Paydalanıwshı:Qareken Balasi

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kaa">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kaawiki</dbname>
    <base>https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Arnawlı</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Talqılaw</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Paydalanıwshı</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Paydalanıwshı talqılawı</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia talqılawı</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl talqılawı</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki talqılawı</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Úlgi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Úlgi talqılawı</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Járdem</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Járdem talqılawı</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoriya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoriya talqılawı</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal talqılawı</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul talqılawı</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı:Qareken Balasi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>6163</id>
    <revision>
      <id>275472</id>
      <parentid>275316</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T23:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qareken Balasi</username>
        <id>8937</id>
      </contributor>
      <comment>Profile: Asal Shodiyeva article added</comment>
      <origin>275472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="ktlyg9307ih0tmd9swre1bywtbglgu2" xml:space="preserve">[[File:New-Bouncywikilogo.gif|140px|centre]]
Assalawmagaleykum! Qaraqalpaq Wikipediasina oz ulesinizdi qosiwga jardem beruwden tartinbanlar.

{{#babel:kaa-N|kk-1|uz-3|en-3|tr-3|ru-2}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto 1em auto; max-width:60em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Qareken Balasi
|-
! full name
| Qareken Balasi
|-
! job title
| Wikimedian
|-
! about me
| Hi everyone! I have been contributing to Wikimedia projects since 2019. I love editing in Wikipedia and Wikimedia other projects. I am primarily active on the [[:en:User:Qareken Balasi|English]], [[:ru:User:Qareken Balasi|Russian]], [[:kk:User:Qareken Balasi|Kazakh]], [[:kaa:User:Qareken Balasi|Qaraqalpaq]] and [[:uz:Foydalanuvchi:Qareken Balasi|Uzbek]] Wikipedias, as well as on [[commons:User:Qareken Balasi|Wikimedia Commons]] and ''Meta-Wiki''. My goal is to contribute to the development of Wikimedia projects.
|-
! about my work
| From August 2019, I began to work actively in Qaraqalpaq Wikipedia, where my area of work until today is creating articles on different topics. Join the Qarakalpaq Wikipedia group in [https://t.me/joinchat/SHh7shVs0e1yOVBUCm3f6A telegram].
|-
! contact me
| On my talk pages
|}

== Paydalanıwshı úlesi ==
{{userlinks-rights|Qareken Balasi}}

== Statistika (18.10.2026) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Wiki !! Redaktorlawlar
|-
| Wikidata || 988
|-
| ru.wikipedia || 635
|-
| kaa.wikipedia || 285
|-
| Wikimedia Commons || 197
|-
| Meta-Wiki || 73
|-
| uz.wikipedia || 66
|-
| Basqalar || 22
|-
! Jámi !! 2266
|}
Paydalanıwshı úlesi: [[Special:Contributions/Qareken Balasi|kaa.wikipedia]], [https://xtools.wmcloud.org/globalcontribs/Qareken_Balasi global].

== Jaratqan maqalalarım ==
* [[Asal Shodiyeva]]
* [[Azizbek Aitjanov]]
* [[Baxıtbek Elmanov]]
* [[Begis Temirbaev]]
* [[Jaslar TV]]
* [[Jeńisbek Piyazov]]
* [[Nókis FM]]
* [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]]
* [[Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutınıń Nókis filialı]]
* [[Qayrat Nurtas]]
* [[Qaraqalpaq mámleketlik universiteti]]
* [[Qaraqalpaqstan tеlеvideniesi]]
* [[Musa Marat]]
* [[Shohruhxon]]
* [[Televideniye]]
* [[Temur Kiyasov]]

=== Basqa tillerde ===
==== Ruwsha Wikipediya ====
* [[:ru:Абишева, Диана Мухановна]]
* [[:ru:Айдар, Ернар Жанабаевич]]
* [[:ru:Алматының түндері-ай]]
* [[:ru:Арман (песня Кайрата Нуртаса)]]
* [[:ru:Бактыгереев, Раймбек Бауыржанович]]
* [[:ru:Бижанов Даулет]]
* [[:ru:Дискография Кайрата Нуртаса]]
* [[:ru:Каракалпакский государственный академический музыкальный театр имени Бердаха]]
* [[:ru:Пиязов, Женисбек Буркитович]]
* [[:ru:Темирбаев, Бегисбай Жумабаевич]]
* [[:ru:Токтар, Еркебулан Ерболулы]]
* [[:ru:Шодиева, Асал]]
* [[:ru:Шохруххон]]
* [[:ru:Sen meni küt]]
==== Ózbekshe Wikipediya ====
* [[:uz:Begis Temirbaev]]
* [[:uz:Jenisbek Piyazov]]
* [[:uz:Nukus FM]]
* [[:uz:Qayrat Nurtas]]
* [[:uz:Temur Kiyasov]]</text>
      <sha1>ktlyg9307ih0tmd9swre1bywtbglgu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qaraqalpaqstan Respublikasına xızmet kórsetken artist</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20395</id>
    <revision>
      <id>275462</id>
      <parentid>275342</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4566" sha1="nkt0qmahgq5fgpkw9k8j8we71nvmbtb" xml:space="preserve">[[File:Нагрудный знак Заслуженный артист Республики Каракалпакстан.png|thumb|140px|Húrmetli ataq belgisi]]
'''Qaraqalpaqstan Respublikasına xızmet kórsetken artist''' ({{lang-ru|Заслуженный артист Республики Каракалпакстан}}, {{lang-uz|Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist}}) − [[Qaraqalpaqstan|Qaraqalpaqstan Respublikasınıń]] húrmetli ataǵı bolıp tabıladı, mádeniyat hám óner xızmetkerlerine — qosıqshılarǵa, aktyorlarǵa, rejissyorlarǵa hám mádeniyat mekemeleriniń basshılarına beriledi&lt;ref name=&quot;kun2021&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jk2024&quot; /&gt;. Qaraqalpaqstan Respublikasınıń húrmetli ataqları sistemasına kiredi.

== Beriliw tártibi ==
[[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi|Joqarǵı Keńes]]tiń Reglamentine muwapıq, respublikanıń mámleketlik sıylıqları hám húrmetli ataqları máselesi Joqarǵı Keńes sessiyasında kórip shıǵıladı, qarar belgilengen tártipte járiyalanıwı tiyis. Ataq beriw tártibi, jeńillikler hám onnan ayırıw tártibi Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik sıylıqları hám húrmetli ataqları haqqındaǵı nızamları menen retlestiriledi (Reglamenttiń 52-statyası)&lt;ref name=&quot;reglament&quot;&gt;{{Web deregi | bet = Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Reglamenti haqqında (52-statya)| url = https://joqargikenes.uz/kk/documents/126/| sáne = 2026-jıl 20-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

Ámelde sıylıqlaw haqqındaǵı qararlardı Joqarǵı Keńes Prezidiumı qabıl etedi: máselen, Ózbekstan ǵárezsizliginiń 30 jıllıǵı (2021) hám 33 jıllıǵı (2024) munásibeti menen qararlar&lt;ref name=&quot;kun2021&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jk2024&quot; /&gt;.

== Sıylıqlawlar ==
; 2021
Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń «Ózbekstan Respublikası Ǵárezsizliginiń 30 jıllıǵı munásibeti menen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik sıylıqları menen sıylıqlaw haqqında»ǵı qararı (2021-jıl 1-sentyabr)&lt;ref name=&quot;kun2021&quot;&gt;{{Web deregi | bet = 99 нафар турли соҳа вакиллари Қорақалпоғистон Республикасининг давлат мукофотлари билан тақдирланишди| url = https://kun.uz/kr/news/2021/09/01/98-nafar-turli-soha-vakillari-qoraqalpogiston-respublikasining-davlat-mukofotlari-bilan-taqdirlanishdi| sáne = 2021-jıl 1-sentyabr }}&lt;/ref&gt;:
* Marqabay Baltabaevich Usenov — Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrınıń vokal artisti;
* Lida Daryabaevna Seytmuratova — Ózbekstan mámleketlik filarmoniyası Qaraqalpaqstan bóliminiń «Amu tolqını» ansamblı ussılshısı;
* Ikromjon Maqsadbaevich Siytimov — Amiwdárya rayonı «Qılıshbay» mádeniyat orayınıń basshısı;
* Klara Ashirovna Shamuratova — Qaraqalpaq mámleketlik jas tamashagóyler teatrınıń aktrisası.

; 2024
Joqarǵı Keńes Prezidiumınıń Ózbekstan ǵárezsizliginiń 33 jıllıǵı munásibeti menen sıylıqlaw haqqındaǵı qararı (2024-jıl 29-avgust)&lt;ref name=&quot;jk2024&quot;&gt;{{Web deregi | bet = Өзбекстан Республикасы ғәрезсизлигиниң отыз үш жыллығы мүнәсибети менен сыйлықлаў ҳаққында| url = https://joqargikenes.uz/kk/posts/1847/| sáne = 2024-jıl 29-avgust }}&lt;/ref&gt;:
* Roza Zinelevna Piyazova — Qaraqalpaq mámleketlik jas tamashagóyler teatrınıń rejissyorı.

== Ataq iyeleri ==
* [[Begis Temirbaev]] (2009)&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;&gt;{{Web deregi | bet = В Каракалпакстане назначили нового министра культуры — что о нём известно| url = https://uz.sputniknews.ru/20230914/karakalpakstan-ministr-kultura-naznacheniye-38912662.html| sáne = 2023-jıl 14-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hudud&quot;&gt;{{Web deregi | bet = Бегис Темирбаев Қорақалпоғистон маданият вазири бўлди| url = https://new.hudud24.uz/news/begis-temirbaev-korakalpogiston-madaniyat-vaziri-buldi| sáne = 2023-jıl 13-sentyabr }}&lt;/ref&gt;
* [[Jeńisbek Piyazov]] (2012)
* [[:ru:Элвин Грей|Elvin Grey]] (2024)

Qaraqalpaqstan ASSR «Xızmet kórsetken artist» ataǵı (1991-jılǵa shekem):
* [[Ali Ibragimov]] (1954)
* [[Boris Bibikov]] (1967)
* [[Qurqmas Saǵatov]] (1974)
* [[:ru:Сметанников, Леонид Анатольевич|Leonid Smetannikov]] (1974)
* [[Tamara Sorokina]] (1974)
* [[Lev Barashkov]]

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Qaraqalpaqstan:Ataqlar]]</text>
      <sha1>nkt0qmahgq5fgpkw9k8j8we71nvmbtb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23879</id>
    <revision>
      <id>275473</id>
      <parentid>275307</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T00:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>275473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8217" sha1="9shiwqps9b67evfakfv4grttpun28oo" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25328}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Srajatdin Usnatdinov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 4 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4829}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 5 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4422}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 6 || [[User:Inosham|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Inosham&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Doniyor Yóldoshev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 9 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 10 || [[User:Rabiga Shabatova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rabiga Shabatova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1653}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 11 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 12 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 13 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 14 || [[User:Gozzalina|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gozzalina&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:927}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 16 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 17 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 18 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 19 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 20 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 21 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 22 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:488}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}}
|-
| 23 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 24 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 25 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 26 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 27 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 28 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
|-
| 29 || [[User:Begdullaman|Begdullaman]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:330}}]] || {{Permissions|Begdullaman}}
|-
| 30 || [[User:Qareken Balasi|Qareken Balasi]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:326}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}}
|-
| 31 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurlibek Urgenichbaev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}}
|-
| 32 || [[User:BEGJIGIT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BEGJIGIT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}}
|-
| 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Saxibjamal Esemuratova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}}
|-
| 34 || [[User:Pirnazarova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pirnazarova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}}
|-
| 35 || [[User:Holder|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Holder&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}}
|-
| 36 || [[User:Miracle0302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Miracle0302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}}
|-
| 37 || [[User:Begjigit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Begjigit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}}
|-
| 38 || [[User:Kmoksy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmoksy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}}
|-
| 39 || [[User:AbzalM|AbzalM]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|AbzalM}}
|-
| 40 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 41 || [[User:NurkaArzay|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurkaArzay&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}}
|-
| 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gúlxan Medetbekovna&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}}
|-
| 43 || [[User:Bakhit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bakhit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}}
|-
| 44 || [[User:Melek jurnalist|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Melek jurnalist&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}}
|-
| 45 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 46 || [[User:Jannazarova Sh|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jannazarova Sh&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}}
|-
| 47 || [[User:Jámiy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jámiy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}}
|-
| 48 || [[User:İmmortalance|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;İmmortalance&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}}
|-
| 49 || [[User:Romaine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Romaine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}}
|-
| 50 || [[User:Kagansky|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kagansky&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}}
{{/end}}</text>
      <sha1>9shiwqps9b67evfakfv4grttpun28oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha botlar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>26380</id>
    <revision>
      <id>275475</id>
      <parentid>275309</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T00:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>275475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6214" sha1="h2ufkxdio5q4304vam7anok4o5rgomh" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:123004}}]]
|-
| 2 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:5973}}]]
|-
| 3 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]]
|-
| 4 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:4318}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]]
|-
| 6 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2914}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]]
|-
| 8 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]]
|-
| 9 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1431}}]]
|-
| 10 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]]
|-
| 11 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]]
|-
| 12 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]]
|-
| 13 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]]
|-
| 14 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]]
|-
| 15 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]]
|-
| 16 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]]
|-
| 17 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]]
|-
| 18 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]]
|-
| 19 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:575}}]]
|-
| 20 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]]
|-
| 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:392}}]]
|-
| 23 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]]
|-
| 24 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]]
|-
| 25 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]]
|-
| 26 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]]
|-
| 27 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]]
|-
| 28 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]]
|-
| 29 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 30 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 31 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]]
|-
| 32 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]]
|-
| 33 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]]
|-
| 34 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]]
|-
| 35 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]]
|-
| 36 || [[User:BOTijo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BOTijo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]]
|-
| 37 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]]
|-
| 38 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]]
|-
| 39 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]]
|-
| 40 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]]
|-
| 41 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]]
|-
| 42 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]]
|-
| 43 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]]
|-
| 44 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]]
|-
| 45 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]]
|-
| 46 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]]
|-
| 47 || [[User:Maintenance script|Maintenance script]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:15}}]]
|-
| 48 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]]
|-
| 49 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>h2ufkxdio5q4304vam7anok4o5rgomh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi (botlar menen birge)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>27432</id>
    <revision>
      <id>275474</id>
      <parentid>275308</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T00:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>275474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7972" sha1="5ze893xcwyaes2u3eaqmczflnncx3cp" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:123004}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25328}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 4 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:5973}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 5 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Srajatdin Usnatdinov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 6 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4829}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 7 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}}
|-
| 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4422}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 9 || [[User:Inosham|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Inosham&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 10 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:4318}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}}
|-
| 11 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2914}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 14 || [[User:Doniyor Yóldoshev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Doniyor Yóldoshev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 15 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 16 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 17 || [[User:Rabiga Shabatova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rabiga Shabatova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1653}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 18 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 19 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 20 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1431}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 21 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 22 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 23 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 24 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 25 || [[User:Gozzalina|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gozzalina&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 26 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 27 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 28 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:927}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 29 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 30 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 31 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 32 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 33 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 34 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 35 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 36 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 37 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 38 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:575}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 39 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 40 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 41 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 42 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:488}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}}
|-
| 43 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 44 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 45 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 46 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 47 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 48 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:392}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 49 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 50 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
{{/end}}</text>
      <sha1>5ze893xcwyaes2u3eaqmczflnncx3cp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutınıń Nókis filialı</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48628</id>
    <revision>
      <id>275466</id>
      <parentid>275294</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4347" sha1="8bhgmsleugnwvx46xu2bbtnjnp8w4cu" xml:space="preserve">'''Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutınıń Nókis filialı''' — [[Nókis]] qalasında jaylasqan joqarı oqıw orny. Teatr, kino, televidenie hám xalıq dóretiwshiligi baǵdarları boyınsha aktyorlar, kórkem ónertanıw hám mádeniyat salası qánigelerin tayarlaydı. Filial Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutınıń quramalıq bólimi.&lt;ref name=&quot;tarix&quot;&gt;{{web deregi | url =https://uzdsmi-nf.uz/filial-tarixi/| bet =Filial tariyxı|website=uzdsmi-nf.uz| baspaxana =Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutınıń Nókis filialı| qaralǵan sáne = 2026-jıl 20-oktyabr |lang=kaa}}&lt;/ref&gt;

== Tariyxı ==
2008-jıl 28-aprelde Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń PQ-845-sanlı «Ózbekstan mámleket kórkem óner institutınıń Nókis filialın shólkemlestiriw ilajları tuwrısında»ǵı sheshimi qabıl etildi, sol sheshimge muwapıq filial dúzildi. 2012-jıl 4-iyundaǵı PQ-1771-sanlı «Ózbekstan mámleket kórkem óner hám mádeniyat institutın shólkemlestiriw tuwrısında»ǵı sheshimge tiykar filial qayta dúzildi.&lt;ref name=&quot;tarix&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nizom&quot;&gt;{{web deregi | url =https://uzdsmi-nf.uz/filial-nizomi/| bet =Filial nızamı|website=uzdsmi-nf.uz| qaralǵan sáne = 2026-jıl 20-oktyabr |lang=uz}}&lt;/ref&gt;

Dáslepki oqıw jılında «Saxna hám ekran kórkem óneri dramaturgiyası» hám «Drama teatrı hám kino aktyorlıǵı kórkem óneri» baǵdarlarına 25 student qabıl etilgen. 2018-jılı «Tumar» oyın ansamblı dúzilgen. 2020—2021-oqıw jılında kúndizgi bólimde «Xalıq dóretiwshiligi (vokal atqarıwshılıǵı)» baǵdarı ashılǵan hám sol jılı sırtqı bólim iske túsken.&lt;ref name=&quot;tarix&quot; /&gt;

== Dúzilisi ==
Filial nızamına kóre ol óz aldına yuridikalıq shaxs emes, Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutınıń dúzilmelik bólimi bolıp tabıladı; filialdı Mádeniyat ministri tayınlaytuǵın direktor basqaradı.&lt;ref name=&quot;nizom&quot; /&gt;

2023-jıl 6-oktyabrdegi filial keńesi májilisiniń sheshimi menen fakultetler qayta dúzilgen. Rásmiy saytta tómendegi fakultetler hám kafedralar kórsetilgen:&lt;ref name=&quot;tex&quot;&gt;{{web deregi | url =https://uzdsmi-nf.uz/texnogen-ham-korkem-onertaniw-fakulteti/| bet =Texnogen hám kórkem ónertanıw fakulteti|website=uzdsmi-nf.uz| qaralǵan sáne = 2026-jıl 20-oktyabr |lang=kaa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teatr&quot;&gt;{{web deregi | url =https://uzdsmi-nf.uz/teatr-korkem-oneri-fakulteti/| bet =Teatr kórkem óneri fakulteti|website=uzdsmi-nf.uz| qaralǵan sáne = 2026-jıl 20-oktyabr |lang=kaa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;xalq&quot;&gt;{{web deregi | url =https://uzdsmi-nf.uz/xaliq-doretiwshiligi-fakulteti/| bet =Xalıq dóretiwshiligi fakulteti|website=uzdsmi-nf.uz| qaralǵan sáne = 2026-jıl 20-oktyabr |lang=kaa}}&lt;/ref&gt;
* '''Texnogen hám kórkem ónertanıw fakulteti''' — Texnogen kórkem óneri, Kórkem ónertanıw, Kitapxana iskerligi kafedraları;
* '''Teatr kórkem óneri fakulteti''' — Rejissura kórkem óneri, Aktyorlıq sheberligi, Vokal kafedraları;
* '''Xalıq dóretiwshiligi fakulteti''' — Mádeniyat iskerligi, Xalıq dóretiwshiligi, Folklor hám etnografiya kafedraları.

== Basshılıq ==
Rásmiy saytqa kóre filial direktorı — filosofiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD), dotsent Kuanıshbay Baltabayevich Yusupov.&lt;ref name=&quot;rah&quot;&gt;{{web deregi | url =https://uzdsmi-nf.uz/rahbariyat/| bet =Administraciya|website=uzdsmi-nf.uz| qaralǵan sáne = 2026-jıl 20-oktyabr |lang=kaa}}&lt;/ref&gt;

== Tálim baǵdarları ==
Filialda kúndizgi hám sırtqı tálim baǵdarları boyınsha bakalavr tayarlanadı, olar arasında aktyorlıq kórkem óneri (muzıkalı teatr), rejissyorlıq, kino-teleoperatorlıq, texnogen kórkem óner (kino, televidenie hám radio dawıs rejissyorlıǵı), xalıq dóretiwshiligi (qosıq hám oyın, vokal atqarıwshılıǵı), kórkem ónertanıw, mádeniyat hám kórkem óner mákemelerin shólkemlestiriw hám basqarıw, kitapxana-informaciya xızmeti bar.&lt;ref name=&quot;tarix&quot; /&gt;

== Jaylasıwı ==
Filial Nókis qalasında, Qaraqalpaqstan kóshesi, 17A úyde jaylasqan.&lt;ref name=&quot;tarix&quot; /&gt;

== Derekler ==
{{Reflist}}

== Siltemeler ==
* [https://uzdsmi-nf.uz Rásmiy veb-sayt]

[[Kategoriya:Nókis]]
[[Kategoriya:Ózbekstandaǵı institutlar]]
[[Kategoriya:Joqarı oqıw orınları]]</text>
      <sha1>8bhgmsleugnwvx46xu2bbtnjnp8w4cu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parallel testlew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48647</id>
    <revision>
      <id>275465</id>
      <parentid>275325</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9992" sha1="1mzgsm2hsp5jsq9ua5w20u91ycju0uo" xml:space="preserve">'''Qatara testlew''' hám '''parallel testlew''' boyınsha izertlewler&lt;ref name=wang&gt;{{cite book |last1=Wang |first1=Chao |last2=Said |first2=Mahmoud |last3=Gupta |first3=Aarti |chapter=Coverage guided systematic concurrency testing |title=ICSE '11 Proceedings of the 33rd International Conference on Software Engineering |location=Waikiki |date=21–28 May 2011 |pages=221–230}}&lt;/ref&gt; hám ádebiyatlar&lt;ref name=dustin&gt;{{cite book |last=Dustin |first=Elfriede |title=Effective Software Testing: 50 Ways to Improve Your Software Testing |publisher=Addison-Wesley Longman |date=28 December 2002 |page=186 |isbn=0201794292}}&lt;/ref&gt; ádette bir waqıtlı esaplawlardı qollanatuǵın programmalıq támiynat penen sistemalardı testlewge baǵdarlanadı. Kópshilik [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] túrlerindegidey, onıń maqseti — bir waqıtlı esaplawlardı qollanatuǵın programmalıq sistemanıń minez-qulqın hám ónimliligin túsiniw, ásirese sistemanıń yamasa qosımshanıń ádettegi iskerlik waqtındaǵı turaqlılıǵın bahalaw.

Programmalardaǵı bir waqıtlılıqtı izertlew hám úyreniw 1950-jıllarda baslandı&lt;ref name=pilot&gt;{{cite journal |last1=Leiner |first1=A.L. |last2=Notz |first2=W.A. |last3=Smith |first3=J.L. |last4=Weinberger |first4=A. |title=PILOT—A New Multiple Computer System |journal=Journal of the ACM |volume=6 |issue=3 |pages=313–335 |date=July 1959 |doi=10.1145/320986.320987 |s2cid=19867617}}&lt;/ref&gt;, al programmalardaǵı bir waqıtlılıqtı testlewdi izertlew hám úyreniw 1960-jıllarda payda boldı&lt;ref name=dijkstra&gt;{{cite journal |last=Dijkstra |first=Edsger W. |title=The structure of the &quot;THE&quot;-multiprogramming system |journal=Communications of the ACM |volume=11 |issue=5 |pages=341–346 |date=May 1968 |doi=10.1145/363095.363143 |s2cid=2021311}}&lt;/ref&gt;. Bir waqıtlılıqtı testlew anıqlawı múmkin bolǵan máselelerdiń mısallarına ulıwma yadqa nadurıs kiriw hám xabarlardıń yamasa aǵımlardıń orınlanıwınıń kútilmegen tártibi kiredi&lt;ref name=brito&gt;{{web deregi | bet =Concurrent Software Testing: A Systematic Review | url =http://www.icmc.usp.br/CMS/Arquivos/arquivos_enviados/BIBLIOTECA_113_RT_359.pdf |page=2 |format=PDF | qaralǵan sáne = 2014-jıl 4-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20150924220657/http://www.icmc.usp.br/CMS/Arquivos/arquivos_enviados/BIBLIOTECA_113_RT_359.pdf | arxivsáne = 2015-jıl 24-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=wang/&gt;. Sonday-aq resurslar ushın básekini sheshiw, jobalastırıw, óz-ara bloklanıwdıń (deadlock) aldın alıw, ústemlik inversiyası hám jarıs jaǵdayları da atap ótiledi&lt;ref name=binder&gt;{{cite book |last=Binder |first=Robert V. |title=Testing object-oriented systems: models, patterns, and tools |publisher=Addison-Wesley Longman |year=1999 |page=745 |isbn=0-201-80938-9 |url=https://archive.org/details/testingobjectori00bind}}&lt;/ref&gt;.

== Parallellikti testlewdiń tańlanǵan tariyxı hám usılları ==

Parallel testlew usılları sheklengen modullik test dárejesinen baslap sistemalıq test dárejesine shekem bolıwı múmkin&lt;ref name=melo&gt;{{cite book |last1=Melo |first1=Silvana Morita |last2=Souza |first2=Simone do Rocio Senger de |last3=Souza |first3=Paulo Sérgio Lopes de |last4=Carver |first4=Jeffrey C. |chapter=How to test your concurrent software: an approach for the selection of testing techniques |title=Conference on Systems, Programming, Languages, and Applications: Software for Humanity - SPLASH |year=2017}}&lt;/ref&gt;.

Programmalardaǵı/programmalıq támiynattaǵı parallellikti testlewdi izertlew hám qollanıwdıń geypara tásilleri tómendegishe:

*Testti bir ret orınlaw&lt;ref name=tai&gt;{{cite book |last=Tai |first=K.C. |chapter=Testing of concurrent software |title=Proceedings of the Thirteenth Annual International Computer Software &amp; Applications Conference |location=Orlando, FL, USA |date=20–22 September 1989 |pages=62–64}}&lt;/ref&gt;.
::Bul deterministik emes sistemada bir waqıtlılıqtı testlew ushın nátiyjesiz dep esaplandı hám sistemada izbe-iz, parallel emes programmanı testlewge teń edi.
*Bir test izbe-izligin bir neshe ret orınlaw&lt;ref name=tai/&gt;.
::Bul programmalıq támiynattıń deterministik emes orınlanıwında geypara máselelerdi tabıwı itimal dep esaplandı.
::Keyin bul deterministik emes testlew dep atala basladı&lt;ref name=hwang&gt;{{cite journal |last1=Hwang |first1=Gwan-Hwan |last2=Tai |first2=Kuo-Chung |last3=Huang |first3=Ting-Lu |title=Reachability Testing: An Approach To Testing Concurrent Software |journal=International Journal of Software Engineering and Knowledge Engineering |volume=5 |issue=4 |pages=493–510 |year=1995 |doi=10.1142/S0218194095000241}}&lt;/ref&gt;.
*Deterministik testlew&lt;ref name=tai/&gt;.
::Bul kod belgili tártipte orınlana alatuǵınday etip sistemanı belgili bir jaǵdayǵa keltiriw tásili.
*Jetip barıw múmkinshiligin testlew&lt;ref name=hwang/&gt;&lt;ref name=qi&gt;{{cite book |last1=Qi |first1=Xiaofang |last2=Li |first2=Yueran |chapter=Parallel Reachability Testing Based on Hadoop MapReduce |title=International Conference, SATE 2018 |location=Shenzhen, Guangdong, China |date=23–24 November 2018 |pages=173–184 |doi=10.1007/978-3-030-04272-1_11}}&lt;/ref&gt;
::Belgilengen kiris maǵlıwmatı ushın sinxronlaw izbe-izliginiń kombinaciyaların testlewge urınıw (ulıwma ózgeriwshilerge kiriwdiń buzılmawı, is júzinde jarıs jaǵdayındaǵı ózgeriwshilerdi testlew). Izbe-izlik ádette deterministik emes testti orınlaw ushın alınadı.
*Strukturalıq tásiller / statikalıq analiz
::Kod strukturasın hám statikalıq analiz quralların analizlew.
::Buǵan evristikalıq tásil mısal bola aladı&lt;ref name=lu2&gt;{{cite book |last1=Lu |first1=Shan |last2=Park |first2=Soyeon |last3=Seo |first3=Eunsoo |last4=Zhou |first4=Yuanyuan |chapter=Learning from mistakes: a comprehensive study on real world concurrency bug characteristics |title=ASPLOS XIII Proceedings of the 13th international conference on Architectural support for programming languages and operating systems |location=Seattle, WA, USA |date=1–5 March 2008 |pages=329–339}}&lt;/ref&gt;.
::Bul kod tekseriwshilerdiń, mısalı, jlint quralınıń islep shıǵılıwına alıp keldi&lt;ref name=artho&gt;{{cite book |last1=Artho |first1=Cyrille |last2=Biere |first2=Armin |chapter=Applying static analysis to large-scale, multi-threaded Java programs |title=Proceedings 2001 Australian Software Engineering Conference |location=Canberra, ACT, Australia |date=27–28 August 2001 |pages=68–75}}&lt;/ref&gt;. Bir waqıtlılıq qáteleri ushın statikalıq analiz hám kod tekseriwshilerdi izertlew hám salıstırıw&lt;ref name=manzoor&gt;{{cite book |last1=Manzoor |first1=Numan |last2=Munir |first2=Hussan |last3=Moayyed |first3=Misagh |chapter=Comparison of Static Analysis Tools for Finding Concurrency Bugs |title=2012 IEEE 23rd International Symposium on Software Reliability Engineering Workshops |location=Dallas, TX, USA |date=27–30 November 2012 |pages=129–133}}&lt;/ref&gt;.
::Sonday-aq statikalıq kod analizi qurallarınıń dizimin qarań.
*Kóp paydalanıwshılı usıl
::Bul bir neshe paydalanıwshınıń kiriwin, yaǵnıy hár túrli paydalanıwshılarǵa yamasa wazıypalarǵa bir waqıtta xızmet kórsetiwdi qarastırıw arqalı programmadaǵı bir waqıtlılıqtı testlew tásili&lt;ref name=dustin/&gt;&lt;ref name=binder/&gt;.

Programmalıq támiynat hám sistemadaǵı bir waqıtlılıqtı testlewdi ádette sistemanı belgilengen shegarasınan artıq júklew menen baylanıslı stress-testlew menen shatastırmaw kerek. Parallel programmalardı testlew sistema óziniń belgilengen shegaraları ishinde islep atırǵanda da máselelerdi kórsete aladı. Joqarıdaǵı tásillerdiń kópshiligi sistemanı artıq júklewge súyenbeydi. Geypara ádebiyatlarda&lt;ref name=binder/&gt; bir waqıtlılıqtı testlew stress-testlewdiń aldın ala shárti dep aytıladı.

