Wikipedia
kabwiki
https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
Media
Uslig
Mmeslay
Amseqdac
Amyannan umsqedac
Wikipedia
Amyannan n Wikipedia
Tugna
Amyannan n tugna
MediaWiki
Amyannan n MediaWiki
Talɣa
Amyannan n talɣa
Tallat
Amyannan n tallat
Taggayt
Amyannan n taggayt
Awwur
Amyannan uwwur
Asenfaṛ
Amyannan usenfaṛ
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Sujet
Taggent
0
16389
116419
97141
2026-05-11T19:04:03Z
Abillardoo
16203
/* */
116419
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox}}
'''Taggent''' ([[isem ussnan]]: '''Tabanus''') d [[tawsit (tudersent)|tawsit]] n [[aburɣes|yibureɣsen]] yeṭṭafaren [[tawacult (tasnudert)|tawacult]] [[taggnant]] deg [[tafesna (tasnudert)|tfesna]] n [[tasenfriwin|tasenfriwin]], Dɣa taggent d [[talmest]] n [[izi|yizan]] yettidiren deg [[aksa|ikessaten]] d [[alma|ilmayen]] d yedgan yudsen (imukan iqerben) ar [[aman|waman]] d [[tagant|tẓegwa]], Taggent d aburɣes yesmermiden (dérange) [[aɣersiw|iɣersiwen]], allen-is d timeqranin d [[azegzaw|tizegzawin]], ila (yesɛa) tisegnit neɣ [[tisiqqest]] deg taggara n [[tafekka|tfekka-ynes]] iteqqes s yis [[aɣersiw|iɣersiwen]] aken daɣen iy keččem ar [[inzer|wanzaren-nsen]]
== Tilmas ==
== ẓeṛ daɣen ==
[[Category:Iburɣas]]
[[Taggayt:Tasenfriwin]]
[[Taggayt:Izan]]
511ycf7criuz4kxsigai2qwgrg8t42a
116420
116419
2026-05-11T19:08:28Z
Abillardoo
16203
/* */
116420
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox}}
'''Taggent''' ([[isem ussnan]]: '''Tabanus''') d [[tawsit (tudersent)|tawsit]] n [[aburɣes|yibureɣsen]] yeṭṭafaren [[tawacult (tasnudert)|tawacult]] [[tiggnin]] deg [[tafesna (tasnudert)|tfesna]] n [[tasenfriwin|tesnafriwin]], Taggent d anaw n [[izi|yizan]] yettidiren deg [[aksa|yikessan]] d yilmayen d tẓegwa yakk d yideggan yudsen (imukan iqerben) ɣer waman. Tilmas n taggent d tid yesmermiden [[aɣersiw|iɣersiwen]] d yimdanen.
== Aglam ==
Allen n taggent d timeqranin d tizegzawin, akken i tla (tesɛa) tisegnit neɣ [[tisiqqest]] deg taggara n [[tafekka|tfekka]]-ines iteqqes s yis iɣersiwen, akken iy keččem ɣer wanzaren-nsen.
== Tilmas ==
== ẓeṛ daɣen ==
[[Category:Iburɣas]]
[[Taggayt:Tasenfriwin]]
[[Taggayt:Izan]]
1p14ajaqxrzkbdfvr7xsrq9if66vpkn
116421
116420
2026-05-11T19:10:01Z
Abillardoo
16203
/* */
116421
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox}}
'''Taggent''' ([[isem ussnan]]: '''Tabanus''') d [[tawsit (tudersent)|tawsit]] n [[aburɣes|yibureɣsen]] yeṭṭafaren [[tawacult (tasnudert)|tawacult]] [[tiggnin]] deg [[tafesna (tasnudert)|tfesna]] n [[tasenfriwin|tesnafriwin]], Taggent d anaw n [[izi|yizan]] yettidiren deg [[aksa|yikessan]] d yilmayen d tẓegwa yakk d yideggan yudsen (imukan iqerben) ɣer waman. Tilmas n taggent d tid yesmermiden [[aɣersiw|iɣersiwen]] d yimdanen. Tawsit-a d tin igebren seg gar n 1,300 alamma d 1,350 n [[talmest|telmas]] i d-ittugelmen.
== Aglam ==
Allen n taggent d timeqranin d tizegzawin, akken i tla (tesɛa) tisegnit neɣ [[tisiqqest]] deg taggara n [[tafekka|tfekka]]-ines iteqqes s yis iɣersiwen, akken iy keččem ɣer wanzaren-nsen.
== Tilmas ==
== ẓeṛ daɣen ==
[[Category:Iburɣas]]
[[Taggayt:Tasenfriwin]]
[[Taggayt:Izan]]
gnxw8kaqy2dltcc3ihtnt5jfdkk05to
116422
116421
2026-05-11T19:10:17Z
Abillardoo
16203
/* */
116422
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox}}
'''Taggent''' ([[isem ussnan]]: '''Tabanus''') d [[tawsit (tudersent)|tawsit]] n [[aburɣes|yibureɣsen]] yeṭṭafaren [[tawacult (tasnudert)|tawacult]] [[taggnin]] deg [[tafesna (tasnudert)|tfesna]] n [[tasenfriwin|tesnafriwin]], Taggent d anaw n [[izi|yizan]] yettidiren deg [[aksa|yikessan]] d yilmayen d tẓegwa yakk d yideggan yudsen (imukan iqerben) ɣer waman. Tilmas n taggent d tid yesmermiden [[aɣersiw|iɣersiwen]] d yimdanen. Tawsit-a d tin igebren seg gar n 1,300 alamma d 1,350 n [[talmest|telmas]] i d-ittugelmen.
== Aglam ==
Allen n taggent d timeqranin d tizegzawin, akken i tla (tesɛa) tisegnit neɣ [[tisiqqest]] deg taggara n [[tafekka|tfekka]]-ines iteqqes s yis iɣersiwen, akken iy keččem ɣer wanzaren-nsen.
== Tilmas ==
== ẓeṛ daɣen ==
[[Category:Iburɣas]]
[[Taggayt:Tasenfriwin]]
[[Taggayt:Izan]]
bnn274ekm84pxfc5ckrso0y9wpm2na3
Tigzi Taragmawant
0
25455
116423
116418
2026-05-11T19:41:43Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116423
wikitext
text/x-wiki
Tigzi taragmawant neɣ Tigzi n tmacint (IA) d aḥric agejdan deg '''tsenselkimt''' i yessegzayen amek ara nefk i tmacinin neɣ i '''yiselkimen''' tazmert akken ad xedmen tiwuriwin i yesran tigzi n umdan. Gar tiwuriwin-a, nezmer ad nebder: almad, asissen n wawal d tutlayin, tuffɣa n tigtiwin (tifrat) i wuguren deg yal aḥric, akked tmuɣli d usekfel n tugniwin.
== Tigzi Taragmawant (IA): Amezruy, Tiwuriwin d Yinalkamen deg Yimal ==
=== Amezruy d Temhazt ===
Xas akken asugen n tmacinin i yesɛan tazmert n tidmi yella-d zik deg tsekla, aḥric-a n tussna ibedd s wudem unṣib deg yiseggasen n 1950. S tmuɣli ɣer umezruy n tiktut-a, nezmer ad t-nebḍu ɣef kraḍ(tlata) talliyin:
* '''Tallit n usugen:''' Deg yiseggasen imenza, imusnawen llan ssexdamen iwarzimen isehlen iwakken ad fken i tmacint asurif amezwaru n usegzi(ufeham). Tallit-a tebda-d mi d-yebda wemdan yettxemmim amek ara yessers tiḥerci d tegzi-ines deg tmacint. Nezmer ad nebḍu tallit-a ɣef kra n tneqqiḍin tigejdanin:
# '''Alan Turing d Ukayad-is (1950):''' Send ad d-iban yisem n "Tigzi Taragmawant", amusnaw n tusnakt d tsenselkimt Alan Turing yessers-d yiwen n usteqsi agejdan: ''"Tzemmer tmacint ad txemmem?"''. Iwakken ad d-yerr ɣef usteqsi-a, yesnulfa-d ayen umi ssawalen "Akayad n Turing" (Test de Turing). Iswi n ukayad-a d asekfel ma yezmer uselkim ad yurar d umdan s wudem ara yeǧǧen amdan ur yefhim ara ma yettmeslay d tmacint neɣ d amdan nniḍen.
# '''Agraw n Dartmouth (1956) - Anekcum unṣib:''' D agraw-a i d-yessentun aḥric-a s wudem unṣib. Imusnawen imeqqranen am John McCarthy d Marvin Minsky jemɛen-d akken ad sbedden tasekniremt (terminologie) n tussna-ya tamaynut. D John McCarthy i d-yesnulfan irem-a n '''"Tigzi Taragmawant"''' i tikkelt tamezwarut.
# '''Iwarzimen imenza d usegzi:''' Deg yiseggasen-a imenza, imusnawen llan sxeddamen '''iwarzimen''' imenza, yeshel usenked-nsen, iwakken ad fken i tmacint asurif amezwaru n '''usegzi'''. Ssexdamen-ten iwakken ad ferun tigda tifelsafiyin, ad uraren ccetranǧ, neɣ ad d-suddmen taywalt taḥerfit, am wahil "ELIZA" i d-yettarran awal i yimdanen am wakken d amsujji asnafsan.
# '''Tilisa d "Tagrest n Tegzi":''' Asugen n yimusnawen n tallit-nni yella meqqer aṭas; llan ttɣilen s ssehala ara d-snulfun timacinin i yesɛan tigzi yettcabin ɣer tin n umdan. Maca, mmlalen-d d tlisa n yimir-nni: iselkimen ur sɛin ara '''taẓwert n usiḍen''' iwatan, yernu ulac isefka isemmaden iwakken ad yili wemhaz. Ayagi yewwi-d ɣer tnaqṣit n wallalen d tedrimt i usnerni n unadi-a, d ayen i d-yeglan s tallit n tnezzut i wumi ssawalen "Anegres n Tegzi Taragmawant".
S umata, tallit-a n usugen d akud n wuguren lqayen d iswa imeqqranen. Xas akken tella-d deqs n tmuɣli i wuguren n tegzi, d tallit-a i d-yeṣṣawen abrid i tneflit i d-itebɛen mi d-yernu lǧehd n yiselkimen deg yiseggasen i d-idefren.
