]] edi<ref name=":0"> *Tadeusz Swietochowski. ''Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition''. Columbia University Press, 1995. {{ISBN|0-231-07068-3}}, {{ISBN|978-0-231-07068-3}}. * Reinhard Schulze. ''A Modern History of the Islamic World''. I.B.Tauris, 2000. {{ISBN|1-86064-822-3}}, {{ISBN|978-1-86064-822-9}}.</ref>. ADR [[Kavkaz artı Demokratiyalıq Federativlik Respublikası]] qulaǵannan keyin, 1918-jıl 28-mayda [[Tbilisi]] qalasında [[Ázerbayjan Milliy Keńesi]] tárepinen dúzildi hám 1920-jıl 28-aprelde óz xızmetin toqtattı<ref name="kazemzadeh">{{cite book |last=Kazemzadeh |first=Firuz |author-link=Firuz Kazemzadeh |title=The Struggle for Transcaucasia: 1917–1921 |publisher=The New York Philosophical Library |year=1951 |isbn=978-0-8305-0076-5 |pages=124, 222, 229, 269–270}}</ref>. Respublika arqada [[Rossiya Sovet Federativlik Socalistlik Respublikası|Rossiya]], arqa-batısta [[Gruziya Demokratiyalıq Respublikası]], batısta [[Armeniya Birinshi Respublikası]] hám qublada [[Gajarlar Iranı|Iran]] menen shegaralasadı. Onıń xalqı, shama menen, 3 million adamdı quraydı<ref>Swietochowski, Tadeusz. [https://books.google.com/books?id=cozSOSsv7ZsC&dq=Azerbaijan+Democratic+Republic&pg=PA129 ''Russian Azerbaijan, 1905–1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community'']. Cambridge University Press, 2004, p. 129. {{ISBN|0521522455}}</ref>. [[Baku]] qalası [[bolshevikler]] baqlawında bolǵanlıktan, [[Genje]] qalası Respublikanıń waqıtsha paytaxtı bolıp xızmet etti. Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikası (ADR) dáwirinde ulıwma, erkin hám proporcional wákillik tiykarında saylanatuǵın Parlament mámleketlik hákimiyattıń joqarı organı bolǵan basqarıw sisteması islep shıǵıldı; Ministrler Keńesi parlament aldında juwapkerli boldı. [[Fatali Xan Xoyskiy]] onıń birinshi bas ministri boldı<ref name="chesnais">{{cite book |title=Les peuples de la Transcaucasie pendant la guerre et devant la paix |last=La Chesnais |first=Pierre Georget |year=1921 |publisher=Éditions Bossard |pages=108–110 |url=https://books.google.com/books?id=VV-lGAAACAAJ |access-date=2015-10-29 |archive-date=2016-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611050418/https://books.google.com/books?id=VV-lGAAACAAJ |url-status=live }}</ref>. Parlamentte kópshilikti quraǵan [[Musavat]] partiyasınan basqa [[Axrar partiyası (Ázerbayjan)|Axrar]], [[İttixad]], [[Musulman social-demokratiyalıq partiyası|Musulman social-demokratlar]], sonday-aq, [[armyanlar]] (120 orınnan 21 i<ref name="kazemzadeh" />), [[ruslar]], [[polyaklar]], [[nemecler]] hám [[evreyler]] kibi milliy azshılıq wákilleri orın aldı<ref>{{web deregi | url =http://www.cac-biodiversity.org/aze/aze_history.htm | arxivurl =https://web.archive.org/web/20070315094431/http://www.cac-biodiversity.org/aze/aze_history.htm |url-status=dead | bet =Azerbaijan:History<!-- Bot generated title --> | arxivsáne = 2007-jıl 15-mart }}</ref>. Kóplegen aǵzalar [[panislamizm]] hám [[pantúrkizm]] ideyaların qollap-quwatladı<ref>[https://www.crwflags.com/fotw/flags/az%7Dmus.html "Musavat Party (Azerbaijan)"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200622041744/https://www.crwflags.com/fotw/flags/az%7Dmus.html |date=2020-06-22 }}</ref><ref>Landau, Jacob M. ''Pan-Turkism: From Irrendentism to Coopersation''. p.55</ref><ref>Mostashari, Firouzeh. ''On the Religious Frontier: Tsarist Russia and Islam in the Caucasus''. p. 144.</ref><ref>[[Aviel Roshwald|Roshwald, Aviel]]. ''Ethnic Nationalism and the Fall of Empires''. p. 100.</ref><ref>Middleton, Neil and O'Keefe, Phil. ''Disaster and Development: The Politics of Humanitarian Aid''. p. 132.</ref><ref>Croissant, Michael P. ''The Armenian-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications''. p. 14.</ref>. Parlamenttiń eń áhmiyetli jetiskenlikleriniń biri — [[Hayallardıń saylaw huqıqı|hayallarǵa saylaw huqıqınıń beriliwi]] boldı. Bul Ázerbayjandı dúnyadaǵı birinshilerden biri hám hayallarǵa er adamlar menen teń siyasiy huqıqlar bergen birinshi [[Musılman dúnyası|musılman mámleketine]] aylantırdı<ref name="kazemzadeh" />. Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikasınıń (ADR) taǵı bir áhmiyetli jetiskenligi — Ázerbayjanda dúzilgen birinshi zamanagóy tiptegi joqarı oqıw ornı bolǵan [[Baku mámleketlik universiteti]]niń qurılıwı boldı. == Miyrasxorlıq == 1991-jılı SSSR qulaǵannan keyin, Ázerbayjan óz ǵárezsizligin qayta tiklep, Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikasınıń miyrasxorı bolǵan '''Ázerbayjan Respublikası''' dúzildi. Ázerbayjan Respublikasınıń Konstituciyası Ázerbayjan Respublikasınıń Mámleketlik ǵárezsizligi haqqındaǵı Konstituciyalıq Akttiń principlerin tán aladı<ref>http://ask.org.az/wp-content/uploads/2019/10/Konstitusiya_ENG.pdf|title=The Constitution of the Republic of Azerbaijan</ref>. Bul Akttiń 2-statyasında Ázerbayjan 1918-jıl 28-maydan 1920-jıl 28-aprelge shekem jasap kelgen Ázerbayjan Respublikasınıń (ADR) miyrasxorı ekenligi járiyalanǵan<ref>https://republic.preslib.az/en_d2.html|title=The {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220613041605/https://republic.preslib.az/en_d2.html%7Ctitle%3DThe |date=2022-06-13 }} Constitutional Act on the State Independence of the Republic of Azerbaijan (18 October 1991)</ref>. Ázerbayjan Respublikası Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikasınıń mámleketlik bayraǵın qabılladı hám bir qatar milliy bayramlar, sonday-aq, [[Respublika kúni (Ázerbayjan)|Respublika kúni]], [[Ázerbayjan Qurallı Kúshleri kúni]], Milliy qáwipsizlik xızmeti xızmetkerleri kúni hám t.b. usı dáwir menen baylanıstırıldı, sebebi házirgi mámleketlik organlar 1918-1920-jıllardaǵı Respublikanıń miyrasxorları esaplanadı. == Kartalar == <gallery widths="200px" perrow="4" align="center"> File:Administrative divisions of Azerbaijan Democratic Republic 2.jpg|Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikasınıń (1918–20) hám házirgi Ázerbayjan Respublikasınıń administrativlik bóliniwlerin salıstırıwshı karta{{efn|Kartada Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikasınıń tartıslı aymaqları kórsetilmegen, sol sebepli kartadaǵı barlıq jerler Ázerbayjan baqlawında bolmaǵanlıǵın esapqa alıw kerek}} </gallery> == Qosımsha qarań == * [[Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikasınıń birinshi kabineti]] * [[Ázerbayjan#Etimologiya|«Ázerbayjan» atamasınıń tariyxı]] * [[Ázerbayjan]] * [[Ázerbayjan SSR]] * [[Mart waqıyaları]] * [[Muxammed Amin Rasulzade]] * [[Gruziya Demokratiyalıq Respublikası]] * [[Armeniya Birinshi Respublikası]] == Eskertpeler == {{Notelist}} == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Azerbaijan Democratic Republic}} * [https://edition.cnn.com/video/#/video/international/2010/06/14/wv.azerbaijan.dem.rep.bk.e.cnn?iref=allsearch CNN Ázerbayjan Demokratiyalık Respublikası haqqında]{{cbignore|bot=medic}} * [https://web.archive.org/web/20070831095401/http://www.argo.net.au/andre/captain_judge.htm Bakudaǵı Britaniya áskeriy kúshleri haqqında maǵlıwmat] * Gasimov, Zaur: [https://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-2011081894 ''Kavkaz''], [[European History Online]], Mainz: [[Institute of European History]], 2011 (múrájet etilgen waqıt: 18-noyabr, 2011). {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikası| ]] [[Kategoriya:1918-jılı Ázerbayjanda dúzilgen shólkemler]] [[Kategoriya:1920-jılı Ázerbayjanda saplastırılǵan shólkemler]] [[Kategoriya:XX ásirdegi Ázerbayjan tariyxı]] [[Kategoriya:Rossiya imperiyasınan keyingi mámleketler]] [[Kategoriya:Qısqa ómir súrgen mámleketler]] [[Kategoriya:Urıs aralıǵı dáwirindegi burınǵı mámleketler]] [[Kategoriya:1918-jılı dúzilgen mámleketler hám aymaqlar]] [[Kategoriya:1920-jılı saplastırılǵan mámleketler hám aymaqlar]] ld7p4yzj44n1ekaogz7ufh6thwe7omb 0 41066 227654 227641 2026-05-06T16:32:00Z InternetArchiveBot 9299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 227654 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Rayko Kasagich | negizgi atı = {{lang-sr|Рајко Касагић}} | súwret = Rajko Kasagic crop.jpg | súwret túsindirmesi = Kasagich 2013-jılı | lawazım = [[Serb Respublikası premyer-ministri]] | lawazımǵa kirisiw sánesi = [[1995|1995-jıl]] [[16-oktyabr]] | lawazımnan ketiw sánesi = [[1996|1996-jıl]] [[18-may]] | prezident = [[Radovan Karadjić]] | aldınǵısı = Dushan Koziç | keyingisi = Goyko Kliçkoviç | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan ornı = Razboj Ljevčanski, [[Srbac]], [[Gárezsiz Xorvatiya mámleketi]] | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan ornı = [[Banya-Luka]], [[Serb Respublikası]], [[Bosniya hám Gercegovina]] | puqaralıǵı = {{BIH}} | partiya = Serb demokratiyalıq partiyası (SDS) | kásibi = siyasatshı }} '''Rayko Kasagich''' ({{lang-sr|Рајко Касагић}}; [[1942|1942-jıl]] [[15-oktyabr]] — [[2026|2026-jıl]] [[6-may]]) — bosniyalı serb siyasatshısı. Serb demokratiyalıq partiyasınıń aǵzası, 1995-jıldan 1996-jılǵa shekem [[Serb Respublikası premyer-ministrleri dizimi|Serb Respublikası premyer-ministri]] bolıp xızmet etken<ref>{{In lang|sr}} [https://web.archive.org/web/20160304221842/http://ef.unibl.org/dokumenti/Nastavnici/17/BioSRL.pdf ef.unibl.