Wikipedia kaawiki https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Arnawlı Talqılaw Paydalanıwshı Paydalanıwshı talqılawı Wikipedia Wikipedia talqılawı Fayl Fayl talqılawı MediaWiki MediaWiki talqılawı Úlgi Úlgi talqılawı Járdem Járdem talqılawı Kategoriya Kategoriya talqılawı Portal Portal talqılawı TimedText TimedText talk Modul Modul talqılawı Event Event talk 0 1704 276367 145199 2026-10-26T00:21:22Z Juppi lantteineen 16831 File 276367 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı}} [[File:Christian Dior 1954.jpg|thumb|Christian Dior (1954)]] '''Christian Dior''' (21-yanvar 1905, Granville, Manche — 23-oktyabr 1957) — ataqlı francuz moda dizayneri, pútkil dúnyaǵa dańqı shıqqan [[Christian Dior moda uyi]]niń tiykarshısı sanaladı. == Erte balalıq dawiri == Fransuz couturieri, Christian Dior 1905-jıldıń 21-yanvar sánesinde [[Normandiya]]nıń Granvil qalashasında tuwılǵan. Onıń ata-anası qalashadaǵı bay hám ózine toq insanlardan bolǵan. Bolajaq couturierdiń ákesi ximyaliq tóginlerdi islep shiǵarıwshı óndirislik basqarmanıń baslıǵı, al anasi bolsa úy biykelik qılǵan. Dior bes jasqa tolǵan waqıtta onıń shańaraǵı [[Parij]]ge kóship ótedi. Jas Dior balalıq dáwirinen baslap [[arxitektor]] bolıwdı árman etken, biraq onıń ata-anası óz balasın [[diplomatiya]] tarawı wákili sıpatında kóriwdi qálegen edi. Sol sebepli jas Dior ata-anasınıń qálewi bolǵan Parijdegi [[Erkin Siyasiy Pánler Mektebi]]ne (Ecole des Sciences Politiques) oqıwǵa tusedi. Biraq Diordıń diplomatlıq xizmetke degen qızıǵıwshılıǵı bolmaǵanlıǵı sebepli bul oqıw onıń ushın waqıttı mánisiz ótkeriwden basqa hesh nárse emes edi. Siyasiy pánlerdi hám xalıqaralıq huqıqtı ózlestiriwdiń ornına Dior hár qiyli kórgizbelerge hám muzeylerge barıp óziniń mádeniy dúnyasın arttırıp barǵan. Sonıń menen bir qatarda ol qosıqshılıq hám súwretshilik tarawı sırların ózlestirgen. == Moda álemine birinshi qádemleri == Diordıń mádeniyatqa hám kórkem-ónerge degen qızıǵıwshılıǵı onı 1928-jılı óziniń jeke mádenyat gallereyasın ashıwǵa alıp keldi. Bul gallereyada Deren, Matiss, [[Picasso]] hám taǵıda basqa mádeniyat hám kórkem óner tarawınıń kózge kóringen wákilleriniń saylandı miynetleri orın alǵan edi. Biraq 1930-jıllarda baslanǵan qarjı krizisi bul gallereyanı pul menen támiynlep turǵan Diordıń akesi ushın da sátsiz bolıp, gallereyanıń jawılıwına alıp keldi. Bul waqiyadan soń, Dior jeti jıl dawamında áwmetsiz hám qıyın kunlerdi bastan keshiredi. Qıyınshılıqlar hám olardıń arqasında arttırılǵan miynetlik tájiribe aqırı óz paydasın beredi. Sebebi 1936-jılı Dior [[Franciya]]nıń jetekshi gazetalarinan biri bolǵan [[Le Figaro]]ǵa moda tarawı boyınsha súwretler sızıwshı (fashion illustrator)qániyge bolıp jumısqa ornalasadı. Óz kásibin tez ózlestirgen Dior endi óziniń sızǵan súwretlerin basqa da moda tarawı boyınsha qániygelesken jurnal hám gazetalarǵa usınıp óz abroyın asıradı. Sonıń arqasında Dior sol dáwirdiń belgili couterieri [[Robert Piguet]]ke shákirt túsip ol menen bir jıl dawamında birge islesedi. [[Kategoriya:Moda dizaynerleri]] gr128i64c4d46zxajgmolt097ml9rq6 0 4027 276394 92214 2026-10-26T06:39:53Z Kvazimodo 10433 Gadget: Kategori eklendi 276394 wikitext text/x-wiki {{Wikify}} '''Meteorologiya''' – atmosferada bolıp atırǵan hádiyselerdi úyrenetuǵın hám olardıń sebeplerin túsindiretuǵın ilim. Atmosferada bolǵan hádiyseler muǵdar hám hár jaqtan bólinip, meteorologiya (hawa) elementlerine hám hádiyselerine bólinedi. [[Kategoriya:Atmosfera]] [[Kategoriya:Fizikalıq_geografiya]] 042aa3ewppq2j4912enx1e6utu1ffmo 0 4415 276320 275734 2026-10-25T21:53:16Z Kvazimodo 10433 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 276320 wikitext text/x-wiki {{Alım infoqutısı|atı=Alfred Werner|súwret=Alfred Werner ETH-Bib Portr 09965.jpg|tuwılǵan jeri=[[Mulhouse]], [[Haut-Rhin]], [[Alsace]], Franciya|súwret táriypi=''Werner, 1915''|ómirlik joldası=Emma Werner<ref>{{Web deregi| bet = Alfred Werner - Nobel Prize for Chemistry 1913| url = https://www.uzh.ch/cmsssl/dam/jcr:ffffffff-e413-61a1-0000-0000429867b5/werner_en.pdf| jumıs = University of Zurich| qaralǵan sáne = 2022-jıl 9-dekabr | citata = He moved there with his wife, Emma Wilhelmine, née Giesker, whom he had married on 1 October 1894.| arxivurl = https://web.archive.org/web/20240413061850/https://www.uzh.ch/cmsssl/dam/jcr:ffffffff-e413-61a1-0000-0000429867b5/werner_en.pdf| arxivsáne = 2024-jıl 13-aprel }}</ref>|sıylıqları=[[Ximiya boyınsha Nobel sıylıǵı]]}} '''VERNER''' (Werner) Alfred (1866.12.12, Myuluz, Elzas — 1919.15.11, Syurix) — shveytsariyalıq anorganik ximiyashı, kompleks birikpeler ximyası tiykarshılarınan biri. Syurix universiteti professorı. (1893-jıldan). V. Belgili bolǵan hám ele belgili bolmaǵan júda kóp birikpelerdi sintez qilǵan, olardı tartipke hám, bir dizimge salǵan. Bul birikpeler dúzilisini ispat qılıw maqsetinde ámeliy usıllar islep shıqqan. V.diń ishki kompleks birikpeler tuwrısındaǵı qarasları kópǵana organik zatlar (xlorofill, gemoglobin hám b.)diń dúzilisin aniqlawǵa járdem berdi. Onıń koordinatsion nazarıyası kompleks birikpeler ximiyasına tiykar saldı hám bilimniń túrli pán túrlerinde keń qollanıldı. Nobel sıylıǵı laureatı (1913). == Derekler == {{Derekler}} {{shala}} [[Kategoriya:Ximikler]] 0wmyh1l20n1sdaff7k5w25mydr8puxu 2 6163 276261 275472 2026-10-25T19:30:04Z Qareken Balasi 8937 Update profile text 276261 wikitext text/x-wiki [[File:New-Bouncywikilogo.gif|140px|centre]] Assalawmagaleykum! Qaraqalpaq Wikipediasina oz ulesinizdi qosiwga jardem beruwden tartinbanlar. {{#babel:kaa-N|kk-1|uz-3|en-3|tr-3|ru-2}} {| class="wikitable" style="margin:0 auto 1em auto; max-width:60em" ! colspan="2" | Qareken Balasi |- ! full name | Qareken Balasi |- ! job title | Wikimedian |- ! about me | Hi everyone! I have been contributing to Wikimedia projects since 2019 and I love building free knowledge in the languages of Central Asia. I mostly write about Karakalpakstan and the wider region: its people, music, theatre, history and culture. I am primarily active on the [[:kaa:User:Qareken Balasi|Qaraqalpaq]], [[:ru:User:Qareken Balasi|Russian]], [[:kk:User:Qareken Balasi|Kazakh]], [[:uz:Foydalanuvchi:Qareken Balasi|Uzbek]] and [[:en:User:Qareken Balasi|English]] Wikipedias, as well as on [[commons:User:Qareken Balasi|Wikimedia Commons]], [[d:User:Qareken Balasi|Wikidata]] and Meta-Wiki. My goal is to help small-language Wikipedias grow with well-sourced, neutral articles. |- ! about my work | From August 2019 I have been working actively on Qaraqalpaq Wikipedia, where I create and improve articles on many topics. I also add sourced data to Wikidata and free images to Commons. Everyone is welcome to join the Qaraqalpaq Wikipedia community. |- ! contact me | Please write on my talk pages first,<br /><br />or via [[Special:EmailUser/Qareken Balasi|email]] (info{{@}}upcloud.uz) |} == Paydalanıwshı úlesi == {{userlinks-rights|Qareken Balasi}} == Statistika (18.10.2026) == {| class="wikitable" ! Wiki !! Redaktorlawlar |- | Wikidata || 988 |- | ru.wikipedia || 635 |- | kaa.wikipedia || 285 |- | Wikimedia Commons || 197 |- | Meta-Wiki || 73 |- | uz.wikipedia || 66 |- | Basqalar || 22 |- ! Jámi !! 2266 |} Paydalanıwshı úlesi: [[Special:Contributions/Qareken Balasi|kaa.wikipedia]], [https://xtools.wmcloud.org/globalcontribs/Qareken_Balasi global]. == Jaratqan maqalalarım == * [[Asal Shodiyeva]] * [[Azizbek Aitjanov]] * [[Baxıtbek Elmanov]] * [[Begis Temirbaev]] * [[Jaslar TV]] * [[Jeńisbek Piyazov]] * [[Nókis FM]] * [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]] * [[Ózbekstan mámleketlik kórkem óner hám mádeniyat institutınıń Nókis filialı]] * [[Qayrat Nurtas]] * [[Qaraqalpaq mámleketlik universiteti]] * [[Qaraqalpaqstan tеlеvideniesi]] * [[Musa Marat]] * [[Shohruhxon]] * [[Televideniye]] * [[Temur Kiyasov]] === Basqa tillerde === ==== Ruwsha Wikipediya ==== * [[:ru:Абишева, Диана Мухановна]] * [[:ru:Айдар, Ернар Жанабаевич]] * [[:ru:Алматының түндері-ай]] * [[:ru:Арман (песня Кайрата Нуртаса)]] * [[:ru:Бактыгереев, Раймбек Бауыржанович]] * [[:ru:Бижанов Даулет]] * [[:ru:Дискография Кайрата Нуртаса]] * [[:ru:Каракалпакский государственный академический музыкальный театр имени Бердаха]] * [[:ru:Пиязов, Женисбек Буркитович]] * [[:ru:Темирбаев, Бегисбай Жумабаевич]] * [[:ru:Токтар, Еркебулан Ерболулы]] * [[:ru:Шодиева, Асал]] * [[:ru:Шохруххон]] * [[:ru:Sen meni küt]] ==== Ózbekshe Wikipediya ==== * [[:uz:Begis Temirbaev]] * [[:uz:Jenisbek Piyazov]] * [[:uz:Nukus FM]] * [[:uz:Qayrat Nurtas]] * [[:uz:Temur Kiyasov]] qi4pvnktb7uwykzzhq1m3mgydrujcr8 14 7099 276304 59004 2026-10-25T21:44:38Z Bekan88 11311 276304 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Basqarıw sisteması]] [[Kategoriya:Yuridikalıq tulǵalar]] [[Kategoriya:Sociallıq institutlar]] [[Kategoriya:Adam iskerligi]] [[Kategoriya:Tiykarǵı temalar boyınsha klassifikaciyalar]] 8fsuhnhxluub64wdauttyh7hz4cnmet 0 7360 276397 135786 2026-10-26T06:39:55Z Kvazimodo 10433 Gadget: Kategori eklendi 276397 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Pangea_animation_03.gif|400px|thumb|Kontinentlerdiń Pangeyden baslap búginge shekemgi háreketi]] '''Paleogeografiya''' (eski grekshe παλαιός — áyyemgi + [[geografiya]]) — [[Jer]] betindegi [[geologiya]]lıq ótken zamanda bolǵan fizikalıq-geografiyalıq sharayatlardı, olardıń dinamikasın, bul dinamikanıń dáreklerin (faktorların) — ıqlım ózgeriwi, tektonikalıq háreketlerdi úyreniwshi pán. == Derekler == * Рухин Л. Б. Основы общей палеогеографии / Под ред. канд. геол.-минер. наук Е. В. Рухиной. — Изд. 2-е, перераб. и доп. — Л.: Гостоптехиздат, Ленингр. отд-ние, 1962. — 628 с. — 5200 экз. * Синицын В. М. Палеогеография Азии / АН СССР. М-во геологии и охраны недр. Лаборатория геологии угля. — М.; Л.: Изд-во АН СССР. Ленингр. отд-ние, 1962. — 268 с. — 1400 экз. * Ушаков С. А., Ясаманов Н. А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984. — 208 с. — 50 000 экз. * Ясаманов Н. А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985. — 296 с. — 3630 экз. * Ясаманов Н. А. Популярная палеогеография / Рец.: А. Л. Чепалыга. — М.: Недра, 1985. — 136 с. — 70 000 экз. * Гангнус А. А. Технопарк Юрского периода: Загадки эволюции. — М.: Вече, 2006. — 480 с. — (Великие тайны). — 5000 экз. — ISBN 5-9533-1088-9. * Короновский Н. В., Хаин В. Е., Ясаманов Н. А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006. * Маруашвили Л. И. Палеогеографический словарь / Рец.: Г. И. Лазуков, Л. Р. Серебрянный; Худож. В. А. Захарченко. — М.: Мысль, 1985. — 368 с. — 29 000 экз. [[Kategoriya:Ilim]] [[Kategoriya:Geologiya]] [[Kategoriya:Fizikalıq_geografiya]] qr28k8221zjpfkz2ag6qpwt9tkdwcmd 0 7482 276395 61619 2026-10-26T06:39:54Z Kvazimodo 10433 Gadget: Kategori eklendi 276395 wikitext text/x-wiki '''Antropogen dáwir''' yamasa '''tórtlemshi dáwir''' — geologiyalıq dáwir, [[kaynozoy]] erasınıń úshinshi (házirgi) dáwiri. Bul dáwir [[Jer]] tariyxınıń zamanagóy basqıshı bolıp, bunnan 2,58 million jıl aldın baslanǵan hám házirge shekem dawam etpekte[1]. geologiyalıq waqıt aralıǵı [2]. {{Geoxronologiyalıq shkala}} [[Kategoriya:Geoxronologiya]] [[Kategoriya:Fizikalıq_geografiya]] cq87e6jvqgcs7b3t201z75vzcgo44a4 0 8027 276398 120895 2026-10-26T06:39:56Z Kvazimodo 10433 Gadget: Kategori eklendi 276398 wikitext text/x-wiki '''Gidrosfera''' — Jerdiń suwlı qabıǵı bolıp, ol planetamızdaǵı barlıq suw zapasların ózinde jámlestirgen hám Jer júziniń 70% in iyeleydi. Jer júzindegi barlıq suwlardıń 96,4% in dúńya okeanı, 3 % den kóbiregin jer ústi hám jer astı dushshı suw háwizleri quraydı. Dushshı [[suw]]<nowiki/>dıń 2/3 bólimi Arktika, [[Antarktida]], sonday-aq, túrli materiklerdiń taw shoqqıları muzlıqlarda toplanǵan.Gidrosferanıń barlıq qatlamlarında tirishilik bar. V.I. Vernadskiy [[biosfera]] shegarasın okean túbinen sál pásrekten ótkergen, sebebi okean túbi tiri organizmler tirishilik iskerligi nátiyjesi. Plankton, nekton, bentos organizmlerinen quralǵan organizmler jámáátleri 10 km tereńlikke shekem tarqalǵan. Dúńya okeanınıń eń tereń ornı [[Tınısh okeanı|Tınısh okea]]<nowiki/>nındaǵı Mariana shúńgili (11 km)esaplanadı. Ósimlikler hám ósimlikler menen azıqlanatuǵın haywanlar okeannıń joqarı qatlamlarında — 300 m ge shekem bolǵan tereńlikte jasaydı. Bul bolsa avtotrof organizmler ushın zárúr jaqtılıqtıń jeterli muǵdarda suw arqalı ótiwi menen baylanıslı.Suw ortalıǵında haywan túrleri san jaǵınan ósimliklerge qaraǵanda kóp.[[Ósimlikler]] suw ortalıǵınıń jaqtılıq jetip baratuǵın bólimlerinde tarqalǵan.Biosferada gidrosfera áhmiyetli orın tutadı, ol Jerde tirishiliktiń turaqlılıǵın támiyinlewshi tiykarǵı derek esaplanadı. Klimat shárayatınıń ortashalıǵı hám suwdıń dáwirlik aylanısın támiyinleydi. [[Kategoriya:Fizikalıq_geografiya]] m5zssipowq5n7j4ndikpuwlzp3nwgbe 0 12644 276396 148430 2026-10-26T06:39:55Z Kvazimodo 10433 Gadget: Kategori eklendi 276396 wikitext text/x-wiki '''Tábiyiy geografiya''' — Jerdiń geografiyalıq qabıǵı tábiyiy quramı jáne onıń strukturalıq bólimleri: barlıq dárejedegi tábiyiy aymaqlıq komplekslerdi (sonıń menen birge, suw háwizlerin de) uyreniwshi pán; tábiyattanıwlıq pánleriniń zárúrli tarmaqlarınan biri. Tábiyiy geografiyalıq komplekslerdıń mákan hám zamanda obiektiv bar ekenligin tán alıw tábiyiy geografiyanı eń zárúrli metodologik principlerıden biri. Geografiyalıq qabıqtıń quramalı dúzilisi hám qásiyetleri onı hár tárepleme izertlew qılıwdı, yaǵnıy bir pútkil hám de bólek komponentler boyınsha da odaǵı úlken-kishi tábiyiy geografiyalıq kompleksler boyınsha da izertlewdi talap etedi. Bul, óz gezeginde, tábiyiy geografiyanıń tarmaqlanıwına alıp keledi. Házirgi kúnde tábiyiy geografiyanıń tómendegi tiykarǵı tarmaqları ámeldegi: ulıwma jer bilimi, regional geografiya, landshafttanıwshılıq paleogeografiya, menshikli geografiya (ıqlımtanıwshılıq geomorfologiya, biogeografiya hám t.b. ). Tariyxı. Dáslepki geografiyalıq qıyallar grek ilimpazları Fales (b.e.sh 625—547-jıllar ), Anaksimandr (b.e.sh. 610—347-jıllar ), Miletlik Gekatey (b.e.sh. 546—480-jıllar ), Gerodot (b.e.sh. 486—425-jıllar ), Platon (b.e.sh. 427—347-jıllar ), Aristotel (b.e.sh. 384—322-jıllar ) dıń tábiyat filosofiyası yamasa tariyxqa tiyisli dóretpelerinde ushraydı. «Geografiya» atlı birinshi ilimiy dóretpe Eratosfen (276—194-jıllar ) tárepinen jaratılǵan. Bul dóretpe óz dáwirine shekem tóplanǵan geografiyalıq maǵlıwmatlardı tártip penen analiz qılıwdıń eń dáslepki úlgisi bolǵan. Grek ilimpazlarınıń dóretpelerinde házirgi waqıtta da ámeldegi bolǵan matematikalıq geografiyalıq mámleketlik, rayonlastırıw hám súwretleytuǵın geografiya sıyaqlı jónelislerge tiykar salınǵan edi. Geografiyalıq kartalardıń dáslepki úlgileri de olar tárepinen jaratılǵan. Ilim, bilim hám mádeniyat, sonıń menen birge, Aziyada, yaǵnıy batısda Orta teńiz boyınan, shıǵısda Qıtay shegarasına shekem, arqada Aral teńizi keńliklerinen qublada Araviya teńizi qırǵaqlıqlarına bolǵan aymaqlardı óz ishine alǵan Shıǵıs áleminde rawajlana basladı. Bul dáwirde, ásirese, ıX-Xı-ásirlerde pán hám mádeniyat tez pát penen rawajlandı júzlegen ilm pán wákilleri, ilimpazlar jetisip shiqtı. Olardan Mawerennaxr hám Xorasan ilimpazları jetekshi orınlardı iyelegen. Sol dáwirde jasap, dóretiwshilik etken hám jáhán páninde óshpeytuǵın iz qaldırǵan Muhammad ibn Muso al-Xorezmiy, Ahmad al-Farǵoniy, Jayhoniy, Abu Zayd hám Abu Máshar Jáfarlar, Abu Rayhon Beruniy, Mahmud Qashǵariy sıyaqlılar sonday ilimpazlardan. Olar Jer meridiani uzınlıǵın anıqlaw, jaylardıń geografiyalıq koordinataları kestelerin dúziw, geofafik kartalar dúziw, ayırım geografiyalıq hádiyse hám processlerdiń sebeplerine anıqlama beriw, túrli mámleketler tábiyatın suwretlep jazıw jumısların dawam etti. Kóplegen tariyxıy geografik hám astronomik geofizik dóretpeler jazıdı. Orta ásirlerdegi Shıǵıs ilimpazlarınıń geografiyalıq miyrasları I. Yu. Krachkovskip, Hasanovlar tárepinen analiz etilgen. Tábiyiy geografiyanıń rawajlanıwı tariyxında XV-XVı -ásirlerde Evropadaǵı oyanıw dáwiri menen baylanıslı bolǵan Ullı geografiyalıq ashılıwlar zárúrli áhmiyetke iye boldı. Sol waqıtta jańa jerlerdiń evropalıqlar ushın málim bolıwı tábiyattanıwlıqtıń, sonday-aq, tábiyiy geografiyanıń taraqqiyoti ushın da dúmpish boldı. Insanlardıń geografiyalıq oyda sawlelendiriw sheńberi talay keńeydi. Sol dáwirde Mawerenaxrda Qurandı yaddan biletuǵın adamı Qas, Ǵiyosiddin Zerger, Abdurazzoq Samarqandiy, Mırza Ullıqbek, Bobur, Muhammad Aydar Mırza sıyaqlılar óz dóretpeleri menen suwretleytuǵın geografiyanıń rawajlanıwına múnásip úles qostı. Tábiyiy geografiyanıń tariyxındaǵı taǵı bir zárúrli basqısh XI -ásirdiń 1 yarmınan XX -ásirdiń 60 jıllarına shkem dawam etip, jańa ilimiy tábiyiy geografiyanıń qáliplesiwi menen xarakterlenedi. Bul dáwirdiń baslanıwı nemis tábiyatshi A. Gumbolt dóretpelerine barıp taqaladı. Onıń ullı xızmeti tábiyat komponentleri arasındaǵı óz-ara baylanıslılıqtıń analizi geografiya páni ushın qanday áhmiyetke iye ekenligin ashıp beriwde edi. Tábiyiy geografiyadaǵı bul ideya keyinirek Dokuchayev, L. S. Berg, A. Grigoryev, Sv. Kalesnik hám basqalar tárepinen rawajlandırıldı. Nátiyjede Jerdiń geografiyalıq qabıǵı, tábiyiy geografiyalıq kompleks hám landshaft haqqındaǵı táliymatlar júzege keldi. Bir qansha tábiyiy geografiyalıq nızamlıqlar anıqlandı, jańa izertlew metodları jaratıldı, ilimiy ekspediciyalar uyımlastırıldı. Jaylardıń tábiyiy sharayatı hám tábiyıy baylıqların úyreniw jumısları jedellesti. Arqa Evropa tegisligi, Kavkaz, Orta Aziya, Sibir hám , Shıǵıs regionlarining tábiyatı hám tábiyiy resursları haqqında iri ilimiy dóretpeler júzege keldi. Usılar qatarında Orta Aziyada izertlewler alıp barǵan tábiyatshi ilimpazlar N. A. Qapırıqo, R. I. Abolin, D. N. Kashkarov, Ye. P. Korovin, KZ. Zokirov, I. A. Raykova, N. L. Korjenevskiy, v. M. Shetirkinlardıń jumısları áhmiyetli boldı. XX -ásirdiń ortalarından baslap tábiyiy geografiya izertlewleriniń, geografiyalıq shólkem hám ilimiy oraylardıń kólemi jáne de arttı. Geograflar sanı da astı, jańa ilimiy jónelisler qáliplesti. Atap aytqanda, geofizika, geoximya, ekologiyalıq jónelisler rawajlandı. Jańa ilimiy túsinikler (geografiyalıq keńislik, Jerdiń landshaft qabıǵı, landshaftlar morfologiyası, antropogen landshaft hám t.b. ) hám de geografiyalıq krnuniyatlar (landshaft qabıǵınıń mozaikalıǵı, diskretligi, geografiyalıq zonalıqdıń udayı tákirarlanbaytuǵın nizamlıqları, polyar asimmetriya) payda boldı. 7 tabiiy geografiyalıq rayonlastırıw jumısları jańa basqıshqa kóterildi. Onıń teoriyalıq tiykarları, metodları rawajlandırıldı. Tábiyiy geografiya konstruktiv basqıshqa ótti. Tábiyiy komponentlerdi ámeliy maqsetlerde bahalaw, olardıń rawajlanıw baǵdarların anıqlap, keleshektegi ózgerislerin boljaw principleri hám metodları islep shıǵıldı. Ózbekstanlı geograf ilimpazlardıń sheńberi talay keńaydi. Ilimpazlar L. S. Babushkin, O. Y. Poslavskaya, N. A. Kogay, M. Qoriyev, N. D. Dolimov, H. Hasanovlar qatarına P. Baratov, M. Mamatqulov, P. Ǵulomov, A. Saidov, Yu. Sultanov, L. Alibekov, A. Abdulqosimov, A. Rafiqov, Sh. Zokirov, Sh. Ergashev, I. Hasanov, I. Abduǵaniyev, I. Názerov sıyaqlı ilimpazlar kelip qosıldı. Olar Ózbekstan jáne onıń ayırım aymaqlarınıń tábiyiy hám antropogen landshaftların izertleydi, tábiyiy geografiyalıq rayonlastırıw, tábiyiy geografiyalıq bahalaw, tábiyiy geografiyalıq komplekslerdiń rawajlanıw baǵdarların anıqlaw hám boljaw jumıslarında nátiyjeli miynet qıldı. Teoriyalıq tiykarları. Ulıwma tábiyiy geografiyanıń teoriyalıq tiykarları negizinde tómendegi eń áhmiyetli geografiyalıq krnuniyatlar jatadı : 1) geografiyalıq qabıqtıń bir pútinlik nizamlıǵı ; 2) aylanba háreketler nızamlıǵı ; 3) geografiyalıq qabıqtıń udayı tákirarlanatuǵınlıq nızamlıqı, yaǵnıy barlıq tábiyiy geografiyalıq hádiyse hám processlerdiń málim waqıt dawamında tákirarlanıw nızamlıǵı ; 4) geografiyalıq qabıqtıń aymaqlıq qatlamlarǵa bóliniw nızamlıǵı, yaǵnıy rawajlanıw processinde gazlardıń qabıq strukturasınıń maydanda ózgeriwi, úlken-kishi tábiyiy aymaqlıq komplekslerge bóliniwi. Bul nızamlıq tábiyiy geografiyalıq rayonlastırıw ushın teoriyalıq tıykar bolıp tabıladı; 5) geografiyalıq zonallıq nızamlıǵı — tábiyatda geografiyalıq regionlar hám tábiyat zonalarınıń bar ekenligi formasında kórinetuǵın boladı ; 6 ) geografiyalıq zonalıqdıń dáwirli nizamlıǵı, yaǵnıy bir tiptegi geografiyalıq zonanıń túrli geografiyalıq regionlarda dús keliwi nizamlıqı ; 7) azonalıq nizamlıqı geografiyalıq regionlardıń geografiyalıq uzınlıǵı boyınsha sektorlarǵa bóliniwi, landshaft zonalarınıń qam sol jóneliste qatlamlarǵa bóliniwi hám landshaftlardıń biyiklik regionları bar ekenliginde óz ańlatpasın tabıwı ; 8) zonallik hám azonlıqdıń bir pútkilligi nizamlıqı ; 9 ) Jer sharınıń polyar asimmetriya nızamlıǵı. Onıń tiykarında Jerdiń forması, qurǵaqlıq hám suwdıń, organizmlerdiń bólistiriliwi, ıqlımlar, geografiyalıq qabıq strukturası, nızlıqlar maydanı hám formaları, geologik tariyxına kóre teńizlerdiń qubla yarım shardaǵılardan parıq etiwi jatadı ; 10 ) geografiyalıq qabıqtıń rawajlanıw nızamlıǵı, bul rawajlanıwdı háreketke keltiretuǵın tiykarǵı kúsh — tábiyatdaǵı zonal hám azonal hádiyselerdiń óz-ara gúresinen, rawajlanıw forması bolsa udayı tákirarlanatuǵınlıqtan ibarat ; 11) geografiyalıq qabıqtıń tegis emes rawajlanıwı nızamlıǵı. Túrli landshaftlar túrli jasta bolıp, túrlishe tezlikte rawajlanadı. Bul nızamlıqtıń zárúrli tárepi sonda, landshaftlar biri ekinshisiniń quramına kóre emes, bálki jasına hám rawajlanıw basqıshı hamde pátlerine qaray da parıq etiwin esapqa alınıwı hám landshaftlar ózgertirilip atırǵanda bul nızamlıqǵa ámel etiliwin talap etedi. Ulıwma tábiyiy geografiya házirgi waqıtta geografiyalıq qabıqtıń bir pútkilligi hám rawajlanıwı tuwrısındaǵı jańa ideyalar menen bayıdı, landshaft qabıǵı, geografiyalıq keńislik teoriyalerı alǵa surildi, planetalıq kólemdegi geografiyalıq boljawǵa tiykar solındı, geografiyalıq sistemalar haqqındaǵı táliymat islep shıǵıldı. Jer maydanınıń morfostrukturası hám morfoskulpturası haqqındaǵı jańa oyda sawlelendiriw payda boldı. Landshaftlardıń jası hám olardı klassifikaciyalawdıń regional máseleleri analiz etildi, tábiyiy geografiyanıń ekologiya menen jaqınlıǵı hám ajıralmas baylnıslı ekenligi tiykarlap berildi. Insan iskerliginiń geografiyalıq qobıqdaǵı tábiyiy processlerge, geografiyalıq ortalıqqa bolǵan tásiriniń unamsız hám unamlı aqıbetlerin úyreniw, bul aqıbetlerdi aldınnan aytıp beriw, ilimiy izertlewlerde geofizikaviy, geokimyoviy, matematikalıq, ekologiyalıq metodlardı qóllawǵa bolǵan itibar kúsheydi, jańa ekologiyalıq jónelis júzege keldi. Házirgi zaman tábiyiy geografiyada tábiyiy resurslardan aqılǵa say paydalanıw hám tábiyaattı qáwipsizlik mashqalaasi tiykarǵı hám aktual mashqala esaplanadı. Tábiyiy geografiyanıń aymaqlardı tábiyiy geografiyalıq xarakteristikalaw metodları da rawajlanıp bardı. Bul keyingi-jıllarda jaratılǵan kóplegen monografiyalar, sabaqlıq hám oqıw qóllanbalarında sawlelengen. Házirgi kúnde tábiyiy geografiya páni hal etiliwi kerek bolǵan mashqalalardıń kóbisi, tiykarlanıp, onıń ob'yekti hám predmetiniń quramalılıǵı, ayriqsha ayrıqshalıqlar menen hám pánniń házirgi rawajlanıw basqıshında xalıq xojalıǵı qoyıp atırǵan wazıypalardıń quramalılıǵı menen baylanıslı. Sonday mashqalalardıń ayırımları «insan—tabiat» sistemasındaǵı óz-ara tásir áqibetinde júzege kiyatırǵan máselelerden. Planetalıq kólemde júz berip atırǵan ıqlım ózgeriwi, regional kólemde Aral hám Aralbóyı máseleleri, shólleniw, tábiyiy resurslardıń tez pátte azayıwı, tábiyiy ortalıqtıń pataslanıwı sıyaqlı máseleler usılar gápinen. == Derekler == ÓzME, Birinshi tom,Tashkent,2000-jıl {{ÓzME}} [[Kategoriya:Fizikalıq_geografiya]] q8ftf7h9zelr8meojl9ahmd5ewu05d3 0 17459 276322 275698 2026-10-25T21:53:36Z Kvazimodo 10433 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 276322 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Life_expectancy_in_Finland.svg|nobaý|350x350 nükte| Finlandiyada ortasha ómir kóriwdiń tariyxiy rawajlanıwı]] Finlyandiyada ólimniń tiykarǵı sebepleri júrek-qan tamır kesellikleri, qáwipli ósimteler, demans hám Altsgeymer keselligi, dem alıw kesellikleri, spirtli ishimlikler menen baylanıslı kesellikler hám spirtli ishimlikler menen tosınarlı záhárleniw bolıp tabıladı<ref>{{Web deregi | url = http://www.stat.fi/til/ksyyt/2009/01/ksyyt_2009_01_2011-02-22_kat_002_en.html| bet = Causes of Death 2009| jumıs = Statistics Finland}}</ref>. 2010-jılda 15 jastan 64 jasqa deyingi er adamlar óliminiń tiykarǵı sebepleri alkogol menen baylanıslı ólimler, júrek ishemik keselligi, baxtsız hádiyseler, óz janına qas qılıw, ókpe saratanı hám miy qan tamır kesellikleri edi<ref name="Leading causes of death among men aged 15 to 64 in 2010">{{Web deregi | url = http://tilastokeskus.fi/til/ksyyt/2010/ksyyt_2010_2011-12-16_kuv_001_en.html| bet = Leading causes of death among men aged 15 to 64 in 2010| jumıs = Official Statistics of Finland}}</ref>.Hayallar arasında tiykarǵı sebepler tós saratanı, spirtli ishimlikler menen baylanıslı ólimler, baxtsız hádiyseler, óz janına qas qılıw, júrek ishemik keselligi hám ókpe saratonı<ref name="Leading causes of death among women aged 15 to 64 in 2010">{{Web deregi | url = http://tilastokeskus.fi/til/ksyyt/2010/ksyyt_2010_2011-12-16_kuv_002_en.html| bet = Leading causes of death among women aged 15 to 64 in 2010| jumıs = Official Statistics of Finland}}</ref>. == Densawlıqtı saqlaw sisteması == Finlyandiya óziniń joqarı sapalı medicinalıq járdemi menen dúnyada ataqlı. Mámleket densawlıqtı saqlaw xızmetlerin mámlekette jasawshı hárbir kisi ushın bar. Finlyandiyada da mámleket densawlıqtı saqlaw xızmetlerin, de menshikli densawlıqtı saqlaw xızmetleri bar. Finlyandiya Social jumıslar hám densawlıqtı saqlaw ministrligi Finlyandiyadaǵı adamlardıń párawanlıǵın social hám densawlıqtı saqlaw xızmetlerin hám dáramat qáwipsizligin támiyinlew arqalı qollap-quwatlaydı<ref>{{Web deregi| url = https://stm.fi/en/promotion-of-welfare| bet = Welfare and health promotion| jumıs = MINISTRY OF SOCIAL AFFAIRS AND HEALTH| arxivurl = https://web.archive.org/web/20210915131218/https://stm.fi/en/promotion-of-welfare| arxivsáne = 2021-jıl 15-sentyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 28-may }}</ref>. Jergilikli húkimet hám munitsipalitetler xalıqqa jaqsı social hám densawlıqtı saqlaw xızmetlerin shólkemlestiriw ushın juwapker. Finlyandiya densawlıqtı saqlaw sisteması keselliklerdiń aldın alıw hám salamatlıqtı bekkemlewge itibar qaratadı. Baslawısh medicinalıq-sanitariya járdemi túrli jas gruppaları ushın profilaktikalıq medicinalıq járdem sistemasın óz ishine aladı : hámledar hayallar ushın ana sawlıǵın saqlaw, jańa tuwǵan bópe hám balanı mektep jasına shekem densawlıqtı saqlaw hám baqlaw. Finlyandiyada jumıs beretuǵınlar óz xızmetkerlerine densawlıqtı saqlaw xızmetlerin usınıwı nızam tárepinen belgilengen<ref>{{Web deregi| url = https://stm.fi/en/primary-health-care| bet = Primary health care| jumıs = Ministry of Social Affairs and Health| arxivurl = https://web.archive.org/web/20211018064303/https://stm.fi/en/primary-health-care| arxivsáne = 2021-jıl 18-oktyabr | qaralǵan sáne = 2024-jıl 28-may }}</ref>. Finlyandiyada joqarı sapalı qánigelestirilgen medicinalıq járdem bar hám ol ádette emlewxanalarda kórsetiledi. Eń qatal emleniw emlewxana rayonlarında ámelge asırıladı hám Xelsinki, Turku, Tampere, Oulu hám Kuopio universitet emlewxanaları bolǵan besew jıynaw aymaǵı bar. Hárbir densawlıqtı saqlaw qánigesi litsenziyaǵa iye yamasa qorǵalǵan kásip ataǵına iye bolǵan qánige bolıp tabıladı<ref>{{Web deregi | url = https://www.eu-healthcare.fi/healthcare-in-finland/healthcare-system-in-finland/| bet = Healthcare system in Finland| jumıs = EU Healthcare}}</ref>. === Shegiw stavkaları === [[Fayl:Smokers-as-a-percentage-of-adult-pop.jpg|nobaý|300x300 nükte| 2011-jılda shegetuǵın úlkenler Finlandiya payızı.]] Kóplegen OECD mámleketlerinde sońǵı otız jıl ishinde úlkenler arasında [[shegiw]] sezilerli dárejede tómenlegenin kórsetti. Finlyandiyada da bul tómenlewdiń kópshiligi jámiyetshilikti xabardar qılıw kampaniyaları, reklama qadaǵan etri hám salıqlardı asırıw arqalı temeki tutınıwın kemeytiwge qaratılǵan siyasat penen baylanıslı. Finlyandiyada shegiw kemeydi hám házirde Finlyandiyada úlkenler arasında shegiw dárejesi 2009-jılda 18, 6 % ti quradı<ref name="oecd2011">{{Web deregi | url = http://www.oecd.org/dataoecd/42/44/40904932.pdf| bet = How Does Finland Compare| jumıs = OECD Health Data 2011}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Finlyandiya]] [[Kategoriya:Finlyandiya xalqı]] 0mwt72c5qwehnk0up3tc5p3761bx1f5 0 23172 276260 216868 2026-10-25T19:02:41Z ~2026-57077-51 16829 276260 wikitext text/x-wiki {{Alım infoqutısı |qaraqalpaqsha atı = Srajatdin Axmetov |negizgi atı = Сражатдин Ахметов |tuwılǵan sánesi = 1928 |tuwılǵan jeri = [[Shımbay rayonı]], [[Qaraqalpaqstan]] |qaytıs bolǵan sánesi = 1996 |puqaralıǵı = {{SSRA}} → {{UZB}} |milleti = [[Qazaq]] |ilimiy tarawı = [[ádebiyattanıw]], [[filologiya]], ádebiy sın |jumıs orınları = [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]], [[Qaraqalpaq mámleketlik universiteti]] |oqıǵan jeri = [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]], Moskva Ilimler Akademiyasınıń Shıǵıstanıw institutı |ilimiy dárejesi = Filologiya ilimleriniń doktorı (1966) |ilimiy ataǵı = [[Professor]] (1968) |belgili isleri = Qaraqalpaq sovet poeziyası hám ádebiy sını boyınsha izertlewler |iskerlik jılları = 1947–1996 |sıylıqları = [[Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatları|Berdaq atındaǵı sıylıq laureatı]] (1980), [[Ózbekstanǵa miyneti sińgen ilim ǵayratkeri|Ózbekstan]] hám [[Qaraqalpaqstanǵa miyneti sińgen ilim ǵayratkeri]] }} '''Srajatdin Axmetov''' (Сражатдин Ахметов; [[1928]]—[[1996]]) — iri qaraqalpaq ádebiyatshı alımı, [[professor]] hám ádebiy sınshı. Qaraqalpaq ádebiyatı tariyxın hám ádebiy sın tarawın rawajlandırıwǵa úlken úles qosqan tulǵalardıń biri. == Ómiri hám bilimi == Srajatdin Axmetov 1928-jılı [[Shımbay rayonı]]nda tuwılǵan. 1947-jılı Qaraqalpaq mámleketlik pedagogika institutınıń (házirgi [[Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı]]) qaraqalpaq tili hám ádebiyatı fakultetin pitkergen. 1950–1954-jılları [[Moskva]] qalasında SSSR Ilimler akademiyasınıń Shıǵıstanıw institutı aspiranturasında bilim aldı. == Iskerligi == Alımnıń iskerligi tiykarınan joqarı bilimlendiriw hám ilimiy-pedagogikalıq tarawlar menen baylanıslı: * Dáslep pedagogikalıq institutta oqıtıwshı, docent, fakultet dekanı hám kafedra baslıǵı boldı. * Keyinirek [[Qaraqalpaq mámleketlik universiteti]]nde qaraqalpaq ádebiyatı kafedrasınıń meńgeriwshisi bolıp isledi. * 1958-jıldan baslap [[Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı]]nıń aǵzası boldı. == Ilimiy dóretiwshiligi == S. Axmetov qaraqalpaq poeziyası hám ádebiy sınınıń rawajlanıw jolların tereń izertledi: * 1955-jılı «Ullı Watandarlıq urısqa shekemgi dáwirdegi qaraqalpaq poeziyası» temasında kandidatlıq dissertaciyasın jaqladı. * 1966-jılı «Qaraqalpaq sovet poeziyasınıń ósiw jolları» temasında doktorlıq dissertaciyasın tabıslı qorǵadı. * 1968-jılı professor ilimiy ataǵına iye boldı. Onıń 200 den aslam ilimiy hám sın maqalaları, sonday-aq, birneshe iri monografiyaları járiyalanǵan. Ol, sonday-aq, joqarı oqıw orınları ushın «Ádebiyattanıw», «Qaraqalpaq ádebiyatı tariyxı» sıyaqlı sabaqlıqlardıń avtorlarınıń biri. === Miynetleri === * ''Ullı Watandarlıq urısqa shekemgi qaraqalpaq sovet poeziyası'' (1959); * ''Qaraqalpaq poeziyası tariyxınıń ocherkleri'' (1961); * ''Ádebiyat terminleriniń qısqasha sózligi'' (1974); * ''Ádebiyat hám kritika'' (1978); * ''Qaraqalpaq ádebiy sını'' (1992); * ''Qaraqalpaqstan Respublikasınıń ádebiyatshı alımları hám sınshıları'' (1993). == Sıylıqları hám ataqları == * 1972 — [[Ózbekstanǵa miyneti sińgen ilim ǵayratkeri]]; * 1974 — [[Qaraqalpaqstanǵa miyneti sińgen ilim ǵayratkeri]]; * 1980 — [[Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatları|Berdaq atındaǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵınıń laureatı]]; * «Bilimlendiriw aǵlası» kókirek belgisi. == Derekler == {{Derekler}} {{Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları}} {{Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatları}} [[Kategoriya:1928-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1996-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Qaraqalpaqstanlı alımlar]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq ádebiyatshıları]] [[Kategoriya:Shımbay rayonında tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Berdaq atındaǵı Qaraqalpaqstan Respublikası mámleketlik sıylıǵınıń laureatları]] [[Kategoriya:Qaraqalpaqstanǵa miyneti sińgen ilim ǵayratkerleri]] [[Kategoriya:Qaraqalpaq professorları]] [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzaları]] 522y18t3zjv73gj8yt9us988f08tx2e 4 23879 276245 275740 2026-10-25T12:00:56Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 276245 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25625}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 3 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:5169}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|<span style="color:gray">Srajatdin Usnatdinov</span>]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 5 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4426}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 6 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|<span style="color:gray">Doniyor Yóldoshev</span>]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 9 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 10 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1653}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 11 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 12 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 13 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 14 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:927}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 16 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 17 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 18 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 21 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 22 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:488}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 23 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 24 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 25 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 26 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 27 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 28 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 29 || [[User:Begdullaman|Begdullaman]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:330}}]] || {{Permissions|Begdullaman}} |- | 30 || [[User:Qareken Balasi|Qareken Balasi]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 31 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|<span style="color:gray">Nurlibek Urgenichbaev</span>]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}} |- | 32 || [[User:BEGJIGIT|<span style="color:gray">BEGJIGIT</span>]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}} |- | 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|<span style="color:gray">Saxibjamal Esemuratova</span>]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}} |- | 34 || [[User:Pirnazarova|<span style="color:gray">Pirnazarova</span>]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}} |- | 35 || [[User:Holder|<span style="color:gray">Holder</span>]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}} |- | 36 || [[User:Miracle0302|<span style="color:gray">Miracle0302</span>]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}} |- | 37 || [[User:Begjigit|<span style="color:gray">Begjigit</span>]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}} |- | 38 || [[User:Kmoksy|<span style="color:gray">Kmoksy</span>]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}} |- | 39 || [[User:AbzalM|AbzalM]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|AbzalM}} |- | 40 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 41 || [[User:NurkaArzay|<span style="color:gray">NurkaArzay</span>]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}} |- | 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|<span style="color:gray">Gúlxan Medetbekovna</span>]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}} |- | 43 || [[User:Bakhit|<span style="color:gray">Bakhit</span>]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}} |- | 44 || [[User:Melek jurnalist|<span style="color:gray">Melek jurnalist</span>]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}} |- | 45 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 46 || [[User:Jannazarova Sh|<span style="color:gray">Jannazarova Sh</span>]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}} |- | 47 || [[User:Jámiy|<span style="color:gray">Jámiy</span>]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}} |- | 48 || [[User:İmmortalance|<span style="color:gray">İmmortalance</span>]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}} |- | 49 || [[User:Romaine|<span style="color:gray">Romaine</span>]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}} |- | 50 || [[User:Kagansky|<span style="color:gray">Kagansky</span>]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}} {{/end}} j8onclr884cfkal4b8swxv1tynkkop4 0 25335 276369 214756 2026-10-26T01:58:39Z Mikhail Ryazanov 16832 JPEG → PNG 276369 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Example_of_a_google_Ngram.png|nobaý|Ngram sorawınıń mısalı]] '''Google Books Ngram Viewer''' — bul [[Google|Googledıń]] [[Inglis tili|inglis]], [[Qıtay tili|qıtay]] (ápiwayılastırılǵan), [[Francuz tili|francuz]], [[Nemec tili|nemis]], [[Ivrit tili|ivrit]], [[Italyan tili|italyan]], [[Rus tili|orıs]] yamasa [[Ispan tili|ispan]] tillerindegi tekst korpuslarında<ref name="Huf">{{Web deregi | url = http://www.huffingtonpost.com/2010/12/17/google-ngram-database-tra_n_798150.html| bet = Google Ngram Database Tracks Popularity Of 500 Billion Words| avtor = Bosker| avtorsilteme = Bianca Bosker| at = Bianca| sáne = 2010-jıl 17-dekabr | jumıs = [[The Huffington Post]]| qaralǵan sáne = 2012-jıl 31-may }}</ref><ref name="Cnet">{{Web deregi | url = http://news.cnet.com/8301-1023_3-20025979-93.html| bet = Google's Ngram Viewer: A time machine for wordplay| arxivurl = https://web.archive.org/web/20140123012004/http://news.cnet.com/8301-1023_3-20025979-93.html| arxivsáne = 2014-jıl 23-yanvar | avtor = Lance Whitney| sáne = 2010-jıl 17-dekabr | baspaxana = Cnet.com| qaralǵan sáne = 2012-jıl 31-may }}</ref> 1500-2022-jıllar aralıǵında basıp shıǵarılǵan dereklerde ushırasatuǵın n-grammalardıń jıllıq sanın qollanıp, hár qanday izlew dizbekleri toplamınıń jıyiligin kórsetetuǵın onlayn izlew sisteması<ref name="Culturomics">{{Cite journal}}</ref><ref name="BufLib">{{Web deregi | url = http://libweb.lib.buffalo.edu/pdp/index.asp?ID=497| bet = Google Books Ngram Viewer - University at Buffalo Libraries| arxivurl = https://web.archive.org/web/20130702054244/http://libweb.lib.buffalo.edu/pdp/index.asp?ID=497| arxivsáne = 2013-jıl 2-iyul | sáne = 2011-jıl 22-avgust | baspaxana = Lib.Buffalo.edu| qaralǵan sáne = 2012-jıl 31-may }}</ref>. Sonday-aq, amerikan inglis, britan inglis hám inglis kórkem ádebiyatı sıyaqlı ayırım qánigelestirilgen inglis korpusları da bar<ref name="GInfo">{{Web deregi | url = https://books.google.com/ngrams/info| bet = Google Books Ngram Viewer - Information| qaralǵan sáne = 2024-jıl 1-iyun }}</ref>. Baǵdarlama sózdi yamasa sóz dizbegin, sonıń ishinde qáte jazılǵan sózlerdi yamasa túsiniksiz sózlerdi izley aladı. N-grammalar tańlanǵan korpus ishindegi tekstke sáykeslendiriledi hám eger 40 yamasa onnan da kóp kitapta tabılsa, grafik túrinde kórsetiledi. Google Books Ngram Viewer sóz shaqapları hám almastırıw belgileri boyınsha izlewdi qollap-quwatlaydı. Ol izertlewlerde turaqlı túrde qollanıladı. == Tariyxı == Islep shıǵıw processlerinde Google Garvardtıń eki izertlewshisi Jan-Batist Mishel hám Erez Liberman Ayden menen birlesip, 2010-jıl 16-dekabrde baǵdarlamanı únsiz iske qostı<ref name="NYT">{{Web deregi | url = https://www.nytimes.com/2010/12/17/books/17words.html| bet = In 500 Billion Words, New Window on Culture| sáne = 2010-jıl 16-dekabr | jumıs = The New York Times| qaralǵan sáne = 2024-jıl 1-iyun }}</ref>. Shıǵarılıwdan aldın, bul maqset ushın dúzilgen maǵlıwmatlar bazasınıń joqlıǵı sebepli lingvistikalıq ózgeris tezisin sanlıq bahalaw qıyın boldı, - dedi sol kúni járiyalanǵan Science maqalasınıń avtorlarınıń biri bolǵan belgili lingvist Stiven Pinker<ref>{{Web deregi | url = https://www.youtube.com/watch?v=5S1d3cNge24&t=56m45s| bet = Steven Pinker – The Stuff of Thought: Language as a window into human nature| sáne = 2010-jıl 4-fevral | baspaxana = [[Royal Society of Arts]]| qaralǵan sáne = 2024-jıl 2-iyun }}</ref>. Google Books Ngram Viewer gumanitarlıq ilimler tarawında sanlıq izertlewlerge jańa jol ashıw úmitinde islep shıǵıldı hám maǵlıwmatlar bazası basınan-aq ashıq túrde qoljetimli bolǵan 5,2 million kitaptan alınǵan 500 milliard sózdi qamtıdı. Kózlengen auditoriya ilimiy bolsa da, Google Books Ngram Viewer kompyuteri bar hár qanday adamǵa sózler menen sóz dizbeklerin qollanıwdıń diaxronikalıq ózgerisin kórsetetuǵın grafikti ańsat kóriw imkaniyatın berdi. Liberman New York Times gazetasına bergen juwabında baǵdarlamashılar hátte balalarǵa da tariyx dawamındaǵı mádeniy tendenciyalardı kóriw imkaniyatın beriwdi maqset etkenin ayttı. Science maqalasında Liberman hám onıń kásiplesleri cifrlı tekstlerdegi úlken kólemli maǵlıwmatlardı analizlew usılın «kulturomika» dep atadı. == Qollanılıwı == Útirler paydalanıwshı kirgizgen izlew sózlerin ajıratadı, bunda hárbir útir menen ajıratılǵan sóz maǵlıwmatlar bazasında n-gramma sıpatında izlenedi (mısalı, «nursery school» – bul 2-gramma yamasa bigramma). Sońınan Ngram Viewer sızılǵan sızıqlı diagrammanı qaytaradı. Esletpe, Ngram maǵlıwmatlar bazasınıń kólemindegi sheklewler sebepli, keminde 40 kitapta tabılǵan sáykeslikler ǵana indekslewge alınadı. == Sheklewler == Ngram Viewer maǵlıwmatlar toplamları nadurıs optikalıq belgilerdi tanıwǵa (OCR) tiykarlanǵanı hám kóp sandaǵı nadurıs sánelengen hám kategoriyalarǵa bólingen tekstlerdi óz ishine alǵanı ushın sınǵa alındı<ref>{{Web deregi | url = http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=2847| bet = Humanities research with the Google Books corpus| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160310035741/http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=2847| arxivsáne = 2016-jıl 10-mart | avtor = Nunberg| avtorsilteme = Geoffrey Nunberg| at = Geoff| sáne = 2010-jıl 16-dekabr | qaralǵan sáne = 2015-jıl 19-aprel }}</ref>. Usı qáteler sebepli hám olar bir táreplemelik ushın qadaǵalanbaǵanlıǵınan (mısalı, ilimiy ádebiyatlardıń artıp barıwı, bul basqa terminlerdiń ataqlılıǵın tómenletip atırǵanday kórsetiwi), tildi úyreniw yamasa teoriyalardı sınaw ushın korpuslardı qollanıwda abaylı bolıw kerek<ref name="WIRED">{{Jurnal deregi |last=Zhang |first=Sarah |title=The Pitfalls of Using Google Ngram to Study Language |url=https://www.wired.com/2015/10/pitfalls-of-studying-language-with-google-ngram/ |magazine=WIRED | til =en-US |access-date=2017-05-24}}</ref>. Bunnan tısqarı, maǵlıwmatlar toplamları ulıwma lingvistikalıq yamasa mádeniy ózgerislerdi sáwlelendirmewi múmkin hám tek ǵana sonday tásirge meńzey aladı, sebebi olarda avtorlıq huqıqtıń potencial buzılıwın boldırmaw ushın basılǵan sánesi, avtor, uzınlıq yamasa janr sıyaqlı hesh qanday metamaǵlıwmatlar joq. XIX ásirge shekemgi tekstlerde s hám f áripleriniń shatastırılıwı (f-ǵa uqsas kórinistegi uzın s - ſ qollanılıwı sebepli) sıyaqlı sistemalı qáteler sistemalı bir táreplemelikke alıp keliwi múmkin. Google Books toparı nátiyjeler 1800-jıldan baslap isenimli ekenin aytsa da, tómen dárejeli OCR hám jetkilikli bolmaǵan maǵlıwmatlar qıtay tili sıyaqlı tiller ushın berilgen chastotalar tek 1970-jıldan baslap durıs bolıwı múmkin ekenin, al korpustıń burınǵı bólimleri ulıwma belgili terminler ushın nátiyje kórsetpewin hám ayırım jıllar ushın maǵlıwmatlar 50% ten aslam «shawqım» dı qamtıwın ańlatadı<ref>{{Web deregi | url = http://digitalsinology.org/google-ngrams-pre-modern-chinese/| bet = Google ''n''-grams and pre-modern Chinese| jumıs = digitalsinology.org| qaralǵan sáne = 2015-jıl 19-aprel }}</ref><ref>{{Web deregi | url = http://digitalsinology.org/when-n-grams-go-bad/| bet = When ''n''-grams go bad| jumıs = digitalsinology.org| qaralǵan sáne = 2015-jıl 19-aprel }}</ref>. Google Ngram maǵlıwmatları menen izertlew alıp barıw ushın joqarıda talqılanǵan ayırım máselelerdi sheshiwge háreket etetuǵın basshılıqqa alınatuǵın usınıslar berildi<ref>{{Cite journal|last1=Younes|first1=Nadja|last2=Reips|first2=Ulf-Dietrich| sáne =2019-03-22|title=Guideline for improving the reliability of Google Ngram studies: Evidence from religious terms|journal=[[PLOS One]]|volume=14|issue=3|pages=e0213554| til =en|doi=10.1371/journal.pone.0213554|issn=1932-6203|pmc=6430395|pmid=30901329|bibcode=2019PLoSO..1413554Y}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Google xızmetleri]] __BÖLİDİMÖNDEMEW__ m8hlckor5bwtv0qh54egvvzkwtulovh 4 26380 276247 275742 2026-10-25T12:00:58Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 276247 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:123036}}]] |- | 2 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:6002}}]] |- | 3 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] |- | 4 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:4364}}]] |- | 5 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] |- | 6 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2914}}]] |- | 7 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] |- | 8 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] |- | 9 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1440}}]] |- | 10 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] |- | 11 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] |- | 12 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] |- | 13 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 14 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] |- | 15 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] |- | 16 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] |- | 17 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] |- | 18 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] |- | 19 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:575}}]] |- | 20 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] |- | 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:392}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] |- | 24 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]] |- | 25 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]] |- | 26 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]] |- | 27 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]] |- | 28 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]] |- | 29 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]] |- | 30 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]] |- | 31 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]] |- | 32 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]] |- | 33 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]] |- | 34 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]] |- | 35 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]] |- | 36 || [[User:BOTijo|<span style="color:gray">BOTijo</span>]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]] |- | 37 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]] |- | 38 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]] |- | 39 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]] |- | 40 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]] |- | 42 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]] |- | 43 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]] |- | 44 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]] |- | 45 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]] |- | 46 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]] |- | 47 || [[User:Maintenance script|Maintenance script]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:15}}]] |- | 48 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]] |- | 49 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] {{/end}} q0k5e3lduvca92g04f2kqc04oxcvd5h 4 27432 276246 275741 2026-10-25T12:00:57Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 276246 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:123036}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:25625}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 4 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:6002}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 5 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:5169}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 6 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|<span style="color:gray">Srajatdin Usnatdinov</span>]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4885}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 7 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4426}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 9 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4398}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 10 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:4364}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}} |- | 11 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 12 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 13 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2914}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 14 || [[User:Doniyor Yóldoshev|<span style="color:gray">Doniyor Yóldoshev</span>]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 15 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 16 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 17 || [[User:Rabiga Shabatova|<span style="color:gray">Rabiga Shabatova</span>]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1653}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 18 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 19 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 20 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1440}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 21 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 22 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 23 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 24 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 25 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1091}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 26 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 27 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 28 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:927}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 29 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 30 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 31 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 32 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 33 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 34 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 35 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 36 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:618}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 37 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 38 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:575}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 39 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 40 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 41 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 42 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:488}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 43 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 44 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 45 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 46 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:406}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 47 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 48 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:392}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 49 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 50 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} {{/end}} 3689f0zb15ifoieu6o4glo28ff84ucp 0 41542 276318 275736 2026-10-25T21:53:06Z Kvazimodo 10433 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 276318 wikitext text/x-wiki {{Qosıq infoqutısı | atı = Ya Ya Ya | túri = singl | súwret = | súwret_táriypi = | atqarıwshı = [[Jonas Lovv]] | albom = | EP = | til = inglis tili | inglisshe_atı = | A-tárepi = | B-tárepi = | jazılǵan_sánesi = | shıǵarılǵan_sánesi = 2026-jıl 26-yanvar | jazılǵan_waqtı = | studiya = | ótkerilgen_jeri = | janr = [[Rok muzıka|Rok]]<ref name=":0">{{cite news |date=28 February 2026 |last=Lofstad |first=Ralf |url=https://www.dagbladet.no/kjendis/vi-anmeldte-lat-for-lat/84304532 |title=Melodi Grand Prix-finalen 2026: Vi anmeldte låt for låt |trans-title=The Melodi Grand Prix final 2026: We reviewed song by song |newspaper=[[Dagbladet]] |access-date=21 March 2026 |language=nb-no}}</ref> | uzınlıǵı = 2:50 | leybl = [[Warner Music Norway]] | avtor = [[Jonas Lovv|Jonas Lovv Hellesøy]], Sondre Skaftun | kompozitor = Sondre Skaftun | tekst_avtorı = Jonas Lovv Hellesøy | prodyuser = Sondre Skaftun | xronologiya = | aldınǵı_qosıq = | aldınǵı_jıl = | jıl = | keyingi_qosıq = | keyingi_jıl = }} '''«Ya Ya Ya»''' — norvegiyalı qosıqshı hám avtor [[Jonas Lovv]]tıń qosıǵı. Qosıq ózi tárepinen jazılǵan hám Sondre Skaftun tárepinen prodyuserlik etilgen. Qosıq 2026-jıl 26-yanvarda shıǵarılǵan, [[Norvegiya Evrovidenie qosıq tańlawı 2026]]da Norvegiyanı sáwlelendirgen hám on tórtinshi orındı iyelegen. Qosıq [[Norvegiya singllar chartı]]nda on altınshı orınǵa shekem jetken. == Sın kózqarastan qabıllanıwı == «Ya Ya Ya» norvegiyalı muzıka sınshıları tárepinen unamlı hám aralas pikirler menen qabıl etilgen. [[NRK]] ushın konkurs aldınan berilgen sholıwda Jim Ødegård Pedersen hám Sofie Martesdatter Granberg qosıqtıń energiyası menen kompoziciyasın maqtaǵan. Altıdan altı ball berip, Pedersen trektiń tańlawdaǵı eń kúshli qosıq ekenligin, onıń derlik birden tásir etetuǵının hám MGPde de, Evrovideniede de tabısqa erisiw imkaniyatı bar ekenligin atap ótken. Altıdan tórt ball bergen Granberg bolsa, qosıqtıń gitaraǵa tiykarlanǵan úni menen 2000-jıllardaǵı britaniyalı [[Independent muzıka|indi-muzıka]] arasında uqsaslıqlardı tapqan, dóretpeni «rok muzıkaǵa bay» hám «gruv»qa tolı dep sıpatlaǵan<ref>{{web deregi | sáne = 2026-jıl 26-yanvar |last1=Martesdatter Granberg |first1=Sofie |last2=Pedersen |first2=Jim Ødegård | url =https://www.nrk.no/anmeldelser/anmeldelse_-latene-i-melodi-grand-prix-2026-1.17717185 | bet =Anmeldelse: Låtene i Melodi Grand Prix 2026 |trans-title=Review: The songs in Melodi Grand Prix 2026 | baspaxana =[[Norwegian Broadcasting Corporation]] | qaralǵan sáne = 2026-jıl 11-aprel | til =nb-no}}</ref>. MGPden keyin, Pedersen óziniń altıdan altı balın saqlap qalǵan. Ol onıń «dawıslıq jaqtan ózgeshe» vokalların maqtaǵan hám onıń saxnaǵa shıǵıwın «intense and energetic... that really impresses» dep atap, onıń saxnaǵa shıǵıwına joqarı baha bergen. Ol, sonday-aq, qosıqtıń bas liniyasın atap ótip, usıl boyınsha [[the White Stripes]] hám [[Benson Boone]] aralasqan stildegi uqsaslıqlardı kórsetken<ref>{{web deregi | sáne = 2026-jıl 27-fevral | familiya =Pedersen | at =Jim Ødegård | url =https://www.nrk.no/anmeldelser/anmeldelse_-melodi-grand-prix-2026_-finale-_-hvem-vinner-mgp_-1.17756417 | bet =Anmeldelse: Dette kan bli suksess in Eurovision! |trans-title=Review: This could be a success in Eurovision! | baspaxana =[[Norwegian Broadcasting Corporation]] | qaralǵan sáne = 2026-jıl 21-mart | til =nb-no}}</ref>. Sonday-aq, «[[Dagbladet]]» gazetasınan Ralf Lofstad konkurs aldınan qosıqqa altıdan bes ball berip, onıń vokalın maqtaǵan hám ol «júda kúshli qosıq aytadı hám joqarı notalardı úlken isenim menen aladı» dep atap ótken<ref>{{cite news |date=26 January 2026 |last=Lofstad |first=Ralf |url=https://www.dagbladet.no/kjendis/vi-anmelder-mgp-latene/84133765 |title=Vi anmelder MGP-låtene |trans-title=We review the MGP songs |newspaper=[[Dagbladet]] |access-date=21 March 2026 |language=nb-no}}</ref>. MGPden keyin ol trekke altıdan altı ball berip, onı «háreketlendiriwshi hám jawlap alatuǵın» «gitaraǵa bay rok qosıq» dep táriyplegen hám onıń janlı dawıslıq atqarıwın «jay ǵana fantastikalıq» dep maqtaǵan<ref name=":0" />. [[TV 2 Direkte|TV 2]] ushın jazǵan Line Haus trekke altıdan altı ball berip, Lovvtiń «súyikli tákabbirlig»ine (charming arrogance) hám kamerad aldında ózin tutıw qábiletine joqarı baha bergen. Ol janlı atqarıwda saxna hám úydegi tamashagóylerdi ózine tartatuǵın «konsertlik sezimdi» tabıslı jaratqanın atap ótken<ref>{{cite news |date=28 February 2026 |last=Haus |first=Line |url=https://www.tv2.no/underholdning/kast-terningen-selv/18596035/ |title=TV 2 anmelder MGP-låtene: Kast terningen selv! |trans-title=TV 2 reviews the MGP songs: Roll the dice yourself! |publisher=[[TV 2 Direkte|TV 2]] |access-date=21 March 2026 |language=nb-no}}</ref>. == Evrovideniede == «Evrovidenie-2026» qosıq tańlawı [[Avstriya]]nıń [[Vena]] qalasındaǵı [[Wiener Stadthalle]] arenasında bolıp ótti, ol 12 hám 14-may kúnleri ótkerilgen eki yarım final hám 2026-jıl 16-mayda bolıp ótken finaldan ibarat boldı<ref>{{cite news |date=20 August 2025 |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/aug/20/vienna-host-city-eurovision-song-contest-2026 |title=Vienna announced as host city for Eurovision Song Contest 2026 |newspaper=[[The Guardian]] |access-date=29 January 2026}}</ref>. 2026-jıl 12-yanvarda ótkerilgen bólistiriw sheshimine kóre, Norvegiya ekinshi yarım finalda qatnasıw ushın belgilendi hám shoudıń ekinshi yarımında saxnaǵa shıǵıwı kerek edi<ref>{{cite press release |date=12 January 2026 |url=https://www.eurovision.com/stories/vienna-2026-semi-final-draw-results/ |title=Vienna 2026: Semi-Final Draw results |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] |access-date=29 January 2026}}</ref>. Keyinirek Lovv yarım finaldı juwmaqlaytuǵın atqarıwshı sıpatında belgilendi<ref>{{cite press release |date=2 April 2026 |url=https://www.eurovision.com/stories/vienna-2026-semi-final-running-orders-revealed/ |title=Vienna 2026: Semi-Final Running Orders revealed |website=Eurovision.com |publisher=[[European Broadcasting Union]] |access-date=3 April 2026}}</ref>. Qosıq 115 jyuri hám 19 xalıqlıq ball menen, ulıwma 134 ball jıynap, 14-orındı iyeledi<ref>{{web deregi | url =https://eurovisionworld.com/eurovision/2026| bet =Eurovision 2026 Results: Voting & Points|website=Eurovisionworld.com | qaralǵan sáne = 2026-jıl 15-may }}</ref>. == Chartlar == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+ «Ya Ya Ya» qosıǵınıń chart kórsetkishleri ! scope="col"| Chart (2026) ! scope="col"| Eń joqarı<br />ornı |- {{single chart|Austria|46|artist=Jonas Lovv|song=Ya Ya Ya|rowheader=true|access-date=24 May 2026}} |- ! scope="row"| Litva ([[AGATA (organization)|AGATA]])<ref>{{web deregi| url =https://www.agata.lt/lt/naujienos/s21-5/| bet =2026 21-os savaitės klausomiausi (Top 100)| baspaxana =[[AGATA (organization)|AGATA]]| til =lt| sáne =2026-jıl 22-may| qaralǵan sáne =2026-jıl 22-may| arxivurl =https://web.archive.org/web/20260523233103/https://www.agata.lt/lt/naujienos/s21-5/| arxivsáne = 2026-jıl 23-may }}</ref> | 42 |- {{single chart|Norway|16|artist=Jonas Lovv|song=Ya Ya Ya|rowheader=true|access-date=19 May 2026}} |- ! scope="row"| Norvegiya Airplay ([[IFPI Norge]])<ref>{{web deregi | url =https://topplista.no/charts/radio/2026-w20/| bet =Radio 2026 uke 20|trans-title=Radio 2026, Week 20| baspaxana =[[IFPI Norge]]| qaralǵan sáne = 2026-jıl 19-may }}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Shveciya Heatseeker ([[Sverigetopplistan]])<ref>{{web deregi | url =https://sverigetopplistan.se/chart/215/?dspy=2026&dspp=21| bet =Veckolista Heatseeker, vecka 21, 2026| baspaxana =[[Sverigetopplistan]]| qaralǵan sáne = 2026-jıl 23-may }}</ref> | 2 |- ! scope="row"| [[UK Singles Sales Chart|Ullı Britaniya singllar sawda chartı]] ([[Official Charts Company|OCC]])<ref>{{web deregi | url =https://officialcharts.com/charts/singles-sales-chart/20260522/7509/| bet =Official Singles Sales Chart on 22/5/2026 – Top 100| baspaxana =[[Official Charts Company]]| qaralǵan sáne = 2026-jıl 23-may }}</ref> | 36 |} == Derekler == {{Derekler}} {{Eurovision qosıq tańlawı 2026}} {{Authority control}} [[Kategoriya:2026-jıl qosıqları]] [[Kategoriya:2026-jıl singlleri]] [[Kategoriya:2026-jıl Evrovidenie qosıqları]] [[Kategoriya:Norvegiyanıń Evrovidenie qosıqları]] [[Kategoriya:Inglis tilindegi norvegshe qosıqlar]] [[Kategoriya:Norvegiyada birinshi orındı iyelegen singller]] 7lizry6qvitrvw81psjz41vd7qj9nfn 0 41548 276321 275730 2026-10-25T21:53:26Z Kvazimodo 10433 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 276321 wikitext text/x-wiki {{Qosıq infoqutısı | atı = Tanzschein | túri = singl | súwret = | súwret_táriypi = | atqarıwshı = [[Cosmó]] | albom = | EP = Lieber tanz ich weiter | til = [[German language|German]] | inglisshe_atı = Dance(-ing) Licence | A-tárepi = | B-tárepi = | jazılǵan_sánesi = | shıǵarılǵan_sánesi = 2026-jıl 5-fevral | jazılǵan_waqtı = | studiya = | ótkerilgen_jeri = | janr = | uzınlıǵı = 2:48 | leybl = | avtor = {{hlist|[[Benjamin Gedeon]]|Ella Stern|Elias Stejskal}} | kompozitor = | tekst_avtorı = | prodyuser = {{hlist|Nono Punch|Patrick Tricky Kummenecker}} | xronologiya = | aldınǵı_qosıq = Wasted Love | aldınǵı_jıl = 2025 | jıl = | keyingi_qosıq = | keyingi_jıl = }} «'''Tanzschein'''» — avstriyalı qosıqshı Benjamin Gedeon, yaǵnıy saxna atı menen tanılǵan [[Cosmó]]nıń qosıǵı. Qosıqtı Gedeon, Elias Stejskal hám Ella Stern jazǵan. Ol [[Evrovidenie qosıq tańlawı 2026]]da [[Avstriya Evrovidenie qosıq tańlawı|Avstriyanı sáwlelendirip]], [[Austrian Singles Chart|Avstriya singllar chartında]] ekinshi orınǵa shıqtı. == Muzıkalıq video == Muzıkalıq videonıń ideyası haqqında soralǵanda, Cosmó bılay dep juwap berdi: «prodyusser Phil hám Sonority komandasınıń oyınsha... ishki haywanıńızdı hesh qashan joq eta almaysız, ol hárdayım ishinde boladı. Sol sebepli men aynaǵa qarap turǵan hám ol jerde arıstan kóringen saxna bar. Bul kóbirek óz ishki haywanıńızdı bosatıw... ishki haywanıńızdı biylep joq qılıw... Biz bunı muzıkalıq videoda kórsetpekshi bolǵan edik. Sonday-aq, súykimli Hannah maskasın sheship, adamǵa aylanǵan hám keyin barlıǵımız birgelikte biylegenimizdegidey, haywannan adamǵa ótiw saxnasın da kórsetiwdi qáledik». == Chartlar == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+ {{sronly|Hápteklik chart kórsetkishleri}} ! scope="col"| Chart (2026) ! scope="col"| Eń joqarı<br>orın |- {{single chart|Austria|2|artist=Cosm%F3|song=Tanzschein|rowheader=true|access-date=23 May 2026}} |- ! scope="row"| Austria Airplay ([[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI]])<ref>{{web deregi | url =https://radiocharts.com/html/charts_at_main.htm| bet =Radio-Charts Österreich – Chartwoche 20/2026| qaralǵan sáne = 2026-jıl 30-may |lang=de|trans-title=Radio Charts Austria – Chart Week 20/2026| baspaxana =[[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI Austria]]| arxivurl =https://web.archive.org/web/20260528175558/https://radiocharts.com/html/charts_at_main.htm| arxivsáne = 2026-jıl 28-may |url-status=deviated}}</ref> | 20 |- ! scope="row"| Litva ([[AGATA (organization)|AGATA]])<ref>{{web deregi| url =https://www.agata.lt/lt/naujienos/s21-5/| bet =2026 21-os savaitės klausomiausi (Top 100)| baspaxana =[[AGATA (organization)|AGATA]]| til =lt| sáne =2026-jıl 22-may| qaralǵan sáne =2026-jıl 22-may| arxivurl =https://web.archive.org/web/20260523233103/https://www.agata.lt/lt/naujienos/s21-5/| arxivsáne = 2026-jıl 23-may }}</ref> | 99 |} == Derekler == {{Derekler}} {{Eurovision qosıq tańlawı 2026}} [[Kategoriya:2026-jıl qosıqları]] [[Kategoriya:2026-jıl singlleri]] [[Kategoriya:Evrovidenie 2026 qosıqları]] [[Kategoriya:Avstriyanıń Evrovidenie qosıqları]] [[Kategoriya:Nemec tilindegi qosıqlar]] ll5zhnnxc7jt6xsn1nv2uh60mww9j5p 0 41549 276323 275694 2026-10-25T21:53:46Z Kvazimodo 10433 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 276323 wikitext text/x-wiki {{Qosıq infoqutısı | atı = Dancing on the Ice | túri = singl | súwret = | atqarıwshı = [[Essyla]] | shıǵarılǵan_sánesi = 2026-jıl 19-fevral | til = [[inglis tili]] | uzınlıǵı = | leybl = | avtor = * Alice Van Eesbeeck * Barbara Petitjean * Emil Stengele * Nicolas d'Avell | prodyuser = | xronologiya = | aldınǵı_qosıq = Strobe Lights | aldınǵı_jıl = 2025 }} «'''Dancing on the Ice'''» — belgiyalı qosıqshı [[Essyla]]nıń qosıǵı. Bul qosıq [[Evrovidenie qosıq tańlawı 2026]]da [[Belgiya Evrovidenie qosıq tańlawında|Belgiyanı sáwlelendirdi]] hám finalda jigirma birinshi orındı iyeledi. Ol Flandriyada 39-orınǵa, Valoniyada bolsa 28-orınǵa shekem kóterildi. == Promociya == «Dancing on the Ice» qosıǵın tanıtıw maqsetinde Essyla 2026-jılı 11-aprelde [[Amsterdam]]da ótkerilgen «Eurovision in Concert 2026» koncertinde óner kórsetti<ref>{{web deregi | familiya =Granger | at =Anthony | sáne = 2026-jıl 23-fevral | bet =🇧🇪 Belgium: Essyla Announced for Eurovision in Concert 2026 | url =https://eurovoix.com/2026/02/23/essyla-announced-for-eurovision-in-concert-2026/ | qaralǵan sáne = 2026-jıl 1-mart |website=Eurovoix | til =en-GB}}</ref>. == Evrovidenie qosıq tańlawı 2026 == === Ishki saylaw === 2025-jıl 4-dekabrde [[RTBF]] óziniń [[Evrovidenie 2026]]da qatnasatuǵının tastıyıqladı. Keyinirek RTBF Belgiyanıń wákili bolatuǵın atqarıwshını 2026-jıl 19-fevralda daǵazalaytuǵının xabarladı<ref>{{web deregi | familiya =Conte | at =Davide | sáne = 2026-jıl 12-fevral | bet =🇧🇪 Belgium: Artist and Song Reveal on February 19 | url =https://eurovoix.com/2026/02/12/belgium-artist-and-song-reveal-on-february-19/ | qaralǵan sáne = 2026-jıl 1-mart |website=Eurovoix | til =en-GB}}</ref>. 2026-jıl 19-fevralda Essyla Belgiyanı «Dancing on the Ice» qosıǵı menen sáwlelendiretuǵını daǵazalandı<ref>{{web deregi | familiya =Farren | at =Neil | sáne = 2026-jıl 19-fevral | bet =🇧🇪 Belgium: Essyla to Eurovision 2026 | url =https://eurovoix.com/2026/02/19/belgium-essyla-to-eurovision-2026/ | qaralǵan sáne = 2026-jıl 1-mart |website=Eurovoix | til =en-GB}}</ref>. === Evrovideniede === Evrovidenie qosıq tańlawı 2026 Avstriyanıń Vena qalasındaǵı [[Wiener Stadthalle]] saxnasında ótkerildi hám eki yarım final (12 hám 14-may) hám 2026-jıl 16-may kúni finaldan ibarat boldı<ref>{{cite news |date=20 August 2025 |title=Vienna announced as host city for Eurovision Song Contest 2026 |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/aug/20/vienna-host-city-eurovision-song-contest-2026 |access-date=9 February 2026 |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref>. 2026-jıl 12-yanvarda ótkerilgen qurılǵa (allocation draw) nátiyjesinde, Belgiya birinshi yarım finaldıń ekinshi bóliminde shıǵıwı belgilendi<ref>{{cite press release |title=Vienna 2026: Semi-Final Draw results |date=12 January 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] |url=https://www.eurovision.com/stories/vienna-2026-semi-final-draw-results/ |access-date=9 February 2026 |website=Eurovision.com}}</ref>. Birinshi yarım finalda ol on birinshi bolıp atqarıp, finalǵa ótti. Finalda ol [[Evrovidenie 2026]]da [[Izrail Evrovidenie qosıq tańlawında 2026|Izrail]] wákili [[Noam Bettan]]nan keyin, al [[Evrovidenie 2026]]da [[Albaniya Evrovidenie qosıq tańlawında 2026|Albaniya]] wákili [[Alis (qosıqshı)|Alis]]ten aldın, tórtinshi nomer menen saxnaǵa shıqtı<ref>{{web deregi | sáne = 2026-jıl 15-may | bet =The Running Order of the Eurovision 2026 Grand Final | url =https://www.eurovision.com/stories/running-order-eurovision-2026-grand-final-vienna/ | qaralǵan sáne = 2026-jıl 17-may |website=[[Eurovision Song Contest]] | til =en}}</ref>. 36 ball jıynap, qosıq finalda jigirma birinshi orındı iyeledi<ref>{{web deregi | sáne = 2026-jıl 17-may | bet =DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria | url =https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/ | qaralǵan sáne = 2026-jıl 17-may |website=[[Eurovision Song Contest]] | til =en}}</ref>. == Chartlar == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+ «Dancing on the Ice» ushın chart kórsetkishleri ! scope="col"| Chart (2026) ! scope="col"| Eń joqarı<br />orın |- {{single chart|Flanders|39|artist=Essyla|song=Dancing on the Ice|rowheader=true|access-date=2 March 2026}} |- {{single chart|Wallonia|28|artist=Essyla|song=Dancing on the Ice|rowheader=true|access-date=24 May 2026}} |- ! scope="row"| Greciya xalıqaralıq ({{ill|IFPI Greece|Greciya IFPI|ru=IFPI Greece}})<ref>{{web deregi | url =https://www.ifpi.gr/digital_iel.html| bet =Official IFPI Charts − Digital Singles Chart (International) − Εβδομάδα: 20/2026| baspaxana =[[IFPI Greece]]| qaralǵan sáne = 2026-jıl 27-may | til =el| arxivurl =https://ghostarchive.org/archive/20260527055957/https://www.ifpi.gr/digital_iel.html| arxivsáne = 2026-jıl 27-may |url-status=dead}}</ref> | 97 |- ! scope="row"| Litva ([[AGATA (organization)|AGATA]])<ref>{{web deregi| url =https://www.agata.lt/lt/naujienos/s21-5/| bet =2026 21-os savaitės klausomiausi (Top 100)| baspaxana =[[AGATA (organization)|AGATA]]| til =lt| sáne =2026-jıl 22-may| qaralǵan sáne =2026-jıl 22-may| arxivurl =https://web.archive.org/web/20260523233103/https://www.agata.lt/lt/naujienos/s21-5/| arxivsáne = 2026-jıl 23-may }}</ref> | 84 |- ! scope="row"| [[UK Singles Sales Chart|Britaniya singllar sawda chartı]] ([[Official Charts Company|OCC]])<ref>{{web deregi | url =https://officialcharts.com/charts/singles-sales-chart/20260522/7509/| bet =Official Singles Sales Chart on 22/5/2026 – Top 100| baspaxana =[[Official Charts Company]]| qaralǵan sáne = 2026-jıl 23-may }}</ref> | 72 |} == Derekler == {{Derekler}} {{Eurovision qosıq tańlawı 2026}} [[Kategoriya:2026-jıl qosıqları]] [[Kategoriya:2026-jıl singlleri]] [[Kategoriya:Inglis tilindegi belgiya tilindegi qosıqlar]] [[Kategoriya:Evrovidenie 2026 qosıqları]] [[Kategoriya:Belgiyanıń Evrovidenie qosıqları]] 3l204uztu6cc2b62fphanfgwwv4ftc0 0 48391 276391 274852 2026-10-26T05:37:02Z Kvazimodo 10433 Gadget: Kategori eklendi 276391 wikitext text/x-wiki '''Islep shıǵıwshılar menen qarım-qatnas''', qısqasha '''DevRel'''<ref name=":3">{{web deregi | familiya =Singh Gill | at =Pawanpreet | sáne = 2022-jıl 26-iyul | bet =What is Developer Relations? | url =https://www.commudle.com/blogs/what-is-developer-relations | qaralǵan sáne = 2022-jıl 12-dekabr |website=Commudle}}</ref> — islep shıǵıwshılarǵa arnalǵan [[Programmalıq támiynat|programmalıq támiynattı]] dúzetuǵın shólkemniń sol programmalıq támiynattı paydalanatuǵın islep shıǵıwshılar menen baylanıs ornatıw ushın qollanatuǵın ámeliyatlarınıń ulıwma atı<ref name=":2">{{web deregi | familiya =Revell | at =Matthew | bet =What is developer relations? | url =https://developerrelations.com/what-is-developer-relations | qaralǵan sáne = 2022-jıl 4-mart |website=DevRel| sáne = 2020-jıl 14-avgust }}</ref><ref name=":1">{{web deregi | familiya =Lewko and Parton | sáne = 2021-jıl 23-aprel | bet =A Framework for Developer Relations | url =https://devrelbook.substack.com/p/a-framework-for-developer-relations?s=r | qaralǵan sáne = 2022-jıl 4-mart |website=Developer Relations – The Book}}</ref><ref name=":9">{{web deregi | sáne = 2021-jıl 19-avgust | bet =How developers influence purchasing decisions in today's IT organizations | url =https://stackoverflowsolutions.com/topic/developer-influence/how-developers-influence-purchasing-decisions | qaralǵan sáne = 2022-jıl 4-mart |website=Stack Overflow}}</ref>. Islep shıǵıwshılar menen qarım-qatnas platformanı keńnen úgit-násiyatlawdıń bir túri bolıp tabıladı. Oǵan baylanıslı is-háreketler geyde islep shıǵıwshılar baǵdarlaması yamasa DevRel baǵdarlaması dep ataladı<ref name=":1" /><ref name=":7">{{web deregi | familiya =Re:vere Communications | sáne = 2021 | bet =8th DevRel Survey State of Developer Relations 2021 | url =https://www.stateofdeveloperrelations.com/_files/ugd/383279_f1078321a1644f148c4d868da8a34651.pdf | qaralǵan sáne = 2022-jıl 4-mart |website=State of Developer Relations}}</ref>. DevRel baǵdarlamaları kóbinese tómendegilerdi óz ishine aladı<ref name=":1" />: * Islep shıǵıwshılarǵa marketing: ónim haqqında xabardarlıqtı arttırıw hám islep shıǵıwshılardı ónimdi paydalanıwǵa xoshametlew ushın olar menen baylanıs ornatıw hám olardı tartıw is-háreketleri. * Islep shıǵıwshılardı oqıtıw: ónimdi úyreniwge járdem beretuǵın ónim hújjetleri hám videolar sıyaqlı resurslar. * Islep shıǵıwshı tájiriybesi (developer experience): bul baǵdar kóbinese «nolinshi klient» hám «qıyınshılıqlardı jazıp barıw» (friction logging) dep ataladı. Bunda DevRel baǵdarlamaları ónimdi tikkeley paydalanıwdı, mashqalalardı tabıwdı hám islep shıǵıwshı tájiriybesin jaqsılawdı óz ishine aladı. * Islep shıǵıwshılardıń tabısı: islep shıǵıwshılar ónim járdeminde jumıs islep, onı keńeytip barǵan sayın olardı qollap-quwatlaw hám saqlap qalıwǵa baǵdarlanǵan is-háreketler. * Jámiyet: ónim átirapındaǵı ilajlar, forumlar hám sociallıq toparlar. == Tariyxı hám tamırları == Birinshi DevRel baǵdarlamasın 1980-jıllarda Apple dúzgen dep esaplanadı. Bul baǵdarlama Mayk Marreyden baslandı. Ol úshinshi tárep islep shıǵıwshılardı Macintosh platforması ushın programmalıq támiynat hám qosımshalar islep shıǵıwǵa kóndiriw maqsetinde «programmalıq támiynat evangelisti» terminin oylap taptı<ref name=":4">{{web deregi | familiya =Thengvall | at =Mary | sáne = 2019-jıl 23-may | bet =What Is Developer Relations (And Why Should You Care?) | url =https://www.marythengvall.com/blog/2019/5/22/what-is-developer-relations-and-why-should-you-care | qaralǵan sáne = 2022-jıl 4-mart |website=Mary Thengvall Community Builder}}</ref>. Mayk Boych Macintosh joybarı boyınsha [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń birinshi programmalıq támiynat evangelisti boldı<ref>{{web deregi | bet =Mike Boich | url =https://computerhistory.org/profile/mike-boich/ | qaralǵan sáne = 2022-jıl 4-mart |website=Computer History Museum}}</ref>. Ol Gay Kavasakini jumısqa aldı. Keyin Kavasaki Apple kompaniyasınıń bas evangelisti bolıp, onıń DevRel baǵdarlamasın keń tanıttı. 1997-jılı Microsoft Developer Relations Group gárezsiz programmalıq támiynat jetkerip beriwshilerdi (ISV) qollap-quwatlaw arqalı [[Microsoft]] kompaniyasınıń tabısın arttırıwǵa baǵdarlanǵan resurslardı dúzip, tarqattı. Prezentaciyalar hám elektron xatlarda tolıq bayan etilgen bul strategiya Windows platformasına tiykarlanǵan qosımshalardı islep shıǵıw hám tarqatıwdı jeńillestiriwge baǵdarlanǵan edi. Evangelistlerdiń tabısı olar menen islesken ISV-lar islep shıǵıp, bazarǵa shıǵarǵan Windows qosımshalarınıń sanı menen ólshendi. Keyingi on jıllıqlarda kóplegen kompaniyalar DevRel baǵdarlamaların dúzdi. 2010-jıllarda New Relic, Twilio, EngineYard hám SendGrid sıyaqlı kompaniyalar DevRel baǵdarlamaların «Developer-First» (islep shıǵıwshı birinshi orında) tásili dep atadı<ref name=":11">{{web deregi | familiya =Stowe | at =Mike | sáne = 2017-jıl 25-may | bet =A Brief History Of Developer Relations Programs: How DevRel Evolved Into Developer Communities | url =https://influitive.com/blog/brief-history-developer-relations-programs-developer-communities/ | qaralǵan sáne = 2022-jıl 4-mart |website=Influitive}}</ref>. ==Derekler== {{Derekler}} [[Kategoriya:Programmalıq injiniring]] [[Kategoriya:Kompyuter_iliminiń_tarawları]] jwxhav2hwpx2qwoj7zukhegk7u3ujo6 0 48911 276317 275747 2026-10-25T21:52:56Z Kvazimodo 10433 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 276317 wikitext text/x-wiki '''Programmalıq támiynattı testlew kvalifikaciyaları boyınsha xalıqaralıq keńes''' [[Inglis tili|(ingl]]. ''International Software Testing Qualifications Board'', '''ISTQB''') — xalıqaralıq dárejede isleytuǵın programmalıq támiynattı testlew boyınsha sertifikatlaw keńesi<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/04/16/stories/2008041650470200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420064002/http://www.hindu.com/2008/04/16/stories/2008041650470200.htm|url-status=dead|archive-date=20 April 2008|title=Emerging trends in IT-Software testing|date=16 April 2008|work=The Hindu|access-date=7 March 2012}}</ref>. 2002-jılı noyabr ayında Edinburgta dúzilgen ISTQB — Belgiyada yuridikalıq túrde dizimge alınǵan kommerciyalıq emes associaciya. ISTQB sertifikatlanǵan testlewshisi (ISTQB Certified Tester) — programmalıq támiynat testlewshileri ushın standartlastırılǵan kvalifikaciya, al sertifikattı ISTQB beredi. Kvalifikaciyalar oqıw baǵdarlamasına tiykarlanadı, sonday-aq kvalifikaciyalar ierarxiyası hám akkreditaciya menen imtixan boyınsha basshılıqlar bar. ISTQB maǵlıwmatlarına qaraǵanda, 2025-jıl aprel ayındaǵı jaǵday boyınsha 1,4 millionnan aslam ISTQB imtixanı ótkerilgen hám 1 millionnan aslam sertifikat berilgen. Shólkem 130-dan aslam elge wákillik etetuǵın, pútkil dúnya boyınsha 69 aǵza keńesten turadı<ref name="istqb welcom">{{web deregi | url =https://www.istqb.org/#welcome| bet =Welcome - ISTQB® International Software Testing Qualifications Board|website=www.istqb.org| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-avgust }}</ref>. == Ónimler portfeli == ISTQB-diń házirgi ónimler portfeli matricalıq tásilge ámel etedi<ref name="istqb levels-modules">{{web deregi | url =https://www.istqb.org/about-us/istqb-levels-and-modules.html| bet =ISTQB Levels and modules|website=www.istqb.org| qaralǵan sáne = 2021-jıl 4-mart }}</ref>. Ol tómendegiler menen sıpatlanadı: * Oqıw maqsetleriniń áste-aqırın artıp barıwın anıqlaytuǵın dárejeler: ** Baslanǵısh (Foundation) ** Joqarı (Advanced) ** Ekspert (Expert) * Sertifikaciya modulleriniń toparların anıqlaytuǵın baǵıtlar: ** Tiykarǵı (Core) ** Agile ** Arnawlı (Specialist) {| class="wikitable" |- ! !! Agile !! Tiykarǵı !! Arnawlı |- | Ekspert || || X || |- | Joqarı || X || X || |- | Baslanǵısh || X || X || |- |} ISTQB baǵıtları tómendegilerge baǵdarlanǵan: * Tiykarǵı — bul moduller «tariyxıy» ISTQB sertifikatlarına sáykes keledi, sonlıqtan olar: ** programmalıq támiynattı testlew temasın keń, gorizontal túrde qamtıydı; ** qálegen texnologiya/metodologiya/qollanıw tarawı ushın jaramlı; ** ulıwma túsinikti qáliplestiriwge múmkinshilik beredi. * Agile — bul moduller Agile programmalıq támiynattı islep shıǵıw ómirlik cikli ushın arnawlı testlew ámeliyatların qarastıradı. * Arnawlı — bul moduller ISTQB ónimler portfelinde jańa bolıp, belgili bir temalardı vertikal túrde qarastıradı: ** Olar sapanıń belgili bir qásiyetlerin qarastıra aladı (mısalı, qollanıwǵa qolaylıq, qáwipsizlik, ónimlilik hám t.b.). ** Olar testlewdiń arnawlı tásillerin talap etetuǵın texnologiyalardı qarastıra aladı (mısalı, modelge tiykarlanǵan testlew, mobil testlew hám t.b.). ** Olar sonday-aq belgili bir testlew iskerligine baylanıslı bola aladı (mısalı, testlewdi avtomatlastırıw, test kórsetkishlerin basqarıw hám t.b.). ==Aldınǵı shártler== Aldınǵı shártler sertifikaciya imtixanlarına baylanıslı<ref name="istqb exam information">{{web deregi | url =https://istqb-main-web-prod.s3.amazonaws.com/media/documents/ISTQB_Exam-Structures-and-Rules_v1.1_3J4sh33.pdf| bet =Exam Structures and Rules - Version 1.1|website=www.istqb.org| qaralǵan sáne = 2021-jıl 4-mart }}</ref> hám ISTQB sxeması boyınsha tábiyiy ilgerilewdi támiyinleydi. Bul adamlarǵa durıs sertifikattı tańlawǵa járdem beredi hám olarǵa ne biliwi kerekligi haqqında maǵlıwmat beredi. ISTQB Tiykarǵı Baslanǵısh dárejesi (Core Foundation) — basqa hár qanday sertifikaciya ushın aldınǵı shárt. ISTQB aldınǵı shártleri boyınsha qosımsha qaǵıydalar tómendegishe juwmaqlanadı: * Joqarı dárejedegi Tiykarǵı sertifikat ushın Baslanǵısh dárejedegi Tiykarǵı sertifikat talap etiledi; * Baslanǵısh dárejedegi Tiykarǵı sertifikat, eger belgili bir modulde basqasha kórsetilmegen bolsa, Baslanǵısh dárejedegi Arnawlı sertifikatlar ushın ádettegi aldınǵı shárt bolıp tabıladı; házirgi waqıtta Baslanǵısh dárejedegi barlıq Arnawlı sertifikatlar aldınǵı shárt retinde Baslanǵısh dárejedegi Tiykarǵı sertifikattı talap etedi; * Tómen dárejedegi Arnawlı modul menen baylanıslı bolǵan hár qanday Joqarı dárejedegi yamasa Ekspert dárejedegi Arnawlı modul tómen dárejedegi sertifikattı talap etedi; * Ekspert dárejesindegi moduller sáykes Joqarı dárejedegi sertifikattı talap etedi; * Tómen dárejedegi Arnawlı modul menen baylanıslı bolmaǵan hár qanday Joqarı dárejedegi Arnawlı modul aldınǵı shárt retinde Baslanǵısh dárejedegi Tiykarǵı sertifikattı talap etedi. Bul qaǵıydalar ISTQB ónimler portfeliniń kartasında grafikalıq túrde kórsetilgen. ISTQB burınǵı geypara oqıw baǵdarlamalarında silteme berilgen kitaplardıń dizimin onlayn túrde usınadı<ref>{{web deregi | url =https://www.istqb.org/references/books/referenced-books-in-istqb-syllabi.html| bet =Referenced Books in ISTQB® Syllabi - ISTQB® International Software Testing Qualifications Board|website=www.istqb.org| qaralǵan sáne = 2021-jıl 25-fevral }}</ref>. == Imtixanlar == Baslanǵısh hám Joqarı dárejedegi imtixanlar kóp variantlı testlerden turadı<ref name="Prasad">Prasad, Dr. K.V.K.K. (2008) ''ISTQB Certification Study Guide'', Wiley, ISBN 978-81-7722-711-6, p. vi</ref>. Sertifikat ómirlik jaramlı (Baslanǵısh hám Joqarı dárejeler ushın) hám qayta sertifikatlawdı talap etpeydi. Eki Ekspert dárejesi ushın (Test processin jetilistiriw hám Testti basqarıw pánlerine bólingen) sertifikattıń múddeti 5 jıldan keyin tawsıladı<ref>{{web deregi | bet =ISTQB CTEL Expert Level Rules and Recommendations | url =https://istqb.org/wp-content/uploads/2024/11/ISTQB_CTEL_Expert_Level_Rules_and__Recommendations_v1.1.pdf | baspaxana =ISTQB |at=paragraph 2.2, p. 8 | qaralǵan sáne = 2026-jıl 15-sentyabr }}</ref>. Imtixanlardıń sapası hám auditi ushın ISTQB aǵza keńesleri juwap beredi. Pútkil dúnya boyınsha 67 elde testlew keńesleri bar (2021-jıl aprel ayındaǵı jaǵday boyınsha). Ruqsat berilgen imtixan provayderleri de imtixanlardı, sonıń ishinde elektron imtixanlardı usına aladı. Imtixan provayderleriniń házirgi dizimin arnawlı betten tabıwǵa boladı<ref>{{web deregi | url =https://www.istqb.org/certifications/find-an-exam-provider| bet =Find an Exam Provider - ISTQB® International Software Testing Qualifications Board|website=www.istqb.org| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-avgust }}</ref>. ===Mazmunı=== ISTQB-diń házirgi Baslanǵısh dárejedegi sertifikaciyası 2023-jılǵı oqıw baǵdarlamasına tiykarlanǵan. Baslanǵısh dárejedegi kvalifikaciya programmalıq támiynattı testlewdiń tiykarǵı túsinikleri boyınsha ámeliy bilimin kórsetiwi kerek bolǵan hár qanday adamǵa, sonıń ishinde testlewshiler, test analitikleri, test injenerleri, test boyınsha konsultantlar, test menedjerleri, paydalanıwshı tárepinen qabıllaw testlewshileri hám programmalıq támiynattı islep shıǵıwshılar sıyaqlı lawazımlardaǵı adamlarǵa sáykes keledi<ref name="istqb foundation level">{{web deregi | url =https://www.istqb.org/certifications/certified-tester-foundation-level| bet =Foundation Level v.3.1.1 (2018)|website=www.istqb.org| qaralǵan sáne = 2021-jıl 5-mart }}</ref>. Ol sonday-aq programmalıq támiynattı testlew boyınsha baslanǵısh túsinikke iye bolıwı kerek bolǵan adamlar, sonıń ishinde proekt menedjerleri, sapa menedjerleri, [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|programmalıq támiynattı islep shıǵıw]] menedjerleri, biznes analitikleri, IT direktorları hám basqarıw boyınsha konsultantlar ushın da sáykes keledi<ref name="istqb foundation level"/>. Joqarı dárejedegi hár túrli imtixanlar kóbirek ámeliy bolıp, arnawlı tarawlarda tereńirek bilimdi talap etedi. «Test menedjeri» imtixanı test processin jobalastırıw hám qadaǵalaw máselelerin qamtıydı. «Test analitigi» imtixanı basqa máseleler qatarında kózden ótkeriwdi hám [[Qara qutı testlewi|«qara qutı» testlewi]] usılların qamtıydı. «Texnikalıq test analitigi» imtixanı komponent testlerin (modullik testler dep te ataladı) óz ishine aladı hám [[Aq qutı testlewi|«aq qutı» testlewi]] hám funkcional emes testlew usılları boyınsha bilimdi talap etedi — bul bólimge test quralları da kiredi. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Informaciyalıq texnologiyalar shólkemleri]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] [[Kategoriya:2002-jılı Shotlandiyada dúzilgen shólkemler]] [[Kategoriya:2002-jılı dúzilgen shólkemler]] [[Kategoriya:Belgiyada jaylasqan shólkemler]] 6sd1knpdb5gn3m419vcii1jnucqu9ob 0 48912 276316 275748 2026-10-25T21:52:46Z Kvazimodo 10433 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 276316 wikitext text/x-wiki '''InterWorking Labs''' — Skotts-Velli (Kaliforniya) qalasında jaylasqan, qosımshalar hám engizilgen sistemalar ushın qosımshalardıń ónimliligin optimallastırıw menen shuǵıllanatuǵın jeke kompaniya. Onı 1993-jılı Kris Uellens hám Marshall Rouz dúzgen. Bul tarmaq protokollarınıń talaplarǵa sáykesligin testlew ushın arnawlı dúzilgen birinshi kompaniya edi. Onıń ónimleri hám testleri hár túrli kompaniyalardıń kompyuter qurılmalarına tarmaqlar arqalı óz-ara baylanısıwǵa múmkinshilik beredi. ==Ónimleri== InterWorking Labs kompaniyasınıń ónimleri qosımshalardıń ónimliligine baylanıslı máselelerdi diagnostikalaydı, qayta payda etedi hám dúzetedi<ref name="site">{{web deregi | url =http://www.iwl.com/ | bet =InterWorking Labs | baspaxana =Iwl.com |work= Company web site | qaralǵan sáne = 2013-jıl 28-may }}</ref>. Kompaniyanıń birinshi ónimi — SilverCreek. Ol Tarmaqtı ápiwayı basqarıw protokolınıń (SNMP) agentiniń ámelge asırılıwın (kommutator, server, telefon) júzlegen mıń ayırım testler, sonıń ishinde standartqa sáykeslikti testlew, stress-testlew, shıdamlılıqtı testlew hám unamsız testlew járdeminde tekseredi. Bul testler jeke hám standart basqarıw informaciyası bazalarındaǵı (MIB), sonday-aq SNMPv1, v2c hám v3 stekleri menen ámelge asırılıwlarındaǵı qátelerdi anıqlaydı hám diagnostikalaydı<ref name="site" />. Maxwell ónimler toparı keshigiwler, qayta marshrutlaw, maǵlıwmatlardıń buzılıwı, zaqımlanǵan paketler yamasa protokollar, Domen atları sistemasındaǵı (DNS) keshigiwler yamasa sheklengen ótkeriw jolaǵı sıyaqlı máselelerge iye haqıyqıy tarmaqlardı emulyaciyalaydı. Maxwell ónimine jańa buzılıwlar [[C (programmalastırıw tili)|C]], [[C++]] yamasa [[Python (programmalastırıw tili)|Python]] keńeytpeleri arqalı qosıladı. Ol grafikalıq, komanda qatarı hám skript interfeysleri arqalı basqarıladı. Ol TCP/IP, DHCP, ICMP, TLS hám SIP protokolların testlew ushın protokol buzılıwlarınıń jıynaǵın qollaydı<ref name="site" />. Maxwell ónimleri XIX ásirdegi fizik Djeyms Klerk Maksvelldiń oy eksperimenti — Maksvell demonınıń atı menen atalǵan. Maksvell demonı termodinamikanıń ekinshi nızamınıń, yaǵnıy entropiya artadı degen nızamnıń tek ortasha alǵanda ǵana durıs ekenin kórsetti. Óziniń oy eksperimentinde Maksvell ıssı hám suwıq gaz molekulalarınıń birdey aralaspası bar eki bólimli ıdıstı kóz aldına keltirdi. Eki bólim arasında esik ashıp-jabatuǵın demon (qanday da bir aqıllı jan) otıradı. Hár ret suwıq (tómen energiyalı) molekula jaqınlaǵanda, demon esikti ashadı hám molekulanı ekinshi tárepke ótkeredi. Aqır-aqıbetinde barlıq suwıq gaz molekulaları ıdıstıń bir tárepinde, al ıssı molekulalar ekinshi tárepinde boladı. Molekulalar tosınnan háreketleniwin dawam etse de, sistemaǵa aqıldıń kirgiziliwi entropiyanı arttırıwdıń ornına onı azaytadı.<!-- Wikipedia-nı derek retinde qollanıwǵa bolmaydı! --> Maxwell ónimi tarmaqtaǵı baylanıstıń ortasında turadı hám belgili bir kriteriyalar tiykarında kórkem «esikti» ashadı yamasa jabadı. Maxwell aldın ala tańlanǵan kriteriyalar tiykarında paketti aqıllı túrde ózgertedi hám paketti óz jolı menen jiberedi<ref name="site" />. InterWorking Labs kompaniyasına Internet injenerlik keńesi (IETF) keńes beredi. Maxwell tarmaq emulyaciyaları ónimler engiziliwden aldın laboratoriyada haqıyqıy shártlerdi qayta payda etedi. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:1993-jılı Kaliforniyada dúzilgen shólkemler]] [[Kategoriya:1993-jılı dúzilgen Amerika kompaniyaları]] [[Kategoriya:Santa-Krus okrugindegi (Kaliforniya) kompaniyalar]] [[Kategoriya:1993-jılı dúzilgen kompyuter kompaniyaları]] [[Kategoriya:AQSHtıń kompyuter kompaniyaları]] [[Kategoriya:Kompyuter qáwipsizligi kompaniyaları]] [[Kategoriya:AQSHtıń tarmaq kompaniyaları]] [[Kategoriya:Tarmaq apparatlıq támiynatı kompaniyaları]] [[Kategoriya:1993-jılı dúzilgen programmalıq támiynat kompaniyaları]] [[Kategoriya:AQSHtıń programmalıq támiynat kompaniyaları]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] f2sf6wjw1js5echf72gpee8mh35osqs 0 48913 276315 275749 2026-10-25T21:52:36Z Kvazimodo 10433 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 276315 wikitext text/x-wiki '''Gilt sózlerge tiykarlanǵan testlew''', sonday-aq '''háreket sózlerine tiykarlanǵan testlew''' dep te ataladı (onı '''háreketlerge tiykarlanǵan testlew''' menen shatastırmaw kerek), — [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlewdiń]] qol menen testlewge de, [[Testlewdi avtomatlastırıw|avtomatlastırılǵan testlewge]] de jaramlı metodologiyası. Bul usıl [[Test jaǵdayı (programmalıq támiynat)|test jaǵdayların]] hújjetlestiriwdi — sonıń ishinde qollanılatuǵın maǵlıwmatlar menen funkcionallıqtı — test jaǵdayların orınlaw usılın belgilewden ajıratadı. Nátiyjede ol testti dúziw processin eki bólek basqıshqa bóledi: joybarlaw hám islep shıǵıw basqıshı hám orınlaw basqıshı. Joybarlaw basqıshına talaplardı analizlew hám bahalaw, sonday-aq maǵlıwmatlardı analizlew, anıqlaw hám toltırıw kiredi. ==Sholıw== Bul metodologiya testleniwi kerek bolǵan funkcionallıqtı bildiriw ushın gilt sózlerdi (yamasa háreket sózlerin) qollanadı, mısalı, '''Klientti kirgiziw'''. '''Klientti kirgiziw''' gilt sózi maǵlıwmatlar bazasına jańa klientti kirgiziw ushın orınlanıwı kerek bolǵan háreketler jıynaǵı retinde anıqlanadı. Onıń gilt sóz hújjetleri tómendegilerdi óz ishine aladı: * testlenip atırǵan sistemanıń (SUT) baslanǵısh jaǵdayı; * baslanatuǵın ayna yamasa menyu; * maǵlıwmat kirgiziw ushın kerekli aynaǵa ótiw ushın basılatuǵın klavishalar yamasa tıshqansha basıwları; * tabılıwı kerek bolǵan maydanlardıń atları hám qaysı argumentlerdi kirgiziw kerekligi; * qosımsha dialog aynaları (mısalı, tastıyıqlawlar) payda bolǵan jaǵdayda orınlanatuǵın háreketler; * jiberiw ushın basılatuǵın túyme; * háreketler tamamlanǵannan keyin SUT qanday jaǵdayda bolıwı kerekligi haqqındaǵı tastıyıqlaw. Gilt sózlerge tiykarlanǵan testlew sintaksisi test jaǵdayların (maǵlıwmatlar menen háreket sózlerin) keste formatında kórsetedi (tómendegi mısaldı qarań). Birinshi baǵanada (A baǵanası) testlenip atırǵan funkcionallıq bolǵan «Klientti kirgiziw» gilt sózi turadı. Al qalǵan B–E baǵanalarında gilt sózdi orınlaw ushın kerekli maǵlıwmatlar bar: Atı, Mákan jayı, Pochta indeksi hám Qala. {| class="wikitable" !A !B !C !D !E |- | . | Atı | Mákan jayı | Pochta indeksi | Qala |- | Klientti kirgiziw | Djeyn Smit | 6 High Street | SE25 6EP | London |} Basqa klientti kirgiziw ushın testlewshi kestege gilt sóz retinde «Klientti kirgiziw» hám keyingi baǵanalarda jańa klienttiń maǵlıwmatları bar taǵı bir qatar qosadı. Barlıq háreketlerdi qayta dizimlewdiń keregi joq. Bunda siz test jaǵdayların tómendegishe joybarlay alasız: * Testti orınlaw ushın qosımsha hám sistema menen óz-ara tásir etiwge kerekli joqarı dárejeli adımlardı kórsetiw arqalı. * Funkciyalardıń durıs isleytuǵının qalay tekseriw hám tastıyıqlaw kerekligin kórsetiw arqalı. * Test ushın aldınǵı shártlerdi belgilew arqalı. * Test ushın qabıllaw kriteriyaların belgilew arqalı. [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|Programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń]] iteraciyalıq tábiyatın esapqa alǵanda, test dizaynı ádette testti qol menen ámelge asırıwǵa qaraǵanda abstraktlıraq (azıraq anıq) boladı, biraq ol ańsat túrde sonday ámelge asırıwǵa aylana aladı. ==Artıqmashılıqları== Gilt sózlerge tiykarlanǵan testlew testlenip atırǵan sistemadaǵı/programmalıq támiynattaǵı (SUT) ózgerisler sebepli xızmet kórsetiwge sezimtallıqtı azaytadı. Eger ekran maketleri ózgerse yamasa sistema basqa operaciyalıq sistemaǵa kóshirilse, test jaǵdaylarına derlik hesh qanday ózgeris kirgiziwdiń keregi bolmaydı: ózgerisler gilt sóz hújjetlerine kirgiziledi, gilt sóz test jaǵdaylarında neshe ret qollanılsa da, hárbir gilt sóz ushın bir hújjet boladı. Bul test dizaynınıń tereń processin bildiredi. Sonday-aq gilt sózdi orınlaw usılınıń (gilt sóz hújjetlerinde) júdá tolıq táriyipleniwi sebepli test derlik hár qanday adam tárepinen orınlana aladı. Solay etip, gilt sózlerge tiykarlanǵan testlew qol menen testlew ushın da, avtomatlastırılǵan testlew ushın da qollanıladı<ref name="stickyminds.com">{{web deregi | url =http://www.stickyminds.com/sitewide.asp?Function=edetail&ObjectType=COL&ObjectId=8186 | at =Danny R. | familiya =Faught | bet =Keyword-Driven Testing |work=Sticky Minds | baspaxana =Software Quality Engineering | sáne = November 2004 | qaralǵan sáne = 2012-jıl 12-sentyabr }}</ref>. Bunnan basqa, bul tásil testlew jumısına baylanıslı hám onıń nátiyjesinde payda bolǵan barlıq quralları, resursları hám maǵlıwmatları biriktiretuǵın ashıq hám keńeytiletuǵın freymvork bolıp tabıladı. Bul jalǵız freymvork ishinde testlew jumısınıń barlıq qatnasıwshıları ózleri umtılıp atırǵan sapa maqsetlerin anıqlay aladı hám jetilistire aladı. Bul jerde topar sol maqsetlerge erisiw ushın ámelge asıratuǵın jobasın anıqlaydı. Eń áhmiyetlisi, ol pútkil toparǵa qálegen waqıtta sistemanıń jaǵdayın anıqlaw ushın bir orındı usınadı. Testlew — [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi|programmalıq támiynattı islep shıǵıw processindegi]] keri baylanıs mexanizmi. Ol islep shıǵıw jumısınıń qálegen iteraciyasında baǵıttan shıǵıp ketpew ushın qay jerde dúzetiwler kiritiw kerek ekenin kórsetedi. Sonday-aq ol islep shıǵılıp atırǵan sistemanıń házirgi sapası haqqında maǵlıwmat beredi. Testlerdi ámelge asırıw iskerligi test jaǵdayın ámelge asıratuǵın qayta qollanılatuǵın test skriptlerin joybarlaw hám islep shıǵıwdı óz ishine aladı. Ámelge asırǵannan keyin ol test jaǵdayı menen baylanıstırıla aladı. Ámelge asırıw hárbir testlew proektinde hár qıylı boladı. Bir proektte siz avtomatlastırılǵan test skriptlerin de, qol menen orınlanatuǵın test skriptlerin de dúziwdi sheshiwińiz múmkin. Al testlerdi joybarlaw — iteraciyalıq process. Siz test dizaynın qollanıw jaǵdaylarınıń specifikaciyalarına, talaplarǵa, prototiplerge hám t.b. tiykarlap, sistemanı ámelge asırıwdan aldın-aq testlerdi joybarlawdı baslay alasız. Sistema anıǵıraq belgilengen sayın hám siz islewge bolatuǵın sistema jıynawları payda bolǵan sayın, dizayn detalların anıqlastıra alasız. Testlerdi joybarlaw iskerligi «Men testlewdi qalay ótkeremen?» degen sorawǵa juwap beredi. Tolıq test dizaynı oqıwshılarǵa sistema menen qanday háreketler orınlanıwı kerekligi hám eger sistema durıs islese, qanday minez-qulıq penen qásiyetlerdi baqlawdı kútiw kerekligi haqqında maǵlıwmat beredi. Test dizaynı testti ámelge asırıwdı qalay dúziw kerekligin anıqlawda orınlanıwı kerek bolǵan joybarlaw jumısınan ayırmashılıqqa iye. ==Metodologiyası== Gilt sózlerge tiykarlanǵan testlew metodologiyası testlew processin orınlawdı bir neshe basqıshqa bóledi: # Model tiykarı/prototiplew: talaplardı analizlew hám bahalaw. # Test modelin anıqlaw: talaplardı bahalaw nátiyjesinde óz programmalıq támiynat modelin dúziw. # Test maǵlıwmatların anıqlaw: anıqlanǵan óz modeli tiykarında gilt sózlerdi hám tiykarǵı/qosımsha maǵlıwmatlardı anıqlawdı baslaw. # Testke tayarlıq: test tiykarın qabıl etiw hám t.b. # Test dizaynı: test tiykarın analizlew, test jaǵdayların/proceduraların joybarlaw, test maǵlıwmatların joybarlaw. # Testti qol menen orınlaw: gilt sóz hújjetlerin orınlaw boyınsha basshılıq retinde qollanıp, test jaǵdayların qol menen orınlaw. # Testti orınlawdı avtomatlastırıw: gilt sóz hújjetlerine sáykes háreketlerdi orınlaytuǵın avtomatlastırılǵan skriptti dúziw. # Testti avtomatlastırılǵan túrde orınlaw. ==Anıqlaması== Gilt sóz yamasa háreket sózi — test obektindegi háreketlerdiń anıqlanǵan kombinaciyası. Ol test qatarlarınıń qalay orınlanıwı kerekligin táriyipleydi. Háreket sózi argumentlerdi óz ishine aladı hám onı test analitigi anıqlaydı. Test — islep shıǵıwdıń hár qanday processindegi tiykarǵı adım bolıp, ol obektke (sistema / programmalıq támiynat testi — SUT) bir qatar testlerdi yamasa tekseriwlerdi qollanıwı kerek. Bunda testtiń qátelerdiń bar ekenin ǵana kórsete alatuǵının, al olardıń joq ekenin kórsete almaytuǵının udayı yadta tutıw kerek. Real waqıt (RT) sistemasın testlewde SUT-tıń durıs shıǵıs maǵlıwmatların payda etetuǵının tekseriw jetkiliksiz. Sonday-aq sol shıǵıs maǵlıwmatın payda etiwge ketken waqıttıń kútilgendey ekenin de tekseriw kerek. Bunnan basqa, bul shıǵıs maǵlıwmatlarınıń waqtı kiris maǵlıwmatlarınıń waqtına da baylanıslı bolıwı múmkin. Óz gezeginde, qollanılatuǵın keleshektegi kiris maǵlıwmatlarınıń waqtı shıǵıs maǵlıwmatları arqalı anıqlanadı. ===Testti orınlawdı avtomatlastırıw=== Ámelge asırıw basqıshı qural yamasa freymvorkqa qarap hár túrli boladı. Kóbinese avtomatlastırıw injenerleri «tekseriw» hám «kirgiziw» sıyaqlı gilt sózlerdi usınatuǵın freymvorktı ámelge asıradı<ref name="stickyminds.com"/>. Testlewshiler yamasa test dizaynerleri (olarǵa programmalastırıwdı biliw shárt emes) jobalastırıw basqıshında anıqlanǵan hám injenerler ámelge asırǵan gilt sózler tiykarında test jaǵdayların jazadı. Test gilt sózlerdi oqıytuǵın hám sáykes kodtı orınlaytuǵın basqarıwshı (driver) járdeminde orınlanadı. Basqa metodologiyalar ámelge asırıwdıń «bári bir jerde» basqıshın qollanadı. Test dizaynı hám test injeneriyası wazıypaların ajıratıwdıń ornına, test dizaynınıń ózi testti avtomatlastırıw ''bolıp tabıladı''. «Redaktorlaw» yamasa «tekseriw» sıyaqlı gilt sózler kerekli kod aldın ala jazılǵan qurallar járdeminde dúziledi. Bul testlew processinde qosımsha injenerlerdiń zárúrligin joq etedi, sebebi gilt sózlerdiń ámelge asırılıwı álleqashan qurallardıń bir bólegi bolıp tabıladı. Mısalları: GUIdancer hám QTP. ===Jaqsı tárepleri=== * Uzaq múddetli perspektivada xızmet kórsetiw qárejetleri tómen: ** Test jaǵdayları qısqa ** Test jaǵdayları mápli tárepler ushın oqıwǵa ańsat ** Test jaǵdayların ózgertiw ańsat ** Jańa test jaǵdayları bar gilt sózlerdi ańsatıraq qayta qollana aladı * Gilt sózlerdi bir neshe test jaǵdayında qayta qollanıw * Belgili bir qural yamasa programmalastırıw tiline ǵárezli emes * Miynettiń bólistiriliwi ** Test jaǵdayların dúziw ushın domen boyınsha kúshlirek bilim, al qural/programmalastırıw boyınsha azıraq kónlikpe kerek ** Gilt sózlerdi ámelge asırıw ushın qural/programmalastırıw boyınsha kúshlirek kónlikpe, al salıstırmalı túrde domen boyınsha azıraq bilim kerek * Qatlamlardıń abstrakciyası ===Kemshilikleri=== * Bazarǵa shıǵarıw waqtı uzaǵıraq (qol menen testlew yamasa jazıp alıw hám qayta oynatıw usılına salıstırǵanda) * Dáslep úyreniw ádewir qıyın == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] qyr1evqh7ubgapo38ous7dyrmoehcq4 0 48916 276313 275752 2026-10-25T21:52:26Z Kvazimodo 10433 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 276313 wikitext text/x-wiki [[Programmalıq támiynat|Programmalıq támiynattaǵı]] kóplegen qáteler tek ǵana titirkendiredi yamasa qolaysızlıq tuwdıradı, biraq geyparaları finanslıq jaqtan yamasa adamlardıń amanlıǵına qáwip retinde júdá awır aqıbetlerge alıp keledi<ref>{{web deregi | bet =Why Software fails| url =https://spectrum.ieee.org/why-software-fails| qaralǵan sáne = 2021-jıl 20-mart |website=IEEE Spectrum: Technology, Engineering, and Science News| sáne = 2005-jıl 2-sentyabr | til =en}}</ref>. Tómende áhmiyetli aqıbetlerge alıp kelgen '''programmalıq támiynat qáteleriniń dizimi''' keltirilgen. == Basqarıw == * Germaniyada jumıssızlıq hám sociallıq xızmetler máselelerin sheshiwge arnalǵan A2LL sistemasınıń programmalıq támiynatında keń kólemli aqıbetlerge alıp kelgen bir neshe qáte bolǵan, mısalı, 2004-jılı tólemler jaramsız esap nomerlerine jiberilgen. == Blokcheyn == * The DAO qátesi. 2016-jıl 17-iyunda The DAO-ǵa bir qatar hálsizliklerdi, sonıń ishinde rekursiv shaqırıwlarǵa baylanıslı hálsizlikti paydalanǵan hújim jasaldı. Nátiyjede 3,6 million Ether — The DAO-ǵa salınǵan 11,5 million Ether-diń shama menen úshten bir bólegi — awdarıldı. Sol waqıtta onıń qunı shama menen 50 million dollar edi<ref name="nythack">{{cite news|last1=Popper|first1=Nathaniel|newspaper=The New York Times|title=Hacker May Have Taken $50 Million From Cybercurrency Project|url=https://www.nytimes.com/2016/06/18/business/dealbook/hacker-may-have-removed-more-than-50-million-from-experimental-cybercurrency-project.html|date=17 June 2016|access-date=3 March 2017|archive-date=20 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620012726/https://www.nytimes.com/2016/06/18/business/dealbook/hacker-may-have-removed-more-than-50-million-from-experimental-cybercurrency-project.html|url-status=live}}</ref><ref name="bi20160617">{{web deregi | bet =Digital currency Ethereum is cratering amid claims of a $50 million hack| url =https://www.businessinsider.com/dao-hacked-ethereum-crashing-in-value-tens-of-millions-allegedly-stolen-2016-6| at =Rob| familiya =Price| sáne = 2016-jıl 17-iyun |website=Business Insider| qaralǵan sáne = 2016-jıl 17-iyun | arxivsáne = 2017-jıl 11-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20170611195628/http://uk.businessinsider.com/dao-hacked-ethereum-crashing-in-value-tens-of-millions-allegedly-stolen-2016-6|url-status=live}}</ref>. == Elektr energiyasın jetkerip beriw == * 2003-jılǵı Arqa-shıǵıs elektr energiyasınıń óshiwine General Electric Energy kompaniyasınıń XA/21 baqlaw programmalıq támiynatındaǵı jarıs jaǵdayı sebepli anıqlanbay qalǵan jergilikli úzilis sebep boldı<ref>{{web deregi | bet =Software Bug Contributed to Blackout | url =http://www.securityfocus.com/news/8016 | arxivurl =https://web.archive.org/web/20040313012800/http://www.securityfocus.com/news/8016 | qaralǵan sáne = 2008-jıl 7-yanvar | arxivsáne = 2004-jıl 13-mart }}</ref>. ==Shifrlaw== * Valgrind quralı bergen eskertiwdi dúzetiw ushın Debian proektiniń bir qatnasıwshısı OpenSSL kitapxanasına dúzetiw kirgizdi hám bul processte tosınnan sanlar generatorın buzıp qoydı. Dúzetiw 2006-jılı sentyabr ayında júklendi hám rásmiy versiyaǵa kirdi; bul haqqında tek 2008-jılı aprel ayında xabarlandı. Buzılǵan versiya menen generaciyalanǵan hárbir gilt, sonday-aq olar menen shifrlanǵan barlıq maǵlıwmatlar qáwip astında qaldı («tosınnan» sanlardı ańsat boljawǵa bolatuǵın edi). Bul S/MIME, Tor, SSL yamasa TLS arqalı qorǵalǵan baylanıslar hám SSH sıyaqlı shifrlawǵa súyenetuǵın kóplegen qosımshalarǵa qáwip tuwdırdı<ref>{{web deregi | bet =DSA-1571-1 openssl -- predictable random number generator | url =http://www.debian.org/security/2008/dsa-1571 | qaralǵan sáne = 2008-jıl 16-aprel }}</ref>. * 2012-jılı payda bolǵan hám 2014-jılı aprel ayında ashıp kórsetilgen OpenSSL hálsizligi — Heartbleed tásir etilgen xızmetlerdiń qupıyalılıǵın joq etti. Ol basqa nárseler qatarında Kanada Salıq agentliginiń veb-saytındaǵı onlayn deklaraciya tapsırıw bólimine jámiyetlik kiriwdiń jabılıwına sebep boldı<ref>{{Cite news |date=2014-04-09 |title=Heartbleed bug may shut Revenue Canada website until weekend |url=http://www.cbc.ca/news/business/revenue-canada-shuts-website-to-head-off-heartbleed-bug-1.2603742|work=CBC News}}</ref>. Bul sociallıq qamsızlandırıw nomerleri urlanǵannan keyin júz berdi<ref>{{Cite news |title=Heartbleed bug: 900 SINs stolen from Revenue Canada - Business - CBC News |publisher=CBC News |url=http://www.cbc.ca/news/business/heartbleed-bug-900-sins-stolen-from-revenue-canada-1.2609192 |access-date=2014-04-14}}</ref>. * [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyasınıń «goto fail» qátesi — kodtaǵı qaytalanǵan qatar bolıp, ol ashıq gilt sertifikatın tekseriwdiń durıs emes túrde testten ótiwine sebep boldı. * GnuTLS kitapxanasınıń «goto fail» qátesi Apple qátesine uqsas bolıp, shama menen eki hápteden keyin tabıldı. GnuTLS qátesi de hújimshilerge SSL/TLS qáwipsizligin aylanıp ótiwge múmkinshilik berdi<ref>{{web deregi | familiya =Goodin | at =Dan | sáne = 2014-jıl 4-mart | bet =Critical crypto bug leaves Linux, hundreds of apps open to eavesdropping | url =https://arstechnica.com/information-technology/2014/03/critical-crypto-bug-leaves-linux-hundreds-of-apps-open-to-eavesdropping/ | qaralǵan sáne = 2020-jıl 7-sentyabr | baspaxana =Ars Technica}}</ref>. ==Finans== * Vankuver fond birjasınıń indeksinde qayta-qayta dóńgeleklew sebepli úlken qáteler payda boldı. 1982-jılı yanvar ayında indeks 1000 mánisi menen baslandı, keyin hárbir sawda operaciyasında jańalanıp, útirden keyingi úsh tańbaǵa shekem kesildi. Bul kúnine shama menen 3000 ret orınlandı. Toplanǵan kesiwler ayına shama menen 25 punktlik qáte joǵaltıwǵa alıp keldi. 1983-jıl 25–28-noyabr demalıs kúnleri qáte dúzetildi hám indekstiń mánisi juma kúngi jabılıw kórsetkishi 524,811-den 1098,892-ge kóterildi<ref>{{Cite news |last=Quinn |first=Kevin |date=November 8, 1983 |title=Ever Had Problems Rounding Off Figures? This Stock Exchange Has |page=37 |work=The Wall Street Journal}}</ref><ref>{{Cite news |first=Lilley|last=Wayne |date=November 29, 1983 |title=Vancouver stock index has right number at last |work=The Toronto Star}}</ref>. * 2012-jıl 1-avgustta Knight Capital Group kompaniyası serverlerge programmalıq támiynattıń qáte engiziliwi hám sawda waqtında eski, qollanılmaytuǵın programmalıq kodtıń orınlanıwına sebep bolǵan áhmiyetli programmalıq belginiń qayta qollanılıwı sebepli 45 minut ishinde 440 million dollar joǵalttı<ref>{{web deregi | familiya =Popper | at =Nathaniel | sáne = 2012-jıl 2-avgust | bet =Knight Capital Says Trading Glitch Cost It $440 Million | url =https://dealbook.nytimes.com/2012/08/02/knight-capital-says-trading-mishap-cost-it-440-million |website=New York Times}}</ref>. * Ullı Britaniya pochtası dawı: 2000–2015-jılları Ullı Britaniya pochtası 736 pochta bólimi basshısın sudqa berdi, olardıń kópshiligi nahaq ayıplanıp, túrmege jiberildi. Pochta bólimi basshıları finanslıq jetispewshilikler ushın ayıplandı, biraq olar is júzinde pochtanıń Horizon buxgalteriya programmalıq támiynatındaǵı kemshilikler sebepli payda bolǵan edi<ref>{{web deregi | familiya =Flinders | at =Karl | sáne = 2022-jıl 3-mart | bet =Post Office warned of software flaw in 2006, but failed to alert subpostmaster network. | url =https://www.computerweekly.com/news/252514110/Post-Office-warned-of-software-flaw-in-2006-but-failed-to-alert-subpostmaster-network|website=Computer Weekly}}</ref>. == Media == * Sony BMG kompaniyasınıń kóshirmeden qorǵaw rutkiti dawında (2005-jıl oktyabr) Sony BMG kompaniyası Van Zant toparınıń muzıkalıq CD diskin shıǵardı. Onda kóshirmeden qorǵaw sxeması qollanılǵan bolıp, ol diski oynatıw ushın qollanılǵan hár qanday Windows kompyuterine rutkitti jasırın túrde ornatatuǵın edi. Olardıń maqseti — kóshirmeden qorǵaw mexanizmin aylanıp ótiwdi qıyınlastırıw ushın onı jasırıw. Tilekke qarsı, rutkit qasaqana emes túrde qáwipsizlik tesigin ashıp qoydı, nátiyjede CD diskin hesh nárseden xabarsız oynatqan adamlardıń kompyuterlerine troyan atı programmaları menen tabıslı hújimler tolqını boldı<ref>{{web deregi | familiya =Borland | at =John | sáne = 2005-jıl 11-noyabr | bet =FAQ: Sony's 'rootkit' CDs - CNET News | url =http://www.news.com/FAQ-Sonys-rootkit-CDs/2100-1029_3-5946760.html |url-status=unfit | arxivurl =https://web.archive.org/web/20081205090503/http://www.news.com/FAQ-Sonys-rootkit-CDs/2100-1029_3-5946760.html | arxivsáne = 2008-jıl 5-dekabr |website=news.com |df=dmy-all}}</ref>. Sony kompaniyasınıń keyin máseleni dúzetiw ushın utilita usınıw boyınsha háreketleri is júzinde onı jáne de kúsheytti<ref>{{web deregi | familiya =Russinovich | at =Mark | sáne = 2005-jıl 4-noyabr | bet =Mark's Blog : More on Sony: Dangerous Decloaking Patch, EULAs and Phoning Home | url =http://blogs.technet.com/markrussinovich/archive/2005/11/04/more-on-sony-dangerous-decloaking-patch-eulas-and-phoning-home.aspx |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20070103203640/http://blogs.technet.com/markrussinovich/archive/2005/11/04/more-on-sony-dangerous-decloaking-patch-eulas-and-phoning-home.aspx | arxivsáne = 2007-jıl 3-yanvar |website=blogs.technet.com}}</ref>. == Medicina == * Therac-25 radiaciyalıq terapiya apparatın basqaratuǵın kodtaǵı qáte 1980-jıllarda apparat beta-nurlanıwdıń artıqsha muǵdarın bergende keminde bes nawqastıń ólimine tikkeley sebep boldı<ref>{{web deregi | bet =The Therac-25 Accidents (PDF), by Nancy Leveson | url =http://sunnyday.mit.edu/papers/therac.pdf | qaralǵan sáne = 2008-jıl 7-yanvar }}</ref><ref>{{web deregi | bet =An Investigation of the Therac-25 Accidents (IEEE Computer) | url =http://courses.cs.vt.edu/~cs3604/lib/Therac_25/Therac_1.html | qaralǵan sáne = 2008-jıl 7-yanvar }}</ref><ref>{{web deregi | bet =Computerized Radiation Therapy (PDF) reported by TROY GALLAGHER | url =http://radonc.wdfiles.com/local--files/radiation-accident-therac25/Therac_UGuelph_TGall.pdf | qaralǵan sáne = 2011-jıl 12-dekabr }}</ref>. * Multidata Systems International kompaniyası dúzgen RTP/2 radiaciyalıq terapiyanı jobalastırıw programmalıq támiynatı texniktiń apparatqa maǵlıwmatlardı qalay kirgizgenine qarap, nurlanıw dozasın nadurıs túrde eki ese arttırıp jiberiwi múmkin edi. Keminde segiz nawqas qaytıs boldı, al taǵı 20 nawqas densawlıqqa aytarlıqtay zıyan keltiriwi itimal artıqsha doza aldı (2000-jıl noyabr)<ref>{{web deregi | familiya =Garfinkel | at =Simson | sáne = 2005-jıl 8-noyabr | bet =History's Worst Software Bugs | url =https://www.wired.com/2005/11/historys-worst-software-bugs/ | qaralǵan sáne = 2020-jıl 6-sentyabr |website=Wired}}</ref>. * Medtronic kompaniyasınıń júrek qurılması aralıqtan hújimlerge hálsiz ekeni anıqlandı (2008-jıl mart)<ref>{{Cite news |last=Feder |first=Barnaby J. |date=2008-03-12 |title=A Heart Device Is Found Vulnerable to Hacker Attacks |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/03/12/business/12heart-web.html |access-date=2008-09-28}}</ref>. * Becton Dickinson kompaniyasınıń Alaris Gateway Workstation qurılması aralıqtan ruqsatsız túrde qálegen kodtı orınlawǵa múmkinshilik beredi (2019)<ref>{{web deregi | bet =ICS Advisory (ICSMA-19-164-01) | sáne = 2019-jıl 13-iyun | baspaxana =Cybersecurity and Infrastructure Security Agency | url =https://www.us-cert.gov/ics/advisories/ICSMA-19-164-01 | qaralǵan sáne = 2019-jıl 15-noyabr }}</ref><ref>{{web deregi | familiya =Newman | at =Lily Hay | sáne = 2019-jıl 1-oktyabr | bet =Decades-Old Code Is Putting Millions of Critical Devices at Risk | url =https://www.wired.com/story/urgent-11-ipnet-vulnerable-devices/ |website=Wired | qaralǵan sáne = 2019-jıl 15-noyabr }}</ref>. * CareFusion kompaniyasınıń Alaris nasos moduli (8100) «Delay Until» parametri yamasa «Multidose» funkciyası qollanılǵanda infuziyanı durıs keshiktirmeydi (2015)<ref>{{web deregi | bet =Urgent: Medical Device Recall Notification, AFFECTED DEVICE: Alaris® Pump module (Model 8100)"Delay Until" Option and "Multidose" Feature | sáne = 2014-jıl 23-aprel | baspaxana =CareFusion | url =http://www.carefusion.com/pdf/Alerts_and_Notices/Alaris/LVP-v9-1-18-recall-customer-letter-23APR14.pdf | qaralǵan sáne = 2019-jıl 15-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20150612045201/http://www.carefusion.com/pdf/Alerts_and_Notices/Alaris/LVP-v9-1-18-recall-customer-letter-23APR14.pdf | arxivsáne = 2015-jıl 12-iyun }}</ref>. == Áskeriy == * MIM-104 Patriot kompleksiniń programmalıq qátesi júz saat dawamında onıń sistemalıq saatınıń sekundtıń úshten birine awısıwına sebep boldı. Nátiyjede ol kiyatırǵan Iraqtıń Al-Husayn raketasın tawıp, uslap qala almadı. Raketa Saud Arabiyasındaǵı Dahran kazarmasına tiyip (1991-jıl 25-fevral), 28 amerikalınıń ólimine sebep boldı<ref>{{web deregi | bet =Patriot missile defense, Software problem led to system failure at Dharhan, Saudi Arabia; GAO report IMTEC 92-26 | url =http://www.gao.gov/products/IMTEC-92-26 | baspaxana =US Government Accounting Office}}</ref><ref>{{web deregi | familiya =Skeel | at =Robert | bet =Roundoff Error and the Patriot Missile | url =http://www.mc.edu/campus/users/travis/syllabi/381/patriot.htm |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20080801202418/http://www.mc.edu/campus/users/travis/syllabi/381/patriot.htm | arxivsáne = 2008-jıl 1-avgust | qaralǵan sáne = 2008-jıl 30-sentyabr |website=SIAM News, volume 25, nr 4}}</ref>. * 1994-jılı iyun ayında Ullı Britaniya Korol áskeriy-hawa kúshleriniń Chinook vertolyotı Mal-of-Kintayr túbegine qulap, 29 adam qaytıs boldı. Dáslep apattıń sebebi ushqıshtıń qátesi dep esaplandı, biraq ''Computer Weekly'' jurnalınıń tergewi Lordlar palatasınıń komissiyasın apattıń sebebi samolyottıń dvigatelin basqarıw kompyuterindegi programmalıq qáte bolıwı múmkin ekenine isendiriw ushın jetkilikli dálillerdi ashıp kórsetti<ref>{{Cite journal |last=Rogerson |first=Simon |date=April 2002 |title=The Chinook Helicopter Disaster |url=http://www.ccsr.cse.dmu.ac.uk/resources/general/ethicol/Ecv12no2.html |url-status=dead |journal=IMIS Journal |volume=12 |issue=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717021641/http://www.ccsr.cse.dmu.ac.uk/resources/general/ethicol/Ecv12no2.html |archive-date=2012-07-17}}</ref>. * 1997-jılı sentyabr ayında «aqıllı keme» ''USS Yorktown'' nolge bóliw qátesinen keyin derlik 3 saat dawamında suwda háreketsiz qaldı<ref>{{web deregi | sáne = 1998-jıl 13-iyul | bet =Software glitches leave Navy Smart Ship dead in the water | url =http://www.gcn.com/17_17/news/33727-1.html |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20060208090921/http://www.gcn.com/17_17/news/33727-1.html | arxivsáne = 2006-jıl 8-fevral |website=gcn.com}}</ref>. * 1992-jılı aprel ayında birinshi Lockheed YF-22 samolyotı Kaliforniyadaǵı Edvards áskeriy-hawa bazasına qonıw waqtında apatqa ushıradı. Apattıń sebebi ushqısh keltirip shıǵarǵan terbelistiń aldın ala almaǵan ushıwdı basqarıw programmalıq támiynatındaǵı qáte ekeni anıqlandı<ref>{{web deregi | bet =F/A-22 Program History | url =http://www.f-22raptor.com/index_airframe.php#1992 |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20090825165326/http://www.f-22raptor.com/index_airframe.php#1992 | arxivsáne = 2009-jıl 25-avgust |website=f-22raptor.com}}</ref>. * 2007-jıl 11-fevralda Gavayidaǵı Xikem áskeriy-hawa bazasınan ushıp shıqqan altı F-22 Raptor samolyotınan ibarat topar Yaponiyanıń Okinava atawındaǵı Kadena áskeriy-hawa bazasına birinshi shet elge jaylastırıwǵa urınǵanda, 180-meridiandı (Xalıqaralıq sáne sızıǵın) kesip ótiw waqtında birneshe ret kompyuterlerdiń isten shıǵıwına ushıradı. Kompyuterlerdiń buzılıwı keminde navigaciyanı (tolıq joǵaltıldı) hám baylanıstı qamtıdı. Qıyratıwshı samolyotlar janarmay quyıwshı samolyotlardıń izinen ushıp, Gavayiǵa qayta alıp keldi. Eger hawa rayı jaqsı bolmaǵanda, bul máselege aylanıwı múmkin edi. Qáte 48 saat ishinde dúzetildi, bul jaylastırıwdı keshiktirip bolsa da ámelge asırıwǵa múmkinshilik berdi<ref>{{web deregi | sáne = 2007-jıl 26-fevral | bet =Lockheed's F-22 Raptor Gets Zapped by International Date Line | url =http://www.dailytech.com/article.aspx?newsid=6225 |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20070316132413/http://www.dailytech.com/article.aspx?newsid=6225 | arxivsáne = 2007-jıl 16-mart |website=DailyTech}}</ref>. == Kosmos == * NASA-nıń 1965-jılǵı Gemini 5 missiyası ushqısh Jerdiń aylanıw tezliginiń nadurıs turaqlısın qol menen kompensaciyalaǵanı sebepli, kózde tutılǵan suwǵa túsiw noqatına 80 mil (130 km) jetpey qondı. 24 saatlıq quyash sutkasındaǵı 360,98 graduslıq aylanıwdıń ornına, Jerdiń turaqlı juldızlarǵa salıstırmalı aylanıwına sáykes keletuǵın 360 graduslıq aylanıw qollanılǵan edi. Dáslepki úsh missiyanıń qısqaraq bolıwı hám Gemini 4 missiyasındaǵı kompyuterdiń buzılıwı qáteniń erterek anıqlanıwına kesent berdi<ref>{{web deregi | bet =Gemini 5 | url =http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/ch11-4.htm |website=On The Shoulders of Titans: A History of Project Gemini | qaralǵan sáne = 2019-jıl 20-avgust | arxivsáne = 2019-jıl 14-iyul | arxivurl =https://web.archive.org/web/20190714132640/https://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4203/ch11-4.htm |url-status=dead }}</ref>. * Rossiya Kosmoslıq izertlewler institutınıń Fobos-1 apparatı (Fobos programması) óziniń orientaciya dvigatellerin óshirip qoydı hám endi quyash batareyaların durıs baǵdarlay almadı yamasa Jer menen baylanısa almadı. Aqır-aqıbetinde onıń akkumulyatorları tawsıldı (1988-jıl 10-sentyabr)<ref>{{Cite journal |last1=Sagdeev |first1=R. Z. |last2=Zakharov |first2=A. V. |year=1989 |title=Brief history of the Phobos mission |journal=Nature |volume=341 |issue=6243 |pages=581–585 |bibcode=1989Natur.341..581S |doi=10.1038/341581a0 |s2cid=41464654}}</ref>. * Evropa kosmos agentliginiń Ariane V88 ushıwı ushıp shıqqannan 40 sekund keyin joq etildi (1996-jıl 4-iyun). Ariane 5 raketasınıń birinshi ushıwı bort baǵdarlaw programmalıq támiynatında haqıyqıy sandı pútin sanǵa aylandırıw waqtında júz bergen tolıp ketiw sebepli óz-ózin joq etiw menen tamamlandı. Usı programmalıq támiynat Ariane 4 programmasında tabıslı qollanılǵan edi, biraq Ariane 5 keminde bir ózgeriwshi ushın úlkenirek mánisler payda etti, bul tolıp ketiwge alıp keldi<ref>{{Cite journal |last=Dowson |first=Mark |date=March 1997 |title=The Ariane 5 Software Failure |journal= ACM SIGSOFT Software Engineering Notes|volume=22 |issue=2 |page=84 |doi=10.1145/251880.251992 |s2cid=43439273}}</ref><ref>{{Cite journal |date=January 1997 |title=Design by Contract: The Lessons of Ariane |url=http://se.ethz.ch/~meyer/publications/computer/ariane.pdf |journal=IEEE Computer |volume=30 |issue=1 |pages=129–130 |doi=10.1109/2.562936|last=Jézéquel|first=Jean-Marc|last2=Meyer|first2=Bertrand}}</ref>. * 1997-jılı Mars Pathfinder missiyası rover qonǵannan keyin kóp ótpey parallel programmalıq támiynattaǵı qáte sebepli qáwip astında qaldı. Bul qáte ushıwdan aldınǵı testlewde tabılǵan edi, biraq ol tek kútilmegen geypara awır júkleme jaǵdaylarında júz bergenlikten, oǵan tómen ústemlik berilgen edi<ref>{{Cite journal |last=Heaven |first=Douglas |year=2013 |title=Parallel sparking: Many chips make light work |url=https://www.newscientist.com/article/mg21929301.000-parallel-sparking-many-chips-make-light-work.html?page=2 |journal=New Scientist |publisher=Elsevier BV |volume=219 |issue=2930 |pages=42–45 |doi=10.1016/s0262-4079(13)62046-1 |issn=0262-4079 |url-access=subscription}}</ref>. Jerden anıqlanǵan hám dúzetilgen bul máseleniń sebebi ústemlik inversiyası sebepli júz bergen kompyuterdiń qayta iske túsiwleri edi<ref>{{web deregi | familiya =Reeves | at =Glenn E | sáne = 1997-jıl 15-dekabr | bet =What really happened on Mars? -- Authoritative Account | url =http://research.microsoft.com/en-us/um/people/mbj/Mars_Pathfinder/Authoritative_Account.html |url-status=unfit | arxivurl =https://web.archive.org/web/20161230103247/http://research.microsoft.com/en-us/um/people/mbj/Mars_Pathfinder/Authoritative_Account.html | arxivsáne = 2016-jıl 30-dekabr |website=research.microsoft.com}}</ref>. * 2000-jılı Zenit-3SL raketasınıń ushırılıwı raketanıń ekinshi basqıshınıń pnevmatikalıq sistemasındaǵı klapandı jappaǵan jerdegi programmalıq támiynattıń qátesi sebepli sátsiz boldı<ref>{{web deregi | url =https://spaceflightnow.com/sealaunch/ico1/000330software.html| bet =Sea Launch malfunction blamed on software glitch|website=Spaceflight Now| qaralǵan sáne = 2022-jıl 2-yanvar | sáne = 2000-jıl 30-mart | familiya =Ray| at =Justin| arxivurl =https://web.archive.org/web/20000831013613/https://spaceflightnow.com/sealaunch/ico1/000330software.html| arxivsáne = 2000-jıl 31-avgust |url-status=dead}}</ref>. * Evropa kosmos agentliginiń CryoSat-1 joldası 2005-jılı Rokot alıp ushıwshı raketasınıń ushıwdı basqarıw sistemasında óshiriw komandasınıń joqlıǵı sebepli ushırıw sátsizliginde joǵaldı<ref name="ESA-failure">{{web deregi | sáne = 2005-jıl 8-oktyabr | bet =CryoSat Mission lost due to launch failure | url =http://www.esa.int/esaCP/SEMR3Q5Y3EE_index_0.html | qaralǵan sáne = 2010-jıl 19-iyul | baspaxana =European Space Agency}}</ref>. * NASA-nıń Mars Polar Lander apparatı joq boldı, sebebi onıń ushıw programmalıq támiynatı jıynalǵan ayaqlarınıń ashılıwınan payda bolǵan terbelislerdi apparattıń qonǵanınıń dálili dep qátelesip qabıllap, dvigatellerdi Mars betinen 40 metr biyiklikte óshirip qoydı (1999-jıl 3-dekabr)<ref>{{web deregi | bet =Mars Polar Lander | url =http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=MPL |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20120927163919/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=MPL | arxivsáne = 2012-jıl 27-sentyabr | qaralǵan sáne = 2008-jıl 7-yanvar }}</ref>. * Onıń egiz kosmos apparatı ''Mars Climate Orbiter'' da joq boldı, sebebi jerdegi programmalıq támiynat komandalardı nyutonlardaǵı (N) emes, al funt-kúshtegi (lbf) parametrler tiykarında generaciyaladı. * Jerden qáte jiberilgen komanda NASA-nıń ''Mars Global Surveyor'' apparatınıń programmalıq támiynatın dvigatel isten shıqtı dep nadurıs boljawǵa májbúrledi, nátiyjede apparat akkumulyatorlarınıń birin quyashqa baǵdarladı. Bul akkumulyatordıń qızıp ketiwine sebep boldı (2006-jıl 2-noyabr)<ref>{{web deregi | bet =Report Reveals Likely Causes of Mars Spacecraft Loss | url =http://www.nasa.gov/mission_pages/mgs/mgs-20070413.html | qaralǵan sáne = 2008-jıl 7-yanvar | arxivsáne = 2007-jıl 9-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20071109163542/http://www.nasa.gov/mission_pages/mgs/mgs-20070413.html |url-status=dead | sáne = 2007-jıl 13-aprel |website=NASA}}</ref><ref>{{web deregi | bet =Faulty Software May Have Doomed Mars Orbiter | url =http://www.space.com/news/070110_mgs_softwareglitch.html/ |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20080724132504/http://www.space.com/news/070110_mgs_softwareglitch.html | arxivsáne = 2008-jıl 24-iyul | qaralǵan sáne = 2007-jıl 11-yanvar | sáne = 2007-jıl 10-yanvar |website=Space.com| familiya =Parks| at =Clinton}}</ref>. * NASA-nıń ''Spirit'' roverı Marsqa qonǵannan bir neshe hápte ótip, 2004-jıl 21-yanvarda juwap bermey qoydı. Injenerler roverdiń flesh-yadında júdá kóp fayl toplanıp qalǵanın anıqladı. Keregi joq fayllar óshirilgennen keyin ol islew jaǵdayına qaytarıldı<ref>{{web deregi | sáne = 2004-jıl 3-fevral | bet =Out of memory problem caused Mars rover's glitch | url =https://www.computerworld.com/article/1324707/out-of-memory-problem-caused-mars-rover-s-glitch.html |website=computerworld.com| familiya =Weiss| at =Todd}}</ref>. * Yaponiyanıń ''Hitomi'' astronomiyalıq joldası 2016-jıl 26-martta joq boldı. Sebebi dvigatel nadurıs baǵıtta iske túsip, kosmos apparatın turaqlastırıwdıń ornına onıń tezirek aylanıwına sebep boldı<ref>{{Cite journal |last=Witze |first=Alexandra |year=2016 |title=Software error doomed Japanese Hitomi spacecraft |journal=Nature |volume=533 |issue=7601 |pages=18–19 |bibcode=2016Natur.533...18W |doi=10.1038/nature.2016.19835 |pmid=27147012 |doi-access=free |s2cid=4451754}}</ref>. * ESA/Roskosmostıń Schiaparelli Mars qonıw apparatı Mars betine urıldı. Túsiw waqtındaǵı kútilmegen aylanıw inercial ólshew blokın (IMU) qısqa waqıtqa toyındırıp jiberdi, keyin programmalıq támiynat maǵlıwmatlardı apparat jer astında turǵanday nadurıs túsindirdi. Sonlıqtan ol parashyuttı waqtınan burın ılaqtırıp, dvigatellerdi óshirip qoydı, nátiyjede apparat apatqa ushıradı<ref name="SAR-2017">{{web deregi | url =http://exploration.esa.int/mars/59176-exomars-2016-schiaparelli-anomaly-inquiry/ | bet =ExoMars 2016 – Schiaparelli Anomaly Inquiry | baspaxana =European Space Agency | sáne = 2017-jıl 18-may |id=DG-I/2017/546/TTN |pages=18–19| familiya =Tolker-Nielsen| at =Toni|type=Report}}</ref>. * Izraildiń ''Beresheet'' apparatı járdeminde Ayǵa ekipajsız kosmos apparatın qondırıw boyınsha birinshi urınıwı 2019-jıl 11-aprelde dvigatel sistemasındaǵı programmalıq qáte sebepli sátsiz boldı. Bul qáte Ay betine aqırǵı túsiw waqtında apparattıń tezligin azaytıwǵa kesent berdi. Injenerler dvigateldi aralıqtan qayta iske túsiriw arqalı bul qáteni dúzetiwge urındı, biraq olar onı qayta basqarıp alǵanda, ''Beresheet'' qattı qonıwdıń aldın alıw ushın tezligin óz waqtında azayta almadı hám qıyrap ketti<ref name="12 April 2019">{{web deregi | familiya =Weitering | at =Hanneke | bet =Israeli Moon Lander Suffered Engine Glitch Before Crash | url =https://www.space.com/beresheet-moon-crash-engine-glitch.html | qaralǵan sáne = 2019-jıl 29-may |website=Space.com| sáne = 2019-jıl 12-aprel }}</ref>. == Telekommunikaciyalar == * AT&T kompaniyasınıń alıs aralıq tarmaǵınıń buzılıwı (1990-jıl 15-yanvar). Onda bir kommutaciya sistemasınıń buzılıwı jaqın jerdegi kommutaciya bloklarına máseleniń bar ekeni haqqında xabar jiberiliwine sebep boldı. Tilekke qarsı, bul xabardıń keliwi sol basqa sistemalardıń da isten shıǵıwına sebep boldı. Nátiyjede pútkil AT&T alıs aralıq tarmaǵına tez tarqalǵan kaskadlı buzılıw júz berdi<ref>{{Cite book |last=Sterling |first=Bruce |title=The Hacker Crackdown: Law and Disorder on the Electronic Frontier |publisher=Spectra Books |year=1993 |isbn=0-553-56370-X}}</ref><ref>{{web deregi | bet =The Crash of the AT&T Network in 1990 | url =https://telephoneworld.org/landline-telephone-history/the-crash-of-the-att-network-in-1990/ | qaralǵan sáne = 2024-jıl 26-fevral }}</ref>. * 2009-jılı yanvar ayında [[Google]] izlew sisteması paydalanıwshılarǵa pútkil dúnyadaǵı ''hárbir'' veb-sayt, sonıń ishinde onıń óz saytı da, itimal zıyanlı ekenin qáte túrde xabarladı<ref>{{web deregi | familiya =Metz | at =Cade | sáne = 2009-jıl 31-yanvar | bet =Google mistakes entire web for malware | url =https://www.theregister.co.uk/2009/01/31/google_malware_snafu/ | qaralǵan sáne = 2010-jıl 20-dekabr |website=The Register}}</ref>. * 2015-jılı may ayında [[iPhone]] paydalanıwshıları qáteni taptı: basqa iPhone paydalanıwshısına belgili bir simvollar hám Unicode belgileri izbe-izligin tekst retinde jiberiw qabıl etiwshi iPhone qurılmasınıń SpringBoard interfeysiniń isten shıǵıwına sebep bolatuǵın edi<ref name="Crash1">{{web deregi | sáne = 2015-jıl 26-may | bet =Bug in iOS Unicode handling crashes iPhones with a simple text | url =http://appleinsider.com/articles/15/05/26/bug-in-ios-notifications-handling-crashes-iphones-with-a-simple-text | qaralǵan sáne = 2015-jıl 29-may | baspaxana =Apple Insider}}</ref>. Sonday-aq ol pútkil telefondı isten shıǵarıwı, zavod sazlawlarına qaytarıwǵa sebep bolıwı yamasa qurılmanıń baylanısın aytarlıqtay buzıwı múmkin edi<ref name="Crash3">{{web deregi | familiya =Clover | at =Juli | sáne = 2015-jıl 26-may | bet =New iOS Bug Crashing iPhones Simply by Receiving a Text Message | url =http://www.macrumors.com/2015/05/26/ios-bug-crashing-iphones-with-text-message/ | qaralǵan sáne = 2015-jıl 29-may | baspaxana =MacRumors}}</ref>. Bul onıń ádettegidey islewine kesent beretuǵın edi. Qáte bir neshe hápte dawam etti, keń ataqqa iye boldı hám geypara adamlar onı basqa iOS paydalanıwshıların házil etiw ushın qollandı. Aqırında [[Apple Inc.|Apple]] kompaniyası onı 2015-jıl 30-iyunde iOS 8.4 versiyası menen dúzetti. * 2020-jıl 31-mayda Twitter tarmaǵındaǵı @UniverseIce paydalanıwshısı geypara Android telefonlarınıń úziliksiz qayta júkleniw cikline túsip, qollanıwǵa jaramsız bolıwına sebep bolǵan ekran súwretin<ref>{{web deregi | bet =Sunset At St Mary Lake Glacier National Park 5k Wallpaper, HD Nature Wallpapers,4k Wallpapers, Images, Backgrounds, Photos and Pictures | url =https://hdqwalls.com/sunset-at-st-mary-lake-glacier-national-park-5k-wallpaper | qaralǵan sáne = 2025-jıl 22-sentyabr |website=hdqwalls | til =en-us}}</ref> xabarladı<ref>''X (Formerly Twitter)'', 2025, x.com/UniverseIce/status/1266943909499826176?lang=en. Accessed 22 Sept. 2025.</ref>. Bul Android-tıń SystemUI komponentindegi hám ekran súwreti ushın qollanılatuǵın súwretlerdi ProPhoto RGB formatınan sRGB formatına aylandırıwdı qalay qayta isleytuǵınındaǵı kemshilik sebepli júz berdi<ref>{{web deregi | familiya =Schoon | at =Ben | sáne = 2020-jıl 10-iyun | bet =[Update: Photographer Speaks Out] Some Android Phones Can Be Bricked Using This Wallpaper | url =https://9to5google.com/2020/06/10/android-phone-wallpaper-soft-brick-bug-video/ | qaralǵan sáne = 2025-jıl 22-sentyabr |website=9to5Google}}</ref>. Nátiyjede sistema reń mánisi jaramsız bolǵan pikseldi kórsetiwge urındı<ref>{{web deregi | bet =Google Issue Tracker | url =https://issuetracker.google.com/issues/76022479 | qaralǵan sáne = 2025-jıl 22-sentyabr |website=issuetracker.google.com}}</ref><ref>{{web deregi | familiya =Mehrotra | at =Pranob | sáne = 2020-jıl 3-avgust | bet =[Update 2: Fixed] This wallpaper triggers a rare bug causing Android devices to bootloop | url =https://www.xda-developers.com/wallpaper-triggers-rare-bug-causing-android-devices-bootloop/ | qaralǵan sáne = 2025-jıl 22-sentyabr |website=XDA | til =en}}</ref>. == Jıllardı esapqa alıw == {{Main|Waqıttı formatlaw hám saqlaw qáteleri}} * 2000-jıl máselesi dúnya júzilik ekonomikalıq qulaw qorqınıshın hám sońǵı minutlarda dúzetiwler usınatuǵın konsultantlar sanaatın payda etti<ref>{{Cite news |title=Looking at the Y2K bug, portal on CNN.com |url=http://www.cnn.com/TECH/specials/y2k/ |url-status=dead |access-date=2008-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071227153108/http://www.cnn.com/TECH/specials/y2k/ |archive-date=2007-12-27}}</ref>. * Usınday másele 2038-jılı da júz beredi (2038-jıl máselesi), sebebi kóplegen Unix-qa uqsas sistemalar waqıttı 1970-jıl 1-yanvardan berli ótken sekundlarda esaplaydı hám bul sandı 32 bitlik belgili pútin san retinde saqlaydı. Onıń múmkin bolǵan maksimal mánisi 2³¹ − 1 (2 147 483 647) sekund<ref>{{web deregi | bet =The year 2038 bug | url =http://www.2038bug.com/ | qaralǵan sáne = 2008-jıl 12-yanvar }}</ref>. 