* '''Tallit n Tezmert n Usiḍen (Iseggasen n 1980 - 2000): Asaki d Tneflit n Yiselkimen:''' Mi banen iselkimen yelhan d '''teẓwert''' n usiḍen tameqqrant, tennerna tegzi taragmawant s waṭas.
Deffir tallit-nni n tegrest n tegzi, ibda-d usirem amaynut deg yiseggasen n 80. Ayen i d-yewwin abeddel-a mačči kan d tiktiwin timaynutin deg tsenselkimt, maca d '''angaw''' s timmad-is i yenneflan yernu yeffeɣ-d seg tlisa-ines timezwura.
Atent-a tneqqiḍin tigejdanin n tallit-a:
# '''Asnerni n Teẓwert n Usiḍen:''' Iselkimen uɣalen ǧehden yernu rxeṣen (ṣṣawḍen ɣer yixxamen d tkebbaniyin). Itebɛ-d ayagi "Asaḍuf n Moore", i d-yeqqaren d akken tazmert n yiselkimen tettnerni s waṭas yal sdis d mraw (18) n wayyuren. Ayagi yefka-d afud ameqqran i yimussnawen iwakken ad sseddun '''iwarzimen''' ixnazen i wumi ur zmiren ara zik.
# '''Inagrawen Imussnawen :''' Deg umkan ad nexdem timacinin yesɛan tigzi tamatut am wemdan, imusnawen bdan xeddmen ihallen uzzigen deg yiwen kan n uḥric. Amedya: aḥric n tujjya neɣ n takrura. Fkan-as i tmacint isuḍaf d tmussni lqayen n yimsujjiyen d yimussnawen, dɣa tuɣal tezmer ad d-tefk tifrat i waṭṭanen neɣ i wuguren icudden ɣer taɣult-nni.
# '''Tuɣalin n Yiẓeḍwa n Iṛununen Iragmawanen:''' Tikti n yiẓeḍwa n iṛununen tella-d zik (deg tallit n usugen), maca llan ḥebsen imi ulac '''teẓwert n usiḍen''' iwatan iwakken ad ten-sseddun. Deg yiseggasen n 80 d 90, mi d-yernu lǧehd n yiselkimen, bdan ssexdamen tarrayin timaynutin n walmad, dɣa bdan yiẓeḍwa-ya ttarran-d igemmaḍ yelhan, ladɣa deg usekfel n yisekkilen (OCR) am usenqed n tebṛatin n lbusṭa.
# '''Anekcum s Annar n Turart (Deep Blue - 1997):''' Yiwen seg yineḍruyen imeqqranen d imezruyanen n tallit-a d mi tezmer tmacint n IBM umi ssawalen "Deep Blue" ad ternu alɣuɣ n umaḍal deg turart n ccetranǧ, Garry Kasparov. Tamsudemt-a ur telmid ara weḥd-s, maca tesseqdec '''taẓwert n usiḍen''' tameqqrant iwakken ad tessenqad d imelyan n tuddsa deg yiwet n tasint. Ayagi yessebgen-d d akken tmacint tezmer ad teɣleb amdan deg tsertit n uswir aɛlayan.
'''S umata:''' Tallit-a mačči d tin i d-yewwin almad aselkiman s wudem-is atrar, maca d tin i d-yessersen azadur(llsas) n wangaw d wuzzal i tallit i d-itebɛen. Imi tesnerna tmacint deg '''tezmert n usiḍen''', teẓẓel abrid iwakken tigzi taragmawant ad tessemres ayen i d-yusan deffir-s: ''Isefka Imeqqranen (Big Data).''
* '''Tallit Tatrart (Seg 2010 ar ass-a): Isefka Imeqqranen d Walmad Lqayen:''' Deg yiseggasen-a ineggura, s tilin n yisefka imeqqranen (données massive / Big Data) akked wesnulfu n iẓeḍwa n iṛununen iragmawanen, tuɣal tegzi taragmawant tezmer ad telmed weḥd-s ('''Almad Aselkiman''' neɣ ''Machine Learning'').
Tallit-a tbedd ɣef sin n yigejdan imeqqranen i d-yemlalen deg yiwen n wakud: asnerni ageɛmir n yisefka akked tezmert n usiḍen n tkaṛdiwin n udlif (GPU) i d-yefkan afud meqqren i yiselkimen.
Atent-a tneqqiḍin tigejdanin n tallit-a:
* '''Aṭuqqet n Yisefka (Big Data):''' S tneflit n internet, isilkimen n ufus, d yiẓeḍwa inmettiyen, imdanen bdan ssefrakawen isefka s wamḍan ur nesɛi tilisa yal ass. Isefka-ya imeqqranen uɣalen d aseṛɣu i tmacinin iwakken ad lemden s wudem ifazen.
* '''Almad Lqayen (Deep Learning):''' Imi tura tella '''teẓwert n usiḍen''' akked yisefka imeqqranen, imusnawen rran-d '''iẓeḍwa n iṛununen iragmawanen''' s wudem lqayen (s waṭas n tissiwin). Tarrayt-a n walmad aselkiman tewwi-d igemmaḍ igerrzen aṭas, ladɣa deg usekfel n tugniwin d usegzi n tutlayt tagamant.
* '''Tigzi Taragmawant Tasarawt:''' D aḥric amaynut i d-yufraren s waṭas deg yiseggasen-a ineggura. S useqdec n tmudmin timeqqranin n tutlayt (LLM), tigzi taragmawant tuɣal d '''asaraw''' n uḍris, n tugniwin, d tengalt. Tezmer ula ad '''tserwes''' taywalt akked wemdan s wudem yessewhamen.
* '''Uguren n Tudert n Tbaḍnit d Tmililɣi:''' S usemres ameqqran n yisefka udmawanen i walmad n tmudmin-a, yekker-d wugur ameqqran ɣef wamek ara nḥader '''tudert n tbaḍnit''' n yimdanen, akked wamek ara nessileɣ '''iwarzimen''' war miḥyaf neɣ asɣel.
'''S umata:''' Tallit tatrart d asurif ameqqran anda tigzi taragmawant teffeɣ-d seg yinadiyen n tesdawiyin ɣer tudert-nneɣ n yal ass. Tebna ɣef '''uzadur''' n wangaw ǧehden d tuddsa n yisefka imeqqranen, yernu la tessewjaday abrid ɣer yimal anda tmacint ad tezmer ad txeddem tiwuriwin ugar.
=== Amek i tteddu Tegzi Taragmawant? ===
Akken ad telḥu tamsudemt n tegzi taragmawant, tesra kraḍ n tgejditin:
==== <u>Isefka: Aseṛɣu n Tegzi Taragmawant</u> ====
Akken tkerrust tesra i '''useṛɣu''' iwakken ad telḥu, Tigzi Taragmawant tesra i yisefka iwakken ad telmed yernu ad tmahel. S war isefka, '''iwarzimen''' d tmacinin ur zmiren ad xedmen acemma. Nezmer ad nebḍu tamiḍrant n yisefka ɣef kṛaḍ n tneqqiḍin tigejdanin:
* '''Tiwsitin n Yisefka:''' Isefka ur llin ara d yiwet n tewsit. Zemren ad ilin d iḍrisen, tugniwin, imesla, inawen n tvidyut, neɣ Tifelwiyin ččurent d izwilen. D isefka-ya i d aselmad amezwaru i '''yiẓeḍwa n iṛununen iragmawanen'''.
* '''Taɣara Uqbel''' '''Ddeqs:''' Xas akken tigzi taragmawant tebna ɣef yisefka imeqqranen (Big Data), maca taɣara n yisefka-ya d nettat i d '''azadur'''. Ma nsečč i tmacint isefka ixuṣṣen, yesɛan tuccḍiwin neɣ igebren yiwen wudem n usɣel kan, igemmaḍ-is ad ilin ur gerrzen ara. Yella yiwen n wawal agejdan deg tsenselkimt yeqqaren: "Ayen n dir i tessekcmeḍ, d ayen n dir ara d-yeffɣen" (Garbage in, Garbage out).
* '''Asizdeg d Uceṛṛeḍ:''' Uqbel ad nessiweḍ isefka ɣer tmacint, yessefk ad ttwasizdgen. Imassanen n yisefka ssufuɣen aṭas n wakud iwakken ad kksen tucḍiwin yernu ad ssegmen tuddsa. Tikkwal, isefka sran ad ttwačerḍen. Amedya, ma nebɣa ad neslmed tmacint ad tɛeqqel "aɣyul" deg tugniwin, ilaq ad as-nefk aṭas n tugniwin yettwačerḍen s yisem n uɣyul akken ad tizmirt ad d-tefk '''asaraw''' iwatan neɣ ad '''tserwes''' ayen i d-twala.
* '''Tudert n Tbaḍnit d Wamdan:''' Imi amur ameqqran n yisefka-ya ttusdukkulen-d seg yimdanen (internet, inagrawen inmettiyen...), amesten n '''tudert n tbaḍnit''' yettuɣal d asurif agejdan. Tura, tuɣal-d d taḍullit iwakken ad nessileɣ iwarzimen s yisefka war ma nessedra lbaḍna neɣ izarfen n wemdan.
==== <u>Iwarzimen: Amutur n Tegzi Taragmawant</u> ====
Ma yella isefka d aseṛɣu i d-yettfakkan fad i tmacint, '''iwarzimen''' d amutur neɣ d allaɣ iselkiman i iseddayen aseṛɣu-nni. War iwarzimen ifazen, isefka d aṭemmu kan ur nesɛi anamek. Nezmer ad nebḍu amahil n yiwarzimen-a ɣef tneqqiḍin-a tigejdanin:
* '''Iẓeḍwa n Iṛununen Iragmawanen:''' Tasegda n yiwarzimen-a tewwi-d asugen-is seg wallaɣ n wemdan. Tcuddu iṛununen iragmawanen deg waṭas n tissiwin. Ayen i d-ikeccmen (isefka) ad iɛeddi seg tissi ɣer tayeḍ, yal yiwet tessalay aswir n tegzi akken ad d-yeffeɣ d '''asaraw''' yeddzen yernu yeffeɣ-d akken iwulam.
* '''Almad d Uṣeggem:''' Iwarzimen n tegzi taragmawant ur ttwasettfen ara s yisuḍaf udmisen. Ttalmaden s uɛiwed d termit. Yal tikelt mi ara ɛerḍen ad d-fken agmuḍ, ssemsawayen taẓayt/iɣewwaṛen-nsen akken ad sneqsen tuccḍiwin zdat n yisefka n walmad. D anect-a i ten-yettarran d imassanen s wakud.