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221842/http://ef.unibl.org/dokumenti/Nastavnici/17/BioSRL.pdf |date=4 March 2016}}, "PROF. DR RAJKO KASAGIĆ - BIOGRAFIJA I RADOVI"</ref>. Kasagich óz xızmet jolı dawamında [[Bosniya hám Gercegovina]]daǵı serb xalqınıń siyasiy máplerin qorǵawda belsendi qatnasqan. Onıń húkimeti dáwiri [[Bosniya urısı]]nan keyingi tınıshlıq ornatıw baslamaları hám regiondı qayta tiklew jıllarına tuwra keldi<ref>{{Cite book|title=Енциклопедија Републике Српске. 5, К-Л|publisher=Академија наука и умјетности Републике Српске|year=2023|isbn=978-99976-42-72-1|location=Бања Лука|pages=147–148|language=Serbian}}</ref>. Rayko Kasagich 2026-jıl 6-mayda Banya-Luka qalasında 83 jasında qaytıs boldı<ref>{{Cite web|title=Od osuđenika do vrhunskih političara|url=https://www.glassrpske.com/lat/novosti/politika/od-osudjenika-do-vrhunskih-politicara/17817|author=Goran Maunaga|website=Glas Srpske|language=Serbian|date=14 February 2009|access-date=27 January 2026}}</ref>. == Derekler == {{commons kategoriya|Rajko Kasagić}} {{Derekler}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Dušan Kozić]]}} {{s-ttl|title=[[Serb Respublikası premyer-ministrleri dizimi|Serb Respublikası premyer-ministrleri]]|years=1995–1996}} {{s-aft|after=[[Gojko Kličković]]}} {{s-end}} {{Serb Respublikası premyer-ministrleri}} {{Sırtqı siltemeler}} {{DEFAULTSORT:Kasagic, Rajko}} [[Kategoriya:1942-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:2026-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Serb demokratiyalıq partiyası (Bosniya hám Gercegovina) siyasatshıları]] [[Kategoriya:Serb Respublikası bas ministrleri]] [[Kategoriya:Bosniya hám Gercegovinadaǵı serb siyasatshılar]] 8ti6z67wz6za3bgslkk6ug3iavu9w93 3 41081 227650 2026-05-06T14:44:10Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 227650 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 14:44, 2026-jıl 6-may (UTC) h3bftypssljpt3n2gwbpjlhydnff18k 3 41082 227651 2026-05-06T14:44:20Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 227651 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 14:44, 2026-jıl 6-may (UTC) h3bftypssljpt3n2gwbpjlhydnff18k 0 41083 227652 2026-05-06T15:14:21Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{Shaxs infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Sırım Dat ulı | negizgi atı = {{lang-kk|Сырым Датұлы}} | súwret = | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan jeri = | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan jeri = [[Xiywa xanlıǵı]] | puqaralıǵı = [[Kishi júz]] | milleti = [[Qazaqlar|qazaq]] | kásibi = batır, Kishi júz jetekshisi }} '''Sırım Dat ulı''' ({{lang-kk|С...» 227652 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Sırım Dat ulı | negizgi atı = {{lang-kk|Сырым Датұлы}} | súwret = | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan jeri = | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan jeri = [[Xiywa xanlıǵı]] | puqaralıǵı = [[Kishi júz]] | milleti = [[Qazaqlar|qazaq]] | kásibi = batır, Kishi júz jetekshisi }} '''Sırım Dat ulı''' ({{lang-kk|Сырым Датұлы}}; [[1753|1753-jıl]] — [[1802|1802-jıl]]) — [[Kishi júz]] qazaqlarınıń [[Bayulı]] ruwınıń jetekshisi, 1783–1797-jıllardaǵı antifeodallıq hám antikoloniallıq milliy-azatlıq háreketiniń baslıǵı. == Dáslepki jılları hám Pugachev kóterilisi == 1774-jılı Sırım Dat ulı [[Emelyan Pugachev]] basshılıǵındaǵı diyqanlar urısına (1773–1775) qatnasqan qazaq otryadına basshılıq etti. 1775-jıl 22-iyundaǵı esabında graf [[Aleksandr Suvorov]] Dat ulın kóterilistiń belsendi qatnasıwshılarınıń biri retinde atap ótken. Biraq, 1776-jıldıń gúzinde Sırım Dat ulı waqıtsha patsha administraciyası tárepine ótti. Bul awqamlıq 1783-jılǵa shekem, yaǵnıy ol qaytadan kóterilisshilerge qosılǵanǵa shekem dawam etti. == 1783–1797-jıllardaǵı kóterilis == 1783-jılı Sırım Dat ulı basshılıǵında Kishi júzde úlken kóterilis baslandı. Kóterilistiń tiykarǵı sebepleri: jer jetispewshiligi, patsha húkimeti tárepinen jaylawlarǵa hám Oral dáryasınıń oń jaǵalawına ótiwge qoyılǵan kópirler, ruw aqsaqalları huqıqlarınıń buzılıwı hám Nuralı xan menen sultanlardıń, sonday-aq, [[Oral kazak áskeri]]niń xalıqqa kórsetken zorlıq-zombılıǵı edi. Dat ulı Oral kazakları tárepinen tutqınǵa alınıp, 1784-jıldıń báhárine shekem qamaqta otırdı. Keyinirek onı qarındasına úylengen Nuralı xan qun tólep qutqarıp aldı<ref>{{Cite web |title=On The Uprising Led by Syrym Datuly |url=https://e-history.kz/en/news/show/7148 |access-date=2023-01-09 |website=e-history.kz |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=A tireless explorer of the Kazakh land |url=https://e-history.kz/en/news/show/33046 |access-date=2023-01-09 |website=e-history.kz |language=en}}</ref>. == Igelstryom reformaları == Uzaq dawam etken sawashlardan soń, patsha administraciyası Kishi júzde tártip ornatıw ushın reformalar ótkeriwge háreket etti. 1785-jılǵı [[qurıltay]]da Kishi júzdi úsh ordaǵa bóliw usınıldı. Sırım Dat ulı barlıq úsh ordanıń (pútkil Kishi júzdiń) birinshi másláhátshisi bolıp saylandı. Bul lawazımda ol Sibir hám Orınbor wálayatı (guberniyası) general-gubernatorı [[Iosif Igelstryom]] tárepinen islep shıǵılǵan reformalardı qollawǵa ant etti<ref>{{Cite web |last=INFORM.KZ |date=2009-10-15 |title=NURALY KHAN |url=https://www.inform.kz/en/article/2205017 |access-date=2023-01-09 |website=Казинформ |language=en}}</ref>. Biraq aqsaqallar arasında reformalarǵa degen isenimsizlik arttı. 