2 147 483 647 sekund 68 jılǵa teń, al 2038-jıl 1970-jıldan 68 jıl keyin keledi. * Kvinslend bankınıń tólem terminalları kodındaǵı qáte kóplegen qurılmalardı bir háptege shekem islemeytuǵın jaǵdayǵa túsirdi. Máseleniń sebebi on altılıq sandı nadurıs aylandıratuǵın úles programma ekeni anıqlandı. Qurılma 2010-jılǵa ótiwi kerek bolǵanda, ol altı jıldı ótkerip jiberip, 2016-jılǵa ótti. Bul terminallardıń klientlerdiń kartaların múddeti ótken dep biykar etiwine sebep boldı<ref>{{Cite news |last=Stafford |first=Patrick |title=Businesses hit by Bank of Queensland EFTPOS bug |url=http://www.smartcompany.com.au/growth/economy/12681-20100104-businesses-hit-by-bank-of-queensland-eftpos-bug.html |url-status=dead |access-date=1 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407101220/http://www.smartcompany.com.au/growth/economy/12681-20100104-businesses-hit-by-bank-of-queensland-eftpos-bug.html |archive-date=7 April 2014}}</ref>. == Transport == * Geypara maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, Toyota kompaniyasınıń drosseldi elektronlıq basqarıw sistemasında (ETCS) kútilmegen tosınnan tezleniwge sebep bolatuǵın qáteler bolǵan<ref>{{web deregi | familiya =Dunn | at =Michael | sáne = 2013-jıl 28-oktyabr | bet =Toyota's killer firmware: Bad design and its consequences | url =https://www.edn.com/toyotas-killer-firmware-bad-design-and-its-consequences/ |website=EDN}}</ref>. * Boeing 787 Dreamliner samolyotında pútin sannıń tolıp ketiw qátesi bolǵan. Eger samolyot 248 kúnnen artıq úziliksiz «qosılıp» turǵan bolsa, bul qáte barlıq elektr generatorların óshirip qoyıwı múmkin edi<ref>{{web deregi | sáne = 2015-jıl 1-aprel | bet =To keep a Boeing Dreamliner flying, reboot once every 248 days | url =https://www.engadget.com/2015-05-01-boeing-787-dreamliner-software-bug.html |website=Engadget}}</ref>. Usınday másele Airbus A350 samolyotında da bar ekeni anıqlandı. Onı úziliksiz 149 saat islewden aldın óshiriw kerek, bolmasa geypara avionika sistemaları yamasa funkciyaları birli-yarım yamasa tolıq isten shıǵadı<ref>{{Cite news |last= Corfield |first= Gareth |date=25 Jul 2019 |title=Airbus A350 software bug forces airlines to turn planes off and on every 149 hours |url=https://www.theregister.com/2019/07/25/a350_power_cycle_software_bug_149_hours/ |website=The Register |access-date=2021-02-04}}</ref>. * 2019-jıldıń basında transportlıq ijara kompaniyası Lime óziniń elektr samokatlarınıń mikroprogrammasında qáteni taptı. Bul qáte samokatlardıń kútilmegen túrde júdá qattı tormozlanıwına sebep bolatuǵın edi, bul aydawshılardı ılaqtırıp jiberiwi hám jaraqatlawı múmkin edi<ref>{{Cite news |last=Roy |first=Eleanor Ainge |date=21 February 2019 |title=Auckland threatens to eject Lime scooters after wheels lock at high speed |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2019/feb/21/auckland-threatens-to-eject-lime-scooters-after-wheels-lock-at-high-speed |access-date=2019-02-20}}</ref>. * Boeing 737 Next Generation samolyotında eger ushıwdı basqarıw kompyuterinde jeti anıq aeroporttıń birine priborlar boyınsha jaqınlasıwdıń belgili bir túri tańlansa, kabinadaǵı barlıq displeyler óship qalatuǵın edi<ref>{{Cite news |last= Corfield |first= Gareth |date=8 Jan 2020 |title=Blackout Bug: Boeing 737 cockpit screens go blank if pilots land on specific runways |url=https://www.theregister.com/2020/01/08/boeing_737_ng_cockpit_screen_blank_bug/ |website=The Register |access-date=2021-02-04}}</ref>. * Collins Aerospace kompaniyasınıń ushıwdı basqarıw sistemaları ornatılǵan Bombardier CRJ-200 samolyotları suwıq hawa rayında temperatura kompensaciyası qosılǵanda, geypara anıq jaǵdaylarda avtopilot orınlaytuǵın ekinshi aylanıp ushıw proceduraları waqtında nadurıs burılıslar jasaytuǵın edi<ref>{{Cite news |last= Corfield |first= Gareth |date=29 May 2020 |title=Software bug in Bombardier airliner made planes turn the wrong way |url=https://www.theregister.com/2020/05/29/bombardier_missed_approach_bug/ |website=The Register |access-date=2021-02-04}}</ref>. == Video oyınlar == * ''Eve Online'' oyınınıń Trinity dúzetiw paketin engiziw bir neshe mıń paydalanıwshınıń kompyuterlerinen boot.ini faylın óshirip, olardı iske túsiriw múmkinshiliginen ayırdı. Bul oyın ishindegi atı da boot.ini bolǵan miyras sistemanı qollanıw sebepli júz berdi. Nátiyjede óshiriw /eve katalogınıń ornına nadurıs katalogqa baǵdarlandı<ref>{{web deregi | bet =About the boot.ini issue (Dev Blog) | sáne = 2007-jıl 11-dekabr | url =http://community.eveonline.com/news/dev-blogs/about-the-boot.ini-issue/ | qaralǵan sáne = 2014-jıl 30-sentyabr }}</ref>. * Corrupted Blood («Buzılǵan qan») waqıyası — ''World of Warcraft'' oyınındaǵı programmalıq qáte. Ol tek belgili bir reyd waqtında juǵatuǵın, ólimge alıp keletuǵın, zıyanlawshı effekt (debaff) payda etetuǵın virtual kesellikti oyın dúnyasınıń qalǵan bólegine tarqatıp jiberdi. Nátiyjede kóplegen oyınshı personajları qayta-qayta qaytıs boldı. Bul oyınshılardıń «haqıyqıy dúnyadaǵı» epidemiyadaǵıday oyın ishindegi adam kóp jerlerden qashıwına sebep boldı, al bul qáte juqpalı keselliklerdiń tarqalıwı boyınsha geypara akademiyalıq izertlewlerdiń orayına aylandı<ref>{{Cite journal |last=Balicer |first=Ran |date=2005-10-05 |title=Modeling Infectious Diseases Dissemination Through Online Role-Playing Games |journal=Epidemiology |volume=18 |issue=2 |pages=260–261 |doi=10.1097/01.ede.0000254692.80550.60 |pmid=17301707 |s2cid=20959479|doi-access=free }}</ref>. * 2006-jıl 6-iyunde ''RuneScape'' onlayn oyınında belgili bir oyınshı personajlarına basqa personajlardı óltiriwge hám olardıń zatların talawǵa múmkinshilik beretuǵın qáte payda boldı. Oyındaǵı jetiskenligin toylap atırǵan hám keshigiwden (lag) azap shegip atırǵan oyınshınıń úyindegi sawash maydanınan shıǵarılǵannan keyin de, oyın olardı ele de «oyınshı oyınshıǵa qarsı» rejiminde dep esaplaǵanlıqtan, qurban bolǵan personajlar bul personajlarǵa qarsı gúrese almadı. Qátege ushıraǵan personajlar óltirgen oyınshılar kóplegen zatlarınan ayırıldı. Qáte sonshelli zıyanlı bolǵanı sonda, onı paydalanǵan oyınshılar tez arada tabılıp, uslandı hám oyınnan mudamı shetletildi, biraq bunnan aldın olar Falador regionın qıyratıp úlgergen edi. Sonlıqtan bul qáte «Falador qırǵını» dep ataldı<ref>{{web deregi | familiya =Bishop | at =Sam | sáne = 2016-jıl 8-iyun | bet =Runescape marks the anniversary of the Falador Massacre | url =https://www.gamereactor.eu/news/425783/Runescape+marks+the+anniversary+of+the+Falador+Massacre/ | qaralǵan sáne = 2018-jıl 9-avgust |website=GameFactor}}</ref>. * ''Pac-Man'' oyınınıń 256-dárejesinde qáte «ólim ekranına» (kill screen) alıp keledi. Qoljetimli miyweler sanınıń maksimumı — jeti, al bul san tolıp ketkende, ekrannıń pútkil oń tárepi aralasıp ketken belgilerge aylanadı, al shep tárepi ádettegidey qaladı<ref>{{web deregi | bet =Pac Man'S Split Screen Level Analyzed And Fixed | url =http://www.donhodges.com/how_high_can_you_get2.htm | qaralǵan sáne = 2012-jıl 19-sentyabr | baspaxana =Donhodges.Com}}</ref>. * ZX Spectrum ushın ''Jet Set Willy'' oyını dáslep shıǵarılǵanda, oyın maǵlıwmatların buzatuǵın awır qáte sebepli onı tamamlaw múmkin emes edi. Bul qáte pútkil oyın ótetuǵın úlken saraydıń geypara bólmelerinde dushpanlardıń hám oyınshı personajınıń ólimine sebep boldı<ref>{{web deregi | familiya =Langshaw | at =Mark | bet =Retro Corner: 'Jet Set Willy' (Spectrum) | url =http://www.digitalspy.com/gaming/retro-gaming/news/a279265/retro-corner-jet-set-willy-spectrum/ | qaralǵan sáne = 2018-jıl 30-may |website=Digital Spy| sáne = 2010-jıl 30-sentyabr }}</ref>. «Cherdak qátesi» (The Attic Bug) dep atalǵan bul qáte oyınshı saraydıń cherdagına kirgende júz beretuǵın edi. Sonda oqtıń ekrannan tısqarı ushıp ketiwine sebep bolıp, yadtıń mazmunın qayta jazatuǵın hám áhmiyetli ózgeriwshiler menen minez-qulıqtı qálemegen túrde ózgertetuǵın edi. Oyındı islep shıǵıwshılar dáslep bul qáteni tásir etilgen bólmeler ólim duzaqları dep aqlawǵa urındı, biraq aqır-aqıbetinde onı moyınladı hám oyınshılarǵa oyındı qalay dúzetiw boyınsha kórsetpeler berdi<ref>{{Cite journal |date=July 1984 |title=Jet Set Willy Solved! |url=https://archive.org/stream/personalcomputergames-magazine-08/PersonalComputerGames_08#page/n22/mode/1up |journal=Personal Computer Games |issue=8 |page=21 |access-date=2014-04-19}}</ref>. * AQSHtaǵı ''PlayStation Underground'' jazılıwshılarına berilgen biypul demo-disklerdiń birinde, ásirese ''Viewtiful Joe 2'' oyınınıń demo-versiyasında, awır qáte bar edi. Ol PlayStation 2 konsolin isten shıǵarıp ǵana qoymay, sol konsolge jalǵanǵan hár qanday yad kartaların da formatlap, olardaǵı barlıq saqlanǵan maǵlıwmatlardı óshirip jiberetuǵın edi<ref>{{Cite news |last=Krotoski |first=Aleks |date=2004-11-30 |title=Viewtiful Joe 2 demo deletes memory cards |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/technology/gamesblog/2004/nov/30/viewtifuljoe2 |access-date=2009-11-10}}</ref>. Qáte sonshelli awır bolǵanı sonda, Sony kompaniyası onıń ushın keshirim sorawǵa hám zıyan kórgen oyınshılarǵa ornın toltırıw retinde basqa PS2 oyınlarınıń biypul nusqaların jiberiwge májbúr boldı<ref>{{web deregi | familiya =Bramwell | at =AleksTom | sáne = 2004-jıl 7-dekabr | bet =Sony to replace defective demo discs with games | url =http://www.eurogamer.net/articles/news071204sonydemodisc | qaralǵan sáne = 2009-jıl 10-noyabr |website=Eurogamer}}</ref>. * Awır programmalastırıw qátesi sebepli Nintendo DS ushın ''Bubble Bobble Revolution'' oyınınıń kóp bólegin oynaw múmkin emes, sebebi 30-dárejede minnetli bossqa qarsı sawash baslanbaydı<ref>{{web deregi | sáne = 2006-jıl 14-oktyabr | bet =Bubble Bobble Revolution DS production issues confirmed *UPDATE* | url =https://gonintendo.com/?p=6805 |website=GoNintendo}}</ref>. * ''Guitar Hero II'' oyınınıń Xbox 360 versiyası ushın shıǵarılǵan jańalaw oyınnıń gitara kontrollerlerindegi vibrato ryıchagına baylanıslı geypara máselelerdi dúzetiwge arnalǵan edi. Biraq onda ayırım konsollerdiń qatıp qalıwına yamasa hátte pútkilley islemey qalıwına sebep bolǵan qáte bar edi, bul ataqlı «ólimniń qızıl saqıynasın» payda etti<ref>{{web deregi | familiya =Bramwell | at =Tom | sáne = 2007-jıl 16-aprel | bet =RedOctane admits to Guitar Hero II patch problem | url =http://www.eurogamer.net/articles/redoctane-admits-to-guitar-hero-ii-patch-problem | qaralǵan sáne = 2016-jıl 2-dekabr |website=Eurogamer}}</ref>. * Valve kompaniyasınıń Linux ushın Steam klienti kompyuterdegi hárbir katalogtaǵı paydalanıwshınıń barlıq faylların tosınnan óshirip jiberiwi múmkin edi. Bul Steam ornatılǵan katalogtı kóshirgen paydalanıwshılarda júz berdi<ref>{{web deregi | familiya =Paul | at =Ian | sáne = 2015-jıl 17-yanvar | bet =Scary Steam for Linux bug erases all the personal files on your PC | url =https://www.pcworld.com/article/2871653/scary-steam-for-linux-bug-erases-all-the-personal-files-on-your-pc.html |website=PCWorld}}</ref>. Qáte qáwipsiz emes shell-skript programmalastırıwdıń nátiyjesi: <syntaxhighlight lang="bash">STEAMROOT="$(cd "${0%/*}" && echo $PWD)" # Scary! rm -rf "$STEAMROOT/"*</syntaxhighlight> Birinshi qatar skript jaylasqan katalogtı tabıwǵa urınadı. Bul, mısalı, eger skript orınlanıp atırǵanda katalog kóshirilse hám «óz jolı» ózgeriwshisi <code>$0</code> jaramsız bolıp qalsa, buzılıwı múmkin edi. Sonday-aq eger <code>$0</code> ishinde qıya sızıq belgisi bolmasa yamasa paydalanıwshı qáte jazǵan buzılǵan simvollıq silteme bolsa da, ol buzılatuǵın edi. <code>&&</code> shártli operatorı támiyinlegen hám <code>set -e</code> buyrıǵı buzılıwda jumıstı toqtatpaǵanlıqtan, buzılıwdıń nátiyjesi bos qatar bolatuǵın edi. Bul buzılıw rejimi tekserilmedi, tek «Scary!» («Qorqınıshlı!») dep kommentariya berildi. Aqırında, óshiriw komandasında, aldındaǵı qatar bos bolǵanda, qıya sızıq belgisi óziniń jol bólimlerin biriktiriw operatorı wazıypasınan pútkilley basqa mániske iye boladı, sebebi ol túbirlik katalogtı bildiredi. * Minus World — 1985-jılǵı ''Super Mario Bros.'' oyınındaǵı ataqlı qáteli dáreje. Oǵan 1–2 dárejedegi diywallardan ótip, onıń «warp zonasına» jetiw ushın qáteni qollanıw arqalı kiriwge boladı, al bul zona sol dárejege alıp baradı<ref>{{web deregi | familiya =Gach | at =Ethan | bet =The NES Classic Carries Over Classic Glitches | url =https://www.kotaku.com.au/2016/11/the-nes-classic-carries-over-classic-glitches/ | arxivurl =https://web.archive.org/web/20161115113136/http://www.kotaku.com.au/2016/11/the-nes-classic-carries-over-classic-glitches/ |url-status=usurped | arxivsáne = 2016-jıl 15-noyabr | qaralǵan sáne = 2017-jıl 8-mart |website=Kotaku Australia| sáne = 2016-jıl 14-noyabr }}</ref>. Bul dáreje sheksiz bolǵanlıqtan, oyınshını oǵan alıp baratuǵın qáteni iske túsiriw oyınshı oyındı qayta iske túsirmegenshe yamasa ómirleri tawsılmaǵansha, oyındı dawam ettiriwdi múmkin emes etedi. * «MissingNo.» — ''Pokémon Red'' hám ''Blue'' oyınlarındaǵı qáteli Pokémon túri. Onı bir-birine baylanıslı emes sıyaqlı kóringen háreketlerdiń belgili bir izbe-izligin orınlaw arqalı ushıratıwǵa boladı. Nintendo kompaniyasınıń<ref>{{web deregi | familiya =Nintendo | bet =Customer Service&nbsp;— Specific GamePak Troubleshooting | url =https://www.nintendo.com/consumer/systems/gameboy/trouble_specificgame.jsp#missingno | arxivurl =https://web.archive.org/web/20080127200258/http://www.nintendo.com/consumer/systems/gameboy/trouble_specificgame.jsp | arxivsáne = 2008-jıl 27-yanvar | qaralǵan sáne = 2009-jıl 7-iyun }}</ref><ref>{{Cite journal |date=May 1999 |title=Pokechat |journal=Nintendo Power |volume=120 |page=101}}</ref><ref>{{Cite book |last=Loe |first=Casey |title=Pokémon Perfect Guide Includes Red-Yellow-Blue |publisher=Versus Books |year=1999 |isbn=1-930206-15-1 |page=125}}</ref> hám bul qáteni tabıslı sınap kórgen geypara oyınshılardıń aytıwınsha, bul Pokémondı uslaw oyın maǵlıwmatların buzıwı múmkin. Bul video oyınlar tariyxındaǵı eń belgili qátelerdiń biri hám ol házirgi waqıtta da keńnen belgili<ref>{{web deregi | sáne = 2009-jıl 9-aprel | bet =Gaming's Top 10 Easter Eggs | url =http://games.ign.com/articles/971/971383p2.html |url-status=dead | arxivurl =https://web.archive.org/web/20100605102058/http://games.ign.com/articles/971/971383p2.html | arxivsáne = 2010-jıl 5-iyun | qaralǵan sáne = 2009-jıl 7-iyun |website=IGN | baspaxana =IGN Entertainment |page=2}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Programmalıq támiynat qáteleri]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynat sapası]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] [[Kategoriya:Sapanı támiyinlew]] 06iaxiqkxkwwx26wfvuofr9m96caft8 0 48919 276312 275755 2026-10-25T21:52:16Z Kvazimodo 10433 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 276312 wikitext text/x-wiki '''RadView Software''' — veb hám mobil qosımshalar ushın [[Testlewdi avtomatlastırıw|testlewdi avtomatlastırıw]] sheshimin (Radview TestAutomation), [[Júkleme testlewi|júkleme testlewi]] quralın hám ónimlilikti baqlaw quralın (Radview WebLoad) islep shıǵatuǵın hám kárxanalarǵa usınatuǵın kompaniya. Bul ónimler kompaniyalarǵa óziniń [[Veb-qosımsha|veb]] hám mobil qosımshaların islep shıǵıwdı hám engiziwdi tezletiwge hám óz [[Veb-sayt|veb-saytlarına]] baylanıslı strategiyaların ámelge asırıwǵa múmkinshilik beredi. 2021-jıl 26-avgusttaǵı jaǵday boyınsha kompaniya óz programmalıq támiynatın 3500-den aslam shólkemge licenziya boyınsha bergen. == Ónimleri == RadView WebLOAD — veb-qosımshalardı tekseriw ushın ónimlilikti, masshtablanıwshılıqtı hám tutaslıqtı bir processke biriktiretuǵın júkleme testlewi hám analiz quralı<ref>[http://sqlmag.com/sql-server/radview-software-wins-editor-s-choice-award "RadView Software Wins Editor’s Choice Award"]</ref><ref>{{web deregi | url =http://www.computerworld.com.au/article/101982/radview_tools_nicely_assist_e-biz_qa/| bet =RadView Tools Nicely Assist in E-biz QA| avtor =Tim Fielden|work=Computerworld| sáne = 2023-jıl 5-oktyabr }}</ref><ref>{{web deregi | url =http://download.cnet.com/WebLoad-Professional/3000-10248_4-10920369.html| bet =WebLoad Professional| avtor =RadView Software| baspaxana =CBS Interactive|work=CNET}}</ref>. Ol júzlegen mıń virtual paydalanıwshıǵa shekem masshtablanadı, bul úlken júklemelerdi testlewge hám qosımsha ishindegi tar orınlar, sheklewler hám hálsiz orınlar haqqında xabarlawǵa múmkinshilik beredi<ref>[http://www.qualitydigest.com/nov01/html/apps1.html "Security and Assessment Provider Improves Web Site With WebLOAD"]</ref>. 2021-jılı RadView JI tiykarındaǵı testlewdi avtomatlastırıw kompaniyası Shield34-ti satıp alıw arqalı óz ónimler portfeline RadView TestAutomation<ref>[https://www.radview.com/blog/radview-acquires-ai-based-test-automation-startup-shield34-a-note-from-eyal-shalom-radview-ceo/ "RadView Acquires AI-based Test Automation Startup Shield34 – A note from Eyal Shalom, RadView CEO"]</ref> sheshimin — [[Jasalma intellekt|jasalma intellekt]] (JI) tiykarındaǵı testlewdi avtomatlastırıw sheshimin qostı. Radview TestAutomation<ref>[https://www.radview.com/radview-testautomation/ "RadView Website"]</ref> — veb-qosımshalardı tez, ańsat hám isenimli testlewge arnalǵan, Selenium tiykarındaǵı aqıllı platforma. Ol testlerdi islep shıǵıwdı tezletedi, skriptlerge xızmet kórsetiw jumısın qısqartadı, artıqsha test buzılıwların joq etedi hám ótpegen testlerdi qayta payda etiw hám dúzetiw waqtın qısqartadı. Radview TestAutomation Selenium menen tolıq sáykes keledi, bul Selenium tiykarındaǵı hár qanday bar skriptlerdi kóshiriwge kúsh jumsamay-aq dárhal orınlawǵa múmkinshilik beredi. == Tariyxı == RadView kompaniyasın 1993-jılı Mercury Interactive kompaniyasınıń burınǵı birge tiykarshısı Ilan Kinreyx dúzgen. 1996-jılı kompaniya veb hám mobil qosımshalardı eń joqarı júkleme shártlerinde testlew zárúrligin qanaatlandırıw ushın WebLOAD ónimin shıǵardı<ref>{{web deregi | url =http://www.twst.com/interview/7809| bet =Application Software Analysis: Ilan Kinreich - Radview Software Ltd (rdvw) - Radview Software Ltd Ilan Kinreich - MOBE|work=The Wall Street Transcript| sáne = 2001-jıl 15-yanvar }}</ref>. 2000-jılı avgust ayında RadView akciyalardı dáslepki ashıq ornalastırıwdı (IPO) tamamladı<ref>[http://www.themarker.com/misc/1.37949 RadView Software raises $40m in disappointing Nasdaq IPO]</ref>, al onnan keyin Fortissimo Capital, Meitav hám basqalardan jeke qarjılandırıw aldı. 2021-jılı aprel ayında RadView JI tiykarındaǵı testlewdi avtomatlastırıw kompaniyasın satıp aldı<ref>[https://www.radview.com/blog/news/radview-acquires-ai-based-test-automation-startup-shield34/ RadView Acquires AI-based Test Automation Startup Shield34]</ref> hám óz ónimler portfeline RadView TestAutomation ónimin qostı. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] [[Kategoriya:Sapanı támiyinlew]] [[Kategoriya:Júkleme testlewi quralları]] [[Kategoriya:AQSHtıń programmalıq támiynat kompaniyaları]] k2od7a5dmxpurvciywa4pixzl6f8tu4 0 49096 276248 2026-10-25T12:06:03Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Fayl:American_Truck_Simulator_at_Gamescom_2015_(20429525295).jpg|thumb|Video oyın sanaatında oynap testlew islep shıǵılıp atırǵan oyındı dizayn kemshiliklerin anıqlaw hám keri baylanıs jıynaw ushın onıń maqsetli auditoriyasına usınıwdı bildiredi]] '''Oynap testlew''' — oyın dizayneri jańa oyındı bazarǵa shıǵarıwdan aldın qáteler hám dizayn kemshilikleri boyınsha testleytuǵın process. Oynap testlew «ashıq», «jabıq», «bet...» 276248 wikitext text/x-wiki [[Fayl:American_Truck_Simulator_at_Gamescom_2015_(20429525295).jpg|thumb|Video oyın sanaatında oynap testlew islep shıǵılıp atırǵan oyındı dizayn kemshiliklerin anıqlaw hám keri baylanıs jıynaw ushın onıń maqsetli auditoriyasına usınıwdı bildiredi]] '''Oynap testlew''' — oyın dizayneri jańa oyındı bazarǵa shıǵarıwdan aldın qáteler hám dizayn kemshilikleri boyınsha testleytuǵın process. Oynap testlew «ashıq», «jabıq», «beta» yamasa basqa túrde ótkeriledi hám ol stol oyınlarında, kollekciyalanatuǵın kartochka oyınlarında, jumbaq izlew oyınlarında, rollik oyınlarda hám video oyınlarda júdá keń tarqalǵan. Bul oyınlarda ol sapa qadaǵalawı processiniń ornalasqan bólegine aylanǵan. Oyındı testlewge qatnasatuǵın adam '''oynap testlewshi''' dep ataladı. ''Ashıq'' oynap testlew qosılıwdı qálegen hár qanday adam ushın ashıq dep esaplanıwı múmkin yamasa ol oyın dizaynerleriniń dizayn toparınan tısqarıdan testlewshilerdi tartıwın bildiriwi múmkin. Qatnasıwǵa talaban bolıw ushın múmkin bolǵan testlewshiler ádette sorawnamanı toltırıwı yamasa baylanıs maǵlıwmatların beriwi kerek. ''Jabıq'' oynap testlew — jámiyetshilik ushın qoljetimsiz bolǵan ishki testlew processi. ''Beta testlew'' ádette ónimdi bazarǵa shıǵarıwdan aldınǵı testlewdiń aqırǵı basqıshların bildiredi hám ol kóbinese sońǵı minuttaǵı qanday da bir máselelerdi tabıw ushın oyınnıń sheklengen versiyası menen yarım ashıq túrde ótkeriledi. Oynap testlewdiń barlıq túrlerinde oyın dizayneriniń avtorlıq huqıqların qorǵaw ushın qatnasıwshılardan maǵlıwmattı járiyalamaw haqqındaǵı kelisimge qol qoyıw talap etiliwi ádettegi jaǵday. «Oynap testlew» sózi sonday-aq oyın oyınshılar toparı tárepinen óz jeke paydalanıwı ushın testlenetuǵın rásmiy emes jaǵdaylarda yamasa jańa strategiya yamasa oyın mexanikası testlenetuǵın jaǵdaydı bildiriw ushın da keń qollanıladı. Oynap testlew oyındı islep shıǵıw processinde qollanıwǵa qolaylıqtı testlewdiń bir bólegi bolıp tabıladı<ref>{{Cite journal|last1=Yáñez-Gómez|first1=Rosa|last2=Cascado-Caballero|first2=Daniel|last3=Sevillano|first3=José-Luis|date=February 2017|title=Academic methods for usability evaluation of serious games: a systematic review|url=https://link.springer.com/10.1007/s11042-016-3845-9|journal=Multimedia Tools and Applications|language=en|volume=76|issue=4|pages=5755–5784|doi=10.1007/s11042-016-3845-9|hdl=11441/74400 |s2cid=254833872 |issn=1380-7501|hdl-access=free|url-access=subscription}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Rollik oyınlar terminologiyası]] [[Kategoriya:Stol oyınları terminologiyası]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] knugsrothimuhhjdsdbhr7a6t82s2p2 0 49097 276249 2026-10-25T12:19:48Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «'''Processti validaciyalaw''' — processtiń belgilengen standarttaǵı ónimlerdi isenimli túrde shıǵara alatuǵının tastıyıqlaw ushın ónimdi joybarlaw hám óndiriw dawamında jıynalǵan maǵlıwmatlardı analizlew. Evropa dári-dármaqlar agentligi (EMA) hám AQSH Azıq-awqat hám dári-dármaqlar basqarması (FDA) sıyaqlı retlewshi organlar processti validaciyalawǵa baylanıslı kórsetpelerdi járiyaladı<ref>{{cite web|title=Guidance for Industr...» 276249 wikitext text/x-wiki '''Processti validaciyalaw''' — processtiń belgilengen standarttaǵı ónimlerdi isenimli túrde shıǵara alatuǵının tastıyıqlaw ushın ónimdi joybarlaw hám óndiriw dawamında jıynalǵan maǵlıwmatlardı analizlew. Evropa dári-dármaqlar agentligi (EMA) hám AQSH Azıq-awqat hám dári-dármaqlar basqarması (FDA) sıyaqlı retlewshi organlar processti validaciyalawǵa baylanıslı kórsetpelerdi járiyaladı<ref>{{cite web|title=Guidance for Industry Process Validation: Generally Principles and Practices|url=https://www.fda.gov/downloads/Drugs/Guidances/UCM070336.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308035346/http://www.fda.gov/downloads/Drugs/Guidances/UCM070336.pdf|url-status=dead|archive-date=March 8, 2014|publisher=Food and Drug Administration|accessdate=16 December 2014}}</ref>. Processti validaciyalawdıń maqseti — hár túrli kiris maǵlıwmatlarınıń turaqlı hám joqarı sapalı nátiyjelerge alıp keliwin támiyinlew. Processti validaciyalaw — óndiris boyınsha keri baylanıs jıynalǵan sayın jiyi beyimlestiriwi kerek bolǵan úziliksiz process. Óndiris processlerin basınan aqırına shekem validaciyalaw ónim sapasın anıqlawda júdá áhmiyetli, sebebi sapanı tayar ónimdi tekseriw arqalı mudamı anıqlay almaymız. Processti validaciyalaw 3 adımǵa bólinedi: processti joybarlaw (1a basqısh, 1b basqısh), processti kvalifikaciyalaw (2a basqısh, 2b basqısh) hám [[Processti dawamlı verifikaciyalaw|processti dawamlı verifikaciyalaw]] (3a basqısh, 3b basqısh). ==1-basqısh: Processti joybarlaw== Bul basqıshta kommerciyalıq óndiris processin anıqlaw ushın islep shıǵıw basqıshınan alınǵan maǵlıwmatlar jıynaladı hám analizlenedi. Kommerciyalıq processti túsiniw arqalı sapa specifikaciyalarınıń tiykarı dúziledi hám ol qadaǵalaw strategiyasınıń tiykarı retinde qollanıladı. Processti joybarlaw<ref>{{cite book | url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-32192-4 | doi=10.1007/978-3-031-32192-4 | title=Technology Transfer | series=AAPS Introductions in the Pharmaceutical Sciences | date=2023 | volume=10 | isbn=978-3-031-32191-7 | last1=Pazhayattil | first1=Ajay Babu | last2=Sharma | first2=Sanjay | last3=Philip | first3=Joe Paul | last4=Gischewski-Silva | first4=Michelle | last5=Ingram | first5=Marzena }}</ref> — processti validaciyalawdıń úsh basqıshınıń birinshisi. Basınan aqırına shekemgi sistema processlerin túsiniw ushın islep shıǵıw basqıshınan alınǵan maǵlıwmatlar jıynaladı hám analizlenedi. Bul maǵlıwmatlar sapa hám óndiristi qadaǵalaw boyınsha etalon kórsetkishlerdi belgilew ushın qollanıladı. ===Eksperimentlerdi joybarlaw (DOE)=== Eksperimentlerdi joybarlaw múmkin bolǵan baylanıslardı hám ózgeriwshilik dereklerin ilajı barınsha tez anıqlaw ushın qollanıladı. Bunday operaciyanıń zárúr ekenin anıqlaw ushın qárejet-payda analizi ótkeriliwi kerek<ref>{{cite web|title=A Case for Stage 3 Continued Process Verification|date=21 May 2014 |url=http://www.pharmamanufacturing.com/articles/2014/stage3-continued-process-verification/|publisher=Pharma Manufacturing|accessdate=22 November 2014}}</ref>. ===Dizayn arqalı sapa (QbD)=== Dizayn arqalı sapa — sapa ónimlerde testleniwi emes, al ónimlerge qurılıwı kerek ekenin, yaǵnıy ónim sapası óndiris processiniń aqırında emes, al ilajı barınsha erte basqıshta esapqa alınıwı kerek ekenin tastıyıqlaytuǵın farmacevtikalıq óndiris tásili. Itimal sapa máseleleriniń tiykarǵı sebebin anıqlaw ushın kiris ózgeriwshileri izolyaciyalanadı hám óndiris processi soǵan sáykes beyimlestiriledi. ===Processtiń analitikalıq texnologiyası (PAT)=== Processtiń analitikalıq texnologiyası áhmiyetli process parametrlerin (CPP) hám áhmiyetli sapa qásiyetlerin (CQA) ólshew ushın qollanıladı. PAT óndiristiń sanlıq ózgeriwshilerin real waqıtta ólshewdi jeńillestiredi hám tiyisli óndiris keri baylanısına kiriwge múmkinshilik beredi. PAT sonday-aq processti kvalifikaciyalawdı jaratıw ushın joybarlaw processinde de qollanıla aladı<ref>{{cite web|title=PAT - A Framework for Innovative Pharmaceutical Development, Manufacturing, and Quality Assurance|url=https://www.fda.gov/downloads/Drugs/Guidances/ucm070305.pdf|publisher=Food and Drug Administration|accessdate=10 December 2014}}</ref>. ===Áhmiyetli process parametrleri (CPP)=== Áhmiyetli process parametrleri — ónim shıǵarıwdı belgilengen sapa maqset kórsetkishleri sheńberinde saqlaw ushın zárúr dep esaplanatuǵın islew parametrleri<ref>{{cite web|title=PROCESS VALIDATION (P2V)|url=http://www.validation-online.net/process-validation.html|publisher=Validation Online|accessdate=22 November 2014}}</ref>. ===Áhmiyetli sapa qásiyetleri (CQA)=== '''Áhmiyetli sapa qásiyetleri''' ('''CQA''') — aqırǵı ónimniń qabıl etiwge bolatuǵın sapa shegaraları sheńberinde qalıwın támiyinlew ushın anıqlana, ólshene hám úziliksiz baqlana alatuǵın ximiyalıq, fizikalıq, biologiyalıq hám mikrobiologiyalıq qásiyetler<ref>{{cite web|title=Defining Critical Quality Attributes in the Pharmaceutical Manufacturing Process|date=15 July 2014 |url=http://www.gxp-cc.com/news/fda-european-regulations-for-life-sciences/2014/07/15/defining-critical-quality-attributes-in-the-pharmaceutical-manufacturing-process/|publisher=GXP-CC|accessdate=10 November 2014}}</ref>. CQA — óndiristi qadaǵalaw strategiyasınıń áhmiyetli aspekti hám olar processti validaciyalawdıń 1-basqıshında — processti joybarlawda anıqlanıwı kerek. Bul basqıshta qabıl etiwge bolatuǵın shegaralar, bazalıq kórsetkishler hám maǵlıwmatlardı jıynaw hám ólshew protokolları belgileniwi kerek. Joybarlaw processinen alınǵan maǵlıwmatlardı hám óndiris waqtında jıynalǵan maǵlıwmatlardı óndiriwshi saqlawı hám olardı ónim sapasın hám processti qadaǵalawdı bahalaw ushın qollanıwı kerek<ref>{{cite web|title=Critical Quality Attributes (CQA)|url=http://www.atris-systems.com/cms/index.php?id=228|publisher=Atris Information Systems|accessdate=10 November 2014}}</ref>. Tariyxıy maǵlıwmatlar sonday-aq óndiriwshilerge operaciyalıq processti hám kiris ózgeriwshilerin jaqsıraq túsiniwge, sonday-aq sapa standartlarınan haqıyqıy awıtqıwlardı jalǵan unamlı nátiyjelerden jaqsıraq ajıratıwǵa járdem bere aladı. Eger ónim sapasına baylanıslı awır másele payda bolsa, qátelerdiń dereklerin anıqlawda hám dúzetiwshi ilajlardı ámelge asırıwda tariyxıy maǵlıwmatlar júdá áhmiyetli boladı. ==2-basqısh: Processtiń jumıs nátiyjeliligin kvalifikaciyalaw== Bul basqıshta processtiń belgilengen óndiris kriteriyaların qanaatlandıra alatuǵının anıqlaw ushın processtiń dizaynı bahalanadı. Bul basqıshta sapanı hám óndiris múmkinshiliklerin tastıyıqlaw ushın barlıq óndiris processleri hám óndiris úskeneleri tekseriledi. Ónim sapasın tastıyıqlaw ushın áhmiyetli sapa qásiyetleri bahalanadı hám áhmiyetli process parametrleri esapqa alınadı. Processti kvalifikaciyalaw basqıshı tabıslı tamamlanǵannan keyin óndiris baslanıwı múmkin. Processtiń jumıs nátiyjeliligin kvalifikaciyalaw<ref>{{cite journal | url=https://link.springer.com/article/10.1208/s12249-015-0409-7 | doi=10.1208/s12249-015-0409-7 | title=Stage 2 Process Performance Qualification (PPQ): A Scientific Approach to Determine the Number of PPQ Batches | date=2016 | last1=Pazhayattil | first1=Ajay | last2=Alsmeyer | first2=Daniel | last3=Chen | first3=Shu | last4=Hye | first4=Maksuda | last5=Ingram | first5=Marzena | last6=Sanghvi | first6=Pradeep | journal=AAPS PharmSciTech | volume=17 | issue=4 | pages=829–833 | pmid=26349690 }}</ref> — processti validaciyalawdıń ekinshi basqıshı. ==3-basqısh: Processti dawamlı verifikaciyalaw== Processti dawamlı verifikaciyalaw — óndiris cikliniń barlıq aspektlerin úziliksiz baqlaw<ref>{{cite book | chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-02472-7_7 | doi=10.1007/978-3-030-02472-7_7 | chapter=Stage 3A and Stage 3B: Continued Process Verification | title=Solid Oral Dose Process Validation | series=AAPS Introductions in the Pharmaceutical Sciences | date=2018 | last1=Pazhayattil | first1=Ajay Babu | last2=Sayeed-Desta | first2=Naheed | last3=Fredro-Kumbaradzi | first3=Emilija | last4=Collins | first4=Jordan | pages=79–89 | isbn=978-3-030-02471-0 }}</ref>. Onıń maqseti — óndiristiń barlıq dárejeleriniń qadaǵalanatuǵınına hám retlenetuǵınına kóz jetkeriw. Belgilengen óndiris usıllarınan awıtqıwlar hám aqırǵı ónimdegi sáykessizlikler processtiń analitikalıq maǵlıwmatlar bazası sisteması tárepinen belgilenedi. FDA óndiris maǵlıwmatlarınıń jazıp alınıwın talap etedi (FDA talapları, § 211.180(e)). Processti dawamlı verifikaciyalaw — processti validaciyalawdıń 3-basqıshı. Evropa dári-dármaqlar agentligi ''processti úziliksiz verifikaciyalaw'' dep atalatuǵın uqsas processti anıqlaydı. EMA processlerdi úziliksiz túrde validaciyalaw ushın processti validaciyalawdıń usı alternativ usılın usınadı. Processti úziliksiz verifikaciyalaw óndiristiń qabıl etiwge bolatuǵın dárejelerde qalatuǵınına hám ICH Q8, Farmacevtikalıq sapa sistemaları hám Jaqsı óndirislik ámeliyat (GMP) belgilegen standartlarǵa sáykes keletuǵınına kóz jetkeriw ushın áhmiyetli process parametrlerin hám áhmiyetli sapa qásiyetlerin real waqıtta analizleydi. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] [[Kategoriya:Formal usıllar]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynat sapası]] [[Kategoriya:Kárxananı modellestiriw]] [[Kategoriya:Biznes-processlerdi basqarıw]] ia93wenmf2wcuc2dist5bscpj26bsb2 0 49098 276250 2026-10-25T12:32:00Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «'''Psevdolokalizaciya''' ([[Inglis tili|ingl]]. ''pseudolocalization'' yamasa ''pseudo-localization'') — programmalıq támiynattıń internacionalizaciya aspektlerin testlew ushın qollanılatuǵın [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] usılı. Lokalizaciya processindegidey programmalıq támiynattıń tekstin shet tiline awdarıwdıń ornına, qosımshanıń tekst elementleri dáslepki tildiń ózgertilgen versiyası menen a...» 276250 wikitext text/x-wiki '''Psevdolokalizaciya''' ([[Inglis tili|ingl]]. ''pseudolocalization'' yamasa ''pseudo-localization'') — programmalıq támiynattıń internacionalizaciya aspektlerin testlew ushın qollanılatuǵın [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] usılı. Lokalizaciya processindegidey programmalıq támiynattıń tekstin shet tiline awdarıwdıń ornına, qosımshanıń tekst elementleri dáslepki tildiń ózgertilgen versiyası menen almastırıladı. Mısalı, «Account Settings» (Akkaunt sazlawları) tekstiniń ornına tekst «!!!Ǎ¢ƈôΰлţ §℮τţĭπꞡş !!!» túrinde kórsetiletuǵınday etip ózgertiliwi múmkin<ref name="babblepseudo">{{cite web|url=http://www.ibabbleon.com/copywriter-translator/2013/04/pseudolocalization-how-it-helps-prepare-your-app-for-localization/|title=Pseudolocalization: Prepare your app for localization|author=Benjamin Zadik|date=12 April 2013|accessdate=13 April 2013}}</ref>. Bul arnawlı ózgerisler dáslepki sózlerdi oqılatuǵınday etip kórsetedi, biraq dúnya tilleriniń eń kóp másele tuwdıratuǵın ózgesheliklerin óz ishine aladı: tekst yamasa simvollar uzınlıǵınıń hár túrli bolıwı, til baǵıtı, interfeyske sıyıwı hám t.b. == Lokalizaciya processi == Dástúr boyınsha programmalıq támiynattı lokalizaciyalaw [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi|programmalıq támiynattı islep shıǵıw processinen]] ǵárezsiz boladı. Ádettegi scenariyde programmalıq támiynat bir bazalıq tilde (mısalı, inglis tilinde) dúziledi hám testlenedi, al hár qanday ''lokalizaciyalanatuǵın'' elementler sırtqı resurslarǵa ajıratıp alınadı. Bul resurslar hár túrli maqsetli tillerge awdarıw ushın lokalizaciya toparına beriledi<ref name="chenhistl10n">{{cite web |url=https://devblogs.microsoft.com/oldnewthing/20120726-00/?p=7043 |title=A brief and also incomplete history of Windows localization |author=Raymond Chen |date=26 July 2012 | accessdate=26 July 2012}}</ref>. Bul tásildiń máselesi sonda, kóplegen bilinbeytuǵın programmalıq qáteler lokalizaciya processi waqtında, olardı dúzetiw júdá kesh (yamasa, kóbinese, júdá qımbat) bolǵan waqıtta tabılıwı múmkin<ref name="chenhistl10n" />. Lokalizaciya waqtında payda bolatuǵın máseleler túrleri jazılǵan tekstiń hár túrli tillerde qalay kórinetuǵınındaǵı ayırmashılıqlarǵa baylanıslı. Bul máselelerge tómendegiler kiredi: * Dáslepki tilge qaraǵanda aytarlıqtay uzınıraq bolǵan hám paydalanıwshı interfeysiniń sheklewlerine sıymaytuǵın yamasa tekstiń qolaysız orınlarda bóliniwine sebep bolatuǵın awdarılǵan tekst. * Dáslepki tilge qaraǵanda aytarlıqtay úlkenirek bolǵan yamasa dáslepki tilde joq diakritikalıq belgilerge iye bolǵan hám vertikal boyınsha kesilip qalıwı múmkin bolǵan shrift glifleri. * Oqıw tártibi shepten ońǵa emes bolǵan tiller. Bul ásirese paydalanıwshınıń kiris maǵlıwmatları ushın máseleli. * Barlıq simvollar ASCII yamasa ANSI sıyaqlı sheklengen simvollar jıynaǵına sıyadı dep boljaytuǵın qosımsha kodı. Eger bul anıqlanbay qalsa, ol haqıyqıy logikalıq qátelerdi payda etedi. Bunnan basqa, lokalizaciya processi element lokalizaciyalanatuǵın bolıwı kerek bolǵan, biraq dáslepki tilde qatań kodlanǵan orınlardı anıqlawı múmkin. Sonday-aq lokalizaciyalanatuǵınday etip joybarlanǵan, biraq lokalizaciyalanbawı kerek bolǵan elementler (mısalı, XML yamasa HTML hújjetindegi element atları) bolıwı múmkin<ref name="kaplanpseudo">{{cite web |url=http://www.siao2.com/2011/04/11/10152035.aspx |title=One of my colleagues is the "Pseudo Man" |author=Michael Kaplan |date=11 April 2011 |accessdate=26 July 2012}}</ref>. Psevdolokalizaciya ''barlıq'' lokalizaciyalanatuǵın elementlerdi dáslepki tilde sóylewshiler oqıy alatuǵın, biraq basqa tiller menen jazıw sistemalarınıń másele tuwdıratuǵın elementleriniń kópshiligin óz ishine alatuǵın psevdotil menen mexanikalıq túrde almastırıw arqalı islep shıǵıw cikli waqtında usınday qátelerdi uslaw ushın arnalǵan. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] [[Kategoriya:Internacionalizaciya hám lokalizaciya]] r5ud7rzqklzdripgcqwj3ztfmjdv7b6 10 49099 276251 2026-10-25T12:34:35Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Horses grazing at Trunkol meadow, Jammu and Kashmir, India (crop).jpg» 276251 wikitext text/x-wiki Horses grazing at Trunkol meadow, Jammu and Kashmir, India (crop).jpg g8w03i4qht9dme22p2p7ci0eh5dmdn7 10 49100 276252 2026-10-25T12:38:24Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «অতিথি - রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.ogg» 276252 wikitext text/x-wiki অতিথি - রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর.ogg j4et741kk48cq0b7pfiqbw63xgc78m7 0 49101 276253 2026-10-25T12:45:37Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «'''Programmalıq támiynat kartası''' — [[Programmalıq támiynat sisteması|programmalıq támiynat sistemalarınıń]] hám olardıń [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi|programmalıq támiynattı islep shıǵıw processleriniń]] statikalıq, dinamikalıq hám evolyuciyalıq maǵlıwmatların 2D yamasa 3D kartaǵa baǵdarlanǵan informaciyanı vizuallastırıw arqalı kórsetiw. Ol programmalıq támiynattı vizuallastırıwdıń, programmal...» 276253 wikitext text/x-wiki '''Programmalıq támiynat kartası''' — [[Programmalıq támiynat sisteması|programmalıq támiynat sistemalarınıń]] hám olardıń [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi|programmalıq támiynattı islep shıǵıw processleriniń]] statikalıq, dinamikalıq hám evolyuciyalıq maǵlıwmatların 2D yamasa 3D kartaǵa baǵdarlanǵan informaciyanı vizuallastırıw arqalı kórsetiw. Ol programmalıq támiynattı vizuallastırıwdıń, programmalıq támiynat analitikasınıń hám programmalıq támiynat diagnostikasınıń tiykarǵı túsinigi hám quralı bolıp tabıladı<ref>{{Cite book |last=Diehl |first=Stephan |title=Software visualization: visualizing the structure, behaviour, and evolution of software |date=2007 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-46505-8 |location=Berlin |oclc=184984646}}</ref>. Onıń tiykarǵı qollanılıw tarawlarına kod sapası, topar iskerligi yamasa programmalıq támiynattı islep shıǵıw barısı boyınsha táwekel analizi hám olardı baqlaw<ref>{{cite book |first1=J. |last1=Bohnet |first2=J. |last2=Döllner |chapter=Monitoring Code Quality and Development Activity by Software Maps |doi=10.1145/1985362.1985365 |title=Proceedings of the IEEE ACM ICSE Workshop on Managing Technical Debt |publisher=Association for Computing Machinery |year=2011 |isbn=978-1-4503-0586-0 |pages=9–16 |s2cid=17258620 |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/241622611}}</ref>, sonday-aq ulıwma alǵanda, [[Programmalıq injiniring|programmalıq injiniring]] processi hám programmalıq támiynatqa xızmet kórsetiw dawamında barlıq baylanıslı artefaktlarǵa, processlerge hám mápli táreplerge qatnaslı programmalıq injiniringtiń nátiyjeliligin arttırıw kiredi. == Motivaciya hám túsinikler == Programmalıq támiynat kartaları programmalıq injiniring kontekstinde qollanıladı: quramalı, uzaq múddetli [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|programmalıq támiynattı islep shıǵıw]] proektleri ádette kóp qıyınshılıqlarǵa ushıraydı. Mısalı, sistema funkciyaların tamamlaw menen bir waqıtta sistemaǵa keleshekte xızmet kórsetiwdi támiyinlew ushın kod sapasınıń hám programmalıq támiynat sapasınıń joqarı dárejesine erisiw arasındaǵı qarama-qarasılıq. Atap aytqanda, «Quramalı programmalıq sistemalarǵa xızmet kórsetiw qımbatqa túsedi, sebebi islep shıǵıwshılar óz waqtınıń aytarlıqtay bólegin sistemanıń strukturasın hám minez-qulqın túsiniwge jumsaydı»<ref>{{cite thesis |first=J. |last=Bohnet |title=Visualization of Execution Traces and its Application to Software Maintenance |type=PhD |publisher=Hasso-Plattner-Institut, University of Potsdam |year=2010 |url=https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/32254}}</ref>. Programmalıq támiynat kartalarınıń tiykarǵı ideyası — programmalıq támiynattı islep shıǵıw proektleri ishindegi hár túrli mápli tárepler hám maǵlıwmat tarawları arasındaǵı kommunikaciya aralıǵın jabıw ushın nátiyjeli kommunikaciya quralların usınıw hám informaciyanı vizuallastırıw mánisinde túsinik alıw arqalı usı qıyınshılıqtı hám optimallastırıw máselelerin sheshiw. Programmalıq támiynat kartaları tiykarındaǵı quramalı, abstrakt maǵlıwmat keńisligin kórsetiw ushın virtual 3D qala modeli metaforasın<ref>{{cite book |last1=Wettel |first1=R. |last2=Lanza |first2=M. |chapter=Visualizing Software Systems as Cities |title=Proceedings of VISSOFT 2007 (4th IEEE International Workshop on Visualizing Software For Understanding and Analysis) |publisher=IEEE Computer Society Press |year=2007 |pages=92–99 |isbn=978-1-4244-0599-2 |doi=10.1109/VISSOF.2007.4290706 |s2cid=9974947 }}</ref> qollanıp, anıq belgilengen kartografiyalıq kartalaw usıllarınan paydalanadı. Metafora zárúr, sebebi «programmalıq támiynattıń fizikalıq forması joq, sonlıqtan programmalıq támiynattı eki ólshemli keńislikke tábiyiy túrde sáykeslendiriw de joq»<ref>{{cite book |first1=A. |last1=Kuhn |first2=P. |last2=Loretan |first3=O. |last3=Nierstrasz |title=2008 15th Working Conference on Reverse Engineering |chapter=Consistent Layout for Thematic Software Maps |pages=209–218 |date=2008 |arxiv=1209.5490|doi=10.1109/WCRE.2008.45 |isbn=978-0-7695-3429-9 |s2cid=232783 }}</ref>. Programmalıq támiynat kartaları — ierarxiya maǵlıwmatların hám onıń qásiyetlerin keńislik kórinisine aylandırıwı kerek bolǵan keńisliksiz kartalar. == Qollanılıwı == Programmalıq támiynat kartaları ulıwma alǵanda programmalıq támiynattı islep shıǵıw proektleriniń barısın, táwekellerin hám qárejetlerin basshılıq hám islep shıǵıw toparları sıyaqlı hár túrli mápli táreplerge túsinikli hám nátiyjeli jetkeriwge múmkinshilik beredi. Olar házirgi waqıtta islep shıǵılıp atırǵan yamasa jáne de rawajlandırılıp atırǵan qosımshalar menen sistemalardıń jaǵdayın proekt basshılarına hám basshılıqqa bir qaraǵanda jetkeredi. «Bul sheshim qabıl etiwdiń tiykarǵı aspekti sonda, programmalıq támiynat kartaları usı ónimlilik kórsetkishlerin durıs túsindiriw ushın kerekli strukturalıq kontekstti beredi»<ref>{{cite book |first1=D. |last1=Limberger |first2=B. |last2=Wasty |first3=J. |last3=Trümper |first4=J. |last4=Döllner |chapter=Interactive software maps for web-based source code analysis |title=Proceedings of the 18th International Conference on 3D Web Technology |date=2013 |pages=91–98 |isbn=978-1-4503-2133-4 |doi=10.1145/2466533.2466550 |s2cid=3040005 }}</ref>. Kommunikaciya quralı retinde programmalıq támiynat kartaları ashıq, anıq maǵlıwmat keńislikleri retinde xızmet etedi. Olar kod sapasınıń hám jańa funkciyalardı jaratıwdıń ústemliklerin bir-biri menen teńlestiriwge, sonday-aq programmalıq támiynattı islep shıǵıw processin jaqsılaw ushın kerekli ilajlar boyınsha sheshim qabıl etiwge hám olardı ámelge asırıwǵa múmkinshilik beredi. Mısalı, olar házirgi islep shıǵıw jumısların tezletiw ushın da, keleshektegi xızmet kórsetiw máseleleriniń táwekellerin azaytıw ushın da kodtıń qay jerinde sapanı arttırıw paydalı bolatuǵını haqqında sheshim qabıl etiwdi jeńillestiredi. Joqarı dárejedegi kórgizbeliligi (mısalı, maǵlıwmatlar tıǵızlıǵı) hám dárhal, avtomatlastırılǵan túrde generaciyalanıwı sebepli kartalar qosımsha túrde sistemanıń hám islep shıǵıw processleriniń házirgi jaǵdayın kórsetiw, basshılıq penen islep shıǵıw toparları arasındaǵı áhmiyetli maǵlıwmat aralıǵın jabıw, jaǵday haqqındaǵı xabardarlıqtı arttırıw hám táwekellerdi erte anıqlaw quralı retinde xızmet etedi. == Mazmunı == Programmalıq támiynat kartaları KPI-ǵa tiykarlanǵan kod analizi arqalı anıqlanǵan obektiv maǵlıwmatlarǵa, sonday-aq programmalıq támiynat repozitoriyleri sistemalarınan, [[Derek kodı|derek kodlarınan]] yamasa programmalıq támiynattı islep shıǵıw quralları menen programmalastırıw quralların import etilgen maǵlıwmatlarǵa tiykarlanadı. Atap aytqanda, programmalıq támiynat kartaları belgili bir [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tiline]], modellestiriw tiline yamasa programmalıq támiynattı islep shıǵıw processiniń modeline baylanıslı emes. Programmalıq támiynat kartaları terek kartasın (treemap), yaǵnıy pútkil ierarxiyanı kórsetetuǵın hám tuwrı múyeshli maydandı tuwrı múyeshli kishi maydanlarǵa bóletuǵın tuwrı múyeshli maydandı dúziw ushın tiykar retinde derek kodı faylları sıyaqlı programmalıq támiynattı ámelge asırıw artefaktlarınıń ierarxiyasın qollanadı. Ápiwayı túrde aytqanda, programmalıq támiynat kartası virtual 3D qala modeline uqsaydı. Bunda programmalıq sistemanıń artefaktları virtual, tuwrı múyeshli 3D imaratlar yamasa minaralar túrinde kórinedi hám olar programmalıq támiynattı ámelge asırıw ierarxiyasındaǵı ornına sáykes jaylastırıladı. Programmalıq támiynat kartaları programmalıq támiynattı islep shıǵıw, programmalıq támiynat sapası hám sistema dinamikası haqqındaǵı maǵlıwmatlardı terek kartası elementleriniń tiykar ólshemi, biyikligi, reńi yamasa teksturası sıyaqlı vizual ózgeriwshilerine<ref>{{cite web |first=M.S.T. |last=Carpendale |url=http://innovis.cpsc.ucalgary.ca/innovis/uploads/Publications/Publications/Carpendale_visual_variables.pdf |title=Considering Visual Variables as a Basis for Information Visualization}}</ref> sáykeslendiriw arqalı kórsete hám biriktire aladı. Olar sistemalı túrde belgilene, avtomatikalıq túrde generaciyalana hám shablonlar járdeminde shólkemlestirile aladı. == Programmalıq sistemanı kartaǵa túsiriw mısalı == Programmalıq támiynat kartaları «programmalıq támiynattı islep shıǵıw processleri (evolyuciya), programmalıq támiynat sapası, strukturası hám dinamikası haqqındaǵı tematikalıq maǵlıwmatlardı biriktiredi hám sol maǵlıwmatlardı kartografiyalıq túrde kórsetedi»<ref name=Trümper12>{{cite book |last1=Trümper |first1=Jonas |last2=Döllner |first2=Jürgen |chapter=Extending Recommendation Systems with Software Maps |title=Proceedings of the 3rd International ICSE Workshop on Recommendation Systems for Software Engineering (RSSE) |publisher=IEEE Computer Society |year=2012 |pages=92–96 |doi=10.1109/RSSE.2012.6233420 |isbn=978-1-4673-1758-0 |s2cid=1609575}}</ref>. Mısalı: * Virtual imarattıń biyikligi kod birliginiń quramalılıǵına (mısalı, ayırım yamasa biriktirilgen programmalıq metrikalarǵa) proporcional bola aladı. * Virtual 3D imarattıń tiykar maydanı moduldegi kod qatarlarınıń sanına (mısalı, kommentariya bolmaǵan kod qatarlarına, NCLOC) proporcional bola aladı. * Reń islep shıǵıwdıń házirgi jaǵdayın, yaǵnıy kod birligin qansha islep shıǵıwshı ózgertip/redaktorlap atırǵanın kórsete aladı. Usı úlgi konfiguraciyada programmalıq támiynat kartası programmalıq támiynattı islep shıǵıw processiniń aspektleri menen baylanıslı derek kodındaǵı áhmiyetli noqatlardı kórsetedi. Mısalı, tómendegiler ushın neni ózgertiw kerek ekeni bir qaraǵanda anıq boladı: * ózgerislerdi tez ámelge asırıw; * bir orındaǵı ózgerislerdiń basqa jerdegi funkcionallıqqa tásirin tez bahalaw; * qosımshada qadaǵalanbaytuǵın processlerge alıp keletuǵın shatasıwlardı azaytıw; * qátelerdi tezirek tabıw; * jaman programmalastırıw stilin anıqlaw hám joq etiw. Programmalıq támiynat kartaları avtomatlastırılǵan programmalıq támiynat diagnostikası sheńberindegi tiykarǵı qurallar bolıp tabıladı ([http://www.softwarediagnostics.com programmalıq támiynat diagnostikası]). == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Programmalıq támiynatqa xızmet kórsetiw]] [[Kategoriya:Programmalıq metrikalar]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı islep shıǵıw]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynat sapası]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] [[Kategoriya:Infografika]] [[Kategoriya:Vizuallastırıw (grafika)]] c9vf1ju8qixj6kxv3zlfclv57jn1cei 276254 276253 2026-10-25T12:47:29Z Bekan88 11311 276254 wikitext text/x-wiki '''Programmalıq támiynat kartası''' — [[Programmalıq támiynat sisteması|programmalıq támiynat sistemalarınıń]] hám olardıń [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi|programmalıq támiynattı islep shıǵıw processleriniń]] statikalıq, dinamikalıq hám evolyuciyalıq maǵlıwmatların 2D yamasa 3D kartaǵa baǵdarlanǵan informaciyanı vizuallastırıw arqalı kórsetiw. Ol programmalıq támiynattı vizuallastırıwdıń, programmalıq támiynat analitikasınıń hám programmalıq támiynat diagnostikasınıń tiykarǵı túsinigi hám quralı bolıp tabıladı<ref>{{Cite book |last=Diehl |first=Stephan |title=Software visualization: visualizing the structure, behaviour, and evolution of software |date=2007 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-46505-8 |location=Berlin |oclc=184984646}}</ref>. Onıń tiykarǵı qollanılıw tarawlarına kod sapası, topar iskerligi yamasa programmalıq támiynattı islep shıǵıw barısı boyınsha táwekel analizi hám olardı baqlaw<ref>{{cite book |first1=J. |last1=Bohnet |first2=J. |last2=Döllner |chapter=Monitoring Code Quality and Development Activity by Software Maps |doi=10.1145/1985362.1985365 |title=Proceedings of the IEEE ACM ICSE Workshop on Managing Technical Debt |publisher=Association for Computing Machinery |year=2011 |isbn=978-1-4503-0586-0 |pages=9–16 |s2cid=17258620 |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/241622611}}</ref>, sonday-aq ulıwma alǵanda, [[Programmalıq injiniring|programmalıq injiniring]] processi hám programmalıq támiynatqa xızmet kórsetiw dawamında barlıq baylanıslı artefaktlarǵa, processlerge hám mápli táreplerge qatnaslı programmalıq injiniringtiń nátiyjeliligin arttırıw kiredi. == Motivaciya hám túsinikler == Programmalıq támiynat kartaları programmalıq injiniring kontekstinde qollanıladı: quramalı, uzaq múddetli [[Programmalıq támiynattı islep shıǵıw|programmalıq támiynattı islep shıǵıw]] proektleri ádette kóp qıyınshılıqlarǵa ushıraydı. Mısalı, sistema funkciyaların tamamlaw menen bir waqıtta sistemaǵa keleshekte xızmet kórsetiwdi támiyinlew ushın kod sapasınıń hám programmalıq támiynat sapasınıń joqarı dárejesine erisiw arasındaǵı qarama-qarsılıq. Atap aytqanda, «Quramalı programmalıq sistemalarǵa xızmet kórsetiw qımbatqa túsedi, sebebi islep shıǵıwshılar óz waqtınıń aytarlıqtay bólegin sistemanıń strukturasın hám minez-qulqın túsiniwge jumsaydı»<ref>{{cite thesis |first=J. |last=Bohnet |title=Visualization of Execution Traces and its Application to Software Maintenance |type=PhD |publisher=Hasso-Plattner-Institut, University of Potsdam |year=2010 |url=https://publishup.uni-potsdam.de/opus4-ubp/frontdoor/index/index/docId/32254}}</ref>. Programmalıq támiynat kartalarınıń tiykarǵı ideyası — programmalıq támiynattı islep shıǵıw proektleri ishindegi hár túrli mápli tárepler hám maǵlıwmat tarawları arasındaǵı kommunikaciya aralıǵın jabıw ushın nátiyjeli kommunikaciya quralların usınıw hám informaciyanı vizuallastırıw mánisinde túsinik alıw arqalı usı qıyınshılıqtı hám optimallastırıw máselelerin sheshiw. Programmalıq támiynat kartaları tiykarındaǵı quramalı, abstrakt maǵlıwmat keńisligin kórsetiw ushın virtual 3D qala modeli metaforasın<ref>{{cite book |last1=Wettel |first1=R. |last2=Lanza |first2=M. |chapter=Visualizing Software Systems as Cities |title=Proceedings of VISSOFT 2007 (4th IEEE International Workshop on Visualizing Software For Understanding and Analysis) |publisher=IEEE Computer Society Press |year=2007 |pages=92–99 |isbn=978-1-4244-0599-2 |doi=10.1109/VISSOF.2007.4290706 |s2cid=9974947 }}</ref> qollanıp, anıq belgilengen kartografiyalıq kartalaw usıllarınan paydalanadı. Metafora zárúr, sebebi «programmalıq támiynattıń fizikalıq forması joq, sonlıqtan programmalıq támiynattı eki ólshemli keńislikke tábiyiy túrde sáykeslendiriw de joq»<ref>{{cite book |first1=A. |last1=Kuhn |first2=P. |last2=Loretan |first3=O. |last3=Nierstrasz |title=2008 15th Working Conference on Reverse Engineering |chapter=Consistent Layout for Thematic Software Maps |pages=209–218 |date=2008 |arxiv=1209.5490|doi=10.1109/WCRE.2008.45 |isbn=978-0-7695-3429-9 |s2cid=232783 }}</ref>. Programmalıq támiynat kartaları — ierarxiya maǵlıwmatların hám onıń qásiyetlerin keńislik kórinisine aylandırıwı kerek bolǵan keńisliksiz kartalar. == Qollanılıwı == Programmalıq támiynat kartaları ulıwma alǵanda programmalıq támiynattı islep shıǵıw proektleriniń barısın, táwekellerin hám qárejetlerin basshılıq hám islep shıǵıw toparları sıyaqlı hár túrli mápli táreplerge túsinikli hám nátiyjeli jetkeriwge múmkinshilik beredi. Olar házirgi waqıtta islep shıǵılıp atırǵan yamasa jáne de rawajlandırılıp atırǵan qosımshalar menen sistemalardıń jaǵdayın proekt basshılarına hám basshılıqqa bir qaraǵanda jetkeredi. «Bul sheshim qabıl etiwdiń tiykarǵı aspekti sonda, programmalıq támiynat kartaları usı ónimlilik kórsetkishlerin durıs túsindiriw ushın kerekli strukturalıq kontekstti beredi»<ref>{{cite book |first1=D. |last1=Limberger |first2=B. |last2=Wasty |first3=J. |last3=Trümper |first4=J. |last4=Döllner |chapter=Interactive software maps for web-based source code analysis |title=Proceedings of the 18th International Conference on 3D Web Technology |date=2013 |pages=91–98 |isbn=978-1-4503-2133-4 |doi=10.1145/2466533.2466550 |s2cid=3040005 }}</ref>. Kommunikaciya quralı retinde programmalıq támiynat kartaları ashıq, anıq maǵlıwmat keńislikleri retinde xızmet etedi. Olar kod sapasınıń hám jańa funkciyalardı jaratıwdıń ústemliklerin bir-biri menen teńlestiriwge, sonday-aq programmalıq támiynattı islep shıǵıw processin jaqsılaw ushın kerekli ilajlar boyınsha sheshim qabıl etiwge hám olardı ámelge asırıwǵa múmkinshilik beredi. Mısalı, olar házirgi islep shıǵıw jumısların tezletiw ushın da, keleshektegi xızmet kórsetiw máseleleriniń táwekellerin azaytıw ushın da kodtıń qay jerinde sapanı arttırıw paydalı bolatuǵını haqqında sheshim qabıl etiwdi jeńillestiredi. Joqarı dárejedegi kórgizbeliligi (mısalı, maǵlıwmatlar tıǵızlıǵı) hám dárhal, avtomatlastırılǵan túrde generaciyalanıwı sebepli kartalar qosımsha túrde sistemanıń hám islep shıǵıw processleriniń házirgi jaǵdayın kórsetiw, basshılıq penen islep shıǵıw toparları arasındaǵı áhmiyetli maǵlıwmat aralıǵın jabıw, jaǵday haqqındaǵı xabardarlıqtı arttırıw hám táwekellerdi erte anıqlaw quralı retinde xızmet etedi. == Mazmunı == Programmalıq támiynat kartaları KPI-ǵa tiykarlanǵan kod analizi arqalı anıqlanǵan obektiv maǵlıwmatlarǵa, sonday-aq programmalıq támiynat repozitoriyleri sistemalarınan, [[Derek kodı|derek kodlarınan]] yamasa programmalıq támiynattı islep shıǵıw quralları menen programmalastırıw quralların import etilgen maǵlıwmatlarǵa tiykarlanadı. Atap aytqanda, programmalıq támiynat kartaları belgili bir [[Programmalastırıw tili|programmalastırıw tiline]], modellestiriw tiline yamasa programmalıq támiynattı islep shıǵıw processiniń modeline baylanıslı emes. Programmalıq támiynat kartaları terek kartasın (treemap), yaǵnıy pútkil ierarxiyanı kórsetetuǵın hám tuwrı múyeshli maydandı tuwrı múyeshli kishi maydanlarǵa bóletuǵın tuwrı múyeshli maydandı dúziw ushın tiykar retinde derek kodı faylları sıyaqlı programmalıq támiynattı ámelge asırıw artefaktlarınıń ierarxiyasın qollanadı. Ápiwayı túrde aytqanda, programmalıq támiynat kartası virtual 3D qala modeline uqsaydı. Bunda programmalıq sistemanıń artefaktları virtual, tuwrı múyeshli 3D imaratlar yamasa minaralar túrinde kórinedi hám olar programmalıq támiynattı ámelge asırıw ierarxiyasındaǵı ornına sáykes jaylastırıladı. Programmalıq támiynat kartaları programmalıq támiynattı islep shıǵıw, programmalıq támiynat sapası hám sistema dinamikası haqqındaǵı maǵlıwmatlardı terek kartası elementleriniń tiykar ólshemi, biyikligi, reńi yamasa teksturası sıyaqlı vizual ózgeriwshilerine<ref>{{cite web |first=M.S.T. |last=Carpendale |url=http://innovis.cpsc.ucalgary.ca/innovis/uploads/Publications/Publications/Carpendale_visual_variables.pdf |title=Considering Visual Variables as a Basis for Information Visualization}}</ref> sáykeslendiriw arqalı kórsete hám biriktire aladı. Olar sistemalı túrde belgilene, avtomatikalıq túrde generaciyalana hám shablonlar járdeminde shólkemlestirile aladı. == Programmalıq sistemanı kartaǵa túsiriw mısalı == Programmalıq támiynat kartaları «programmalıq támiynattı islep shıǵıw processleri (evolyuciya), programmalıq támiynat sapası, strukturası hám dinamikası haqqındaǵı tematikalıq maǵlıwmatlardı biriktiredi hám sol maǵlıwmatlardı kartografiyalıq túrde kórsetedi»<ref name=Trümper12>{{cite book |last1=Trümper |first1=Jonas |last2=Döllner |first2=Jürgen |chapter=Extending Recommendation Systems with Software Maps |title=Proceedings of the 3rd International ICSE Workshop on Recommendation Systems for Software Engineering (RSSE) |publisher=IEEE Computer Society |year=2012 |pages=92–96 |doi=10.1109/RSSE.2012.6233420 |isbn=978-1-4673-1758-0 |s2cid=1609575}}</ref>. Mısalı: * Virtual imarattıń biyikligi kod birliginiń quramalılıǵına (mısalı, ayırım yamasa biriktirilgen programmalıq metrikalarǵa) proporcional bola aladı. * Virtual 3D imarattıń tiykar maydanı moduldegi kod qatarlarınıń sanına (mısalı, kommentariya bolmaǵan kod qatarlarına, NCLOC) proporcional bola aladı. * Reń islep shıǵıwdıń házirgi jaǵdayın, yaǵnıy kod birligin qansha islep shıǵıwshı ózgertip/redaktorlap atırǵanın kórsete aladı. Usı úlgi konfiguraciyada programmalıq támiynat kartası programmalıq támiynattı islep shıǵıw processiniń aspektleri menen baylanıslı derek kodındaǵı áhmiyetli noqatlardı kórsetedi. Mısalı, tómendegiler ushın neni ózgertiw kerek ekeni bir qaraǵanda anıq boladı: * ózgerislerdi tez ámelge asırıw; * bir orındaǵı ózgerislerdiń basqa jerdegi funkcionallıqqa tásirin tez bahalaw; * qosımshada qadaǵalanbaytuǵın processlerge alıp keletuǵın shatasıwlardı azaytıw; * qátelerdi tezirek tabıw; * jaman programmalastırıw stilin anıqlaw hám joq etiw. Programmalıq támiynat kartaları avtomatlastırılǵan programmalıq támiynat diagnostikası sheńberindegi tiykarǵı qurallar bolıp tabıladı ([http://www.softwarediagnostics.com programmalıq támiynat diagnostikası]). == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Programmalıq támiynatqa xızmet kórsetiw]] [[Kategoriya:Programmalıq metrikalar]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı islep shıǵıw procesi]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı islep shıǵıw]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynat sapası]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] [[Kategoriya:Infografika]] [[Kategoriya:Vizuallastırıw (grafika)]] qivihzqz2wif7l8pyepxestq67e799f 3 49102 276255 2026-10-25T12:53:04Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 276255 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 12:53, 2026-jıl 25-oktyabr (UTC) 3wjzbueavf9nyjxtl3cp8z36tzuy6jt 0 49103 276256 2026-10-25T13:51:49Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Programmalıq injiniring]] kontekstinde '''programmalıq támiynat sapası''' bir-biri menen baylanıslı, biraq bir-birinen ayırmashılıqqa iye eki túsinikti bildiredi<ref>{{Cite journal|title = Operationalised product quality models and assessment: The Quamoco approach|url = https://elib.uni-stuttgart.de/opus/volltexte/2015/9916/pdf/quamoco.pdf|journal = Information and Software Technology|date = 2015|pages = 101–123|volume = 62|doi = 10.1016/j.infsof.2015...» 276256 wikitext text/x-wiki [[Programmalıq injiniring]] kontekstinde '''programmalıq támiynat sapası''' bir-biri menen baylanıslı, biraq bir-birinen ayırmashılıqqa iye eki túsinikti bildiredi<ref>{{Cite journal|title = Operationalised product quality models and assessment: The Quamoco approach|url = https://elib.uni-stuttgart.de/opus/volltexte/2015/9916/pdf/quamoco.pdf|journal = Information and Software Technology|date = 2015|pages = 101–123|volume = 62|doi = 10.1016/j.infsof.2015.02.009|first1 = Stefan|last1 = Wagner|first2 = Andreas|last2 = Goeb|first3 = Lars|last3 = Heinemann|first4 = Michael|last4 = Kläs|first5 = Constanza|last5 = Lampasona|first6 = Klaus|last6 = Lochmann|first7 = Alois|last7 = Mayr|first8 = Reinhold|last8 = Plösch|first9 = Andreas|last9 = Seidl|arxiv = 1611.09230|s2cid = 10992384}}</ref>: * Programmalıq támiynattıń funkcional sapası onıń funkcional talaplarǵa yamasa specifikaciyalarǵa tiykarlanǵan berilgen dizaynǵa qanshelli jaqsı sáykes keletuǵının kórsetedi<ref>{{Cite web|title=Learning from history: The case of Software Requirements Engineering – Requirements Engineering Magazine|url=https://re-magazine.ireb.org/articles/learning-from-history-the-case-of-software-requirements-engineering/|access-date=2021-02-25|website=Learning from history: The case of Software Requirements Engineering – Requirements Engineering Magazine|language=en}}</ref>. Bul qásiyet sonday-aq programmalıq támiynattıń maqsetke jaramlılıǵı yamasa onıń qunlı ónim retinde bazardaǵı báseklesleri menen qalay salıstırılatuǵını retinde de táriyiplenedi<ref>{{cite book |last=Pressman |first=Roger S. |year=2005 |title=Software Engineering: A Practitioner's Approach |edition=Sixth International |publisher=McGraw-Hill Education |page=388 |isbn=0071267824}}</ref>. Bul — ''durıs'' programmalıq támiynattıń islep shıǵılǵanlıq dárejesi. * Programmalıq támiynattıń strukturalıq sapası onıń shıdamlılıq yamasa xızmet kórsetiwge jaramlılıq sıyaqlı funkcional talaplardı jetkerip beriwdi qollap-quwatlaytuǵın funkcional emes talaplarǵa qalay sáykes keletuǵının bildiredi. Ol kóbirek programmalıq támiynattıń ''kerekli'' túrde isleytuǵın dárejesine baylanıslı. Strukturalıq sapanıń kóp aspektlerin tek statikalıq túrde, yaǵnıy programmalıq támiynattıń ishki strukturasın, onıń derek kodın (programmalıq metrikalardı qarań)<ref>{{Cite web|title=About the Automated Source Code Quality Measures Specification Version 1.0|url=https://www.omg.org/spec/ASCQM/About-ASCQM/|access-date=2021-02-25|website=www.omg.org}}</ref> modul dárejesinde hám sistema dárejesinde (geyde basınan aqırına shekemgi testlew dep ataladı<ref>{{Cite web|title=How to Perform End-to-End Testing|url=https://smartbear.com/learn/automated-testing/how-to-perform-end-to-end-testing/|access-date=2021-02-25|website=smartbear.com}}</ref>) analizlew arqalı bahalawǵa boladı. Bul is júzinde onıń arxitekturası Object Management Group (OMG) shólkeminiń usı temadaǵı maqalasında bayan etilgen [[Programmalıq támiynat arxitekturası|programmalıq támiynat arxitekturasınıń]] durıs principlerine qanshelli ámel etetuǵının bildiredi<ref>{{cite web |url=http://www.omg.org/CISQ_compliant_IT_Systemsv.4-3.pdf |title=How to Deliver Resilient, Secure, Efficient, and Easily Changed IT Systems in Line with CISQ Recommendations |access-date=2013-10-18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228132152/http://www.omg.org/CISQ_compliant_IT_Systemsv.4-3.pdf |archive-date=2013-12-28 }}</ref>. Qollanıwǵa qolaylıq sıyaqlı geypara strukturalıq sapalardı tek [[Dinamikalıq testlew|dinamikalıq túrde]] bahalawǵa boladı (paydalanıwshılar yamasa olardıń atınan háreket etetuǵın basqa adamlar programmalıq támiynat yamasa, keminde, onıń qanday da bir prototipi yamasa bólekli ámelge asırılıwı menen óz-ara tásir etedi; hátte kartonnan jasalǵan maket penen óz-ara tásir etiw de dinamikalıq test bolıp tabıladı, sebebi bunday versiya prototip dep esaplanıwı múmkin). Isenimlilik sıyaqlı basqa aspektler tek programmalıq támiynattı ǵana emes, al onıń tiykarındaǵı apparatlıq támiynattı da óz ishine alıwı múmkin, sonlıqtan olardı statikalıq túrde de, dinamikalıq túrde de (stress-testlew) bahalawǵa boladı. [[Testlewdi avtomatlastırıw|Avtomatlastırılǵan testlerdi]] hám jaramlılıq funkciyaların qollanıw sapaǵa baylanıslı geypara qásiyetlerdi saqlawǵa járdem bere aladı<ref>{{Cite book |title=Fundamentals of Software Architecture: An Engineering Approach |publisher=O'Reilly Media |year=2020 |isbn=978-1492043454}}</ref>. Funkcional sapa ádette dinamikalıq túrde bahalanadı, biraq statikalıq testlerdi (mısalı, programmalıq támiynattı kózden ótkeriwdi) qollanıw da múmkin. Tariyxıy jaqtan, programmalıq támiynat sapasın basqarıwda qollanılatuǵın qásiyetler menen metrikalardıń strukturası, klassifikaciyası hám terminologiyası ISO 9126 hám onnan keyingi ISO/IEC 25000 standartınan alınǵan yamasa ajıratıp alınǵan<ref>{{Cite web|title=ISO/IEC 25010:2011|url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/03/57/35733.html|access-date=2021-02-23|website=ISO|language=en}}</ref>. Usı modellerge tiykarlanıp (Modeller bólimin qarań), IT programmalıq támiynatınıń sapası boyınsha konsorcium (CISQ) programmalıq támiynattıń biznes qunın beriwi ushın kerekli bes tiykarǵı qálegen strukturalıq qásiyetti anıqladı<ref name=":6">{{Cite journal|last=Armour|first=Phillip G.|date=2012-06-01|title=A measure of control|url=https://doi.org/10.1145/2184319.2184329|journal=Communications of the ACM|volume=55|issue=6|pages=26–28|doi=10.1145/2184319.2184329|s2cid=6059054|issn=0001-0782|url-access=subscription}}</ref>: Isenimlilik, Nátiyjelilik, Qáwipsizlik, Xızmet kórsetiwge jaramlılıq hám (jetkilikli) Kólem<ref>{{Cite journal|last=Voas|first=J.|date=November 2011|title=Software's secret sauce: the "-ilities" [software quality]|journal=IEEE Software|volume=21|issue=6|pages=14–15|doi=10.1109/MS.2004.54|issn=1937-4194}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Code Quality Standards {{!}} CISQ - Consortium for Information & Software Quality|url=https://www.it-cisq.org/standards/code-quality-standards/|access-date=2021-02-25|website=www.it-cisq.org}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Software Sizing Standards {{!}} CISQ - Consortium for Information & Software Quality|url=https://www.it-cisq.org/standards/software-sizing-standards/|access-date=2021-02-25|website=www.it-cisq.org}}</ref>. Programmalıq támiynat sapasın ólshew programmalıq támiynattıń yamasa sistemanıń usı bes ólshemniń hárbiri boyınsha qanday dárejede bahalanatuǵının sanlıq túrde kórsetedi. Programmalıq támiynat sapasınıń jıynaqlanǵan ólshemi sapalıq yamasa sanlıq bahalaw sxeması yamasa ekewiniń aralaspası, al keyin ústemliklerdi kórsetetuǵın salmaq sisteması arqalı esaplanadı. Programmalıq támiynat sapasın sızıqlı úziliksizlikte jaylasqan dep qaraytuǵın bul kózqaras «áhmiyetli programmalastırıw qátelerin» analizlew menen tolıqtırıladı. Bunday qáteler belgili bir jaǵdaylarda apatlı úzilislerge yamasa ónimliliktiń tómenlewine alıp keledi, bul jıynaqlanǵan ólshewlerge tiykarlanǵan bahaǵa qaramastan, berilgen sistemanı qollanıwǵa jaramsız etedi. Sistema dárejesinde tabılǵan bunday programmalastırıw qáteleri óndiristegi máselelerdiń 90 procentine shekemin quraydı, al modul dárejesinde programmalastırıw qáteleri, olar anaǵurlım kóp bolsa da, óndiristegi máselelerdiń 10 procentinen azın quraydı («toqsan-toqsan qaǵıydasın» da qarań). Nátiyjede, U. Edvards Deming táriyiplegenindey, pútkil sistemanıń kontekstinsiz kod sapasınıń qunı sheklengen. Programmalıq támiynat sapasın ólshew nátiyjelerin kóriw, izertlew, analizlew hám jetkeriw ushın informaciyanı vizuallastırıwdıń túsinikleri menen usılları vizual, interaktiv qurallardı usınadı. Olar ásirese programmalıq támiynat sapasınıń bir neshe ólshemin bir-biri menen yamasa programmalıq támiynattıń yamasa sistemanıń komponentleri menen baylanıstırıw kerek bolǵanda paydalı. Mısalı, [[Programmalıq támiynat kartası|programmalıq támiynat kartaları]] «programmalıq támiynattı islep shıǵıw, programmalıq támiynat sapası hám sistema dinamikası haqqındaǵı maǵlıwmatlardı kórsete hám biriktire alatuǵın» arnawlı tásildi usınadı<ref>[http://www.hpi.uni-potsdam.de/doellner/publications/year/2011/1428/BD2011.html J. Bohnet, J. Döllner] ([https://web.archive.org/web/20140427170837/http://www.hpi.uni-potsdam.de/doellner/publications/year/2011/1428/BD2011.html arxiv nusqası], 2014-04-27), "Monitoring Code Quality and Development Activity by Software Maps". Proceedings of the IEEE ACM ICSE Workshop on Managing Technical Debt, pp. 9-16, 2011.</ref>. Programmalıq támiynat sapası sonday-aq programmalıq támiynat proektiniń shıǵarıw basqıshında da rol atqaradı. Atap aytqanda, shıǵarıw processleriniń (sonday-aq dúzetiw paketlerin shıǵarıw processleriniń)<ref>{{Cite web|title=IIA - Global Technology Audit Guide: IT Change Management: Critical for Organizational Success|url=https://na.theiia.org/standards-guidance/recommended-guidance/practice-guides/Pages/Global-Technology-Audit-Guide-IT-Change-Management-Critical-for-Organizational-Success.aspx|access-date=2021-02-26|website=na.theiia.org}}</ref><ref>{{Cite web|last=Boursier|first=Jérôme|date=2018-01-11|title=Meltdown and Spectre fallout: patching problems persist|url=https://blog.malwarebytes.com/cybercrime/exploits/2018/01/meltdown-and-spectre-fallout-patching-problems-persist/|access-date=2021-02-26|website=Malwarebytes Labs|language=en-US}}</ref> hám konfiguraciyanı basqarıwdıń<ref>{{Cite web|title=Best practices for software updates - Configuration Manager|url=https://docs.microsoft.com/en-us/mem/configmgr/sum/plan-design/software-updates-best-practices|access-date=2021-02-26|website=docs.microsoft.com|language=en-us}}</ref> sapası hám ornatılıwı ulıwma programmalıq injiniring processiniń áhmiyetli bólimleri bolıp tabıladı<ref>{{Cite book|last=Wright|first=Hyrum K.|title=Proceedings of the doctoral symposium for ESEC/FSE on Doctoral symposium |chapter=Release engineering processes, models, and metrics |date=2009-08-25|chapter-url=https://doi.org/10.1145/1595782.1595793|series=ESEC/FSE Doctoral Symposium '09|location=Amsterdam, the Netherlands|publisher=Association for Computing Machinery|pages=27–28|doi=10.1145/1595782.1595793|isbn=978-1-60558-731-8|s2cid=10483918}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=van der Hoek|first1=André|last2=Hall|first2=Richard S.|last3=Heimbigner|first3=Dennis|last4=Wolf|first4=Alexander L.|date=November 1997|title=Software release management|journal=ACM SIGSOFT Software Engineering Notes|language=en|volume=22|issue=6|pages=159–175|doi=10.1145/267896.267909|issn=0163-5948|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|first1=Mike |last1=Sutton |first2=Tym |last2=Moore |date=2008-07-30|title=7 Ways to Improve Your Software Release Management|url=https://www.cio.com/article/2434640/7-ways-to-improve-your-software-release-management.html|access-date=2021-02-26|website=CIO|language=en}}</ref>. == Motivaciya == Programmalıq támiynat sapası keminde eki tiykarǵı kózqarasqa tiykarlanadı: * Táwekellerdi basqarıw: Programmalıq támiynattıń buzılıwı tek qolaysızlıqqa ǵana emes, kóbirek nársege sebep bolǵan. Programmalıq támiynattaǵı qáteler adamlardıń ólimine sebep boladı (mısalı, [[Programmalıq támiynat qáteleriniń dizimi|programmalıq támiynat qáteleriniń dizimin]] qarań). Olardıń sebepleri tómen joybarlanǵan paydalanıwshı interfeyslerinen baslap tikkeley programmalastırıw qátelerine shekem bolǵan<ref>{{Cite web|last=Clark|first=Mitchell|date=2021-02-24|title=iRobot says it'll be a few weeks until it can clean up its latest Roomba software update mess|url=https://www.theverge.com/2021/2/24/22299346/irobot-roomba-update-issues-vacuums-fix-several-weeks|access-date=2021-02-25|website=The Verge|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top 25 Software Errors |url=https://www.sans.org/top25-software-errors/|access-date=2021-02-25|website=www.sans.org}}</ref><ref>{{Cite web|title='Turn it Off and On Again Every 149 Hours' Is a Concerning Remedy for a $300 Million Airbus Plane's Software Bug|url=https://gizmodo.com/turn-it-off-and-on-again-every-149-hours-is-a-concernin-1836818094|access-date=2021-02-25|website=Gizmodo|date=30 July 2019 |language=en-us}}</ref>. Mısalı, Boeing 737 jaǵdayın yamasa kútilmegen tezleniw jaǵdayların<ref>{{Cite web|title=MISRA C, Toyota and the Death of Task X|url=http://blog.gimpel.com/2015/02/misra-c-toyota-and-death-of-task-x.html|access-date=2021-02-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=An Update on Toyota and Unintended Acceleration « Barr Code|url=https://embeddedgurus.com/barr-code/2013/10/an-update-on-toyota-and-unintended-acceleration/|access-date=2021-02-25|website=embeddedgurus.com}}</ref> yamasa Therac-25 jaǵdayların qarań<ref>[http://sunnyday.mit.edu/papers/therac.pdf Medical Devices: The Therac-25*] ([https://web.archive.org/web/20080216083852/http://sunnyday.mit.edu/papers/therac.pdf arxiv nusqası], 2008-02-16), Nancy Leveson, University of Washington</ref>. Bul geypara programmalıq támiynat túrlerin islep shıǵıwǵa, ásirese hám tariyxıy jaqtan, medicinalıq hám áhmiyetli infrastrukturalardı retleytuǵın basqa qurılmalarǵa engizilgen programmalıq támiynatqa qoyılatuǵın talaplarǵa alıp keldi: «[Engizilgen programmalıq támiynattı jazatuǵın injenerler] Java programmalarınıń keregi joq yadtı tazalaw (garbage collection) hám paydalanıwshı interfeysin jańalaw ushın sekundtıń úshten birine toqtap qalǵanın kóredi hám aspannan qulap túsip atırǵan samolyotlardı kóz aldına keltiredi»<ref>[http://ptolemy.eecs.berkeley.edu/publications/papers/02/embsoft/embsoftwre.pdf Embedded Software] ([https://web.archive.org/web/20100705084849/http://ptolemy.eecs.berkeley.edu/publications/papers/02/embsoft/embsoftwre.pdf arxiv nusqası], 2010-07-05), Edward A. Lee, To appear in Advances in Computers (Marvin Victor Zelkowitz, editor), Vol. 56, Academic Press, London, 2002, Revised from UCB ERL Memorandum M01/26 University of California, Berkeley, CA 94720, USA, November 1, 2001</ref>. Amerika Qurama Shtatlarında Federal aviaciya basqarması (FAA) quramındaǵı FAA Samolyotlardı sertifikaciyalaw xızmeti bort ónimine («ónim» — samolyot, dvigatel yamasa vint) tásir etetuǵın programmalıq támiynatqa hám Quramalı elektron apparatlıq támiynatqa baǵdarlanǵan programmalıq baǵdarlamalardı, siyasattı, kórsetpelerdi hám oqıtıwdı usınadı<ref>{{cite web|url=http://www.faa.gov/aircraft/air_cert/design_approvals/air_software|title=Aircraft Certification Software and Airborne Electronic Hardware|access-date=28 September 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141004152626/http://www.faa.gov/aircraft/air_cert/design_approvals/air_software/|archive-date=4 October 2014}}</ref>. DO-178C, ISO 26262, IEC 62304 hám t.b. sıyaqlı sertifikaciya standartları kórsetpeler beredi. * Qárejetlerdi basqarıw: Injeneriyanıń basqa hár qanday tarawındaǵı sıyaqlı, programmalıq támiynattıń jaqsı sapası menen basqarılatuǵın programmalıq ónim yamasa xızmetke xızmet kórsetiw arzanıraq túsedi, onı túsiniw ańsatıraq hám ol biznestiń shuǵıl talaplarına juwap retinde qárejet jaǵınan nátiyjelirek ózgertile aladı<ref>{{Cite web|title=The Cost of Poor Software Quality in the US: A 2020 Report {{!}} CISQ - Consortium for Information & Software Quality|url=https://www.it-cisq.org/the-cost-of-poor-software-quality-in-the-us-a-2020-report.htm|access-date=2021-02-25|website=www.it-cisq.org}}</ref>. Tarawlıq maǵlıwmatlar tiykarǵı biznes qosımshalarındaǵı (mısalı, kárxananıń resursların jobalastırıw (ERP), klientler menen baylanıslardı basqarıw (CRM) yamasa finanslıq xızmetlerdegi iri tranzakciyalardı qayta islew sistemalarında) qosımshanıń tómen strukturalıq sapası qárejetlerdiń hám múddetlerdiń artıp ketiwine alıp keletuǵının hám qayta islew túrindegi shıǵınlardı (muda) payda etetuǵının kórsetedi<ref>{{Cite web|title=What is Waste? {{!}} Agile Alliance|url=https://www.agilealliance.org/what-is-waste/|access-date=2021-02-25|website=Agile Alliance {{!}}|date=20 April 2016 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=January 26, 2018|first=Scott|last=Matteson|title=Report: Software failure caused $1.7 trillion in financial losses in 2017|url=https://www.techrepublic.com/article/report-software-failure-caused-1-7-trillion-in-financial-losses-in-2017/|access-date=2021-02-25|website=TechRepublic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Cohane|first=Ryan|date=2017-11-16|title=Financial Cost of Software Bugs|url=https://medium.com/@ryancohane/financial-cost-of-software-bugs-51b4d193f107|access-date=2021-02-25|website=Medium|language=en}}</ref>. Bunnan basqa, tómen strukturalıq sapa maǵlıwmatlardıń buzılıwı, qosımshalardıń islemey qalıwı, qáwipsizliktiń buzılıwı hám ónimlilik máseleleri sebepli biznestegi úlken tásirli úzilisler menen kúshli baylanıslı<ref>{{Citation|last1=Eloff|first1=Jan|chapter=Software Failures: An Overview|date=2018|chapter-url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-319-61334-5_2|title=Software Failure Investigation|pages=7–24|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-61334-5_2|isbn=978-3-319-61333-8|access-date=2021-02-25|last2=Bella|first2=Madeleine Bihina|chapter-url-access=subscription}}</ref>. **CISQ-tıń tómen sapanıń qunı boyınsha esabatları onıń tásirin bılay bahalaydı: ***2020-jılı 2,08 trillion dollar<ref>{{Cite web|title=Poor software quality cost businesses $2 trillion last year and put security at risk|url=https://www.ciodive.com/news/poor-software-quality-report-2020/593015/|access-date=2021-02-26|website=CIO Dive|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Synopsys-Sponsored CISQ Research Estimates Cost of Poor Software Quality in the US $2.08 Trillion in 2020|url=https://finance.yahoo.com/news/synopsys-sponsored-cisq-research-estimates-140500352.html|access-date=2021-02-26|website=finance.yahoo.com|language=en-US}}</ref> ***[https://www.it-cisq.org/the-cost-of-poor-quality-software-in-the-us-a-2018-report/The-Cost-of-Poor-Quality-Software-in-the-US-2018-Report.pdf 2018-jılı 2,84 trillion dollar] **IBM kompaniyasınıń «Maǵlıwmatlardıń aǵıp ketiwiniń qunı boyınsha 2020-jılǵı esabatı» maǵlıwmatlardıń aǵıp ketiwiniń dúnya júzilik ortasha qunın bılay bahalaydı<ref>{{Cite web|date=2020|title=Cost of a Data Breach Report 2020 {{!}} IBM|url=https://www.ibm.com/security/digital-assets/cost-data-breach-report/|access-date=2021-03-08|website=www.ibm.com}}</ref>: ***3,86 million dollar == Anıqlamaları == === ISO === Programmalıq támiynat sapası — «programmalıq ónimniń talaplarǵa sáykes keliw qábileti»<ref>{{Cite web|title=ISO - ISO 9000 family — Quality management|url=https://www.iso.org/iso-9001-quality-management.html|access-date=2021-02-24|website=ISO|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=ISO/IEC/IEEE 24765:2017|url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/07/19/71952.html|access-date=2021-02-24|website=ISO|language=en}}</ref>. Al basqalar ushın ol klient yamasa qun jaratıw menen<ref name=":4">{{Cite web|title=Mastering automotive software |url=https://www.mckinsey.com/industries/automotive-and-assembly/our-insights/when-code-is-king-mastering-automotive-software-excellence|access-date=2021-02-25|website=www.mckinsey.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=ISO/IEC 25010:2011|url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/03/57/35733.html|access-date=2021-02-24|website=ISO|language=en}}</ref> yamasa hátte kemshilikler dárejesi menen sinonim boladı<ref>{{Cite book|last=Wallace|first=D.R.|title=Proceedings 26th Annual NASA Goddard Software Engineering Workshop |chapter=Practical software reliability modeling |date=2002|location=Greenbelt, MD, USA|publisher=IEEE Comput. Soc|pages=147–155|doi=10.1109/SEW.2001.992668|isbn=978-0-7695-1456-7|s2cid=57382117}}</ref>. Programmalıq támiynat sapasın ólshewdi úsh bólimge bóliwge boladı: process sapası, ishki hám sırtqı qásiyetlerdi óz ishine alatuǵın ónim sapası hám, aqırında, programmalıq támiynattıń tásiri bolǵan qollanıwdaǵı sapa<ref>{{Cite web |title=ISO/IEC 25023:2016 |url=https://www.iso.org/standard/35747.html |access-date=2023-11-06 |website=ISO |language=en}}</ref>. === ASQ === Amerika sapa jámiyeti (ASQ) tómendegi anıqlamanı qollanadı: ''programmalıq támiynat sapası'' programmalıq ónimlerdiń qálegen qásiyetlerin táriyipleydi. Eki tiykarǵı tásil bar: kemshiliklerdi basqarıw hám sapa qásiyetleri<ref>{{Cite web|title=What is Software Quality? {{!}} ASQ|url=https://asq.org/quality-resources/software-quality|access-date=2021-02-24|website=asq.org}}</ref>. === NIST === Programmalıq támiynattı kepillendiriw (Software Assurance, SA) qásiyetti de, oǵan erisiw processin de qamtıydı<ref>{{Cite journal|title=SAMATE - Software Assurance Metrics And Tool Evaluation project main page|url=https://samate.nist.gov/Main_Page.html|access-date=2021-02-26|journal=NIST|date=3 February 2021}}</ref>: * Programmalıq támiynatta qasaqana joybarlanǵan yamasa onıń ómirlik cikliniń qálegen waqtında tosınnan kirgizilgen hálsizliklerdiń joq ekenine hám programmalıq támiynattıń maqsetli túrde isleytuǵınına [tiykarlanǵan] isenim. * Programmalıq támiynattıń ómirlik cikli processleriniń hám ónimleriniń talaplarǵa, standartlarǵa hám proceduralarǵa sáykesligin támiyinleytuǵın jobalastırılǵan hám sistemalı iskerlikler jıynaǵı. === PMI === Joybarlardı basqarıw institutınıń PMBOK basshılıǵınıń «Programmalıq támiynat keńeytpesi» ''«programmalıq támiynat sapasınıń»'' ózin emes, al programmalıq támiynat sapasın támiyinlewdi (SQA) ''«basqa programmalıq processlerdiń orınlanıwın támiyinlew ushın olardıń auditin ótkeretuǵın úziliksiz process (mısalı, programmalıq támiynat sapasın basqarıw jobasın óz ishine aladı)»'' dep anıqlaydı. Al programmalıq támiynat sapasın qadaǵalaw (SQC) ''«islep shıǵılıp atırǵan yamasa ózgertilip atırǵan programmalıq támiynat ushın jumıs ónimleriniń sapa talaplarına sáykesligin támiyinlew maqsetinde usıllardı, quralları hám tásillerdi qollanıwdı bildiredi»''<ref>{{Cite book|title=Software extension to the PMBOK guide|date=2013|others=Project Management Institute|isbn=978-1-62825-041-1|edition=5th|location=Newtown Square, Pennsylvania|oclc=959513383}}</ref>. === Basqa ulıwma hám tariyxıy anıqlamalar === Jazba tariyxtaǵı sapanıń birinshi anıqlaması XX ásirdiń basında Shuxartqa tiyisli: ''«Sapanıń eki ulıwma aspekti bar: olardıń biri nárseniń sapasın adamnıń bar bolıwınan ǵárezsiz obektiv reallıq retinde qarawǵa baylanıslı. Ekinshisi obektiv reallıqtıń nátiyjesinde neni oylaytuǵınımızǵa, sezetuǵınımızǵa yamasa túysinetuǵınımızǵa baylanıslı. Basqasha aytqanda, sapanıń subektiv tárepi bar»''<ref>{{Cite book|last=Shewart|first=Walter A.|title=Economioc control of quality of manufactured product.|date=2015|publisher=Martino Fine Books|isbn=978-1-61427-811-5|location=[Place of publication not identified]|oclc=1108913766}}</ref>. Kitchenhem hám Pflyuger Deyvid Garvinniń táliymatın dawam ettirip, sapaǵa bes túrli kózqarastı ajıratadı<ref>{{Cite journal|last1=Kitchenham|first1=B.|last2=Pfleeger|first2=S. L.|date=January 1996|title=Software quality: the elusive target [special issues section]|journal=IEEE Software|volume=13|issue=1|pages=12–21|doi=10.1109/52.476281|bibcode=1996ISoft..13a..12K |issn=1937-4194}}</ref><ref>{{Cite book|last=Garvin|first=David A.|title=Managing quality : the strategic and competitive edge|date=1988|publisher=Free Press|isbn=0-02-911380-6|location=New York|oclc=16005388}}</ref>: * Transcendentallıq kózqaras sapanıń metafizikalıq aspektin qarastıradı. Sapaǵa bul kózqarasta ol — «biz ideal retinde umtılatuǵın, biraq hesh qashan tolıq ámelge asıra almawımız múmkin bolǵan nárse»<ref name="Kitchenham1996">B. Kitchenham and S. Pfleeger, "Software quality: the elusive target", IEEE Software, vol. 13, no. 1, pp. 12–21, 1996.</ref>. Onı anıqlaw qıyın, biraq ol bir federal sudyanıń ádepsizlik haqqında aytqan sózine uqsas: «Men onı kórgende bilemen»<ref>{{Cite book|last=Kan|first=Stephen H.|title=Metrics and models in software quality engineering|date=2003|publisher=Addison-Wesley|isbn=0-201-72915-6|edition=2nd|location=Boston|oclc=50149641}}</ref>. * Paydalanıwshı kózqarası ónimniń berilgen qollanıw kontekstine sáykesligine baylanıslı. Transcendentallıq kózqaras abstrakt bolsa, paydalanıwshı kózqarası anıǵıraq bolıp, ol paydalanıwshınıń mútájliklerin qanaatlandıratuǵın ónim qásiyetlerine tiykarlanadı<ref name="Kitchenham1996" />. * Óndirislik kózqaras sapanı talaplarǵa sáykeslik retinde kórsetedi. Sapanıń bul aspekti ISO 9001 sıyaqlı standartlarda ayrıqsha atap ótiledi. Bul standart sapanı «ishki qásiyetler jıynaǵınıń talaplardı qanaatlandırıw dárejesi» dep anıqlaydı (ISO/IEC 9001<ref name="ISO9001">International Organization for Standardization, "ISO/IEC 9001: Quality management systems -- Requirements," 1999.</ref>). * Ónim kózqarası sapanı ónimniń ishki qásiyetlerin ólshew arqalı bahalawǵa bolatuǵının bildiredi. * Sapaǵa sońǵı kózqaras qunǵa tiykarlanǵan<ref name=":4" />. Bul kózqaras sapaǵa hár túrli kózqaraslardıń hár túrli mápli tárepler ushın hár túrli áhmiyetke yamasa qunǵa iye bolıwı múmkin ekenin moyınlaydı. {{Blockquote|text=Ónimniń, derlik hár qanday ónimniń sapasın anıqlawǵa urınıwlarǵa tán máseleni sheber Uolter A. Shuxart aytıp ótken. Sapanı anıqlawdaǵı qıyınshılıq — paydalanıwshınıń keleshektegi mútájliklerin ólshenetuǵın qásiyetlerge aylandırıw, sonda ónimdi paydalanıwshı tóleytuǵın bahada qanaatlandırıw beretuǵınday etip joybarlaw hám shıǵarıw múmkin boladı. Bul ańsat emes hám adam bul jumısta ádewir tabıslı bolǵanın sezgende, ol tutınıwshınıń mútájlikleri ózgergenin, báseklesler payda bolǵanın hám t.b. kóredi<ref name="Deming1988">W. E. Deming, "Out of the crisis: quality, productivity and competitive position". Cambridge University Press, 1988.</ref>.|author=U. Edvards Deming}} {{Blockquote|Sapanı injener de, marketing te, ulıwma basshılıq ta emes, al klient anıqlaydı. Ol klienttiń ónim yamasa xızmet penen baylanıslı haqıyqıy tájiriybesine tiykarlanadı hám onıń talaplarına — aytılǵan yamasa aytılmaǵan, sanalı yamasa tek sezilgen, texnikalıq jaqtan ólshenetuǵın yamasa pútkilley subektiv talaplarına salıstırıp ólshenedi. Básekili bazarda ol mudamı qozǵalıwshı nıshana bolıp tabıladı<ref name="Feigenbaum">A. V. Feigenbaum, "Total Quality Control", McGraw-Hill, 1983.</ref>.}} {{Blockquote|«Sapa» sóziniń bir neshe mánisi bar. Olardıń ekewi bul sózdiń qollanılıwında basım: 1. Sapa — klientlerdiń mútájliklerin qanaatlandıratuǵın hám sonıń menen ónimnen qanaatlanıwdı támiyinleytuǵın ónim qásiyetleri. 2. Sapa — kemshiliklerdiń joqlıǵı. Degen menen, usınday qollanbada «sapa» sóziniń qısqa anıqlamasın «qollanıwǵa jaramlılıq» dep standartlastırıw qolaylı<ref name="Juran1988">J.M. Juran, "Juran's Quality Control Handbook", McGraw-Hill, 1988.</ref>.}} Tom DeMarko «ónimniń sapası onıń dúnyanı qanshelli jaqsı tárepke ózgertetuǵınınıń funkciyası» ekenin usındı. Bunı programmalıq támiynat sapasın anıqlawda funkcional sapa hám paydalanıwshınıń qanaatlanıwı strukturalıq sapaǵa qaraǵanda áhmiyetlirek degen mániste túsindiriwge boladı. Jerald Vaynberg «Quality Software Management: Systems Thinking» kitabında usınǵan basqa anıqlama: «Sapa — qanday da bir adam ushın qun»<ref>{{Cite book|last=Weinberg|first=Gerald M.|title=Quality software management: Volume 1, Systems Thinking|publisher=Dorset House|year=1991|isbn=0-932633-22-6|location=New York, N.Y.|oclc=23870230}}</ref><ref>{{Cite book|last=Weinberg|first=Gerald M.|title=Quality software management: Volume 2, First-Order Measurement|publisher=Dorset House|year=1993|isbn=0-932633-22-6|location=New York, N.Y.|oclc=23870230}}</ref>. === Basqa mánisler hám talas-tartıslar === Sapanı anıqlawdaǵı qıyınshılıqlardıń biri sonda, «hámme onı túsinemen dep oylaydı»<ref>Crosby, P., ''Quality is Free'', McGraw-Hill, 1979</ref>, al programmalıq támiynat sapasınıń basqa anıqlamaları biznestegi sapa túsinigin táriyiplewdiń hár túrli usılların keńeytiwge tiykarlanıwı múmkin. Programmalıq támiynat sapası kóbinese sapanı támiyinlew<ref>{{Cite web|title=SUP.9 – Problem Resolution Management - Kugler Maag Cie|url=https://www.kuglermaag.com/automotive-spice/sup9-problem-resolution-management/|access-date=2021-02-25|website=www.kuglermaag.com}}</ref>, máselelerdi sheshiwdi basqarıw, sapa qadaǵalawı<ref name=":3">{{Cite web|last=Hoipt|date=2019-11-29|title=Organizations often use the terms 'Quality Assurance' (QA) vs 'Quality Control' (QC)…|url=https://medium.com/truemoney-engineering/organizations-often-use-the-terms-quality-assurance-qa-vs-quality-control-qc-24f673d32d6e|access-date=2021-02-25|website=Medium|language=en}}</ref> yamasa DevOps penen shatastırıladı. Ol bul tarawlar menen kesilisedi (PMI anıqlamaların da qarań), biraq ol tek testlewge ǵana emes, al processlerge, basqarıwǵa, jetilistiriwlerge, bahalawlarǵa hám t.b. de itibar qaratatuǵınlıǵı menen ayrılıp turadı<ref name=":3" />. Programmalıq támiynat sapasın islep shıǵıwshılardıń sheshim qabıl etiwinde ámeliy túrde qollanıla alatuǵınday etip ólshew qıyın. Bul qıyınshılıq birli-yarım quramalılıq yamasa xızmet kórsetiwge jaramlılıq sıyaqlı kóplegen sapa qásiyetleriniń kóp ólshemli bolıwı hám olardıń bir metrika menen tolıq kórsetile almawı sebepli payda boladı<ref>{{cite arXiv|last1=Tempero |first1=Ewan |title=Making Software Metrics Useful |date=2026-03-16 |eprint=2603.16012 |last2=Ralph |first2=Paul |class=cs.SE }}</ref>. {{Anchor|SoftwareQualityMeasurement}} == Ólshew == Bul bólimde keltirilgen túsinikler programmalıq támiynattıń strukturalıq sapasına da, funkcional sapasına da qollanılsa da, keyingisin ólshew tiykarınan [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] arqalı ámelge asırıladı<ref>{{Cite journal|last1=Wallace|first1=D.|last2=Watson|first2=A. H.|last3=Mccabe|first3=T. J.|date=1996-08-01|title=Structured Testing: A Testing Methodology Using the Cyclomatic Complexity Metric|journal=NIST |url=https://www.nist.gov/publications/structured-testing-testing-methodology-using-cyclomatic-complexity-metric|language=en}}</ref>. Testlew jetkiliksiz: bir izertlewge sáykes, «ayırım programmistler óz programmalıq támiynatındaǵı qátelerdi tabıwda 50 procentten az nátiyjeli. Al testlewdiń kópshilik formaları tek 35 procent nátiyjeli. Bul [programmalıq támiynattıń] sapasın anıqlawdı qıyınlastıradı»<ref>{{Cite web|last=Bellairs|first=Richard|title=What Is Code Quality? And How to Improve Code Quality|url=https://www.perforce.com/blog/sca/what-code-quality-and-how-improve-code-quality|access-date=2021-02-28|website=Perforce Software|language=en}}</ref>. === Kirisiw === [[Fayl:SoftwareQualityCharacteristicAttributeRelationship.png|thumb|upright=1.4|Programmalıq támiynattıń qálegen qásiyetleri (oń tárepte) hám ólshenetuǵın atributları (shep tárepte) arasındaǵı baylanıs]] Programmalıq támiynat sapasın ólshew sistemanıń yamasa programmalıq támiynattıń qálegen qásiyetlerge qanday dárejede iye ekenin sanlıq túrde anıqlawǵa baylanıslı. Bul sapalıq yamasa sanlıq usıllar yamasa ekewiniń aralaspası arqalı ámelge asırıladı. Eki jaǵdayda da hárbir qálegen qásiyet ushın ólshenetuǵın atributlar jıynaǵı bar. Olardıń programmalıq támiynatta yamasa sistemada bar bolıwı ádette usı qásiyet penen korrelyaciyalanadı hám baylanıslı boladı. Mısalı, kóshpelilik penen baylanıslı atribut — programmadaǵı maqsetli platformaǵa ǵárezli operatorlardıń sanı. Anıǵıraq aytqanda, Sapa funkciyasın jayıw (QFD) tásilin qollanǵanda, bul ólshenetuǵın atributlar joqarıdaǵı programmalıq támiynat sapası anıqlamasındaǵı «nelerdi» ámelge asırıw ushın orınlanıwı kerek bolǵan «qalaylar» bolıp tabıladı. Programmalıq támiynat sapasın basqarıwda qollanılatuǵın atributlar menen metrikalardıń strukturası, klassifikaciyası hám terminologiyası ISO 9126-3 hám onnan keyingi ISO/IEC 25000:2005 sapa modelinen alınǵan yamasa ajıratıp alınǵan. Tiykarǵı itibar ishki strukturalıq sapaǵa baǵdarlanǵan. Biznes qosımshalarınıń arxitekturası sıyaqlı belgili bir tarawlardı hám maǵlıwmatlarǵa kiriw hám olardı qayta islew yamasa tranzakciyalar túsinigi sıyaqlı texnikalıq qásiyetlerdi qarastırıw ushın kishi kategoriyalar dúzilgen. Programmalıq támiynat sapasınıń qásiyetleri hám olardıń ólshenetuǵın atributları arasındaǵı ǵárezlilik teregi oń táreptegi diagrammada kórsetilgen. Onda paydalanıwshı (oń tárepte) yamasa biznes sistemasınıń iyesi ushın áhmiyetli bolǵan 5 qásiyettiń hárbiri ólshenetuǵın atributlarǵa (shep tárepte) ǵárezli: * Qosımsha arxitekturasınıń ámeliyatları * Kodlaw ámeliyatları * Qosımshanıń quramalılıǵı * Hújjetler * Kóshpelilik * Texnikalıq hám funkcional kólem Programmalastırıw qáteleri menen óndiristegi kemshilikler arasındaǵı korrelyaciyalar kodtaǵı tiykarǵı qátelerdiń derek kodındaǵı ulıwma qátelerdiń 92 procentin quraytuǵının kórsetedi. Kod dárejesindegi bul kóp sanlı máseleler aqır-aqıbetinde óndiristegi kemshiliklerdiń tek 10 procentin quraydı. Arxitektura dárejesindegi jaman programmalıq injiniring ámeliyatları ulıwma kemshiliklerdiń tek 8 procentin quraydı, biraq máselelerdi dúzetiwge jumsalǵan kúshtiń yarımınan kóbin aladı hám óndiristegi isenimlilik, qáwipsizlik hám nátiyjelilik boyınsha awır máselelerdiń 90 procentine alıp keledi<ref>{{Cite web|title=OMG Whitepaper {{!}} CISQ - Consortium for Information & Software Quality|url=https://www.it-cisq.org/omg-cisq-wp/index.htm|access-date=2021-02-26|website=www.it-cisq.org}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.omg.org/CISQ_compliant_IT_Systemsv.4-3.pdf |title=How to Deliver Resilient, Secure, Efficient and Agile IT Systems in Line with CISQ Recommendations - Whitepaper &#124; Object Management Group |access-date=2013-10-18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228132152/http://www.omg.org/CISQ_compliant_IT_Systemsv.4-3.pdf |archive-date=2013-12-28 }}</ref>. ===Kodqa tiykarlanǵan analiz=== Programmalıq támiynattı ólshewdiń bar usıllarınıń kópshiligi derek kodın ayırım kórsetpeler<ref>{{Cite web|title=Software Size Measurement: A Framework for Counting Source Statements|url=https://resources.sei.cmu.edu/library/asset-view.cfm?assetid=11689|access-date=2021-02-24|website=resources.sei.cmu.edu| date=31 August 1992 |language=en}}</ref>, tokenler<ref>{{Cite book|last=Halstead|first=Maurice H.