* '''Timudmin Timeqqranin n Tutlayt (LLM):''' Iwarzimen-a uzzigen ttwaxedmen s tseddi iwakken ad gzun yernu ad d-fken '''isemliyen''' d yiḍrisen. Ssexdamen aṭas n tmusniwin icudden ɣer tsenselkimt d tseqqart iwakken ad d-ẓren d acu n wawal i yessefk ad d-itebɛen wayeḍ s wudem amseɣtu yernu iwulman.
* '''Asaraw n Umaynut:''' Ayen i d-yessufɣen iwarzimen imaynuten n tegzi taragmawant ɣer tafat, d tizemert-nsen ad d-snulfun ayen ur nelli ara yakan. Mgal iwarzimen iqburen i d-yettaran ɣef tseqsiyin s wayen yellan kan, wigi ssexdamen ayen lemden iwakken ad d-fken tugniwin timaynutin, iḍrisen isnulfuyen, neɣ ula d '''isemliyen''' n tengalt tamaynut.
==== <u>Taẓwert n Usiḍen: Azadur Afekkan n Tegzi Taragmawant</u> ====
Ma yella isefka d aseṛɣu, iwarzimen d amutur, '''taẓwert n usiḍen''' d tazmert tafekkant neɣ d lǧehd n tkerrust ara iseddun anect-a akk s urured. War iselkimen iǧehden, almad n tmacint ɣef yisefka imeqqranen ad yaṭṭaf iseggasen deg umkan n kra n wussan. Nezmer ad nsegzi azadur-a ɣef tneqqiḍin-a:
* '''Tikaṛdiwin n Udlif (GPU) d''' '''Aferdisen Usefser Uzzigen:''' Zik, iselkimen llan ssexdamen kan iferdisen igejdanen (CPU) i leḥsab. Maca, '''iẓeḍwa n iṛununen iragmawanen''' sran aṭas n leḥsab(asiḍen) fessusen deg yiwet n tasint. D ɣef aya i d-yennulfa useqdec n tkaṛdiwin n udlif (GPU), imi zemrent ad xedment '''asiḍen amsadaɣ''' s wudem ifazen. Tura, llant ula d tikarḍiwin i yettwaxedmen i useḍen n tferkiwin tusnakin i tegzi taragmawant (am TPUs).
* '''Asiḍen deg Usigna :''' Mačči yal amdan neɣ takebbanit ay izemren ad d-sɣen iselkimen-a imeqqranen iɣlayen aṭas. S tsenselkimt n usigna, imusnawen zmiren ad krun '''taẓwert n usiḍen''' sɣur tkebbaniyin timeqqranin s wudem anmeggag. Ayagi yerra almad n tmudmin timeqqranin yezmer ad yili sɣur wakk inadiyen war ma sran ad bnun ammas n yisefka-nsen.
* '''Arured d Tmellilt:''' Taẓwert-a tatrart tessider akud n walmad s waṭas. Ayen yellan yettakk-d agguren zik, tura yezmer ad yettwaxdem deg kra n isragen neɣ wussan. D arured-a i yeǧǧan tigzi taragmawant ad d-teffeɣ seg tezrawin n tesdawiyin ɣer usnas amatu deg tudert-nneɣ n yal ass.
* '''Ugur n Tezmert d Tewnaḍt:''' Tisnulfa-ya sɛant azal ɣlayen mačči kan deg yidrimen, maca ula deg twennaḍt. Aseddu n wammasen n yisefka yettett aṭas n trisiti yernu yessufuɣ-d aṭas n teẓɣelt. Imi '''taẓwert n usiḍen''' tettnerni, ugur n wamek ara nḥader tawnaḍt yettuɣal d asurif ameqqran i yimal n tsenselkimt.
=== Tadawsa d Tujjya: Tigzi Taragmawant deg Uḥader n Tudert ===
Asnas n tegzi taragmawant deg yiger n tujjya yettak-d asirem ameqqran iwakken ad nsellek tudert n yimdanen, ad nsider lehlakat, yernu ad nesnerni taɣara n usejji. Nezmer ad nebḍu iseqdacen-a tigejdanin ɣef tneqqiḍin-a:
* '''Asnulfu n Yisafaren Imaynuten:''' Zik, asufeɣ n usafar (ddwa) amaynut yettaṭṭaf iseggasen d yimelyaren n dulaṛ. Tura, iwarzimen n tegzi taragmawant zmiren ad srewsen yernu ad d-snulfun timsuka n tmulekulin timaynutin deg kra n wussan kan. Ayagi yessifsus abrid iwakken ad d-afen isafaren i waṭṭanen iweɛṛen, am kra n twsitin n lkunsir neɣ aṭṭanen imnugaren.
* '''Tasleḍt n Tugniwin n Tujjya:''' Tigzi taragmawant tessaweḍ ɣer yiwen n uswir aɛlayan deg tɣuri n tugniwin am usanew (X-ray) akked (IRM). Tezmer ad d-tefk tallalt i yimejjayen iwakken ad d-afen tucḍiwin neɣ ticnufin n waṭṭanen deg tseddarin timenza uqbel ad ibin ɣef wemdan, s tseddi ur nezmir ad nessiweḍ s tiṭ n wemdan kan.
* '''Tujjya s Wudem Udmawan:''' S tesleḍt n yisefka idawsanen akked uzray n waṭṭan n yal amuḍin, timudmin n tegzi taragmawant zmirent ad d-sumrent asafar d usejji iwulmen i yal amdan weḥd-s. Imi yal tafekka temxallaf ɣef tayeḍ, tarrayt-a tettkkes amur ameqqran n wuguren i d-yettasen mi ara fken yiwen n ddwa i medden akk.
* '''Aseddu n Tedbelt d Yisemliyen n Yimuḍan:''' Allalen-a ssefsusen taɛkumt ɣef yimejjayen d yinfirmiyen. Zmiren ad kksen agzul n wammuden imeqqranen n '''yisemliyen''' idawsanen, ad d-arun ineqqisen s wudem awurman, d usegzi n twassna s tɣawla, ayen yeǧǧan amejjay ad iserf akud-is ugar ɣef uqabel n wamuḍin deg umkan n tira.
=== Tadamsa d Usefti: Tigzi Taragmawant deg Unnar n Tedrimt ===
Asnas n tegzi taragmawant deg yiger n tdamsa yessaweḍ ad ibeddel wamek i tteddun wulzuzen d wamek i sseftayen yimdanen idrimen-nsen. S tesleḍt n wammuden imeqqranen n yisefka idamsanen, tmacinin tura ttixḍirent, sseddawent asiḍen(leḥsabata), yernu ttɛawanent timetti ad tawi rray iseggmen. Nezmer ad nebḍu amahil-a ɣef tneqqiḍin-a tigejdanin:
* '''Tasleḍt n Wulzuz d Usefti Awurman:''' Iwarzimen n tegzi taragmawant zmiren ad ssiḍnen inembaḍen d wayen i d-yettḍerrun deg wulzuz n tedrimt s urured ur nezmir ad nettwassen sɣur wemdan. Ttmuqulen ɣer yisefka n zik d wid n tura iwakken ad d-fken rray ɣef tiɣin neɣ azenzi n tigawin deg kra n tasinin, ayen i d-yettarran aṭas n lfayda i tkebbaniyin.
* '''Tawassna n Yimihiten Idamsanen:''' S useqdec n '''tawassna''' talqayant ɣef waddad n tedrimt n tkebbaniyin neɣ n yimdanen, tigzi taragmawant tettɛawan lbankat ad ẓrent ma yella umihi deg uzzuzer n ureṭṭal. Tettwali akk '''isemliyen''' icudden ɣer umdan neɣ takebbanit akken ad d-tefk agmuḍ yeddzen ɣef tezmert-is n tririt n udrim.
* '''Amesten mgal Tuffra d Tukerḍa:''' Inagrawen iragmawanen ttafaren yal tanigawt i d-yettilin deg usigna neɣ deg yiẓeḍwa n lbankat. Ma walan kra n umussu ur nelli ara d amagnu neɣ yeffeɣ i lɛadda, d nutni i d-yettceggiɛen alɣu s tɣawla iwakken ad ḥebsen tuffra uqbel ad teḍru. Ayagi isider aṭas n lexṣara i yimsedduyen.
* '''Asewjed n Tsertit''' '''ittcaren:''' S tesleḍt s wudem ittcaren, timudmin timeqqranin llant d wallal agejdan i tkebbaniyin iwakken ad sɣiwesent imal-nsent. Zmirent ad d-ɣrent amek ara tili tnezzut, ad d-heggint ayen ara yeḥwiǧ wulzuz, yernu ad sneqsent seg yiseɣwan ur nesɛi azal.
mu14qld4rwl6y1645w1ralbk7w5b0xv
116424
116423
2026-05-12T10:43:14Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116424
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Neural network.svg|vignette|358x358px|Amedya n uẓeṭṭa n iṛununen yesɛan sin n iṛununen n unekcum (s yizegzaw), yiwet n tissi « tuffirt » n iṛununen (s uzegzaw) d yiwen n iṛununen n tuffɣa (s uwraɣ).]]
Tigzi taragmawant neɣ Tigzi n tmacint (IA) d aḥric agejdan deg '''tsenselkimt''' i yessegzayen amek ara nefk i tmacinin neɣ i '''yiselkimen''' tazmert akken ad xedmen tiwuriwin i yesran tigzi n umdan. Gar tiwuriwin-a, nezmer ad nebder: almad, asissen n wawal d tutlayin, tuffɣa n tigtiwin (tifrat) i wuguren deg yal aḥric, akked tmuɣli d usekfel n tugniwin.
