Wikipedia
kabwiki
https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
Media
Uslig
Mmeslay
Amseqdac
Amyannan umsqedac
Wikipedia
Amyannan n Wikipedia
Tugna
Amyannan n tugna
MediaWiki
Amyannan n MediaWiki
Talɣa
Amyannan n talɣa
Tallat
Amyannan n tallat
Taggayt
Amyannan n taggayt
Awwur
Amyannan uwwur
Asenfaṛ
Amyannan usenfaṛ
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Sujet
Senhaja n Srair
0
17510
116783
98683
2026-07-05T02:24:30Z
EmausBot
1720
تصليح تحويلة مزدوجة إلى [[Taẓnagt n Srayer]]
116783
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Taẓnagt n Srayer]]
89slxeiee0xvjcz76gil5gif5k65z4i
Aryus
0
25508
116785
116775
2026-07-05T10:36:13Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116785
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Ariusz.JPG|vignette|Tamudemt n Aryus]]
'''Aryus''' (s tlatinit: Arius, s tegrikit: Areios), ilul gar iseggasen n 250 d 256, yemmut deg useggas n 336, d aqessis amasiḥi, d amussnaw n tesnakuct, yedder deg temdint n Aleksandriya deg Maṣer. D netta i d amesnulfu n tmuɣli tamsɣant i wumi qqaren [[Taryanit]], yegla-d s wuguren imeqqranen deg umezruy n teglizt tamsiḥit tamezwarut.
== Tameddurt-is d Tlalit-is ==
Aryus ilul gar useggas n 250 d 256 S.Ɛ. (Seld Tallalit n Ɛisa) deg yiwet n temnaḍt tuzzigt n tmurt n Libya (Cyrenaïque) n zik, ayen i t-yerran d mmi-s n Tafriqt Ugafa. Ɣef leḥsab n yimazrayen, Aryus yella d argaz amesɣan yesɛan lqedd aṭas, yettwassen s tmusni-s d taywalt-is lqayen d yemdanen.
Yeɣra tasnillut(tasenakuct) deg temdint n Antyuc (Antioche) s ddaw ufus n umezraw meqqren Lusyan n Antyuc. Syin akkin, iruḥ ɣer temdint n [[Taskendrit|Aleksandriya]] (Alexandrie) di [[Maṣer]], anda yuɣal d aqessis deg teglizt n Bukalis. Dinna i d-yebda yettbecciṛ tiktiwin-is i d-ijebden aṭas n yemdanen ɣur-s, ama d imesnulfuyen, ama d imdanen n teglizt.
Asmi yewweḍ d ilemẓi, Aryus yeffeɣ seg tmurt-is, iruḥ ɣer temdint n Antyuc (Antioche), i yellan imiren d ammas ameqqran n tmusni d tesnillut (tasenakuct) deg usamar n temnekda. Dinna, yelmed s ddaw ufus n umezraw ameqqran Lusyan n Antyuc (Lucien d'Antioche). Lusyan-a yella d argaz yettwassnen s tmuɣli-s tamẓulant akked usekfel n yinumak inṣliyen n yedlisen iqedsen (tasekla). D netta i yessersen lsas i tektiwin n Aryus, imi deg uɣerbaz n Lusyan i d-yewwi Aryus iẓuran n tiẓri-s ɣef wassaɣ gar Yillu d Mmi-s. Lusyan yesseɣra-t amek ara yessemres tafelsafit taflaṭunit d tuɣẓint tagrigit i wakken ad yefhem asɣan, ayen i t-yeǧǧan ad yebnu tmuɣli tasnillut taqurant yerna teṣfa.
Ɣef leḥsab n yiglamen i d-yeqqimen seg tallit-nni, ama sɣur wid i t-iḥemmlen neɣ ula sɣur yicenga-s, Aryus yella d amdan i d-ijebbden lwelha. Yella d argaz yesɛan lqedd aṭas, d azedgan, yettlusu isebbaḍen iqebqaben s yinzaḍen imellalen d yiceṭṭiḍen iḥerfiyen i d-yeskanen tudert-is s wudem n ilugan n wasɣan. Ur yelli nettnadi ara ɣef zzhu n ddunit, ayen i t-yerran d amdan mu qadren aṭas n yemdanen. Imesniyen d yimazrayen fkan-d inigi belli Aryus yella d argaz d amezday, yesnen amek ara yemmeslay, yesɛa taywalt igerrzen, yerna d amesɣan i yeṭṭfen s tidet deg teflest-is(liman-is). Akka i d-yessers iman-is d amdan iwumi yezmer ad yamen ugdud.
Seld aselmed-is deg Antyuc, Aryus iruḥ ɣer temdint n Aleksandriya (Alexandrie) di Maṣer, tamdint i yellan d ul n usɣan d tfelsafit. Deg Aleksandriya, yettwasken d aqessis deg useggas n 313 S.Ɛ. s ufus n usqaf Acillas, yeṭṭef teglizt n Bukalis (Baucalis), i yellan d yiwet gar teglizin timeqqranin yerna yettwassnen aṭas di temdint. Dinna i d-yesbeggen iman-is d ambecciṛ yesɛan lhiba. Awal-is yella yettḥaz ulawen n yimdanen; yessexdam isefra d tezlitin tisɣanin i wakken ad yessefhem tiktiwin tiẓzayin n tesnillut i yimdanen iḥerfiyen, am yemnekcamen deg ssuq. S tarrayt-a, Aryus ur yeqqim ara kan d argaz n tmusni yettmeslayen d yimusnawen, maca yekcem ɣer tudert n yal ass n lɣaci. Yesdukkel-d ɣur-s aṭas n tlawin, imsenjiyen, akked waṭas n yimdanen seg ugdud, ula d kra n yisqafen iddan d tektiwin-is.