|url=https://dl.acm.org/doi/book/10.5555/540137|title=Elements of Software Science (Operating and programming systems series)|date=1977|publisher=Elsevier Science Inc.|isbn=978-0-444-00205-1|location=USA|doi=}}</ref>, basqarıw strukturaları (quramalılıq) hám obektler<ref>{{Cite journal|last1=Chidamber|first1=S. R.|last2=Kemerer|first2=C. F.|date=June 1994|title=A metrics suite for object oriented design|journal=IEEE Transactions on Software Engineering|volume=20|issue=6|pages=476–493|doi=10.1109/32.295895|bibcode=1994ITSEn..20..476C |issn=1939-3520|hdl=1721.1/48424|s2cid=9493847 |hdl-access=free}}</ref> boyınsha sintaksislik tallaw nátiyjesinde alınǵan qosımshanıń strukturalıq elementlerin sanaydı. Programmalıq támiynat sapasın ólshew sistemanıń yamasa programmalıq támiynattıń usı ólshemler boyınsha qanday dárejede bahalanatuǵının sanlıq túrde anıqlawǵa baylanıslı. Jıynaqlanǵan kórinisti alıw ushın analizdi sapalıq yamasa sanlıq tásil yamasa ekewiniń aralaspası arqalı ótkeriwge boladı [mısalı, ólshenip atırǵan faktorlar arasındaǵı salıstırmalı áhmiyetti kórsetetuǵın salmaqlı ortasha mánis(ler)di qollanıp]. Programmalıq támiynat sapasın sızıqlı úziliksizlikte qaraytuǵın bul kózqaras diskret áhmiyetli programmalastırıw qátelerin anıqlaw menen tolıqtırılıwı kerek. Bul hálsizlikler test jaǵdayınıń ótpewine alıp kelmewi múmkin, biraq olar belgili bir jaǵdaylarda apatlı úzilislerge, ónimliliktiń tómenlewine, qáwipsizliktiń buzılıwına, maǵlıwmatlardıń buzılıwına hám basqa da kóplegen máselelerge<ref>{{Cite book|last=Nygard|first=Michael|title=Release It!|date=2007|others=an O'Reilly Media Company Safari|publisher=Pragmatic Bookshelf |isbn=978-0978739218|edition=1st|oclc=1102387436}}</ref> alıp keliwi múmkin bolǵan jaman ámeliyatlardıń nátiyjesi bolıp tabıladı. Bunday máseleler jıynaqlanǵan ólshewlerge tiykarlanǵan bahaǵa qaramastan, berilgen sistemanı de-fakto qollanıwǵa jaramsız etedi. Hálsizliktiń belgili mısalı — qosımshalardı qáwipsizliktiń buzılıwına ushıratatuǵın derek kodındaǵı hálsizlikler repozitoriyi bolǵan Ulıwma hálsizlikler dizimi (Common Weakness Enumeration, CWE)<ref>{{Cite web|url=https://cwe.mitre.org/|title=CWE - Common Weakness Enumeration|website=cwe.mitre.org|access-date=2016-05-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160510002103/http://cwe.mitre.org/|archive-date=2016-05-10}}</ref>. Qosımshanıń áhmiyetli qásiyetlerin ólshew, joqarıdaǵı súwrette kórsetilgenindey, qosımshanıń arxitekturasınıń, kodlanıwınıń hám kod ishindegi hújjetleriniń strukturalıq atributların ólshewdi óz ishine aladı. Solay etip, hárbir qásiyetke qosımshadaǵı abstrakciyanıń kóp dárejelerindegi atributlar tásir etedi. Eger qásiyettiń ólshemi biznеske tásir etetuǵın sapa nátiyjeleriniń qunlı boljawshısı bolıwı kerek bolsa, olardıń barlıǵı usı ólshemdi esaplawǵa kirgiziliwi kerek. Joqarıdaǵı súwrette kórsetilgen qásiyetlerdiń ólshemlerin esaplawdıń qatlamlı tásilin birinshi bolıp Boem hám onıń TRW kompaniyasındaǵı kásiplesleri usınǵan (Boehm, 1978)<ref>Boehm, B., Brown, J.R., Kaspar, H., Lipow, M., MacLeod, G.J., & Merritt, M.J. (1978). Characteristics of Software Quality. North-Holland.</ref> hám bul tásil ISO 9126 hám 25000 seriyalı standartlarda qollanılǵan. Bul atributlardı qosımshanıń derek kodın statikalıq analizlewdiń sintaksislik tallaw nátiyjelerinen ólshewge boladı. Hátte qosımshalardıń isenimlilik hám ónimlilik nátiyjeliligi sıyaqlı dinamikalıq qásiyetleriniń de sebepleri qosımshanıń statikalıq strukturasında jatadı. Strukturalıq sapanı analizlew hám ólshew sistemanıń konceptual hám logikalıq arxitekturasın birgelikte anıqlaytuǵın principler menen standartlarǵa qatnaslı [[Derek kodı|derek kodın]], [[Programmalıq támiynat arxitekturası|arxitekturanı]], [[Freymvork|programmalıq freymvorktı]] hám maǵlıwmatlar bazası sxemasın analizlew arqalı ótkeriledi. Bul ádette islep shıǵıw quralları ótkeretuǵın, tiykarınan ámelge asırıwǵa baylanıslı máselelerge itibar beretuǵın hám dúzetiw (debugging) hám [[Programmalıq támiynattı testlew|testlew]] iskerliginde júdá áhmiyetli bolǵan ápiwayı, jergilikli, komponent dárejesindegi kod analizinen ayırmashılıqqa iye. === Isenimlilik === Tómen isenimliliktiń tiykarǵı sebepleri jaqsı arxitekturalıq hám kodlaw ámeliyatlarına ámel etpewdiń birikpesinde jatadı. Bul sáykessizlikti qosımshanıń statikalıq sapa atributların ólshew arqalı anıqlawǵa boladı. Qosımshanıń isenimliliginiń tiykarında turǵan statikalıq atributlardı bahalaw biznes táwekeliniń dárejesin hám qosımsha paydalanıwǵa berilgende onda júz beretuǵın itimal buzılıwlar menen kemshiliklerdiń itimallıǵın bahalawǵa múmkinshilik beredi. Isenimlilikti bahalaw keminde tómendegi programmalıq injiniringtiń eń jaqsı ámeliyatların hám texnikalıq atributların tekseriwdi talap etedi: * Qosımsha arxitekturasınıń ámeliyatları * Kodlaw ámeliyatları * Algoritmlerdiń quramalılıǵı * Programmalastırıw ámeliyatlarınıń quramalılıǵı * Obektke baǵdarlanǵan hám strukturalıq programmalastırıwdıń eń jaqsı ámeliyatlarına sáykeslik (qollanılatuǵın jaǵdayda) * Komponentlerdi yamasa úlgilerdi qayta qollanıw koefficienti * «Paslas» programmalastırıw * Qátelerdi hám ayrıqsha jaǵdaylardı qayta islew (barlıq qatlamlar ushın — GUI, Logika hám Maǵlıwmatlar) * Kóp qatlamlı dizaynǵa sáykeslik * Resurslardıń sheklerin basqarıw * Programmalıq támiynattıń kútilmegen minez-qulıqqa alıp keletuǵın úlgilerden qashıwı * Programmalıq támiynattıń maǵlıwmatlardıń tutaslıǵın hám izbe-izligin basqarıwı * Tranzakciyalardıń quramalılıq dárejesi Qosımsha arxitekturasına hám qollanılǵan úshinshi tárep komponentlerine (mısalı, sırtqı kitapxanalarǵa yamasa freymvorklarǵa) qarap, jetkerip berilgen programmalıq támiynattıń isenimliligin jaqsıraq bahalawdı támiyinlew ushın joqarıdaǵı eń jaqsı ámeliyatlar diziminiń úlgisi boyınsha arnawlı tekseriwler anıqlanıwı kerek. === Nátiyjelilik === Isenimliliktegi sıyaqlı, ónimlilik nátiyjeliliginiń tómenliginiń sebepleri kóbinese qosımshanıń statikalıq sapa atributların ólshew arqalı anıqlawǵa bolatuǵın jaqsı arxitekturalıq hám kodlaw ámeliyatlarınıń buzılıwlarında jatadı. Bul statikalıq atributlar ásirese quramalı algoritmlerdi yamasa úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı qayta islew ushın joqarı orınlanıw tezligin talap etetuǵın qosımshalarda paydalanıw waqtındaǵı ónimliliktiń itimal tar orınların hám keleshektegi masshtablanıwshılıq máselelerin boljaydı. Ónimlilik nátiyjeliligin bahalaw keminde tómendegi programmalıq injiniringtiń eń jaqsı ámeliyatların hám texnikalıq atributların tekseriwdi talap etedi: * Qosımsha arxitekturasınıń ámeliyatları * Qımbat hám/yamasa aralıqtaǵı resurslar menen tiyisli óz-ara tásir * Maǵlıwmatlarǵa kiriw ónimliligi hám maǵlıwmatlardı basqarıw * Yadtı, tarmaqtı hám disk keńisligin basqarıw * Kodlaw ámeliyatlarına sáykeslik<ref name=":0" /> (kodlawdıń eń jaqsı ámeliyatları) === Qáwipsizlik === Programmalıq támiynat sapası programmalıq támiynat qáwipsizligin de óz ishine aladı<ref>{{Cite web|date=2019-05-24|title=Code quality and code security: How are they related? {{!}} Synopsys|url=https://www.synopsys.com/blogs/software-security/code-quality-code-security/|access-date=2021-03-09|website=Software Integrity Blog|language=en-US}}</ref>. Kóplegen qáwipsizlik hálsizlikleri SQL inekciya yamasa saytlar aralıq skriptlew (XSS) sıyaqlı tómen kodlaw hám arxitekturalıq ámeliyatlardıń nátiyjesinde payda boladı<ref>{{Cite web|date=2020|title=Cost of a Data Breach Report 2020 {{!}} IBM|url=https://www.ibm.com/security/digital-assets/cost-data-breach-report/|access-date=2021-03-09|website=www.ibm.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-08-27|title=Key Takeaways from the 2020 Cost of a Data Breach Report|url=https://www.bluefin.com/bluefin-news/key-takeaways-ibm-ponemons-2020-cost-data-breach-report/|access-date=2021-03-09|website=Bluefin|language=en-US}}</ref>. Olar CWE<ref>{{cite web |url=http://cwe.mitre.org/ |title=CWE - Common Weakness Enumeration |publisher=Cwe.mitre.org |access-date=2013-10-18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014120515/http://cwe.mitre.org/ |archive-date=2013-10-14 }}</ref> hám Karnegi-Mellon universitetiniń SEI/Kompyuter avariyalıq orayı (CERT) júrgizetuǵın dizimlerde jaqsı hújjetlestirilgen<ref name=":0">{{Cite web|title=SEI CERT Coding Standards - CERT Secure Coding - Confluence|url=https://wiki.sei.cmu.edu/confluence/display/seccode/SEI+CERT+Coding+Standards|access-date=2021-02-24|website=wiki.sei.cmu.edu}}</ref>. Qáwipsizlikti bahalaw keminde tómendegi programmalıq injiniringtiń eń jaqsı ámeliyatların hám texnikalıq atributların tekseriwdi talap etedi: * Qáwipsizlikti esapqa alatuǵın hám qorǵanıwdı kúsheytetuǵın islep shıǵıw processin ámelge asırıw hám basqarıw, mısalı, Qáwipsiz islep shıǵıwdıń ómirlik cikli (Microsoft) yamasa IBM kompaniyasınıń Qáwipsiz injeneriya freymvorkı<ref>{{Cite book|url=https://www.redbooks.ibm.com/abstracts/redp4641.html?Open|title=Security in Development: The IBM Secure Engineering Framework {{!}} IBM Redbooks|date=2016-09-30|language=en-US}}</ref>. * Qosımshanıń qáwipsiz arxitekturası ámeliyatları<ref>{{Cite book|url=https://www.redbooks.ibm.com/abstracts/sg246014.html?Open|title=Enterprise Security Architecture Using IBM Tivoli Security Solutions {{!}} IBM Redbooks|date=2016-09-30|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Secure Architecture Design Definitions {{!}} CISA|url=https://us-cert.cisa.gov/ics/Secure-Architecture-Design-Definitions|access-date=2021-03-09|website=us-cert.cisa.gov}}</ref> * Kóp qatlamlı dizaynǵa sáykeslik * Qáwipsizliktiń eń jaqsı ámeliyatları (kiris maǵlıwmatların validaciyalaw, SQL inekciya, saytlar aralıq skriptlew, kiriwdi qadaǵalaw hám t.b.)<ref>{{Cite web|title=OWASP Foundation {{!}} Open Source Foundation for Application Security|url=https://owasp.org/|access-date=2021-02-24|website=owasp.org|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sans.org/top25-programming-errors/ |title=CWE's Top 25 |publisher=Sans.org |access-date=2013-10-18}}</ref> * Qáwipsiz hám jaqsı programmalastırıw ámeliyatları<ref name=":0" /> * Qátelerdi hám ayrıqsha jaǵdaylardı qayta islew === Xızmet kórsetiwge jaramlılıq === Xızmet kórsetiwge jaramlılıq modullilik, túsiniklilik, ózgertiliwshilik, testlewge jaramlılıq, qayta qollanıwshılıq hám bir islep shıǵıw toparınan ekinshisine beriliwshilik túsiniklerin óz ishine aladı. Olar kod dárejesindegi áhmiyetli máseleler túrinde bolmaydı. Kerisinshe, xızmet kórsetiwge tómen jaramlılıq ádette hújjetlestiriw, quramalılıqtan qashıw strategiyası hám tiykarǵı programmalastırıw ámeliyatları boyınsha eń jaqsı ámeliyatlardıń mıńlaǵan kishi buzılıwlarınıń nátiyjesi bolıp tabıladı. Usı ámeliyatlar taza hám ańsat oqılatuǵın kod penen tártipsiz hám qıyın oqılatuǵın kod arasındaǵı ayırmashılıqtı anıqlaydı<ref>[http://www.ifsq.org/resources/level-2/booklet.pdf IfSQ Level-2 A Foundation-Level Standard for Computer Program Source Code] ([https://web.archive.org/web/20111027000121/http://www.ifsq.org/resources/level-2/booklet.pdf arxiv nusqası], 2011-10-27), Second Edition August 2008, Graham Bolton, Stuart Johnston, IfSQ, Institute for Software Quality.</ref>. Xızmet kórsetiwge jaramlılıqtı bahalaw tómendegi programmalıq injiniringtiń eń jaqsı ámeliyatların hám texnikalıq atributların tekseriwdi talap etedi: * Qosımsha arxitekturasınıń ámeliyatları * Derek kodına engizilgen arxitektura, programma hám kod hújjetleri * Kodtıń oqılıwshılıǵı * Kodtıń «iyisleri» (code smells) * Tranzakciyalardıń quramalılıq dárejesi * Algoritmlerdiń quramalılıǵı * Programmalastırıw ámeliyatlarınıń quramalılıǵı * Obektke baǵdarlanǵan hám strukturalıq programmalastırıwdıń eń jaqsı ámeliyatlarına sáykeslik (qollanılatuǵın jaǵdayda) * Komponentlerdi yamasa úlgilerdi qayta qollanıw koefficienti * Dinamikalıq kodlawdıń qadaǵalanatuǵın dárejesi * Baylanıslılıq koefficienti * «Paslas» programmalastırıw * Hújjetler * Apparatlıq támiynattan, operaciyalıq sistemadan, aralıq programmalıq támiynattan, programmalıq komponentlerden hám maǵlıwmatlar bazasınan ǵárezsizlik * Kóp qatlamlı dizaynǵa sáykeslik * Kóshpelilik * Programmalastırıw ámeliyatları (kod dárejesinde) * Qaytalanatuǵın kodtıń hám funkciyalardıń azaytılıwı * Derek kodı fayllarınıń shólkemlestiriliwiniń tazalıǵı Xızmet kórsetiwge jaramlılıq Uord Kanningemniń texnikalıq qarız túsinigi menen tıǵız baylanıslı. Texnikalıq qarız — xızmet kórsetiwge jaramlılıqtıń jetispewshiliginen kelip shıǵatuǵın qárejetlerdiń kórinisi. Xızmet kórsetiwge jaramlılıqtıń tómen bolıw sebeplerin abaysız hám aqılǵa muwapıq, sonday-aq qasaqana hám qasaqana emes dep bóliwge boladı<ref>{{cite web|url=http://martinfowler.com/bliki/TechnicalDebtQuadrant.html|title=TechnicalDebtQuadrant|last1=Fowler|first1=Martin|date=October 14, 2009|access-date=February 4, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130202111651/http://martinfowler.com/bliki/TechnicalDebtQuadrant.html|archive-date=February 2, 2013}}</ref><ref>{{cite web | title=Code quality: a concern for businesses, bottom lines, and empathetic programmers | website=Stack Overflow | date=2021-10-18 | url=https://stackoverflow.blog/2021/10/18/code-quality-a-concern-for-businesses-bottom-lines-and-empathetic-programmers/ | access-date=2023-12-05}}</ref>. Olar kóbinese islep shıǵıwshılardıń qábiletiniń jetispewshiliginen, waqıttıń hám maqsetlerdiń jetispewshiliginen, olardıń abaysızlıǵınan hám hújjetlerdi, ásirese xızmet kórsetiwge jaramlı [[Derek kodı|derek kodın]] jaratıwdıń qunı menen onnan alınatuǵın payda arasındaǵı sáykessizlikten kelip shıǵadı<ref>{{cite book |chapter=Architectural design and documentation: Waste in agile development?|last1=Prause|first1=Christian|title=2012 International Conference on Software and System Process (ICSSP)|pages=130–134|last2=Durdik|first2=Zoya|date=June 3, 2012|publisher=IEEE Computer Society|doi=10.1109/ICSSP.2012.6225956|isbn=978-1-4673-2352-9|s2cid=15216552|url=https://publica.fraunhofer.de/documents/N-216042.html }}</ref>. === Kólem === Programmalıq támiynattıń kólemin ólshew pútkil derek kodınıń, sonıń ishinde maǵlıwmatlar bazası strukturasınıń skriptleriniń, maǵlıwmatlardı qayta islewdiń derek kodınıń, komponentlerdiń tema atlarınıń, konfiguraciya fayllarınıń hám t.b. durıs jıynalıwın talap etedi. Tiykarınan programmalıq támiynat kóleminiń ólshenetuǵın eki túri bar: texnikalıq kólem hám funkcional kólem: * Keń táriyiplengen bir neshe texnikalıq kólemdi ólshew usılı bar. Eń keń tarqalǵan texnikalıq kólemdi ólshew usılı — hárbir texnologiya boyınsha kod qatarlarınıń sanı (#LOC), fayllardıń, funkciyalardıń, klaslardıń, kestelerdiń hám t.b. sanı. Olardan keri esaplaw (backfiring) arqalı funkcional noqatlardı esaplawǵa boladı. * Funkcional kólemdi ólshewdiń eń keń tarqalǵan usılı — funkcional noqatlardı analizlew. Funkcional noqatlardı analizlew jetkerip beriletuǵın programmalıq támiynattıń kólemin paydalanıwshı kózqarasınan ólsheydi. Funkcional noqatlar boyınsha kólemdi ólshew paydalanıwshı talaplarına tiykarlanıp ótkeriledi hám islep shıǵıwshı/bahalawshı ushın kólemdi de, qundı da (jetkerip beriletuǵın funkcionallıqtı) anıq kórsetedi, sonday-aq klientke jetkerip beriletuǵın biznes funkcionallıǵın sáwlelendiredi. Usıl paydalanıwshı tanıy alatuǵın kiris maǵlıwmatların, shıǵıs maǵlıwmatların hám maǵlıwmat saqlaǵıshların anıqlawdı hám olarǵa salmaq beriwdi óz ishine aladı. Keyin kólem mánisin programmalıq támiynattı jetkerip beriwdi hám ónimlilikti sanlıq anıqlaw hám bahalaw ushın kóplegen ólshemler menen birge qollanıwǵa boladı (bir funkcional noqattı islep shıǵıw qunı; bir funkcional noqatqa jetkerip berilgen kemshilikler; bir xızmetker-ayǵa funkcional noqatlar). Funkcional noqatlardı analizlew arqalı kólemdi ólshew standartın Funkcional noqatlar paydalanıwshılarınıń xalıqaralıq toparı (IFPUG) qollap-quwatlaydı. Onı programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń ómirlik cikliniń erte basqıshında qollanıwǵa boladı hám ol azmaz anıq emes keri esaplaw usılı sıyaqlı kod qatarlarına baylanıslı emes. Usıl texnologiyaǵa ǵárezsiz hám onı shólkemler hám tarmaqlar aralıq salıstırmalı analiz ushın qollanıwǵa boladı. Funkcional noqatlardı analizlew payda bolǵannan berli onıń bir neshe variantı rawajlandı hám funkcional kólemdi ólshew usılları toparı keńeyip, COSMIC, NESMA, Qollanıw jaǵdayı noqatları (Use Case Points), FP Lite, Erte hám tez funkcional noqatlar hám eń sońǵısı Tariyx noqatları (Story Points) sıyaqlı kólemdi ólshewlerdi óz ishine aldı. Funkcional noqat statistikalıq anıqlıqtıń tariyxına iye hám ol qosımshalardı islep shıǵıwdı basqarıw (ADM) yamasa autsorsing boyınsha kóplegen kelisimlerde jumıstı ólshewdiń ulıwma birligi retinde qollanılǵan. Ol xızmetler kórsetiletuǵın hám ónimlilik ólshenetuǵın «valyuta» xızmetin atqardı. Funkcional noqat metodologiyasınıń ulıwma sheklewleriniń biri sonda, ol qol menen orınlanatuǵın process, sonlıqtan qosımshalardı islep shıǵıw yamasa autsorsing boyınsha kelisimler sıyaqlı iri kólemli baslamalarda ol kóp miynetti talap etiwi hám qımbat bolıwı múmkin. Metodologiyanı qollanıwdıń bul unamsız tárepi tarawdaǵı IT basshıların programmalıq támiynattıń kólemin ólshewdi avtomatlastırıw ushın esaplanatuǵın metrikalar standartın engiziwge baǵdarlanǵan IT programmalıq támiynatınıń sapası boyınsha konsorciumdı dúziwge iytermelegen sebep bolıwı múmkin. Al IFPUG qol menen orınlanatuǵın tásildi alǵa súriwdi dawam etedi, sebebi onıń iskerliginiń kópshiligi funkcional noqatlardı esaplawshılardı sertifikaciyalawǵa tiykarlanǵan. CISQ kólemdi ólshewdi qárejetlerdi bahalawdı, barıstı baqlawdı yamasa programmalıq támiynat proektin basqarıwdıń basqa baylanıslı iskerliklerin qollap-quwatlaw ushın programmalıq támiynattıń kólemin bahalaw dep anıqlaydı. Eki standart qollanıladı: programmalıq támiynattıń funkcional kólemin ólshew ushın ''Avtomatlastırılǵan funkcional noqatlar'' hám funkcional hám funkcional emes kodtıń kólemin bir ólshemde ólshew ushın ''Avtomatlastırılǵan jetilistiriw noqatları''<ref>{{Cite web|title=Software Sizing Standards {{!}} CISQ - Consortium for Information & Software Quality|url=https://www.it-cisq.org/standards/software-sizing-standards/|access-date=2021-01-28|website=www.it-cisq.org}}</ref>. === Áhmiyetli programmalastırıw qátelerin anıqlaw === {{Anchor|CriticalProgrammingErrors}} Áhmiyetli programmalastırıw qáteleri — biznestiń úziliske ushırawınıń eń joqarı, dárhal yamasa uzaq múddetli táwekeline alıp keletuǵın belgili bir arxitekturalıq hám/yamasa kodlaw boyınsha jaman ámeliyatlar<ref>{{Cite web|title=Why Software fails|url=https://spectrum.ieee.org/why-software-fails|access-date=2021-03-20|website=IEEE Spectrum: Technology, Engineering, and Science News|date=2 September 2005|language=en}}</ref>. Olar kóbinese texnologiyaǵa baylanıslı bolıp, kontekstke, biznes maqsetlerine hám táwekellerge kúshli baylanıslı boladı. Geyparalar atlandırıw qaǵıydalarına ámel etiwdi ápiwayı nárse dep esaplawı múmkin, al basqalar — mısalı, bilimlerdi beriwge tiykar tayarlap atırǵanlar — onı júdá áhmiyetli dep esaplaydı. Áhmiyetli programmalastırıw qátelerin CISQ qásiyetleri boyınsha da klassifikaciyalawǵa boladı. Tómende ápiwayı mısal berilgen: * Isenimlilik ** Kútilmegen minez-qulıqqa alıp keletuǵın programmalıq úlgilerden qashıw (inicializaciyalanbaǵan ózgeriwshi, null kórsetkishler hám t.b.) ** Insert, Update, Delete, Create Table yamasa Select operaciyaların orınlaytuǵın metodlar, proceduralar hám funkciyalar qátelerdi basqarıwdı óz ishine alıwı kerek ** Kóp aǵımlı funkciyalar aǵım ushın qáwipsiz etip jasalıwı kerek, mısalı, servletlerde yamasa Struts háreket klaslarında nusqa maydanları/final emes statikalıq maydanlar bolmawı kerek * Nátiyjelilik ** Tarmaq trafigin azaytıw ushın klient sorawlarınıń (kiris hám maǵlıwmat sorawlarınıń) orayılastırılıwın támiyinlew ** Úlken kestelerge qarata cikl ishinde indeksti qollanbaytuǵın SQL sorawlarınan qashıw * Qáwipsizlik ** Servlet klaslarında final statikalıq bolmaǵan maydanlardan qashıw ** Qátelerdi basqarıwdı óz ishine almaytuǵın maǵlıwmatlarǵa kiriwden qashıw ** Basqarıwdıń qaytarıw kodların tekseriw hám qátelerdi qayta islew mexanizmlerin ámelge asırıw ** Saytlar aralıq skriptlew kemshiliklerinen yamasa SQL inekciya kemshiliklerinen qashıw ushın kiris maǵlıwmatlarınıń validaciyasın támiyinlew * Xızmet kórsetiwge jaramlılıq ** Túsinikliligin jaqsılaw ushın tereń miyraslıq tereklerinen hám tereń ishki jaylasıwdan qashıw kerek ** Ózgerislerdiń tarqalıwınan qashıw ushın moduller bir-biri menen hálsiz baylanıslı (shıǵıs baylanısları, aralıq elementler) bolıwı kerek ** Birdey ataw qaǵıydalarınıń orınlanıwın támiyinlew === Operaciyalıq sapa modelleri === Squale hám Quamoco<ref>{{Cite journal|title = Operationalised product quality models and assessment: The Quamoco approach|url = https://elib.uni-stuttgart.de/opus/volltexte/2015/9916/pdf/quamoco.pdf|journal = Information and Software Technology|date = 2015|pages = 101–123|volume = 62|doi = 10.1016/j.infsof.2015.02.009|first1 = Stefan|last1 = Wagner|first2 = Andreas|last2 = Goeb|first3 = Lars|last3 = Heinemann|first4 = Michael|last4 = Kläs|first5 = Constanza|last5 = Lampasona|first6 = Klaus|last6 = Lochmann|first7 = Alois|last7 = Mayr|first8 = Reinhold|last8 = Plösch|first9 = Andreas|last9 = Seidl|arxiv = 1611.09230|s2cid = 10992384}}</ref> sıyaqlı sapa modelleri boyınsha jańa usınıslar sapa atributlarınıń anıqlamasın hám ólshewdi tikkeley biriktiriwdi alǵa súredi. Sapa atributların bóleklerge bóliw yamasa hátte qosımsha qatlamlardı anıqlaw arqalı quramalı, abstrakt sapa atributları (mısalı, isenimlilik yamasa xızmet kórsetiwge jaramlılıq) basqarıwǵa hám ólshewge qolaylıraq boladı. Bul sapa modelleri sanaatlıq kontekstlerde qollanılǵan, biraq keń tarqalmaǵan. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Programmalıq támiynat sapası]] [[Kategoriya:Sistemalı oylaw]] [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] [[Kategoriya:Derek kodı]] sswjo0cg596txo7bukkonwgr86vmb98 0 49104 276257 2026-10-25T14:06:36Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «'''Tosınnan testlew''' — programmalar tosınnan alınǵan, ǵárezsiz kiris maǵlıwmatların generaciyalaw arqalı testlenetuǵın [[Qara qutı testlewi|«qara qutı»]] [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] usılı. Testtiń nátiyjesi ótti me yamasa ótpedi me ekenin tekseriw ushın shıǵıs nátiyjeleri programmalıq támiynattıń specifikaciyaları menen salıstırıladı<ref name="Hamlet94"/>. Specifikaciyalar bolmaǵ...» 276257 wikitext text/x-wiki '''Tosınnan testlew''' — programmalar tosınnan alınǵan, ǵárezsiz kiris maǵlıwmatların generaciyalaw arqalı testlenetuǵın [[Qara qutı testlewi|«qara qutı»]] [[Programmalıq támiynattı testlew|programmalıq támiynattı testlew]] usılı. Testtiń nátiyjesi ótti me yamasa ótpedi me ekenin tekseriw ushın shıǵıs nátiyjeleri programmalıq támiynattıń specifikaciyaları menen salıstırıladı<ref name="Hamlet94"/>. Specifikaciyalar bolmaǵan jaǵdayda tildiń ayrıqsha jaǵdayları qollanıladı. Bul eger testti orınlaw waqtında ayrıqsha jaǵday payda bolsa, programmada nasazlıq bar ekenin bildiredi. Tosınnan testlew sonday-aq bir tárepleme testlewden qashıw usılı retinde de qollanıladı. ==Tosınnan testlewdiń tariyxı== Apparatlıq támiynattı tosınnan testlewdi birinshi bolıp 1971-jılı Melvin Breyer qarastırǵan, al onıń nátiyjeliligin bahalawǵa baǵdarlanǵan dáslepki jumıstı 1975-jılı Pratima hám Vishvani Agraval ótkergen<ref>{{cite journal|title=Probabilistic Analysis of Random Test Generation Method for Irredundant Combinational Logic Networks|first1=P.|last1=Agrawal|first2=V. D.|last2=Agrawal|date=1 July 1975|journal=IEEE Transactions on Computers|volume=C-24|issue=7|pages=691–695|doi=10.1109/T-C.1975.224289}}</ref>. Programmalıq támiynatta tosınnan testlewdi 1984-jılı Duran hám Ntafos qarastırǵan<ref>{{cite journal|title=An Evaluation of Random Testing|first1=J. W.|last1=Duran|first2=S. C.|last2=Ntafos|date=1 July 1984|journal=IEEE Transactions on Software Engineering|volume=SE-10|issue=4|pages=438–444|doi=10.1109/TSE.1984.5010257}}</ref>. Gipotezalardı tekseriwdi tosınnan testlewdiń teoriyalıq tiykarı retinde qollanıwdı Xauden ''Functional Testing and Analysis'' kitabında táriyipledi. Kitapta sonday-aq buzılıwlar jiyiligi 1/''n''-nen aspaytuǵınına keminde 1-1/''n'' isenimge iye bolıw ushın kerekli testler sanın (''n'') bahalawdıń ápiwayı formulası da islep shıǵılǵan. Formula — ''n''log''n'' tómengi shegarası. Ol buzılıwlar jiyiliginiń ortasha shegarasına hátte ortasha isenimge iye bolıw ushın buzılıwsız ótken testlerdiń úlken sanı kerek ekenin kórsetedi<ref name=":0">{{Cite book|last=Howden|first=William|title=Functional Program Testing and Analysis|publisher=McGraw Hill|year=1987|isbn=0-07-030550-1|location=New York|pages=51–53}}</ref>. ==Sholıw== Tómendegi C++ funkciyasın qarastırayıq: <syntaxhighlight lang="cpp"> int myAbs(int x) { if (x > 0) { return x; } else { return x; // qáte: '-x' bolıwı kerek } } </syntaxhighlight> Endi bul funkciya ushın tosınnan testler {123, 36, -35, 48, 0} bolıwı múmkin. Tek '-35' mánisi ǵana qáteni iske túsiredi. Eger nátiyjeni tekseriw ushın etalon ámelge asırıw bolmasa, qáte ele de baqlanbay qalıwı múmkin. Biraq nátiyjelerdi tekseriw ushın tastıyıqlaw (assertion) qosıwǵa boladı, mısalı: <syntaxhighlight lang="cpp"> void testAbs(int n) { for (int i=0; i<n; i++) { int x = getRandomInput(); int result = myAbs(x); assert(result >= 0); } } </syntaxhighlight> Etalon ámelge asırıw geyde bar boladı, mısalı, ápiwayı algoritm jaqsıraq ónimlilik ushın anaǵurlım quramalıraq usılda ámelge asırılǵanda. Mısalı, Shenhage–Shtrassen algoritminiń ámelge asırılıwın testlew ushın pútin sanlar ústindegi standart «*» operaciyasın qollanıwǵa boladı: <syntaxhighlight lang="cpp"> int getRandomInput() { // … } void testFastMultiplication(int n) { for (int i=0; i<n; i++) { long x = getRandomInput(); long y = getRandomInput(); long result = fastMultiplication(x, y); assert(x * y == result); } } </syntaxhighlight> Bul mısal ápiwayı tiplerge (olar ushın ápiwayı tosınnan generatordı qollanıwǵa boladı) sheklengen bolsa da, obektke baǵdarlanǵan tillerge arnalǵan qurallar ádette testlenetuǵın programmanı izertleydi hám generatorlardı (usı tiptegi obektlerdi qaytaratuǵın konstruktorlardı yamasa metodlardı) tabadı hám olardı tosınnan alınǵan kiris maǵlıwmatları menen shaqıradı (bul kiris maǵlıwmatlarınıń ózleri de usınday jol menen yamasa, múmkin bolsa, psevdotosınnan generator járdeminde generaciyalanadı). Keyin bunday tásiller tosınnan generaciyalanǵan obektlerdiń jıynaǵın saqlaydı hám generaciyalanǵan obektti qayta qollanıw yamasa jańasın jaratıw ushın itimallıqtı qollanadı<ref name="AutoTest"/>. ==Tosınnanlıq haqqında== D. Xemlettiń tosınnan testlew haqqındaǵı tiykar salıwshı maqalasına sáykes: <blockquote>[..] «tosınnan testlewdiń» texnikalıq, matematikalıq mánisi test maǵlıwmatların tańlawda «sistemanıń» anıq joqlıǵın bildiredi, sonlıqtan hár túrli testler arasında korrelyaciya bolmaydı<ref name=Hamlet94>{{cite book|title=Encyclopedia of Software Engineering|year=1994|publisher=John Wiley and Sons|isbn=978-0471540021|author=Richard Hamlet|edition=1st|editor=John J. Marciniak|chapter=Random Testing}}</ref>.</blockquote> ==Kúshli hám hálsiz tárepleri== Tosınnan testlew tómendegi kúshli tárepleri ushın joqarı bahalanadı: *Onı qollanıw arzan: oǵan testlenip atırǵan programma haqqında bilimdiń keregi joq. *Onda hesh qanday bir tárepleme qatnas joq: qol menen testlewden ayırmashılıǵı, ol qanday da bir kodqa orınsız isenim sebepli qátelerdi ótkerip jibermeydi. *Ol talaban qáteleri tez tabadı: testlew sessiyasın ótkeriw ushın ádette bir neshe minut kerek boladı. *Eger programmalıq támiynat durıs specifikaciyalanǵan bolsa, ol haqıyqıy qátelerdi tabadı. Tómendegi hálsiz tárepleri táriyiplengen: *Ol tek ápiwayı qátelerdi tabadı (mısalı, null kórsetkish boyınsha kiriw). *Ol specifikaciya qanshelli anıq bolsa, sonshelli anıq, al specifikaciyalar ádette anıq emes boladı. *Qátelerdi tabıw boyınsha ol basqa usıllarǵa (mısalı, [[Statikalıq programma analizi|statikalıq programma analizine]]) qaraǵanda nátiyjesizirek. *Eger hárbir test orınlanǵanda hár túrli kiris maǵlıwmatları tosınnan tańlansa, bul úziliksiz integraciya ushın máseleler payda etiwi múmkin, sebebi birdey testler tosınnan ótedi yamasa ótpeydi<ref name="so">{{cite web|url=https://stackoverflow.com/q/636353 |title=Is it a bad practice to randomly-generate test data?|website=stackoverflow.com|accessdate=15 November 2017}}</ref>. *Geyparalar tosınnanlıqqa súyeniwden góre barlıq tiyisli jaǵdaylardı «aq qutı» usılında qol menen dúzilgen testler menen oylap qamtıw jaqsıraq dep esaplaydı<ref name="so" />. *Buzılıwlar jiyiliginiń ortasha dárejesine ortasha isenim ushın ol júdá kóp sanlı testlerdi talap etiwi múmkin. Mısalı, buzılıw itimallıǵınıń 1/100-den kem ekenine keminde 99% isenimge iye bolıw ushın buzılıwsız ótken 459 test kerek boladı<ref name=":0" />. ==Tosınnan testlew túrleri== ===Kiris maǵlıwmatlarına qatnası boyınsha=== *Tosınnan kiris izbe-izligin generaciyalaw (yaǵnıy, metodlardı shaqırıw izbe-izligi) *Maǵlıwmatlar kiriwiniń tosınnan izbe-izligi (geyde stoxastikalıq testlew dep ataladı) — mısalı, metodlardı shaqırıwdıń tosınnan izbe-izligi *Bar maǵlıwmatlar bazasınan maǵlıwmatlardı tosınnan tańlaw ===Baǵdarlanǵan hám baǵdarlanbaǵan=== *baǵdarlanbaǵan tosınnan test generaciyalaw — izlewdi baǵdarlaw ushın evristikalarsız *baǵdarlanǵan tosınnan test generaciyalaw — mısalı, «keri baylanısqa baǵdarlanǵan tosınnan test generaciyalaw»<ref name="PachecoLET2007">{{cite book|last=Pacheco|first=Carlos|author2=Shuvendu K. Lahiri |author3=Michael D. Ernst |author4=Thomas Ball |chapter=Feedback-Directed Random Test Generation |title=29th International Conference on Software Engineering (ICSE'07)|date=May 2007|pages=75–84|doi=10.1109/ICSE.2007.37 |isbn=978-0-7695-2828-1 |chapter-url=http://people.csail.mit.edu/cpacheco/publications/feedback-random.pdf|issn=0270-5257}}</ref> hám «adaptivli tosınnan testlew»<ref name="ART">{{citation |last1=T.Y. Chen |last2=F.-C. Kuo |last3=R.G. Merkel |last4=T.H. Tse |title=Adaptive random testing: The ART of test case diversity |journal=Journal of Systems and Software |volume=83 |issue=1 |pages=60–66 |date=2010 |doi=10.1016/j.jss.2009.02.022|hdl=10722/89054 |url=https://figshare.com/articles/journal_contribution/26243711 |hdl-access=free }}</ref> == Ámelge asırıwları == Tosınnan testlewdi ámelge asıratuǵın geypara qurallar: * QuickCheck — dáslep Haskell tili ushın islep shıǵılǵan, biraq kóplegen basqa tillerge kóshirilgen belgili testlew quralı. Ol modelge tiykarlanıp API shaqırıwlarınıń tosınnan izbe-izliklerin generaciyalaydı hám hárbir iske túsiriwden keyin durıs bolıwı kerek bolǵan sistema qásiyetlerin tekseredi. * Randoop — testlenip atırǵan klaslar ushın metodlar hám konstruktorlardı shaqırıw izbe-izliklerin generaciyalaydı hám olardan JUnit testlerin dúzedi. * Simulant — hár túrli agentlerdiń (mısalı, hár túrli minez-qulıq profilleri bar paydalanıwshılardıń) minez-qulqınıń statistikalıq modeline tiykarlanıp, olardıń simulyaciyaların iske túsiretuǵın hám barlıq háreketler menen nátiyjelerdi keyin izertlew hám tekseriw ushın maǵlıwmatlar bazasına jazıp alatuǵın Clojure quralı. * AutoTest — atı birdey izertlew prototipine tiykarlanǵan, shártnamaları bar Eiffel kodın avtomatikalıq túrde testleytuǵın, EiffelStudio-ǵa integraciyalanǵan qural<ref name="AutoTest"/>. * York keńeytiletuǵın testlew infrastrukturası (YETI) — hár túrli programmalastırıw tillerine (Java, JML, CoFoJa, .NET, C, Kermeta) baǵdarlanǵan, tilge ǵárezsiz qural. * GramTest — Java tilinde jazılǵan, grammatikaǵa tiykarlanǵan tosınnan testlew quralı. Ol kiris grammatikaların belgilew ushın BNF belgilewin qollanadı. ==Sın== <blockquote>Tosınnan testlew ámeliyatta tek arnawlı orınǵa iye, bunıń tiykarǵı sebebi — nátiyjeli orakuldıń siyrek bolıwı, sonday-aq operaciyalıq profil menen hám psevdotosınnan kiris mánislerin generaciyalaw menen baylanıslı qıyınshılıqlar<ref name="Hamlet94"/>.</blockquote> Test orakulı — nátiyjelerdiń programma specifikaciyasına sáykes keletuǵın-kelmeytuǵının tekseriw quralı. Operaciyalıq profil — programmanı qollanıw úlgileri hám sonlıqtan onıń qaysı bólimleriniń áhmiyetlirek ekeni haqqındaǵı bilim. Shártnamaları bar programmalastırıw tilleri hám platformaları ushın (mısalı, Eiffel, .NET yamasa JML, CoFoJa sıyaqlı Java-nıń hár túrli keńeytpeleri) shártnamalar tábiyiy orakullar xızmetin atqaradı hám bul tásil tabıslı qollanılǵan<ref name="AutoTest">{{cite web|url=http://se.inf.ethz.ch/research/autotest/|title=AutoTest - Chair of Software Engineering|website=se.inf.ethz.ch|accessdate=15 November 2017}}</ref>. Atap aytqanda, tosınnan testlew qol menen kózden ótkeriwge yamasa paydalanıwshılardıń xabarlarına qaraǵanda kóbirek qátelerdi tabadı (biraq hár túrli qátelerdi)<ref name="ManualvsRandom">{{cite journal|title=On the number and nature of faults found by random testing|year=2009|author=Ilinca Ciupa|author2=Alexander Pretschner|author3=Manuel Oriol|author4=Andreas Leitner|author5=Bertrand Meyer|journal=Software Testing, Verification and Reliability|doi=10.1002/stvr.415|volume=21|pages=3–28}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} {{Programmalıq támiynattı testlew}} [[Kategoriya:Programmalıq támiynattı testlew]] jecvkqz4g16c6mdlajxgnnjpet0uesi 3 49105 276258 2026-10-25T14:53:25Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 276258 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 14:53, 2026-jıl 25-oktyabr (UTC) cibeve5aqry1anenkkm0jc35ij6lwpy 3 49106 276259 2026-10-25T14:53:35Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 276259 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 14:53, 2026-jıl 25-oktyabr (UTC) cibeve5aqry1anenkkm0jc35ij6lwpy 3 49107 276262 2026-10-25T19:54:23Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 276262 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 19:54, 2026-jıl 25-oktyabr (UTC) b4wb0kee3mcv0lyt03pi34q0qzxs7q5 14 49108 276263 2026-10-25T20:50:48Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Kompyuter qáwipsizligi ekspluataciyaları]] [[Kategoriya:Kiberjınayat]] [[Kategoriya:Túrleri boyınsha programmalıq támiynat]]» 276263 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kompyuter qáwipsizligi ekspluataciyaları]] [[Kategoriya:Kiberjınayat]] [[Kategoriya:Túrleri boyınsha programmalıq támiynat]] teo4kj3qaoq9l2mmm8wl0angqha82hj 276478 276263 2026-10-26T07:13:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276478 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Malware}} [[Kategoriya:Kompyuter qáwipsizligi ekspluataciyaları]] [[Kategoriya:Kiberjınayat]] [[Kategoriya:Túrleri boyınsha programmalıq támiynat]] 29jyiavpbpg8pxruig0jlcqbg5du3a0 14 49109 276264 2026-10-25T20:52:05Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Kompyuter qáwipsizligi]] [[Kategoriya:Kiberjınayat]] [[Kategoriya:Kiberurıs]] [[Kategoriya:Injenerlik buzılıwlar]] [[Kategoriya:Texnologiyalıq qáwipler]]» 276264 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kompyuter qáwipsizligi]] [[Kategoriya:Kiberjınayat]] [[Kategoriya:Kiberurıs]] [[Kategoriya:Injenerlik buzılıwlar]] [[Kategoriya:Texnologiyalıq qáwipler]] kss6u80fdwq476rdqj4wr9ghoxtte2q 276477 276264 2026-10-26T07:13:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276477 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Computer security exploits}} [[Kategoriya:Kompyuter qáwipsizligi]] [[Kategoriya:Kiberjınayat]] [[Kategoriya:Kiberurıs]] [[Kategoriya:Injenerlik buzılıwlar]] [[Kategoriya:Texnologiyalıq qáwipler]] k0g5ciz3d3crgokug9ik5dtwl49ay1n 14 49110 276265 2026-10-25T20:53:02Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Kompyuter iliminiń tarawları]] [[Kategoriya:Jınayatlardıń aldın alıw]] [[Kategoriya:Qáwipsiz kommunikaciya]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik texnologiyası]] [[Kategoriya:Qurallarǵa qarsı ilajlar]]» 276265 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kompyuter iliminiń tarawları]] [[Kategoriya:Jınayatlardıń aldın alıw]] [[Kategoriya:Qáwipsiz kommunikaciya]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik texnologiyası]] [[Kategoriya:Qurallarǵa qarsı ilajlar]] 0ucsr2jslkuoe4fa7c4erlpisuzfw1q 276476 276265 2026-10-26T07:13:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276476 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Computer security}} [[Kategoriya:Kompyuter iliminiń tarawları]] [[Kategoriya:Jınayatlardıń aldın alıw]] [[Kategoriya:Qáwipsiz kommunikaciya]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik texnologiyası]] [[Kategoriya:Qurallarǵa qarsı ilajlar]] 4s5a03cli9kedhct3bxznktte1rnn1y 14 49111 276266 2026-10-25T20:53:47Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Kompyuter ilimi]] [[Kategoriya:Akademiyalıq pánler boyınsha tarawlar]]» 276266 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kompyuter ilimi]] [[Kategoriya:Akademiyalıq pánler boyınsha tarawlar]] ao5bd36gdqlosayx9cv3p56214l76jh 276475 276266 2026-10-26T07:12:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276475 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Subfields of computer science}} [[Kategoriya:Kompyuter ilimi]] [[Kategoriya:Akademiyalıq pánler boyınsha tarawlar]] d11fuyq23mxdwc72ygeyg2wh7kx0jtu 3 49112 276267 2026-10-25T20:54:33Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 276267 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 20:54, 2026-jıl 25-oktyabr (UTC) jalml2of60kocpb4a9ekjvvt51bfcay 14 49113 276268 2026-10-25T20:56:18Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Kompyuter huqıqı]] [[Kategoriya:Jınayatlar]] [[Kategoriya:Internetke baylanıslı dawlı máseleler]]» 276268 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kompyuter huqıqı]] [[Kategoriya:Jınayatlar]] [[Kategoriya:Internetke baylanıslı dawlı máseleler]] jeajn1v5u7yse2k44iq8zhept71r9fz 276474 276268 2026-10-26T07:12:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276474 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Cybercrime}} [[Kategoriya:Kompyuter huqıqı]] [[Kategoriya:Jınayatlar]] [[Kategoriya:Internetke baylanıslı dawlı máseleler]] b5urzmxpnz37y6zysk685prb52dne4p 14 49114 276269 2026-10-25T20:57:02Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Esaplaw texnikası hám jámiyet]] [[Kategoriya:Informaciyalıq texnologiyalardı basqarıw]] [[Kategoriya:Informaciyalıq texnologiyalar huqıqı]]» 276269 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Esaplaw texnikası hám jámiyet]] [[Kategoriya:Informaciyalıq texnologiyalardı basqarıw]] [[Kategoriya:Informaciyalıq texnologiyalar huqıqı]] ognpnob34iau6oroww9lndn84cfxgx3 276473 276269 2026-10-26T07:12:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276473 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Computer law}} [[Kategoriya:Esaplaw texnikası hám jámiyet]] [[Kategoriya:Informaciyalıq texnologiyalardı basqarıw]] [[Kategoriya:Informaciyalıq texnologiyalar huqıqı]] 6jzt6tmlrjsh5hk2xau1btt47phhlyp 14 49115 276270 2026-10-25T20:57:48Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Máseleler boyınsha huqıq]] [[Kategoriya:Informaciyalıq texnologiya]]» 276270 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Máseleler boyınsha huqıq]] [[Kategoriya:Informaciyalıq texnologiya]] nse05docohe5nej9kekin40oeuup7zf 14 49116 276271 2026-10-25T20:58:33Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Huqıq]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Siyasat (baǵdar)]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha siyasat]]» 276271 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Huqıq]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Siyasat (baǵdar)]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha siyasat]] bac7r8w55vh5oxorsvfo955uyyx93vc 276472 276271 2026-10-26T07:11:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276472 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Law by subject}} [[Kategoriya:Huqıq]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Siyasat (baǵdar)]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha siyasat]] t1thkinqbh9sn4mbpuoqan29l8kzhwj 14 49117 276272 2026-10-25T20:59:17Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Parametrler boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Sociallıq máseleler]]» 276272 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Parametrler boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Sociallıq máseleler]] 1wv3gm1qmd9lvr0y4y20appsw2eijgf 276471 276272 2026-10-26T07:11:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276471 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Categories by issue}} [[Kategoriya:Parametrler boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Sociallıq máseleler]] 3wwusoxfect1qkwexsdh2w3swx3uf0v 14 49118 276273 2026-10-25T21:03:40Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Kiberkeńislik]] [[Kategoriya:Qurbanlarsız sawashlar hám dawlar]] [[Kategoriya:Urıs túrleri]] [[Kategoriya:XXI ásir dawları]] [[Kategoriya:Informaciya dáwiri]]» 276273 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kiberkeńislik]] [[Kategoriya:Qurbanlarsız sawashlar hám dawlar]] [[Kategoriya:Urıs túrleri]] [[Kategoriya:XXI ásir dawları]] [[Kategoriya:Informaciya dáwiri]] 49u2bc8itnjv84bno16vhj34tedlb0r 276470 276273 2026-10-26T07:11:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276470 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Cyberwarfare}} [[Kategoriya:Kiberkeńislik]] [[Kategoriya:Qurbanlarsız sawashlar hám dawlar]] [[Kategoriya:Urıs túrleri]] [[Kategoriya:XXI ásir dawları]] [[Kategoriya:Informaciya dáwiri]] pjj5t3xqemkimmhyig2x013jk4cjd74 14 49119 276274 2026-10-25T21:05:13Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Sawashlar]] [[Kategoriya:Dawlar]]» 276274 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Sawashlar]] [[Kategoriya:Dawlar]] s0s6svrlvb1u0pjqmk56qhp4wqmjvm7 276469 276274 2026-10-26T07:10:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276469 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Battles and conflicts without fatalities}} [[Kategoriya:Sawashlar]] [[Kategoriya:Dawlar]] eu06az8dlhdfu8irs1ltpzp1n6dl8q0 14 49120 276275 2026-10-25T21:06:03Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Áskeriy operaciyalar túrleri]] [[Kategoriya:Urıs]]» 276275 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Áskeriy operaciyalar túrleri]] [[Kategoriya:Urıs]] 72mqqvwfjny0m4ijvvc6eik5ju2iu63 276468 276275 2026-10-26T07:10:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276468 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Battles}} [[Kategoriya:Áskeriy operaciyalar túrleri]] [[Kategoriya:Urıs]] 2ybteh8t1mq91rll633jwkodv3tngt8 14 49121 276276 2026-10-25T21:06:48Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Áskeriy operaciyalar]] [[Kategoriya:Urıs túrleri]]» 276276 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Áskeriy operaciyalar]] [[Kategoriya:Urıs túrleri]] pdpxrwbe9vnf3gbxdazsfr9gegpnm92 276467 276276 2026-10-26T07:10:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276467 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Military operations by type}} [[Kategoriya:Áskeriy operaciyalar]] [[Kategoriya:Urıs túrleri]] cw4nioyclzbtar04gxc0ue9p1gz6l7c 14 49122 276277 2026-10-25T21:07:29Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Dawlar]] [[Kategoriya:Áskeriy tariyx]] [[Kategoriya:Urıs xronologiyası]]» 276277 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Dawlar]] [[Kategoriya:Áskeriy tariyx]] [[Kategoriya:Urıs xronologiyası]] egjysclwotqzxs4drhd6wr6rfh31lmm 276466 276277 2026-10-26T07:09:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276466 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Military operations}} [[Kategoriya:Dawlar]] [[Kategoriya:Áskeriy tariyx]] [[Kategoriya:Urıs xronologiyası]] nbqoli7641w2jz7g4hs7n8wob5vo0rr 14 49123 276278 2026-10-25T21:08:10Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Daw (process)]] [[Kategoriya:Zorlıq-zombılıq]]» 276278 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Daw (process)]] [[Kategoriya:Zorlıq-zombılıq]] 6nxrvd9dqlo0i0wigdvdkjnh0gof0lp 276465 276278 2026-10-26T07:09:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276465 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Conflicts}} [[Kategoriya:Daw (process)]] [[Kategoriya:Zorlıq-zombılıq]] 8cvoy9kn2ik8gyn4nu4fiun03cjpyd1 14 49124 276279 2026-10-25T21:08:47Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Agressiya]] [[Kategoriya:Adam minez-qulqı]]» 276279 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Agressiya]] [[Kategoriya:Adam minez-qulqı]] k5541ssw1bk3qy1n9k4n4doj3skhfld 