== Tigzi Taragmawant (IA): Amezruy, Tiwuriwin d Yinalkamen deg Yimal ==
=== Amezruy d Temhazt ===
Xas akken asugen n tmacinin i yesɛan tazmert n tidmi yella-d zik deg tsekla, aḥric-a n tussna ibedd s wudem unṣib deg yiseggasen n 1950. S tmuɣli ɣer umezruy n tiktut-a, nezmer ad t-nebḍu ɣef kraḍ(tlata) talliyin:
* '''Tallit n usugen:''' Deg yiseggasen imenza, imusnawen llan ssexdamen iwarzimen isehlen iwakken ad fken i tmacint asurif amezwaru n usegzi(ufeham). Tallit-a tebda-d mi d-yebda wemdan yettxemmim amek ara yessers tiḥerci d tegzi-ines deg tmacint. Nezmer ad nebḍu tallit-a ɣef kra n tneqqiḍin tigejdanin:
# '''Alan Turing d Ukayad-is (1950):''' Send ad d-iban yisem n "Tigzi Taragmawant", amusnaw n tusnakt d tsenselkimt Alan Turing yessers-d yiwen n usteqsi agejdan: ''"Tzemmer tmacint ad txemmem?"''. Iwakken ad d-yerr ɣef usteqsi-a, yesnulfa-d ayen umi ssawalen "Akayad n Turing" (Test de Turing). Iswi n ukayad-a d asekfel ma yezmer uselkim ad yurar d umdan s wudem ara yeǧǧen amdan ur yefhim ara ma yettmeslay d tmacint neɣ d amdan nniḍen.
# '''Agraw n Dartmouth (1956) - Anekcum unṣib:''' D agraw-a i d-yessentun aḥric-a s wudem unṣib. Imusnawen imeqqranen am John McCarthy d Marvin Minsky jemɛen-d akken ad sbedden tasekniremt (terminologie) n tussna-ya tamaynut. D John McCarthy i d-yesnulfan irem-a n '''"Tigzi Taragmawant"''' i tikkelt tamezwarut.
# '''Iwarzimen imenza d usegzi:''' Deg yiseggasen-a imenza, imusnawen llan sxeddamen '''iwarzimen''' imenza, yeshel usenked-nsen, iwakken ad fken i tmacint asurif amezwaru n '''usegzi'''. Ssexdamen-ten iwakken ad ferun tigda tifelsafiyin, ad uraren ccetranǧ, neɣ ad d-suddmen taywalt taḥerfit, am wahil "ELIZA" i d-yettarran awal i yimdanen am wakken d amsujji asnafsan.
# '''Tilisa d "Tagrest n Tegzi":''' Asugen n yimusnawen n tallit-nni yella meqqer aṭas; llan ttɣilen s ssehala ara d-snulfun timacinin i yesɛan tigzi yettcabin ɣer tin n umdan. Maca, mmlalen-d d tlisa n yimir-nni: iselkimen ur sɛin ara '''taẓwert n usiḍen''' iwatan, yernu ulac isefka isemmaden iwakken ad yili wemhaz. Ayagi yewwi-d ɣer tnaqṣit n wallalen d tedrimt i usnerni n unadi-a, d ayen i d-yeglan s tallit n tnezzut i wumi ssawalen "Anegres n Tegzi Taragmawant".
S umata, tallit-a n usugen d akud n wuguren lqayen d iswa imeqqranen. Xas akken tella-d deqs n tmuɣli i wuguren n tegzi, d tallit-a i d-yeṣṣawen abrid i tneflit i d-itebɛen mi d-yernu lǧehd n yiselkimen deg yiseggasen i d-idefren.
* '''Tallit n Tezmert n Usiḍen (Iseggasen n 1980 - 2000): Asaki d Tneflit n Yiselkimen:''' Mi banen iselkimen yelhan d '''teẓwert''' n usiḍen tameqqrant, tennerna tegzi taragmawant s waṭas.
Deffir tallit-nni n tegrest n tegzi, ibda-d usirem amaynut deg yiseggasen n 80. Ayen i d-yewwin abeddel-a mačči kan d tiktiwin timaynutin deg tsenselkimt, maca d '''angaw''' s timmad-is i yenneflan yernu yeffeɣ-d seg tlisa-ines timezwura.
Atent-a tneqqiḍin tigejdanin n tallit-a:
# '''Asnerni n Teẓwert n Usiḍen:''' Iselkimen uɣalen ǧehden yernu rxeṣen (ṣṣawḍen ɣer yixxamen d tkebbaniyin). Itebɛ-d ayagi "Asaḍuf n Moore", i d-yeqqaren d akken tazmert n yiselkimen tettnerni s waṭas yal sdis d mraw (18) n wayyuren. Ayagi yefka-d afud ameqqran i yimussnawen iwakken ad sseddun '''iwarzimen''' ixnazen i wumi ur zmiren ara zik.
# '''Inagrawen Imussnawen :''' Deg umkan ad nexdem timacinin yesɛan tigzi tamatut am wemdan, imusnawen bdan xeddmen ihallen uzzigen deg yiwen kan n uḥric. Amedya: aḥric n tujjya neɣ n takrura. Fkan-as i tmacint isuḍaf d tmussni lqayen n yimsujjiyen d yimussnawen, dɣa tuɣal tezmer ad d-tefk tifrat i waṭṭanen neɣ i wuguren icudden ɣer taɣult-nni.
# '''Tuɣalin n Yiẓeḍwa n Iṛununen Iragmawanen:''' Tikti n yiẓeḍwa n iṛununen tella-d zik (deg tallit n usugen), maca llan ḥebsen imi ulac '''teẓwert n usiḍen''' iwatan iwakken ad ten-sseddun. Deg yiseggasen n 80 d 90, mi d-yernu lǧehd n yiselkimen, bdan ssexdamen tarrayin timaynutin n walmad, dɣa bdan yiẓeḍwa-ya ttarran-d igemmaḍ yelhan, ladɣa deg usekfel n yisekkilen (OCR) am usenqed n tebṛatin n lbusṭa.
# '''Anekcum s Annar n Turart (Deep Blue - 1997):''' Yiwen seg yineḍruyen imeqqranen d imezruyanen n tallit-a d mi tezmer tmacint n IBM umi ssawalen "Deep Blue" ad ternu alɣuɣ n umaḍal deg turart n ccetranǧ, Garry Kasparov. Tamsudemt-a ur telmid ara weḥd-s, maca tesseqdec '''taẓwert n usiḍen''' tameqqrant iwakken ad tessenqad d imelyan n tuddsa deg yiwet n tasint. Ayagi yessebgen-d d akken tmacint tezmer ad teɣleb amdan deg tsertit n uswir aɛlayan.
'''S umata:''' Tallit-a mačči d tin i d-yewwin almad aselkiman s wudem-is atrar, maca d tin i d-yessersen azadur(llsas) n wangaw d wuzzal i tallit i d-itebɛen. Imi tesnerna tmacint deg '''tezmert n usiḍen''', teẓẓel abrid iwakken tigzi taragmawant ad tessemres ayen i d-yusan deffir-s: ''Isefka Imeqqranen (Big Data).''
* '''Tallit Tatrart (Seg 2010 ar ass-a): Isefka Imeqqranen d Walmad Lqayen:''' Deg yiseggasen-a ineggura, s tilin n yisefka imeqqranen (données massive / Big Data) akked wesnulfu n iẓeḍwa n iṛununen iragmawanen, tuɣal tegzi taragmawant tezmer ad telmed weḥd-s ('''Almad Aselkiman''' neɣ ''Machine Learning'').
Tallit-a tbedd ɣef sin n yigejdan imeqqranen i d-yemlalen deg yiwen n wakud: asnerni ageɛmir n yisefka akked tezmert n usiḍen n tkaṛdiwin n udlif (GPU) i d-yefkan afud meqqren i yiselkimen.
Atent-a tneqqiḍin tigejdanin n tallit-a:
* '''Aṭuqqet n Yisefka (Big Data):''' S tneflit n internet, isilkimen n ufus, d yiẓeḍwa inmettiyen, imdanen bdan ssefrakawen isefka s wamḍan ur nesɛi tilisa yal ass. Isefka-ya imeqqranen uɣalen d aseṛɣu i tmacinin iwakken ad lemden s wudem ifazen.
* '''Almad Lqayen (Deep Learning):''' Imi tura tella '''teẓwert n usiḍen''' akked yisefka imeqqranen, imusnawen rran-d '''iẓeḍwa n iṛununen iragmawanen''' s wudem lqayen (s waṭas n tissiwin). Tarrayt-a n walmad aselkiman tewwi-d igemmaḍ igerrzen aṭas, ladɣa deg usekfel n tugniwin d usegzi n tutlayt tagamant.
* '''Tigzi Taragmawant Tasarawt:''' D aḥric amaynut i d-yufraren s waṭas deg yiseggasen-a ineggura. S useqdec n tmudmin timeqqranin n tutlayt (LLM), tigzi taragmawant tuɣal d '''asaraw''' n uḍris, n tugniwin, d tengalt. Tezmer ula ad '''tserwes''' taywalt akked wemdan s wudem yessewhamen.
* '''Uguren n Tudert n Tbaḍnit d Tmililɣi:''' S usemres ameqqran n yisefka udmawanen i walmad n tmudmin-a, yekker-d wugur ameqqran ɣef wamek ara nḥader '''tudert n tbaḍnit''' n yimdanen, akked wamek ara nessileɣ '''iwarzimen''' war miḥyaf neɣ asɣel.
'''S umata:''' Tallit tatrart d asurif ameqqran anda tigzi taragmawant teffeɣ-d seg yinadiyen n tesdawiyin ɣer tudert-nneɣ n yal ass. Tebna ɣef '''uzadur''' n wangaw ǧehden d tuddsa n yisefka imeqqranen, yernu la tessewjaday abrid ɣer yimal anda tmacint ad tezmer ad txeddem tiwuriwin ugar.
=== Amek i tteddu Tegzi Taragmawant? ===
Akken ad telḥu tamsudemt n tegzi taragmawant, tesra kraḍ n tgejditin:
==== <u>Isefka: Aseṛɣu n Tegzi Taragmawant</u> ====
Akken tkerrust tesra i '''useṛɣu''' iwakken ad telḥu, Tigzi Taragmawant tesra i yisefka iwakken ad telmed yernu ad tmahel. S war isefka, '''iwarzimen''' d tmacinin ur zmiren ad xedmen acemma. Nezmer ad nebḍu tamiḍrant n yisefka ɣef kṛaḍ n tneqqiḍin tigejdanin:
* '''Tiwsitin n Yisefka:''' Isefka ur llin ara d yiwet n tewsit. Zemren ad ilin d iḍrisen, tugniwin, imesla, inawen n tvidyut, neɣ Tifelwiyin ččurent d izwilen. D isefka-ya i d aselmad amezwaru i '''yiẓeḍwa n iṛununen iragmawanen'''.