== Bir waqıtlılıq qáteleriniń qásiyetlerin izertlewden alınǵan sabaqlar ==
2008-jılǵı izertlewde&lt;ref name=lu2/&gt; tańlap alınǵan ashıq kodlı programmalıq támiynattıń qáteler bazaları analizlendi. Bul bir waqıtlılıq qátelerin haqıyqıy jaǵdaylarda izertlegen birinshi izertlew dep esaplandı. 105 qáte bir waqıtlılıq qátesi dep klassifikaciyalanıp, analizlendi: olardıń 31-i óz-ara bloklanıw qátesi, al 74-i óz-ara bloklanıwǵa baylanıslı emes qáteler boldı. Izertlew keyingi izertlewler ushın bir neshe juwmaq shıǵardı:
*Bir waqıtlılıq qáteleriniń shama menen úshten biri programmanıń isten shıǵıwına yamasa qatıp qalıwına sebep boladı.
*Óz-ara bloklanıwǵa baylanıslı emes bir waqıtlılıq qáteleriniń kópshiligi — atomarlıqtıń yamasa tártiptiń buzılıwı.
::Yaǵnıy atomarlıqqa (ulıwma maǵlıwmatlardı qorǵalǵan túrde qollanıwǵa) yamasa izbe-izlikke itibar qaratıw óz-ara bloklanıwǵa baylanıslı emes qátelerdiń kópshiligin tabıwı múmkin.
*Bir waqıtlılıq qáteleriniń kópshiligi 1 yamasa 2 aǵımdı óz ishine aladı.
::Yaǵnıy bul qátelerge bir waqıttaǵı kóp paydalanıwshılar yamasa awır júkleme sebep bolmaydı. Bunday qátelerdi tabıw ushın juplıq testlew nátiyjeli bolıwı múmkin degen usınıs bar.
*Óz-ara bloklanıw qáteleriniń 20%-ten aslamı (7/31) bir aǵım menen júz bergen.
*Óz-ara bloklanıw qáteleriniń kópshiligi (30/31) tek bir yamasa eki resurstı óz ishine alǵan.
::Bul óz-ara bloklanıwlardı anıqlaw ushın resurstı paydalanıw kózqarasınan juplıq testlewdi qollanıwǵa bolatuǵının bildiredi.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Sırtqı siltemeler ==
* [https://web.archive.org/web/20160819141940/http://www.softwaretestpro.com/Item/5227/What-is-Concurrent-Testing/Testing-Management-Best-Practices-Quality-Assurance-Software-Project-Management-Tools What is Concurrent Testing?] (Wayback Machine arxivi, 2016-jıl 19-avgust)

{{Programmalıq támiynattı testlew}}
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]</text>
      <sha1>1mzgsm2hsp5jsq9ua5w20u91ycju0uo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Standartqa sáykeslikti testlew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48648</id>
    <revision>
      <id>275464</id>
      <parentid>275326</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7593" sha1="2jdgtonj41vuxqjy34uu5nnc5ky9110" xml:space="preserve">'''Standartqa sáykeslikti testlew''', sonday-aq '''muwapıqlıqtı testlew''' yamasa '''tip boyınsha testlew''' dep te ataladı, — process, ónim yamasa xızmettiń specifikaciya, texnikalıq standart, shártnama yamasa normativlik akt talaplarına sáykes keletuǵının anıqlaytuǵın testlew yamasa basqa iskerlik&lt;ref name=&quot;TrenkaevInter03&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9ta5rLb1CkkC&amp;pg=PA226 |chapter=Interoperability Testing Based on a Fault Model for a System of Communicating FSMs |title=Testing of Communicating Systems: 15th IFIP International Conference, TestCom 2003 |author1=Trenkaev, V. |author2=Kim, M. |author3=Seol, S.  |editor1=Hogrefe, D. |editor2=Wiles, A.  |publisher=Springer Science &amp; Business Media |year=2003 |pages=226–242 |isbn=9783540401230}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WareTheNeed90&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=2FQf_pCCUeUC&amp;pg=PA14 |chapter=Chapter 2: The Need for Mutual Recognition of Test Laboratories |title=Test Quality for Construction, Materials and Structures: Proceedings of the International RILEM/ILAC Symposium |author=Ware, J.E. |editor=Fickelson, M. |publisher=CRC Press |year=1990 |pages=12–18 |isbn=9780412394508}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WerstiukRelay07&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HCMDxjJnnF8C&amp;pg=PA13 |chapter=Chapter 2: Relay Testing Fundamentals |title=The Relay Testing Handbook: Relay Testing Fundamentals |author=Werstiuk, C. |publisher=Valence Electrical Training Services |year=2007 |pages=13–52 |isbn=9781934348017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;INCITSReport05&quot;&gt;{{web deregi | url =http://www.incits.org/tc_home/m1htm/docs/m1050067.pdf | arxivurl =https://web.archive.org/web/20061213213606/http://www.incits.org/tc_home/m1htm/docs/m1050067.pdf | bet =Report on Issues for Harmonizing Conformity Assessment to Biometric Standards | avtor =Ad-Hoc Group on Issues for Harmonizing Conformity Assessment to Biometric Standards | baspaxana =InterNational Committee for Information Technology Standards | sáne = 2005-jıl 16-mart | arxivsáne = 2006-jıl 13-dekabr | qaralǵan sáne = 2018-jıl 22-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISOWhatIs&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.iso.org/conformity-assessment.html | bet =What is conformity assessment? | baspaxana =International Organization for Standardization | qaralǵan sáne = 2018-jıl 22-fevral }}&lt;/ref&gt;. Ol keńirek túsinik — '''sáykeslikti bahalawdıń''' bir elementi.

Testlew kóbinese logikalıq testlew yamasa fizikalıq testlew bolıp tabıladı. Test proceduraları matematikalıq testlewdiń yamasa ximiyalıq testlewdiń basqa kriteriyaların da óz ishine alıwı múmkin. Ápiwayı sáykeslikten tısqarı, nátiyjelilik, óz-ara islesiwshilik yamasa muwapıqlıq boyınsha basqa talaplar da qollanılıwı múmkin.

Standartqa sáykeslikti testlewdi bahalanıp atırǵan ónimdi yamasa xızmetti islep shıǵarıwshı, paydalanıwshı yamasa akkreditaciyalanǵan ǵárezsiz shólkem ótkeriwi múmkin. Bunday shólkem geyde qollanılıp atırǵan standarttıń avtorı da bola aladı. Testlew sertifikatlaw menen birge ótkerilgende, ónimler yamasa xızmetler keyin tiyisli texnikalıq standartqa sáykes sertifikatlanǵan dep reklamalanıwı múmkin. Ónimler menen xızmetlerdi islep shıǵarıwshılar hám jetkerip beriwshiler sońǵı paydalanıwshıǵa sapanı kepillew hám básekiles jetkerip beriwshilerdiń bir dárejede ekenin támiyinlew ushın usınday sertifikatlawǵa, sonıń ishinde sertifikatlaw organınıń veb-saytındaǵı dizimge kiriwge súyenedi.

Testlewdiń hár túrli túrlerinen basqa, standartqa sáykeslikti testlewge baylanıslı iskerlik túrlerine baqlaw, inspekciya, audit, sertifikatlaw hám akkreditaciya da kiriwi múmkin.

==Formaları==
Ullı Britaniya húkimeti testlewdiń yamasa bahalawdıń úsh formasın ajıratadı&lt;ref&gt;Department for Business, Energy and Industrial Strategy, [https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/592063/conformity-assessment-accreditation-uk-policy.pdf Conformity Assessment and Accreditation Policy in the UK], published February 2017, accessed 8 August 2020&lt;/ref&gt;:
*Birinshi tárep bahalawı (óz-ózin bahalaw)
*Ekinshi tárep bahalawı (ónimdi yamasa xızmetti satıp alıwshı yamasa paydalanıwshı tárepinen bahalaw)
*Úshinshi tárep bahalawı (ǵárezsiz shólkem tárepinen ótkeriletuǵın bahalaw)

== Qollanılıwınıń tipik tarawları ==
Standartqa sáykeslikti testlew ónim yamasa xızmet belgili bir sapa hám/yamasa normativlik standartlarǵa sáykes keliwi kerek bolǵan hár túrli tarawlarda qollanıladı. Olarǵa tómendegi tarawlar kiredi&lt;ref name=&quot;TrenkaevInter03&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WerstiukRelay07&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;INCITSReport05&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;W3CConform02&quot;&gt;{{web deregi | url =https://www.w3.org/QA/2002/01/Note-qa-certif-20020102.html | bet =Conformance Testing and Certification Model for W3C Specifications |editor=Dardailler, D. | baspaxana =W3C | sáne = January 2002 | qaralǵan sáne = 2018-jıl 22-fevral }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EvansSpec05&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0e295yPUBPMC&amp;pg=PA74 |chapter=Chapter 4: Specifications and Quality |title=Pharmaceutical Packaging Technology |author=Evans, E.R. |editor1=Dean, D.A.|editor2=Evans, E.R.|editor3=Hall, I.H. |publisher=CRC Press |pages=73–105 |year=2005 |isbn=9780203301814}}&lt;/ref&gt;:

* bioúylesimlilikti tastıyıqlaw
* maǵlıwmatlar hám kommunikaciya protokolları injeneriyası
* hújjet injeneriyası
* elektronika hám elektr injeneriyası
* medicinalıq proceduralardı tastıyıqlaw
* farmacevtikalıq qaplaw
* programmalıq injiniring
* imarat qurılısı (órt qáwipsizligi)

Usınday barlıq testlewlerde testlew obekti tek tapsırılǵan dálillerdiń tolıqlıǵı, tilge alınǵan sertifikatlardıń jaramlılıǵı hám xızmetkerlerdiń qánigeligi sıyaqlı aspektlerdegi rásmiy sáykeslik ǵana emes. Kerisinshe, ol jumıs shártlerine, fizikalıq shártlerge hám qollanılatuǵın test ortalıqlarına da úlken itibar beredi. Sonıń menen birge, standartqa sáykeslikti testlew ótkerilgen barlıq testlerdi qaytalawǵa múmkinshilik beretuǵın hújjetler menen fayllardıń úlken jıynaǵın payda etedi.

=== Programmalıq injiniring ===
[[Programmalıq támiynattı testlew|Programmalıq támiynattı testlewde]] standartqa sáykeslikti testlew ónimniń belgilengen standartlarǵa sáykes isleytuǵının tekseredi. Mısalı, [[Kompilyator|kompilyatorlar]] sol tildiń moyınlanǵan standartına sáykes keletuǵının anıqlaw ushın keń túrde testlenedi&lt;ref name=&quot;GoerigkTowards99&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=gM6AS9_XwtgC&amp;pg=PA62 |chapter=Towards Rigorous Compiler Implementation Verification |title=Collaboration Between Human and Artificial Societies: Coordination and Agent-Based Distributed Computing |author1=Goerigk, W. |author2=Simon, F. |editor=Padget, J.A. |publisher=Springer Science &amp; Business Media |pages=62–73 |year=1999 |isbn=9783540669302}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CuginiACent01&quot;&gt;{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=hrizEY2BWOoC&amp;pg=PA258 |chapter=FORTRAN Test Programs |title=A Century of Excellence in Measurements, Standards, and Technology |author=Cugini, J. |editor=Lide, D.R. |publisher=CRC Press |pages=258–259 |year=2001 |isbn=9780849312472}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
{{Programmalıq támiynattı testlew}}
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Ónimlerdi testlew]]
[[Kategoriya:Standartlar]]
[[Kategoriya:Bahalaw usılları]]</text>
      <sha1>2jdgtonj41vuxqjy34uu5nnc5ky9110</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Processti dawamlı verifikaciyalaw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48649</id>
    <revision>
      <id>275463</id>
      <parentid>275327</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5007" sha1="fcbdy3o9rsugt5dbreff8btu1b7ml3b" xml:space="preserve">'''Processti dawamlı verifikaciyalaw''' ([[Inglis tili|ingl]]. ''Continued process verification'', '''CPV''') — ónim nátiyjeleriniń aldın ala belgilengen sapa shegaraları ishinde ekenin túsiniw ushın basınan aqırına shekemgi óndiris komponentleri hám processleri boyınsha maǵlıwmatlardı jıynaw hám analizlew. 2011-jılı AQSH Azıq-awqat hám dári-dármaqlardı qadaǵalaw basqarması (FDA) farmacevtika sanaatında biznes processlerdi validaciyalaw boyınsha eń jaqsı ámeliyatlardı bayan etetuǵın esabattı járiyaladı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet = Process Validation: General Principles and Practices | url =https://www.fda.gov/downloads/Drugs/Guidances/UCM070336.pdf | arxivurl =https://web.archive.org/web/20140308035346/http://www.fda.gov/downloads/Drugs/Guidances/UCM070336.pdf |url-status=dead | arxivsáne = 2014-jıl 8-mart | baspaxana =FDA | qaralǵan sáne = 2014-jıl 3-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Bul esabatta processti dawamlı verifikaciyalaw processti validaciyalawdıń úshinshi basqıshı retinde bayan etilgen.

Onıń tiykarǵı maqseti — processlerdiń turaqlı qadaǵalanatuǵın jaǵdayda bolıwın támiyinlew hám solay etip, aqırǵı ónimniń sapasın kepillew. Nátiyjeli CPV ushın tiykarǵı nárse — dúzetiwshi yamasa aldın alıwshı ilajlardı ámelge asırıw maqsetinde processtegi qálemegen sáykessizliklerdi anıqlaw usılı. Sapa standartları belgilengennen keyin, bul parametrlerdiń orınlanıp atırǵanın tastıyıqlaw ushın olar turaqlı túrde baqlanıwı kerek. Processti dawamlı verifikaciyalaw tutınıwshılardı óndiris kemshiliklerinen qorǵawǵa járdem beredi, sonıń menen birge kárxanalar da CPV baǵdarlamasın engiziwden payda kóredi. Eger ónim nátiyjeleri maqsetli standartlarǵa sáykes kelmese, aldınnan jıynalǵan CPV maǵlıwmatlarısız máseleniń deregin izertlew júdá qımbatqa túsedi.

==Processti dawamlı verifikaciyalawdıń tiykarǵı komponentleri==
* Sapa standartlarınan awıtqıwlarǵa alıp keletuǵın process buzılıwların anıqlaw ushın eskertiw sisteması.
* Aqırǵı ónimniń sapası hám processtiń turaqlılıǵı boyınsha maǵlıwmatlardı jıynaw hám analizlew tártibi. Analiz shiyki zatlardıń birdeyligin hám óndiris úskeneleriniń jaǵdayın óz ishine alıwı kerek. Al maǵlıwmatlar uzaq múddetli tendenciyalardı analizlewge de, óndiris ishindegi sapanı analizlewge de múmkinshilik beretuǵın formatta jıynalıwı kerek.
* Sapa standartların hám processtiń isenimliligin úziliksiz qayta qarap shıǵıw. Aldın ala belgilengen hár qanday standartlardan awıtqıwlar tayarlıqtan ótken xızmetkerler tárepinen qarap shıǵılıwı ushın belgileniwi hám basınan aqırına shekemgi sapa standartların qayta tiklew ushın tiyisli ilajlar kóriliwi kerek&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Trust but Verify (Continuously)| url =http://www2.emersonprocess.com/siteadmincenter/PM%20Articles/ART-Trust-but-Verify.pdf| baspaxana =Pharmaceutical Manufacturing| qaralǵan sáne = 2014-jıl 3-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

==Maǵlıwmatlardı jıynaw hám analizlew==
CPV-nı nátiyjeli engiziwde tiyisli maǵlıwmatlardı jıynaw procedurası sheshiwshi áhmiyetke iye. [[Maǵlıwmat|Maǵlıwmatlar]] processtiń turaqlılıǵı hám múmkinshilikleri boyınsha statistikalıq analitika hám tendenciyalardı analizlewge múmkinshilik beriwi kerek&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Continued Process Verification (CPV)| url =http://www.atris-systems.com/216.0.html| baspaxana =Atris Information Systems| qaralǵan sáne = 2014-jıl 3-noyabr }}&lt;/ref&gt;. Durıs engizilgen procedura óndiristegi ayırım shetke shıǵıwshı waqıyalarǵa artıqsha reakciyanı azaytadı hám processtegi haqıyqıy sáykessizliklerdiń anıqlanıwına kepillik beredi. Óndiristegi ózgeriwsheńlik geyde anıq bola aladı hám hátte ańsat anıqlana aladı, biraq FDA máselelerdi sanlıq túrde anıqlaw hám olardıń tiykarǵı sebeplerin tabıw ushın statistikalıq quralların qollanıwdı usınadı. Dáslep processti dawamlı verifikaciyalaw joybarlaw basqıshında belgilengen sapa standartlarına tiykarlanıwı kerek. Belgili bir waqıttan keyin statistikalıq qurallar járdeminde tariyxıy maǵlıwmatlardan awıtqıwlardı anıqlaw arqalı ózgerisler anıqlana aladı. Bunnan basqa, usı qurallar sapanıń isenimliligin aldın ala arttırıwı múmkin bolǵan processlerdi optimallastırıw múmkinshiliklerin anıqlaw ushın da qollanıla aladı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =A Case for Stage 3 Continued Process Verification| sáne = 2014-jıl 21-may | url =http://www.pharmamanufacturing.com/articles/2014/stage3-continued-process-verification| baspaxana =Pharmaceutical Manufacturing| qaralǵan sáne = 2014-jıl 3-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Formal usıllar]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat sapası]]
[[Kategoriya:Kárxananı modellestiriw]]
[[Kategoriya:Sapanı basqarıw]]
[[Kategoriya:Biznes processler]]</text>
      <sha1>fcbdy3o9rsugt5dbreff8btu1b7ml3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brauzerler aralıq testlew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48660</id>
    <revision>
      <id>275461</id>
      <parentid>275355</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4964" sha1="06nz3vqeuc4j10w302rnzo1i5yshbr0" xml:space="preserve">'''Brauzerler aralıq testlew''' — [[Veb-qosımsha|veb-qosımshalardıń]] hár túrli brauzerler hám qurılmalarda qollap-quwatlanıwı tekseriletuǵın funkcional emes [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] túri. Sonday-aq brauzerler aralıq testlew veb-qosımshanıń jaǵdayı haqqında obektiv, ǵárezsiz kózqaras bere aladı. Bul bizneske onı shıǵarıwdıń yamasa jańa funkciya(lar)dı engiziwdiń táwekellerin bahalawǵa hám túsiniwge múmkinshilik beredi. Test usıllarına hár túrli brauzerler hám qurılmalarda buzılıwlardı tabıw maqsetinde veb-qosımshanı iske qosıw hám [[Veb-sayt|veb-saytınıń]] olardıń barlıǵında qollanıwǵa jaramlı ekenin tekseriw processi kiredi. Basqasha aytqanda, brauzerler aralıq testlew — veb-qosımshanıń hár túrli veb-brauzerlerde birdey islewin tekseriw&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Introduction to cross browser testing - Learn web development {{!}} MDN| url =https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Learn/Tools_and_testing/Cross_browser_testing/Introduction| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-iyul |website=developer.mozilla.org| til =en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
[[Fayl:Device-market-share.png|thumb|Qurılmalardıń bazar úlesi (2009-jıl yanvar – 2021-jıl may)]]
«Brauzerler aralıq testlew» termini 2000-jıllardıń basında [[Veb-bet|veb-betlerdi]] hár túrli kórsetetuǵın hám hár túrli veb-texnologiyalardı qollaytuǵın hár qıylı veb-brauzerlerdiń payda bolıwı menen kelip shıqtı. Nátiyjede bul veb-qosımshalardıń hár túrli brauzerlerdegi minez-qulqında sáykessizliklerge alıp keldi. 2010-jıllardıń basında smartfonlar qurılmalar bazarına kirdi hám olardıń sanı anaǵurlım ósip basladı. StatCounter maǵlıwmatlarına qaraǵanda&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Desktop vs Mobile vs Tablet Market Share Worldwide| url =https://gs.statcounter.com/platform-market-share/desktop-mobile-tablet/worldwide/| qaralǵan sáne = 2021-jıl 26-iyul |website=StatCounter Global Stats| til =en}}&lt;/ref&gt;, 2016-jılı noyabr ayında mobil qurılmalardaǵı sessiyalar sanı stol kompyuterlerindegi sessiyalar sanına teńlesti. 2021-jıl iyul ayındaǵı jaǵday boyınsha, mobil qurılmalardaǵı sessiyalar sanı álleqashan 55,4%-ke jetti. Mobil qurılmalardıń keń tarqalıwı «qurılmalar aralıq testlew» (cross-device testing) teriminiń payda bolıwına alıp keldi.

== Brauzerler aralıq testlew processi ==
Brauzerler aralıq testlew hár túrli brauzerler hám qurılmalarda bir yamasa bir neshe qızıqtıratuǵın qásiyetti bahalaw ushın veb-qosımshanı iske qosıwdı óz ishine aladı. Ulıwma alǵanda, bul qásiyetler testlenip atırǵan veb-qosımshanıń tómendegi talaplarǵa qanshelli juwap beretuǵının kórsetedi:
* onı joybarlaw hám islep shıǵıwda basshılıqqa alınǵan talaplarǵa sáykes keliwi,
* kiris maǵlıwmatlarınıń barlıq túrlerine durıs juwap beriwi,
* óz funkciyaların qabıl etiwge bolatuǵın waqıt ishinde orınlawı,
* qollanıwǵa jetkilikli dárejede qolaylı bolıwı,
* kózde tutılǵan veb-brauzerler hám qurılmalarda ornatıla alıwı hám iske qosıla alıwı,
* mápli tárepler qáleytuǵın ulıwma nátiyjege erisiwi.

=== QA injenerleri ===
Brauzerler aralıq testlewdi ádette QA (sapanı támiyinlew) injenerleri ótkeredi. Islep shıǵıw toparı veb-qosımshanı yamasa veb-saytın dúzgennen keyin QA injenerleri tamamlanǵan proektti bahalaydı. QA injeneri mazmun hám maket birdeyligin, mısalı, shriftler hám súwretlerdiń qalay kórsetiletuǵının hám, eger qollanılsa, beyimlesiwshi veb-dizaynnıń isleytuǵının tekseredi. Keyin olar veb-qosımshanıń yamasa veb-saytınıń qollanıwǵa qolaylıǵın&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =What is Usability?| url =https://www.interaction-design.org/literature/topics/usability| qaralǵan sáne = 2021-jıl 2-avgust |website=The Interaction Design Foundation| til =en}}&lt;/ref&gt;, mısalı, funkciyaların, úshinshi tárep xızmetleri menen integraciyasın, formaların hám mobil qurılmalar yamasa planshetler ushın sensorlı kiritiwdi tekseredi. Sonday-aq olar qoljetimlilikti&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Accessibility testing - W3C Wiki| url =https://www.w3.org/wiki/Accessibility_testing| qaralǵan sáne = 2021-jıl 2-avgust |website=www.w3.org}}&lt;/ref&gt;, mısalı, súwretler ushın alternativ tekstiń yamasa video ushın subtitrlerdiń bar ekenin testleydi.

=== Veb-islep shıǵıwshılar ===
Brauzerler aralıq testlew veb-qosımsha tolıq tamamlanbaǵan bolsa da ótkerile aladı. «Full-stack [[Veb-islep shıǵıw|veb-islep shıǵıw]]» dep te atalatuǵın bunday tásilde brauzerler aralıq testlerdi veb-islep shıǵıwshılar [[Paydalanıwshı interfeysi|paydalanıwshı interfeysiniń]] elementlerin hám funkcionallıqların islep shıǵıw barısında ótkeredi.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Veb-brauzerler]]</text>
      <sha1>06nz3vqeuc4j10w302rnzo1i5yshbr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kraudsorsinglik testlew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48661</id>
    <revision>
      <id>275460</id>
      <parentid>275356</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2138" sha1="2egznxsi7qtcg8yxl2cb0xc74li9xxa" xml:space="preserve">'''Kraudsorsinglik testlew''' — kraudsorsing hám [[Bultlı esaplaw|bultlı platformanıń]] artıqmashılıqların, nátiyjeliligin hám ónimliligin paydalanatuǵın [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlewdegi]] jańa payda bolıp atırǵan tendenciya. Onıń dástúrli testlew usıllarınan ayırmashılıǵı sonda, testlewdi jallanǵan konsultantlar hám qánigeler emes, al hár túrli jerlerdegi kóp sanlı hár túrli testlewshiler ótkeredi. Programmalıq támiynat hár túrli haqıyqıy platformalarda testlenedi, bul onı isenimlirek hám únemlirek etedi, sonday-aq testlew tez bola aladı. Bunnan basqa, kraudsorsinglik testlew qollanıwǵa qolaylıqtı aralıqtan testlewge múmkinshilik bere aladı, sebebi belgili bir maqsetli toparlar kópshilik arasınan tartıla aladı.

Testlewdiń bul usılı programmalıq támiynat kóbirek paydalanıwshıǵa baǵdarlanǵan bolǵanda qollanıladı, yaǵnıy tabıslılıǵı paydalanıwshılardıń keri baylanısı menen anıqlanatuǵın hám paydalanıwshıları hár túrli bolǵan programmalıq támiynat ushın. Ol kóbinese oyınlarda, mobil qosımshalarda, belgili bir testlew ushın bir jerden tabıw qıyın bolıwı múmkin bolǵan ekspertler kerek bolǵanda yamasa kompaniyada testlewdi óz ishinde ótkeriw ushın resurslar yamasa waqıt jetispegende qollanıladı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Soffer| at =Phil| bet =Think Crowdtesting, Think Sex: It's All About DNA| url =http://www.cmswire.com/digital-workplace/think-crowdtesting-think-sex-its-all-about-dna/| qaralǵan sáne = 2016-jıl 9-sentyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Noel| at =Wurst| bet =Implementing Innovative Crowdsourced Testing: An Interview with Rajini Padmanaban| url =http://www.stickyminds.com/sitewide.asp?Function=edetail&amp;ObjectType=ART&amp;ObjectId=17963&amp;tth=DYN&amp;tt=siteemail&amp;iDyn=2| qaralǵan sáne = 2013-jıl 12-aprel }}&lt;/ref&gt;.

Kraudsorsinglik testlewdi programmalıq támiynattı testlew autsorsinginiń bir túri dep esaplawǵa boladı.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Kraudsorsing]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]</text>
      <sha1>2egznxsi7qtcg8yxl2cb0xc74li9xxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daikon (sistema)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48662</id>
    <revision>
      <id>275459</id>
      <parentid>275357</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="hhalerkarn73lan7fkvsspuwrtzf9ci" xml:space="preserve">'''Daikon''' — programmalardıń itimal invariantların anıqlaytuǵın [[Kompyuter programması|kompyuter programması]]&lt;ref&gt;{{cite journal | url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10009-004-0167-4 | doi=10.1007/s10009-004-0167-4 | title=An overview of JML tools and applications | date=2005 | last1=Burdy | first1=Lilian | last2=Cheon | first2=Yoonsik | last3=Cok | first3=David R. | last4=Ernst | first4=Michael D. | last5=Kiniry | first5=Joseph R. | last6=Leavens | first6=Gary T. | last7=Leino | first7=K. Rustan M. | last8=Poll | first8=Erik | journal=International Journal on Software Tools for Technology Transfer | volume=7 | issue=3 | pages=212–232 | hdl=2066/33286 | hdl-access=free | url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;. Invariant — programmanıń belgili bir noqatlarında bárqulla ras bolatuǵın shárt. Daikon tiykarınan islep shıǵıwdıń keyingi basqıshlarında programmalardı dúzetiw (debugging) yamasa bar kodqa kirgizilgen ózgerislerdi tekseriw ushın qollanıladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://groups.csail.mit.edu/pag/pubs/invariants-ernst-phdthesis-abstract.html | bet =Dynamically Discovering Likely Program Invariants | baspaxana =Groups.csail.mit.edu | sáne =  | qaralǵan sáne = 2013-jıl 23-may }}&lt;/ref&gt;.

== Qásiyetleri ==
Daikon [[C (programmalastırıw tili)|C]], [[C++]], [[Java (programmalastırıw tili)|Java]], Perl hám IOA programmalarındaǵı, sonday-aq elektron keste faylları yamasa basqa maǵlıwmatlar derekleriniń qásiyetlerin anıqlay aladı. Daikon ańsat keńeytiledi hám ol biypul programmalıq támiynat bolıp tabıladı&lt;ref&gt;[https://plse.cs.washington.edu/daikon/download/doc/daikon.html#License Daikon license]&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Biypul programmalastırıw quralları]]
[[Kategoriya:Statikalıq programma analizi quralları]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]</text>
      <sha1>hhalerkarn73lan7fkvsspuwrtzf9ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maǵlıwmatlarǵa tiykarlanǵan testlew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48663</id>
    <revision>
      <id>275458</id>
      <parentid>275358</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3476" sha1="qkhi2q5yind8o722kg2x6ov8fxhw7nq" xml:space="preserve">'''Maǵlıwmatlarǵa tiykarlanǵan testlew''' ([[Inglis tili|ingl]]. ''data-driven testing'', DDT), sonday-aq '''kestelerge tiykarlanǵan testlew''' yamasa '''parametrlengen testlew''' dep te ataladı, — kiris maǵlıwmatların, kútilgen shıǵıs maǵlıwmatların hám test ortalıǵınıń sazlawların kodlaw arqalı testtiń orınlanıwın basqaratuǵın [[Maǵlıwmat|maǵlıwmatlar]] kestesin qollanatuǵın [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] usılı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =golang/go TableDrivenTests | url =https://github.com/golang/go/wiki/TableDrivenTests |website=GitHub | til =en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =JUnit 5 User Guide | url =https://junit.org/junit5/docs/current/user-guide/#writing-tests-parameterized-tests |website=junit.org}}&lt;/ref&gt;. DDT usılınıń basqa testlew usıllarınan bir artıqmashılıǵı — testlenip atırǵan sistema ushın qosımsha test jaǵdayın test [[Derek kodı|derek kodın]] ózgertiwdiń ornına kestege bir qatar qosıw arqalı salıstırmalı túrde ańsat qamtıw.

Kóbinese keste óziniń hárbir qatarında stimul beretuǵın kiris maǵlıwmatlarınıń hám kútilgen shıǵıs maǵlıwmatlarınıń tolıq jıynaǵın usınadı. Stimul beretuǵın kiris mánisleri ádette shegaralıq yamasa bólingen kiris keńisliklerine sáykes keletuǵın mánislerdi qamtıydı.

DDT kiris maǵlıwmatları tiykarında testlerdi orınlaytuǵın [[Freymvork|freymvorktı]] óz ishine aladı. Freymvork — test kod bazasına xızmet kórsetiwdi azayta alatuǵın qayta qollanılatuǵın test resursı. DDT ózgeriwi múmkin bolǵan hár qanday nárseni freymvorktan ajıratıp, sırtqı resursta saqlawǵa múmkinshilik beredi. Freymvork kestelerdi hám test nátiyjelerin maǵlıwmatlar pulı, DAO hám ADO sıyaqlı [[Maǵlıwmatlar bazası|maǵlıwmatlar bazasında]] saqlawdı basqarıwı múmkin. Jetilisken freymvork arnawlı qural (sniffer) járdeminde islep turǵan sistemadan maǵlıwmatlardı jıynawı múmkin. DDT freymvorkı regressiyalıq testlew ushın jıynalǵan maǵlıwmatlardı qayta oynata aladı.

Avtomatlastırılǵan testler jıynaqları qaytalanatuǵın testlew ushın sistemanıń GUI arqalı paydalanıwshı óz-ara tásirlerin óz ishine aladı. Hárbir test «testke shekemgi» etalon maǵlıwmatlar bazasınıń kóshirmesinen baslanadı. «Paydalanıwshı óz-ara tásirleri» GUI-diń «jańa» versiyası arqalı qayta oynatıladı hám nátiyjede «testten keyingi» maǵlıwmatlar bazası payda boladı. ''Etalon'' «testten keyingi» maǵlıwmatlar bazası qural járdeminde «testten keyingi» maǵlıwmatlar bazası menen salıstırıladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.diffkit.org/ | bet =Home |website=diffkit.org}}&lt;/ref&gt;. Ayırmashılıqlar itimal regressiyanı kórsetedi. Testlenip atırǵan sistemanıń paydalanıwshı interfeysi boyınsha navigaciya, maǵlıwmatlar dereklerin oqıw hám test nátiyjelerin jurnalǵa jazıw kestede kodlanıwı múmkin.

Gilt sózlerge tiykarlanǵan testlew bunıń menen uqsas, tek onda test jaǵdayınıń logikasınıń ózi test skriptine engizilmey yamasa «qatań kodlanbay», «háreket sózleri» jıynaǵı túrindegi maǵlıwmatlar mánisleri retinde kodlanadı. Skript tek maǵlıwmatlar dereginde saqlanatuǵın maǵlıwmatlar ushın «basqarıwshı» (yamasa jetkerip beriw mexanizmi) bolıp tabıladı.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]</text>
      <sha1>qkhi2q5yind8o722kg2x6ov8fxhw7nq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sheshimler kestesi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48664</id>
    <revision>
      <id>275457</id>
      <parentid>275359</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12186" sha1="5wo2y67z17wai1k8pdc1t7z1gvot8td" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right;margin:5pt;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Golf oynaw maǵlıwmatlar jıynaǵı
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:red;&quot; | Ǵárezsiz ózgeriwshiler
! Ǵárezli ózgeriwshi
|- 
! style=&quot;background:yellow;&quot; | Hawa rayı || style=&quot;background:yellow;&quot; | Temperatura || style=&quot;background:yellow;&quot; | Iǵallıq || style=&quot;background:yellow;&quot; | Samallı || style=&quot;background:yellow;&quot; | Oynaw
|-
|quyashlı || 85 || 85 || JALǴAN || Oynamaw
|-
|quyashlı || 80 || 90 || RAS || Oynamaw
|-
|bultlı || 83 || 78 || JALǴAN || Oynaw
|-
|jawın || 70 || 96 || JALǴAN || Oynaw
|-
|jawın || 68 || 80 || JALǴAN || Oynaw
|-
|jawın || 65 || 70 || RAS || Oynamaw
|-
|bultlı || 64 || 65 || RAS || Oynaw
|-
|quyashlı || 72 || 95 || JALǴAN || Oynamaw
|-
|quyashlı || 69 || 70 || JALǴAN || Oynaw
|-
|jawın || 75 || 80 || JALǴAN || Oynaw
|-
|quyashlı || 75 || 70 || RAS || Oynaw
|-
|bultlı || 72 || 90 || RAS || Oynaw
|-
|bultlı || 81 || 75 || JALǴAN || Oynaw
|-
|jawın || 71 || 80 || RAS || Oynamaw
|}
&lt;/div&gt;

Biznes processlerdi modellestiriwde '''sheshimler kesteleri''' — berilgen shártlerge qarap qaysı háreketlerdi orınlaw kerekligin anıqlawǵa arnalǵan keste túrindegi kórinisler. Usınday túsinikler [[Programmalıq injiniring|programmalıq injiniringte]] hám basqa tarawlarda basqarıw kestesi yamasa jaǵdaylar ótiwi kestesi dep ataladı. Olar ádette sheshimler kestesiniń transponirlengen kórinisi retinde anıqlanadı.

== Sholıw ==

Hárbir sheshim múmkin bolǵan mánisleri shárt alternativleri arasında kórsetilgen ózgeriwshige, qatnasqa yamasa predikatqa sáykes keledi. Hárbir háreket — orınlanatuǵın procedura yamasa operaciya. Al jazıwlar háreket sol jazıwǵa sáykes keletuǵın shárt alternativleriniń jıynaǵı ushın orınlanatuǵının-orınlanbaytuǵının (yamasa qanday tártipte orınlanatuǵının) kórsetedi.