1786-jılı Nuralı xan Kishi júzden quwıldı hám patsha administraciyasınan pana izlep, Orınbor wálayatınıń [[Ufa]] qalasınna jiberildi. 1786-jıldıń avgustında sultanlar Sırımdı tutqınǵa alıp, onı tek Nuralı xan qaytarılǵan jaǵdayda ǵana azat etiwdi talap etti. Igelstryomnıń aralasıwı menen ol gúzlarda azat etildi. Sırım Dat ulı patsha húkimeti menen ekonomikalıq baylanıslardıń áhmiyetin túsine otırıp, olardıń reformalarına isenbedi hám jańa kóteriliske tayarlıq kóre basladı. Ol qural-jaraq hám áskeriy járdem alıw ushın [[Xiywa xanlıǵı]] menen kelissózler júrgizdi. == Kóterilistiń aqırı hám ólimi == 1789-jılı Igelstryom Kishi júzdi basqarıw boyınsha jańa joybar usındı, biraq ol ámelge aspadı. Kóterilis kóp jıllıq shabıwıllar hám sawashlardan soń 1797-jılı jeńilis penen tamamlandı. Sırım Dat ulı óziniń tárepdarları menen Xiywa xanlıǵına qashtı. Ol 1802-jılı sol jerde qaytıs boldı<ref>{{Cite web |title=On The Uprising Led by Syrym Datuly |url=https://e-history.kz/en/news/show/7148 |access-date=2023-01-09 |website=e-history.kz |language=en}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1760-1780/Kazach_rus_17_18/61-80/62.htm Nuralı xannıń knyaz G. Potyomkinge Sırım Datov batır hám onıń jaqınları haqqındaǵı bildirisi, 15-noyabr, 1785-j.] * [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1760-1780/Kazach_rus_17_18/61-80/78.htm Kishir juz aqsaqalları Sırım Datov hám basqalardıń sultan Eralını xan etip saylanıwına qarsılıq kórsetip, Orenburg shegara isleri ekspediciyasına usınǵan arzası. 10-iyun, 1792-j.] * [http://www.kazakh.ru/talk/mmess.phtml?idt=42194 Sırım batır sabaqları haqqındaǵı awızeki xalq gúrrińleri] * Vyatkin N. P. «Sırım batır». M.-L. SSSR İA baspası, 1947 (qayta basılǵan, Almatı, 1998) [[Kategoriya:1753-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1802-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Qazaqstan tariyxı]] [[Kategoriya:Kishi júz tulǵaları]] [[Kategoriya:Rossiya imperiyasındaǵı kóterilisler]] 0wwa6mz8rh63tvwwifbgjbv6whn75dm 227660 227652 2026-05-06T21:27:58Z InternetArchiveBot 9299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 227660 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Sırım Dat ulı | negizgi atı = {{lang-kk|Сырым Датұлы}} | súwret = | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan jeri = | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan jeri = [[Xiywa xanlıǵı]] | puqaralıǵı = [[Kishi júz]] | milleti = [[Qazaqlar|qazaq]] | kásibi = batır, Kishi júz jetekshisi }} '''Sırım Dat ulı''' ({{lang-kk|Сырым Датұлы}}; [[1753|1753-jıl]] — [[1802|1802-jıl]]) — [[Kishi júz]] qazaqlarınıń [[Bayulı]] ruwınıń jetekshisi, 1783–1797-jıllardaǵı antifeodallıq hám antikoloniallıq milliy-azatlıq háreketiniń baslıǵı. == Dáslepki jılları hám Pugachev kóterilisi == 1774-jılı Sırım Dat ulı [[Emelyan Pugachev]] basshılıǵındaǵı diyqanlar urısına (1773–1775) qatnasqan qazaq otryadına basshılıq etti. 1775-jıl 22-iyundaǵı esabında graf [[Aleksandr Suvorov]] Dat ulın kóterilistiń belsendi qatnasıwshılarınıń biri retinde atap ótken. Biraq, 1776-jıldıń gúzinde Sırım Dat ulı waqıtsha patsha administraciyası tárepine ótti. Bul awqamlıq 1783-jılǵa shekem, yaǵnıy ol qaytadan kóterilisshilerge qosılǵanǵa shekem dawam etti. == 1783–1797-jıllardaǵı kóterilis == 1783-jılı Sırım Dat ulı basshılıǵında Kishi júzde úlken kóterilis baslandı. Kóterilistiń tiykarǵı sebepleri: jer jetispewshiligi, patsha húkimeti tárepinen jaylawlarǵa hám Oral dáryasınıń oń jaǵalawına ótiwge qoyılǵan kópirler, ruw aqsaqalları huqıqlarınıń buzılıwı hám Nuralı xan menen sultanlardıń, sonday-aq, [[Oral kazak áskeri]]niń xalıqqa kórsetken zorlıq-zombılıǵı edi. Dat ulı Oral kazakları tárepinen tutqınǵa alınıp, 1784-jıldıń báhárine shekem qamaqta otırdı. Keyinirek onı qarındasına úylengen Nuralı xan qun tólep qutqarıp aldı<ref>{{Cite web |title=On The Uprising Led by Syrym Datuly |url=https://e-history.kz/en/news/show/7148 |access-date=2023-01-09 |website=e-history.kz |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=A tireless explorer of the Kazakh land |url=https://e-history.kz/en/news/show/33046 |access-date=2023-01-09 |website=e-history.kz |language=en}}</ref>. == Igelstryom reformaları == Uzaq dawam etken sawashlardan soń, patsha administraciyası Kishi júzde tártip ornatıw ushın reformalar ótkeriwge háreket etti. 1785-jılǵı [[qurıltay]]da Kishi júzdi úsh ordaǵa bóliw usınıldı. Sırım Dat ulı barlıq úsh ordanıń (pútkil Kishi júzdiń) birinshi másláhátshisi bolıp saylandı. Bul lawazımda ol Sibir hám Orınbor wálayatı (guberniyası) general-gubernatorı [[Iosif Igelstryom]] tárepinen islep shıǵılǵan reformalardı qollawǵa ant etti<ref>{{Cite web |last=INFORM.KZ |date=2009-10-15 |title=NURALY KHAN |url=https://www.inform.kz/en/article/2205017 |access-date=2023-01-09 |website=Казинформ |language=en}}</ref>. Biraq aqsaqallar arasında reformalarǵa degen isenimsizlik arttı. 1786-jılı Nuralı xan Kishi júzden quwıldı hám patsha administraciyasınan pana izlep, Orınbor wálayatınıń [[Ufa]] qalasınna jiberildi. 1786-jıldıń avgustında sultanlar Sırımdı tutqınǵa alıp, onı tek Nuralı xan qaytarılǵan jaǵdayda ǵana azat etiwdi talap etti. Igelstryomnıń aralasıwı menen ol gúzlarda azat etildi. Sırım Dat ulı patsha húkimeti menen ekonomikalıq baylanıslardıń áhmiyetin túsine otırıp, olardıń reformalarına isenbedi hám jańa kóteriliske tayarlıq kóre basladı. Ol qural-jaraq hám áskeriy járdem alıw ushın [[Xiywa xanlıǵı]] menen kelissózler júrgizdi. == Kóterilistiń aqırı hám ólimi == 1789-jılı Igelstryom Kishi júzdi basqarıw boyınsha jańa joybar usındı, biraq ol ámelge aspadı. Kóterilis kóp jıllıq shabıwıllar hám sawashlardan soń 1797-jılı jeńilis penen tamamlandı. Sırım Dat ulı óziniń tárepdarları menen Xiywa xanlıǵına qashtı. Ol 1802-jılı sol jerde qaytıs boldı<ref>{{Cite web |title=On The Uprising Led by Syrym Datuly |url=https://e-history.kz/en/news/show/7148 |access-date=2023-01-09 |website=e-history.kz |language=en}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1760-1780/Kazach_rus_17_18/61-80/62.htm Nuralı xannıń knyaz G. Potyomkinge Sırım Datov batır hám onıń jaqınları haqqındaǵı bildirisi, 15-noyabr, 1785-j.] * [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1760-1780/Kazach_rus_17_18/61-80/78.htm Kishir juz aqsaqalları Sırım Datov hám basqalardıń sultan Eralını xan etip saylanıwına qarsılıq kórsetip, Orenburg shegara isleri ekspediciyasına usınǵan arzası. 10-iyun, 1792-j.] * [https://web.archive.org/web/20220127155941/http://www.kazakh.ru/talk/mmess.phtml?idt=42194 Sırım batır sabaqları haqqındaǵı awızeki xalq gúrrińleri] * Vyatkin N. P. «Sırım batır». M.-L. SSSR İA baspası, 1947 (qayta basılǵan, Almatı, 1998) [[Kategoriya:1753-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1802-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Qazaqstan tariyxı]] [[Kategoriya:Kishi júz tulǵaları]] [[Kategoriya:Rossiya imperiyasındaǵı kóterilisler]] mnopp9khq2t1mm8nwa6uo1asfukzmhv 3 41084 227653 2026-05-06T15:44:31Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 227653 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 15:44, 2026-jıl 6-may (UTC) ox73loy7a6xjf5k06pbs55y6rtn2eit 3 41085 227655 2026-05-06T18:45:00Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 227655 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 18:45, 2026-jıl 6-may (UTC) clh5jvnjzyrad5gk6ewixnpemvv5jmb 0 41086 227656 2026-05-06T21:06:42Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{Qurallı soqlıǵısıw infoqutısı | soqlıǵısıw ataması = Jeltoqsan kóterilisi | bólim = 1989-jılǵı revolyuciyalar hám [[Keńes Awqamı|SSSR]]dıń qulawınıń bir bólimi | súwret = Independence Monument Zheltoksan.jpg | súwret ataması = Qazaqstan ǵárezsizligi esteliginiń bir bólegi | sáne = 16–19-dekabr 1986-jıl | orın = [[Almatı]], [[Qazaq SSR]], [[Keńes Awqamı|SSSR]] | nátiyje = Narazılıqlar bastırıldı; soqlıǵısıwlardan...» 227656 wikitext text/x-wiki {{Qurallı soqlıǵısıw infoqutısı | soqlıǵısıw ataması = Jeltoqsan kóterilisi | bólim = 1989-jılǵı revolyuciyalar hám [[Keńes Awqamı|SSSR]]dıń qulawınıń bir bólimi | súwret = Independence Monument Zheltoksan.jpg | súwret ataması = Qazaqstan ǵárezsizligi esteliginiń bir bólegi | sáne = 16–19-dekabr 1986-jıl | orın = [[Almatı]], [[Qazaq SSR]], [[Keńes Awqamı|SSSR]] | nátiyje = Narazılıqlar bastırıldı; soqlıǵısıwlardan keyin úlken adam shıǵınları júz berdi | qarsılas1 = {{Flagdeco|Kazakh SSR}} Qazaq studentleri hám belsendileri | qarsılas2 = {{SSRA}} <br /> * [[OMON]]<br /> * [[Mámleketlik qáwipsizlik komiteti|KGB]] | komandir2 = [[Mixail Gorbachev]], [[Gennadiy Kolbin]] | shıǵınlar1 = 