* '''Taɣara Uqbel''' '''Ddeqs:''' Xas akken tigzi taragmawant tebna ɣef yisefka imeqqranen (Big Data), maca taɣara n yisefka-ya d nettat i d '''azadur'''. Ma nsečč i tmacint isefka ixuṣṣen, yesɛan tuccḍiwin neɣ igebren yiwen wudem n usɣel kan, igemmaḍ-is ad ilin ur gerrzen ara. Yella yiwen n wawal agejdan deg tsenselkimt yeqqaren: "Ayen n dir i tessekcmeḍ, d ayen n dir ara d-yeffɣen" (Garbage in, Garbage out).
* '''Asizdeg d Uceṛṛeḍ:''' Uqbel ad nessiweḍ isefka ɣer tmacint, yessefk ad ttwasizdgen. Imassanen n yisefka ssufuɣen aṭas n wakud iwakken ad kksen tucḍiwin yernu ad ssegmen tuddsa. Tikkwal, isefka sran ad ttwačerḍen. Amedya, ma nebɣa ad neslmed tmacint ad tɛeqqel "aɣyul" deg tugniwin, ilaq ad as-nefk aṭas n tugniwin yettwačerḍen s yisem n uɣyul akken ad tizmirt ad d-tefk '''asaraw''' iwatan neɣ ad '''tserwes''' ayen i d-twala.
* '''Tudert n Tbaḍnit d Wamdan:''' Imi amur ameqqran n yisefka-ya ttusdukkulen-d seg yimdanen (internet, inagrawen inmettiyen...), amesten n '''tudert n tbaḍnit''' yettuɣal d asurif agejdan. Tura, tuɣal-d d taḍullit iwakken ad nessileɣ iwarzimen s yisefka war ma nessedra lbaḍna neɣ izarfen n wemdan.
==== <u>Iwarzimen: Amutur n Tegzi Taragmawant</u> ====
Ma yella isefka d aseṛɣu i d-yettfakkan fad i tmacint, '''iwarzimen''' d amutur neɣ d allaɣ iselkiman i iseddayen aseṛɣu-nni. War iwarzimen ifazen, isefka d aṭemmu kan ur nesɛi anamek. Nezmer ad nebḍu amahil n yiwarzimen-a ɣef tneqqiḍin-a tigejdanin:
* '''Iẓeḍwa n Iṛununen Iragmawanen:''' Tasegda n yiwarzimen-a tewwi-d asugen-is seg wallaɣ n wemdan. Tcuddu iṛununen iragmawanen deg waṭas n tissiwin. Ayen i d-ikeccmen (isefka) ad iɛeddi seg tissi ɣer tayeḍ, yal yiwet tessalay aswir n tegzi akken ad d-yeffeɣ d '''asaraw''' yeddzen yernu yeffeɣ-d akken iwulam.
* '''Almad d Uṣeggem:''' Iwarzimen n tegzi taragmawant ur ttwasettfen ara s yisuḍaf udmisen. Ttalmaden s uɛiwed d termit. Yal tikelt mi ara ɛerḍen ad d-fken agmuḍ, ssemsawayen taẓayt/iɣewwaṛen-nsen akken ad sneqsen tuccḍiwin zdat n yisefka n walmad. D anect-a i ten-yettarran d imassanen s wakud.
* '''Timudmin Timeqqranin n Tutlayt (LLM):''' Iwarzimen-a uzzigen ttwaxedmen s tseddi iwakken ad gzun yernu ad d-fken '''isemliyen''' d yiḍrisen. Ssexdamen aṭas n tmusniwin icudden ɣer tsenselkimt d tseqqart iwakken ad d-ẓren d acu n wawal i yessefk ad d-itebɛen wayeḍ s wudem amseɣtu yernu iwulman.
* '''Asaraw n Umaynut:''' Ayen i d-yessufɣen iwarzimen imaynuten n tegzi taragmawant ɣer tafat, d tizemert-nsen ad d-snulfun ayen ur nelli ara yakan. Mgal iwarzimen iqburen i d-yettaran ɣef tseqsiyin s wayen yellan kan, wigi ssexdamen ayen lemden iwakken ad d-fken tugniwin timaynutin, iḍrisen isnulfuyen, neɣ ula d '''isemliyen''' n tengalt tamaynut.
==== <u>Taẓwert n Usiḍen: Azadur Afekkan n Tegzi Taragmawant</u> ====
Ma yella isefka d aseṛɣu, iwarzimen d amutur, '''taẓwert n usiḍen''' d tazmert tafekkant neɣ d lǧehd n tkerrust ara iseddun anect-a akk s urured. War iselkimen iǧehden, almad n tmacint ɣef yisefka imeqqranen ad yaṭṭaf iseggasen deg umkan n kra n wussan. Nezmer ad nsegzi azadur-a ɣef tneqqiḍin-a:
* '''Tikaṛdiwin n Udlif (GPU) d''' '''Aferdisen Usefser Uzzigen:''' Zik, iselkimen llan ssexdamen kan iferdisen igejdanen (CPU) i leḥsab. Maca, '''iẓeḍwa n iṛununen iragmawanen''' sran aṭas n leḥsab(asiḍen) fessusen deg yiwet n tasint. D ɣef aya i d-yennulfa useqdec n tkaṛdiwin n udlif (GPU), imi zemrent ad xedment '''asiḍen amsadaɣ''' s wudem ifazen. Tura, llant ula d tikarḍiwin i yettwaxedmen i useḍen n tferkiwin tusnakin i tegzi taragmawant (am TPUs).
* '''Asiḍen deg Usigna :''' Mačči yal amdan neɣ takebbanit ay izemren ad d-sɣen iselkimen-a imeqqranen iɣlayen aṭas. S tsenselkimt n usigna, imusnawen zmiren ad krun '''taẓwert n usiḍen''' sɣur tkebbaniyin timeqqranin s wudem anmeggag. Ayagi yerra almad n tmudmin timeqqranin yezmer ad yili sɣur wakk inadiyen war ma sran ad bnun ammas n yisefka-nsen.
* '''Arured d Tmellilt:''' Taẓwert-a tatrart tessider akud n walmad s waṭas. Ayen yellan yettakk-d agguren zik, tura yezmer ad yettwaxdem deg kra n isragen neɣ wussan. D arured-a i yeǧǧan tigzi taragmawant ad d-teffeɣ seg tezrawin n tesdawiyin ɣer usnas amatu deg tudert-nneɣ n yal ass.
* '''Ugur n Tezmert d Tewnaḍt:''' Tisnulfa-ya sɛant azal ɣlayen mačči kan deg yidrimen, maca ula deg twennaḍt. Aseddu n wammasen n yisefka yettett aṭas n trisiti yernu yessufuɣ-d aṭas n teẓɣelt. Imi '''taẓwert n usiḍen''' tettnerni, ugur n wamek ara nḥader tawnaḍt yettuɣal d asurif ameqqran i yimal n tsenselkimt.
=== Tadawsa d Tujjya: Tigzi Taragmawant deg Uḥader n Tudert ===
Asnas n tegzi taragmawant deg yiger n tujjya yettak-d asirem ameqqran iwakken ad nsellek tudert n yimdanen, ad nsider lehlakat, yernu ad nesnerni taɣara n usejji. Nezmer ad nebḍu iseqdacen-a tigejdanin ɣef tneqqiḍin-a:
* '''Asnulfu n Yisafaren Imaynuten:''' Zik, asufeɣ n usafar (ddwa) amaynut yettaṭṭaf iseggasen d yimelyaren n dulaṛ. Tura, iwarzimen n tegzi taragmawant zmiren ad srewsen yernu ad d-snulfun timsuka n tmulekulin timaynutin deg kra n wussan kan. Ayagi yessifsus abrid iwakken ad d-afen isafaren i waṭṭanen iweɛṛen, am kra n twsitin n lkunsir neɣ aṭṭanen imnugaren.
* '''Tasleḍt n Tugniwin n Tujjya:''' Tigzi taragmawant tessaweḍ ɣer yiwen n uswir aɛlayan deg tɣuri n tugniwin am usanew (X-ray) akked (IRM). Tezmer ad d-tefk tallalt i yimejjayen iwakken ad d-afen tucḍiwin neɣ ticnufin n waṭṭanen deg tseddarin timenza uqbel ad ibin ɣef wemdan, s tseddi ur nezmir ad nessiweḍ s tiṭ n wemdan kan.
* '''Tujjya s Wudem Udmawan:''' S tesleḍt n yisefka idawsanen akked uzray n waṭṭan n yal amuḍin, timudmin n tegzi taragmawant zmirent ad d-sumrent asafar d usejji iwulmen i yal amdan weḥd-s. Imi yal tafekka temxallaf ɣef tayeḍ, tarrayt-a tettkkes amur ameqqran n wuguren i d-yettasen mi ara fken yiwen n ddwa i medden akk.
* '''Aseddu n Tedbelt d Yisemliyen n Yimuḍan:''' Allalen-a ssefsusen taɛkumt ɣef yimejjayen d yinfirmiyen. Zmiren ad kksen agzul n wammuden imeqqranen n '''yisemliyen''' idawsanen, ad d-arun ineqqisen s wudem awurman, d usegzi n twassna s tɣawla, ayen yeǧǧan amejjay ad iserf akud-is ugar ɣef uqabel n wamuḍin deg umkan n tira.
=== Tadamsa d Usefti: Tigzi Taragmawant deg Unnar n Tedrimt ===
Asnas n tegzi taragmawant deg yiger n tdamsa yessaweḍ ad ibeddel wamek i tteddun wulzuzen d wamek i sseftayen yimdanen idrimen-nsen. S tesleḍt n wammuden imeqqranen n yisefka idamsanen, tmacinin tura ttixḍirent, sseddawent asiḍen(leḥsabata), yernu ttɛawanent timetti ad tawi rray iseggmen. Nezmer ad nebḍu amahil-a ɣef tneqqiḍin-a tigejdanin:
* '''Tasleḍt n Wulzuz d Usefti Awurman:''' Iwarzimen n tegzi taragmawant zmiren ad ssiḍnen inembaḍen d wayen i d-yettḍerrun deg wulzuz n tedrimt s urured ur nezmir ad nettwassen sɣur wemdan. Ttmuqulen ɣer yisefka n zik d wid n tura iwakken ad d-fken rray ɣef tiɣin neɣ azenzi n tigawin deg kra n tasinin, ayen i d-yettarran aṭas n lfayda i tkebbaniyin.