Kesteler qısqaraq bolıwı ushın kóplegen sheshimler kesteleriniń shárt alternativlerinde «áhmiyeti joq» belgisi boladı. Bul belgi defis&lt;ref name=&quot;LiJing&quot;&gt;{{web deregi | avtor =LI Jing | sáne = 2015-jıl 1-aprel | bet =SEEM 3430 Tutorial: Decision Tables | url =http://www1.se.cuhk.edu.hk/~seem3430/Tutorial%20Notes/Decision%20Table.pdf | qaralǵan sáne = 2017-jıl 11-noyabr |page=23 | arxivsáne = 2018-jıl 22-dekabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20181222184346/http://www1.se.cuhk.edu.hk/~seem3430/Tutorial%20Notes/Decision%20Table.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2017-jıl 6-avgust | bet =Creating a Decision Table in Business Rules |website=Oracle Help Center | url =https://docs.oracle.com/en/cloud/paas/process-cloud/user/creating-decision-table-business-rules.html#GUID-26D3DF2A-D6D8-404F-834D-EE512E787630 | qaralǵan sáne = 2017-jıl 11-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ross&quot;&gt;{{cite journal |last=Ross |first=Ronald G. |year=2005 |title=Decision Tables, Part 2 ~ The Route to Completeness |journal=Business Rules Journal |volume=6 |number=8 |url=https://www.brcommunity.com/articles.php?id=b243 |access-date=11 November 2017}}&lt;/ref&gt; yamasa bos orın&lt;ref name=&quot;Snow&quot; /&gt; bola aladı. Biraq bos orındı qollanıw usınılmaydı, sebebi ol sheshimler kestesiniń tamamlanbaǵanın ǵana bildiriwi múmkin. Sheshimler kestelerin qollanıwdıń biri — qabıl etiletuǵın háreketlerge belgili bir kiris faktorları tásir etpeytuǵın shártlerdi anıqlaw. Bul sol kiris tekseriwlerin ótkerip jiberiwge hám solay etip sheshim qabıl etiw proceduraların ápiwayılastırıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref name=&quot;LiJing&quot; /&gt;.

{|class=&quot;wikitable floatright mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|+ «Áhmiyeti joq» belgisin kórsetiw
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot;
! !! !!colspan=&quot;4&quot; |Qaǵıydalar
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Shártler
|Ózin jigerli sezip tur ma?    || Awa || Yaq  || Awa || Yaq
|-
|Jawın jawıp tur ma?             || Awa || Awa || Yaq || Yaq
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|Háreketler
|Úyde qalıw             || ✓ || ✓ || ||
|-
|Juwırıwǵa barıw              || || || ✓ ||
|-
|Baǵqa qaraw         || || || ✓ || ✓
|}
||
{|class=&quot;wikitable&quot;
! !! !!colspan=&quot;3&quot; |Qaǵıydalar
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Shártler
|Ózin jigerli sezip tur ma?    || – || Awa || Yaq
|-
|Jawın jawıp tur ma?             || Awa || Yaq || Yaq
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|Háreketler
|Úyde qalıw             || ✓ || ||
|-
|Juwırıwǵa barıw              || || ✓ ||
|-
|Baǵqa qaraw         || || ✓ || ✓
|}
|-
|colspan=&quot;2&quot; | Eki keste de birdey informaciyanı beredi, biraq ekinshi keste qısqalıq ushın «áhmiyeti joq» belgisi retinde defisti qollanadı.
|}

Tiykarǵı tórt kvadrantlı dúzilisten basqa, sheshimler kesteleri shárt alternativleri menen háreket jazıwlarınıń kórsetiliw usılı boyınsha bir-birinen júdá ajıraladı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Rogers | at =William T. | bet =Decision Table Examples: Medical Insurance |website=Saint Xavier University Systems Analysis and Design | url =http://web.sxu.edu/rogers/sys/decision_tables.html |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20070329015839/http://web.sxu.edu/rogers/sys/decision_tables.html | arxivsáne = 2007-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Decision tables | url =http://www.cems.uwe.ac.uk/jharney/table.html |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120908065107/http://www.cems.uwe.ac.uk/jharney/table.html | arxivsáne = 2012-jıl 8-sentyabr | qaralǵan sáne = 2010-jıl 7-iyul }}&lt;/ref&gt;. Geypara sheshimler kesteleri shárt alternativlerin kórsetiw ushın ápiwayı ras/jalǵan mánislerin qollanadı (if-then-else konstrukciyasına uqsas). Basqa kesteler nomerlengen alternativlerdi qollanıwı múmkin (switch-case konstrukciyasına uqsas), al geypara kesteler hátte shárt alternativleri ushın anıq emes logikanı yamasa itimallıq kórinislerin qollanadı&lt;ref name=&quot;WetsEtAl1996&quot;&gt;{{cite book |last1=Wets|first1=Geert |last2=Witlox|first2=Frank |last3=Timmermans|first3=Harry |last4=Vanthienen|first4=Jan |chapter=Locational choice modelling using fuzzy decision tables |chapter-url=http://repository.tue.nl/672953 |doi=10.1109/NAFIPS.1996.534708 |title=New frontiers in fuzzy logic and computing: 1996 biennial conference of the North American Fuzzy Information Processing Society&amp;nbsp;– NAFIPS |pages=80–84 |publisher=IEEE |place=Berkeley, CA |year=1996 |isbn=0-7803-3225-3|s2cid=62056954 |url=https://research.tue.nl/nl/publications/cee188c9-baa7-40f5-804a-40e5f857eb13 }}&lt;/ref&gt;. Sol sıyaqlı, háreket jazıwları ápiwayı túrde háreketti orınlaw kerek pe, joq pa, sonı (orınlanatuǵın háreketlerdi belgilew arqalı), al jetilisken sheshimler kestelerinde orınlanatuǵın háreketlerdiń izbe-izligin (orınlanatuǵın háreketlerdi nomerlew arqalı) kórsete aladı.

Eger sheshimler kestesi kiris ózgeriwshileriniń barlıq múmkin bolǵan kombinaciyaların óz ishine alsa, ol ''teń salmaqlı''&lt;ref name=&quot;Snow&quot; /&gt; yamasa ''tolıq''&lt;ref name=&quot;Ross&quot; /&gt; dep esaplanadı. Basqasha aytqanda, teń salmaqlı sheshimler kesteleri kiris ózgeriwshileri berilgen hárbir jaǵdayda háreketti belgileydi&lt;ref name=&quot;Snow&quot;&gt;{{web deregi | familiya =Snow | at =Paul | sáne = 2012-jıl 19-iyul | bet =Decision Tables |website=DTRules: A Java Based Decision Table Rules Engine | url =http://www.dtrules.com/newsite/?p=90 | qaralǵan sáne = 2017-jıl 11-noyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Mısal ==
Sheklengen jazıwlı sheshimler kestesin táriyiplew eń ápiwayı. Shárt alternativleri — ápiwayı logikalıq mánisler, al háreket jazıwları berilgen baǵanadaǵı qaysı háreketlerdi orınlaw kerekligin kórsetetuǵın belgiler.

Tómendegi '''teń salmaqlı sheshimler kestesi''' mısalında texnikalıq qollap-quwatlaw kompaniyası texnikalıq qollap-quwatlaw xızmetkerlerine klientleri telefon arqalı aytqan belgilerge tiykarlanıp, printer máselelerin nátiyjeli anıqlawǵa múmkinshilik beriw ushın sheshimler kestesin dúzedi.
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+Printer máselelerin anıqlaw
|-
! !! !!colspan=&quot;8&quot; |Qaǵıydalar
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|Shártler
|Printer basıp shıǵaradı  || Yaq|| Yaq|| Yaq|| Yaq|| Awa || Awa || Awa || Awa
|-
|Qızıl shıraq jıpılıqlap tur || Awa || Awa || Yaq || Yaq || Awa || Awa || Yaq || Yaq
|-
|Kompyuter printerdi tanıydı || Yaq || Awa || Yaq || Awa || Yaq || Awa || Yaq || Awa
|-
!rowspan=&quot;5&quot;|Háreketler
|Quwat kabelin tekseriw                ||  ||  || ✓ ||  ||  ||  ||  || –
|-
|Printer menen kompyuter arasındaǵı kabeldi tekseriw     || ✓ ||  || ✓ ||  ||  ||  ||  || –
|-
|Printer programmalıq támiynatınıń ornatılǵanına kóz jetkeriw || ✓ ||  || ✓ ||  || ✓ ||  || ✓ || –
|-
|Sıyanı tekseriw/almastırıw                    || ✓ || ✓ ||  ||  ||  || ✓ ||  || –
|-
|Qaǵaz qısılıp qalǵanın tekseriw                  ||  || ✓ ||  || ✓ ||  ||  ||  || –
|}

Bul tek ápiwayı mısal hám ol printer máselelerin sheshiwdiń haqıyqıy jaǵdayına shártli túrde sáykes kelmeydi. Degen menen, ol sheshimler kesteleriniń kóp múmkinshilikleri bar bir neshe shártke qalay masshtablana alatuǵının kórsetedi.

== Programmalıq injiniringtegi artıqmashılıqları ==
Sheshimler kesteleri, ásirese domenge tán til menen birge qollanılǵanda, islep shıǵıwshılar menen siyasat ekspertlerine birdey informaciya — sheshimler kesteleriniń ózi menen islewge múmkinshilik beredi.

Dástúrli programmalastırıw tillerindegi kirgizilgen if operatorların sheshimler kestelerine aylandıratuǵın qurallar dúzetiw (debugging) quralı retinde de qollanıla aladı&lt;ref&gt;[https://twysf.users.sourceforge.net/example.shtml &quot;A Real CCIDE Example&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.cs.adelaide.edu.au/~dwyer/Cope.html | bet =Experience With The Cope Decision Table Processor | qaralǵan sáne = 2010-jıl 7-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20170504030442/http://cs.adelaide.edu.au/~dwyer/Cope.html | arxivsáne = 2017-jıl 4-may |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Sheshimler kesteleriniń kodqa qaraǵanda túsiniwge hám qarap shıǵıwǵa ańsatıraq ekeni dálillengen hám olar quramalı sistemalar ushın specifikaciyalar dúziwde keń hám tabıslı qollanılǵan&lt;ref&gt;Udo W. Pooch, &quot;Translation of Decision Tables,&quot; ACM Computing Surveys, Volume 6, Issue 2 (June 1974) Pages: 125–151, ISSN 0360-0300&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==
1960 hám 1970-jıllarda Filetab sıyaqlı bir qatar «sheshimler kestesine tiykarlanǵan» tiller biznes programmalastırıw ushın ataqlı boldı.

== Programmaǵa engizilgen sheshimler kesteleri ==
Sheshimler kesteleri kompyuter programmalarına engizile aladı hám kóbinese engiziledi hám programmanıń logikasın «basqarıw» ushın qollanıladı. Ápiwayı mısal retinde múmkin bolǵan kiris mánisleriniń diapazonın hám sol kiris maǵlıwmatın qayta isleytuǵın kod bólimine funkciya kórsetkishin óz ishine alatuǵın izlew kestesin keltiriwge boladı.
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+Statikalıq sheshimler kestesi
|-
!Kiris !!Funkciya kórsetkishi
|-
|&quot;1&quot; ||1-funkciya (inicializaciya)
|-
|&quot;2&quot; ||2-funkciya (2-ni qayta islew)
|-
|&quot;9&quot; ||9-funkciya (toqtatıw)
|}

== Basqarıw kesteleri ==
Pútkil programma logikasın «orınlanatuǵın» sheshimler kestesi yamasa basqarıw kestesi túrinde inkapsulyaciyalaw ushın bir neshe shárt usınday usılda kodlana aladı. Ámeliyatta hár túrli dárejelerde isleytuǵın hám kóbinese bir-biri menen (kórsetkishler yamasa indeks mánisi arqalı) baylanısqan bir neshe usınday keste bolıwı múmkin.

== Ámelge asırılıwları ==
* Filetab — dáslep NCC tárepinen islep shıǵılǵan
* DETAB/65, 1965-jıl, ACM
* FORTAB — 1962-jılı Rand korporaciyası tárepinen FORTRAN tiline engiziw ushın islep shıǵılǵan&lt;ref&gt;[http://www.rand.org/pubs/research_memoranda/RM3306.html &quot;FORTAB: A Decision Table Language for Scientific Computing Applications&quot;], 1962, Rand&lt;/ref&gt;
* Belgili bir kiris mánisleri tiykarında durıs háreketlerdi tabıw ushın MapReduce modelin qollanatuǵın Ruby tilindegi ámelge asırıw bar&lt;ref&gt;Alexander Williams (2015). [https://github.com/aw/ruby-decision-table &quot;Ruby decision table parser&quot;]&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Sheshimler analizi]]</text>
      <sha1>5wo2y67z17wai1k8pdc1t7z1gvot8td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>/dev/full</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48668</id>
    <revision>
      <id>275456</id>
      <parentid>275365</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3568" sha1="ge7kjr7sjvaeyfgt357kc2mz8puk4b0" xml:space="preserve">Linux, FreeBSD hám NetBSD sistemalarında '''&lt;code&gt;/dev/full&lt;/code&gt;''' yamasa '''bárqulla tolı qurılma'''&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Aoki | at =Osamu | sáne = 2010-jıl 22-noyabr | url =http://tldp.org/LDP/www.debian.org/doc/manuals/debian-reference/ch01.en.html | bet =Chapter 1. GNU/Linux tutorials | arxivurl =https://web.archive.org/web/20100615200355/http://tldp.org/LDP/www.debian.org/doc/manuals/debian-reference/ch01.en.html | arxivsáne = 2010-jıl 15-iyun |url-status=live | qaralǵan sáne = 2010-jıl 22-noyabr }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=linuxman&gt;{{web deregi | url =http://www.unix.com/man-page/Linux/4/full/ | sáne = 2007-jıl 24-noyabr | qaralǵan sáne = 2011-jıl 1-iyun | bet =Man Page for full (Linux section 4)}}&lt;/ref&gt; — oǵan jazǵanda bárhama &lt;code&gt;ENOSPC&lt;/code&gt; qáte kodın («No space left on device» — qurılmada bos orın qalmadı) qaytaratuǵın hám onnan oqıytuǵın [[Process (esaplaw texnikası)|processke]] qálegen sandaǵı nol baytlardı beretuǵın arnawlı fayl (&lt;code&gt;/dev/zero&lt;/code&gt; faylına uqsas)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Robbins |first=Kay A. |title=UNIX systems programming: communication, concurrency, and threads |last2=Robbins |first2=Steven |last3=Robbins |first3=Kay A. |date=2003 |publisher=Prentice Hall PTR |isbn=978-0-13-042411-2 |location=Upper Saddle River, NJ}}&lt;/ref&gt;. Bul qurılma ádette programmanıń «disk tolı» qátesine ushıraǵandaǵı minez-qulqın testlew ushın qollanıladı.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;console&quot;&gt;
$ echo &quot;Hello, World&quot; &gt; /dev/full
bash: echo: write error: No space left on device
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Tariyxı==
Linux sistemasında bárqulla tolı qurılmanı qollaw 2007-jılda-aq hújjetlestirilgen&lt;ref name=linuxman /&gt;. FreeBSD sistemasına ishki qollaw 2016-jılı 11.0 versiyasında qosıldı&lt;ref name=&quot;bsd11&quot;&gt;{{web deregi | bet =FreeBSD 11.0-RELEASE Release Notes | url =https://www.freebsd.org/releases/11.0R/relnotes.html |website=FreeBSD official site | qaralǵan sáne = 2019-jıl 9-mart | arxivsáne = 2016-jıl 11-oktyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20161011124909/https://www.freebsd.org/releases/11.0R/relnotes.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Oǵan shekem FreeBSD onı lindev dep atalatuǵın qosımsha modul arqalı qollaǵan&lt;ref name=&quot;bsd11&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi |work=Debian | bet =LINDEV(4) Device Drivers Manual | url =https://manpages.debian.org/wheezy/freebsd-manpages/lindev.4freebsd | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210515191411/https://manpages.debian.org/wheezy/freebsd-manpages/lindev.4freebsd | arxivsáne = 2021-jıl 15-may |url-status=live | qaralǵan sáne = 2021-jıl 15-may }}&lt;/ref&gt;. Tolı qurılma NetBSD 8 versiyasında payda boldı&lt;ref name=&quot;nbsd8&quot;&gt;{{web deregi |work=NetBSD | bet =full(4) - NetBSD Manual Pages | url =https://man.netbsd.org/full.4 | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210515191746/https://man.netbsd.org/full.4 | arxivsáne = 2021-jıl 15-may |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

==Basqa arnawlı fayllar menen baylanısı==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Qurılma
!Oqıwdaǵı minez-qulıq&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!Jazıwdaǵı minez-qulıq&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!Qollanılıwı
|-
|/dev/full
|Nollerdi qaytaradı
|ENOSPC qaytaradı
|«Disk tolı» qátelerin testlew
|-
|/dev/zero
|Nollerdi qaytaradı
|Maǵlıwmatlardı joq etedi
|Yadtı inicializaciyalaw
|-
|/dev/null
|EOF qaytaradı
|Maǵlıwmatlardı joq etedi
|Shıǵıs maǵlıwmatların jasırıw
|}

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Qurılma faylı]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Unix fayl sisteması texnologiyası]]</text>
      <sha1>ge7kjr7sjvaeyfgt357kc2mz8puk4b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diffblue</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48670</id>
    <revision>
      <id>275455</id>
      <parentid>275367</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3841" sha1="inj6p1endi7l8up3r9wz3mbeacfvpjv" xml:space="preserve">'''Diffblue Ltd''' — Oksford universitetinen ajıralıp shıqqan kompaniya. Onıń Cover ónimi [[Java (programmalastırıw tili)|Java]] [[Programmalastırıw tili|tilindegi]] [[Derek kodı|kod]] ushın modullik testlerdi avtomat túrde jazıw ushın [[Jasalma intellekt|jasalma intellektti]] (JI) qollanadı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =How Diffblue uses AI to automate unit testing for Java applications| url =https://www.techrepublic.com/article/how-diffblue-uses-ai-to-automate-unit-testing-for-java-applications/| qaralǵan sáne = 2021-jıl 31-may |website=TechRepublic| sáne = 2020-jıl 8-sentyabr | til =en}}&lt;/ref&gt;. Kod jazıw ushın JI qollanıwı jaǵınan ol GitHub Copilot quralına uqsas, biraq onnan ayırmashılıǵı — adamlar qarap shıǵıwı hám ózgertiwi ushın kod usınısların beriwdiń ornına, kodtı tolıq avtonom túrde jazadı. Diffblue kompaniyasın 2016-jılı Daniel Kryoning hám Piter Shrammel dúzgen&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =University of Oxford spin-out Diffblue allows developers to experience AI for Code for free| url =https://bdaily.co.uk/articles/2019/02/25/university-of-oxford-spin-out-diffblue-allows-developers-to-experience-ai-for-code-for-free| qaralǵan sáne = 2021-jıl 31-may |website=Bdaily Business News| sáne = 2019-jıl 25-fevral | til =en}}&lt;/ref&gt;, al 2019-jılı iyul ayında Metyu Lodj kompaniyanıń bas direktorı boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Interview with Mathew Lodge, CEO Diffblue| url =https://www.erevena.com/articles/mathew-lodge-ceo-at-diffblue-2-2/| qaralǵan sáne = 2022-jıl 10-yanvar |website=Erevana| sáne = 2020-jıl 17-noyabr | til =en}}&lt;/ref&gt;.

2017-jılı Diffblue Goldman Sachs hám Oxford Sciences Innovation kompaniyaları basqarǵan A seriyalı qarjılandırıw basqıshında 17,3 million funt sterling jıynadı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Ghosh| at =Shona| bet =An Oxford University artificial intelligence startup has raised £17 million to check code for errors| url =https://www.businessinsider.com/oxford-university-ai-startup-diffblue-has-raised-17-million-in-series-a-funding-2017-6| qaralǵan sáne = 2021-jıl 31-may |website=Business Insider| til =en-US}}&lt;/ref&gt;. 2020-jılı Diffblue biypul versiya — Cover Community Edition versiyasın shıǵardı. Ol ashıq kodlı shólkemler tárepinen de, kommerciyalıq shólkemler tárepinen de qollanıla aladı&lt;ref&gt;{{web deregi | sáne = 2021-jıl 24-may | bet =Diffblue EULA for Community Edition IntelliJ Plugin| url =https://docs.diffblue.com//licenses/ce-eula/| qaralǵan sáne = 2021-jıl 31-may |website=Diffblue Docs| til =en}}&lt;/ref&gt;. 2022-jılı yanvar ayında Diffblue IP Group venchur investorı basqarǵan qarjılandırıw basqıshında 7 million dollar&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Diffblue Closes Investment Round to Take Total Venture Funding to $32 Million| url =https://www.ipgroupplc.com/media/portfolio-news/2022/2022-01-26|website=IP Group| til =en-uk}}&lt;/ref&gt;, al 2022-jılı noyabr ayında AlbionVC basqarǵan basqıshta jáne 8 million dollar jıynadı&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Glen| at =Sephanie| bet =Diffblue expands AI-powered unit testing platform| url =https://www.techtarget.com/searchsoftwarequality/news/252527416/Diffblue-expands-AI-powered-unit-testing-platform| qaralǵan sáne = 2023-jıl 20-yanvar |website=TechTarget| til =en-US}}&lt;/ref&gt;.

Diffblue kompaniyasınıń klientleri qatarında Goldman Sachs, S&amp;P Global, Citi, JP Morgan hám AWS bar&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Diffblue launches a free community edition of its automated Java unit testing tool| url =https://techcrunch.com/2020/09/08/diffblue-launches-a-free-community-edition-of-its-automated-java-unit-testing-tool/| qaralǵan sáne = 2021-jıl 31-may |website=TechCrunch| sáne = 2020-jıl 8-sentyabr | til =en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]</text>
      <sha1>inj6p1endi7l8up3r9wz3mbeacfvpjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmalıq támiynattı testlew hújjetleri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48672</id>
    <revision>
      <id>275454</id>
      <parentid>275369</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6379" sha1="d3ri3rldgvlq7nz3ty7sial77ofgcl3" xml:space="preserve">==IEEE 829 standartınıń statusı==
Eskertiw: '''IEEE 829-2008''' standartınıń ornın [[ISO/IEC 29119|ISO/IEC/IEEE 29119-3:2013]] standartı iyeledi&lt;ref name=&quot;IEEEstatus&quot;&gt;{{web deregi | bet =IEEE Products and Projects Status Report| url =http://standards.ieee.org/develop/project/status.txt| arxivurl =https://web.archive.org/web/20120212232505/http://standards.ieee.org/develop/project/status.txt|url-status=dead| arxivsáne = 2012-jıl 12-fevral |website=IEEE| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-oktyabr }}&lt;/ref&gt;.

==IEEE 829 standartınıń tiykarı==
'''IEEE 829-2008''', sonday-aq '''Programmalıq támiynat hám sistemanı testlew hújjetleriniń 829 standartı''' dep te atalǵan, — [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlewdiń]] hám sistemalıq testlewdiń anıqlanǵan segiz basqıshında qollanıw ushın hújjetler jıynaǵınıń formasın belgilegen IEEE standartı. Hárbir basqısh óziniń bólek túrdegi hújjetin dúziwi múmkin edi. Standart bul hújjetlerdiń formatın belgiledi, biraq olardıń barlıǵın dúziw minnetli me, joq pa, sonı kórsetpedi hám bul hújjetlerdiń jetkilikli mazmunı boyınsha hesh qanday kriteriyalardı óz ishine almadı. Bul máseleler standart shegarasınan tısqarı, bahalaw máselesi bolıp qaldı.

==IEEE 829 talap etetuǵın hújjetler==
Hújjetler tómendegishe:
*'''Bas test jobası''' (MTP): Bas test jobasınıń (MTP) maqseti — testlewdiń bir neshe dárejesi ushın (bir proekt ishinde yamasa bir neshe proekt boyınsha) ulıwma testlewdi jobalastırıw hám basqarıw hújjetin usınıw.
*'''Dáreje test jobası''' (LTP): Hárbir LTP ushın onıń belgilengen testlew dárejesindegi testlew iskerliginiń kólemi, tásili, resursları hám kestesi táriyipleniwi kerek. Testlenetuǵın obektler, testlenetuǵın funkciyalar, orınlanatuǵın testlew wazıypaları, hárbir wazıypa ushın juwapker xızmetkerler hám olarǵa baylanıslı táwekel(ler) anıqlanıwı kerek.
*'''Dáreje test dizaynı''' (LTD): Test jaǵdayların hám kútilgen nátiyjelerdi, sonday-aq testten ótiw kriteriyaların tolıq kórsetiw.
*'''Dáreje test jaǵdayı''' (LTC): Dáreje test dizaynında anıqlanǵan test jaǵdayların orınlawda qollanılatuǵın test maǵlıwmatların belgilew.
*'''Dáreje test procedurası''' (LTPr): Hárbir testti qalay orınlaw kerekligin, sonıń ishinde sazlawdıń hár qanday aldınǵı shártlerin hám orınlanıwı kerek bolǵan adımlardı tolıq kórsetiw.
*'''Dáreje test jurnalı''' (LTL): Testlerdiń orınlanıwı haqqındaǵı tiyisli detallardıń xronologiyalıq jazıwın usınıw, mısalı, qaysı test jaǵdayları orınlanǵanın, olardı kim orınlaǵanın, qanday tártipte orınlanǵanın hám hárbir testtiń ótken yamasa ótpegenin jazıp barıw.
*'''Anomaliya haqqında esabat''' (AR): Testlew processi barısında júz bergen hám izertlewdi talap etetuǵın hár qanday waqıyanı hújjetlestiriw. Bul esabat másele, test incidenti, kemshilik, nasazlıq, mashqala, anomaliya yamasa qáte haqqında esabat dep te atalıwı múmkin. Bul hújjet qasaqana buzılıw haqqında esabat emes, al anomaliya haqqında esabat dep atalǵan. Sebebi kútilgen hám haqıyqıy nátiyjeler arasındaǵı sáykessizlik sistemadaǵı buzılıwdan basqa bir qatar sebepler boyınsha da júz bere aladı. Olarǵa kútilgen nátiyjelerdiń nadurıs bolıwı, testtiń nadurıs orınlanıwı yamasa talaplardaǵı sáykessizlik sebepli olardıń bir neshe túsindiriwi bolıwı kiredi. Esabat incidenttiń barlıq detallarınan, mısalı, haqıyqıy hám kútilgen nátiyjelerden, buzılıwdıń qashan júz bergeninen hám onı sheshiwge járdem beretuǵın hár qanday qosımsha dálillerden turadı. Sonday-aq, múmkin bolsa, esabatta incidenttiń testlewge tásirine bahalaw da beriledi.
*'''Dáreje test statusı haqqında aralıq esabat''' (LITSR): Belgilengen testlew iskerliginiń aralıq nátiyjelerin juwmaqlaw hám qálew boyınsha, belgili bir test dárejesi ushın nátiyjeler tiykarında bahalaw menen usınıslar beriw.
*'''Dáreje test esabatı''' (LTR): Belgili bir test dárejesi ushın test orınlanıp bolǵannan keyin belgilengen testlew iskerliginiń nátiyjelerin juwmaqlaw hám nátiyjeler tiykarında bahalaw menen usınıslar beriw.
*'''Bas test esabatı''' (MTR): Belgilengen testlew iskerliginiń dárejeleri boyınsha nátiyjelerdi juwmaqlaw hám usı nátiyjeler tiykarında bahalaw beriw. Bul esabattı MTP hújjetin qollanatuǵın hár qanday shólkem qollanıwı múmkin. Bul — orınlanǵan testler arqalı anıqlanǵan hár qanday áhmiyetli informaciyanı usınatuǵın hám testlew jumısınıń sapasın, testlenip atırǵan programmalıq sistemanıń sapasın bahalawdı hám anomaliya haqqındaǵı esabatlardan alınǵan statistikanı óz ishine alatuǵın basqarıw esabatı. Sonday-aq esabatta keleshektegi test jobalastırıwın jaqsılaw ushın qanday testlew ótkerilgeni hám onıń qansha waqıt alǵanı jazıladı. Bul aqırǵı hújjet testlenip atırǵan programmalıq sistemanıń proekttiń mápli tárepleri anıqlaǵan qabıllaw kriteriyalarına sáykes keliw-kelmewine qarap, onıń óz maqsetine jaramlı ekenin kórsetiw ushın qollanıladı.

==IEEE 829 standartın qollanıw==
Standart Britaniya kompyuter jámiyeti usınǵan ISEB shólkeminiń programmalıq támiynattı testlew boyınsha Foundation hám Practitioner sertifikatlarınıń oqıw baǵdarlamasınıń bir bólegi boldı. ISEB hám Germaniyanıń ASQF oqıw baǵdarlamaları tiykarında óziniń oqıw baǵdarlamasın dúzgennen keyin ISTQB da IEEE 829 standartın programmalıq támiynat hám sistemanı testlew hújjetleri boyınsha etalon standart retinde qabıl etti.

Doktor Devid Gelperin hám doktor Uilyam S. Xetcel programmalıq támiynattı testlew hújjetleriniń dáslepki IEEE-829 standartın ámelge asırıw ushın sistemalı testlew hám bahalaw processi (STEP) metodologiyasın islep shıqtı&lt;ref name=&quot;CraigJaskiel2002&quot;&gt;{{cite book|author1=Rick D. Craig|author2=Stefan P. Jaskiel|title=Systematic Software Testing|url=https://books.google.com/books?id=2_gbZYZcZXgC|date=2002|publisher=Artech House|isbn=978-1-58053-792-6|page=4}}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat hújjetleri]]
[[Kategoriya:IEEE standartları]]</text>
      <sha1>d3ri3rldgvlq7nz3ty7sial77ofgcl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hújjetlerdi testlew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48673</id>
    <revision>
      <id>275453</id>
      <parentid>275370</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4985" sha1="thyltisdciaft9yszgd5xrvsli407mk" xml:space="preserve">'''Hújjetlerdi testlew''' — ónimdi funkcional emes testlewdiń bir bólegi. Ol sistemanı qalay qollanıw haqqındaǵı hújjetlerdiń sistemanıń is júzinde orınlaytuǵın nárselerine sáykes keletuǵının támiyinleytuǵın hám sistemadaǵı ózgerisler menen jaqsılanıwlardıń hújjetlestirilgenin dálilleytuǵın [[Qara qutı testlewi|«qara qutı» testlewiniń]] bir túri bolıwı múmkin&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://qatestlab.com/knowledge-center/qa-testing-materials/what-is-documentation-testing/| bet =What Is Documentation Testing? – Offshore Software Testing with QATestLab| baspaxana =}}&lt;/ref&gt;.

==Táriyip==
Hújjetlerdi testlew sistemanıń yamasa sistema komponentiniń jobaların, nátiyjelerin hám testlewin óz ishine aladı. Oǵan [[Test jaǵdayı (programmalıq támiynat)|test jaǵdayları]] specifikaciyaları, test jobaları, test proceduraları, test esabatları hám test jurnalları kiredi. Ol talaplardı, ámel etilgen proceduralardı hám nátiyjelerdi bayan etetuǵın, anıqlaytuǵın, túsindiretuǵın hám olar haqqında esabat beretuǵın yamasa olardı tastıyıqlaytuǵın barlıq hújjetlerdi testlewge baylanıslı. Eń úlken únemlilikke erisiw ushın hújjetlerdi testlew eń birinshi [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi|programmalıq támiynat processiniń]] baslanıwı menen baslanadı&lt;ref name=&quot;istqbexamcertification.com&quot;&gt;{{web deregi | url =http://istqbexamcertification.com/what-is-documentation-testing/| bet =What is documentation testing in software testing?| baspaxana =}}&lt;/ref&gt;. Hújjetlerdi testlew sistema orınlaytuǵın funkcionallıq penen onıń orınlawı kerek bolǵan nárse arasındaǵı hár qanday anıq emeslikti yamasa sáykessizlikti anıqlaw ushın imla hám grammatikanı tekseriwdi óz ishine aladı.

Ónim hújjetleri aqırǵı ónimniń áhmiyetli bólegi bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;istqbexamcertification.com&quot; /&gt;. Sapası tómen hújjetler ónimniń yamasa kompaniyanıń abıroyına tásir etedi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.softwaretestingclass.com/why-documentation-is-important-in-software-testing/| bet =Why Documentation is Important in Software Testing? - Software Testing Classes| sáne = 2013-jıl 26-noyabr |website=softwaretestingclass.com}}&lt;/ref&gt;.