276464 276279 2026-10-26T07:09:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276464 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Conflict}} [[Kategoriya:Agressiya]] [[Kategoriya:Adam minez-qulqı]] mfga1rz06i8oeb2mhleocqdergaiemr 14 49125 276280 2026-10-25T21:09:25Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Minez-qulıq]]» 276280 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Minez-qulıq]] o2jbxc42dhn6f974lwtae9gwhfnq9pe 276463 276280 2026-10-26T07:08:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276463 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Aggression}} [[Kategoriya:Minez-qulıq]] 3uxdvm8ym7naizkhtgxmi0fzuk5g8ky 14 49126 276281 2026-10-25T21:10:43Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Qurılıs injeneriyası]] [[Kategoriya:Texnikalıq xızmet kórsetiw]] [[Kategoriya:Texnogenlik apatlar]] [[Kategoriya:Sebepleri boyınsha texnogenlik apatlar]] [[Kategoriya:Isenimlilik injeneriyası]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Sistemalar injeneriyası]] [[Kategoriya:Texnologiyalıq buzılıwlar]]» 276281 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Qurılıs injeneriyası]] [[Kategoriya:Texnikalıq xızmet kórsetiw]] [[Kategoriya:Texnogenlik apatlar]] [[Kategoriya:Sebepleri boyınsha texnogenlik apatlar]] [[Kategoriya:Isenimlilik injeneriyası]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Sistemalar injeneriyası]] [[Kategoriya:Texnologiyalıq buzılıwlar]] 15lw7w1qsf65u6bka2i65yta53z772z 276462 276281 2026-10-26T07:08:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276462 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Engineering failures}} [[Kategoriya:Qurılıs injeneriyası]] [[Kategoriya:Texnikalıq xızmet kórsetiw]] [[Kategoriya:Texnogenlik apatlar]] [[Kategoriya:Sebepleri boyınsha texnogenlik apatlar]] [[Kategoriya:Isenimlilik injeneriyası]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Sistemalar injeneriyası]] [[Kategoriya:Texnologiyalıq buzılıwlar]] mgx9aoizgrur2r5fuwnrart3gx87d8k 14 49127 276282 2026-10-25T21:11:23Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Injenerlik tarawları]]» 276282 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Injenerlik tarawları]] ha6tho6nd676x1awjax29zc9xbbn2la 276461 276282 2026-10-26T07:08:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276461 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Civil engineering}} [[Kategoriya:Injenerlik tarawları]] a51jqn3nfpiw4nxd0osdejxxqkusbk7 14 49128 276283 2026-10-25T21:12:43Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Texnologiya]] [[Kategoriya:Qáwipler]]» 276283 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Texnologiya]] [[Kategoriya:Qáwipler]] 38dpv3khry264xwhk9vj4zb10kyxbqt 14 49129 276284 2026-10-25T21:14:54Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Ayrıqsha jaǵdaylardı basqarıw]] [[Kategoriya:Qubılıslar]] [[Kategoriya:Táwekel]]» 276284 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Ayrıqsha jaǵdaylardı basqarıw]] [[Kategoriya:Qubılıslar]] [[Kategoriya:Táwekel]] 0qrlezycuvzwbmrfgzpayz3y094b7e6 276460 276284 2026-10-26T07:07:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276460 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Hazards}} [[Kategoriya:Ayrıqsha jaǵdaylardı basqarıw]] [[Kategoriya:Qubılıslar]] [[Kategoriya:Táwekel]] nii35c6m2lw48buyx8tnnd54sfp1qsj 14 49130 276285 2026-10-25T21:15:54Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Túrleri boyınsha basqarıw]] [[Kategoriya:Miynetti qorǵaw]] [[Kategoriya:Jámiyetlik qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Táwekellerdi basqarıw]]» 276285 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Túrleri boyınsha basqarıw]] [[Kategoriya:Miynetti qorǵaw]] [[Kategoriya:Jámiyetlik qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Táwekellerdi basqarıw]] h9fbi46m6dhsgjokm26epd29r49ufqm 276459 276285 2026-10-26T07:07:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276459 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Emergency management}} [[Kategoriya:Túrleri boyınsha basqarıw]] [[Kategoriya:Miynetti qorǵaw]] [[Kategoriya:Jámiyetlik qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Táwekellerdi basqarıw]] 6qin3ayg2xw9tineiktfzf0vxdj7jj5 14 49131 276286 2026-10-25T21:19:55Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Densawlıq]] [[Kategoriya:Miynet qatnasları]] [[Kategoriya:Jumıs sharayatları]] [[Kategoriya:Jumıs ornı]]» 276286 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Densawlıq]] [[Kategoriya:Miynet qatnasları]] [[Kategoriya:Jumıs sharayatları]] [[Kategoriya:Jumıs ornı]] 40ydzqkild8vovmddwmxy9wmxv7jldn 276458 276286 2026-10-26T07:07:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276458 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Occupational safety and health}} [[Kategoriya:Qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Densawlıq]] [[Kategoriya:Miynet qatnasları]] [[Kategoriya:Jumıs sharayatları]] [[Kategoriya:Jumıs ornı]] kxg88o8dkn6n18cfymr7e1anotwh7s2 14 49132 276287 2026-10-25T21:20:47Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Evtenika]]» 276287 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Evtenika]] dmmr4nboosdegmp4796084ijdk6e3it 276457 276287 2026-10-26T07:06:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276457 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Safety}} [[Kategoriya:Evtenika]] 9axmgh82n6a1mzlyn20nxevwhzp8283 14 49133 276288 2026-10-25T21:22:23Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Jınayat]] [[Kategoriya:Jámiyetlik qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Huqıq qorǵaw iskerligi]] [[Kategoriya:Huqıq qorǵaw usılları]] [[Kategoriya:Aldın alıw]]» 276288 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Jınayat]] [[Kategoriya:Jámiyetlik qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Huqıq qorǵaw iskerligi]] [[Kategoriya:Huqıq qorǵaw usılları]] [[Kategoriya:Aldın alıw]] tg08yzs93khd97p5s1numldgni4uyw8 276456 276288 2026-10-26T07:06:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276456 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Crime prevention}} [[Kategoriya:Jınayat]] [[Kategoriya:Jámiyetlik qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Huqıq qorǵaw iskerligi]] [[Kategoriya:Huqıq qorǵaw usılları]] [[Kategoriya:Aldın alıw]] 0dw5wodgkvf0t1ov4sirn62hwjxjota 14 49134 276289 2026-10-25T21:23:32Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Deviaciya (sociologiya)]] [[Kategoriya:Tártip buzıwshılıq]] [[Kategoriya:Adam iskerligi]] [[Kategoriya:Qáwipler]] [[Kategoriya:Jámiyet]]» 276289 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Deviaciya (sociologiya)]] [[Kategoriya:Tártip buzıwshılıq]] [[Kategoriya:Adam iskerligi]] [[Kategoriya:Qáwipler]] [[Kategoriya:Jámiyet]] 18f2cw7wn0zb14661wyeldw4avardlr 276455 276289 2026-10-26T07:06:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276455 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Crime}} [[Kategoriya:Deviaciya (sociologiya)]] [[Kategoriya:Tártip buzıwshılıq]] [[Kategoriya:Adam iskerligi]] [[Kategoriya:Qáwipler]] [[Kategoriya:Jámiyet]] 94ilx6hmhyab0i0ygrvji6wdelh5mn8 14 49135 276290 2026-10-25T21:24:52Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Konformizm]] [[Kategoriya:Konsensuslıq reallıq]] [[Kategoriya:Kriminologiya]] [[Kategoriya:Sociallıq kelisim]] [[Kategoriya:Sociologiya tarawları]] [[Kategoriya:Adam minez-qulqı]]» 276290 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Konformizm]] [[Kategoriya:Konsensuslıq reallıq]] [[Kategoriya:Kriminologiya]] [[Kategoriya:Sociallıq kelisim]] [[Kategoriya:Sociologiya tarawları]] [[Kategoriya:Adam minez-qulqı]] byjkvy5jthd4nb0v7ubc7c25utln8oq 276454 276290 2026-10-26T07:05:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276454 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Deviance (sociology)}} [[Kategoriya:Konformizm]] [[Kategoriya:Konsensuslıq reallıq]] [[Kategoriya:Kriminologiya]] [[Kategoriya:Sociallıq kelisim]] [[Kategoriya:Sociologiya tarawları]] [[Kategoriya:Adam minez-qulqı]] dvct8hxqvxi9bbn1kohgerzhu92uexf 14 49136 276291 2026-10-25T21:26:11Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Topar processleri]] [[Kategoriya:Shólkemlik minez-qulıq]] [[Kategoriya:Ǵalabalıq psixologiya]] [[Kategoriya:Sociallıq tásir]] [[Kategoriya:Sociallıq kelisim]] [[Kategoriya:Adam minez-qulqı]]» 276291 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Topar processleri]] [[Kategoriya:Shólkemlik minez-qulıq]] [[Kategoriya:Ǵalabalıq psixologiya]] [[Kategoriya:Sociallıq tásir]] [[Kategoriya:Sociallıq kelisim]] [[Kategoriya:Adam minez-qulqı]] r4gxldsvd5e8gmwn2bctno8mrm32tjp 276453 276291 2026-10-26T07:05:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276453 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Conformity}} [[Kategoriya:Topar processleri]] [[Kategoriya:Shólkemlik minez-qulıq]] [[Kategoriya:Ǵalabalıq psixologiya]] [[Kategoriya:Sociallıq tásir]] [[Kategoriya:Sociallıq kelisim]] [[Kategoriya:Adam minez-qulqı]] 3d9sgoovitrw1kvucrvco1guul0obhy 14 49137 276292 2026-10-25T21:26:51Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Sociallıq toparlar]] [[Kategoriya:Sociallıq psixologiya]] [[Kategoriya:Sociallıq dinamika]]» 276292 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Sociallıq toparlar]] [[Kategoriya:Sociallıq psixologiya]] [[Kategoriya:Sociallıq dinamika]] luc2nxgdsmp83f37tx3ihgvjfxtox1p 276452 276292 2026-10-26T07:05:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276452 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Group processes}} [[Kategoriya:Sociallıq toparlar]] [[Kategoriya:Sociallıq psixologiya]] [[Kategoriya:Sociallıq dinamika]] t1tw6w87le76cku8lhezs27izsx03z6 14 49138 276293 2026-10-25T21:27:27Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Sociologiya tarawları]] [[Kategoriya:Sociallıq sistemalar]] [[Kategoriya:Sociallıq psixologiya]]» 276293 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Sociologiya tarawları]] [[Kategoriya:Sociallıq sistemalar]] [[Kategoriya:Sociallıq psixologiya]] aeu3ma3g4aq463z47aul6e33gap4e8j 14 49139 276294 2026-10-25T21:28:07Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Jámiyet]] [[Kategoriya:Sociallıq psixologiya]] [[Kategoriya:Sistemalar teoriyası]]» 276294 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Jámiyet]] [[Kategoriya:Sociallıq psixologiya]] [[Kategoriya:Sistemalar teoriyası]] 31ciuiedsge2zzxrajurqs3h8ud2u8z 276451 276294 2026-10-26T07:04:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276451 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Social systems}} [[Kategoriya:Jámiyet]] [[Kategoriya:Sociallıq psixologiya]] [[Kategoriya:Sistemalar teoriyası]] 5potc2eydg5gpsrdaow7lazb6nmojm0 14 49140 276295 2026-10-25T21:29:55Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Cifrlı huqıqlar]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Telefoniya]]» 276295 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Cifrlı huqıqlar]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Telefoniya]] k9xgcmclksta3k4cht0n28y3ecwcmu6 276450 276295 2026-10-26T07:04:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276450 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Secure communication}} [[Kategoriya:Cifrlı huqıqlar]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Telefoniya]] l2nkhszbn28xgh2bk8i26k2m2qd2tcx 14 49141 276296 2026-10-25T21:33:24Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Cifrlı media]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha adam huqıqları]] [[Kategoriya:Internet belsendilik]]» 276296 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Cifrlı media]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha adam huqıqları]] [[Kategoriya:Internet belsendilik]] lbzhpclcc9q3mw4h035xjvjdtlp2csk 276449 276296 2026-10-26T07:04:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276449 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Digital rights}} [[Kategoriya:Cifrlı media]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha adam huqıqları]] [[Kategoriya:Internet belsendilik]] 34rv9t0v21n6zbffee9umzr1ontc8ox 14 49142 276297 2026-10-25T21:36:32Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Cifrlı texnologiyalar]] [[Kategoriya:Elektron baspa isi]] [[Kategoriya:Multimedia]] [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları texnologiyası]] [[Kategoriya:Maǵlıwmatlardı saqlaw quralları]] [[Kategoriya:Kórkem óner túrleri]]» 276297 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Cifrlı texnologiyalar]] [[Kategoriya:Elektron baspa isi]] [[Kategoriya:Multimedia]] [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları texnologiyası]] [[Kategoriya:Maǵlıwmatlardı saqlaw quralları]] [[Kategoriya:Kórkem óner túrleri]] 4asokx1gu3rv5wh4cy7ydzxltoaiczt 276448 276297 2026-10-26T07:03:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276448 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Digital media}} [[Kategoriya:Cifrlı texnologiyalar]] [[Kategoriya:Elektron baspa isi]] [[Kategoriya:Multimedia]] [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları texnologiyası]] [[Kategoriya:Maǵlıwmatlardı saqlaw quralları]] [[Kategoriya:Kórkem óner túrleri]] onr7h8jujbznq86wnt8gf3nrko7wpgc 14 49143 276298 2026-10-25T21:37:16Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Baspa isi]] [[Kategoriya:Cifrlı texnologiyalar]] [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları texnologiyası]]» 276298 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Baspa isi]] [[Kategoriya:Cifrlı texnologiyalar]] [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları texnologiyası]] 5cdicoxg834i2pfvpnzfopnre83n5ga 276447 276298 2026-10-26T07:03:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276447 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Electronic publishing}} [[Kategoriya:Baspa isi]] [[Kategoriya:Cifrlı texnologiyalar]] [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları texnologiyası]] nc3a2l4eb8g097d0b7wgxfuwbxl0n3k 14 49144 276299 2026-10-25T21:37:57Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları]] [[Kategoriya:Informaciyalıq-kommunikaciyalıq texnologiyalar]]» 276299 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları]] [[Kategoriya:Informaciyalıq-kommunikaciyalıq texnologiyalar]] kw04ltou9eilekkn46131g2ksct4ssy 276446 276299 2026-10-26T07:03:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276446 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Media technology}} [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları]] [[Kategoriya:Informaciyalıq-kommunikaciyalıq texnologiyalar]] at1jawec5o36xs5i9znc1v8sf3h4obe 14 49145 276300 2026-10-25T21:39:55Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Jınayatlardıń aldın alıw]] [[Kategoriya:Milliy qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Jámiyetlik qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik (qorǵaw)]] [[Kategoriya:Baqlaw]] [[Kategoriya:Sistemalar injeneriyası]]» 276300 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Jınayatlardıń aldın alıw]] [[Kategoriya:Milliy qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Jámiyetlik qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik (qorǵaw)]] [[Kategoriya:Baqlaw]] [[Kategoriya:Sistemalar injeneriyası]] motuyq9pldjphsy1mecoyjzh1dxt7yr 14 49146 276301 2026-10-25T21:40:41Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Ishki siyasat]] [[Kategoriya:Milliy qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Jámiyetlik keńislik]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik]]» 276301 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Ishki siyasat]] [[Kategoriya:Milliy qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Jámiyetlik keńislik]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik]] 1hs4k5hujd7ua2xrp1h968xr9jnu4ty 276445 276301 2026-10-26T07:02:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276445 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Public safety}} [[Kategoriya:Ishki siyasat]] [[Kategoriya:Milliy qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Jámiyetlik keńislik]] [[Kategoriya:Qáwipsizlik]] puc1xzvnaddg891pjaxu5rllzbmpiuq 14 49147 276302 2026-10-25T21:41:23Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mámleketlik siyasat]] [[Kategoriya:Siyasat (baǵdar)]]» 276302 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mámleketlik siyasat]] [[Kategoriya:Siyasat (baǵdar)]] ip1vrjzm2ml5tmo9tc5em65o6pjwq5z 276444 276302 2026-10-26T07:02:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276444 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Domestic policy}} [[Kategoriya:Mámleketlik siyasat]] [[Kategoriya:Siyasat (baǵdar)]] dp0sxs47yq39x4a7d1q2abx40ikxbgk 14 49148 276303 2026-10-25T21:42:07Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Húkimet]] [[Kategoriya:Siyasattanıw]] [[Kategoriya:Jámiyetlik keńislik]] [[Kategoriya:Sociallıq siyasat]]» 276303 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Húkimet]] [[Kategoriya:Siyasattanıw]] [[Kategoriya:Jámiyetlik keńislik]] [[Kategoriya:Sociallıq siyasat]] c07ewe0ksql9wycvrphjiucwqizafhm 276443 276303 2026-10-26T07:02:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276443 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Public policy}} [[Kategoriya:Húkimet]] [[Kategoriya:Siyasattanıw]] [[Kategoriya:Jámiyetlik keńislik]] [[Kategoriya:Sociallıq siyasat]] 2efa2tlr9bigpaum9zgel5l8ztlrql5 14 49149 276305 2026-10-25T21:45:46Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Jetekshilik]] [[Kategoriya:Siyasiy túsinikler]]» 276305 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Jetekshilik]] [[Kategoriya:Siyasiy túsinikler]] s3xumgiahnvl5dd1elr14320vpgypj8 276442 276305 2026-10-26T07:01:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276442 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Governance}} [[Kategoriya:Jetekshilik]] [[Kategoriya:Siyasiy túsinikler]] 99b9n7f6cwqo01qzqlczlqkx224d1au 14 49150 276306 2026-10-25T21:46:51Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Túrleri boyınsha texnologiyalar]]» 276306 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Túrleri boyınsha texnologiyalar]] 18jvsnbfur7wpe5c6iaanccghmvc6cp 276441 276306 2026-10-26T07:01:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276441 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Security technology}} [[Kategoriya:Qáwipsizlik injeneriyası]] [[Kategoriya:Túrleri boyınsha texnologiyalar]] coiixili50g3rbrz0bakalawris052d 14 49151 276307 2026-10-25T21:48:30Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Áskeriy qorǵanıw]] [[Kategoriya:Áskeriy taktika]] [[Kategoriya:Qural-jaraq]]» 276307 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Áskeriy qorǵanıw]] [[Kategoriya:Áskeriy taktika]] [[Kategoriya:Qural-jaraq]] kumgcin68szsxom9g95njb2x4sl59k0 276440 276307 2026-10-26T07:01:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276440 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Weapons countermeasures}} [[Kategoriya:Áskeriy qorǵanıw]] [[Kategoriya:Áskeriy taktika]] [[Kategoriya:Qural-jaraq]] enbgj6g1ul0nfjyyheae5p9vsns99bc 14 49152 276308 2026-10-25T21:49:19Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Áskeriy is]] [[Kategoriya:Ayrıqsha jaǵdaylardı basqarıw]]» 276308 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Áskeriy is]] [[Kategoriya:Ayrıqsha jaǵdaylardı basqarıw]] munmtcb1hut5db5r4c7ttq2rwwdi2ke 14 49153 276309 2026-10-25T21:50:26Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mámleketlik agentlikler túrleri]] [[Kategoriya:Mámleketlik mákemeler]] [[Kategoriya:Xalıqaralıq qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Milliy qáwipsizlik]]» 276309 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mámleketlik agentlikler túrleri]] [[Kategoriya:Mámleketlik mákemeler]] [[Kategoriya:Xalıqaralıq qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Milliy qáwipsizlik]] 84dj17ru32493mf34h0o2qt8xwb760y 276439 276309 2026-10-26T07:00:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276439 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Military}} [[Kategoriya:Mámleketlik agentlikler túrleri]] [[Kategoriya:Mámleketlik mákemeler]] [[Kategoriya:Xalıqaralıq qáwipsizlik]] [[Kategoriya:Milliy qáwipsizlik]] 0np33x8x4cduvf7tzfyk6kxb27chyae 14 49154 276310 2026-10-25T21:51:03Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mámleketlik agentlikler]] [[Kategoriya:Shólkemler túrleri]]» 276310 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mámleketlik agentlikler]] [[Kategoriya:Shólkemler túrleri]] r59i9v48p30d7sqm571uvpw0gom8hyx 276438 276310 2026-10-26T07:00:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276438 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Government agencies by type}} [[Kategoriya:Mámleketlik agentlikler]] [[Kategoriya:Shólkemler túrleri]] srxj7kd1n4xm0819kl0soz49ra60gec 14 49155 276311 2026-10-25T21:51:40Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mámleketlik mákemeler]] [[Kategoriya:Mámleketke baylanıslı shólkemler]] [[Kategoriya:Mámleketlik basqarıw]]» 276311 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mámleketlik mákemeler]] [[Kategoriya:Mámleketke baylanıslı shólkemler]] [[Kategoriya:Mámleketlik basqarıw]] akzq8z25lc57u3h0th3og84yd29bni1 276437 276311 2026-10-26T07:00:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276437 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Government agencies}} [[Kategoriya:Mámleketlik mákemeler]] [[Kategoriya:Mámleketke baylanıslı shólkemler]] [[Kategoriya:Mámleketlik basqarıw]] rp01sh4rygwd367l036bz2r6nc4qmog 14 49156 276314 2026-10-25T21:52:36Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Húkimet]] [[Kategoriya:Mámleketke baylanıslı shólkemler]] [[Kategoriya:Tiykarshısı boyınsha shólkemler]]» 276314 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Húkimet]] [[Kategoriya:Mámleketke baylanıslı shólkemler]] [[Kategoriya:Tiykarshısı boyınsha shólkemler]] 8x7prw72xctqvtrfi7uhkxuzg2in7a2 14 49157 276319 2026-10-25T21:53:14Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Húkimet]] [[Kategoriya:Tema boyınsha shólkemler]]» 276319 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Húkimet]] [[Kategoriya:Tema boyınsha shólkemler]] 6a5z90tnm1cyni9b69c7urmqmv2ih28 276436 276319 2026-10-26T06:59:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276436 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Government-related organizations}} [[Kategoriya:Húkimet]] [[Kategoriya:Tema boyınsha shólkemler]] 23lja9xqfemyacbtfdbzfntr6w54625 14 49158 276324 2026-10-25T21:53:52Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Shólkemler]] [[Kategoriya:Temalar boyınsha kategoriyalar]]» 276324 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Shólkemler]] [[Kategoriya:Temalar boyınsha kategoriyalar]] m65ghzh4k4g6mxp1cfb7739d1c94q6v 276435 276324 2026-10-26T06:59:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276435 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Organizations by subject}} [[Kategoriya:Shólkemler]] [[Kategoriya:Temalar boyınsha kategoriyalar]] nelhg8p29zu5l6u7ybmsctmwk98jbkj 14 49159 276325 2026-10-25T21:55:14Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Jınayat]] [[Kategoriya:Huqıqqa baylanıslı waqıyalar]]» 276325 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Jınayat]] [[Kategoriya:Huqıqqa baylanıslı waqıyalar]] 1ufy0cfy4vku2dtxbd7945yi4azisda 276434 276325 2026-10-26T06:59:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276434 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Crimes}} [[Kategoriya:Jınayat]] [[Kategoriya:Huqıqqa baylanıslı waqıyalar]] q3frdrh989t8im9tyakr0f5wzlk57b9 14 49160 276326 2026-10-25T21:55:59Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Puqaralıq waqıyalar]] [[Kategoriya:Huqıq]]» 276326 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Puqaralıq waqıyalar]] [[Kategoriya:Huqıq]] t7hn49vy40dfxqcmrcepilyd980voze 14 49161 276327 2026-10-25T21:56:37Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Puqaralıq jámiyet]] [[Kategoriya:Shólkemlestirilgen ilajlar]]» 276327 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Puqaralıq jámiyet]] [[Kategoriya:Shólkemlestirilgen ilajlar]] dyodugjgcrz7lkx019wvfyq6hq5t77s 14 49162 276328 2026-10-25T21:57:15Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Jámiyet]] [[Kategoriya:Jámiyetlik keńislik]] [[Kategoriya:Sociallıq model]]» 276328 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Jámiyet]] [[Kategoriya:Jámiyetlik keńislik]] [[Kategoriya:Sociallıq model]] l7xmueahmsqcfxmop5pgy9cumlcj1vc 276433 276328 2026-10-26T06:58:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276433 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Civil society}} [[Kategoriya:Jámiyet]] [[Kategoriya:Jámiyetlik keńislik]] [[Kategoriya:Sociallıq model]] 8znrbt4gse2ruybky3u4ffc6qsmxth1 14 49163 276329 2026-10-25T21:57:50Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Sociologiya]] [[Kategoriya:Struktura]]» 276329 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Sociologiya]] [[Kategoriya:Struktura]] 6krepjwr2xo1w18sygj3lmi0omes8e2 14 49164 276330 2026-10-25T21:58:44Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Shólkemlestiriw]]» 276330 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Shólkemlestiriw]] 0tn409aizy70irtn1714vapccr31x4q 276432 276330 2026-10-26T06:58:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276432 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Events}} [[Kategoriya:Shólkemlestiriw]] g50vpk35j1eao16w3jmqks26u2n7yy9 14 49165 276331 2026-10-25T22:00:34Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Esaplaw texnikasına baylanıslı dawlı máseleler]] [[Kategoriya:Internet mádeniyatı]] [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları hám oyın-zawıq tarawındaǵı dawlı máseleler]]» 276331 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Esaplaw texnikasına baylanıslı dawlı máseleler]] [[Kategoriya:Internet mádeniyatı]] [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları hám oyın-zawıq tarawındaǵı dawlı máseleler]] 0zoiaeb95xqq8ys7kgkqsd5f16d8yuu 276431 276331 2026-10-26T06:57:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276431 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Internet-related controversies}} [[Kategoriya:Esaplaw texnikasına baylanıslı dawlı máseleler]] [[Kategoriya:Internet mádeniyatı]] [[Kategoriya:Ǵalaba xabar quralları hám oyın-zawıq tarawındaǵı dawlı máseleler]] bizfjq1c7q3ub4t5kgpoh7fmn8qjaju 14 49166 276332 2026-10-25T22:01:15Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Esaplaw texnikası hám jámiyet]] [[Kategoriya:Dawlı máseleler túrleri]] [[Kategoriya:Texnologiyalıq dawlı máseleler]]» 276332 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Esaplaw texnikası hám jámiyet]] [[Kategoriya:Dawlı máseleler túrleri]] [[Kategoriya:Texnologiyalıq dawlı máseleler]] enhw5kkrz3yrmxk8o1x0scy94f84n7i 276430 276332 2026-10-26T06:57:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276430 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Computing-related controversies and disputes}} [[Kategoriya:Esaplaw texnikası hám jámiyet]] [[Kategoriya:Dawlı máseleler túrleri]] [[Kategoriya:Texnologiyalıq dawlı máseleler]] 2v5ikhw9ym47fwvyb9aimuw4ie9jt3m 14 49167 276333 2026-10-25T22:01:50Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Dawlı máseleler]] [[Kategoriya:Túrleri boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha kategoriyalar]]» 276333 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Dawlı máseleler]] [[Kategoriya:Túrleri boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha kategoriyalar]] 6thx3ugmvn9meoxbqh506ed6u5vkfl3 276429 276333 2026-10-26T06:57:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276429 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Controversies by type}} [[Kategoriya:Dawlı máseleler]] [[Kategoriya:Túrleri boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Máseleler boyınsha kategoriyalar]] gy1y4bf1wybgyaca3mz8mkqzcwh8249 14 49168 276334 2026-10-25T22:02:30Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Daw (process)]] [[Kategoriya:Sınlar]] [[Kategoriya:Sociallıq daw]]» 276334 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Daw (process)]] [[Kategoriya:Sınlar]] [[Kategoriya:Sociallıq daw]] jfcp52hr7fvwwsuvqje961fizlfsvvv 276428 276334 2026-10-26T06:56:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276428 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Controversies}} [[Kategoriya:Daw (process)]] [[Kategoriya:Sınlar]] [[Kategoriya:Sociallıq daw]] frlobetfourded296108nt57fzs8acd 14 49169 276335 2026-10-25T22:03:05Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Sın]]» 276335 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Sın]] tr0yqejg18qld4jua4jfe2mld01lmer 276427 276335 2026-10-26T06:56:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276427 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Criticisms}} [[Kategoriya:Sın]] lscmohzj2xj1yz0x78f5miyyp7vuenb 14 49170 276336 2026-10-25T22:04:18Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Sın kózqaras penen oylaw kónlikpeleri]] [[Kategoriya:Kórkem emes ádebiyat]] [[Kategoriya:Filosofiyalıq metodologiya]]» 276336 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Sın kózqaras penen oylaw kónlikpeleri]] [[Kategoriya:Kórkem emes ádebiyat]] [[Kategoriya:Filosofiyalıq metodologiya]] 4omje6ydhk4e09qmywb6m41gnljz2k8 276426 276336 2026-10-26T06:56:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276426 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Criticism}} [[Kategoriya:Sın kózqaras penen oylaw kónlikpeleri]] [[Kategoriya:Kórkem emes ádebiyat]] [[Kategoriya:Filosofiyalıq metodologiya]] 18o1buf2ztwbtc5b42in7q6w2i8ni35 14 49171 276337 2026-10-25T22:05:43Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Reallıq]] [[Kategoriya:Janrlar]]» 276337 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Reallıq]] [[Kategoriya:Janrlar]] qwj9nqumcvkh6k3t0v9aalychfig381 276425 276337 2026-10-26T06:55:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276425 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Non-fiction}} [[Kategoriya:Reallıq]] [[Kategoriya:Janrlar]] bajtu9t9sx49hkboobk994qerov0gtq 14 49172 276338 2026-10-25T22:06:38Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Dóretpeler]] [[Kategoriya:Narratologiya]]» 276338 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Dóretpeler]] [[Kategoriya:Narratologiya]] 3o5096q233pmeare1oylzwhb9necnoh 276424 276338 2026-10-26T06:55:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276424 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Genre}} [[Kategoriya:Dóretpeler]] [[Kategoriya:Narratologiya]] lbch47br5c0cda714apyvyfbecf5n7n 14 49173 276339 2026-10-25T22:07:13Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Kórkem óner]] [[Kategoriya:Dóretiwshilik]]» 276339 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kórkem óner]] [[Kategoriya:Dóretiwshilik]] ighywimxs7fz760077rvj9lrulszdd5 276423 276339 2026-10-26T06:55:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276423 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Creative works}} [[Kategoriya:Kórkem óner]] [[Kategoriya:Dóretiwshilik]] qb62x02tdea6d06jx71ez2seukfsu77 14 49174 276340 2026-10-25T22:07:49Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Dóretiwshilik]] [[Kategoriya:Mádeniyat]] [[Kategoriya:Gumanitar ilimler]] [[Kategoriya:Adam iskerligi]]» 276340 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Dóretiwshilik]] [[Kategoriya:Mádeniyat]] [[Kategoriya:Gumanitar ilimler]] [[Kategoriya:Adam iskerligi]] rtoeknia2tlzymr8a1e2ivc2u12x1k3 276422 276340 2026-10-26T06:54:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276422 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|The arts}} [[Kategoriya:Dóretiwshilik]] [[Kategoriya:Mádeniyat]] [[Kategoriya:Gumanitar ilimler]] [[Kategoriya:Adam iskerligi]] jimdzd4y6ho5h355psg9g44y9eavh1q 14 49175 276341 2026-10-25T22:09:12Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Ádebiyat teoriyası]]» 276341 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Ádebiyat teoriyası]] 7rakj48jz2o1vj52nkkqamotxczsmc6 276421 276341 2026-10-26T06:54:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276421 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Narratology}} [[Kategoriya:Ádebiyat teoriyası]] ssuldprbn88ruueslgp4jyhlp4ih20g 14 49176 276342 2026-10-25T22:09:46Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Tekst]] [[Kategoriya:Ádebiyat]]» 276342 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Tekst]] [[Kategoriya:Ádebiyat]] ft3s0k9ejynthay31ddjp8tubivqidb 276420 276342 2026-10-26T06:54:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276420 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Literary theory}} [[Kategoriya:Tekst]] [[Kategoriya:Ádebiyat]] ltsesdt90s3h1ofeo05biqqw3qjoorz 14 49177 276343 2026-10-25T22:10:26Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Jazıw]]» 276343 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Jazıw]] 86deruaylhbwgesridn3w14ilvdi6x8 276419 276343 2026-10-26T06:53:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276419 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Texts}} [[Kategoriya:Jazıw]] q1etghh8cmxgsrdapt3s6bfx20gpn18 14 49178 276344 2026-10-25T22:11:32Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Daw (process)]] [[Kategoriya:Jámiyet]] [[Kategoriya:Sociallıq ózgerisler]]» 276344 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Daw (process)]] [[Kategoriya:Jámiyet]] [[Kategoriya:Sociallıq ózgerisler]] prnkuvgzv3w7e2k5zcjky7lngr09dcd 276418 276344 2026-10-26T06:53:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276418 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Conflict in society}} [[Kategoriya:Daw (process)]] [[Kategoriya:Jámiyet]] [[Kategoriya:Sociallıq ózgerisler]] pu6zkt2jwhdxqta42ph3oatitka58ep 14 49179 276345 2026-10-25T22:12:27Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Dawlı máseleler túrleri]] [[Kategoriya:Texnologiya]] [[Kategoriya:Jámiyettegi texnologiya]]» 276345 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Dawlı máseleler túrleri]] [[Kategoriya:Texnologiya]] [[Kategoriya:Jámiyettegi texnologiya]] i1v6q2lczemxe6686l6lawcvlp8deoo 276417 276345 2026-10-26T06:53:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276417 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Technological controversies}} [[Kategoriya:Dawlı máseleler túrleri]] [[Kategoriya:Texnologiya]] [[Kategoriya:Jámiyettegi texnologiya]] 4bls4m1gen27s1wa2s5fphs55y0w8n3 14 49180 276346 2026-10-25T22:15:18Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Esaplaw texnikası mádeniyatı]] [[Kategoriya:Kiberkeńislik]] [[Kategoriya:Internet]] [[Kategoriya:Submádeniyatlar]] [[Kategoriya:Dúnya júzilik veb-tarmaq]]» 276346 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Esaplaw texnikası mádeniyatı]] [[Kategoriya:Kiberkeńislik]] [[Kategoriya:Internet]] [[Kategoriya:Submádeniyatlar]] [[Kategoriya:Dúnya júzilik veb-tarmaq]] 8rs8ioxpejou72vrflpgnzm6dlvzx3k 276416 276346 2026-10-26T06:52:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276416 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Internet culture}} [[Kategoriya:Esaplaw texnikası mádeniyatı]] [[Kategoriya:Kiberkeńislik]] [[Kategoriya:Internet]] [[Kategoriya:Submádeniyatlar]] [[Kategoriya:Dúnya júzilik veb-tarmaq]] i1ibck4cbd5xqmkn6ekd8h0sx0i6gvd 14 49181 276347 2026-10-25T22:15:55Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Esaplaw texnikası hám jámiyet]] [[Kategoriya:Mádeniyatlar]]» 276347 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Esaplaw texnikası hám jámiyet]] [[Kategoriya:Mádeniyatlar]] m08sk14kx2846h7pw8tuj3ljt1wi0zt 276415 276347 2026-10-26T06:52:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276415 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Computing culture}} [[Kategoriya:Esaplaw texnikası hám jámiyet]] [[Kategoriya:Mádeniyatlar]] adyo8nk8ghctcsy5786x111x1t8p3jp 14 49182 276348 2026-10-25T22:17:28Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mádeniyatlar]] [[Kategoriya:Sociallıq toparlar]] [[Kategoriya:Azshılıqlar]] [[Kategoriya:Mádeniyat sociologiyası]]» 276348 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mádeniyatlar]] [[Kategoriya:Sociallıq toparlar]] [[Kategoriya:Azshılıqlar]] [[Kategoriya:Mádeniyat sociologiyası]] taffwdfjxtlgvpxrsts30fs83x1c2c5 276414 276348 2026-10-26T06:52:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276414 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Subcultures}} [[Kategoriya:Mádeniyatlar]] [[Kategoriya:Sociallıq toparlar]] [[Kategoriya:Azshılıqlar]] [[Kategoriya:Mádeniyat sociologiyası]] sq7mwvmwc2mj6yxbpj3my7n3ydpls3p 14 49183 276349 2026-10-25T22:18:06Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Kópshilik hám azshılıq arasındaǵı qatnaslar]]» 276349 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kópshilik hám azshılıq arasındaǵı qatnaslar]] 58bcaqfow0locsrlodg260zs2mb783r 276413 276349 2026-10-26T06:51:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276413 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Minorities}} [[Kategoriya:Kópshilik hám azshılıq arasındaǵı qatnaslar]] 4csa69z44hid576q6mmjkncdc4o1zt0 14 49184 276350 2026-10-25T22:19:01Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mádeniyatlar aralıq izertlewler]] [[Kategoriya:Siyasat hám rasa]] [[Kategoriya:Sociallıq máseleler]]» 276350 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mádeniyatlar aralıq izertlewler]] [[Kategoriya:Siyasat hám rasa]] [[Kategoriya:Sociallıq máseleler]] 5uk2n04kjoy4xbp94ogiuq7j3ml89ky 276412 276350 2026-10-26T06:51:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276412 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Majority–minority relations}} [[Kategoriya:Mádeniyatlar aralıq izertlewler]] [[Kategoriya:Siyasat hám rasa]] [[Kategoriya:Sociallıq máseleler]] jkph5ojukr0q1aayydv2701006te51p 14 49185 276351 2026-10-25T22:19:37Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mádeniy antropologiya]] [[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]]» 276351 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mádeniy antropologiya]] [[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]] pt6i6c59j1v82zgqa2gyozgofiofhj8 276411 276351 2026-10-26T06:51:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276411 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Cross-cultural studies}} [[Kategoriya:Mádeniy antropologiya]] [[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]] aafrbz66f5cmwumu6ib7ya9masgri12 14 49186 276352 2026-10-25T22:20:12Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Antropologiya]] [[Kategoriya:Mádeniy túsinikler]] [[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]]» 276352 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Antropologiya]] [[Kategoriya:Mádeniy túsinikler]] [[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]] kodbir457qhf47jhcf2n05ot3gln3wv 276410 276352 2026-10-26T06:50:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276410 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Cultural anthropology}} [[Kategoriya:Antropologiya]] [[Kategoriya:Mádeniy túsinikler]] [[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]] mgmx4poc35cxumgxgls5f1urtgdf6z6 14 49187 276353 2026-10-25T22:20:56Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mádeniyat]] [[Kategoriya:Sociallıq túsinikler]] [[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]]» 276353 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mádeniyat]] [[Kategoriya:Sociallıq túsinikler]] [[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]] srtfwxh1ono7ptyiphy8r4kushmi6j0 14 49188 276354 2026-10-25T22:22:11Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mádeniy globallasıw]] [[Kategoriya:Kiberkeńislik]] [[Kategoriya:Cifrlı media]] [[Kategoriya:Gipertekst]] [[Kategoriya:Internet]] [[Kategoriya:Interaktiv media]]» 276354 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mádeniy globallasıw]] [[Kategoriya:Kiberkeńislik]] [[Kategoriya:Cifrlı media]] [[Kategoriya:Gipertekst]] [[Kategoriya:Internet]] [[Kategoriya:Interaktiv media]] 598qxe26byxb7zs035r0dgtg10vhfxr 276409 276354 2026-10-26T06:50:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276409 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|World Wide Web}} [[Kategoriya:Mádeniy globallasıw]] [[Kategoriya:Kiberkeńislik]] [[Kategoriya:Cifrlı media]] [[Kategoriya:Gipertekst]] [[Kategoriya:Internet]] [[Kategoriya:Interaktiv media]] 3z927c5pbc7q6xlyb8ewtqfik0khl2d 14 49189 276355 2026-10-25T22:22:45Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mádeniy geografiya]] [[Kategoriya:Globallasıw]] [[Kategoriya:Mádeniy almasıw]]» 276355 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mádeniy geografiya]] [[Kategoriya:Globallasıw]] [[Kategoriya:Mádeniy almasıw]] d1ynkljtzkp77uuwd0ydl3vb6ybk0kl 276408 276355 2026-10-26T06:50:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276408 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Sociocultural globalization}} [[Kategoriya:Mádeniy geografiya]] [[Kategoriya:Globallasıw]] [[Kategoriya:Mádeniy almasıw]] 8mrvtf1ygzwc3ahglvykqay4t72uzz3 14 49190 276356 2026-10-25T22:23:17Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]] [[Kategoriya:Adam geografiyası]]» 276356 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]] [[Kategoriya:Adam geografiyası]] gg1mwttsq8h13i036xmj838r78gobm9 276407 276356 2026-10-26T06:49:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276407 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Cultural geography}} [[Kategoriya:Mádeniyattı izertlew]] [[Kategoriya:Adam geografiyası]] f53luew6l376t282crhll173le2dua4 14 49191 276357 2026-10-25T22:23:53Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Antropologiya]] [[Kategoriya:Geografiya tarawları]] [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq haqqındaǵı sociallıq ilim]] [[Kategoriya:Adamlar]] [[Kategoriya:Sociallıq ilimler]]» 276357 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Antropologiya]] [[Kategoriya:Geografiya tarawları]] [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq haqqındaǵı sociallıq ilim]] [[Kategoriya:Adamlar]] [[Kategoriya:Sociallıq ilimler]] omns6z363mgy4v5yd5i8m0q6owiopch 276406 276357 2026-10-26T06:49:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276406 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Human geography}} [[Kategoriya:Antropologiya]] [[Kategoriya:Geografiya tarawları]] [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq haqqındaǵı sociallıq ilim]] [[Kategoriya:Adamlar]] [[Kategoriya:Sociallıq ilimler]] 5ailiwfxndkd59dnyvxcxx0rbbvaa1l 14 49192 276358 2026-10-25T22:24:36Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Geografiyanıń kishi tarawları]]» 276358 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Geografiyanıń kishi tarawları]] sfehwiq22pnc6fs4jdnk88jv9hht872 276405 276358 2026-10-26T06:49:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276405 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Branches of geography}} [[Kategoriya:Geografiyanıń kishi tarawları]] l5gsd6yt9f0zaiw3yzgei1cs2jgmvsl 14 49193 276359 2026-10-25T22:25:09Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Geografiya]] [[Kategoriya:Akademiyalıq pánler boyınsha tarawlar]]» 276359 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Geografiya]] [[Kategoriya:Akademiyalıq pánler boyınsha tarawlar]] 193l4mfltzvl122x935gkrv5t86hq9q 14 49194 276360 2026-10-25T22:26:07Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq hám jámiyet]] [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq haqqındaǵı ilim]] [[Kategoriya:Sociallıq ilimler]]» 276360 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq hám jámiyet]] [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq haqqındaǵı ilim]] [[Kategoriya:Sociallıq ilimler]] qd5rekxtqfheido73r5wbtzdqlyqomk 276404 276360 2026-10-26T06:48:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276404 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Environmental social science}} [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq hám jámiyet]] [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq haqqındaǵı ilim]] [[Kategoriya:Sociallıq ilimler]] bgjmpsqli25dfay5wsv914b3uposuvl 14 49195 276361 2026-10-25T22:26:44Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq haqqındaǵı sociallıq ilim]] [[Kategoriya:Tábiyiy ortalıq]] [[Kategoriya:Temalar boyınsha jámiyet]]» 276361 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq haqqındaǵı sociallıq ilim]] [[Kategoriya:Tábiyiy ortalıq]] [[Kategoriya:Temalar boyınsha jámiyet]] jaqizz5uwytomtwgnpqjhhazt3klm4e 276403 276361 2026-10-26T06:48:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276403 