200–1000 qaytıs bolǵanlar<ref name="HIMETHNICITY"/> }} '''Jeltoqsan kóterilisi''' ({{lang-kk|Желтоқсан көтерілісі}}) — 1986-jıl 16-19-dekabr kúnleri [[Almatı]] qalasında júz bergen studentler hám jaslardıń keńes húkimetine qarsı narazılıq háreketi. Kóteriliske [[Keńes Awqamı Kommunistlik partiyası|SSSR KP]] Bas xatkeri [[Mixail Gorbachev]]tiń Qazaqstan Kommunistlik partiyasın 20 jıldan artıq basqarıp kiyatırǵan [[Dinmuxammed Qonaev]]tı xızmetinen bosatıp, onıń ornına Rossiya SFSRınan kelgen [[Gennadiy Kolbin]]di tayınlawı sebep boldı<ref name="HIMETHNICITY">{{Cite web |title=Kazakstan - Reform and Nationalist Conflict |url=https://countrystudies.us/kazakstan/6.htm |website=countrystudies.us}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2016/12/1986-kazakhstans-other-independence-anniversary/ |title=1986: Kazakhstan's Other Independence Anniversary |publisher=The Diplomat |date=16 December 2016}}</ref>. == Waqıyalardıń barısı == Narazılıqlar 17-dekabr kúni azanda baslandı. Birneshe mıń student sol waqıttaǵı Brejnev maydanına (házirgi Respublika maydanı) jıynalıp, partiyanıń Oraylıq Komitetiniń imaratı aldında turaqlı tilde óz narazılıqların bildirdi. Nátiyjede qalaǵa ishki áskerler hám [[OMON]] bólimleri kiritildi hám pútkil qala boylap zorlıq-zombılıqlar baslandı<ref name="TROOPS">Soviet Troops Enforce Kazakh City Curfew. [https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0712F7395A0C728EDDAF0894D1484D81 The New York Times]</ref>. Keyingi kúnleri narazılıqlar [[Shımkent]], [[Taldıqorǵan]] hám [[Qaraǵandı]] qalalarına da jayıldı. Bul waqıya Oraylıq hám Shıǵıs Evropadaǵı kommunistlik rejimlerniń qulawınıń hám SSSRdıń bólinip ketiwiniń dáslepki belgileriniń biri boldı. == Narazılıq sebepleri hám qatnasıwshılar == Kóterilistiń baslı sebebi — Qazaqstanda heshqashan islemegen hám jergilikli xalıqqa belgisiz bolǵan Kolbinniń tayınlanıwı edi. Gorbachev óziniń esteliklerinde Qonaevtıń óz qálewi menen pensiyaǵa shıǵıwın soraǵanın aytadı<ref name=gorb330>Mikhael Gorbachev. Memoirs. — New York: Doubleday, 1996. — p. 330</ref>. Biraq Qonaev óz kitabında Gorbachev onnan orınbasarı haqqında heshnárse soramaǵanın jazǵan. [[Nursultan Nazarbaev]] óziniń «Meniń ómirim: Ázellilikten erkinlikke» (2023) atlı kitabında studentlerdiń háreketi milliy sananıń oyanıwı ekenin, biraq húkimet tárepinen jiberilgen provokatorlar jaǵdaydı qatallastırǵanın atap ótedi<ref name=mylife>Назарбаев Н. Н. Моя жизнь: От зависимости к свободе. — Астана: Фолиант, 2023. — С. 149–173.</ref>. == Shıǵınlar hám repressiyalar == Rásmiy keńeslik maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, waqıyalar waqtında eki adam (bir student hám bir policiya volontyorı) qaytıs bolǵan. Biraq, keyingi izertlewler hám gúwalardıń aytıwına qaraǵanda, 200 den 1000 ǵa shekem adam óltirilgen yamasa qatal jazalanǵan<ref name="HIMETHNICITY" />. Jazıwshı [[Muxtar Shaxanov]]tıń maǵlıwmatları boyınsha, 168 narazılıq bildiriwshi óltirilgen<ref name="DEATHCOUNT_1">Kazakhs remembering uprising of 1986. [http://origin.foxnews.com/printer_friendly_wires/2006Dec16/0,4675,KazakhstanRememberingDecember,00.html Associated Press, 2006]</ref>. Kóterilis qurbanları arasında [[Qayrat Rısqulbekov]] hám [[Lazzat Asanova]] sıyaqlı jaslar bar edi. Waqıyadan soń 5000 nan artıq adam qamaqqa alındı, júzlegen studentler oqıwınan shıǵarıldı, kóp adamlar jumıstan bosatıldı hám repressiyaǵa ushıradı. == Estelik == 2006-jıl 18-sentyabr kúni Almatıda Jeltoqsan waqıyalarınıń 20 jıllıǵına baǵıshlanǵan «Azatlıq tańı» esteligi ashıldı<ref name="ceremony">The Head of the State unveiled a monument in Almaty. [http://inform.kz/showarticle.php?lang=eng&id=144658 KAZINFORM]</ref>. Házirgi Qazaqstanda Jeltoqsan waqıyaları mámleketlik ǵárezsizlik ushın gúrestiń simvolı retinde qádirlenedi. == Qosımsha qarań == * [[SSSRdıń qulawı]] * [[Barrikadalar (Latviya)]] * [[Yanvar waqıyaları (Litva)]] * [[1990-jılǵı Dushanbe waqıyaları]] * [[Qara yanvar]] * [[9-aprel tragediyası]] * [[2019-jılǵı Qazaqstandaǵı qarsılıq kórsetiwler]] * [[Qazaqstandaǵı qańtar waqıyaları]] == Derekler == {{Derekler}} == Qosımsha oqıw ushın == * Ostrovsky, Alexander (2011). [https://ru.bookshome.net/book/1137525/d94429 Глупость или измена? Расследование гибели СССР. (''Stupidity or treason? Investigation of the death of the USSR'')]; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220830215714/https://ru.bookshome.net/book/1137525/d94429 |date=30 August 2022}} М.: Форум, Крымский мост-9Д, 2011. 