Hújjetlerdi testlew programmalıq támiynattı testlewden aldın hám keyin dúzilgen barlıq hújjetlerdi testlewge baylanıslı&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Topics in Testing Software Documentation | url =https://www.cs.drexel.edu/~spiros/teaching/SE320/slides/documentation-testing.pdf | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120725042656/https://www.cs.drexel.edu/~spiros/teaching/SE320/slides/documentation-testing.pdf | arxivsáne = 2012-jıl 25-iyul | qaralǵan sáne = 2026-jıl 2-iyun |website=www.cs.drexel.edu}}&lt;/ref&gt;. Hújjetti testlewdegi hár qanday keshigiw qunın arttıradı&lt;ref&gt;{{Cite book|last=|first=|url=https://books.google.com/books?id=FdvRGzeCipUC&amp;q=Documentation+testing&amp;pg=PA15|title=A Guide to Understanding Security Testing and Test Documentation in Trusted Systems|date=April 1994|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-0699-6|language=en}}&lt;/ref&gt;. Programmalıq támiynattı islep shıǵıw hám testlewge baylanıslı geypara keń tarqalǵan artefaktlar retinde test jaǵdayları, test jobaları, talaplar hám izin baqlaw matricaları kórsetile aladı.

==Tiykarǵı tarawları==
Hújjetti testlewdiń tórt tiykarǵı tarawına kórsetpeler, mısallar, xabarlar hám úlgiler kiredi. Qátelerdi yamasa olardıń túsip qalıwın izlew ushın test scenariylerin adımba-adım orınlaw maqsetinde kórsetpeler kerek boladı. Orınlanǵan nátiyjelerdi yamasa anıq noqatlardı kórsetiw ushın GUI komponentlerin, sintaksisti, buyrıqlardı hám interfeyslerdi tolıǵıraq túsindiriw maqsetinde qosımsha mısallar keltirile aladı. Sáykessizliklerge de qáteler menen birge itibar beriw kerek, sebebi olar paydalanıwshılardı shatastıra aladı. Eger sistemanıń paydalanıwshısı tájiriybesi az paydalanıwshı bolsa, bul anıq emeslikler úlken zıyan keltiredi. Paydalanıwshıda hár qanday másele payda bolǵan jaǵdayda, ásirese túsiniksiz jaǵdayda hújjetlerdi qarap shıǵıwı múmkin bolǵan tájiriybesi az paydalanıwshılar ushın mısallar kerek boladı.

Hújjetlerdegi máseleler kodlawdaǵı máseleler sıyaqlı rásmiy túrde sheshile aladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://www.softwaretestinggenius.com/documentation-testing-an-important-activity-in-software-testing| bet =New Post-Documentation Testing an Important Activity in Software Testing| at =Yoginder Nath| familiya =Gupta| sáne = January 2013 | baspaxana =}}&lt;/ref&gt;. Kemshiliklerdi jazıp barıw hám baqlaw quralları kodtaǵı kemshiliklerdegidey, kemshiliklerdi sheshiwdiń keń tarqalǵan quralları bolıp tabıladı.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Ónimlerdi testlew]]
[[Kategoriya:Texnikalıq kommunikaciya]]</text>
      <sha1>thyltisdciaft9yszgd5xrvsli407mk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aq qutı testlewi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48679</id>
    <revision>
      <id>275452</id>
      <parentid>275380</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12874" sha1="mh2zt96hyc2s8tqhuh824kauaua2lqs" xml:space="preserve">'''«Aq qutı» testlewi''' (sonday-aq '''anıq qutı testlewi''', '''shiyshe qutı testlewi''', '''móldir qutı testlewi''' hám '''strukturalıq testlew''' dep te ataladı) — qosımshanıń funkcionallıǵın emes (yaǵnıy [[Qara qutı testlewi|«qara qutı» testlewinen]] ayırmashılıǵı), al onıń ishki dúzilisin yamasa islew principin tekseretuǵın [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] usılı. «Aq qutı» testlewinde test jaǵdayların joybarlaw ushın sistemaǵa ishki kózqaras qollanıladı. Testlewshi kod arqalı ótetuǵın jollardı tekseriw hám kútilgen shıǵıs maǵlıwmatların anıqlaw ushın kiris maǵlıwmatların tańlaydı. Bul sxemadaǵı túyinlerdi testlewge, mısalı, sxema ishinde testlewge (ICT) uqsas.

«Aq qutı» testlewi programmalıq támiynattı testlew processiniń modullik, integraciyalıq hám sistemalıq dárejelerinde qollanıla aladı. Dástúrli testlewshiler «aq qutı» testlewin modullik dárejede ótkeriledi dep esaplawǵa beyim bolsa da, búgingi kúni ol integraciyalıq hám sistemalıq testlew ushın jiyirek qollanıladı. Ol modul ishindegi jollardı, integraciya waqtında moduller arasındaǵı jollardı hám sistemalıq dárejedegi test waqtında kishi sistemalar arasındaǵı jollardı testley aladı. Test dizaynınıń bul usılı kóplegen qáteler menen máselelerdi anıqlay alsa da, ol specifikaciyanıń ámelge asırılmaǵan bólimlerin yamasa jetispeytuǵın talaplardı ótkerip jiberiwi múmkin. «Aq qutı» testlewi joybarǵa tiykarlanǵan bolǵanda&lt;ref&gt;{{citation |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20040014965.pdf |page= 25 |quote= [Glossary] White Box Testing: '''Design-driven''' testing where engineers examine internal workings of code |author= Stacy Nelson |title= NASA/CR–2003-212806 Certification Processes for Safety-Critical and Mission-Critical Aerospace Software  |date= June 2003 |publisher= Ames Research Center }}&lt;/ref&gt;, yaǵnıy (DO-178C hám ISO 26262 processlerindegidey) programmalıq támiynattıń hárbir komponenti qalay islewi kerek ekeni haqqındaǵı kelisilgen specifikaciyalar ''tek'' ǵana basqaratuǵın bolsa, «aq qutı» testlew usılları ámelge asırılmaǵan yamasa jetispeytuǵın talaplardı bahalawdı da orınlay aladı.

«Aq qutı» testleriniń dizayn usıllarına tómendegi kod qamtıwı kriteriyaları kiredi:
* Basqarıw aǵımın testlew
* Maǵlıwmatlar aǵımın testlew
* Tarmaqlanıw boyınsha testlew
* Operatorlardı qamtıw
* Sheshimlerdi qamtıw
* Modifikaciyalanǵan shárt hám sheshim qamtıwı
* Tiykarǵı (prime) jollardı testlew
* Jollardı testlew

== Sholıw ==
«Aq qutı» testlewi — qosımshanı [[derek kodı]] dárejesinde testlew usılı. Bul test jaǵdayları joqarıda atalǵan dizayn usılları: basqarıw aǵımın testlew, maǵlıwmatlar aǵımın testlew, tarmaqlanıw boyınsha testlew, jollardı testlew, operatorlardı qamtıw hám sheshimlerdi qamtıw, sonday-aq modifikaciyalanǵan shárt hám sheshim qamtıwı arqalı alınadı. «Aq qutı» testlewi — barlıq kodtı tekseriw arqalı qátesiz ortalıq jaratıw ushın usı usıllardı basshılıq retinde qollanıw. Bul «aq qutı» testlew usılları «aq qutı» testlewiniń tiykarın quraydı. Onıń mánisi — keyin payda bolatuǵın jasırın qátelerdi azaytıw ushın qosımshanı derek kodı dárejesinde muqıyat testlew&lt;ref name=level&gt;{{web deregi | familiya =Williams| at =Laurie| bet =White-Box Testing|pages=60–61, 69| url =http://www.chaudhary.org/WhiteBox.pdf| qaralǵan sáne = 2013-jıl 13-fevral | arxivsáne = 2016-jıl 3-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20160303194843/http://www.chaudhary.org/WhiteBox.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Bul hár túrli usıllar qátelerdi minimallastırıw hám qátesiz ortalıq jaratıw ushın derek kodınıń hárbir kórinetuǵın jolın tekseredi. «Aq qutı» testlewiniń tiykarǵı mánisi — kodtıń qaysı qatarı orınlanıp atırǵanın biliw hám durıs shıǵıs maǵlıwmatınıń qanday bolıwı kerek ekenin anıqlay alıw&lt;ref name=level /&gt;.

== Dárejeleri ==
#Modullik testlew. «Aq qutı» testlewi modullik testlew waqtında kodtıń aldın testlengen kod penen integraciyalanǵanǵa shekem kózde tutılǵanday isleytuǵınına kóz jetkeriw ushın ótkeriledi. Modullik testlew waqtındaǵı «aq qutı» testlewi kóplegen kemshiliklerdi erte anıqlawı múmkin hám kod qosımshanıń qalǵan bólimi menen integraciyalanǵannan keyin payda bolatuǵın kemshiliklerdi sheshiwge járdem beredi. Sonlıqtan ol islep shıǵıwdıń keyingi basqıshlarında qátelerdiń tásirin azaytadı&lt;ref name=level /&gt;.
#Integraciyalıq testlew. Bul dárejedegi «aq qutı» testleri interfeyslerdiń bir-biri menen óz-ara tásirin tekseriw ushın jazıladı. Modullik dárejedegi testlew hárbir kodtıń testlengenine hám izolyaciyalanǵan ortalıqta tiyisli túrde isleytuǵınına kóz jetkerdi. Al integraciya baǵdarlamashıǵa belgili bolǵan interfeyslerdiń hár qanday óz-ara tásiri ushın «aq qutı» testlewin qollanıw arqalı ashıq ortalıqtaǵı minez-qulıqtıń durıslıǵın tekseredi&lt;ref name=level /&gt;.
#Regressiyalıq testlew. Regressiyalıq testlew waqtındaǵı «aq qutı» testlewi — modullik hám integraciyalıq testlew dárejelerindegi qayta paydalanılǵan «aq qutı» test jaǵdayların qollanıw&lt;ref name=level /&gt;.

== Tiykarǵı procedura ==
«Aq qutı» testlewiniń tiykarǵı proceduraları testlewshiden testlenip atırǵan derek kodı haqqında tereń bilimdi talap etedi. Hárbir kórinetuǵın jol testlewden ótiwi ushın qanday test jaǵdayların dúziw kerekligin biliw maqsetinde baǵdarlamashı qosımshanı tereń túsiniwi kerek. Derek kodı túsinilgennen keyin, test jaǵdayların dúziw ushın ol analizlene aladı. Tómende «aq qutı» testlewinde test jaǵdayların dúziw ushın orınlanatuǵın úsh tiykarǵı adım keltirilgen:

# Kiris maǵlıwmatları talaplardıń hár túrli túrlerin, funkcional specifikaciyalardı, hújjetlerdiń detallı dizaynın, tiyisli derek kodın hám qáwipsizlik specifikaciyaların óz ishine aladı. Bul — barlıq tiykarǵı informaciyanı tayarlaw ushın «aq qutı» testlewiniń tayarlıq basqıshı.
# Qayta islew pútkil testlew processin baǵdarlaw ushın táwekel analizin ótkeriwdi, tiyisli test jobasın dúziwdi, test jaǵdayların orınlawdı hám nátiyjeler haqqında xabarlawdı óz ishine aladı. Bul — test jaǵdayların dúziw basqıshı. Onda test jaǵdaylarınıń qosımshanı tolıq testlewine kóz jetkeriledi hám alınǵan nátiyjeler tiyisli túrde jazıp alınadı.
# Shıǵıs maǵlıwmatları joqarıdaǵı barlıq tayarlıqlar menen nátiyjelerdi qamtıytuǵın aqırǵı esabattı tayarlawdı óz ishine aladı.

== Artıqmashılıqları ==
# Derek kodı haqqında bilimge iye bolıwdıń qosımsha nátiyjesi tolıq testlew ushın paydalı.
#Kózge túspeytuǵın tar orınlar anıqlanatuǵın bolǵanlıqtan, kodtı optimallastırıw ańsatlasadı.
#Baǵdarlamashıǵa óz jumısın analizlew múmkinshiligin beredi, sebebi islep shıǵıwshılar hár qanday jańa ámelge asırıwdı muqıyat táriyipleydi.
#Testlerdiń derek kodınan izin baqlawdı támiyinleydi. Bul derek kodındaǵı keleshektegi ózgerislerdi jańa qosılǵan yamasa ózgertilgen testlerde ańsat esapqa alıwǵa múmkinshilik beredi&lt;ref name=binder&gt;{{cite book |last=Binder |first=Bob |date=2000 |title=Testing Object-oriented Systems |url=https://archive.org/details/testingobjectori00bind |url-access=registration |publisher=Addison-Wesley Publishing Company Inc. |isbn=9780201809381 }}&lt;/ref&gt;.
#Avtomatlastırıw ańsat&lt;ref name=introtest /&gt;.
#Testlewdi qashan toqtatıw kerekligi boyınsha anıq, injenerlik tiykarındaǵı qaǵıydalardı beredi&lt;ref name=myers&gt;{{cite book |last=Myers |first=Glenford |date=1979 |title=The Art of Software Testing |url=https://archive.org/details/artofsoftwaretes00myer |url-access=registration |publisher=John Wiley and Sons |isbn=9780471043287 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=introtest /&gt;.

== Kemshilikleri ==
#«Aq qutı» testleri belgili bir ámelge asırıwdıń detalların tekseriw ushın jazıladı. Bul ámelge asırıw ózgergende testlerdiń ótpeytuǵının bildiredi, sebebi test ámelge asırıw menen tıǵız baylanıslı. Ámelge asırıw ózgergende testlerdi oǵan qayta sáykeslendiriw ushın olardı jańalawǵa qosımsha jumıs kerek boladı. Al «qara qutı» testlewinde bolsa, testler ámelge asırıwǵa ǵárezsiz boladı. Sonlıqtan eger ámelge asırıw ózgerse, biraq onıń shıǵıs maǵlıwmatları yamasa qosımsha tásirleri ózgermese, testler tabıslı orınlana beredi.
#Testlenip atırǵan kod sol funkcionallıqtı basqasha ámelge asıratuǵınday etip qayta jazılıwı múmkin, bul testtegi boljawlardı nadurıs etip qoyadı. Bul keregi joq jerde ótpeytuǵın testlerge yamasa, eń jaman jaǵdayda, endi jalǵan unamlı nátiyje beretuǵın hám koddaǵı qátelerdi jasıratuǵın testlerge alıp keliwi múmkin. «Aq qutı» testi hesh qashan testlenip atırǵan kodtıń kózde tutılǵan minez-qulqın tekseretuǵınday etip jazılmaǵan, al tek belgili bir ámelge asırıwdıń óz isin isleytuǵının tekseretuǵınday etip jazılǵan.
#«Aq qutı» testlewi testlewge quramalılıq ákeledi, sebebi testlewshi programmanı biliwi kerek, yamasa test toparında programmanı kod dárejesinde túsine alatuǵın keminde bir júdá jaqsı baǵdarlamashı bolıwı kerek. «Aq qutı» testlewi ótkeriliwi kerek bolǵan testlew dárejesiniń quramalılıǵı sebepli joqarı bilimli baǵdarlamashını talap etedi.
#Geypara jaǵdaylarda qosımshanıń hárbir bar shártin testlew múmkin emes, sonlıqtan geypara shártler testlenbey qaladı.
#Testler programmalıq támiynattıń bar kórinisine baǵdarlanadı, sonlıqtan jetispeytuǵın funkcionallıq anıqlanbawı múmkin.

== Zamanagóy kózqaras ==
Zamanagóyirek kózqaras boyınsha, «aq qutı» testlewi menen «qara qutı» testlewi arasındaǵı dixotomiya anıq emes bolıp, áhmiyetin joǵaltıp barmaqta. Dáslep «aq qutı» derek kodın qollanıwdı, al «qara qutı» talaplardı qollanıwdı bildirgen bolsa, házir testler abstrakciyanıń hár túrli dárejelerindegi kóplegen hújjetlerden alınadı. Tiykarǵı nárse sonda, testler ádette kiris maǵlıwmatları keńisligi, graf yamasa logikalıq predikatlar sıyaqlı abstrakt strukturadan joybarlanadı, al másele sol abstrakt strukturanı abstrakciyanıń qaysı dárejesinen alatuǵınımızda&lt;ref name=introtest&gt;{{cite book |last1=Ammann |first1=Paul |last2=Offutt |first2=Jeff |date=2008 |title=Introduction to Software Testing |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-88038-1 |url=http://cs.gmu.edu/~offutt/softwaretest/ }}&lt;/ref&gt;. Bul derek kodı, talaplar, kiris maǵlıwmatları keńisliginiń táriyipleri yamasa onlaǵan dizayn modelleriniń biri bola aladı. Sonlıqtan «aq qutı / qara qutı» ayırmashılıǵı azıraq áhmiyetke iye, al bul terminler aktuallıǵın joǵaltıp barmaqta.

== Xakerlik ==
Penetraciyalıq testlewde «aq qutı» testlewi «aq qalpaqlı» xakerdiń hújim jasalıp atırǵan sistema haqqında tolıq bilimge iye bolatuǵın usılın bildiredi&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =A Penetration Testing Model | url =https://www.bsi.bund.de/SharedDocs/Downloads/EN/BSI/Publications/Studies/Penetration/penetration_pdf.pdf?__blob=publicationFile&amp;v=1 | baspaxana =Federal Office for Information Security (BSI)}}&lt;/ref&gt;. «Aq qutı» penetraciyalıq testiniń maqseti — nıshanalı sistema haqqında bilimi hám, múmkin, oǵan kiriwdiń tiykarǵı maǵlıwmatları bar shólkem ishindegi zıyankes adamdı imitaciyalaw. Bunday penetraciyalıq test ushın qaysı hújimlerdiń joqarı huqıqlı akkauntlarǵa qalay tásir ete alatuǵının analizlew maqsetinde ádette administrator kiriw maǵlıwmatları beriledi&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Baran |first1=Ewelina | bet =Types of penetration testing | sáne = 2023-jıl 20-fevral | url =https://www.blazeinfosec.com/post/types-of-penetration-testing/ | baspaxana =Blaze Information Security GmbH | qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Testlewshige derek kodı da maǵlıwmatnama retinde usınıla aladı. Eger kodtıń ózi nıshana bolsa, bul (tek) penetraciyalıq test emes, al derek kodınıń qáwipsizlik auditi (yamasa qáwipsizlikti qarap shıǵıw) boladı&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Sullivan |first1=James | bet =What is Code Audit: Understanding its Purpose and Process | url =https://www.oneseventech.com/blog/code-audit | baspaxana =17 Web Dev, LLC | qaralǵan sáne = 2024-jıl 12-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{Programmalıq támiynattı testlew}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Apparatlıq támiynattı testlew]]</text>
      <sha1>mh2zt96hyc2s8tqhuh824kauaua2lqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benchmark (esaplaw texnikası)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48680</id>
    <revision>
      <id>275451</id>
      <parentid>275381</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17963" sha1="cnpsv0i7lcfcs3i1bssa6yq6muioslo" xml:space="preserve">[[Fayl:OGRE screenshot 08.png|thumb|OGRE dvigateliniń benchmark retinde islep turǵan grafikalıq demo-versiyası]] [[Esaplaw texnikası|Esaplaw texnikasında]] '''benchmark''' — obekttiń salıstırmalı ónimliligin bahalaw ushın, ádette oǵan bir qatar standart testler menen sınaqlardı ótkeriw arqalı [[Kompyuter programması|kompyuter programmasın]], programmalar jıynaǵın yamasa basqa operaciyalardı iske qosıw&lt;ref&gt;{{Cite journal| doi = 10.1145/5666.5673| issn = 0001-0782| volume = 29| issue = 3| pages = 218–221| last1 = Fleming| first1 = Philip J.| last2 = Wallace| first2 = John J.| title = How not to lie with statistics: the correct way to summarize benchmark results| journal = Communications of the ACM| date = 1986-03-01| s2cid = 1047380| doi-access = free}}&lt;/ref&gt;.
''Benchmark'' termini sonday-aq muqıyat joybarlanǵan benchmarking programmalarınıń ózlerin ataw ushın da keń qollanıladı.

Benchmarking ádette [[Kompyuter apparatlıq támiynatı|kompyuter apparatlıq támiynatınıń]] ónimlilik qásiyetlerin, mısalı, [[Oraylıq processor|oraylıq processordıń]] (CPU) jıljımalı útirli operaciyalardı orınlaw ónimliligin bahalaw menen baylanıslı. Biraq bul usıl [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynatqa]] da qollanılatuǵın jaǵdaylar bar. Mısalı, programmalıq támiynat benchmarkları [[Kompilyator|kompilyatorlarǵa]] yamasa [[Maǵlıwmatlar bazasın basqarıw sisteması|maǵlıwmatlar bazasın basqarıw sistemalarına]] (MBBS) qollanıladı.

Benchmarklar hár túrli chip/sistema [[Kompyuter arxitekturası|arxitekturalarındaǵı]] hár túrli kishi sistemalardıń ónimliligin salıstırıw usılın beredi. Úziliksiz integraciyanıń bir bólegi retindegi benchmarking úziliksiz benchmarking (Continuous Benchmarking) dep ataladı&lt;ref&gt;{{cite book|doi=10.1109/IC2E.2019.00039|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/333918034|chapter=Continuous Benchmarking: Using System Benchmarking in Build Pipelines|year=2019|access-date=2023-12-03|first1=Martin|last1=Grambow|first2=Fabian|last2=Lehmann|first3=David|last3=Bermbach|title=2019 IEEE International Conference on Cloud Engineering (IC2E) |pages=241–246 |isbn=978-1-7281-0218-4 }}&lt;/ref&gt;.

== Maqseti ==
Kompyuter arxitekturası rawajlanǵan sayın, hár túrli kompyuter sistemalarınıń ónimliligin tek olardıń texnikalıq xarakteristikalarına qarap salıstırıw qıyınlastı. Sonlıqtan hár túrli arxitekturalardı salıstırıwǵa múmkinshilik beretuǵın testler islep shıǵıldı. Mısalı, Pentium 4 processorları ádette Athlon XP yamasa PowerPC processorlarına qaraǵanda joqarıraq taktlıq jiyilikte isledi, biraq bul shártli túrde kóbirek esaplaw quwatın bildirmedi. Taktlıq jiyiligi tómenirek processor joqarıraq jiyilikte isleytuǵın processor sıyaqlı yamasa hátte onnan da jaqsıraq islewi múmkin. BogoMips hám megagerc mifi túsiniklerin qarań.

Benchmarklar komponentke yamasa sistemaǵa túsetuǵın júkleme túrin imitaciyalaw ushın joybarlanadı. Sintetikalıq benchmarklar bunı komponentke júkleme túsiretuǵın arnawlı dúzilgen programmalar arqalı isleydi. Qosımsha benchmarkları sistemada haqıyqıy programmalardı iske qosadı. Qosımsha benchmarkları ádette belgili bir sistemanıń haqıyqıy ónimliligin anaǵurlım jaqsıraq ólshese de, sintetikalıq benchmarklar qattı disk yamasa tarmaq qurılması sıyaqlı ayırım komponentlerdi testlew ushın paydalı.

Benchmarklar ásirese oraylıq processordı joybarlawda áhmiyetli, sebebi olar processor arxitektorlarına mikroarxitekturalıq sheshimlerdi ólshew hám olar arasında kompromisler tabıw múmkinshiligin beredi. Mısalı, eger benchmark qosımshanıń tiykarǵı algoritmlerin ajıratıp alsa, onda ol usı qosımshanıń ónimlilikke sezimtal aspektlerin óz ishine aladı. Bul anaǵurlım kishi kod bólegin takt dálligindegi simulyatorda iske qosıw ónimlilikti qalay jaqsılaw kerekligi boyınsha kórsetpeler bere aladı.

Shama menen 1995-jıldan baslap SPEC benchmarklar jıynaǵı keń qollanıla basladı.

Kompyuter kompaniyalarınıń óz sistemaların haqıyqıy paydalanıwdı sáwlelendirmeytuǵın benchmark testlerinde ónimlilikti arttırıw ushın sazlaytuǵını belgili. Benchmarklar haqıyqıy paydalanıwdı jaqınıraq imitaciyalaytuǵınday etip jetilistirildi, sonda hár qanday sazlaw qosımshanıń ónimliligine de tásir etedi.

Programmalıq támiynattı jetkerip beriwshiler de óz marketinginde benchmarklardı qollanadı, mısalı, 1980 hám 1990-jıllarda básekiles relyaciyalıq maǵlıwmatlar bazasın islep shıǵarıwshılar arasındaǵı «benchmark urısları». Kompaniyalar ádette óz ónimlerin eń jaqsı tárepinen kórsetetuǵın benchmarklardı (yamasa benchmarklardıń aspektlerin) ǵana xabarlaydı. Sonday-aq olardıń óz ónimlerin ilajı barınsha jaqsı kórsetiw ushın benchmarklardıń áhmiyetin burmalap kórsetetuǵını da belgili&lt;ref name=&quot;rdbmsinformix20070612&quot;&gt;{{web deregi | bet =RDBMS Workshop: Informix | url =https://archive.computerhistory.org/resources/access/text/2013/05/102702566-05-01-acc.pdf | qaralǵan sáne = 2025-jıl 30-may | baspaxana =Computer History Museum | sáne = 2007-jıl 12-iyun |others=Interviewer: Luanne Johnson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rdbmsingressybase20070613&quot;&gt;{{web deregi | bet =RDBMS Workshop: Ingres and Sybase | url =https://archive.computerhistory.org/resources/access/text/2013/05/102702565-05-01-acc.pdf | qaralǵan sáne = 2025-jıl 30-may | baspaxana =Computer History Museum | sáne = 2007-jıl 13-iyun |others=Interviewer: Doug Jerger}}&lt;/ref&gt;.

Ónimlilik áhmiyetli bolǵanda, nıshanalı ortalıqtıń qosımshalar jıynaǵı ǵana áhmiyetke iye birden-bir benchmark bolıp tabıladı.

Programmalıq injiniring boyınsha izertlewlerde benchmarking tiykarǵı empirikalıq usıllardıń biri retinde moyınlanǵan. Ol jańa usıllar menen qurallardı bahalaw hám olardı eń jetilisken sheshimler menen salıstırıw ushın qollanıladı&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hasselbring |first=Wilhelm |chapter=Benchmarking as empirical standard in software engineering research |title=Proceedings of the 25th International Conference on Evaluation and Assessment in Software Engineering |year=2021 |pages=160–165 |doi=10.1145/3463274.3463361|arxiv=2105.00272 }}&lt;/ref&gt;.

== Funkcionallıǵı ==
Benchmarking programmalıq támiynatınıń múmkinshiliklerine ónimlilik barısın jazıp alıw yamasa onı elektron keste faylına eksport etiw, sızıqlı grafikler yamasa reńli kodlanǵan plitkalar sızıw sıyaqlı vizuallastırıw hám processti basınan baslamay-aq dawam ettiriw ushın onı toqtatıp turıw kiriwi múmkin. Programmalıq támiynat óz maqsetine tán qosımsha múmkinshiliklerge iye bola aladı. Mısalı, disk benchmarking programmalıq támiynatı qálew boyınsha disk tezligin pútkil disktiń emes, al onıń belgilengen diapazonı ishinde ólshey alıwı, erkin kiriw arqalı oqıw tezligin hám keshigiwdi ólshey alıwı, belgilengen aralıqlar hám ólshemlerdegi úlgiler arqalı tezlikti ólsheytuǵın «tez skanerlew» funkciyasına iye bolıwı hám maǵlıwmatlar blokınıń ólshemin, yaǵnıy bir oqıw sorawına soralatuǵın baytlar sanın belgilewge múmkinshilik beriwi múmkin&lt;ref&gt;Software: HDDScan, GNOME Disks&lt;/ref&gt;.

== Qıyınshılıqlar ==
Benchmarking ańsat emes hám boljawǵa bolatuǵın, paydalı juwmaqlarǵa keliw ushın kóbinese bir neshe iteraciyalıq basqıshtı talap etedi. Benchmarking maǵlıwmatların túsindiriw de júdá qıyın. Tómende keń tarqalǵan qıyınshılıqlardıń tolıq emes dizimi keltirilgen:

* Jetkerip beriwshiler óz ónimlerin arnawlı túrde tarawlıq standart benchmarklarǵa sazlawǵa beyim. Norton SysInfo (SI) benchmarkı ushın sazlaw ásirese ańsat, sebebi ol tiykarınan bir neshe operaciyanıń tezligine baǵdarlanǵan. Bunday nátiyjelerdi túsindiriwde júdá abaylı bolıń.
* Geypara jetkerip beriwshiler benchmarklarda «aldawshılıqta» ayıplanǵan — óz sistemaların benchmarkta anaǵurlım joqarı kórsetkishler beretuǵınday, biraq haqıyqıy itimal júklemede sonshelli nátiyjeli bolmaytuǵınday etip joybarlaǵan&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pcworld.com/article/111012/nvidias_benchmark_tactics_reassessed.html|title=NVidia's Benchmark Tactics Reassessed|first=Tom|last=Krazit|year=2003|work=IDG News|access-date=2009-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606032058/http://www.pcworld.com/article/111012/nvidias_benchmark_tactics_reassessed.html|archive-date=2011-06-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* Kóplegen benchmarklar tolıǵı menen esaplaw ónimliliginiń tezligine baǵdarlanadı hám kompyuter sistemasınıń basqa áhmiyetli qásiyetlerin esapqa almaydı, mısalı:
** Taza ónimlilikten basqa xızmet kórsetiw sapası. Ólshenbeytuǵın xızmet kórsetiw sapası qásiyetleriniń mısallarına qáwipsizlik, qoljetimlilik, isenimlilik, orınlanıw tutaslıǵı, xızmet kórsetiwge qolaylıq, masshtablanıwshılıq (ásirese quwattı tez hám úzilissiz qosıw yamasa qayta bólistiriw múmkinshiligi) hám t.b. kiredi. Kóbinese xızmet kórsetiw sapasınıń bul qásiyetleri arasında haqıyqıy kompromisler bar hám olardıń barlıǵı biznes esaplawlarında áhmiyetli. Transaction Processing Performance Council shólkeminiń benchmark specifikaciyaları ACID qásiyetleri testlerin, maǵlıwmatlar bazasınıń masshtablanıw qaǵıydaların hám xızmet kórsetiw dárejesine talaplardı belgilew arqalı bul máselelerdi birli-yarım sheshedi.
** Ulıwma alǵanda, benchmarklar iyelik etiwdiń ulıwma qunın (TCO) ólshemeydi. Transaction Processing Performance Council shólkeminiń benchmark specifikaciyaları ápiwayılastırılǵan TCO formulasın qollanıp, taza ónimlilik kórsetkishinen basqa baha/ónimlilik kórsetkishin de xabarlaw kerekligin belgilew arqalı bul máseleni birli-yarım sheshedi. Biraq qárejetler shártli túrde tek bireń-sarań boladı, al jetkerip beriwshilerdiń jasalma túrde tómen bahalı, júdá arnawlı «benchmark ushın arnawlı» konfiguraciyanı joybarlap, bahanı arnawlı túrde (hám tek) benchmark ushın belgileytuǵını belgili. Benchmark paketinen azmaz awıtqıw da haqıyqıy jaǵdayda anaǵurlım joqarı bahaǵa alıp keledi.
** Ortalıqqa túsetuǵın júkleme (orın, energiya hám salqınlatıw). Kóbirek energiya qollanılǵanda, kóshpeli sistemanıń batareyası tezirek tawsıladı hám onı jiyirek zaryadlaw kerek boladı. Kóbirek energiya hám/yamasa orın tutınatuǵın server bar maǵlıwmatlar orayınıń resurs sheklewlerine, sonıń ishinde salqınlatıw sheklewlerine sıymawı múmkin. Haqıyqıy kompromisler bar, sebebi yarımótkizgishlerdiń kópshiligi tezirek almasıw ushın kóbirek energiyanı talap etedi. Sonday-aq bir vattqa tuwrı keletuǵın ónimlilik túsinigin qarań.
** Yad ádewir qárejet bolatuǵın geypara engizilgen sistemalarda kodtıń jaqsıraq tıǵızlıǵı qárejetlerdi anaǵurlım azayta aladı.
* Jetkerip beriwshilerdiń benchmarkları islep shıǵıw, testlew hám apattan keyin qayta tiklew ushın kerekli esaplaw quwatına bolǵan talaplardı esapqa almawǵa beyim. Jetkerip beriwshiler dáslepki satıp alıw bahasın ilajı barınsha tómen kórsetiw ushın tek óndirislik quwat ushın tar mánide talap etiliwi múmkin bolǵan nárseni xabarlawdı jaqsı kóredi.
* Benchmarklar keń tarqatılǵan serverlerge, ásirese tarmaq topologiyasına ayrıqsha sezimtal serverlerge beyimlesiwde qıyınshılıqqa ushıraydı. Ásirese tor esaplawdıń payda bolıwı benchmarkingti quramalılastıradı, sebebi geypara júklemeler «torǵa qolaylı», al basqaları olay emes.
* Paydalanıwshılardıń ónimlilik haqqındaǵı túsinigi benchmarklar kórsetiwi múmkin bolǵan nárseden júdá basqasha bola aladı. Ásirese paydalanıwshılar boljanıwshılıqtı — xızmet kórsetiw dárejesi tuwralı kelisimlerdiń talapların udayı orınlaytuǵın yamasa olardan asıp túsetuǵın serverlerdi joqarı bahalaydı. Benchmarklar eń jaman jaǵdaydaǵı maksimal juwap beriw waqıtlarına (real waqıt esaplawları kózqarası) yamasa tómen standart awıtqıwlarǵa (paydalanıwshı kózqarası) emes, al ortasha kórsetkishlerge (IT kózqarası) itibar beriwge beyim.
* Kóplegen server arxitekturalarınıń ónimliligi paydalanıwdıń joqarı (100%-ke jaqın) dárejelerinde anaǵurlım tómenleydi — «jardan qulaydı». Benchmarklar bul faktordı esapqa alıwı kerek (biraq kóbinese esapqa almaydı). Ásirese jetkerip beriwshiler server benchmarkların shama menen 80% turaqlı paydalanıwda járiyalawǵa beyim — bul haqıyqatqa sáykes kelmeytuǵın jaǵday. Al talap bul dárejeden anaǵurlım artqanda pútkil sistemada ne bolatuǵının hújjetlestirmeydi.
* Kóplegen benchmarklar basqa qosımshalardı esapqa almay, bir qosımshaǵa yamasa hátte qosımshanıń bir qatlamına baǵdarlanadı. Házir maǵlıwmatlar oraylarınıń kópshiligi hár túrli sebepler menen virtuallastırıwdı keń engizip atır, al benchmarking ele de birlestirilgen serverlerde bir neshe qosımsha hám qosımsha qatlamları bir waqıtta isleytuǵın usı haqıyqatqa ilese almay atır.
* Paket rejimindegi esaplawlardıń, ásirese iri kólemli parallel paket hám onlayn esaplawlardıń ónimliligin ólshewge járdem beretuǵın joqarı sapalı benchmarklar az (eger bar bolsa). Paket rejimindegi esaplawlar kóbinese ay aqırı yamasa qarjı jılınıń aqırı sıyaqlı múddetlerge shekem uzaq orınlanatuǵın wazıypalardı durıs tamamlawdıń boljanıwshılıǵına anaǵurlım kóbirek baǵdarlanǵan. Esap-faktura beriw sıyaqlı kóplegen áhmiyetli tiykarǵı biznes processleri paketke baǵdarlanǵan hám, múmkin, udayı solay bolıp qaladı.
* Benchmarking mekemeleri kóbinese tiykarǵı ilimiy usıldı esapqa almaydı yamasa oǵan ámel etpeydi. Bunıń mısallarına (biraq tek olar menen sheklenbey) kishi tańlama kólemi, ózgeriwshilerdi qadaǵalawdıń joqlıǵı hám nátiyjelerdiń sheklengen qaytalanıwshılıǵı kiredi&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://donutey.com/hardwaretesting.php| bet =Hardware Testing and Benchmarking Methodology| jıl =2006| qaralǵan sáne = 2008-jıl 24-fevral | at =Kevin| familiya =Castor|url-status=dead| arxivurl =https://web.archive.org/web/20080205031133/http://www.donutey.com/hardwaretesting.php| arxivsáne = 2008-jıl 5-fevral }}&lt;/ref&gt;.