* '''Tawassna n Yimihiten Idamsanen:''' S useqdec n '''tawassna''' talqayant ɣef waddad n tedrimt n tkebbaniyin neɣ n yimdanen, tigzi taragmawant tettɛawan lbankat ad ẓrent ma yella umihi deg uzzuzer n ureṭṭal. Tettwali akk '''isemliyen''' icudden ɣer umdan neɣ takebbanit akken ad d-tefk agmuḍ yeddzen ɣef tezmert-is n tririt n udrim.
* '''Amesten mgal Tuffra d Tukerḍa:''' Inagrawen iragmawanen ttafaren yal tanigawt i d-yettilin deg usigna neɣ deg yiẓeḍwa n lbankat. Ma walan kra n umussu ur nelli ara d amagnu neɣ yeffeɣ i lɛadda, d nutni i d-yettceggiɛen alɣu s tɣawla iwakken ad ḥebsen tuffra uqbel ad teḍru. Ayagi isider aṭas n lexṣara i yimsedduyen.
* '''Asewjed n Tsertit''' '''ittcaren:''' S tesleḍt s wudem ittcaren, timudmin timeqqranin llant d wallal agejdan i tkebbaniyin iwakken ad sɣiwesent imal-nsent. Zmirent ad d-ɣrent amek ara tili tnezzut, ad d-heggint ayen ara yeḥwiǧ wulzuz, yernu ad sneqsent seg yiseɣwan ur nesɛi azal.
=== Asegmi d Tutlayt: Tigzi Taragmawant i Usnerni n Tmusni d Yidles ===
Asnas n tegzi taragmawant deg yiger n usegmi d tutlayt yettbeddil s wudem lqayen amek i nesselmad, amek i nlemmed, d wamek i nettḥadar ɣef tgemmi-nneɣ tamutlayt d yedles. Nezmer ad nebḍu iseqdacen-a ɣef tneqqiḍin-a tigejdanin:
* '''Almad udmawan d tallelt i yinelmaden:''' Iwarzimen n tegzi taragmawant zmiren ad srewsen addad d tikli n yal anelmad iwakken ad as-d-fken '''isemliyen''' aselmadanen d temsirin iwulmen aswir-is. Tettɛawan diɣ deg usisef n yiseqsiyen d usegzi n tmiḍranin tiweɛṛanin s tallelt n yimsawalen imusnawen (chatbots) i yettilin gar yifassen n unelmad amzun d aselmad yellan yid-s yal taswiɛt.
* '''Tasuqilt n tutlayin d usideg atiknuluji:''' Tigzi taragmawant tessaweḍ ɣer yiswiren ɛlayen deg tsuqilt tawurmant gar tutlayin. Uggar n waya, tuɣal d allal agejdan i uḥader d usnerni n tutlayin tiɣelnawin am teqbaylit. S yisenfaren am usnulfu n yifecka n uɛeqqel n yisekkilen (OCR) iwakken ad nessiweḍ ad nsekcem iḍrisen iqburen ɣer tmacint, d usemsasa n tamiwin n yiseɣzanen, tutlayt tkeččem s telqayt deg wamaḍal atrar yernu tessekcam awalen d yirman imaynuten deg tsenselkimt.
* '''Asaraw n ugbur d tmusni tilellit:''' Timudmin Timeqqranin n Tutlayt (LLM) ttɛawanent aṭas deg tira n yimagraden n tmusni deg tɣeṛɣaṛ yimagraden am Wikipedia, ayen yesnernayen s urured amḍan n yisemliyen yettwarun s tutlayt tayemmatt. Tigzi-ya tezmer ad d-tesnulfu iḍrisen, irimawen n ukayad, d yigzulan iwakken ad tifsus tɣuri ɣef yimdanen.
* '''Anekcum ɣer tmusni i wakk imdanen:''' S wallalen n tririt n uḍris d imesli (text-to-speech) d tririt n wayen yettwanṭaqen d tira (speech-to-text), tigzi taragmawant tettelli tiwwura n usegmi i yimdanen yesɛan aɛewwiq deg tẓiri neɣ deg tmeẓẓuɣt, neɣ wid ur nessin ara ad ɣren d wamek ara arun, s wakka talmudt ad tili i yal amdan war ma nḥeggar yiwen.
l1jmaxr16i91e28md7xahmcpbqdwx9j
116425
116424
2026-05-12T10:43:58Z
Gurzil90x
14292
seɣtiɣ kra n tucdiwin
116425
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Neural network.svg|vignette|358x358px|Amedya n uẓeṭṭa n iṛununen yesɛan sin n iṛununen n unekcum (s yini adal), yiwet n tissi « tuffirt » n iṛununen (s uzegzaw) d yiwen n iṛununen n tuffɣa (s uwraɣ).]]
Tigzi taragmawant neɣ Tigzi n tmacint (IA) d aḥric agejdan deg '''tsenselkimt''' i yessegzayen amek ara nefk i tmacinin neɣ i '''yiselkimen''' tazmert akken ad xedmen tiwuriwin i yesran tigzi n umdan. Gar tiwuriwin-a, nezmer ad nebder: almad, asissen n wawal d tutlayin, tuffɣa n tigtiwin (tifrat) i wuguren deg yal aḥric, akked tmuɣli d usekfel n tugniwin.
== Tigzi Taragmawant (IA): Amezruy, Tiwuriwin d Yinalkamen deg Yimal ==
=== Amezruy d Temhazt ===
Xas akken asugen n tmacinin i yesɛan tazmert n tidmi yella-d zik deg tsekla, aḥric-a n tussna ibedd s wudem unṣib deg yiseggasen n 1950. S tmuɣli ɣer umezruy n tiktut-a, nezmer ad t-nebḍu ɣef kraḍ(tlata) talliyin:
* '''Tallit n usugen:''' Deg yiseggasen imenza, imusnawen llan ssexdamen iwarzimen isehlen iwakken ad fken i tmacint asurif amezwaru n usegzi(ufeham). Tallit-a tebda-d mi d-yebda wemdan yettxemmim amek ara yessers tiḥerci d tegzi-ines deg tmacint. Nezmer ad nebḍu tallit-a ɣef kra n tneqqiḍin tigejdanin:
# '''Alan Turing d Ukayad-is (1950):''' Send ad d-iban yisem n "Tigzi Taragmawant", amusnaw n tusnakt d tsenselkimt Alan Turing yessers-d yiwen n usteqsi agejdan: ''"Tzemmer tmacint ad txemmem?"''. Iwakken ad d-yerr ɣef usteqsi-a, yesnulfa-d ayen umi ssawalen "Akayad n Turing" (Test de Turing). Iswi n ukayad-a d asekfel ma yezmer uselkim ad yurar d umdan s wudem ara yeǧǧen amdan ur yefhim ara ma yettmeslay d tmacint neɣ d amdan nniḍen.
# '''Agraw n Dartmouth (1956) - Anekcum unṣib:''' D agraw-a i d-yessentun aḥric-a s wudem unṣib. Imusnawen imeqqranen am John McCarthy d Marvin Minsky jemɛen-d akken ad sbedden tasekniremt (terminologie) n tussna-ya tamaynut. D John McCarthy i d-yesnulfan irem-a n '''"Tigzi Taragmawant"''' i tikkelt tamezwarut.
# '''Iwarzimen imenza d usegzi:''' Deg yiseggasen-a imenza, imusnawen llan sxeddamen '''iwarzimen''' imenza, yeshel usenked-nsen, iwakken ad fken i tmacint asurif amezwaru n '''usegzi'''. Ssexdamen-ten iwakken ad ferun tigda tifelsafiyin, ad uraren ccetranǧ, neɣ ad d-suddmen taywalt taḥerfit, am wahil "ELIZA" i d-yettarran awal i yimdanen am wakken d amsujji asnafsan.
# '''Tilisa d "Tagrest n Tegzi":''' Asugen n yimusnawen n tallit-nni yella meqqer aṭas; llan ttɣilen s ssehala ara d-snulfun timacinin i yesɛan tigzi yettcabin ɣer tin n umdan. Maca, mmlalen-d d tlisa n yimir-nni: iselkimen ur sɛin ara '''taẓwert n usiḍen''' iwatan, yernu ulac isefka isemmaden iwakken ad yili wemhaz. Ayagi yewwi-d ɣer tnaqṣit n wallalen d tedrimt i usnerni n unadi-a, d ayen i d-yeglan s tallit n tnezzut i wumi ssawalen "Anegres n Tegzi Taragmawant".
S umata, tallit-a n usugen d akud n wuguren lqayen d iswa imeqqranen. Xas akken tella-d deqs n tmuɣli i wuguren n tegzi, d tallit-a i d-yeṣṣawen abrid i tneflit i d-itebɛen mi d-yernu lǧehd n yiselkimen deg yiseggasen i d-idefren.
* '''Tallit n Tezmert n Usiḍen (Iseggasen n 1980 - 2000): Asaki d Tneflit n Yiselkimen:''' Mi banen iselkimen yelhan d '''teẓwert''' n usiḍen tameqqrant, tennerna tegzi taragmawant s waṭas.
Deffir tallit-nni n tegrest n tegzi, ibda-d usirem amaynut deg yiseggasen n 80. Ayen i d-yewwin abeddel-a mačči kan d tiktiwin timaynutin deg tsenselkimt, maca d '''angaw''' s timmad-is i yenneflan yernu yeffeɣ-d seg tlisa-ines timezwura.
Atent-a tneqqiḍin tigejdanin n tallit-a:
# '''Asnerni n Teẓwert n Usiḍen:''' Iselkimen uɣalen ǧehden yernu rxeṣen (ṣṣawḍen ɣer yixxamen d tkebbaniyin). Itebɛ-d ayagi "Asaḍuf n Moore", i d-yeqqaren d akken tazmert n yiselkimen tettnerni s waṭas yal sdis d mraw (18) n wayyuren. Ayagi yefka-d afud ameqqran i yimussnawen iwakken ad sseddun '''iwarzimen''' ixnazen i wumi ur zmiren ara zik.