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Environment and society}} [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq haqqındaǵı sociallıq ilim]] [[Kategoriya:Tábiyiy ortalıq]] [[Kategoriya:Temalar boyınsha jámiyet]] 7oo6rvpamb78xe5qtjcnrfce6xbadvz 14 49196 276362 2026-10-25T22:27:15Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Jer]] [[Kategoriya:Tábiyiy ilimler]]» 276362 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Jer]] [[Kategoriya:Tábiyiy ilimler]] q0ygw40j0d64lad1a6p1iaep0qvybhr 276402 276362 2026-10-26T06:48:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276402 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Environment}} [[Kategoriya:Jer]] [[Kategoriya:Tábiyiy ilimler]] adney284mra9ziqqtz2u83msac7ujgt 14 49197 276363 2026-10-25T22:28:10Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Temalar boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Jámiyet]]» 276363 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Temalar boyınsha kategoriyalar]] [[Kategoriya:Jámiyet]] inn2bvur5rayz53sk0chfd6bixakyne 14 49198 276364 2026-10-25T22:29:02Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Jer haqqındaǵı ilimler]] [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıqtı izertlew]]» 276364 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Jer haqqındaǵı ilimler]] [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıqtı izertlew]] d4galmknggp7nl7djo169r8zurg9yx3 276401 276364 2026-10-26T06:47:48Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276401 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Environmental sciences}} [[Kategoriya:Jer haqqındaǵı ilimler]] [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıqtı izertlew]] q2wtsfzk5ydme5llteytz3gu2p2bs0d 14 49199 276365 2026-10-25T22:29:39Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq hám jámiyet]] [[Kategoriya:Fizikalıq geografiya]] [[Kategoriya:Tábiyiy ortalıq]]» 276365 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq hám jámiyet]] [[Kategoriya:Fizikalıq geografiya]] [[Kategoriya:Tábiyiy ortalıq]] 7427oo4r7omjaw77zuomyj7e1r48l8u 276400 276365 2026-10-26T06:47:28Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276400 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Environmental studies}} [[Kategoriya:Qorshaǵan ortalıq hám jámiyet]] [[Kategoriya:Fizikalıq geografiya]] [[Kategoriya:Tábiyiy ortalıq]] buzy94lqjzlyt0f2sfpu4b5nnhvhfzf 14 49200 276366 2026-10-25T22:30:12Z Bekan88 11311 Taza bet jaratıldı: «[[Kategoriya:Geografiya tarawları]] [[Kategoriya:Jer haqqındaǵı ilimler]]» 276366 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Geografiya tarawları]] [[Kategoriya:Jer haqqındaǵı ilimler]] qq5hbcsgga1lkofahglrsq8wnigobk5 276399 276366 2026-10-26T06:47:08Z Kvazimodo 10433 Commons kategoriyası qosıldı 276399 wikitext text/x-wiki {{Commons kategoriya|Physical geography}} [[Kategoriya:Geografiya tarawları]] [[Kategoriya:Jer haqqındaǵı ilimler]] atccv9mtyhax3ti5gmx8e3wpmk0vogd 3 49201 276368 2026-10-26T00:55:10Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 276368 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 00:55, 2026-jıl 26-oktyabr (UTC) dfyc44f8ejl2autbgbjvqds41i07xhy 1 49202 276370 2026-10-26T02:13:14Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276370 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49203 276371 2026-10-26T02:13:24Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276371 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49204 276372 2026-10-26T02:13:34Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276372 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49205 276373 2026-10-26T02:13:44Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276373 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49206 276374 2026-10-26T02:13:54Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276374 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49207 276375 2026-10-26T02:14:04Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276375 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49208 276376 2026-10-26T02:14:14Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276376 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49209 276377 2026-10-26T02:14:24Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276377 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49210 276378 2026-10-26T02:14:34Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276378 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49211 276379 2026-10-26T02:14:44Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276379 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49212 276380 2026-10-26T02:14:54Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276380 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49213 276381 2026-10-26T02:15:04Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276381 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49214 276382 2026-10-26T02:15:14Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276382 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49215 276383 2026-10-26T02:15:24Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276383 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49216 276384 2026-10-26T02:15:34Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276384 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49217 276385 2026-10-26T02:15:44Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276385 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49218 276386 2026-10-26T02:15:54Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276386 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 49219 276387 2026-10-26T02:16:04Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 276387 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 3 49220 276388 2026-10-26T02:55:29Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 276388 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 02:55, 2026-jıl 26-oktyabr (UTC) dxl2xq73ck7xdruar2dstmkzw03ceqe 3 49221 276389 2026-10-26T04:55:48Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 276389 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 04:55, 2026-jıl 26-oktyabr (UTC) r5z0eqo3qcs2cxjlnhxx1adijh1jico 0 49222 276390 2026-10-26T05:22:47Z ~2026-56954-85 16834 Taza bet jaratıldı: «'''«Shatır» partiya''' (ingl. ''big tent party''), '''hámmeni qamtıwshı partiya''' (ingl. ''catch-all party''), yamasa '''universal partiya''' — hár qıylı kóz-qarastaǵı adamlardı jámiyetlik klasslar sheńberine, «ońshıllar» hám «solshıllar» arasındaǵı ayırmashılıqqa hám basqa parqlarǵa qaramastan birlestiriwge umtılatuǵın siyasiy partiya túri. == Táriypi == Partiya aǵzalıq ushın ólshem sıpatında qandayda bir ideologiyaǵa...» 276390 wikitext text/x-wiki '''«Shatır» partiya''' (ingl. ''big tent party''), '''hámmeni qamtıwshı partiya''' (ingl. ''catch-all party''), yamasa '''universal partiya''' — hár qıylı kóz-qarastaǵı adamlardı jámiyetlik klasslar sheńberine, «ońshıllar» hám «solshıllar» arasındaǵı ayırmashılıqqa hám basqa parqlarǵa qaramastan birlestiriwge umtılatuǵın siyasiy partiya túri. == Táriypi == Partiya aǵzalıq ushın ólshem sıpatında qandayda bir ideologiyaǵa ámel etiwdi shárt etip qoymaydı. Ideal jaǵdayda bunday partiyanı tolerantlıq hám plyuralistlik dep sıpatlawǵa boladı. «Shatır» partiyalardıń tiykarǵı maqseti — múmkinshiliginshe kóbirek saylawshı dawısın jıynaw, saylawda jeńiw hám húkimetti basqarıw. Usı maqsette olar jámiyetlik máplerdiń barlıq múmkin bolǵan jıyındısın qamtıwǵa urınadı. Ádette bunday partiyalar centrist sıpatında kórsetiledi. Saylaw kampaniyası dáwirinde olar jámiyetshiliktiń sol waqıttaǵı kewil-kúyine baǵdarlanadı, bul olarǵa onıń ózgerislerine tez juwap beriw múmkinshiligin beredi. Ideologiyanıń anıq emesligi kandidatlardıń tartımlı jeke qásiyetlerine basım jasaw arqalı ornı toltırıladı. Saylaw kampaniyası dáwirinde partiyadan kandidatlardı tańlaw, mısalı, kásiplik sheberlik yamasa tájiriybelilikten kóre, ayırım kandidattıń barlıq múmkin bolǵan saylaw resursların tartıw hám paydalanıw qábileti, onıń saylawshılar aldındaǵı tartımlılıǵı menen kóbirek belgilenedi. == Tariyxı == Termindi nemis siyasattanıwshısı Otto Kirxxaymer 1966-jılı «Batıs partiya sistemalarınıń transformaciyası» dep atalǵan maqalasında Ekinshi jáhán urısınan keyin payda bolǵan hám maksimal muǵdardaǵı saylawshını tartatuǵın jańa túrdegi partiyalardı ańlatıw ushın kirgizgen<ref>{{Cite web|url=https://www.worldcat.org/oclc/801152261|bet=}}</ref>. Termin sonday-aq Moris Dyuverjeniń belgili siyasiy partiyalar tipologiyasına kategoriya sıpatında kirgizilgen. == Mısallar == '''[[Ukraina]]''' * «<nowiki/>[[Evropasha solidarlıq]]<nowiki/>» — Ukrainanıń eks-prezidenti [[Petr Poroshenko]] basshılıq etetuǵın ukrain siyasiy partiyası. * «<nowiki/>[[Sluga naroda]]<nowiki/>» («Xalıq xızmetkeri») — [[Vladimir Zelenskiy]] hám Evgeniy Yurdıga tárepinen tiykarı salınǵan ukrain siyasiy partiyası; shólkem 2015—2019-jıllardaǵı komediyalıq serial hám 2016-jılǵı «Xalıq xızmetkeri» filmi menen bir atta atalǵan. '''[[Qazaqstan]]''' «Amanat» — Qazaqstanda biylik etip turǵan qazaq siyasiy partiyası. 1999-jılı [[Nursultan Nazarbaev]]<nowiki/>tı qollap-quwatlawshı partiya sıpatında tiykarı salınǵan. 2022-jılǵa shekem partiya «Nur Otan» dep atalǵan. 2022-jılı Nazarbaev partiya baslıǵı lawazımınan ketedi, al Qasım-Jomart Toqaev onıń baslıǵı boladı. 2022-jıl 26-aprelde ol partiya baslıǵı lawazımınan ketip, partiyadan shıǵadı. Sol waqıtta onıń baslıǵı bolıp Májilis spikeri Erlan Qoshanov tayınlanadı. '''[[Franciya]]''' «La République En Marche!» — Emmanuel Makron tárepinen tiykarı salınǵan partiya, hámmeni qamtıwshı qásiyetke iye centristlik partiya dep atalǵan . «Milliy front» partiyası — Marin Le Pen basshılıǵında ol saylawshılardı «soldan» da, «ońnan» da tarta alǵanlıǵı sebepli. '''[[Germaniya]]''' Germaniyada universal partiyalar keń sáwlelengen, bular: Germaniya xristian-demokratiyalıq awqamı / Bavariyadaǵı Xristian-social awqamı (XDA/XSA); Germaniya social-demokratiyalıq partiyası (GSDP). Olardıń barlıǵı Volksparteien («xalıq partiyaları») dep atalatuǵın universal partiyalar dep esaplanadı. '''[[Rossiya]]''' Rossiya siyasatında ústin turǵan «<nowiki/>[[Yedinaya Rossiya]]<nowiki/>» («Birden-bir Rossiya») — «shatır» partiya; partiyanıń anıq qáliplestirilgen ideologiyası joq, al onıń pútkil xızmeti prezident [[Putin|Putinniń]] háreketlerin qollap-quwatlawǵa tiykarlanadı. «Rassvet» («Tań») partiyası — eks-prezidentlikke kandidat Ekaterina Duncova tárepinen tiykarı salınǵan ámeldegi rossiyalıq partiya, ózin ideologiyalıq ayırmashılıqlarǵa qaramastan barlıq puqaralar ushın platforma sıpatında kórsetedi. == Ádebiyatlar == * Della Porta, Donatella. ''I partiti politici''. — Bologna: Il mulino, 2001. — 217 b. — <nowiki>ISBN 8815083294</nowiki>. — <nowiki>ISBN 9788815083296</nowiki>. * ''Partiti e sistemi di partito nelle democrazie europee''. — Bologna: Il mulino, 2007. — 338 b. — <nowiki>ISBN 9788815120038</nowiki>. — <nowiki>ISBN 8815120033</nowiki>. * Sivini, Giordano. ''Sociologia dei partiti politici''. — 1975. * Michelle Hale Williams. ''Catch-All in the Twenty-First Century? Revisiting Kirchheimer’s Thesis 40 Years Later'' // Party Politics. — 2009. — T. 15, 5-san. — 539–541-b. — ISSN 1354-0688; 1460-3683. — doi:10.1177/1354068809336394. * Ware, Alan. ''Partidos políticos y sistemas de partidos''. — Tres-Kantos (Madrid): Istmo, 2004. — 608 b. — <nowiki>ISBN 8470904221</nowiki>. — <nowiki>ISBN 9788470904226</nowiki>. * Richard Gunther, Larry Diamond. ''Species of Political Parties'' // Party Politics. — 2003. — T. 9, 2-san. — 167–199-b. — ISSN 1354-0688; 1460-3683. — doi:10.1177/13540688030092003. cdkto10h97xzcjby5eu0k2ubcxx1d8o 276392 276390 2026-10-26T05:48:26Z YAMYDQ 16833 /* Mısallar */ 276392 wikitext text/x-wiki '''«Shatır» partiya''' (ingl. ''big tent party''), '''hámmeni qamtıwshı partiya''' (ingl. ''catch-all party''), yamasa '''universal partiya''' — hár qıylı kóz-qarastaǵı adamlardı jámiyetlik klasslar sheńberine, «ońshıllar» hám «solshıllar» arasındaǵı ayırmashılıqqa hám basqa parqlarǵa qaramastan birlestiriwge umtılatuǵın siyasiy partiya túri. == Táriypi == Partiya aǵzalıq ushın ólshem sıpatında qandayda bir ideologiyaǵa ámel etiwdi shárt etip qoymaydı. Ideal jaǵdayda bunday partiyanı tolerantlıq hám plyuralistlik dep sıpatlawǵa boladı. «Shatır» partiyalardıń tiykarǵı maqseti — múmkinshiliginshe kóbirek saylawshı dawısın jıynaw, saylawda jeńiw hám húkimetti basqarıw. Usı maqsette olar jámiyetlik máplerdiń barlıq múmkin bolǵan jıyındısın qamtıwǵa urınadı. Ádette bunday partiyalar centrist sıpatında kórsetiledi. Saylaw kampaniyası dáwirinde olar jámiyetshiliktiń sol waqıttaǵı kewil-kúyine baǵdarlanadı, bul olarǵa onıń ózgerislerine tez juwap beriw múmkinshiligin beredi. Ideologiyanıń anıq emesligi kandidatlardıń tartımlı jeke qásiyetlerine basım jasaw arqalı ornı toltırıladı. Saylaw kampaniyası dáwirinde partiyadan kandidatlardı tańlaw, mısalı, kásiplik sheberlik yamasa tájiriybelilikten kóre, ayırım kandidattıń barlıq múmkin bolǵan saylaw resursların tartıw hám paydalanıw qábileti, onıń saylawshılar aldındaǵı tartımlılıǵı menen kóbirek belgilenedi. == Tariyxı == Termindi nemis siyasattanıwshısı Otto Kirxxaymer 1966-jılı «Batıs partiya sistemalarınıń transformaciyası» dep atalǵan maqalasında Ekinshi jáhán urısınan keyin payda bolǵan hám maksimal muǵdardaǵı saylawshını tartatuǵın jańa túrdegi partiyalardı ańlatıw ushın kirgizgen<ref>{{Cite web|url=https://www.worldcat.org/oclc/801152261|bet=}}</ref>. Termin sonday-aq Moris Dyuverjeniń belgili siyasiy partiyalar tipologiyasına kategoriya sıpatında kirgizilgen. == Mısallar == '''[[Amerika Qurama Shtatları]]''' Demokratiyalıq partiya 1930-jıllardan 1960-jıllarǵa shekem prezident Franklin D. Ruzvelttiń «Jańa kurs» (New Deal) siyasatın qollap-quwatlaw ushın dúzilgen «Jańa kurs» koaliciyası dáwirinde «shatır» partiya bolǵan [62]. Koaliciya kásiplik awqamların, jumısshı klası saylawshıların, ortasha klasstıń tómengi qatlamı saylawshıların, fermer shólkemlerin, dúnyalıq liberallardı, Qubla demokratların, afroamerikalılardı, qala saylawshıların hám immigrantlardı biriktirgen. 1974-jılǵı Dallas kelisiminen keyin Libertarianlıq partiya «shatır» ideyasın anarxo-kapitalistlik kóz-qaraslardıń kópshilikti quraytuǵın minarxistlik partiyadan shetletilmewin támiyinlegen dárejede qabıl etti. Amerika Demokratiyalıq socialistleriniń (DSA) Libertarianlıq socialistlik kaukusı DSAnı Amerika solshılları arasındaǵı «shatır» shólkem dep esaplaydı, sebebi onıń ayırım aǵzaları social-demokratiya, demokratiyalıq socializm, socializmge demokratiyalıq jol, trockizm, marksizm-leninizm hám anarxizmdi óz ishine alatuǵın socialistlik ideologiyalardıń keń diapazonına baǵdarlanǵan. '''[[Ukraina]]''' * «<nowiki/>[[Evropasha solidarlıq]]<nowiki/>» — Ukrainanıń eks-prezidenti [[Petr Poroshenko]] basshılıq etetuǵın ukrain siyasiy partiyası. * «<nowiki/>[[Sluga naroda]]<nowiki/>» («Xalıq xızmetkeri») — [[Vladimir Zelenskiy]] hám Evgeniy Yurdıga tárepinen tiykarı salınǵan ukrain siyasiy partiyası; shólkem 2015—2019-jıllardaǵı komediyalıq serial hám 2016-jılǵı «Xalıq xızmetkeri» filmi menen bir atta atalǵan. '''[[Qazaqstan]]''' «Amanat» — Qazaqstanda biylik etip turǵan qazaq siyasiy partiyası. 1999-jılı [[Nursultan Nazarbaev]]<nowiki/>tı qollap-quwatlawshı partiya sıpatında tiykarı salınǵan. 2022-jılǵa shekem partiya «Nur Otan» dep atalǵan. 2022-jılı Nazarbaev partiya baslıǵı lawazımınan ketedi, al Qasım-Jomart Toqaev onıń baslıǵı boladı. 2022-jıl 26-aprelde ol partiya baslıǵı lawazımınan ketip, partiyadan shıǵadı. Sol waqıtta onıń baslıǵı bolıp Májilis spikeri Erlan Qoshanov tayınlanadı. '''[[Franciya]]''' «La République En Marche!» — Emmanuel Makron tárepinen tiykarı salınǵan partiya, hámmeni qamtıwshı qásiyetke iye centristlik partiya dep atalǵan . «Milliy front» partiyası — Marin Le Pen basshılıǵında ol saylawshılardı «soldan» da, «ońnan» da tarta alǵanlıǵı sebepli. '''[[Germaniya]]''' Germaniyada universal partiyalar keń sáwlelengen, bular: Germaniya xristian-demokratiyalıq awqamı / Bavariyadaǵı Xristian-social awqamı (XDA/XSA); Germaniya social-demokratiyalıq partiyası (GSDP). Olardıń barlıǵı Volksparteien («xalıq partiyaları») dep atalatuǵın universal partiyalar dep esaplanadı. '''[[Rossiya]]''' Rossiya siyasatında ústin turǵan «<nowiki/>[[Yedinaya Rossiya]]<nowiki/>» («Birden-bir Rossiya») — «shatır» partiya; partiyanıń anıq qáliplestirilgen ideologiyası joq, al onıń pútkil xızmeti prezident [[Putin|Putinniń]] háreketlerin qollap-quwatlawǵa tiykarlanadı. «Rassvet» («Tań») partiyası — eks-prezidentlikke kandidat Ekaterina Duncova tárepinen tiykarı salınǵan ámeldegi rossiyalıq partiya, ózin ideologiyalıq ayırmashılıqlarǵa qaramastan barlıq puqaralar ushın platforma sıpatında kórsetedi. == Ádebiyatlar == * Della Porta, Donatella. ''I partiti politici''. — Bologna: Il mulino, 2001. — 217 b. — <nowiki>ISBN 8815083294</nowiki>. — <nowiki>ISBN 9788815083296</nowiki>. * ''Partiti e sistemi di partito nelle democrazie europee''. — Bologna: Il mulino, 2007. — 338 b. — <nowiki>ISBN 9788815120038</nowiki>. — <nowiki>ISBN 8815120033</nowiki>. * Sivini, Giordano. ''Sociologia dei partiti politici''. — 1975. * Michelle Hale Williams. ''Catch-All in the Twenty-First Century? Revisiting Kirchheimer’s Thesis 40 Years Later'' // Party Politics. — 2009. — T. 15, 5-san. — 539–541-b. — ISSN 1354-0688; 1460-3683. — doi:10.1177/1354068809336394. * Ware, Alan. ''Partidos políticos y sistemas de partidos''. — Tres-Kantos (Madrid): Istmo, 2004. — 608 b. — <nowiki>ISBN 8470904221</nowiki>. — <nowiki>ISBN 9788470904226</nowiki>. * Richard Gunther, Larry Diamond. ''Species of Political Parties'' // Party Politics. — 2003. — T. 9, 2-san. — 167–199-b. — ISSN 1354-0688; 1460-3683. — doi:10.1177/13540688030092003. 5skzltrod14qfjk3f077ikz2tup77fo 3 49223 276393 2026-10-26T05:55:57Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 276393 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 05:55, 2026-jıl 26-oktyabr (UTC) ky7vg1qbn3lwnhhk3c0xc552we7fosh 3 49224 276479 2026-10-26T10:56:41Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 276479 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 10:56, 2026-jıl 26-oktyabr (UTC) 5de3g40juf6v121e476on7dbhr32g5o 0 49225 276480 2026-10-26T11:43:32Z YAMYDQ 16833 «[[:ru:Special:Redirect/revision/155716847|Зеленский, Владимир Александрович]]» betinen awdarılıp jaratıldı 276480 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı|qaraqalpaqsha atı=Vladimir Zelenskiy|lawazım=Ukraina 6-prezidenri}}'''Vladimir Aleksandrovich Zelenskiy''' (ukr. Володимир Олександрович Зеленський; 1978-jıl 25-yanvarda, Krivoy Rog, Dnepropetrovsk oblastı) — ukrain mámleketlik hám siyasiy ǵayratkeri. 2019-jıl 20-maydan baslap Ukraina Prezidenti hám Ukraina Qurallı kúshleriniń Joqarǵı Bas sárkardası. Prezident bolıp saylanıwınan aldın showmen, komik, kino hám dublyaj aktyorı, kinorejissyor, scenarist, kino hám televidenie prodyuseri, televidenie alıp barıwshısı, qosıqshı, parodist hám yumorist sıpatında keń tanıldı. «Kvartal-95» studiyasınıń (2003—2019) shérik iyesi hám kórkemlik basshısı, «Inter» telekanalınıń bas prodyuseri (2010—2012) bolǵan. Karyeralıq jolın KVN de «Zaporoje — Krivoy Rog — Tranzit», «Krivoy Rog quraması» hám «95-kvartal» komandalarında qatnasıwdan basladı; aqırǵısında Zelenskiy kapitan, aktyor hám nomerlerdiń kópshiliginiń avtorı bolǵan. 2003-jılı KVNnan ketkennen keyin Zelenskiydiń «95-kvartal» komandası televideniede koncertler bere basladı. Al «Kvartal-95 studiyası» retinde komanda 2005-jılı «Keshki kvartal» showın jaratadı, onda Zelenskiy ideolog, avtor, rejissyor hám bas aktyor bolıp kórinedi. 2010—2011-jıllarda «Inter» telekanalınıń bas prodyuseri bolıp isledi. Iskerligi dawamında kóp sanlı telejoybarlarda shıqtı; eń kózge túserlisi — aktyor («Keshki kvartal»), alıp barıwshı («Keshki Kiev», «Kúlki ligası») hám tóreshi («Komikti kúldir») rolinde. Aktyor («Úlken qaladaǵı muxabbat», «8 birinshi ushırasıw», «Men, sen, ol, ol» hám basqalar), prodyuser («Qudalar», «Men janıńda bolaman», «Úlken qaladaǵı muxabbat 3» hám basqalar) hám scenarist («Qudalar») retinde jigirmadan zıyat kinofilm hám teleserial islep shıǵarıwda qatnasqan, sonday-aq dublyaj aktyorı bolǵan («Xorton», «Paddingtonnıń basınan keshirgenleri» hám basqalar). 2015—2018-jıllar dawamında «Xalıq xızmetkeri» teleserialında Ukraina Prezidenti etip saylanatuǵın tariyx muǵallimi Vasiliy Goloborodko rolin oynadı. Teleserial bir neshe márte siyasiy reklamada ayıplandı, al serialdıń úshinshi máwsiminıń dáslepki úsh seriyası 2019-jılǵı Ukraina prezidenti saylawınıń birinshi turınan tikkeley aldın shıqtı. Bul saylawda Zelenskiy teleserial menen bir attaǵı «Xalıq xızmetkeri» partiyasınan usınılǵan talaban retinde qatnastı hám eń kóp dawıstı aldı. Saylawdıń ekinshi turında jeńisinen keyin Ukraina prezidenti lawazımına saylandı. Rossiyanıń Ukrainaǵa bastırıp kiriwi waqtında Zelenskiy Ukraina suverenitetin qorǵawǵa baǵdarlanǵan pozitsiyanı iyeledi. Rossiya áskerleriniń paytaxtqa topılısı waqtında Kievten evakuaciyalanıwdan bas tarttı. Dunıya júzlik ǵalaba xabar qurallarınıń bahalawına kóre, Zelenskiy onnan hesh kim kútpegen roldi qabıl etti. «Time» jurnalınıń versiyasına kóre, Zelenskiy 5 procent dawıs (3,3 millionnan artıq oqıwshı) jıynap, 2022-jıldıń eń tásirli adamı boldı. Dáslep Zelenskiydiń wákillik múddeti 2024-jıldıń mayında tamamlanadı dep jobalastırılǵan edi, biraq 2022-jıl fevralda áskeriy jaǵdaydıń engiziliwi jobalastırılǵan prezident saylawın ótkeriwge tosqınlıq jasadı. 2024-jılǵa kelip ukrainlardıń kópshiligi prezidenttiń xızmetin maqullaydı. Zelenskiydi qollap-quwatlaw basıp kiriw baslanǵannan keyin dárriw 90 procentke shekem óstı, biraq 2024-jıldıń apreline kelip shama menen 60 procentke shekem tómenledi. Zelenskiydiń xalıqaralıq qatnasıqlardaǵı háreketlerin qollap-quwatlaw 2024-jıldıń ortasında Jer sharı turǵınları arasında shama menen 40 procentti quradı. == Balalıq hám jaslıq dáwiri == Vladimir Aleksandrovich Zelenskiy 1978-jıl 25-yanvarda Krivoy Rog qalasında evrey shańaraǵında tuwıldı. Ukrain, rus hám ingliz tillerin biledi. '''Atası''' — Semyon Ivanovich Zelenskiy (1924-jıl 5-may, Krivoy Rog — 1998-jıl 10-iyun) [1][2], Ullı Watan urısınıń qatnasıwshısı. Urıs jıllarında minomyot vzvodınıń komandiri, keyin 57-gvardiya mıltıqshı diviziyasınıń 174-gvardiya mıltıqshı polkiniń rota komandiri bolǵan. 1944-jılı eki «Qızıl Juldız» ordeni menen sıylıqlanǵan, urıstı gvardiya leytenantı atağında tamamlaǵan [3][29][30][31]. Zelenskiydiń úlken atası hám atası Semyonnıń úsh tuwısqanı Xolokost waqtında óltirilgen [4]. '''Ákesi''' — Aleksandr Semyonovich Zelenskiy (tuwılǵan 1947-jıl 23-dekabr), matematik, programmist [1], texnika ilimleriniń doktorı, professor, informatika kafedrasınıń baslıǵı — Vladimir oqıǵan sol joqarı oqıw ornınıń oqıtıwshısı [2][3]. Ákesi 20 jıl Mongoliya Xalıq Respublikasında jasap isledi, Erdenet qalasında taw-bayıtıw kombinatın qurdı [1]. '''Anası''' — Rimma Vladimirovna Zelenskaya (tuwılǵan 1950-jıl 16-sentyabr), injenerlik bilimine iye, miynet stajı 40 jıl, házirgi waqıtta pensiyada [1]. Balalıq shaǵında ata-anası menen tórt jıl Mongoliyada, ákesi islegen jerde jasadı. Sol jerde birinshi klasstı pitkerdi, onnan keyin Zelenskiy anası menen Krivoy Rogqa qayttı [1]. Ingliz tilin tereńlestirip úyrenetuǵın 95-mektepte oqıdı. Mektep jıllarında grek-rim gúresi [2], awır atletika menen shuǵıllandı, marka jıynadı, pianinoda oynadı, ball biyleri menen shuǵıllandı, basketbol hám voleybol oynadı. Mektep kórkem ónerpazlıǵında qatnastı, mektep ansamblinde gitarashı bolǵan [1][3][4]. Zelenskiy ukrain tilin 2017-jıldan baslap belsene úyrene basladı, oǵan shekem qatnasıqta tiykarınan rus tilinen paydalanǵan [5][6][7][8]. 16 jasında Izrailde tegin oqıw ushın grant alǵan, biraq ákesi buǵan qarsı bolǵan [2]. Mektepti 1995-jılı pitkerdi. Mektepte diplomat bolıwdı ármanlaǵan hám hátteki MGIMOǵa túsiwge tayarlanǵan, biraq Kiev milliy ekonomikalıq universitetiniń Krivoy Rog ekonomikalıq institutına «huqıqtanıw» qániygeligi boyınsha oqıwǵa túsken [1] hám onı 2000-jılı pitkergen. Alǵan qániygeligi boyınsha hesh qashan islemegen [2]. == Dóretiwshilik iskerligi == === KVN === 11-klassta pitkeriwshiler komandasın shólkemlestirdi hám KVNde muǵallimler komandası menen oynap, oqıwshılar jeńdi. Mektepten keyin «Jas Krivoy Rog» KVN komandasında oynadı [2], keyin biy nomerlerin qoyıw ushın «Zaporoje — Krivoy Rog — Tranzit» KVN komandasına shaqırıldı; aste-aste Zelenskiydiń komandadaǵı roli keńeydi hám ol nomerlerde de qatnasa basladı. Zelenskiy menen bir waqıtta «Zaporoje — Krivoy Rog — Tranzit»ke «Kvartal-95» studiyasınıń keleshektegi aktyorları — Denis Manjosov, Yuriy Krapov, Aleksandr Pikalov keldi. Dál sol «Zaporoje — Krivoy Rog — Tranzit» chempion bolǵan 1997-jılǵı sezonnan keyin olar «95-kvartal» dep atalǵan jańa komanda dúzdi. Zelenskiy onda tek ǵana aktyor hám kapitan emes, al jetekshi avtorlardıń biri de boldı. 1998-jıldan 2003-jılǵa shekem «95-kvartal» KVN Joqarı ligasında shıqtı. Komanda aǵzaları ámelde Moskvada jasadı hám turaqlı túrde ǴMDA (Ǵárezsiz Mámleketler Doslıq Awqamı) qalaları boyınsha gastrolde júrdi. «95-kvartal» quramında Zelenskiy 2002-jılı KVN Joqarı ligasınıń yarım finalına shekem jetti hám eki márte (2000 hám 2001-jıllarda) KVNniń «Dawıslaǵan KiViN» muzıkalıq festivalınıń ekinshi sıylıǵı — «Jaqtıdaǵı KiViN»niń iyesi boldı. === «Kvartal-95» studiyası === 2003-jıldıń aqırında «1+1» ukrain telekanalı «95-kvartal»ǵa komandanıń eń jaqsı nomerlerinen ibarat koncertler seriyasın islewdi usındı. [[Файл:KVARTAL_95_Vadim_Chuprina.jpg|alt=|solğa|nobaý|270x270 nükte|Вечерний Квартал, 2018]] 2004-jılı komanda joybardı tayarlay basladı, bir waqıttıń ózinde hár qıylı telebaǵdarlamalarda qosımsha isledi. Zelenskiy «Mister Kuk» kulinariya showın alıp bardı. Barlıq dáramatlar ulıwma joybarǵa salındı hám 2005-jılı «Inter» telekanalında «Keshki kvartal» teleshowı baslandı. Onıń ideologı, avtorı, rejissyorı hám bas aktyorı Zelenskiy bolıp esaplanadı. Show tez arada keń tanıldı hám kóp ótpey ukrain auditoriyası arasındaǵı reyting boyınsha KVN hám «Comedy Club»tan ozıp ketti. Sınshılar «Keshki kvartal»dı siyasiy kabare qatarına kirgizedi. Bunnan tısqarı, «95-kvartal» komandası «Kvartal-95» studiyasına aylandı; onıń iyeleri — Zelenskiy, Boris hám Sergey Shefirler, Andrey Yakovlev. Studiya bir neshe telejoybar shıǵardı («Keshki kvartal», «Jawıngerler klubı», «Ukraina, tur»), telebaǵdarlamalar («Jıl qosıǵı», «Polundra»), myuzikller («Eki qoyannıń izinen», «Úsh mushketyor», «Júdá jańa jıllıq kino yamasa muzeydegi tún»), filmler [1] hám korporativler ushın scenariyler jazdı. 2010-jıl dekabrden 2011-jıl avgustqa shekem hám 2011-jıl noyabrden 2012-jıl sentyabrge shekemgi dáwirlerde Zelenskiy «Inter» kanalınıń bas prodyuseri bolǵan; kanaldaǵı bir qatar basshılıq lawazımların onıń komandası aǵzaları iyelegen. Qarjılandırıw tiykarınan «Kvartal-95» studiyası joybarların islep shıǵarıwǵa jámlengen edi. 2012-jılı ukrain «1+1» kanalında shıqqan «Keshki Kiev» teleshouı sheńberinde «Ertekli Rus» multiplikaciyalıq serialında qoyıwshı bolǵan hám avtor tekstin oqıǵan. === Telejoybarlar === 2004 — «Mister Kuk» (alıp barıwshı) 2005—2019 — «Keshki kvartal» (aktyor, avtor) «Jawıngerler klubı» (alıp barıwshı) «Ukrainada jıl qosıǵı» (alıp barıwshı) 2006 hám 2018 — «Juldızlar menen biy»: Alyona Shoptenko menen jupta qatnasıwshı hám 2006-jılı jeńimpaz, 2018-jılı aqırǵı efirdiń jyuri aǵzası 2008 — «Xızmettegi romans» (alıp barıwshı) 2010 — «Пороблено в Україні» / «Ukrainada islengen» (Valeriy Jidkov penen birge alıp barıwshı) «Chisto NEWS» (alıp barıwshı) 2011 — «Millioner — Issı kreslo» (alıp barıwshı) 2011—2018 — «Komikti kúldir», ukrain versiyası (Evgeniy Koshevoy menen jyuri aǵzası, buǵan shekem Mixail Galustyan menen) Yaltadaǵı «Crimea Music Fest» xalıqaralıq muzıkalıq festivalı (Masha Efrosinina hám Maksim Galkin menen birge alıp barıwshı) 2011—2013 — «Kvartal menen ekshembi» (ideya avtorı hám prodyuser) 2012—2017 — «Keshki Kiev» (Valeriy Jidkov penen alıp barıwshı) 2012 — «Червоне або чорне» / «Qızıl yamasa qara» (alıp barıwshı) 2013 — «Xochu V VIA Gru» (Vera Brejneva menen alıp barıwshı) 2014 — «Meladzege barǵım keledi» (ideya avtorı) 2015 — «Qutını tap» (ideya avtorı) 2015—2018 — «Kúlki ligası» (alıp barıwshı) '''Rossiyadaǵı telejoybarlar''' ** 2006, 2010—2012 — «Keshki kvartal»dıń televizion koncertleri («TV Centr», «STS», «Rossiya-1») ** 2010 — «Jańa tolqın 2010. Premyeralar kúni» («Rossiya-1») — alıp barıwshılardıń biri ** 2011 — «A faktorı. 1-sezon» («Rossiya-1») — Filipp Kirkorov penen alıp barıwshı ** 2011 — «Jańa tolqın 2011. Jáhán xiti kúni» («Rossiya-1») — alıp barıwshılardıń biri ** 2011 — «Magiya» («Rossiya-1») — Tatyana Lazareva menen alıp barıwshı [1] (úsh shıǵarılıw 2019-jıl mayda «NTV»de efirge shıqtı [2]; buǵan shekem 1-shıǵarılıwdıń túsirilgen materialınıń qayta montajlanǵan versiyası 2012-jıl 9-iyulde «1+1»de Yuriy Gorbunov penen shıqqan edi [3][4]) ** 2011 — «Jańa jıllıq juldızlar paradı-2012» («Rossiya-1») — Maksim Galkin menen alıp barıwshı ** 2012 — «Komikti kúldir. Rossiyalıq versiya» («Rossiya-1») — Maksim Galkin menen jyuri aǵzası [5]. 2014-jıl fevralda «STS» kanalında rossiyalıq versiyanı qayta iske túsiriw ushın kastingler jobalastırılǵan edi, biraq keyininen olar biykar etildi [6] ** 2012 — «Jańa tolqın 2012. Jáhán xiti kúni» («Rossiya-1») — alıp barıwshılardıń biri ** 2012 — «Jańa jıllıq juldızlar paradı-2013» («Rossiya-1») — baǵdarlama miymanı ** 2013, 2014 — «Birinshi/ekinshi jańa jıllıq kesh» («Rossiya-1») — Maksim Galkin menen birge alıp barıwshı [7][8][9][10] ** 2013 — «Jańa tolqın 2013. Jáhán xiti kúni» («Rossiya-1») — alıp barıwshılardıń biri ** 2013 — «Jańa jıllıq juldızlar paradı-2014» («Rossiya-1») — baǵdarlama miymanı ** 2014 — «Kók shıraq-2014» («Rossiya-1») — baǵdarlama miymanı === Kino === [[Файл:Евгений_Кошевой,_Владимир_Зеленский.jpg|alt=|nobaý|270x270 nükte|«Men, sen, ol, ol» filminiń premyerasında, 2018-jıl dekabr.]] 2008-jılı dál sol «Kvartal-95» studiyasınıń scenariyi boyınsha túsirilgen «Úlken qaladaǵı muxabbat» tolıq metrajlı filminde stomatolog Igor rolinde tústi. 2010-jılı «Úlken qaladaǵı muxabbat 2» dep atalǵan dawamı shıqtı. 25-yanvarda «Rjevskiy Napoleonǵa qarsı» filminiń premyerası boldı, onda Zelenskiy tiykarǵı rollerdiń birin — Napoleon Bonapartti oynadı. 2011-jıl 17-martta «Xızmettegi roman. Bizdiń zaman» filminiń premyerası boldı, onda ol Anatoliy Novoseltsevti oynadı. 2012-jıl 8-martta «8 birinshi ushırasıw» filmi ekranlarǵa shıqtı, onda ol tiykarǵı roldi oynadı. 2014-jıl 1-yanvarda kinoteatrlar ekranlarına «Úlken qaladaǵı muxabbat 3» komediyası shıqtı, onda Zelenskiy jáne stomatolog Igor rolin oynadı. 2015-jıl 1-yanvarda ol tiykarǵı rolde oynaǵan «8 jańa ushırasıw» filmi ekranlarǵa shıǵadı. 2019-jıl 24-aprelde Ukraina Milliy antikorrupciya byurosınıń (NABU) direktorı Artyom Sıtnik NABU shólkemlestiriwshisi Zelenskiy bolǵan «Kinokvartal» kompaniyasın mámleket qarjıların ısırap etiwde gúmanlanatuǵının xabarladı. Kompaniyaǵa qarsı tergew baslandı. Sıtnik aprelde NABUǵa «Iqtıyarlılar awqamı» shólkeminen arza kelip túskenin aytıp berdi. Onıń maǵlıwmatlarına kóre, Ukraina Mámleketlik kinosı «Kinokvartal» shıǵarǵan «Men, sen, ol, ol» filmi byudjetiniń 49 procentin qarjılandırǵan. Kompaniya filmdi tolıǵı menen ukrain yamasa qırım-tatar tilinde jaratıwdı óz moynına alǵan, biraq bul shárttı orınlamaǵan, dep tastıyıqlaydı «Iqtıyarlılar awqamı». === Filmografiya === ==== Aktyor ==== {{Div col}} * {{в кино|2004}} — Казанова поневоле * 2004 — [[Три мушкетёра (мюзикл)|Три мушкетёра]] — ''[[д’Артаньян]]'' * {{в кино|2006}} — Милицейская академия — ''Минаев'' * {{в кино|2007}} — [[Очень новогоднее кино, или Ночь в музее]] — ''Вася Васильков'' * {{в кино|2009}} — [[Любовь в большом городе]] — ''Игорь'' * 2009 — Как казаки… — ''Остап / [[Фандорин]]'' * {{в кино|2010}} — Любовь в большом городе 2 — ''Игорь'' * {{в кино|2011}} — [[Служебный роман. Наше время]] — ''Анатолий Ефремович Новосельцев'' * {{в кино|2012}} — [[Ржевский против Наполеона]] — ''[[Наполеон I|Наполеон]]'' * 2012 — [[8 первых свиданий]] — ''Никита Андреевич Соколов'' * {{в кино|2013}} — Любовь в большом городе 3 — ''Игорь'' * {{в кино|2014}} — 8 новых свиданий — ''Никита Андреевич Соколов'' * {{в кино|2015}}-{{в кино|2019}} — [[Слуга народа (телесериал)|Слуга народа]] — ''Василий Петрович Голобородько, учитель истории в средней школе / [[президент Украины]]'' * 2016 — [[Слуга народа 2]] — ''Василий Петрович Голобородько, учитель истории в средней школе / президент Украины'' * {{в кино|2016}} — [[8 лучших свиданий]] — ''Никита Андреевич Соколов'' * {{в кино|2018}} — [[Я, ты, он, она (фильм, 2018)|Я, ты, он, она]] — ''Максим'' {{конец колонки}} == Siyasiy karyera == === Jámiyetlik-siyasiy belsendilik === [[Файл:Prime_Minister_Andy_Burnham_meets_Ukrainian_President_Volodymyr_Zelenskyy.jpg|nobaý|Ullı Britaniya Bas ministri Endi Bernem Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiydi Portsmuttaǵı HMS Queen Elizabeth (R08) aviatasıwshı kemesiniń bortında qarsı alıp atır. 2026-jıl 27-iyul.]] Evromaydandı qollap-quwatladı. Ukrainadaǵı konflikttiń keskinlesiwi waqtında Zelenskiy ukrain armiyası hám ıqtıyarlılar batalonları háreketlerin qollap-quwatladı, Donbasstaǵı sawash háreketlerinde qatnasqan ukrain áskeriy xızmetkerleri aldında koncertler menen shıqtı, «95-kvartal»dıń basqa qatnasıwshıları menen birgelikte ıqtıyarlılar batalonlarınıń mútájlikleri ushın bir million grivna ajıratıp berdi. Óz shıǵıslarında rossiyalı siyasatshılardı hám Rossiya turǵınların, ózin-ózi járiyalaǵan DXR hám LXR respublikaların kúlki ete basladı. Sonıń menen birge Zelenskiyde Rossiyada qıyınshılıqlar payda boldı. Atap aytqanda, rossiya televideniesinde «Keshki kvartal» shouı biykar etildi, al 2015-jıl fevralda Rossiya Federaciyasınıń Tergew komiteti Moskvanıń Yakimanka municipal okrugı deputatı Dmitriy Zaxarovtıń sorawı boyınsha Zelenskiy, sonday-aq basqa ukrain mádeniyat ǵayratkerleri tárepinen ukrain kúsh strukturalarınıń háreketlerin qarjılandırıw haqqındaǵı xabardı tekseriwdi basladı [8]. Sonday-aq belgili hám kommerciyalıq jaqtan tabıslı rossiya-ukrain «Qudalar» teleserialınıń jetinshi sezonı ústindegi jumıs toqtatıp turıldı; ayırım ǵalaba xabar qurallarınıń xabarlawınsha, sebebi Zelenskiy menen rossiyalıq aktyorlar arasındaǵı siyasiy kelispewshilikler bolǵan. Sonday-aq Zelenskiy rossiyalı mádeniyat ǵayratkerleriniń Ukrainaǵa kiriwin qadaǵan etiwge qarsı shıqtı hám «Qudalar» serialın Ukraina aymaǵında qadaǵan etiw usınısı haqqında keri pikir bildirdi. === Prezidentlik mapazı (2019) === [[Файл:Debates_of_Petro_Poroshenko_and_Vladimir_Zelensky_(2019-04-19)_02.jpg|alt=|nobaý|250x250 nükte|Pyotr Poroshenko menen debatlar. Kiev, «Olimpiyskiy» Milliy sport kompleksi, 2019-jıl 19-aprel.]] 2018-jıl dekabrde Dmitriy Gordonǵa bergen intervyusında Zelenskiy óz partiyası «Xalıq xızmetkeri»niń keleshektegi parlament saylawında qatnasıw niyeti haqqında xabarladı. 2018-jıl 31-dekabrde Jańa jılǵa bir neshe minut qalǵanda Zelenskiy «1+1» telekanalında ukrainlarǵa múrájat etip, Ukraina prezidentligi saylawında qatnasatuǵının málimledi. Buǵan baylanıslı Ukraina prezidenti Pyotr Poroshenkonıń ádetiy Jańa jıl múrájatı keyingirek waqıtqa jıljıtıldı (Zelenskiydiń keyingi texnikalıq qátelik haqqındaǵı málimlemeleri «1+1» press-xızmeti tárepinen biykarlandı, ol bolǵan jaǵdaydı kanaldıń sanalı qádemi retinde kórsetti). 2019-jıl 21-yanvarda «Xalıq xızmetkeri» partiyası Zelenskiydi Ukraina prezidentligine kandidat etip usındı. Kandidat jeńiske erisken jaǵdayda bir prezidentlik múddeti menen shekleniwdi wáde etti. Yanvardıń aqırında Zelenskiy birinshi márte saylaw aldı sorawlarında birinshi orınǵa shıqtı. Fevralǵa kelip Zelenskiydiń reytingi 25—30 procentke shekem óstı, al marttıń ortasında — 34 procentke shekem. [[Файл:Volodymyr_Zelensky_Official_portrait.jpg|nobaý|Zelenskiydiń rásmiy portreti, 2019]] 31-martta prezident saylawınıń birinshi turı boldı, onda eń kóp dawıstı (30,24 procent) Zelenskiy jıynadı — ámeldegi prezident Pyotr Poroshenkodan shama menen eki ese kóp. 2019-jıl 21-apreldegi, ol Pyotr Poroshenko menen birge shıqqan saylawdıń ekinshi turında Ukraina Oraylıq saylaw komissiyasınıń juwmaqlawshı nátiyjelerine kóre 73,22 procent dawıstı (13,5 million saylawshı dawısın) jıynadı. 3-mayda prezident saylawınıń jeńimpazı haqqındaǵı xabar Joqarǵı Radanıń «Ukraina dawısı» gazetasında hám Ukraina Ministrler Kabinetiniń «Урядовий кур'єр» («Húkimet kuryeri») gazetasında jaylastırıldı. === Saylawlardıń keyinge qaldırılıwı === Ukraina Konstitutsiyasına muwapıq, 2024-jılǵı prezident saylawları urıs dáwirinde Ukraina prezidenti hám húkimetiniń jumısı haqqındaǵı nızam tiykarında keyinge qaldırıldı. Ukraina Konstitutsiyasına muwapıq, mámleket aymaǵında áskeriy háreketler dawam etken waqıtta háziregi prezidenttiń wákillikleri hám onıń legitimligi nızamǵa sáykes keledi. Zelenskiy bul haqqında 2024-jıl 24-mayda Xarkovta Oraylıq Aziya mámleketleriniń ǵárezsiz ǵalaba xabar qurallarına bayanat berdi. == Prezidentligi == === 2022-jılǵa shekem === Zelenskiydiń inauguratsiyası 2019-jıl 20-mayda bolıp ótti. Óz komandasınıń basım baǵdarları retinde ol mámlekettiń shıǵısında ot ashıwdı toqtatıwdı hám «Ukrainanıń Qrımı menen Donbasın» qaytarıwdı atadı. Inauguratsiyalıq sóylewinde Zelenskiy Joqarǵı Radanı tarqatıw haqqında járiyaladı hám húkimet aǵzaların «keyingi saylawlar haqqında emes, al keleshek áwladlar haqqında oylaytuǵınlar ushın orınların bosatıwǵa» shaqırdı. 2019-jıl 21-mayda prezident Zelenskiy ámeldegi Ukraina Joqarǵı Radasın tarqattı hám náwbetten tıs parlament saylawların belgiledi. Zelenskiy parlament fraktsiyaları basshıları menen bolǵan ushırasıwda aytqanınday, «Joqarǵı Radanı tarqatıw ushın tiykarǵı dálil — Ukraina puqaralarınıń bul shólkemge bolǵan iseniminiń júdá tómenligi, 4 procent». 2019-jıl 21-iyulda náwbetten tıs parlament saylawları ótti. Prezidentti qollaytuǵın «Xalıq xızmetshisi» partiyası dawıslardıń 43,16 procentin aldı hám 124 orınǵa iye boldı. Buǵan qosımsha, bul partiya qollaǵan kandidatlar 130 bir mandatlı okrugte jeńiske eristi. Sonıń sebebinen partiya parlamentte kópshilikke iye boldı hám bir partiyalı húkimet koalitsiyasın dúzdi. 2019-jıl 29-avgustta IX shaqırıq Ukraina Joqarǵı Radası Aleksey Goncharuktıń premyer-ministr lawazımına talabanlın maqulladı hám húkimettiń jańa quramın tastıyıqladı. Rada sonıń menen birge Zelenskiydiń usınısı boyınsha Vadim Pristaykonı sırtqı isler ministri, Andrey Zagorodnyuknı qorǵanıw ministri, Ruslan Ryaboshapkanı Bas prokuror, Ivan Bakanovtı Ukraina Qawipsizlik xızmeti baslıǵı etip tastıyıqladı. 2020-jıl 20-mayda Zelenskiy ekinshi prezidentlik múddetine óz kandidaturasın usınıwdı biykarlamaytuǵının ayttı. === Rossiyanıń basıp kiriwi === [[Файл:Заявка_України_на_членство_у_Європейському_Союзі,_1.jpg|nobaý|250x250 nükte|Руслан Стефанчук, Зеленский и Денис Шмыгаль после подписания заявки на членство Украины в ЕС, 28 февраля 2022]] 2022-jıl 24-fevralda Rossiyanıń Ukrainaǵa basıp kiriwiniń baslanıwı menen baylanıslı Zelenskiy áskeriy jaǵday járiyaladı hám Rossiya menen diplomatiyalıq qatnasıqlardı dárriw úziw haqqında bayanat berdi. Sol kúni keshirek ol ulıwma mobilizatsiyanı járiyaladı. 28-fevralda Ukrainanıń Yevropa Awqamına aǵzalıǵı ushın arzaǵa — arnawlı tártip boyınsha YeAǵa qıstawlı qosılıw haqqındaǵı soraw menen — qol qoydı. 27-martta basıp kiriw baslanǵannan berli rossiyalı jurnalistlerge birinshi interview berdi. Onda ol, atap aytqanda, Ukraina Donbasqa shabıwıl jasawǵa tayarlanıp atır degen Rossiya Federatsiyası Qorǵanıw ministrligi tárepinen aytılǵanlardı ótirik dep atadı. Sonnan basqa, rossiyalı propaganda kórsetken «Qrımdı basıp alıw haqqındaǵı buyrıq» «В. А. Зеленський» dep qol qoyılǵanına, al ol haqıyqıy bolǵan jaǵdayda initsiallar «В. О.» bolatuǵınına dıqqat awdardı. 23-iyunda Yevropa Keńesi Ukrainaǵa awqamǵa kiriw ushın talabanlıq mártebesin berdi. 30-sentyabrde Zelenskiy Rossiyanıń Ukrainanıń tórt wálayatın — Xerson, Zaporojye, Doneck hám Lugansk wálayatların — anneksiya etiwin járiyalawına juwap retinde, óz pármanı menen Ukraina Milliy qawipsizlik hám qorǵanıw keńesiniń ámeldegi Rossiya prezidenti Vladimir Putin menen sóylesiwler ótkeriwdiń múmkin emesligi haqqındaǵı qararın kúshke kirgizdi. 21-dekabrde Zelenskiy tolıq kólemli rossiya basıp kiriw baslanǵannan berli AQShqa birinshi rásmiy saparın ámelge asırdı. Vashingtonda ol prezident Djo Bayden menen ushırastı hám AQSh Kongressiniń eki palatasınıń birgeliktegi májilisinde sóylew soyledi. Kóp ǵalaba xabar quralları bul saparǵa tariyxıy dep baha berdi. 2023-jıl 8-noyabrde Ukraina jeti aldınnan qoyılǵan shártti orınlaǵannan keyin Yevrokomissiya YeA Keńesine Ukraina menen YeAǵa kiriw boyınsha sóylesiwlerdi baslawdı usındı. 2025-jıl 24-aprelde Qubla Afrika Respublikasına rásmiy sapar menen bardı. Baqlawshılardıń pikirine qaraǵanda, saparınıń maqseti — Afrika mámleketlerinde Ukrainanıń abırayın jaqsılaw hám Rossiya-Ukraina konfliktinde solardıń qollawın kúsheytiw. 2026-jıl 4-iyunda Putinge parahatshılıq sóylesiwlerin baslaw haqqında usınıs penen múrájat etti hám sóylesiwler dáwirinde ot ashıwdı tolıq toqtatıwǵa tayar ekenin bildirdi. == Galeriya == <gallery mode="packed"> Файл:Volodymyr_Zelensky_2019_presidential_inauguration_04.jpg|Zelenskiy Kievtegi inauguratsiyada, 2019-jıl 20-may. Файл:Зеленський_в_акваторії_Азовського_моря,_2019,_1.jpg|Zelenskiy Mariupolde jumıs saparında. Файл:Volodymyr_Zelensky_and_Donald_Trump.jpg|Zelenskiy hám AQSH prezidenti Donald Tramp. Nyu-York, 2019-jıl 25-sentyabr. Файл:Робочий_візит_Президента_України_до_Турецької_Республіки_05.jpg|Zelenskiy hám Turkiya prezidenti Rejep Tayyip Erdogan. Istanbul, 2020-jıl 16-oktyabr. Файл:Working_trip_to_the_Donetsk_region_-_2.jpg|Zelenskiy Donbasta, 2021-jıl iyun. Файл:Official_visit_of_Maia_Sandu_to_Ukraine_-_2021-01-12_-_president.gov.ua_21.jpg|Zelenskiy hám Moldova prezidenti Maia Sandu. Kiev, 2021-jıl 12-yanvar. Файл:Volodymyr_Zelenskyy_paid_a_visit_to_the_wounded_defenders_of_Ukraine_undergoing_treatment_at_a_military_hospital_(51937554892).jpg|Zelenskiydiń áskeriy emlewxanaǵa saparı, 2022-jıl 13-mart. Файл:Робоча_поїздка_Президента_на_Харківщину_21.jpg|Zelenskiydiń Xarkov wálayatına jumıs saparı, 2022-jıl 29-may. Файл:Відвідання_Президентом_школи_в_Ірпені_з_нагоди_Дня_знань_11.jpg|Zelenskiy jańa oqıw jılınıń birinshi kúni Irpendegi mektepke bardı, 2022-jıl. Файл:Volodymyr_Zelensky_and_Nancy_Pelosi_during_a_Joint_Meeting_of_Congress_with_flag_of_Ukraine_signed_by_the_defenders_of_Bakhmut.jpg|Zelenskiy hám Nensi Pelosi AQSH Kongressinde Baxmut qorǵawshıları qol qoyǵan Ukraina bayraǵı menen, 2022-jıl 21-dekabr. </gallery> == Shańaraǵı == [[Файл:Участь_Президента_і_першої_леді_у_заходах_з_нагоди_Дня_Незалежності_України_08.jpg|solğa|nobaý|240x240 nükte|Zelenskiy ómirlik joldası Elena Zelenskaya menen.]] Ómirlik joldası (2003-jıl 6-sentyabrden berli) — Yelena Vladimirovna Zelenskaya (qızlıq familiyası Kiyashko, 1978-jıl 6-fevralda tuwılǵan). Maǵlıwmatı boyınsha arxitektor, Krivoy Rog texnikalıq universitetin «qızıl diplom» menen pitkergen. «Kvartal-95 Studiyası» JShJniń beneficiarı (kompaniyanıń 0,01 procenti onıń iyeliginde, qalǵan 99,99 procenti ómirlik joldasına tiyisli), balıqtı qayta islew hám konservalaw menen shuǵıllanatuǵın «Zelari Fish» JShJniń 25 procentine iye. «Kvartal-95 Studiyası»nıń scenaristi hám avtorı. Vladimir menen Yelena mektepten berli tanıs, olar parallel klaslarda oqıǵan. Zelenskiylerdiń shańaraǵında eki bala bar: qızı Aleksandra (2004-jıl 15-iyulda tuwılǵan) hám ulı Kirill (2013-jıl 21-yanvarda tuwılǵan). 2014-jılı Aleksandra «8 jańa ushırasıw» filminde bas qaharmannıń qızı Sasha rolinde oynadı; 2016-jılı «Komikti kúldir. Balalar» shouına qatnasıp, 50 000 grivna jeńip aldı; onıń krestnıy atası — Yelena Kravectiń ómirlik joldası Sergey Kravec. Qáyin atası — Vladimir Timofeyevich Kiyashko (1951-jıl 15-avgustta tuwılǵan) «Xalıq xızmetshisi» partiyasınan deputat Oleg Bondarenkonıń járdemshisi bolıp jámiyetlik tiykarda isleydi, Ukrainanı sanaat sarqındılarınan tazalaw temasında shuǵıllanadı, texnika ilimleriniń kandidatı, Kiev temir jol transportı institutınıń qurılıs konstruktsiyaları hám imaratları kafedrasınıń dotsenti, «Transporttaǵı qurılıs konstruktsiyaları hám imaratları» boyınsha sabaq beredi.{{Derekler|2}} [[Kategoriya:Ámeldegi mámleket basshıları]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha aktyorlar]] [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shaxslar]] [[Kategoriya:Tiri shaxslar]] [[Kategoriya:Wikipedia:Wikimaǵlıwmatlarda derekleri bar maqalalar]] [[Kategoriya:1978-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:25-yanvarda tuwılǵanlar]] bim4px5b5fh2e89u5yefenxf8ath95p