== Benchmarking principleri ==
Benchmarklar ushın jeti áhmiyetli qásiyet bar&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Wei |last1=Dai |first2=Daniel |last2=Berleant |chapter=Benchmarking Contemporary Deep Learning Hardware and Frameworks: a Survey of Qualitative Metrics |date=December 12–14, 2019 |location=Los Angeles, CA, USA |title=2019 IEEE First International Conference on Cognitive Machine Intelligence (CogMI)|publisher=IEEE |doi=10.1109/CogMI48466.2019.00029 |pages=148–155|chapter-url=https://dberleant.github.io/papers/BenchmarkingContemporaryDeepLearningHardwareAndFrameworks.pdf |arxiv=1907.03626 }}&lt;/ref&gt;. Bul tiykarǵı qásiyetler:
# Áhmiyetlilik: benchmarklar salıstırmalı túrde áhmiyetli qásiyetlerdi ólshewi kerek.
# Wákillik: benchmark ónimlilik kórsetkishleri taraw hám akademiyalıq ortalıq tárepinen keń qabıl etiliwi kerek.
# Ádillik: barlıq sistemalar ádil salıstırılıwı kerek.
# Qaytalanıwshılıq: benchmark nátiyjeleri tekserile aladı.
# Únemlilik: benchmark testleri únemli.
# Masshtablanıwshılıq: benchmark testleri tómennen joqarıǵa shekemgi resurslarǵa iye sistemalarda islewi kerek.
# Ashıqlıq: benchmark kórsetkishleri ańsat túsinikli bolıwı kerek.

== Benchmark túrleri ==
#Haqıyqıy programma
#*tekst redaktorı programmalıq támiynatı
#*CAD qural programmalıq támiynatı
#*paydalanıwshınıń ámeliy programmalıq támiynatı (mısalı, MIS)
#*Video oyınlar
#*Iri proektti jıynaytuǵın kompilyatorlar, mısalı, Chromium brauzeri yamasa Linux yadrosı
#Komponent benchmarkı / mikrobenchmark
#*tiykarǵı úles programma salıstırmalı túrde kishi hám belgili bir kod bóleginen turadı.
#*kompyuterdiń tiykarǵı komponentleriniń ónimliligin ólsheydi&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.da.isy.liu.se/pubs/ehliar/ehliar-ssocc2004.pdf|title= Benchmarking network processors|
first1=Andreas|last1= Ehliar |first2= Dake |last2=Liu}}&lt;/ref&gt;
#*registrler sanı, [[Kesh (esaplaw texnikası)|kesh]] ólshemi, yad keshigiwi hám t.b. sıyaqlı kompyuterdiń apparatlıq parametrlerin avtomatikalıq túrde anıqlaw ushın qollanılıwı múmkin.
#Yadro
#*tiykarǵı kodlardı óz ishine aladı
#*ádette haqıyqıy programmadan abstrakciyalanadı
#*ataqlı yadro: Livermore cikli
#*LINPACK benchmarkı (FORTRAN tilinde jazılǵan tiykarǵı sızıqlı algebra úles programmaların óz ishine aladı)
#*nátiyjeler Mflop/s birliginde beriledi.
#Sintetikalıq benchmark
#*Sintetikalıq benchmarktı programmalaw procedurası:
#**kóplegen qosımsha programmalardan operaciyalardıń barlıq túrleri boyınsha statistikanı alıw
#**hárbir operaciyanıń úlesin anıqlaw
#**joqarıdaǵı úleslerge tiykarlanıp programma jazıw
#*Sintetikalıq benchmarklardıń túrleri:
#**Whetstone
#**Dhrystone
#*Bular ulıwma maqsetli tarawlıq standart kompyuter benchmarklarınıń birinshileri edi. Olar zamanagóy konveyerli kompyuterlerde shártli túrde joqarı kórsetkishlerdi bermeydi.
# Kirgiziw/shıǵarıw benchmarkları
# Maǵlıwmatlar bazası benchmarkları
#* maǵlıwmatlar bazasın basqarıw sistemalarınıń (MBBS) ótkeriw qábiletin hám juwap beriw waqıtların ólsheydi
# Parallel benchmarklar
#* bir neshe yadrolı hám/yamasa bir neshe processorlı mashinalarda yamasa bir neshe mashinadan turatuǵın sistemalarda qollanıladı

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{Programmalıq támiynattı testlew}}

[[Kategoriya:Benchmarklar (esaplaw texnikası)]]
[[Kategoriya:Apparatlıq támiynattı testlew]]</text>
      <sha1>cnpsv0i7lcfcs3i1bssa6yq6muioslo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shegaralıq jaǵday</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48687</id>
    <revision>
      <id>275450</id>
      <parentid>275389</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6100" sha1="3qse8ynu71fsmcmzo22xx6ls6bf32ft" xml:space="preserve">'''Shegaralıq jaǵday''' — tek ekstremal (maksimal yamasa minimal) jumıs parametrinde júz beretuǵın másele yamasa jaǵday. Mısalı, stereo dinamik basqa hesh qanday ekstremal sazlawlar yamasa shártler bolmasa da, maksimal dawıs joqarılıǵında oynatılǵanda dawıstı aytarlıqtay buzıwı múmkin.

Shegaralıq jaǵday kútilgen yamasa kútilmegen bola aladı. Injeneriyada shegaralıq jaǵdaylardı jobalastırıw hám olardı durıs sheshiw áhmiyetli wazıypa bola aladı, biraq ol esapqa alınbay qalıwı yamasa tómen bahalanıwı múmkin.

Shegaralıq jaǵdaylardıń geypara keń tarqalǵan sebepleri&lt;ref&gt;{{web deregi | familiya =Beram | at =Shehab | sáne = 2023-jıl 3-avgust | bet =What is an edge case? Meaning, examples in software development | url =https://blog.logrocket.com/product-management/edge-case-software-development/ | qaralǵan sáne = 2023-jıl 24-oktyabr |website=LogRocket Blog | til =en-US}}&lt;/ref&gt;:

* Paydalanıwshınıń boljap bolmaytuǵın minez-qulqı
* Qollanıw jaǵdaylarınıń rawajlanıwı (mısalı, paydalanıwshınıń minez-qulqı waqıt ótiwi menen ózgeriwi múmkin)
* Testlew qamtıwınıń sheklengenligi
* Ónimniń quramalılıǵı (mısalı, tarqatılǵan sistemalarda yamasa mikroxızmetler arxitekturalarında)
* Resurslardıń sheklengenligi (mısalı, sheklengen esaplaw quwatı, [[Kompyuter yadı|kompyuter yadı]] yamasa [[Kompyuter maǵlıwmatların saqlaw|maǵlıwmatlardı saqlaw kólemi]])
* Basqa sırtqı sebepler

Shegaralıq jaǵdaylardıń geypara ápiwayı mısalları:

* Qosımshadaǵı uzın paydalanıwshı atı shegaradan shıǵıp ketedi hám nadurıs kórsetiledi
* Bronlaw sisteması kibise kúninde (29-fevral) bronlawlardı durıs qayta islemeydi

Ápiwayı emes shegaralıq jaǵdaylar injenerlik obekttiń isten shıǵıwına sebep bola aladı. Olar joybarlaw basqıshında aldın ala kórilmegen bolıwı hám obektti ádettegi paydalanıw waqtında múmkin emes dep esaplanǵan bolıwı múmkin. Sol sebepli jaqsı injenerlik standartlardı rásmiylestiriw boyınsha urınıwlar kóbinese shegaralıq jaǵdaylar haqqındaǵı maǵlıwmatlardı óz ishine aladı.

==Programmalıq injiniring==
Programmalastırıwda shegaralıq jaǵday ádette kompyuter programmasınıń tiykarındaǵı algoritmde arnawlı qayta islewdi talap etetuǵın kiris mánislerin óz ishine aladı. Kompyuter programmalarınıń usınday jaǵdaylardaǵı minez-qulqın tekseriw ilajı retinde ádette modullik testler dúziledi. Olar algoritmniń, funkciyanıń yamasa metodtıń shegaralıq shártlerin testleydi. Eger programma shegaralarda durıs islese, ol basqa barlıq jerde de durıs islewi kerek degen boljawdı qollanıp, jetkilikli qamtıwdı hám isenimdi támiyinlew ushın hárbir «shegara» átirapındaǵı shegaralıq jaǵdaylar seriyası qollanıla aladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.cs.cmu.edu/~rjsimmon/15122-s13/rec/07.pdf | bet =Unit Testing |work=Principles of Imperative Computation | jıl =2012 | qaralǵan sáne = 2014-jıl 16-yanvar | avtor =Zimmerman, Josh | baspaxana =cs.cmu.edu}}&lt;/ref&gt;.

Mısalı, eki sandı bóletuǵın funkciya júdá úlken hám júdá kishi sanlar menen testleniwi múmkin. Bunda eger ol mánisler spektriniń eki ushında da islese, olardıń arasında da durıs islewi kerek dep boljanadı&lt;ref&gt;{{Citation |last=Cho |first=Shinil |chapter=The Fourier transform |date=October 2018|chapter-url=http://dx.doi.org/10.1088/978-1-64327-286-3ch2 |title=Fourier Transform and Its Applications Using Microsoft EXCEL® |publisher=IOP Publishing |doi=10.1088/978-1-64327-286-3ch2 |isbn=978-1-64327-286-3 |s2cid=210754571 |access-date=2022-02-17|chapter-url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;.

Baǵdarlamashılar sonday-aq modullik testler qamtımaytuǵın shegaralıq jaǵdaylardı sheshiw ushın integraciyalıq testlerdi dúziwi múmkin&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Khorikov |first=Vladimir |title=Unit Testing: Principles, Practices, and Patterns |publisher=Manning Publications |year=2019 |isbn=978-1617296277 |pages=188–190 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Bul testler sistema pútinley testlengende ǵana payda bolatuǵın jaǵdaylardı qamtıydı. Mısalı, modullik test funkciyanıń nátiyjeni durıs esaplaytuǵınına kóz jetkeriwi múmkin, al integraciyalıq test bul funkciyanıń maǵlıwmatlar bazası yamasa sırtqı API menen integraciyalanǵanda durıs isleytuǵınına kóz jetkeredi. Bul testler tarqatılǵan sistemalarda, mikroxızmetlerde hám zatlar interneti (IoT) qurılmalarında sistemanıń quramalılıǵı artqan sayın ásirese áhmiyetli. Ásirese mikroxızmetlerde testlew qıyınlasadı, sebebi integraciyalıq testler barlıq mikroxızmetlerdiń aqırǵı noqatların qamtımawı múmkin, nátiyjede shegaralıq jaǵdaylar qamtılmay qaladı&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hossain |first1=Md. Delowar |last2=Sultana |first2=Tangina |last3=Akhter |first3=Sharmen |last4=Hossain |first4=Md Imtiaz |last5=Thu |first5=Ngo Thien |last6=Huynh |first6=Luan N. T. |last7=Lee |first7=Ga-Won |last8=Huh |first8=Eui-Nam |date=2023-06-23 |title=The role of microservice approach in edge computing: Opportunities, challenges, and research directions |journal=ICT Express |volume=9 |issue=6 |pages=1162–1182 |doi=10.1016/j.icte.2023.06.006 |issn=2405-9595|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;.

Shegaralıq jaǵdaylarǵa baylanıslı testlewdiń basqa túrlerine júkleme testlewi hám unamsız testlew/buzılıwlardı testlew kiriwi múmkin. Eki usıl da sistemanıń testlew qamtıwın keńeytiwge hám kútilmegen shegaralıq jaǵdaylardıń itimallıǵın azaytıwǵa baǵdarlanǵan.

Testlerge tiykarlanǵan islep shıǵıwda shegaralıq jaǵdaylar kod jazılǵanǵa shekem sistema talapları arqalı anıqlanıwı hám testlerde esapqa alınıwı múmkin. Bunday hújjetler mápli tárepler hám basqa toparlar menen talqılawlardan keyin ónim talapları hújjetine kirgiziliwi múmkin.

== Derekler ==
{{Derekler}}

[[Kategoriya:Injenerlik túsinikler]]
[[Kategoriya:Qollanıwǵa qolaylıq]]
[[Kategoriya:Texnikalıq kommunikaciya]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]</text>
      <sha1>3qse8ynu71fsmcmzo22xx6ls6bf32ft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qátelerdi boljaw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48689</id>
    <revision>
      <id>275449</id>
      <parentid>275391</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13635" sha1="0qz4ynsc9aw28gt89tyv99sj4vzbsd0" xml:space="preserve">[[Programmalıq támiynattı testlew|Programmalıq támiynattı testlewde]] '''qátelerdi boljaw''' — [[Kompyuter programması|programmalardaǵı]] qátelerdi tabıw ushın qollanılatuǵın [[Test jaǵdayı (programmalıq támiynat)|test jaǵdayları]] aldınǵı testlewdegi tájiriybe tiykarında dúziletuǵın testlew usılı&lt;ref name=&quot;Homes&quot;&gt;Bernard Homès, ''Fundamentals of Software Testing'' (2013), sec. 4.5.3.&lt;/ref&gt;. Test jaǵdaylarınıń kólemi ádette qatnasıp atırǵan programmalıq támiynat testlewshisine baylanıslı boladı. Ol qanday jaǵdaylar programmalıq támiynattıń buzılıwına kóbinese sebep bolatuǵının yamasa qátelerdiń payda bolıwına sebep bolıwı múmkin ekenin anıqlaw ushın óz tájiriybesin hám intuiciyasın qollanadı&lt;ref&gt;R.G. Evans, ''Supercomputational Science'' (2012), p. 39.&lt;/ref&gt;. Ádettegi qátelerge nolge bóliw, null kórsetkishler yamasa jaramsız parametrler kiredi&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Mosley |first1=Daniel J. |url=https://books.google.com/books?id=PEBvfWESIt4C&amp;dq=Error+guessing+software&amp;pg=PA64 |title=Just Enough Software Test Automation |last2=Posey |first2=Bruce A. |date=2002 |publisher=Prentice Hall Professional |isbn=978-0-13-008468-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Qátelerdi boljawda testlew ushın anıq qaǵıydalar joq. Test jaǵdayları jaǵdayǵa qarap, funkcional hújjetlerge súyenip yamasa operaciyalardı testlew waqtında kútilmegen/hújjetlestirilmegen qáte tabılǵanda dúziledi&lt;ref name=&quot;Homes&quot;/&gt;.

== Qáteler túrleri ==
[[Fayl:First Computer Bug, 1947.jpg|thumb|Garvard Mark II kompyuterindegi sistemalıq qáteniń sebebi onıń «bug»ı, yaǵnıy haqıyqıy kúye ekeni anıqlandı.]]
Bul usıldı qollanǵanda ushırasıwı múmkin bolǵan programmalıq támiynat kemshilikleri sansız kóp. Degen menen, tómende kategoriyalarǵa toparlastırılǵan eń keń tarqalǵan kemshilikler keltirilgen&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Howden|first=William E.|title=2011 IEEE 35th Annual Computer Software and Applications Conference Workshops |chapter=Error-Based Software Testing and Analysis |date=July 2011 |pages=161–167|doi=10.1109/COMPSACW.2011.36 |bibcode=2011cmps.conf...50H |isbn=978-1-4577-0980-7 }}&lt;/ref&gt;:

'''Ámelge asırıw dárejesindegi qáteler'''

Ámelge asırıw qáteleri maǵlıwmatlardıń belgili bir shártlerin qayta islewge baylanıslı.

* Esaplaw qátesi: programma iske qosıladı, biraq kózde tutılǵanday islemeydi.
* Domen qátesi: tarmaqlanıw logikası programmanı pútkilley durıs emes jolǵa salıp jiberedi.
* Kishi jaǵday qátesi: kerekli jaǵday jetispeydi. Islep shıǵıwshı ekstremal mánislerge hám shegaralarǵa itibar beriwi kerek.
* Umıtıw qátesi: ózgeriwshiniń neni bildiriwi kerek ekenin baqlap barıw qıyın.
* Shegaralıq jaǵday qátesi: baslanǵısh, aqırǵı hám bos jaǵdaylardı óz ishine alıwı múmkin bolǵan siyrek jaǵdaylar.
* Massiv shegaraları qátesi: cikllerde shegaradan tısqarı mánislerge silteme beriledi.
* Kiris aǵımı qátesi: nadurıs kiris maǵlıwmatı berilgeni sebepli programma berilgen maǵlıwmatlardıń kózde tutılǵan shegarasınan ótip oqıydı. Mısalı, tokenler menen ajıratılǵan fayldaǵı qońsılas ajıratqıshlar arasındaǵı bos maydanlar.
* Cikldi tamamlaw qátesi: cikldan shıǵıwǵa muqıyat itibar berilmeydi, bul barlıq múmkin bolǵan cikllerde emes, al belgili bir qollanıw jaǵdaylarında payda bolatuǵın itimal kemshiliklerge alıp keledi&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{web deregi | sáne = 2022-jıl 24-mart | bet =Bugs in Software Testing | url =https://www.geeksforgeeks.org/software-testing/bugs-in-software-testing/| qaralǵan sáne = 2026-jıl 9-avgust |website=GeeksforGeeks| til =en}}&lt;/ref&gt;.
* UI/UX qátesi: paydalanıwshı interfeysinde, paydalanıwshı tájiriybesinde hám dizaynda máseleler bar&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.
* Ónimlilik qátesi: programmanıń nátiyjelerdi orınlaw waqtı tómen boladı, ol kóp toqtap qaladı yamasa júdá úlken júklemede isten shıǵadı&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.
* Qáwipsizlik qátesi: ruqsatsız kiriwge yamasa maǵlıwmatlardıń aǵıp ketiwine alıp keliwi múmkin bolǵan hálsizlikler bar&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.
* Sáykeslik qáteleri: programma hár túrli brauzerlerde, qurılmalarda, operaciyalıq sistemalarda yamasa ortalıqlarda hár túrli isleydi&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

'''Paydalanıwshıǵa baǵdarlanǵan qáteler'''

Qátelerdiń ekinshi kategoriyası testlewshilerdiń yamasa islep shıǵıwshılardıń programmanıń barlıq bólimlerine bir waqıtta itibar bere almawına baylanıslı. Bul qáteler programmanı udayı buza bermewi múmkin, biraq olar kodtıń sapasına hám onıń tiykarında keleshekte islep shıǵıwdı dawam ettiriw múmkinshiligine unamsız tásir etiwi múmkin&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

* Talaplarǵa itibar qátesi: programmanıń barlıq múmkin bolǵan test jaǵdayların sáwlelendiretuǵın test jaǵdayları jetkiliksiz.
* Kútilmegen paydalanıwshı háreketi qátesi: paydalanıwshı islep shıǵıwshı esapqa almaǵan háreketti orınlaydı.
* Umıtıw qátesi: programmadaǵı ózgeriwshiniń neni bildiriwi kerek ekenin baqlap barıw qıyın.

== Tariyxı ==
Amerikalı kompyuter ilimpazı Glenford Mayers bul usıldı birinshi bolıp 1979-jılǵı ''The Art of Software Testing'' («Programmalıq támiynattı testlew óneri») kitabında hújjetlestirdi&lt;ref name=&quot;myers1979&quot;&gt;{{Cite book |last=Myers |first=Glenford J. |date=1979 |title=The Art of Software Testing |url=https://archive.org/details/artofsoftwaretes00myer |location=New York |publisher=Wiley |isbn=0-471-04328-1 |lccn=78012923 |oclc=4194539}}&lt;/ref&gt;. Ol bul usıldı testlewshiniń tájiriybesine tiykarlanǵan intuitiv usıl retinde usındı&lt;ref name=&quot;myers1979&quot; /&gt;.

Mayers bul usıldı programmalarda jiyi ushırasatuǵın jaǵdaylardıń kishi dizimi menen táriyipledi. Bunıń keń tarqalǵan mısalı — nol mánisi. Programma kiris maǵlıwmatın qabıl etetuǵın yamasa shıǵıs maǵlıwmatın payda etetuǵın hár qanday jerde nol kiris maǵlıwmatı retinde de, shıǵıs maǵlıwmatı retinde de testleniwi kerek, sebebi nol nolge bóliw sıyaqlı qátelerdiń keń tarqalǵan sebebi bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;myers1979&quot; /&gt;. Bos jaǵday da usınday tártipte qayta isleniwi kerek. Sanlar diziminiń ortasha mánisin esaplaytuǵın programma kútilgendey islewi múmkin, biraq dizim bos bolǵanda isten shıǵadı, sebebi dizimdegi elementler sanı bóliwshi retinde qollanıladı.

== Ámeliyatta qollanılıwı ==
Qátelerdi boljaw programmalıq támiynattı testlew boyınsha ádebiyatlarda da, óndirislik tájiriybelerde de ushırasadı. Ámeliyatta ol [[Shegaralıq mánislerdi analizlew|shegaralıq mánislerdi analizlew]] hám [[Ekvivalentlik klaslarına bóliw|ekvivalentlik klaslarına bóliw]] sıyaqlı formal usıllar menen birge qollanıladı. Qátelerdi boljaw formal usıllardıń ornına emes, al olar menen birge qollanıladı&lt;ref name=&quot;istqb&quot;&gt;{{web deregi | bet =Certified Tester Foundation Level Syllabus v4.0.1 | sáne = 2024 | baspaxana =International Software Testing Qualifications Board | url =https://istqb.org/wp-content/uploads/2024/11/ISTQB_CTFL_Syllabus_v4.0.1.pdf |pages=43–44 |type=Report}}&lt;/ref&gt;. Onıń qanshelli jaqsı isleytuǵını qatnasıp atırǵan testlewshiniń sheberligine kúshli baylanıslı&lt;ref name=&quot;istqb&quot; /&gt;.

Bul usıldıń strukturalanǵanıraq forması — buzılıwlarǵa hújim. Bunda testlewshi itimal bolıp kóringen kemshilikler menen buzılıwlardıń dizimin jazıp shıǵadı, al keyin dizimdegi hárbiri ushın test joybarlaydı&lt;ref name=&quot;istqb&quot; /&gt;. Járiyalanǵan katalogtıń bolıwınıń sebebi de usında. Djem Keyner, Djek Folk hám Xung Kuok Nguen avtorlıǵındaǵı ''Testing Computer Software'' kitabında keń tarqalǵan programmalıq támiynat qáteleriniń katalogı berilgen qosımsha bar&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Kaner |first1=Cem |last2=Falk |first2=Jack |last3=Nguyen |first3=Hung Quoc |date=1999 |title=Testing Computer Software |edition=2nd |location=New York |publisher=Wiley |isbn=978-0-471-35846-6}}&lt;/ref&gt;. 2003-jılı Keyner Giri Vidjayaragxavan menen birge usınday katalogtıń testlew ideyalarınıń jaqsı deregi ekenin dálilledi&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Vijayaraghavan |first1=Giri |last2=Kaner |first2=Cem |date=2003 |chapter=Bug taxonomies: Use them to generate better tests |title=Software Testing Analysis and Review Conference (STAR East) |chapter-url=https://kaner.com/pdfs/BugTaxonomies.pdf}}&lt;/ref&gt;. Testlewshi dizimnen buzılıw túrin tańlaydı hám oǵan qanday kiris maǵlıwmatı sebep bolatuǵının anıqlaydı. Sol jılı Djeyms A. Uittaker ''How to Break Software'' («Programmalıq támiynattı qalay buzıw kerek») kitabın járiyaladı. Bul kitap — nomerlengen hújimler seriyası&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Whittaker |first=James A. |date=2003 |title=How to Break Software: A Practical Guide to Testing |location=Boston |publisher=Addison-Wesley |isbn=0-201-79619-8}}&lt;/ref&gt;. Birinshi hújim testlewshige programmadaǵı barlıq qáte xabarlarınıń payda bolıwına májbúrleytuǵın kiris maǵlıwmatların beriwdi usınadı. Keyingi hújimler kiris buferiniń tolıp ketiwin hám jaramsız fayl atların qamtıydı.

Video oyın studiyaları da qátelerdi tabıw strategiyası retinde ashıq beta-testlewdi qollanadı. Bunda qatnasıwshılar oyındı erkin izertleydi hám oyın barısında keri baylanıs beredi&lt;ref name=&quot;politowski2021&quot;&gt;{{Cite book |last1=Politowski |first1=Cristiano |last2=Petrillo |first2=Fabio |last3=Guéhéneuc |first3=Yann-Gaël |chapter=A Survey of Video Game Testing |date=May 2021 |title=2021 IEEE/ACM International Conference on Automation of Software Test (AST) |pages=90–99 |doi=10.1109/AST52587.2021.00018 |arxiv=2103.06431 |bibcode=2021ast..conf...18P |isbn=978-1-6654-3567-3 }}&lt;/ref&gt;. Sol izertlewde Kristiano Politovski, Fabio Petrillo hám Yann-Gael Geenyok studiyalardıń óz oyınların derlik tolıǵı menen qol menen testleytuǵının hám testlewshilerdiń ádette oyındı aldınnan jaqsı biletuǵın adamlar ekenin anıqladı. Jumıstıń júdá az bólegi avtomatlastırılǵan&lt;ref name=&quot;politowski2021&quot; /&gt;.

== Jasalma intellekt hám qátelerdi boljaw ==
Qátelerdi boljaw testlewshiniń programmanıń qay jerde buzılıwı itimal ekenligi haqqındaǵı intuiciyasına baylanıslı bolǵanlıqtan, ol [[Mashinalıq oqıtıw|mashinalıq oqıtıw]] hám [[Jasalma intellekt|jasalma intellekt]] arqalı birli-yarım avtomatlastırıwǵa qızıǵıwshılıq tuwdırdı. Tekst hám kodtıń úlken jıynaqlarında oqıtılǵan [[Úlken til modeli|úlken til modelleri]] (ÚTM) funkciyanı hám onıń tábiyiy tilde jazılǵan talapların oqıp, oǵan test jaǵdayların usına aladı. Izertlewshiler olardı modullik testlerdi, test kiris maǵlıwmatların hám test orakulların generaciyalaw ushın qollanıwdı izertledi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Tasarsu |first1=Murat |last2=Tokmak |first2=Ahmet Vedat |last3=Catal |first3=Cagatay |date=2026-03-30 |title=Test case generation using large language models: a systematic literature review |journal=Cluster Computing |language=en |volume=29 |issue=4 |pages=227 |doi=10.1007/s10586-026-06021-z |issn=1573-7543|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;.

ÚTM-lerdi test jaǵdayların generaciyalawǵa qollanıw boyınsha bar ádebiyatlar tórt tiykarǵı kategoriyaǵa bólinip táriyiplene aladı: [[Promt injiniring|promt injiniring]] hám onı jetilistiriw; qáteler anıqlanǵannan keyin testlerdi dúzetetuǵın yamasa qayta generaciyalaytuǵın keri baylanıs cikilleri; modeldi kod hám oǵan baylanıslı testlerde qosımsha oqıtıw (fine-tuning) yamasa aldın ala oqıtıw; hám modeldi bar testlew quralı menen biriktiretuǵın gibrid sistemalar&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Celik |first1=Arda |last2=Mahmoud |first2=Qusay H. |date=2025-09-09 |title=A Review of Large Language Models for Automated Test Case Generation |journal=Machine Learning and Knowledge Extraction |language=en |volume=7 |issue=3 |pages=97 |doi=10.3390/make7030097 |doi-access=free |issn=2504-4990 }}&lt;/ref&gt;. Gibrid tásilde model ádettegi qural qosımsha qamtıwdı tabıwdı toqtatqanda jańa kiris maǵlıwmatların usınıw ushın qollanıladı&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Bul JI quralları ádette integraciyalanǵan islep shıǵıw ortalıqları ushın plaginler retinde yamasa úziliksiz integraciya konveyeriniń adımları retinde jetkerip beriledi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Xabarlanǵan artıqmashılıqlarǵa dástúrli usıllar hám qurallarǵa salıstırǵanda testlerdi tezirek dúziw, tarmaqlanıwlardı keńirek qamtıw hám adam kózden ótkeriwshiler oqıwǵa ańsatıraq dep esaplaytuǵın testler kiredi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sonday-aq ÚTM-ler qáteler haqqındaǵı esabatlarda táriyiplengen buzılıwlardı qayta payda etiwde de paydalı ekenin kórsetti. Bul wazıypa adamnıń buzılıwdı izertlegende qollanatuǵın intuiciyasına uqsas&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Sheklewlerge gallyucinaciyalanǵan identifikatorlar, durıs emes tastıyıqlawlar hám ótkerip jiberilgen shegaralıq jaǵdaylar kiredi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Bul qáteler ÚTM-niń nátiyjeli kontekst aynasınıń tolıp ketiwi menen baylanıslı. Bul modeldiń bir waqıtta qarap shıǵa alatuǵın kod kólemin sheklеydi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Bul modellerdiń házirgi sheklewlerin esapqa alıp, izertlewshiler ádette olardı adam ótkeretuǵın testlewdiń ornına emes, al onı tolıqtıratuǵın qural retinde qollanıw kerek degen juwmaqqa keledi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Programmalastırıw]]</text>
      <sha1>0qz4ynsc9aw28gt89tyv99sj4vzbsd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turaqsız test</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48694</id>
    <revision>
      <id>275448</id>
      <parentid>275396</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5108" sha1="ot8117ac0nddey3suq6jebmml75njuz" xml:space="preserve">'''Turaqsız test''' ([[Inglis tili|ingl]]. ''flaky test'' yamasa ''flaky test case'') — deterministik emes minez-qulıqtı kórsetetuǵın programmalıq támiynat testi, yaǵnıy ol tiykarındaǵı kodta hesh qanday ózgerissiz-aq birese ótiwi, birese ótpewi múmkin&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Luo |first1=Qingzhou |last2=Harman |first2=Mark |last3=Gao |first3=Yuanliang |chapter=A large-scale empirical comparison of static and dynamic test case prioritization techniques |pages=559–570 |title=Proceedings of the 2016 24th ACM SIGSOFT International Symposium on Foundations of Software Engineering |year=2016 |doi=10.1145/2950290.2950344 |arxiv=1801.05917 |isbn=978-1-4503-4218-6 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bell |first1=Jonathan |last2=Legunsen |first2=Owolabi |last3=Hilton |first3=Michael |last4=Eloussi |first4=Lamis |last5=Yung |first5=Tegawendé F. Bissyandé |chapter=D e F laker: Automatically detecting flaky tests |pages=433–444 |title=Proceedings of the 40th International Conference on Software Engineering |year=2018 |doi=10.1145/3180155.3180164 |isbn=978-1-4503-5638-1 }}&lt;/ref&gt;. Bunday turaqsızlıq bir qatar sebepler boyınsha payda bola aladı, sonıń ishinde bir waqıtlılıq máseleleri, waqıtqa ǵárezlilik, sırtqı sistemalarǵa súyeniw yamasa testler arasında jetkilikli izolyaciyanıń bolmawı&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lam |first1=Wing |last2=Kang |first2=Shin Yoo |title=Root causes of flaky tests in software systems |journal=IEEE Transactions on Software Engineering |year=2020 |doi=10.1109/TSE.2019.2905169 |doi-broken-date=3 May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Gao |first1=Yuanliang |last2=Zhang |first2=Lingming |title=Understanding flaky tests: The developer's perspective |year=2019 |doi=10.1109/ICSE.2019.00077}}&lt;/ref&gt;. Turaqsız testler úziliksiz integraciya ortalıqlarında máselege aylanadı, sebebi olar avtomatlastırılǵan testler jıynaqlarına bolǵan isenimdi tómenletedi hám haqıyqıy kemshiliklerdi jasıra aladı. Bul dúzetiwge (debugging) bosqa jumsalǵan kúshke hám ónimliliktiń tómenlewine alıp keledi&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Micco |first1=John |title=Flaky tests at Google and how we mitigate them |journal=IEEE Software |year=2017 |volume=34 |issue=3 |pages=56–63 |doi=10.1109/MS.2017.34}}&lt;/ref&gt;.