# '''Inagrawen Imussnawen :''' Deg umkan ad nexdem timacinin yesɛan tigzi tamatut am wemdan, imusnawen bdan xeddmen ihallen uzzigen deg yiwen kan n uḥric. Amedya: aḥric n tujjya neɣ n takrura. Fkan-as i tmacint isuḍaf d tmussni lqayen n yimsujjiyen d yimussnawen, dɣa tuɣal tezmer ad d-tefk tifrat i waṭṭanen neɣ i wuguren icudden ɣer taɣult-nni.
# '''Tuɣalin n Yiẓeḍwa n Iṛununen Iragmawanen:''' Tikti n yiẓeḍwa n iṛununen tella-d zik (deg tallit n usugen), maca llan ḥebsen imi ulac '''teẓwert n usiḍen''' iwatan iwakken ad ten-sseddun. Deg yiseggasen n 80 d 90, mi d-yernu lǧehd n yiselkimen, bdan ssexdamen tarrayin timaynutin n walmad, dɣa bdan yiẓeḍwa-ya ttarran-d igemmaḍ yelhan, ladɣa deg usekfel n yisekkilen (OCR) am usenqed n tebṛatin n lbusṭa.
# '''Anekcum s Annar n Turart (Deep Blue - 1997):''' Yiwen seg yineḍruyen imeqqranen d imezruyanen n tallit-a d mi tezmer tmacint n IBM umi ssawalen "Deep Blue" ad ternu alɣuɣ n umaḍal deg turart n ccetranǧ, Garry Kasparov. Tamsudemt-a ur telmid ara weḥd-s, maca tesseqdec '''taẓwert n usiḍen''' tameqqrant iwakken ad tessenqad d imelyan n tuddsa deg yiwet n tasint. Ayagi yessebgen-d d akken tmacint tezmer ad teɣleb amdan deg tsertit n uswir aɛlayan.
'''S umata:''' Tallit-a mačči d tin i d-yewwin almad aselkiman s wudem-is atrar, maca d tin i d-yessersen azadur(llsas) n wangaw d wuzzal i tallit i d-itebɛen. Imi tesnerna tmacint deg '''tezmert n usiḍen''', teẓẓel abrid iwakken tigzi taragmawant ad tessemres ayen i d-yusan deffir-s: ''Isefka Imeqqranen (Big Data).''
* '''Tallit Tatrart (Seg 2010 ar ass-a): Isefka Imeqqranen d Walmad Lqayen:''' Deg yiseggasen-a ineggura, s tilin n yisefka imeqqranen (données massive / Big Data) akked wesnulfu n iẓeḍwa n iṛununen iragmawanen, tuɣal tegzi taragmawant tezmer ad telmed weḥd-s ('''Almad Aselkiman''' neɣ ''Machine Learning'').
Tallit-a tbedd ɣef sin n yigejdan imeqqranen i d-yemlalen deg yiwen n wakud: asnerni ageɛmir n yisefka akked tezmert n usiḍen n tkaṛdiwin n udlif (GPU) i d-yefkan afud meqqren i yiselkimen.
Atent-a tneqqiḍin tigejdanin n tallit-a:
* '''Aṭuqqet n Yisefka (Big Data):''' S tneflit n internet, isilkimen n ufus, d yiẓeḍwa inmettiyen, imdanen bdan ssefrakawen isefka s wamḍan ur nesɛi tilisa yal ass. Isefka-ya imeqqranen uɣalen d aseṛɣu i tmacinin iwakken ad lemden s wudem ifazen.
* '''Almad Lqayen (Deep Learning):''' Imi tura tella '''teẓwert n usiḍen''' akked yisefka imeqqranen, imusnawen rran-d '''iẓeḍwa n iṛununen iragmawanen''' s wudem lqayen (s waṭas n tissiwin). Tarrayt-a n walmad aselkiman tewwi-d igemmaḍ igerrzen aṭas, ladɣa deg usekfel n tugniwin d usegzi n tutlayt tagamant.
* '''Tigzi Taragmawant Tasarawt:''' D aḥric amaynut i d-yufraren s waṭas deg yiseggasen-a ineggura. S useqdec n tmudmin timeqqranin n tutlayt (LLM), tigzi taragmawant tuɣal d '''asaraw''' n uḍris, n tugniwin, d tengalt. Tezmer ula ad '''tserwes''' taywalt akked wemdan s wudem yessewhamen.
* '''Uguren n Tudert n Tbaḍnit d Tmililɣi:''' S usemres ameqqran n yisefka udmawanen i walmad n tmudmin-a, yekker-d wugur ameqqran ɣef wamek ara nḥader '''tudert n tbaḍnit''' n yimdanen, akked wamek ara nessileɣ '''iwarzimen''' war miḥyaf neɣ asɣel.
'''S umata:''' Tallit tatrart d asurif ameqqran anda tigzi taragmawant teffeɣ-d seg yinadiyen n tesdawiyin ɣer tudert-nneɣ n yal ass. Tebna ɣef '''uzadur''' n wangaw ǧehden d tuddsa n yisefka imeqqranen, yernu la tessewjaday abrid ɣer yimal anda tmacint ad tezmer ad txeddem tiwuriwin ugar.
=== Amek i tteddu Tegzi Taragmawant? ===
Akken ad telḥu tamsudemt n tegzi taragmawant, tesra kraḍ n tgejditin:
==== <u>Isefka: Aseṛɣu n Tegzi Taragmawant</u> ====
Akken tkerrust tesra i '''useṛɣu''' iwakken ad telḥu, Tigzi Taragmawant tesra i yisefka iwakken ad telmed yernu ad tmahel. S war isefka, '''iwarzimen''' d tmacinin ur zmiren ad xedmen acemma. Nezmer ad nebḍu tamiḍrant n yisefka ɣef kṛaḍ n tneqqiḍin tigejdanin:
* '''Tiwsitin n Yisefka:''' Isefka ur llin ara d yiwet n tewsit. Zemren ad ilin d iḍrisen, tugniwin, imesla, inawen n tvidyut, neɣ Tifelwiyin ččurent d izwilen. D isefka-ya i d aselmad amezwaru i '''yiẓeḍwa n iṛununen iragmawanen'''.
* '''Taɣara Uqbel''' '''Ddeqs:''' Xas akken tigzi taragmawant tebna ɣef yisefka imeqqranen (Big Data), maca taɣara n yisefka-ya d nettat i d '''azadur'''. Ma nsečč i tmacint isefka ixuṣṣen, yesɛan tuccḍiwin neɣ igebren yiwen wudem n usɣel kan, igemmaḍ-is ad ilin ur gerrzen ara. Yella yiwen n wawal agejdan deg tsenselkimt yeqqaren: "Ayen n dir i tessekcmeḍ, d ayen n dir ara d-yeffɣen" (Garbage in, Garbage out).
* '''Asizdeg d Uceṛṛeḍ:''' Uqbel ad nessiweḍ isefka ɣer tmacint, yessefk ad ttwasizdgen. Imassanen n yisefka ssufuɣen aṭas n wakud iwakken ad kksen tucḍiwin yernu ad ssegmen tuddsa. Tikkwal, isefka sran ad ttwačerḍen. Amedya, ma nebɣa ad neslmed tmacint ad tɛeqqel "aɣyul" deg tugniwin, ilaq ad as-nefk aṭas n tugniwin yettwačerḍen s yisem n uɣyul akken ad tizmirt ad d-tefk '''asaraw''' iwatan neɣ ad '''tserwes''' ayen i d-twala.
* '''Tudert n Tbaḍnit d Wamdan:''' Imi amur ameqqran n yisefka-ya ttusdukkulen-d seg yimdanen (internet, inagrawen inmettiyen...), amesten n '''tudert n tbaḍnit''' yettuɣal d asurif agejdan. Tura, tuɣal-d d taḍullit iwakken ad nessileɣ iwarzimen s yisefka war ma nessedra lbaḍna neɣ izarfen n wemdan.
==== <u>Iwarzimen: Amutur n Tegzi Taragmawant</u> ====
Ma yella isefka d aseṛɣu i d-yettfakkan fad i tmacint, '''iwarzimen''' d amutur neɣ d allaɣ iselkiman i iseddayen aseṛɣu-nni. War iwarzimen ifazen, isefka d aṭemmu kan ur nesɛi anamek. Nezmer ad nebḍu amahil n yiwarzimen-a ɣef tneqqiḍin-a tigejdanin:
* '''Iẓeḍwa n Iṛununen Iragmawanen:''' Tasegda n yiwarzimen-a tewwi-d asugen-is seg wallaɣ n wemdan. Tcuddu iṛununen iragmawanen deg waṭas n tissiwin. Ayen i d-ikeccmen (isefka) ad iɛeddi seg tissi ɣer tayeḍ, yal yiwet tessalay aswir n tegzi akken ad d-yeffeɣ d '''asaraw''' yeddzen yernu yeffeɣ-d akken iwulam.
* '''Almad d Uṣeggem:''' Iwarzimen n tegzi taragmawant ur ttwasettfen ara s yisuḍaf udmisen. Ttalmaden s uɛiwed d termit. Yal tikelt mi ara ɛerḍen ad d-fken agmuḍ, ssemsawayen taẓayt/iɣewwaṛen-nsen akken ad sneqsen tuccḍiwin zdat n yisefka n walmad. D anect-a i ten-yettarran d imassanen s wakud.
* '''Timudmin Timeqqranin n Tutlayt (LLM):''' Iwarzimen-a uzzigen ttwaxedmen s tseddi iwakken ad gzun yernu ad d-fken '''isemliyen''' d yiḍrisen. Ssexdamen aṭas n tmusniwin icudden ɣer tsenselkimt d tseqqart iwakken ad d-ẓren d acu n wawal i yessefk ad d-itebɛen wayeḍ s wudem amseɣtu yernu iwulman.
* '''Asaraw n Umaynut:''' Ayen i d-yessufɣen iwarzimen imaynuten n tegzi taragmawant ɣer tafat, d tizemert-nsen ad d-snulfun ayen ur nelli ara yakan. Mgal iwarzimen iqburen i d-yettaran ɣef tseqsiyin s wayen yellan kan, wigi ssexdamen ayen lemden iwakken ad d-fken tugniwin timaynutin, iḍrisen isnulfuyen, neɣ ula d '''isemliyen''' n tengalt tamaynut.