864 с. {{ISBN|978-5-89747-068-6}}. == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Zheltoksan}} * [https://web.archive.org/web/20060927111646/http://iicas.org/english/enlibrary/libr_13_04_01kp_0.htm «Xalqıma baspaǵa ruqsat beriń»] * [https://web.archive.org/web/20030702072210/http://folk.uio.no/palk/stability.htm Turaqlılıqtıń bahası. Bipolyar mádeniy hám demografiyalıq jaǵdaydaǵı Qazaqstandı baqlaw mexanizmleri] [[Kategoriya:1980-jılları Qazaqstan Sovetlik Socialistlik Respublikasında]] [[Kategoriya:1986-jılı Sovetler Awqamında]] [[Kategoriya:1986-jılǵı qarsılıq kórsetiwler]] [[Kategoriya:1986-jılǵı kóterilisler]] [[Kategoriya:1986-jıl dekabr Aziyada]] [[Kategoriya:Etnikalıq qatnaslar tiykarındaǵı kóterilisler]] [[Kategoriya:1986-jılǵı ǵalaba óltiriwler]] [[Kategoriya:Qazaqstandaǵı qırǵınlar]] [[Kategoriya:Sovetler Awqamındaǵı qırǵınlar]] [[Kategoriya:Aziyadaǵı qarsılıq kórsetiwshiler qırǵını]] [[Kategoriya:Qazaqlardı quwdalaw]] [[Kategoriya:Qazaqstandaǵı qarsılıq kórsetiwler]] [[Kategoriya:Sovetler Awqamındaǵı qarsılıq kórsetiwler]] [[Kategoriya:Sovetler Awqamındaǵı kóterilisler hám puqaralıq tártipsizlikler]] [[Kategoriya:Studentler qırǵını]] [[Kategoriya:Aziyadaǵı studentler qarsılıqları]] k1lxygphtk3pvp83ns635jimjywtcig 0 41087 227657 2026-05-06T21:08:36Z Kvazimodo 10433 [[Sovet Socialistlik Respublikalar Awqamı]] degen betke baǵdarladı 227657 wikitext text/x-wiki #baǵdarlaw [[Sovet Socialistlik Respublikalar Awqamı]] oq5bhtp6yssno30d9yoon7ryw1itvcs 0 41088 227659 2026-05-06T21:21:27Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «'''Qazaqstan Respublikasınıń Ǵárezsizlik kúni'''{{efn|{{langx|kk|Қазақстанның Тәуелсіздік күні|Qazaqstannyñ Täwelsızdık künı}}, {{IPA|kk|qɑzɑqstɑnˈnəŋ tæɥelsɘzˈdɘk kʉˈnɘ|pron}}}} — hár jılı 16-dekabrde belgilenetuǵın bayram. == Áhmiyeti == {{main|Qazaqstan tariyxı}} [[Sovet Socialistlik Respublikalar Awqamı|Sovetler Awqamınıń]] birligin saqlap qalıw maqsetinde 1991-jıl 16-martta mámlekette 1991...» 227659 wikitext text/x-wiki '''Qazaqstan Respublikasınıń Ǵárezsizlik kúni'''{{efn|{{langx|kk|Қазақстанның Тәуелсіздік күні|Qazaqstannyñ Täwelsızdık künı}}, {{IPA|kk|qɑzɑqstɑnˈnəŋ tæɥelsɘzˈdɘk kʉˈnɘ|pron}}}} — hár jılı 16-dekabrde belgilenetuǵın bayram. == Áhmiyeti == {{main|Qazaqstan tariyxı}} [[Sovet Socialistlik Respublikalar Awqamı|Sovetler Awqamınıń]] birligin saqlap qalıw maqsetinde 1991-jıl 16-martta mámlekette [[1991-jılǵı SSSR referendumı|referendum]] ótkerildi; Qazaqstan dawıs beriwshilerdiń 95% jańa [[Suverenli Mámleketler Awqamı]] ushın dawıs berdi. Avgusttaǵı [[1991-jılǵı SSSR mámleketlik awdarıspaǵına urınıs|mámleketlik awdarıspaǵına urınıs]] tawsılǵannan keyin, [[Qazaqstan Joqarǵı Soveti]] 1991-jıl 16-dekabrde «Qazaqstan Respublikasınıń Mámleketlik ǵárezsizligi haqqındaǵı» Konstituciyalıq nızamdı qabılladı. [[SSSRdıń qulawı|Sovetler Awqamınıń tezlik penen tarqap ketiwine]] qaramay, Qazaqstan óz ǵárezsizligin járiyalaǵan eń aqırǵı respublika boldı. Bul deklaraсiyadan keyin [[Alma-Ata protokoli|Almatı protokolı]]na qol qoyılıp, [[Ǵárezsiz Mámleketler Doslıq Awqamı]] (ǴMDA) dúzildi<ref>{{cite web|url=http://www.kstu.kz/independence-day-of-the-republic-of-kazakhstan/?lang=en|title=Independence Day of the Republic of Kazakhstan|website=Kstu.kz|access-date=12 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://publicholidays.asia/kazakhstan/independence-day/|title = Independence Day 2022, 2023 and 2024 in Kazakhstan|website=Publicholidays.asia}}</ref>. Ǵárezsizlik Prezident [[Nursultan Nazarbaev]] dáwirin baslap berdi, bul dáwirde jańa [[Qazaqstan Parlamenti|eki palatalı Parlament]] hám [[Astana|jańa paytaxt]] payda boldı. Ǵárezsizliktiń tikkeley bolmaǵan nátiyjeleri retinde tómendegi áhmiyetli waqıyalar júzege keldi<ref>{{Cite web|url=https://www.edgekz.com/kazakhstan-celebrates-independence-day-countrys-accomplishments/|title=Kazakhstan Celebrates Independence Day, Country's Accomplishments|website=Edgekz.com|date=31 December 2013|access-date=10 August 2019|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602224836/https://www.edgekz.com/kazakhstan-celebrates-independence-day-countrys-accomplishments/|url-status=usurped}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.orexca.com/kazakhstan/history/independence.htm|title = Independence of Kazakhstan :: About Kazakhstan|website=Orexca.com}}</ref>: * 1992-jıl mart ayında [[Qazaqstan hám Birlesken Milletler Shólkemi|Qazaqstan BMShǵa aǵza boldı]]. * 1992-jıl iyul ayında [[Qazaqstan hám Xalqaralıq Valyuta Fondı|Qazaqstan Xalqaralıq Valyuta Fondına aǵza boldı]]. * 1993-jılǵı [[Qazaqstan Konstituciyası]]. * 1994-jıl fevral ayında [[Xalqaralıq atom energiyası agentligi|Qazaqstan Xalqaralıq atom energiyası agentligine (MAGATE) aǵza boldı]]. * Qazaqstandaǵı yadro materiallarınıń sanın azaytqan «Sapfir joybarı» (Project Sapphire) operaciyası. * 1995-jılǵı Qazaqstan Konstituciyası. * [[2007-jılǵı Qazaqstan Konstituciyasına ózgertisler kirgiziw]]. * 2012-jılı «Qazaqstan — 2050» strategiyasınıń járiyalanıwı. == Ulıwma bayramlaw dástúrleri == [[File:Kazamer3333.jpg|thumb|[[Nyu-York (shtat)|Nyu-Yorktaǵı]] Ǵárezsizlik kúni bayramı]] Bayram 16-dekabr kúni 1 kún dawamında belgilenedi. Eger 16-dekabr demalıs kúnlerine tuwra kelse, keyingi dúyshembi demalıs kúni bolıp esaplanadı. Kóplegen awıllarda [[Kiyizúy|kiyiz úyler]] qurılıp, onda milliy taǵamlar usınıladı<ref>{{Cite web|url=http://www.officeholidays.com/countries/kazakhstan/independence_day.php|title=Kazakhstan Independence Day {{!}} Office Holidays |website=Officeholidays.com|language=en|access-date=2017-08-31}}</ref>. Bayram [[Qıs|qıs]] máwsimine tuwra kelgenligi sebepli, ol kóbinese imaratlardıń ishinde ótkeriledi<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=NSDdAAAAQBAJ&q=kazakh+independence+day&pg=PA172 |title = Symbolism and Power in Central Asia: Politics of the Spectacular|isbn = 9781317987000|last1 = Cummings|first1 = Sally N.|date = 2013-09-13| publisher=Routledge }}</ref>. [[Astana Opera]]sı milliy orkestrler qatnasıwında dástúriy muzıkalardan ibarat koncertler shólkemlestiredi. Kóplegen [[Milliy|milletshil]] siyasatshılar hám belsendiler bul bayramnan [[1932–1933-jıllardaǵı Qazaqstandaǵı asharshılıq]] hám [[SSSRdaǵı xalıqlardıń deportaciyası|Qazaqlardıń SSSR boyınsha kóshiriliwi]] sıyaqlı dáwirlerde etnikalıq xalıqtı genocid qılıwǵa urınısqanı ushın [[Rossiya húkimeti]]n ayıplaw ushın paydalanadı<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=8Tom2gU6rzIC&q=kazakh+independence+day&pg=PA13 | title=Kazakhstan: Unfulfilled Promise| isbn=9780870032998| last1=Olcott| first1=Martha Brill| date=September 2010| publisher=Carnegie Endowment}}</ref>. === Jeltoqsan waqıyaların eske túsiriw === Ǵárezsizlik kúni sonday-aq, 1986-jılǵı [[Jeltoqsan kóterilisi|Jeltoqsan]] qarsılıq kórsetiwlerin eske túsiriw kúni retinde de paydalanıladı. Bul waqıya Ǵárezsizlik kúni menen bir kúnde, Brejnev maydanında (házirgi [[Respublika maydanı (Almatı)|Respublika maydanı]]) [[Gennadiy Kolbin]] húkimetiine qarsı baslanǵan bolıp, Sovet hákimiyatına qarsı narazılıqtıń baslanǵısh noqatı boldı. 1980-jılları [[Sovetler Awqamı]]ndaǵı demokratiyalastırıw procesi 1986-jılǵı qarsılıq kórsetiwler menen birge kúsheye basladı. Bul waqıyalar [[Polsha Xalq Respublikası|Polsha]]dan baslanıp, basqa respublikalarǵa da jayıla baslaǵan [[1989-jılǵı revolyuciyalar|Oraylıq hám Shıǵıs Evropadaǵı iri tolqınlanıwlardan]] keyin júzege keldi. == Qosımsha qarań == * [[Qazaqstandaǵı bayramlar]] * [[Ǵárezsizlik kúni (Tájikstan)]] * [[Ǵárezsizlik kúni (Qırǵızstan)]] * [[Ǵárezsizlik kúni (Ózbekstan)]] * [[Ǵárezsizlik kúni (Túrkmenstan)]] == Eskertpeler == {{Notelist}} == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [http://www.officeholidays.com/countries/kazakhstan/independence_day.php Ǵárezsizlik kúni] {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Ǵárezsizlik kúnleri|Qazaqstan]] [[Kategoriya:Qazaqstan jámiyeti]] [[Kategoriya:Qazaqstandaǵı bayramlar]] hekxvr6q3lcux51mjd6yv16myll46ad 1 41089 227662 2026-05-07T02:13:15Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227662 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 41090 227663 2026-05-07T02:13:25Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227663 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 41091 227664 2026-05-07T02:13:35Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227664 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 41092 227665 2026-05-07T02:13:45Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227665 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 41093 227666 2026-05-07T02:13:55Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227666 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 41094 227667 2026-05-07T02:14:05Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227667 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 41095 227668 2026-05-07T02:14:15Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227668 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 3 41096 227672 2026-05-07T06:27:38Z J ansari 8309 J ansari atlı paydalanıwshı [[Paydalanıwshı talqılawı:Felipe84740]] betin [[Paydalanıwshı talqılawı:F84740]] betine kóshirdi: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Felipe84740|Felipe84740]]" to "[[Special:CentralAuth/F84740|F84740]]" 227672 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paydalanıwshı talqılawı:F84740]] ahkok4d1216frt1hwgmpnrpifckihrn