Turaqsız testlerdi testlerdiń izolyaciyasın jaqsılaw, deterministik emeslik dereklerin (mısalı, waqıttı hám tosınnanlıqtı) qadaǵalaw, sırtqı ǵárezliliklerdi imitaciyalaw (mocking) hám buzılıwlardı tastıyıqlaw ushın testlerdi qayta iske qosıw arqalı azaytıwǵa boladı&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Eck |first1=William |last2=Palomba |first2=Fabio |last3=De Lucia |first3=Andrea |title=Understanding and addressing flaky tests: A systematic literature review |journal=Journal of Systems and Software |year=2021 |doi=10.1016/j.jss.2021.110911 |arxiv=2010.03303 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Gruber |first1=Markus |last2=Fraser |first2=Gordon |chapter=GUIDER: GUI structure and vision co-guided test script repair for Android apps |pages=191–203 |title=Proceedings of the 30th ACM SIGSOFT International Symposium on Software Testing and Analysis |year=2021 |doi=10.1145/3460319.3464830 |isbn=978-1-4503-8459-9 }}&lt;/ref&gt;. Turaqsızlıq iri kólemli programmalıq támiynattı islep shıǵıwda belgili másele bolıp tabıladı hám onı sheshiwdiń kóplegen usılları bar, mısalı, testlerdi qayta iske qosıw, karantin mexanizmleri yamasa testti joybarlawdıń jaqsıraq ámeliyatları&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Habchi |first1=Sarrah |last2=Papadakis |first2=Mike |title=On the use of retries for flaky tests |journal=Empirical Software Engineering |year=2022 |doi=10.1007/s10664-021-10048-3 |doi-broken-date=3 May 2026 }}&lt;/ref&gt;. Degen menen, turaqsız testler [[Programmalıq injiniring|programmalıq injiniringte]], ásirese deterministik emeslik keńirek tarqalǵan tarqatılǵan sistemalar hám iri kod bazaları ushın, aktiv izertlew tarawı bolıp qalmaqta&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Zhang |first1=Lingming |last2=Elbaum |first2=Sebastian |title=Flaky tests in modern software development: Characteristics and mitigation |journal=ACM Computing Surveys |year=2020 |doi=10.1145/3381035 |doi-broken-date=3 May 2026 }}&lt;/ref&gt;.

Izertlewlerde [[mashinalıq oqıtıw]] usılların qollanıp, turaqsız testlerdi avtomat túrde anıqlaw da izertlendi. Bir izertlewde 67 000-nan aslam testti óz ishine alatuǵın 26 Python proektiniń testler jıynaqları qollanılıp, orınlanıw tártibine ǵárezli hám ǵárezsiz turaqsız testlerdi anıqlaw ushın mashinalıq oqıtıw modelleri bahalandı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://ieeexplore.ieee.org/document/9787846/
| bet =Evaluating Features for Machine Learning Detection of Order- and Non-Order-Dependent Flaky Tests
| baspaxana =IEEE
| sáne = 2022 | qaralǵan sáne = 2026-jıl 21-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat anomaliyaları]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynatqa xızmet kórsetiw]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynat sapası]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]</text>
      <sha1>ot8117ac0nddey3suq6jebmml75njuz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Funkcional testlew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48698</id>
    <revision>
      <id>275447</id>
      <parentid>275400</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="0tfr3cisbga090octggxwksn1pl1uz0" xml:space="preserve">[[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|Programmalıq támiynattı islep shıǵıwda]] '''funkcional testlew''' — sistemanıń óz funkcional talaplarına sáykes keletuǵının tekseretuǵın [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] forması&lt;ref name=&quot;ISO24765&quot;&gt;ISO/IEC/IEEE 24765:2017, &quot;Systems and software engineering — Vocabulary&quot;, International Organization for Standardization, Geneva, Switzerland, 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ISO/IEC/IEEE International Standard - Systems and software engineering|publisher=ISO/IEC/IEEE 24765:2010(E)|year=2010|pages=vol., no., pp.1–418, 15 Dec. 2010}}&lt;/ref&gt;.

Ulıwma alǵanda, funkcional testlew — [[Qara qutı testlewi|«qara qutı»]] testlewi, yaǵnıy onda programmanıń ishki dúzilisi esapqa alınbaydı ([[Aq qutı testlewi|«aq qutı» testlewinen]] ayırmashılıǵı)&lt;ref name=&quot;KanerFalkNguyen1999&quot;&gt;Kaner, Falk, Nguyen. ''Testing Computer Software''. Wiley Computer Publishing, 1999, p. 42. ISBN 0-471-35846-0.&lt;/ref&gt;.

Geyde funkcional testlew sapanı támiyinlew (QA) processi bolıp tabıladı&lt;ref name=&quot;Prasad&quot;&gt;Prasad, Dr. K.V.K.K. (2008) ''ISTQB Certification Study Guide'', Wiley, ISBN 978-81-7722-711-6, p. vi&lt;/ref&gt;.

Sistemalıq testlewdiń bir forması retinde funkcional testlew pútkil sistemanıń funkcionallıq bóleklerin testleydi.
Atı uqsas bolsa da, funkcional testlew bir funkciyanıń kodın testlew emes.

Testlewdi jetkerip beriw cikliniń erterek basqıshlarına kirgiziw kózqarası tek funkcional testlew menen sheklenbeydi&lt;ref&gt;{{web deregi | bet =Full Stack Testing | url =https://www.thoughtworks.com/en-us/insights/books/full-stack-testing | qaralǵan sáne = 2022-jıl 8-sentyabr |website=www.thoughtworks.com | til =en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Túrleri ==
Funkcional testlewge tómendegiler kiredi (biraq tek olar menen sheklenbeydi)&lt;ref name=KanerFalkNguyen1999 /&gt;:
===Sanity testlew===
{{Main|Sanity testlew}}

===Tútin testlew===
{{Main|Tútin testlew}}

===Regressiyalıq testlew===
{{Main|Regressiyalıq testlew}}

===Qollanıwǵa qolaylıqtı testlew===
{{Main|Qollanıwǵa qolaylıqtı testlew}}

==Altı adım==
Funkcional testlew ádette altı adımdı óz ishine aladı:

# Programmalıq támiynat orınlawı kerek bolǵan funkciyalardı anıqlaw
# Funkciya specifikaciyaları tiykarında kiris maǵlıwmatların dúziw
# Funkciya specifikaciyaları tiykarında shıǵıs maǵlıwmatların anıqlaw
# Test jaǵdayın orınlaw
# Haqıyqıy hám kútilgen shıǵıs maǵlıwmatların salıstırıw
# Qosımshanıń klienttiń talabına sáykes isleytuǵının tekseriw

== Ashıq kodlı qurallar ==

Bir qatar ashıq kodlı qurallar veb, mobil hám API qosımshaların funkcional testlewdi qollaydı. Olarǵa tómendegiler kiredi:

* Selenium — veb-brauzerdi avtomatlastırıw
* Playwright — brauzerler aralıq basınan aqırına shekemgi testlew
* Robot Framework — gilt sózlerge tiykarlanǵan avtomatlastırıw
* Appium — mobil qosımshalardı testlew
* SoapUI — API funkcional testlewi
* Keploy — API testlew hám testlerdi generaciyalaw

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{Programmalıq támiynattı testlew}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]</text>
      <sha1>0tfr3cisbga090octggxwksn1pl1uz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fazz testlew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48699</id>
    <revision>
      <id>275446</id>
      <parentid>275401</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17631" sha1="pvklzmclcxejzii1xpv3omg7pam9sqy" xml:space="preserve">[[Fayl:American_fuzzy_lop's_afl-fuzz_running_on_a_test_program.png | thumb | right | American Fuzzy Lop quralınıń afl-fuzz programması test programmasında islep tur]]

[[Programmalastırıw|Programmalastırıwda]] hám [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|programmalıq támiynattı islep shıǵıwda]] '''fazzing''' ([[Inglis tili|ingl]]. ''fuzzing'') yamasa '''fazz testlew''' (''fuzz testing'') — [[Kompyuter programması|kompyuter programmasına]] kiris maǵlıwmatları retinde jaramsız, kútilmegen yamasa tosınnan alınǵan maǵlıwmatlardı beriwdi óz ishine alatuǵın avtomatlastırılǵan [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] usılı. Keyin programma isten shıǵıw, kodqa ornatılǵan [[Tastıyıqlaw (programmalıq támiynattı islep shıǵıw)|tastıyıqlawlardıń]] buzılıwı yamasa yadtıń itimal aǵıp ketiwi sıyaqlı ayrıqsha jaǵdaylar boyınsha baqlanadı. Ádette fazzerler strukturalanǵan kiris maǵlıwmatların qabıl etetuǵın programmalardı testlew ushın qollanıladı. Bul struktura, mısalı, fayl formatında yamasa protokolda belgilenedi hám jaramlı kiris maǵlıwmatın jaramsızınan ajıratadı. Nátiyjeli fazzer yarım jaramlı kiris maǵlıwmatların generaciyalaydı. Olar talqılawshı tárepinen tikkeley biykar etilmeytuǵınday «jetkilikli dárejede jaramlı» boladı, biraq programmanıń tereńirek bóliminde kútilmegen minez-qulıqtı payda etedi hám durıs sheshilmegen [[Múyeshlik jaǵday|múyeshlik jaǵdaylardı]] anıqlaw ushın «jetkilikli dárejede jaramsız» boladı.

Qáwipsizlik maqsetinde isenim shegarasınan ótetuǵın kiris maǵlıwmatları kóbinese eń paydalı boladı&lt;ref name=&quot;neystadt&quot;&gt;{{web deregi | avtor =John Neystadt | sáne = February 2008 | bet =Automated Penetration Testing with White-Box Fuzzing | url =http://msdn.microsoft.com/en-us/library/cc162782.aspx | baspaxana =Microsoft | qaralǵan sáne = 2009-jıl 14-may }}&lt;/ref&gt;. Mısalı, tek arnawlı huqıqlı paydalanıwshıǵa qoljetimli konfiguraciya faylın talqılaytuǵın kodtı fazz testlewge qaraǵanda, qálegen paydalanıwshı júklegen fayldı qayta isleytuǵın kodtı fazz testlew áhmiyetlirek.

==Tariyxı==

«Fuzz» termini 1988-jılı Viskonsin universitetinde professor Barton Miller júrgizgen magistratura dárejesindegi «Jetilisken operaciyalıq sistemalar» (CS736) sabaǵındaǵı proektten&lt;ref name=&quot;fuzz-cs736&quot;&gt;{{web deregi | avtor =Barton P. Miller | sáne = September 1988 | bet =Fall 1988 CS736 Project List | url =http://pages.cs.wisc.edu/~bart/fuzz/CS736-Projects-f1988.pdf |format=PDF | baspaxana =Computer Sciences Department, University of Wisconsin-Madison | qaralǵan sáne = 2020-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt; kelip shıqqan. Bul proekttiń nátiyjeleri keyin 1990-jılı járiyalandı&lt;ref name=&quot;fuzz1990&quot;&gt;{{cite journal |last1=Miller |first1=Barton P. |last2=Fredriksen |first2=Lars |last3=So |first3=Bryan |date=December 1990 |title=An Empirical Study of the Reliability of UNIX Utilities |journal=Communications of the ACM |volume=33 |issue=11 |pages=32–44 |doi=10.1145/96267.96279 |s2cid=14313707}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;forward-fuzz-testing&quot;&gt;{{web deregi | url = https://pages.cs.wisc.edu/~bart/fuzz/Foreword1.html
	| bet = Foreword for Fuzz Testing Book
	| familiya = Miller
	| at = Barton
	| sáne = April 2008 | website = UW-Madison Computer Sciences
	| qaralǵan sáne = 2024-jıl 29-mart }}&lt;/ref&gt;. UNIX utilitasın fazz testlew ushın proekt utilita ushın tosınnan kiris maǵlıwmatların hám buyrıq qatarı parametrlerin avtomatikalıq túrde generaciyaladı. Proekt UNIX buyrıq qatarı programmalarınıń isenimliligin olar isten shıqqanǵa shekem kóp sanlı tosınnan kiris maǵlıwmatların tez izbe-izlikte orınlaw arqalı testlew ushın joybarlandı. Millerdiń toparı ózleri testlegen utilitalardıń 25–33 procentin isten shıǵara aldı. Keyin olar sebebin anıqlaw ushın hárbir isten shıǵıwdı dúzetiw (debugging) arqalı talladı hám anıqlanǵan hárbir buzılıwdı kategoriyalarǵa bóldi. Basqa izertlewshilerge basqa programmalıq támiynat penen usınday eksperimentler ótkeriwge múmkinshilik beriw ushın qurallardıń derek kodı, test proceduraları hám dáslepki nátiyje maǵlıwmatları jámiyetshilikke ashıq etildi&lt;ref name=&quot;AutoDO-2&quot;&gt;{{web deregi | bet =Fuzz Testing of Application Reliability | url =http://pages.cs.wisc.edu/~bart/fuzz/ | baspaxana =University of Wisconsin-Madison | qaralǵan sáne = 2020-jıl 30-dekabr }}&lt;/ref&gt;. Bul erte dáwirdegi fazzing házir «qara qutı», generaciyalıq, strukturalanbaǵan («aqılsız» yamasa «klassikalıq») fazzing dep atalar edi.

Professor Barton Millerdiń aytıwınsha: «Proekt táriyipin jazıw barısında maǵan testlewdiń bul túrine at beriw kerek boldı. Men tosınnan alınǵan, strukturalanbaǵan maǵlıwmatlar sezimin payda etetuǵın at qáledim. Bir neshe ideyanı sınap kórgennen keyin, men fuzz terminine toqtadım»&lt;ref name=&quot;forward-fuzz-testing&quot; /&gt;.

Bul erte jumıstıń áhmiyetli úlesi — ápiwayı (derlik júdá ápiwayı) orakul. Eger programma tosınnan alınǵan kiris maǵlıwmatında isten shıqsa yamasa qatıp qalsa, ol testten ótpegen dep, al basqa jaǵdaylarda ótken dep esaplandı. Test orakulların dúziw qıyın bola alsa da, bul erte fazz testlewdiń orakulı ápiwayı hám qollanıw ushın universal edi.

2012-jılı aprel ayında Google kompaniyası Chromium veb-brauzeriniń qáwipsizlik ushın áhmiyetli komponentlerine arnalǵan bultqa tiykarlanǵan fazzing infrastrukturası — ClusterFuzz-tı járiyaladı&lt;ref name=&quot;clusterfuzz&quot;&gt;{{web deregi | bet =Announcing ClusterFuzz | url =https://blog.chromium.org/2012/04/fuzzing-for-security.html | qaralǵan sáne = 2017-jıl 9-mart }}&lt;/ref&gt;. Qáwipsizlik izertlewshileri óz fazzerlerin júkley aladı hám eger ClusterFuzz júklengen fazzer menen isten shıǵıwdı tapsa, qáte ushın sıylıq ala aladı.

2014-jılı sentyabr ayında Shellshock&lt;ref name=&quot;NYT-20140925-NP&quot;&gt;{{cite news |last=Perlroth |first=Nicole |title=Security Experts Expect 'Shellshock' Software Bug in Bash to Be Significant |url=https://www.nytimes.com/2014/09/26/technology/security-experts-expect-shellshock-software-bug-to-be-significant.html |date=25 September 2014 |work=The New York Times |access-date=25 September 2014}}&lt;/ref&gt; keń qollanılatuǵın UNIX Bash qabıǵındaǵı qáwipsizlik qáteleriniń toparı retinde ashıp kórsetildi. Shellshock hálsizlikleriniń kópshiligi AFL fazzeri járdeminde tabıldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =http://lcamtuf.blogspot.com/2014/10/bash-bug-how-we-finally-cracked.html| bet =Bash bug: the other two RCEs, or how we chipped away at the original fix (CVE-2014-6277 and '78)| sáne = 2014-jıl 1-oktyabr |website=lcamtuf's blog|last1=Zalewski|first1=Michał| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-mart }}&lt;/ref&gt;. (Internetke shıǵatuǵın kóplegen xızmetler, mısalı, geypara veb-serverler belgili bir sorawlardı qayta islew ushın Bash qabıǵın qollanadı. Bul hújimshige Bash qabıǵınıń hálsiz versiyalarına qálegen buyrıqlardı orınlatıwǵa múmkinshilik beredi. Bul hújimshige kompyuter sistemasına ruqsatsız kiriwge múmkinshilik bere aladı&lt;ref name=&quot;ZDN-20140929&quot;&gt;{{web deregi | familiya =Seltzer | at =Larry | bet =Shellshock makes Heartbleed look insignificant | url =https://www.zdnet.com/article/shellshock-makes-heartbleed-look-insignificant/ | sáne = 2014-jıl 29-sentyabr | baspaxana =ZDNet | qaralǵan sáne = 2014-jıl 29-sentyabr }}&lt;/ref&gt;.)

2015-jılı aprel ayında Xanno Byok AFL fazzeriniń 2014-jılǵı Heartbleed hálsizligin qalay tabıwı múmkin bolǵanın kórsetti&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Böck|first1=Hanno| bet =Fuzzing: Wie man Heartbleed hätte finden können (in German)| url =http://www.golem.de/news/fuzzing-wie-man-heartbleedhaette-finden-koennen-1504-113345.html|website=Golem.de| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-mart | til =de-DE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{web deregi |last1=Böck|first1=Hanno| bet =How Heartbleed could've been found (in English)| url =https://blog.hboeck.de/archives/868-How-Heartbleed-couldve-been-found.html|website=Hanno's blog| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-mart }}&lt;/ref&gt;. (Heartbleed hálsizligi 2014-jılı aprel ayında ashıp kórsetildi. Bul qarsılaslarǵa shifrlanǵan baylanıstı shifrdan shıǵarıwǵa múmkinshilik beretuǵın awır hálsizlik. Hálsizlik TLS protokolın ámelge asıratuǵın hám internettegi serverlerdiń kópshiligi qollanatuǵın OpenSSL kitapxanasına tosınnan kirgizilip qalǵan. Shodan 2016-jılı aprel ayında 238 000 mashinanıń ele de hálsiz ekenin xabarladı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.shodan.io/report/89bnfUyJ| bet =Search engine for the internet of things – devices still vulnerable to Heartbleed|website=shodan.io| qaralǵan sáne = 2017-jıl 13-mart }}&lt;/ref&gt;, al 2017-jılı yanvar ayında bul san 200 000 boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.shodan.io/report/DCPO7BkV| bet =Heartbleed Report (2017-01)|website=shodan.io| qaralǵan sáne = 2017-jıl 10-iyul | arxivsáne = 2017-jıl 23-yanvar | arxivurl =https://web.archive.org/web/20170123161742/https://www.shodan.io/report/DCPO7BkV|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.)

2016-jılı avgust ayında AQSH Qorǵanıw ministrliginiń Aldıńǵı qatarlı izertlew joybarları agentligi (DARPA) 11 saat dawam etken, tolıq avtomatlastırılǵan «bayraqtı basıp alıw» jarısı — birinshi Cyber Grand Challenge jarısınıń finalın ótkerdi&lt;ref name=&quot;cgc&quot;&gt;{{web deregi | url =http://www.darpa.mil/program/cyber-grand-challenge | bet = DARPA Cyber Grand Challenge | familiya =Walker | at =Michael |website=darpa.mil | qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-mart }}&lt;/ref&gt;. Maqset programmalıq támiynattaǵı kemshiliklerdi real waqıtta anıqlay alatuǵın, olardan paydalana alatuǵın hám olardı dúzete alatuǵın avtomatikalıq qorǵanıw sistemaların islep shıǵıw edi. Fazzing qarsılaslardıń programmalıq támiynatındaǵı kemshiliklerdi anıqlaw ushın nátiyjeli hújim strategiyası retinde qollanıldı. Ol hálsizliklerdi anıqlawdı avtomatlastırıwda úlken múmkinshilikti kórsetti. Devid Bramli basqarǵan ForAllSecure toparı islep shıqqan «Mayhem» dep atalǵan sistema jeńimpaz boldı&lt;ref name=&quot;2016 results&quot;&gt;{{web deregi | url =http://www.darpa.mil/news-events/2016-08-05a | bet =Mayhem comes in first place at CGC | qaralǵan sáne = 2017-jıl 12-mart }}&lt;/ref&gt;.

2016-jılı sentyabr ayında Microsoft kompaniyası programmalıq támiynattaǵı qáwipsizlik ushın áhmiyetli qátelerdi tabıwǵa arnalǵan bultqa tiykarlanǵan fazz testlew xızmeti — Project Springfield proektin járiyaladı&lt;ref name=&quot;springfield&quot;&gt;{{web deregi | bet =Announcing Project Springfield | url =https://blogs.microsoft.com/next/2016/09/26/microsoft-previews-project-springfield-cloud-based-bug-detector/#sm.001boqu0x14q8dbmplr1kwjuengqs | sáne = 2016-jıl 26-sentyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-mart }}&lt;/ref&gt;.

2016-jılı dekabr ayında Google kompaniyası qáwipsizlik ushın áhmiyetli bir neshe ashıq kodlı proektti úziliksiz fazz testlewge múmkinshilik beretuǵın OSS-Fuzz xızmetin járiyaladı&lt;ref name=&quot;ossfuzz&quot;&gt;{{web deregi | bet =Announcing OSS-Fuzz | url =https://testing.googleblog.com/2016/12/announcing-oss-fuzz-continuous-fuzzing.html | qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-mart }}&lt;/ref&gt;.

Black Hat 2018 konferenciyasında Kristofer Domas processordaǵı jasırın RISC yadrosınıń bar ekenin anıqlaw ushın fazzingti qollanıwdı kórsetti&lt;ref name=&quot;domas&quot;&gt;{{web deregi | avtor =Christopher Domas | sáne = August 2018 | bet =GOD MODE UNLOCKED - Hardware Backdoors in x86 CPUs | url =https://www.blackhat.com/us-18/briefings/schedule/#god-mode-unlocked---hardware-backdoors-in-x86-cpus-10194 | qaralǵan sáne = 2018-jıl 3-sentyabr }}&lt;/ref&gt;. Bul yadro 3-qorǵaw saqıynasınan 0-saqıyna buyrıqların orınlaw ushın bar qáwipsizlik tekseriwlerin aylanıp óte aldı.

2020-jılı sentyabr ayında [[Microsoft]] kompaniyası programmalıq támiynattaǵı qátelerdi anıqlawdı avtomatlastıratuǵın, óz serverinde ornatılatuǵın «xızmet retinde fazzing» platforması — OneFuzz-tı shıǵardı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.zdnet.com/article/microsoft-windows-10-is-hardened-with-these-fuzzing-security-tools-now-theyre-open-source/| bet =Microsoft: Windows 10 is hardened with these fuzzing security tools – now they're open source| sáne = 2020-jıl 15-sentyabr |website=ZDNet}}&lt;/ref&gt;. Ol Windows hám Linux sistemaların qollaydı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.infoworld.com/article/3575600/microsoft-open-sources-fuzzing-test-framework.html| bet =Microsoft open-sources fuzzing test framework| sáne = 2020-jıl 17-sentyabr |website=InfoWorld}}&lt;/ref&gt;. Úsh jıldan keyin, 2023-jıl 1-noyabrde, ol arxivlendi&lt;ref&gt;{{Citation |title=microsoft/onefuzz |date=2024-03-03 |url=https://github.com/microsoft/onefuzz |access-date=2024-03-06 |publisher=Microsoft}}&lt;/ref&gt;.

==Erte dáwirdegi tosınnan testlew==

Programmalardı tosınnan alınǵan kiris maǵlıwmatları menen testlew maǵlıwmatlar ele perfokartalarda saqlanǵan 1950-jıllarǵa barıp taqaladı&lt;ref name=&quot;weinberg&quot;&gt;{{web deregi | avtor =Gerald M. Weinberg | sáne = 2017-jıl 5-fevral | bet =Fuzz Testing and Fuzz History | url =http://secretsofconsulting.blogspot.com/2017/02/fuzz-testing-and-fuzz-history.html | qaralǵan sáne = 2017-jıl 6-fevral }}&lt;/ref&gt;. Baǵdarlamashılar kompyuter programmalarına kiris maǵlıwmatları retinde shıǵındıǵa taslanǵan perfokartalardı yamasa tosınnan alınǵan sanlar kartalarınıń topların qollanatuǵın edi. Eger orınlaw qálemegen minez-qulıqtı kórsetse, qáte anıqlanǵan bolıp esaplandı.

Tosınnan alınǵan kiris maǵlıwmatların orınlaw sonday-aq tosınnan testlew, «maymıl» testlewi yamasa Monte-Karlo dúzetiwi (debugging) dep te ataladı&lt;ref name=&quot;Bell&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Bell |first1=R. Charles |date=1983-02-01 |access-date=2026-05-18 |title=Monte Carlo debugging: a brief tutorial |url=https://doi.org/10.1145/358024.35805 |journal=Communications of the ACM |volume=26 |issue=2 |pages=126–127 |doi=10.1145/358024.35805 }}&lt;/ref&gt; (Monte-Karlo usıllarına uqsatıp).

1981-jılı Duran hám Ntafos programmanı tosınnan alınǵan kiris maǵlıwmatları menen testlewdiń nátiyjeliligin rásmiy túrde izertledi&lt;ref name=&quot;duran1&quot;&gt;{{cite book |last1=Duran |first1=Joe W. |last2=Ntafos |first2=Simeon C. |date=1981-03-09 |chapter=A report on random testing |chapter-url=http://dl.acm.org/citation.cfm?id=802530 |title=Proceedings of the ACM SIGSOFT International Conference on Software Engineering (ICSE'81) |pages=179–183 |isbn=9780897911467}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;duran2&quot;&gt;{{cite journal |last1=Duran |first1=Joe W. |last2=Ntafos |first2=Simeon C. |date=1984-07-01 |title=An Evaluation of Random Testing |journal=IEEE Transactions on Software Engineering |issue=4 |pages=438–444 |doi=10.1109/TSE.1984.5010257 |s2cid=17208399}}&lt;/ref&gt;. Tosınnan testlew programmanı testlewdiń eń jaman usılı dep keń esaplanǵan bolsa da, avtorlar onıń sistemalıraq testlew usıllarına únemli alternativa ekenin kórsete aldı.

1983-jılı Apple kompaniyasında Stiv Kepps klassikalıq Mac OS qosımshaları, mısalı, MacPaint ushın tosınnan kiris maǵlıwmatların generaciyalaytuǵın «The Monkey» («Maymıl») quralın islep shıqtı&lt;ref name=&quot;hertzfeld2004&quot;&gt;{{cite book |author=Andy Hertzfeld |year=2004 |title=Revolution in the Valley: The Insanely Great Story of How the Mac Was Made |publisher=O'Reily Press |isbn=978-0596007195}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AutoDO-3&quot;&gt;{{web deregi | bet =Macintosh Stories: Monkey Lives | url =http://www.folklore.org/StoryView.py?story=Monkey_Lives.txt | baspaxana =Folklore.org | sáne = 1999-jıl 22-fevral | qaralǵan sáne = 2010-jıl 28-may }}&lt;/ref&gt;. Kórkem «maymıl» sózi sheksiz maymıl teoremasına siltemedi. Bul teorema boyınsha jazıw mashinkasınıń klaviaturasın sheksiz waqıt dawamında tosınnan basqan maymıl aqır-aqıbetinde Shekspirdiń barlıq shıǵarmaların basıp shıǵaradı. Testlew jaǵdayında maymıl isten shıǵıwǵa sebep bolatuǵın kiris maǵlıwmatlarınıń belgili bir izbe-izligin jazadı.

1991-jılı crashme quralı shıǵarıldı. Ol tosınnan tańlanǵan parametrler menen sistemalıq shaqırıwlardı tosınnan orınlaw arqalı Unix hám Unix-qa uqsas [[Operaciyalıq sistema|operaciyalıq sistemalardıń]] shıdamlılıǵın testlewge arnalǵan&lt;ref name=&quot;AutoDO-4&quot;&gt;{{web deregi | bet =crashme | url =https://github.com/gjcarrette/crashme | baspaxana =CodePlex | qaralǵan sáne = 2021-jıl 21-may }}&lt;/ref&gt;.

== Túrleri ==
Fazzer bir neshe usıl menen klassifikaciyalanadı&lt;ref name=&quot;sutton&quot;&gt;{{cite book |last1=Sutton |first1=Michael |last2=Greene |first2=Adam |last3=Amini |first3=Pedram |year=2007 |title=Fuzzing: Brute Force Vulnerability Discovery |publisher=Addison-Wesley |isbn=978-0-321-44611-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;neystadt&quot;/&gt;:
# Kiris maǵlıwmatları nolden generaciyalanatuǵınına yamasa bar kiris maǵlıwmatların ózgertiw arqalı alınatuǵınına qarap, fazzer generaciyaǵa tiykarlanǵan yamasa mutaciyaǵa tiykarlanǵan bola aladı.
# Kiris maǵlıwmatlarınıń strukturasın biletuǵınına qarap, fazzer «aqılsız» (strukturalanbaǵan) yamasa «aqıllı» (strukturalanǵan) bola aladı.
# Programmanıń strukturasın biletuǵınına qarap, fazzer «aq qutı», «kúlreń qutı» yamasa «qara qutı» bola aladı.

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{Programmalıq támiynattı testlew}}

[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Qáwipsizlikti testlew]]</text>
      <sha1>pvklzmclcxejzii1xpv3omg7pam9sqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oyınlardı testlew</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48702</id>
    <revision>
      <id>275445</id>
      <parentid>275404</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>14033</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı</comment>
      <origin>275445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9101" sha1="j8pas9rb4bink9dwaxrh234ajfkzbps" xml:space="preserve">'''Oyınlardı testlew''', video oyın sanaatında sonday-aq '''sapanı támiyinlew testlewi''' ('''QA testlewi''') dep te ataladı, — video oyınlardıń sapasın qadaǵalaw ushın ótkeriletuǵın [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] processi&lt;ref&gt;Bates 2004, pp. 176–180.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Novak95&quot;&gt;Moore, Novak 2010, p. 95.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oxland3012&quot;&gt;Oxland 2004, pp. 301–302.&lt;/ref&gt;. Oyınlardı testlewdiń tiykarǵı funkciyası — programmalıq támiynattaǵı kemshiliklerdi anıqlaw hám hújjetlestiriw. Interaktiv [[oyın-zawıq]] programmalıq támiynatın testlew — [[Esaplaw texnikası|esaplaw texnikası]] boyınsha bilimdi, analitikalıq qábiletti, sın kózqarastan bahalaw kónlikpelerin hám shıdamlılıqtı talap etetuǵın joqarı texnikalıq taraw&lt;ref&gt;Bates 2004, pp. 178, 180.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oxland301&quot;&gt;Oxland 2004, p. 301.&lt;/ref&gt;. Sońǵı jılları oyınlardı testlew tarawı finanslıq jaqtan da, emocionallıq jaqtan da júdá awır hám qaytımsız bolǵanı ushın sınǵa ushıradı&lt;ref&gt;[http://www.ign.com/articles/2012/03/29/the-tough-life-of-a-games-tester &quot;The Tough Life of a Games Tester&quot;] from ''IGN''&lt;/ref&gt;.

== Tariyxı ==

Kompyuter hám video oyınlardıń dáslepki dáwirlerinde barlıq testlewge islep shıǵıwshı juwap berdi. Oyınlardıń kólemi sheklengen bolǵanlıqtan, bir yamasa eki testlewshiden artıq adam kerek bolmadı. Geypara jaǵdaylarda barlıq testlewdi baǵdarlamashılardıń ózleri orınlay alatuǵın edi.

Oyınlar quramalılasqan sayın «Sapanı bahalaw» yamasa «Sapanı támiyinlew» dep atalatuǵın QA resurslarınıń úlkenirek toparı kerek boldı. Kópshilik oyın shıǵarıwshıları hár túrli islep shıǵıwshılardıń hár qıylı oyınların testlew ushın úlken QA xızmetkerler quramın jumısqa aladı. Kópshilik shıǵarıwshılardıń úlken QA infrastrukturası bolıwına qaramastan, kóplegen islep shıǵıwshılar orında QA támiyinlew ushın testlewshilerdiń kishi toparın saqlap qaladı.