==== <u>Taẓwert n Usiḍen: Azadur Afekkan n Tegzi Taragmawant</u> ====
Ma yella isefka d aseṛɣu, iwarzimen d amutur, '''taẓwert n usiḍen''' d tazmert tafekkant neɣ d lǧehd n tkerrust ara iseddun anect-a akk s urured. War iselkimen iǧehden, almad n tmacint ɣef yisefka imeqqranen ad yaṭṭaf iseggasen deg umkan n kra n wussan. Nezmer ad nsegzi azadur-a ɣef tneqqiḍin-a:
* '''Tikaṛdiwin n Udlif (GPU) d''' '''Aferdisen Usefser Uzzigen:''' Zik, iselkimen llan ssexdamen kan iferdisen igejdanen (CPU) i leḥsab. Maca, '''iẓeḍwa n iṛununen iragmawanen''' sran aṭas n leḥsab(asiḍen) fessusen deg yiwet n tasint. D ɣef aya i d-yennulfa useqdec n tkaṛdiwin n udlif (GPU), imi zemrent ad xedment '''asiḍen amsadaɣ''' s wudem ifazen. Tura, llant ula d tikarḍiwin i yettwaxedmen i useḍen n tferkiwin tusnakin i tegzi taragmawant (am TPUs).
* '''Asiḍen deg Usigna :''' Mačči yal amdan neɣ takebbanit ay izemren ad d-sɣen iselkimen-a imeqqranen iɣlayen aṭas. S tsenselkimt n usigna, imusnawen zmiren ad krun '''taẓwert n usiḍen''' sɣur tkebbaniyin timeqqranin s wudem anmeggag. Ayagi yerra almad n tmudmin timeqqranin yezmer ad yili sɣur wakk inadiyen war ma sran ad bnun ammas n yisefka-nsen.
* '''Arured d Tmellilt:''' Taẓwert-a tatrart tessider akud n walmad s waṭas. Ayen yellan yettakk-d agguren zik, tura yezmer ad yettwaxdem deg kra n isragen neɣ wussan. D arured-a i yeǧǧan tigzi taragmawant ad d-teffeɣ seg tezrawin n tesdawiyin ɣer usnas amatu deg tudert-nneɣ n yal ass.
* '''Ugur n Tezmert d Tewnaḍt:''' Tisnulfa-ya sɛant azal ɣlayen mačči kan deg yidrimen, maca ula deg twennaḍt. Aseddu n wammasen n yisefka yettett aṭas n trisiti yernu yessufuɣ-d aṭas n teẓɣelt. Imi '''taẓwert n usiḍen''' tettnerni, ugur n wamek ara nḥader tawnaḍt yettuɣal d asurif ameqqran i yimal n tsenselkimt.
=== Tadawsa d Tujjya: Tigzi Taragmawant deg Uḥader n Tudert ===
Asnas n tegzi taragmawant deg yiger n tujjya yettak-d asirem ameqqran iwakken ad nsellek tudert n yimdanen, ad nsider lehlakat, yernu ad nesnerni taɣara n usejji. Nezmer ad nebḍu iseqdacen-a tigejdanin ɣef tneqqiḍin-a:
* '''Asnulfu n Yisafaren Imaynuten:''' Zik, asufeɣ n usafar (ddwa) amaynut yettaṭṭaf iseggasen d yimelyaren n dulaṛ. Tura, iwarzimen n tegzi taragmawant zmiren ad srewsen yernu ad d-snulfun timsuka n tmulekulin timaynutin deg kra n wussan kan. Ayagi yessifsus abrid iwakken ad d-afen isafaren i waṭṭanen iweɛṛen, am kra n twsitin n lkunsir neɣ aṭṭanen imnugaren.
* '''Tasleḍt n Tugniwin n Tujjya:''' Tigzi taragmawant tessaweḍ ɣer yiwen n uswir aɛlayan deg tɣuri n tugniwin am usanew (X-ray) akked (IRM). Tezmer ad d-tefk tallalt i yimejjayen iwakken ad d-afen tucḍiwin neɣ ticnufin n waṭṭanen deg tseddarin timenza uqbel ad ibin ɣef wemdan, s tseddi ur nezmir ad nessiweḍ s tiṭ n wemdan kan.
* '''Tujjya s Wudem Udmawan:''' S tesleḍt n yisefka idawsanen akked uzray n waṭṭan n yal amuḍin, timudmin n tegzi taragmawant zmirent ad d-sumrent asafar d usejji iwulmen i yal amdan weḥd-s. Imi yal tafekka temxallaf ɣef tayeḍ, tarrayt-a tettkkes amur ameqqran n wuguren i d-yettasen mi ara fken yiwen n ddwa i medden akk.
* '''Aseddu n Tedbelt d Yisemliyen n Yimuḍan:''' Allalen-a ssefsusen taɛkumt ɣef yimejjayen d yinfirmiyen. Zmiren ad kksen agzul n wammuden imeqqranen n '''yisemliyen''' idawsanen, ad d-arun ineqqisen s wudem awurman, d usegzi n twassna s tɣawla, ayen yeǧǧan amejjay ad iserf akud-is ugar ɣef uqabel n wamuḍin deg umkan n tira.
=== Tadamsa d Usefti: Tigzi Taragmawant deg Unnar n Tedrimt ===
Asnas n tegzi taragmawant deg yiger n tdamsa yessaweḍ ad ibeddel wamek i tteddun wulzuzen d wamek i sseftayen yimdanen idrimen-nsen. S tesleḍt n wammuden imeqqranen n yisefka idamsanen, tmacinin tura ttixḍirent, sseddawent asiḍen(leḥsabata), yernu ttɛawanent timetti ad tawi rray iseggmen. Nezmer ad nebḍu amahil-a ɣef tneqqiḍin-a tigejdanin:
* '''Tasleḍt n Wulzuz d Usefti Awurman:''' Iwarzimen n tegzi taragmawant zmiren ad ssiḍnen inembaḍen d wayen i d-yettḍerrun deg wulzuz n tedrimt s urured ur nezmir ad nettwassen sɣur wemdan. Ttmuqulen ɣer yisefka n zik d wid n tura iwakken ad d-fken rray ɣef tiɣin neɣ azenzi n tigawin deg kra n tasinin, ayen i d-yettarran aṭas n lfayda i tkebbaniyin.
* '''Tawassna n Yimihiten Idamsanen:''' S useqdec n '''tawassna''' talqayant ɣef waddad n tedrimt n tkebbaniyin neɣ n yimdanen, tigzi taragmawant tettɛawan lbankat ad ẓrent ma yella umihi deg uzzuzer n ureṭṭal. Tettwali akk '''isemliyen''' icudden ɣer umdan neɣ takebbanit akken ad d-tefk agmuḍ yeddzen ɣef tezmert-is n tririt n udrim.
* '''Amesten mgal Tuffra d Tukerḍa:''' Inagrawen iragmawanen ttafaren yal tanigawt i d-yettilin deg usigna neɣ deg yiẓeḍwa n lbankat. Ma walan kra n umussu ur nelli ara d amagnu neɣ yeffeɣ i lɛadda, d nutni i d-yettceggiɛen alɣu s tɣawla iwakken ad ḥebsen tuffra uqbel ad teḍru. Ayagi isider aṭas n lexṣara i yimsedduyen.
* '''Asewjed n Tsertit''' '''ittcaren:''' S tesleḍt s wudem ittcaren, timudmin timeqqranin llant d wallal agejdan i tkebbaniyin iwakken ad sɣiwesent imal-nsent. Zmirent ad d-ɣrent amek ara tili tnezzut, ad d-heggint ayen ara yeḥwiǧ wulzuz, yernu ad sneqsent seg yiseɣwan ur nesɛi azal.
=== Asegmi d Tutlayt: Tigzi Taragmawant i Usnerni n Tmusni d Yidles ===
Asnas n tegzi taragmawant deg yiger n usegmi d tutlayt yettbeddil s wudem lqayen amek i nesselmad, amek i nlemmed, d wamek i nettḥadar ɣef tgemmi-nneɣ tamutlayt d yedles. Nezmer ad nebḍu iseqdacen-a ɣef tneqqiḍin-a tigejdanin:
* '''Almad udmawan d tallelt i yinelmaden:''' Iwarzimen n tegzi taragmawant zmiren ad srewsen addad d tikli n yal anelmad iwakken ad as-d-fken '''isemliyen''' aselmadanen d temsirin iwulmen aswir-is. Tettɛawan diɣ deg usisef n yiseqsiyen d usegzi n tmiḍranin tiweɛṛanin s tallelt n yimsawalen imusnawen (chatbots) i yettilin gar yifassen n unelmad amzun d aselmad yellan yid-s yal taswiɛt.
* '''Tasuqilt n tutlayin d usideg atiknuluji:''' Tigzi taragmawant tessaweḍ ɣer yiswiren ɛlayen deg tsuqilt tawurmant gar tutlayin. Uggar n waya, tuɣal d allal agejdan i uḥader d usnerni n tutlayin tiɣelnawin am teqbaylit. S yisenfaren am usnulfu n yifecka n uɛeqqel n yisekkilen (OCR) iwakken ad nessiweḍ ad nsekcem iḍrisen iqburen ɣer tmacint, d usemsasa n tamiwin n yiseɣzanen, tutlayt tkeččem s telqayt deg wamaḍal atrar yernu tessekcam awalen d yirman imaynuten deg tsenselkimt.
* '''Asaraw n ugbur d tmusni tilellit:''' Timudmin Timeqqranin n Tutlayt (LLM) ttɛawanent aṭas deg tira n yimagraden n tmusni deg tɣeṛɣaṛ yimagraden am Wikipedia, ayen yesnernayen s urured amḍan n yisemliyen yettwarun s tutlayt tayemmatt. Tigzi-ya tezmer ad d-tesnulfu iḍrisen, irimawen n ukayad, d yigzulan iwakken ad tifsus tɣuri ɣef yimdanen.
* '''Anekcum ɣer tmusni i wakk imdanen:''' S wallalen n tririt n uḍris d imesli (text-to-speech) d tririt n wayen yettwanṭaqen d tira (speech-to-text), tigzi taragmawant tettelli tiwwura n usegmi i yimdanen yesɛan aɛewwiq deg tẓiri neɣ deg tmeẓẓuɣt, neɣ wid ur nessin ara ad ɣren d wamek ara arun, s wakka talmudt ad tili i yal amdan war ma nḥeggar yiwen.
1hebdx2wkszviebhalmxhq9coqinf1j