Kóplegen oyın islep shıǵıwshıları programma kodındaǵı yamasa grafikalıq qatlamlardaǵı kemshiliklerdi hám «qátelerdi» tabıw ushın joqarı texnikalıq bilimli hám oyınlardı jaqsı biletuǵın testlewshilerge súyenedi. Oyın testlewshileri ádette kóplegen platformalarda hár túrli oyınlardı oynaǵan tájiriybege iye boladı. Olar tapqan hár qanday máselelerdi tolıq esabatlarda jaza alıwı hám olarǵa silteme bere alıwı, tapsırmalar boyınsha múddetlerdi saqlawı hám oyınlardı eń qıyın sazlawlarında tamamlay alatuǵın sheberlik dárejesine iye bolıwı kerek. Kóbinese oyın testlewshisiniń lawazımı az haq tólenetuǵın, júdá stresli hám básekige qábiletli lawazım, biraq ol sanaatqa kiriw esigi bolǵanı ushın oǵan talap júdá joqarı. Oyın testlewshileri oyın jıynawındaǵı kishi kemshiliklerdi anıqlay alatuǵın sezgir adamlar bolıwı kerek.

Keń tarqalǵan qáte túsinik — barlıq&lt;!--«barlıq» sózin qaldırıń--&gt; oyın testlewshileri oyınnıń alfa yamasa beta versiyasınan zawıqlanadı hám geyde tabılǵan qáteler haqqında xabarlaydı degen pikir&lt;ref name=&quot;Oxland301&quot;/&gt;. Kerisinshe, oyınlardı testlew alfa versiyasına shekem qáliplesken hám kóbinese jalıqtıratuǵın metodologiyalardı qollanıp qátelerdi tabıwǵa qatań baǵdarlanǵan.

== Sholıw ==

Video oyın sanaatında standart metodologiya bolmasa da, sapanı támiyinlew oyındı islep shıǵıwdıń áhmiyetli komponenti bolıp tabıladı.&lt;!--52--&gt; Onıń ornına islep shıǵıwshılar menen shıǵarıwshılardıń óz usılları bar. Kishi islep shıǵıwshılarda ádette QA xızmetkerleri bolmaydı, al iri kompaniyalar QA toparların tolıq kúnlik jumısqa alıwı múmkin.&lt;!--52--&gt; Atı belgili kommerciyalıq oyınlardı shıǵarıwshınıń QA bólimi kásiplik hám nátiyjeli túrde testleydi&lt;ref name=&quot;Bethke52&quot;&gt;Bethke 2003, p. 52.&lt;/ref&gt;.

Testlew birinshi kod jazılǵan máwritte baslanadı hám oyın tamamlanıwǵa jaqınlaǵan sayın kúsheyedi&lt;ref&gt;Bates 2004, p. 176.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bethke53&quot;&gt;Bethke 2003, p. 53.&lt;/ref&gt;. Tiykarǵı QA toparı oyındı ol QA bólimine birinshi ret tapsırılǵannan baslap, hátte óndiristen keyingi basqıshqa shekem baqlaydı&lt;ref name=&quot;Bethke53&quot;/&gt;. Oyındı islep shıǵıw processiniń basında testlew toparı kishi boladı hám jańa kod boyınsha kúndelikli keri baylanısqa baǵdarlanadı.&lt;!--177--&gt; Oyın ''alfa'' basqıshına jaqınlaǵan sayın toparǵa kóbirek aǵzalar alınadı hám test jobaları jazıladı.&lt;!--177--&gt; Geyde qáte bolmaǵan funkciyalar qáte retinde xabarlanadı, al geyde baǵdarlamashılar toparı máselelerdi birinshi urınıwda dúzete almaydı&lt;ref name=&quot;Bates177&quot;&gt;Bates 2004, p. 177.&lt;/ref&gt;. Qáteler haqqında xabarlawdıń jaqsı sisteması baǵdarlamashılarǵa nátiyjeli islewge járdem beriwi múmkin.&lt;!--178--&gt; Proekt ''beta'' basqıshına ótkende, testlew toparınıń hárbir kún ushın anıq tapsırmaları boladı.&lt;!--178--&gt; Testlewshilerdiń keri baylanısı aqırǵı funkciyalardı alıp taslaw yamasa qosıw boyınsha aqırǵı sheshimlerdi anıqlawı múmkin.&lt;!--178--&gt; Jańa kózqarasqa iye testlewshilerdi tartıw jańa qátelerdi anıqlawǵa járdem beriwi múmkin&lt;ref name=&quot;Bethke53&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bates178&quot;&gt;Bates 2004, p. 178.&lt;/ref&gt;. Bul basqıshta bas testlewshi prodyuser hám bólim basshıları menen kúnde baylanısta boladı&lt;ref name=&quot;Bates179&quot;&gt;Bates 2004, p. 179.&lt;/ref&gt;. Eger islep shıǵıwshınıń sırtqı shıǵarıwshısı bolsa, shıǵarıwshınıń QA toparı menen koordinaciya baslanadı.&lt;!--178--&gt; Konsol oyınları ushın konsol kompaniyasınıń QA toparına oyın jıynawı jiberiledi.&lt;!--178--&gt; Beta-testlewge, mısalı, eger oyın kóp oyınshılı bolsa, erikliler qatnasıwı múmkin&lt;ref name=&quot;Bates178&quot;/&gt;.

Testlewshiler islep shıǵıwshılardan jobalastırılǵan, unikal identifikaciyalanatuǵın oyın jıynawların aladı&lt;ref name=&quot;Bates178&quot;/&gt;. Oyın oynap testlenedi hám testlewshiler anıqlanǵan hár qanday qátelerdi jazıp aladı. Bular programmalıq qátelerden baslap kórkemlik kemshiliklerine, logikalıq qátelerge hám dárejelerdegi qátelerge shekem bolıwı múmkin. Testlew kóbinese bilinbeytuǵın qátelerdi tabıw ushın dóretiwshilik penen oynawdı talap etedi. Geypara qátelerdi hújjetlestiriw ańsat, biraq kóplegen qáteler islep shıǵıwshı qáteni qayta payda ete alıwı yamasa tabıwı ushın tolıq táriyipti talap etedi. Testlewshiler qátelerdi bir neshe ret jazıp almaw ushın bir waqıtlılıqtı basqarıwdı qollanadı. Kóplegen video oyın kompaniyaları texnikalıq talaplardı testlewdi funkcionallıqtı testlewden pútkilley ajıratadı, sebebi testlewdiń basqa kónlikpeleri talap etiledi&lt;ref name=&quot;Oxland301&quot;/&gt;.

Eger video oyındı islep shıǵıw múddet aldınan «crunch» (asıǵıs jumıs) dáwirine kirse, oyındı testlew toparı keyinirek qosılǵan funkciyalar menen kontentti keshiktirmey testlewi kerek. Bul dáwirde, ásirese kóp oyınshılı oyınlarda, basqa bólimlerdiń xızmetkerleri de testlewge qatnasıwı múmkin. Ásirese QA toparı arasındaǵı uzaq dawam etken «crunch» dáwiriniń mısalı — ''Call of Duty: Black Ops 4'' oyının islep shıǵıw waqtında Treyarch kompaniyasında boldı&lt;ref&gt;{{web deregi | url =https://www.gamesindustry.biz/stories-of-crunch-contempt-for-qa-at-treyarch | bet = Stories of crunch, neglect for QA at Treyarch| avtor =Brendan Sinclair | sáne = 2019-jıl 26-iyun |website= gameindustry.biz| qaralǵan sáne = 2022-jıl 9-iyun |quote=}}&lt;/ref&gt;.

Kópshilik kompaniyalar qátelerdi olardıń awırlıǵın bahalaw boyınsha dárejelerge bóledi&lt;ref name=&quot;Bates178179&quot;&gt;Bates 2004, pp. 178–179.&lt;/ref&gt;:

* ''A qáteleri'' — oyındı shıǵarıwǵa kesent beretuǵın áhmiyetli qáteler, mısalı, olar oyınnıń isten shıǵıwına sebep bolıwı múmkin&lt;ref name=&quot;Bates178&quot;/&gt;.
* ''B qáteleri'' — itibar beriwdi talap etetuǵın áhmiyetli máseleler, biraq oyındı ele de oynawǵa bolıwı múmkin. Bir neshe B qátesi bir A qátesine teń dárejede awır boladı&lt;ref name=&quot;Bates178&quot;/&gt;.
* ''C qáteleri'' — kishi hám kózge túspeytuǵın máseleler, kóbinese qáte emes, al usınıs túrinde boladı&lt;ref name=&quot;Bates179&quot;/&gt;.

== Derekler ==
{{Derekler}}

== Ádebiyatlar ==
* {{cite book |last=Bates |first=Bob |year=2004 |title=Game Design |edition=2nd |publisher=Thomson Course Technology |isbn=1-59200-493-8}}
* {{cite book |last=Bethke |first=Erik |year=2003 |title=Game Development and Production |publisher=Wordware Publishing |isbn=1-55622-951-8}}
* {{cite book |last1=Moore |first1=Michael E. |last2=Novak |first2=Jeannie |year=2010 |title=Game Industry Career Guide |publisher=Delmar: Cengage Learning |isbn=978-1-4283-7647-2}}
* {{cite book |last=Oxland |first=Kevin |year=2004 |title=Gameplay and design |publisher=Addison Wesley |isbn=0-321-20467-0}}

[[Kategoriya:Video oyınlardı islep shıǵıw]]
[[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]]
[[Kategoriya:Video oyın sanaatındaǵı miynet dawları]]</text>
      <sha1>j8pas9rb4bink9dwaxrh234ajfkzbps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Potd/2026-10-23</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48705</id>
    <revision>
      <id>275443</id>
      <timestamp>2026-10-22T15:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Vodno Telecommunication Tower.jpg»</comment>
      <origin>275443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="19u1if4m0wfj9mx2um4q1lkysbz38i4" xml:space="preserve">Vodno Telecommunication Tower.jpg</text>
      <sha1>19u1if4m0wfj9mx2um4q1lkysbz38i4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Motd/2026-10-23</title>
    <ns>10</ns>
    <id>48706</id>
    <revision>
      <id>275444</id>
      <timestamp>2026-10-22T15:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Siberian Stonechat in Baruipur October 2025 by Tisha Mukherjee.mpg»</comment>
      <origin>275444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="gd5119lx1g3291sbj3x5hz6m5m19pp6" xml:space="preserve">Siberian Stonechat in Baruipur October 2025 by Tisha Mukherjee.mpg</text>
      <sha1>gd5119lx1g3291sbj3x5hz6m5m19pp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı:Qareken Balasi/Musa Marat</title>
    <ns>2</ns>
    <id>48707</id>
    <revision>
      <id>275467</id>
      <timestamp>2026-10-22T23:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qareken Balasi</username>
        <id>8937</id>
      </contributor>
      <comment>Qaralama: Musa Marat (qosıqshı); derekler: oq.gov.kz, Egemen, Qazaqstan telearnası, Apple Music</comment>
      <origin>275467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5108" sha1="s3uhanlablcxo1mrsaupe82nk61zyo4" xml:space="preserve">{{Muzıkant infoqutısı
| atı                  = Musa Marat
| súwret               = 
| súwret_táriypi       = 
| laqabı               = 
| tuwılǵan_atı         = Musa Moldabaev
| tuwılǵan_sánesi      = 
| tuwılǵan_jeri        = [[Qaraqalpaqstan]], [[Ózbekstan]]
| bilimi               = 
| kásibi               = qosıqshı
| iskerlik_jılları     = 2021 — házirgi kún
| janrı                = pop
| sıylıqları           = «Qazaqstan dawısı» jeńimpazı (2023)
| aǵzaları             = 
| burınǵı_aǵzaları     = 
| saytı                = 
}}
'''Musa Marat''' ({{lang-kk|Мұса Марат}}; haqıyqıy atı '''Musa Moldabaev''', {{lang-kk|Мұса Молдабаев}}) — Qaraqalpaqstanda tuwılıp-ósken qazaq qosıqshısı. 2023-jılı Qazaqstan telearnasınıń «Qazaqstan dawısı» («Qazaqstan dauysy») jobasınıń II máwsiminiń jeńimpazı boldı&lt;ref name=&quot;yt&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=HU6gMv7pcdg «&quot;Qazaqstan dauysy&quot; megajobasınıń jeńimpazı — Musa Marat»]. The Voice of Kazakhstan (YouTube), 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;&gt;[https://qazaqstan.tv/videos/187023 «Musa Marat — &quot;Qarağım-ay&quot; · Final · &quot;Qazaqstan dauysy&quot; II máwsim»]. Qazaqstan telearnası, 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;.

== Ómirbayanı ==
Óziniń aytıwınsha, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Qońırat rayonına qaraslı Jaslıq awılında ósti hám toǵız jılday boks úyirmesine qatnasqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/810 «&quot;Qaraqalpaqstan Dimashı&quot; atanǵan Musa Aziya dawısına qatnasqısı keledi»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 16-may.&lt;/ref&gt;.

Nókis qalasındaǵı mádeniyat hám kórkem óner kolledjiniń estrada vokal bólimine oqıwǵa tústi; ustazı — Qaraqalpaqstan xalıq artisti Gúlnara Múnteeva&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. 2023-jılı mayda ol Tashkenttegi Batır Zakirov atındaǵı Milliy estrada óneri institutınıń 3-kursında oqıwın aytqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

== Dóretiwshiligi ==
Ózbekstandaǵı ZO'R TV telearnasınıń ARTIST jobasında qatnasıp tanıldı; qosıqshınıń aytıwınsha, ol «Samaltaw» xalıq qosıǵın atqardı, ǵalaba jurı ishinde Jeńisbek Piyazov bar edi hám ol finalǵa shekem jetti&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. Sonday-aq, óziniń aytıwınsha, 2022-jıl dekabrde Tashkentte ótken konsertte eki mámleket Prezidentleri aldında «Jan dosım» qosıǵın atqardı&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

2023-jılı «Otandastar» qorı járiyalaǵan kastingtiń nátiyjesinde «Aziya dawısı» jobasına jolanama utıp aldı; avgustta qordıń basshısı Abzal Saparbekulı menen ushırasıwdı&lt;ref name=&quot;oq855&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/855 «Armanlar orınladı, maqsatıń aniq bolsa»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 9-avgust.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl dekabrde Astanada Maxsetbay Ótemuratov ushın arnalǵan keshte qosıq aytıp, «Qazaqstan dawısı» jobasınıń II máwsiminiń finalisti retinde tıńlawshılardı baritonına jaqın dawısı menen tańlandırdı&lt;ref name=&quot;egemen&quot;&gt;M. Ábish. [https://egemen.kz/article/355110-qaraqalpaq-anderi-auelegen-kesh «Qaraqalpaq ánderi áwelegen kesh»]. Egemen Qazaqstan, 2023-jıl 26-dekabr.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl 30-dekabrde jobanıń finalında «Qarağım-ay» qosıǵın atqardı hám jeńimpaz boldı&lt;ref name=&quot;tv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;yt&quot; /&gt;.

== Diskografiyası ==
Apple Music mağlıwmatları boyınsha, 2021—2026-jıllar aralıǵında 20 dan aslam jeke hám birgeliktegi singl shıǵardı&lt;ref name=&quot;am&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/artist/musa-marat/1593023650 Musa Marat]. Apple Music.&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Shıǵarılǵan sánesi !! Atı !! Eskertpe
|-
| 2021-jıl 21-oktyabr || Sen laylim edin' || Birinshi singl
|-
| 2022-jıl 21-aprel || Samaltau (Live) || Tikkeley efirdegi atqarıw
|-
| 2023-jıl 12-may || Ismigu'l || 
|-
| 2023-jıl 19-may || Oy Jaylaw || 
|-
| 2023-jıl 15-iyun || An'lamas || 
|-
| 2023-jıl 11-avgust || Sag'inaman || 
|-
| 2024-jıl 10-aprel || Qosh Maxabbat || 
|-
| 2024-jıl 25-iyul || Laylim || 
|-
| 2024-jıl 6-avgust || Я тебя никогда не забуду || 
|-
| 2024-jıl 26-sentyabr || Alys || 
|-
| 2024-jıl 3-oktyabr || Juldyzdar janar || 
|-
| 2024-jıl 28-oktyabr || Sensiz || Islam Muratbaev menen birge
|-
| 2025-jıl 15-yanvar || Тыңда Қандасым! || 
|-
| 2025-jıl 14-mart || Unaidy || 
|-
| 2025-jıl 1-may || Saġyndym || 
|-
| 2025-jıl 15-dekabr || Samġa || [[Jeńisbek Piyazov]] penen birge
|-
| 2026-jıl 29-yanvar || Sen bolmasań || 
|-
| 2026-jıl 16-fevral || Alvido || 
|-
| 2026-jıl 28-may || Zaman || Aman Sarsenbaev singlinde qatnastı
|-
| 2026-jıl 10-iyul || Ayt, ne qilayin? || 
|-
| 2026-jıl 9-sentyabr || Seni sorayman || 
|}
&lt;small&gt;Dizim Apple Music mağlıwmatları boyınsha&lt;ref name=&quot;am&quot; /&gt;.&lt;/small&gt;

== Siltemeler ==
* [https://t.me/musa_marat Telegram kanalı]
* [https://www.youtube.com/@MusaMarat YouTube kanalı]
* [https://www.instagram.com/moldabaev.musa/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@moldabaev.musa TikTok]

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{DEFAULTSORT:Marat, Musa}}
[[Kategoriya:Qosıqshılar]]
[[Kategoriya:Pop-qosıqshılar]]</text>
      <sha1>s3uhanlablcxo1mrsaupe82nk61zyo4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>275468</id>
      <parentid>275467</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T23:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qareken Balasi</username>
        <id>8937</id>
      </contributor>
      <comment>Samġa: siltew (rásmiy YouTube)</comment>
      <origin>275468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5280" sha1="m97tlu1ey5w575qbhifhc13qb82mtcm" xml:space="preserve">{{Muzıkant infoqutısı
| atı                  = Musa Marat
| súwret               = 
| súwret_táriypi       = 
| laqabı               = 
| tuwılǵan_atı         = Musa Moldabaev
| tuwılǵan_sánesi      = 
| tuwılǵan_jeri        = [[Qaraqalpaqstan]], [[Ózbekstan]]
| bilimi               = 
| kásibi               = qosıqshı
| iskerlik_jılları     = 2021 — házirgi kún
| janrı                = pop
| sıylıqları           = «Qazaqstan dawısı» jeńimpazı (2023)
| aǵzaları             = 
| burınǵı_aǵzaları     = 
| saytı                = 
}}
'''Musa Marat''' ({{lang-kk|Мұса Марат}}; haqıyqıy atı '''Musa Moldabaev''', {{lang-kk|Мұса Молдабаев}}) — Qaraqalpaqstanda tuwılıp-ósken qazaq qosıqshısı. 2023-jılı Qazaqstan telearnasınıń «Qazaqstan dawısı» («Qazaqstan dauysy») jobasınıń II máwsiminiń jeńimpazı boldı&lt;ref name=&quot;yt&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=HU6gMv7pcdg «&quot;Qazaqstan dauysy&quot; megajobasınıń jeńimpazı — Musa Marat»]. The Voice of Kazakhstan (YouTube), 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;&gt;[https://qazaqstan.tv/videos/187023 «Musa Marat — &quot;Qarağım-ay&quot; · Final · &quot;Qazaqstan dauysy&quot; II máwsim»]. Qazaqstan telearnası, 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;.

== Ómirbayanı ==
Óziniń aytıwınsha, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Qońırat rayonına qaraslı Jaslıq awılında ósti hám toǵız jılday boks úyirmesine qatnasqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/810 «&quot;Qaraqalpaqstan Dimashı&quot; atanǵan Musa Aziya dawısına qatnasqısı keledi»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 16-may.&lt;/ref&gt;.

Nókis qalasındaǵı mádeniyat hám kórkem óner kolledjiniń estrada vokal bólimine oqıwǵa tústi; ustazı — Qaraqalpaqstan xalıq artisti Gúlnara Múnteeva&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. 2023-jılı mayda ol Tashkenttegi Batır Zakirov atındaǵı Milliy estrada óneri institutınıń 3-kursında oqıwın aytqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

== Dóretiwshiligi ==
Ózbekstandaǵı ZO'R TV telearnasınıń ARTIST jobasında qatnasıp tanıldı; qosıqshınıń aytıwınsha, ol «Samaltaw» xalıq qosıǵın atqardı, ǵalaba jurı ishinde Jeńisbek Piyazov bar edi hám ol finalǵa shekem jetti&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. Sonday-aq, óziniń aytıwınsha, 2022-jıl dekabrde Tashkentte ótken konsertte eki mámleket Prezidentleri aldında «Jan dosım» qosıǵın atqardı&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

2023-jılı «Otandastar» qorı járiyalaǵan kastingtiń nátiyjesinde «Aziya dawısı» jobasına jolanama utıp aldı; avgustta qordıń basshısı Abzal Saparbekulı menen ushırasıwdı&lt;ref name=&quot;oq855&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/855 «Armanlar orınladı, maqsatıń aniq bolsa»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 9-avgust.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl dekabrde Astanada Maxsetbay Ótemuratov ushın arnalǵan keshte qosıq aytıp, «Qazaqstan dawısı» jobasınıń II máwsiminiń finalisti retinde tıńlawshılardı baritonına jaqın dawısı menen tańlandırdı&lt;ref name=&quot;egemen&quot;&gt;M. Ábish. [https://egemen.kz/article/355110-qaraqalpaq-anderi-auelegen-kesh «Qaraqalpaq ánderi áwelegen kesh»]. Egemen Qazaqstan, 2023-jıl 26-dekabr.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl 30-dekabrde jobanıń finalında «Qarağım-ay» qosıǵın atqardı hám jeńimpaz boldı&lt;ref name=&quot;tv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;yt&quot; /&gt;.

== Diskografiyası ==
Apple Music mağlıwmatları boyınsha, 2021—2026-jıllar aralıǵında 20 dan aslam jeke hám birgeliktegi singl shıǵardı&lt;ref name=&quot;am&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/artist/musa-marat/1593023650 Musa Marat]. Apple Music.&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Shıǵarılǵan sánesi !! Atı !! Eskertpe
|-
| 2021-jıl 21-oktyabr || Sen laylim edin' || Birinshi singl
|-
| 2022-jıl 21-aprel || Samaltau (Live) || Tikkeley efirdegi atqarıw
|-
| 2023-jıl 12-may || Ismigu'l || 
|-
| 2023-jıl 19-may || Oy Jaylaw || 
|-
| 2023-jıl 15-iyun || An'lamas || 
|-
| 2023-jıl 11-avgust || Sag'inaman || 
|-
| 2024-jıl 10-aprel || Qosh Maxabbat || 
|-
| 2024-jıl 25-iyul || Laylim || 
|-
| 2024-jıl 6-avgust || Я тебя никогда не забуду || 
|-
| 2024-jıl 26-sentyabr || Alys || 
|-
| 2024-jıl 3-oktyabr || Juldyzdar janar || 
|-
| 2024-jıl 28-oktyabr || Sensiz || Islam Muratbaev menen birge
|-
| 2025-jıl 15-yanvar || Тыңда Қандасым! || 
|-
| 2025-jıl 14-mart || Unaidy || 
|-
| 2025-jıl 1-may || Saġyndym || 
|-
| 2025-jıl 15-dekabr || Samġa || [[Jeńisbek Piyazov]] penen birge&lt;ref name=&quot;samga&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=1G1P1pbkU9M «Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov — Samġa | Premyera pesni»]. Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalı.&lt;/ref&gt;
|-
| 2026-jıl 29-yanvar || Sen bolmasań || 
|-
| 2026-jıl 16-fevral || Alvido || 
|-
| 2026-jıl 28-may || Zaman || Aman Sarsenbaev singlinde qatnastı
|-
| 2026-jıl 10-iyul || Ayt, ne qilayin? || 
|-
| 2026-jıl 9-sentyabr || Seni sorayman || 
|}
&lt;small&gt;Dizim Apple Music mağlıwmatları boyınsha&lt;ref name=&quot;am&quot; /&gt;.&lt;/small&gt;

== Siltemeler ==
* [https://t.me/musa_marat Telegram kanalı]
* [https://www.youtube.com/@MusaMarat YouTube kanalı]
* [https://www.instagram.com/moldabaev.musa/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@moldabaev.musa TikTok]

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{DEFAULTSORT:Marat, Musa}}
[[Kategoriya:Qosıqshılar]]
[[Kategoriya:Pop-qosıqshılar]]</text>
      <sha1>m97tlu1ey5w575qbhifhc13qb82mtcm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>275469</id>
      <parentid>275468</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T23:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qareken Balasi</username>
        <id>8937</id>
      </contributor>
      <comment>Samġa duetı: Apple Music, YouTube, QNews</comment>
      <origin>275469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5883" sha1="g4a8mhesniazfd5g1ga4xzwzbcsa4z9" xml:space="preserve">{{Muzıkant infoqutısı
| atı                  = Musa Marat
| súwret               = 
| súwret_táriypi       = 
| laqabı               = 
| tuwılǵan_atı         = Musa Moldabaev
| tuwılǵan_sánesi      = 
| tuwılǵan_jeri        = [[Qaraqalpaqstan]], [[Ózbekstan]]
| bilimi               = 
| kásibi               = qosıqshı
| iskerlik_jılları     = 2021 — házirgi kún
| janrı                = pop
| sıylıqları           = «Qazaqstan dawısı» jeńimpazı (2023)
| aǵzaları             = 
| burınǵı_aǵzaları     = 
| saytı                = 
}}
'''Musa Marat''' ({{lang-kk|Мұса Марат}}; haqıyqıy atı '''Musa Moldabaev''', {{lang-kk|Мұса Молдабаев}}) — Qaraqalpaqstanda tuwılıp-ósken qazaq qosıqshısı. 2023-jılı Qazaqstan telearnasınıń «Qazaqstan dawısı» («Qazaqstan dauysy») jobasınıń II máwsiminiń jeńimpazı boldı&lt;ref name=&quot;yt&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=HU6gMv7pcdg «&quot;Qazaqstan dauysy&quot; megajobasınıń jeńimpazı — Musa Marat»]. The Voice of Kazakhstan (YouTube), 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;&gt;[https://qazaqstan.tv/videos/187023 «Musa Marat — &quot;Qarağım-ay&quot; · Final · &quot;Qazaqstan dauysy&quot; II máwsim»]. Qazaqstan telearnası, 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;.

== Ómirbayanı ==
Óziniń aytıwınsha, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Qońırat rayonına qaraslı Jaslıq awılında ósti hám toǵız jılday boks úyirmesine qatnasqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/810 «&quot;Qaraqalpaqstan Dimashı&quot; atanǵan Musa Aziya dawısına qatnasqısı keledi»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 16-may.&lt;/ref&gt;.

Nókis qalasındaǵı mádeniyat hám kórkem óner kolledjiniń estrada vokal bólimine oqıwǵa tústi; ustazı — Qaraqalpaqstan xalıq artisti Gúlnara Múnteeva&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. 2023-jılı mayda ol Tashkenttegi Batır Zakirov atındaǵı Milliy estrada óneri institutınıń 3-kursında oqıwın aytqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

== Dóretiwshiligi ==
Ózbekstandaǵı ZO'R TV telearnasınıń ARTIST jobasında qatnasıp tanıldı; qosıqshınıń aytıwınsha, ol «Samaltaw» xalıq qosıǵın atqardı, ǵalaba jurı ishinde Jeńisbek Piyazov bar edi hám ol finalǵa shekem jetti&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. Sonday-aq, óziniń aytıwınsha, 2022-jıl dekabrde Tashkentte ótken konsertte eki mámleket Prezidentleri aldında «Jan dosım» qosıǵın atqardı&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

2023-jılı «Otandastar» qorı járiyalaǵan kastingtiń nátiyjesinde «Aziya dawısı» jobasına jolanama utıp aldı; avgustta qordıń basshısı Abzal Saparbekulı menen ushırasıwdı&lt;ref name=&quot;oq855&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/855 «Armanlar orınladı, maqsatıń aniq bolsa»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 9-avgust.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl dekabrde Astanada Maxsetbay Ótemuratov ushın arnalǵan keshte qosıq aytıp, «Qazaqstan dawısı» jobasınıń II máwsiminiń finalisti retinde tıńlawshılardı baritonına jaqın dawısı menen tańlandırdı&lt;ref name=&quot;egemen&quot;&gt;M. Ábish. [https://egemen.kz/article/355110-qaraqalpaq-anderi-auelegen-kesh «Qaraqalpaq ánderi áwelegen kesh»]. Egemen Qazaqstan, 2023-jıl 26-dekabr.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl 30-dekabrde jobanıń finalında «Qarağım-ay» qosıǵın atqardı hám jeńimpaz boldı&lt;ref name=&quot;tv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;yt&quot; /&gt;.

2025-jıl 15-dekabrde qosıqshı [[Jeńisbek Piyazov]] penen birgelikte «Samġa» duet singlin shıǵardı (uzaqlıǵı 3:46, janrı — pop)&lt;ref name=&quot;am-samga&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/album/sam%C4%A1a/1861607888?i=1861607905 Samġa — Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov]. Apple Music.&lt;/ref&gt;. Qosıqtıń premyerası Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalında ótti&lt;ref name=&quot;samga&quot; /&gt;. Duet haqqında QNews basılımı da jazdı&lt;ref name=&quot;qn-samga&quot;&gt;[https://qnews.uz/news/musa-marat-i-jenisbek-piyazov-duet-samga «Musa Marat i Jenisbek Piyazov: duet &quot;Samġa&quot;»]. QNews, 2026-jıl 23-oktyabr.&lt;/ref&gt;.

== Diskografiyası ==
Apple Music mağlıwmatları boyınsha, 2021—2026-jıllar aralıǵında 20 dan aslam jeke hám birgeliktegi singl shıǵardı&lt;ref name=&quot;am&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/artist/musa-marat/1593023650 Musa Marat]. Apple Music.&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Shıǵarılǵan sánesi !! Atı !! Eskertpe
|-
| 2021-jıl 21-oktyabr || Sen laylim edin' || Birinshi singl
|-
| 2022-jıl 21-aprel || Samaltau (Live) || Tikkeley efirdegi atqarıw
|-
| 2023-jıl 12-may || Ismigu'l || 
|-
| 2023-jıl 19-may || Oy Jaylaw || 
|-
| 2023-jıl 15-iyun || An'lamas || 
|-
| 2023-jıl 11-avgust || Sag'inaman || 
|-
| 2024-jıl 10-aprel || Qosh Maxabbat || 
|-
| 2024-jıl 25-iyul || Laylim || 
|-
| 2024-jıl 6-avgust || Я тебя никогда не забуду || 
|-
| 2024-jıl 26-sentyabr || Alys || 
|-
| 2024-jıl 3-oktyabr || Juldyzdar janar || 
|-
| 2024-jıl 28-oktyabr || Sensiz || Islam Muratbaev menen birge
|-
| 2025-jıl 15-yanvar || Тыңда Қандасым! || 
|-
| 2025-jıl 14-mart || Unaidy || 
|-
| 2025-jıl 1-may || Saġyndym || 
|-
| 2025-jıl 15-dekabr || Samġa || [[Jeńisbek Piyazov]] penen birge&lt;ref name=&quot;samga&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=1G1P1pbkU9M «Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov — Samġa | Premyera pesni»]. Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalı.&lt;/ref&gt;
|-
| 2026-jıl 29-yanvar || Sen bolmasań || 
|-
| 2026-jıl 16-fevral || Alvido || 
|-
| 2026-jıl 28-may || Zaman || Aman Sarsenbaev singlinde qatnastı
|-
| 2026-jıl 10-iyul || Ayt, ne qilayin? || 
|-
| 2026-jıl 9-sentyabr || Seni sorayman || 
|}
&lt;small&gt;Dizim Apple Music mağlıwmatları boyınsha&lt;ref name=&quot;am&quot; /&gt;.&lt;/small&gt;

== Siltemeler ==
* [https://t.me/musa_marat Telegram kanalı]
* [https://www.youtube.com/@MusaMarat YouTube kanalı]
* [https://www.instagram.com/moldabaev.musa/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@moldabaev.musa TikTok]

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{DEFAULTSORT:Marat, Musa}}
[[Kategoriya:Qosıqshılar]]
[[Kategoriya:Pop-qosıqshılar]]</text>
      <sha1>g4a8mhesniazfd5g1ga4xzwzbcsa4z9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>275470</id>
      <parentid>275469</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T23:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qareken Balasi</username>
        <id>8937</id>
      </contributor>
      <comment>Súwret (Wikimedia Commons)</comment>
      <origin>275470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5907" sha1="k6cuasxe1y1f1kkwa9ty8iprftc2idx" xml:space="preserve">{{Muzıkant infoqutısı
| atı                  = Musa Marat
| súwret               = Musa Marat.jpg
| súwret_táriypi       = Musa Marat
| laqabı               = 
| tuwılǵan_atı         = Musa Moldabaev
| tuwılǵan_sánesi      = 
| tuwılǵan_jeri        = [[Qaraqalpaqstan]], [[Ózbekstan]]
| bilimi               = 
| kásibi               = qosıqshı
| iskerlik_jılları     = 2021 — házirgi kún
| janrı                = pop
| sıylıqları           = «Qazaqstan dawısı» jeńimpazı (2023)
| aǵzaları             = 
| burınǵı_aǵzaları     = 
| saytı                = 
}}
'''Musa Marat''' ({{lang-kk|Мұса Марат}}; haqıyqıy atı '''Musa Moldabaev''', {{lang-kk|Мұса Молдабаев}}) — Qaraqalpaqstanda tuwılıp-ósken qazaq qosıqshısı. 2023-jılı Qazaqstan telearnasınıń «Qazaqstan dawısı» («Qazaqstan dauysy») jobasınıń II máwsiminiń jeńimpazı boldı&lt;ref name=&quot;yt&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=HU6gMv7pcdg «&quot;Qazaqstan dauysy&quot; megajobasınıń jeńimpazı — Musa Marat»]. The Voice of Kazakhstan (YouTube), 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;&gt;[https://qazaqstan.tv/videos/187023 «Musa Marat — &quot;Qarağım-ay&quot; · Final · &quot;Qazaqstan dauysy&quot; II máwsim»]. Qazaqstan telearnası, 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;.

== Ómirbayanı ==
Óziniń aytıwınsha, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Qońırat rayonına qaraslı Jaslıq awılında ósti hám toǵız jılday boks úyirmesine qatnasqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/810 «&quot;Qaraqalpaqstan Dimashı&quot; atanǵan Musa Aziya dawısına qatnasqısı keledi»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 16-may.&lt;/ref&gt;.

Nókis qalasındaǵı mádeniyat hám kórkem óner kolledjiniń estrada vokal bólimine oqıwǵa tústi; ustazı — Qaraqalpaqstan xalıq artisti Gúlnara Múnteeva&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. 2023-jılı mayda ol Tashkenttegi Batır Zakirov atındaǵı Milliy estrada óneri institutınıń 3-kursında oqıwın aytqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

== Dóretiwshiligi ==
Ózbekstandaǵı ZO'R TV telearnasınıń ARTIST jobasında qatnasıp tanıldı; qosıqshınıń aytıwınsha, ol «Samaltaw» xalıq qosıǵın atqardı, ǵalaba jurı ishinde Jeńisbek Piyazov bar edi hám ol finalǵa shekem jetti&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. Sonday-aq, óziniń aytıwınsha, 2022-jıl dekabrde Tashkentte ótken konsertte eki mámleket Prezidentleri aldında «Jan dosım» qosıǵın atqardı&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

2023-jılı «Otandastar» qorı járiyalaǵan kastingtiń nátiyjesinde «Aziya dawısı» jobasına jolanama utıp aldı; avgustta qordıń basshısı Abzal Saparbekulı menen ushırasıwdı&lt;ref name=&quot;oq855&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/855 «Armanlar orınladı, maqsatıń aniq bolsa»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 9-avgust.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl dekabrde Astanada Maxsetbay Ótemuratov ushın arnalǵan keshte qosıq aytıp, «Qazaqstan dawısı» jobasınıń II máwsiminiń finalisti retinde tıńlawshılardı baritonına jaqın dawısı menen tańlandırdı&lt;ref name=&quot;egemen&quot;&gt;M. Ábish. [https://egemen.kz/article/355110-qaraqalpaq-anderi-auelegen-kesh «Qaraqalpaq ánderi áwelegen kesh»]. Egemen Qazaqstan, 2023-jıl 26-dekabr.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl 30-dekabrde jobanıń finalında «Qarağım-ay» qosıǵın atqardı hám jeńimpaz boldı&lt;ref name=&quot;tv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;yt&quot; /&gt;.

2025-jıl 15-dekabrde qosıqshı [[Jeńisbek Piyazov]] penen birgelikte «Samġa» duet singlin shıǵardı (uzaqlıǵı 3:46, janrı — pop)&lt;ref name=&quot;am-samga&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/album/sam%C4%A1a/1861607888?i=1861607905 Samġa — Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov]. Apple Music.&lt;/ref&gt;. Qosıqtıń premyerası Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalında ótti&lt;ref name=&quot;samga&quot; /&gt;. Duet haqqında QNews basılımı da jazdı&lt;ref name=&quot;qn-samga&quot;&gt;[https://qnews.uz/news/musa-marat-i-jenisbek-piyazov-duet-samga «Musa Marat i Jenisbek Piyazov: duet &quot;Samġa&quot;»]. QNews, 2026-jıl 23-oktyabr.&lt;/ref&gt;.

== Diskografiyası ==
Apple Music mağlıwmatları boyınsha, 2021—2026-jıllar aralıǵında 20 dan aslam jeke hám birgeliktegi singl shıǵardı&lt;ref name=&quot;am&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/artist/musa-marat/1593023650 Musa Marat]. Apple Music.&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Shıǵarılǵan sánesi !! Atı !! Eskertpe
|-
| 2021-jıl 21-oktyabr || Sen laylim edin' || Birinshi singl
|-
| 2022-jıl 21-aprel || Samaltau (Live) || Tikkeley efirdegi atqarıw
|-
| 2023-jıl 12-may || Ismigu'l || 
|-
| 2023-jıl 19-may || Oy Jaylaw || 
|-
| 2023-jıl 15-iyun || An'lamas || 
|-
| 2023-jıl 11-avgust || Sag'inaman || 
|-
| 2024-jıl 10-aprel || Qosh Maxabbat || 
|-
| 2024-jıl 25-iyul || Laylim || 
|-
| 2024-jıl 6-avgust || Я тебя никогда не забуду || 
|-
| 2024-jıl 26-sentyabr || Alys || 
|-
| 2024-jıl 3-oktyabr || Juldyzdar janar || 
|-
| 2024-jıl 28-oktyabr || Sensiz || Islam Muratbaev menen birge
|-
| 2025-jıl 15-yanvar || Тыңда Қандасым! || 
|-
| 2025-jıl 14-mart || Unaidy || 
|-
| 2025-jıl 1-may || Saġyndym || 
|-
| 2025-jıl 15-dekabr || Samġa || [[Jeńisbek Piyazov]] penen birge&lt;ref name=&quot;samga&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=1G1P1pbkU9M «Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov — Samġa | Premyera pesni»]. Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalı.&lt;/ref&gt;
|-
| 2026-jıl 29-yanvar || Sen bolmasań || 
|-
| 2026-jıl 16-fevral || Alvido || 
|-
| 2026-jıl 28-may || Zaman || Aman Sarsenbaev singlinde qatnastı
|-
| 2026-jıl 10-iyul || Ayt, ne qilayin? || 
|-
| 2026-jıl 9-sentyabr || Seni sorayman || 
|}
&lt;small&gt;Dizim Apple Music mağlıwmatları boyınsha&lt;ref name=&quot;am&quot; /&gt;.&lt;/small&gt;

== Siltemeler ==
* [https://t.me/musa_marat Telegram kanalı]
* [https://www.youtube.com/@MusaMarat YouTube kanalı]
* [https://www.instagram.com/moldabaev.musa/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@moldabaev.musa TikTok]

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{DEFAULTSORT:Marat, Musa}}
[[Kategoriya:Qosıqshılar]]
[[Kategoriya:Pop-qosıqshılar]]</text>
      <sha1>k6cuasxe1y1f1kkwa9ty8iprftc2idx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Musa Marat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48708</id>
    <revision>
      <id>275471</id>
      <timestamp>2026-10-22T23:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qareken Balasi</username>
        <id>8937</id>
      </contributor>
      <comment>Jańa maqala: qazaq qosıqshısı Musa Marat (derekler: oq.gov.kz, Egemen, Qazaqstan telearnası, Apple Music)</comment>
      <origin>275471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5907" sha1="k6cuasxe1y1f1kkwa9ty8iprftc2idx" xml:space="preserve">{{Muzıkant infoqutısı
| atı                  = Musa Marat
| súwret               = Musa Marat.jpg
| súwret_táriypi       = Musa Marat
| laqabı               = 
| tuwılǵan_atı         = Musa Moldabaev
| tuwılǵan_sánesi      = 
| tuwılǵan_jeri        = [[Qaraqalpaqstan]], [[Ózbekstan]]
| bilimi               = 
| kásibi               = qosıqshı
| iskerlik_jılları     = 2021 — házirgi kún
| janrı                = pop
| sıylıqları           = «Qazaqstan dawısı» jeńimpazı (2023)
| aǵzaları             = 
| burınǵı_aǵzaları     = 
| saytı                = 
}}
'''Musa Marat''' ({{lang-kk|Мұса Марат}}; haqıyqıy atı '''Musa Moldabaev''', {{lang-kk|Мұса Молдабаев}}) — Qaraqalpaqstanda tuwılıp-ósken qazaq qosıqshısı. 2023-jılı Qazaqstan telearnasınıń «Qazaqstan dawısı» («Qazaqstan dauysy») jobasınıń II máwsiminiń jeńimpazı boldı&lt;ref name=&quot;yt&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=HU6gMv7pcdg «&quot;Qazaqstan dauysy&quot; megajobasınıń jeńimpazı — Musa Marat»]. The Voice of Kazakhstan (YouTube), 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;&gt;[https://qazaqstan.tv/videos/187023 «Musa Marat — &quot;Qarağım-ay&quot; · Final · &quot;Qazaqstan dauysy&quot; II máwsim»]. Qazaqstan telearnası, 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;.

== Ómirbayanı ==
Óziniń aytıwınsha, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Qońırat rayonına qaraslı Jaslıq awılında ósti hám toǵız jılday boks úyirmesine qatnasqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/810 «&quot;Qaraqalpaqstan Dimashı&quot; atanǵan Musa Aziya dawısına qatnasqısı keledi»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 16-may.&lt;/ref&gt;.

Nókis qalasındaǵı mádeniyat hám kórkem óner kolledjiniń estrada vokal bólimine oqıwǵa tústi; ustazı — Qaraqalpaqstan xalıq artisti Gúlnara Múnteeva&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. 2023-jılı mayda ol Tashkenttegi Batır Zakirov atındaǵı Milliy estrada óneri institutınıń 3-kursında oqıwın aytqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

== Dóretiwshiligi ==
Ózbekstandaǵı ZO'R TV telearnasınıń ARTIST jobasında qatnasıp tanıldı; qosıqshınıń aytıwınsha, ol «Samaltaw» xalıq qosıǵın atqardı, ǵalaba jurı ishinde Jeńisbek Piyazov bar edi hám ol finalǵa shekem jetti&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. Sonday-aq, óziniń aytıwınsha, 2022-jıl dekabrde Tashkentte ótken konsertte eki mámleket Prezidentleri aldında «Jan dosım» qosıǵın atqardı&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

2023-jılı «Otandastar» qorı járiyalaǵan kastingtiń nátiyjesinde «Aziya dawısı» jobasına jolanama utıp aldı; avgustta qordıń basshısı Abzal Saparbekulı menen ushırasıwdı&lt;ref name=&quot;oq855&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/855 «Armanlar orınladı, maqsatıń aniq bolsa»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 9-avgust.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl dekabrde Astanada Maxsetbay Ótemuratov ushın arnalǵan keshte qosıq aytıp, «Qazaqstan dawısı» jobasınıń II máwsiminiń finalisti retinde tıńlawshılardı baritonına jaqın dawısı menen tańlandırdı&lt;ref name=&quot;egemen&quot;&gt;M. Ábish. [https://egemen.kz/article/355110-qaraqalpaq-anderi-auelegen-kesh «Qaraqalpaq ánderi áwelegen kesh»]. Egemen Qazaqstan, 2023-jıl 26-dekabr.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl 30-dekabrde jobanıń finalında «Qarağım-ay» qosıǵın atqardı hám jeńimpaz boldı&lt;ref name=&quot;tv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;yt&quot; /&gt;.

2025-jıl 15-dekabrde qosıqshı [[Jeńisbek Piyazov]] penen birgelikte «Samġa» duet singlin shıǵardı (uzaqlıǵı 3:46, janrı — pop)&lt;ref name=&quot;am-samga&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/album/sam%C4%A1a/1861607888?i=1861607905 Samġa — Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov]. Apple Music.&lt;/ref&gt;. Qosıqtıń premyerası Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalında ótti&lt;ref name=&quot;samga&quot; /&gt;. Duet haqqında QNews basılımı da jazdı&lt;ref name=&quot;qn-samga&quot;&gt;[https://qnews.uz/news/musa-marat-i-jenisbek-piyazov-duet-samga «Musa Marat i Jenisbek Piyazov: duet &quot;Samġa&quot;»]. QNews, 2026-jıl 23-oktyabr.&lt;/ref&gt;.

== Diskografiyası ==
Apple Music mağlıwmatları boyınsha, 2021—2026-jıllar aralıǵında 20 dan aslam jeke hám birgeliktegi singl shıǵardı&lt;ref name=&quot;am&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/artist/musa-marat/1593023650 Musa Marat]. Apple Music.&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Shıǵarılǵan sánesi !! Atı !! Eskertpe
|-
| 2021-jıl 21-oktyabr || Sen laylim edin' || Birinshi singl
|-
| 2022-jıl 21-aprel || Samaltau (Live) || Tikkeley efirdegi atqarıw
|-
| 2023-jıl 12-may || Ismigu'l || 
|-
| 2023-jıl 19-may || Oy Jaylaw || 
|-
| 2023-jıl 15-iyun || An'lamas || 
|-
| 2023-jıl 11-avgust || Sag'inaman || 
|-
| 2024-jıl 10-aprel || Qosh Maxabbat || 
|-
| 2024-jıl 25-iyul || Laylim || 
|-
| 2024-jıl 6-avgust || Я тебя никогда не забуду || 
|-
| 2024-jıl 26-sentyabr || Alys || 
|-
| 2024-jıl 3-oktyabr || Juldyzdar janar || 
|-
| 2024-jıl 28-oktyabr || Sensiz || Islam Muratbaev menen birge
|-
| 2025-jıl 15-yanvar || Тыңда Қандасым! || 
|-
| 2025-jıl 14-mart || Unaidy || 
|-
| 2025-jıl 1-may || Saġyndym || 
|-
| 2025-jıl 15-dekabr || Samġa || [[Jeńisbek Piyazov]] penen birge&lt;ref name=&quot;samga&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=1G1P1pbkU9M «Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov — Samġa | Premyera pesni»]. Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalı.&lt;/ref&gt;
|-
| 2026-jıl 29-yanvar || Sen bolmasań || 
|-
| 2026-jıl 16-fevral || Alvido || 
|-
| 2026-jıl 28-may || Zaman || Aman Sarsenbaev singlinde qatnastı
|-
| 2026-jıl 10-iyul || Ayt, ne qilayin? || 
|-
| 2026-jıl 9-sentyabr || Seni sorayman || 
|}
&lt;small&gt;Dizim Apple Music mağlıwmatları boyınsha&lt;ref name=&quot;am&quot; /&gt;.&lt;/small&gt;

== Siltemeler ==
* [https://t.me/musa_marat Telegram kanalı]
* [https://www.youtube.com/@MusaMarat YouTube kanalı]
* [https://www.instagram.com/moldabaev.musa/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@moldabaev.musa TikTok]

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{DEFAULTSORT:Marat, Musa}}
[[Kategoriya:Qosıqshılar]]
[[Kategoriya:Pop-qosıqshılar]]</text>
      <sha1>k6cuasxe1y1f1kkwa9ty8iprftc2idx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>275477</id>
      <parentid>275471</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T02:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qareken Balasi</username>
        <id>8937</id>
      </contributor>
      <comment>Súwret almastırıldı hám kubok súwreti qosıldı</comment>
      <origin>275477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6035" sha1="d7wxr3bo2smw9514u9fyjnbrx4ayprz" xml:space="preserve">{{Muzıkant infoqutısı
| atı                  = Musa Marat
| súwret               = Musa Marat portrait.jpg
| súwret_táriypi       = Musa Marat
| laqabı               = 
| tuwılǵan_atı         = Musa Moldabaev
| tuwılǵan_sánesi      = 
| tuwılǵan_jeri        = [[Qaraqalpaqstan]], [[Ózbekstan]]
| bilimi               = 
| kásibi               = qosıqshı
| iskerlik_jılları     = 2021 — házirgi kún
| janrı                = pop
| sıylıqları           = «Qazaqstan dawısı» jeńimpazı (2023)
| aǵzaları             = 
| burınǵı_aǵzaları     = 
| saytı                = 
}}
'''Musa Marat''' ({{lang-kk|Мұса Марат}}; haqıyqıy atı '''Musa Moldabaev''', {{lang-kk|Мұса Молдабаев}}) — Qaraqalpaqstanda tuwılıp-ósken qazaq qosıqshısı. 2023-jılı Qazaqstan telearnasınıń «Qazaqstan dawısı» («Qazaqstan dauysy») jobasınıń II máwsiminiń jeńimpazı boldı&lt;ref name=&quot;yt&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=HU6gMv7pcdg «&quot;Qazaqstan dauysy&quot; megajobasınıń jeńimpazı — Musa Marat»]. The Voice of Kazakhstan (YouTube), 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;&gt;[https://qazaqstan.tv/videos/187023 «Musa Marat — &quot;Qarağım-ay&quot; · Final · &quot;Qazaqstan dauysy&quot; II máwsim»]. Qazaqstan telearnası, 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;.

== Ómirbayanı ==
Óziniń aytıwınsha, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Qońırat rayonına qaraslı Jaslıq awılında ósti hám toǵız jılday boks úyirmesine qatnasqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/810 «&quot;Qaraqalpaqstan Dimashı&quot; atanǵan Musa Aziya dawısına qatnasqısı keledi»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 16-may.&lt;/ref&gt;.

Nókis qalasındaǵı mádeniyat hám kórkem óner kolledjiniń estrada vokal bólimine oqıwǵa tústi; ustazı — Qaraqalpaqstan xalıq artisti Gúlnara Múnteeva&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. 2023-jılı mayda ol Tashkenttegi Batır Zakirov atındaǵı Milliy estrada óneri institutınıń 3-kursında oqıwın aytqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

== Dóretiwshiligi ==
Ózbekstandaǵı ZO'R TV telearnasınıń ARTIST jobasında qatnasıp tanıldı; qosıqshınıń aytıwınsha, ol «Samaltaw» xalıq qosıǵın atqardı, ǵalaba jurı ishinde Jeńisbek Piyazov bar edi hám ol finalǵa shekem jetti&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. Sonday-aq, óziniń aytıwınsha, 2022-jıl dekabrde Tashkentte ótken konsertte eki mámleket Prezidentleri aldında «Jan dosım» qosıǵın atqardı&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

[[File:Musa Marat with Qazaqstan Dauysy trophy.jpg|thumb|right|220px|Musa Marat «Qazaqstan dawısı» kubogı menen]]
2023-jılı «Otandastar» qorı járiyalaǵan kastingtiń nátiyjesinde «Aziya dawısı» jobasına jolanama utıp aldı; avgustta qordıń basshısı Abzal Saparbekulı menen ushırasıwdı&lt;ref name=&quot;oq855&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/855 «Armanlar orınladı, maqsatıń aniq bolsa»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 9-avgust.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl dekabrde Astanada Maxsetbay Ótemuratov ushın arnalǵan keshte qosıq aytıp, «Qazaqstan dawısı» jobasınıń II máwsiminiń finalisti retinde tıńlawshılardı baritonına jaqın dawısı menen tańlandırdı&lt;ref name=&quot;egemen&quot;&gt;M. Ábish. [https://egemen.kz/article/355110-qaraqalpaq-anderi-auelegen-kesh «Qaraqalpaq ánderi áwelegen kesh»]. Egemen Qazaqstan, 2023-jıl 26-dekabr.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl 30-dekabrde jobanıń finalında «Qarağım-ay» qosıǵın atqardı hám jeńimpaz boldı&lt;ref name=&quot;tv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;yt&quot; /&gt;.

2025-jıl 15-dekabrde qosıqshı [[Jeńisbek Piyazov]] penen birgelikte «Samġa» duet singlin shıǵardı (uzaqlıǵı 3:46, janrı — pop)&lt;ref name=&quot;am-samga&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/album/sam%C4%A1a/1861607888?i=1861607905 Samġa — Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov]. Apple Music.&lt;/ref&gt;. Qosıqtıń premyerası Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalında ótti&lt;ref name=&quot;samga&quot; /&gt;. Duet haqqında QNews basılımı da jazdı&lt;ref name=&quot;qn-samga&quot;&gt;[https://qnews.uz/news/musa-marat-i-jenisbek-piyazov-duet-samga «Musa Marat i Jenisbek Piyazov: duet &quot;Samġa&quot;»]. QNews, 2026-jıl 23-oktyabr.&lt;/ref&gt;.

== Diskografiyası ==
Apple Music mağlıwmatları boyınsha, 2021—2026-jıllar aralıǵında 20 dan aslam jeke hám birgeliktegi singl shıǵardı&lt;ref name=&quot;am&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/artist/musa-marat/1593023650 Musa Marat]. Apple Music.&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Shıǵarılǵan sánesi !! Atı !! Eskertpe
|-
| 2021-jıl 21-oktyabr || Sen laylim edin' || Birinshi singl
|-
| 2022-jıl 21-aprel || Samaltau (Live) || Tikkeley efirdegi atqarıw
|-
| 2023-jıl 12-may || Ismigu'l || 
|-
| 2023-jıl 19-may || Oy Jaylaw || 
|-
| 2023-jıl 15-iyun || An'lamas || 
|-
| 2023-jıl 11-avgust || Sag'inaman || 
|-
| 2024-jıl 10-aprel || Qosh Maxabbat || 
|-
| 2024-jıl 25-iyul || Laylim || 
|-
| 2024-jıl 6-avgust || Я тебя никогда не забуду || 
|-
| 2024-jıl 26-sentyabr || Alys || 
|-
| 2024-jıl 3-oktyabr || Juldyzdar janar || 
|-
| 2024-jıl 28-oktyabr || Sensiz || Islam Muratbaev menen birge
|-
| 2025-jıl 15-yanvar || Тыңда Қандасым! || 
|-
| 2025-jıl 14-mart || Unaidy || 
|-
| 2025-jıl 1-may || Saġyndym || 
|-
| 2025-jıl 15-dekabr || Samġa || [[Jeńisbek Piyazov]] penen birge&lt;ref name=&quot;samga&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=1G1P1pbkU9M «Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov — Samġa | Premyera pesni»]. Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalı.&lt;/ref&gt;
|-
| 2026-jıl 29-yanvar || Sen bolmasań || 
|-
| 2026-jıl 16-fevral || Alvido || 
|-
| 2026-jıl 28-may || Zaman || Aman Sarsenbaev singlinde qatnastı
|-
| 2026-jıl 10-iyul || Ayt, ne qilayin? || 
|-
| 2026-jıl 9-sentyabr || Seni sorayman || 
|}
&lt;small&gt;Dizim Apple Music mağlıwmatları boyınsha&lt;ref name=&quot;am&quot; /&gt;.&lt;/small&gt;

== Siltemeler ==
* [https://t.me/musa_marat Telegram kanalı]
* [https://www.youtube.com/@MusaMarat YouTube kanalı]
* [https://www.instagram.com/moldabaev.musa/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@moldabaev.musa TikTok]

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{DEFAULTSORT:Marat, Musa}}
[[Kategoriya:Qosıqshılar]]
[[Kategoriya:Pop-qosıqshılar]]</text>
      <sha1>d7wxr3bo2smw9514u9fyjnbrx4ayprz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>275478</id>
      <parentid>275477</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qareken Balasi</username>
        <id>8937</id>
      </contributor>
      <comment>Jańa derekler: Best of the Voice, ustaz, jeńimpazlar haqqında</comment>
      <origin>275478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7333" sha1="t15ltdpz1uvust3pn7axpsvip2pddlc" xml:space="preserve">{{Muzıkant infoqutısı
| atı                  = Musa Marat
| súwret               = Musa Marat portrait.jpg
| súwret_táriypi       = Musa Marat
| laqabı               = 
| tuwılǵan_atı         = Musa Moldabaev
| tuwılǵan_sánesi      = 
| tuwılǵan_jeri        = [[Qaraqalpaqstan]], [[Ózbekstan]]
| bilimi               = 
| kásibi               = qosıqshı
| iskerlik_jılları     = 2021 — házirgi kún
| janrı                = pop
| sıylıqları           = «Qazaqstan dawısı» jeńimpazı (2023)
| aǵzaları             = 
| burınǵı_aǵzaları     = 
| saytı                = 
}}
'''Musa Marat''' ({{lang-kk|Мұса Марат}}; haqıyqıy atı '''Musa Moldabaev''', {{lang-kk|Мұса Молдабаев}}) — Qaraqalpaqstanda tuwılıp-ósken qazaq qosıqshısı. 2023-jılı Qazaqstan telearnasınıń «Qazaqstan dawısı» («Qazaqstan dauysy») jobasınıń II máwsiminiń jeńimpazı boldı&lt;ref name=&quot;yt&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=HU6gMv7pcdg «&quot;Qazaqstan dauysy&quot; megajobasınıń jeńimpazı — Musa Marat»]. The Voice of Kazakhstan (YouTube), 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;&gt;[https://qazaqstan.tv/videos/187023 «Musa Marat — &quot;Qarağım-ay&quot; · Final · &quot;Qazaqstan dauysy&quot; II máwsim»]. Qazaqstan telearnası, 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;.

== Ómirbayanı ==
Óziniń aytıwınsha, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Qońırat rayonına qaraslı Jaslıq awılında ósti hám toǵız jılday boks úyirmesine qatnasqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/810 «&quot;Qaraqalpaqstan Dimashı&quot; atanǵan Musa Aziya dawısına qatnasqısı keledi»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 16-may.&lt;/ref&gt;.

Nókis qalasındaǵı mádeniyat hám kórkem óner kolledjiniń estrada vokal bólimine oqıwǵa tústi; ustazı — Qaraqalpaqstan xalıq artisti Gúlnara Múnteeva&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. 2023-jılı mayda ol Tashkenttegi Batır Zakirov atındaǵı Milliy estrada óneri institutınıń 3-kursında oqıwın aytqan&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

== Dóretiwshiligi ==
Ózbekstandaǵı ZO'R TV telearnasınıń ARTIST jobasında qatnasıp tanıldı; qosıqshınıń aytıwınsha, ol «Samaltaw» xalıq qosıǵın atqardı, ǵalaba jurı ishinde Jeńisbek Piyazov bar edi hám ol finalǵa shekem jetti&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;. Sonday-aq, óziniń aytıwınsha, 2022-jıl dekabrde Tashkentte ótken konsertte eki mámleket Prezidentleri aldında «Jan dosım» qosıǵın atqardı&lt;ref name=&quot;oq810&quot; /&gt;.

[[File:Musa Marat with Qazaqstan Dauysy trophy.jpg|thumb|right|220px|Musa Marat «Qazaqstan dawısı» kubogı menen]]
2023-jılı «Otandastar» qorı járiyalaǵan kastingtiń nátiyjesinde «Aziya dawısı» jobasına jolanama utıp aldı; avgustta qordıń basshısı Abzal Saparbekulı menen ushırasıwdı&lt;ref name=&quot;oq855&quot;&gt;[https://oq.gov.kz/news/855 «Armanlar orınladı, maqsatıń aniq bolsa»]. «Otandastar» qorı, 2023-jıl 9-avgust.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl sentyabrde «Qazaqstan dawısı» jobasınıń «Kórmey tańlaw» basqıshında «Samaltaw» qosıǵın atqardı; bul shıǵıw «The Voice» megajobasınıń eń jaqsı onlıǵı reytingine kirdi (YouTube-daǵı Best of the Voice kanalı)&lt;ref name=&quot;qtv&quot;&gt;[https://qazaqstan.tv/news/181572 «Qazaqstan дауысы» жобасының қатысушысы «The Voice» мегажобасының үздіктер рейтингіне кірді]. Qazaqstan telearnası, 2023-jıl 19-sentyabr.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl dekabrde Astanada Maxsetbay Ótemuratov ushın arnalǵan keshte qosıq aytıp, «Qazaqstan dawısı» jobasınıń II máwsiminiń finalisti retinde tıńlawshılardı baritonına jaqın dawısı menen tańlandırdı&lt;ref name=&quot;egemen&quot;&gt;M. Ábish. [https://egemen.kz/article/355110-qaraqalpaq-anderi-auelegen-kesh «Qaraqalpaq ánderi áwelegen kesh»]. Egemen Qazaqstan, 2023-jıl 26-dekabr.&lt;/ref&gt;.

2023-jıl 30-dekabrde jobanıń finalında «Qarağım-ay» qosıǵın atqardı hám jeńimpaz boldı&lt;ref name=&quot;tv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;yt&quot; /&gt;. «Turkystan» gazetasınıń jazıwınsha, ol — «Qazaqstan dawısı» jobasında jeńimpaz atanǵan birinshi qandas; jobada ustazı — Quwandıq Raxım, jobaǵa 3500 ge jaqın úmitker qatnasqan&lt;ref name=&quot;tk-win&quot;&gt;Akmaral Bereket. [https://turkystan.kz/article/238419-m-sa-marat-qazaqstan-dauysy-zhobasyny-zhe-impazy-atandy «Мұса Марат «Qazaqstan дауысы» жобасының жеңімпазы атанды»]. Turkystan.kz, 2023-jıl 30-dekabr.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tk-int&quot;&gt;Áliya Tileujanqızı. [https://turkystan.kz/article/238597-m-sa-marat-b-l-aza-stan-zbekstan-ara-alpa-stan-a-orta-zhe-is «Мұса Марат: Бұл – Қазақстан, Өзбекстан, Қарақалпақстанға ортақ жеңіс»]. Turkystan.kz, 2024-jıl 5-yanvar.&lt;/ref&gt;.

2025-jıl 15-dekabrde qosıqshı [[Jeńisbek Piyazov]] penen birgelikte «Samġa» duet singlin shıǵardı (uzaqlıǵı 3:46, janrı — pop)&lt;ref name=&quot;am-samga&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/album/sam%C4%A1a/1861607888?i=1861607905 Samġa — Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov]. Apple Music.&lt;/ref&gt;. Qosıqtıń premyerası Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalında ótti&lt;ref name=&quot;samga&quot; /&gt;. Duet haqqında QNews basılımı da jazdı&lt;ref name=&quot;qn-samga&quot;&gt;[https://qnews.uz/news/musa-marat-i-jenisbek-piyazov-duet-samga «Musa Marat i Jenisbek Piyazov: duet &quot;Samġa&quot;»]. QNews, 2026-jıl 23-oktyabr.&lt;/ref&gt;.

== Diskografiyası ==
Apple Music mağlıwmatları boyınsha, 2021—2026-jıllar aralıǵında 20 dan aslam jeke hám birgeliktegi singl shıǵardı&lt;ref name=&quot;am&quot;&gt;[https://music.apple.com/uz/artist/musa-marat/1593023650 Musa Marat]. Apple Music.&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Shıǵarılǵan sánesi !! Atı !! Eskertpe
|-
| 2021-jıl 21-oktyabr || Sen laylim edin' || Birinshi singl
|-
| 2022-jıl 21-aprel || Samaltau (Live) || Tikkeley efirdegi atqarıw
|-
| 2023-jıl 12-may || Ismigu'l || 
|-
| 2023-jıl 19-may || Oy Jaylaw || 
|-
| 2023-jıl 15-iyun || An'lamas || 
|-
| 2023-jıl 11-avgust || Sag'inaman || 
|-
| 2024-jıl 10-aprel || Qosh Maxabbat || 
|-
| 2024-jıl 25-iyul || Laylim || 
|-
| 2024-jıl 6-avgust || Я тебя никогда не забуду || 
|-
| 2024-jıl 26-sentyabr || Alys || 
|-
| 2024-jıl 3-oktyabr || Juldyzdar janar || 
|-
| 2024-jıl 28-oktyabr || Sensiz || Islam Muratbaev menen birge
|-
| 2025-jıl 15-yanvar || Тыңда Қандасым! || 
|-
| 2025-jıl 14-mart || Unaidy || 
|-
| 2025-jıl 1-may || Saġyndym || 
|-
| 2025-jıl 15-dekabr || Samġa || [[Jeńisbek Piyazov]] penen birge&lt;ref name=&quot;samga&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=1G1P1pbkU9M «Musa Marat &amp; Jenisbek Piyazov — Samġa | Premyera pesni»]. Musa Maratıń rásmiy YouTube kanalı.&lt;/ref&gt;
|-
| 2026-jıl 29-yanvar || Sen bolmasań || 
|-
| 2026-jıl 16-fevral || Alvido || 
|-
| 2026-jıl 28-may || Zaman || Aman Sarsenbaev singlinde qatnastı
|-
| 2026-jıl 10-iyul || Ayt, ne qilayin? || 
|-
| 2026-jıl 9-sentyabr || Seni sorayman || 
|}
&lt;small&gt;Dizim Apple Music mağlıwmatları boyınsha&lt;ref name=&quot;am&quot; /&gt;.&lt;/small&gt;

== Siltemeler ==
* [https://t.me/musa_marat Telegram kanalı]
* [https://www.youtube.com/@MusaMarat YouTube kanalı]
* [https://www.instagram.com/moldabaev.musa/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@moldabaev.musa TikTok]

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{DEFAULTSORT:Marat, Musa}}
[[Kategoriya:Qosıqshılar]]
[[Kategoriya:Pop-qosıqshılar]]</text>
      <sha1>t15ltdpz1uvust3pn7axpsvip2pddlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Musa Marat</title>
    <ns>1</ns>
    <id>48709</id>
    <revision>
      <id>275476</id>
      <timestamp>2026-10-23T02:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>275476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>