Leqdec-is ameqqran d wawal-is awzɣi rran-t d yiwet gar tugniwin yettwaqadren aṭas deg Aleksandriya. Asmi yemmut usqaf Acillas, Aryus yella gar wid i d-yufraren s waṭas i wakken ad yeṭṭef amkan n usqaf ameqqran n Aleksandriya, qbel ad yettwafren Aleksander (Alexandre d'Alexandrie) deg wemkan-is. D tagnit-a n tmeddurt-is tamezwarut, yeččuṛen d leqader akked tesnillut yebnan ɣef tmuɣli tagrigit, i d-yessufɣen syin akkin amjadel ameqqran n "Taryanit", i ibeddlen amezruy n tmasiḥit ɣer lebda.
== Tiktiwin-is d Teẓriyin n Taryanit ==
Ayen i d-yewwi Aryus macci d tasreḍt tamaynut, maca d abeddel aẓuran deg tmuɣli ɣef wassaɣ gar Yillu (Rebbi) d Mmi-s (Ɛisa/Yasuɛ). Tiktiwin n taryanit bnant ɣef lsas n tmeẓla akked uqader ameqqran i tdukli n Yillu.
* '''Yillu d Amagdaz:''' I Aryus, Yillu (Ababat) d yiwen, d azedgan, yerna d '''amagdaz'''. Ur yesɛi ara tazwara, ur yettnulfu ara, yerna ur yezmir ara ad yettwabḍu neɣ ad ibeddel.
* '''Asaraw n Mmi-s:''' Aryus yebna tiẓri-s ɣef yiwen n lsas yeqqaren: "Yella wakud ideg Mmi-s ur yelli ara". I Aryus, Ɛisa ur yelli ara zik-nni s yiwet n teɣzi akked Yillu. Yillu d netta i d '''asaraw''' amenzu i d-yessufɣen Mmi-s uqbel ad yexleq amaḍal.
* '''Amyellel:''' Imi Mmi-s yettwaxleq (neɣ yettwasarew), ur yezmir ara ad yesɛu yiwet n tumast akked Yillu, yerna yella ddaw-as. D ayen i d-yesskanen belli Aryus ur yeqbil ara takraḍit (Trinité) akken i tt-fehmen wiyaḍ.
== Asqamu n Niqya d Yimenɣi n Tesnillut(Tasenakuct) ==
Deg useggas n 318 S.Ɛ., yebda umenɣi gar Aryus d Usqaf Aleksander n Aleksandriya. Aleksander isufeɣ-d Aryus seg teglizt imi iwala deg tektiwin-is d "ffɣent i wubrid". Maca Aryus yufa tallelt ɣer waṭas n yisqafen n unẓul d usamar, gar-asen Usebyus n Nikumidya.
Amenkad n Ṛuma, Kunsṭantin Amezwaru, i yebɣan ad isdukkel tamnekda-s, icuɣef-it umjadel-agi i d-yebdan yettbabbaz tasreḍt tamasiḥit. Ɣef waya, yessegraw-d '''Asqamu amezwaru n Niqya''' deg useggas n 325 S.Ɛ. Deg usqamu-a, d teẓri n ''Athanase'' (''Athanase'' d anelmad n ''Aleksander'') i d-yufraren. Asqamu yeɣtes belli Mmi-s d Ubabat sɛan "yiwet n tumast" (''homoousios''). Aryus yugin ad yestenyi aɣtas-agi, yettwakkes-as wemkan-is, yettwanfa (yettwanfa ɣer Ilirya).
== Taggara n Tudert-is ==
Tudert n Aryus ur tfukk ara di Niqya. Isqafen i t-iḥemmlen kemmlen amahil-nsen i wakken ad t-id-rren. Amenkad Kunsṭantin, ɣer taggara n tudert-is, yuɣal yessexdam aṭas n yiwellihen n yitaryaniyen, yerna yebɣa ad d-yerr Aryus s wudem unṣib ɣer teglizt deg useggas n 336 S.Ɛ., di temdint n Kunsṭantinupel. Maca, s wudem ur yettwarǧi ara, Aryus yemmut, yiwen n wass send(uqbel) agraw i as-d-heggan. Kra n yimussnawen d yimazrayen qqaren belli ahat tettwafk-as ssem (yettwasemmem).
== Tazrirt d Umezruy n Taryanit ==
Ɣas akken yemmut Aryus, taryanit tekcem s lqedd deg umezruy. Iɣerfan igermaniyen igiṭiyen am Yiguten (Goths), Yiviziguten (Wisigoths) d Yivundaliyen (Vandales) qeblen tamasiḥit taryanit s ufus n uceggɛan Ulfilas.
Ayen yessewhamen, taryanit tuɣal-d ɣer Tafriqt Ugafa (tamurt tayemmat n Aryus) di lqern wis semmus s ufus n Yivundaliyen i d-yekcmen ɣer temnaḍt-a, bdan leḥkem-nsen zdat n tkatulikit tarumanit n [[Agerram Augustin (Saint Augustin)|Ugustin]] n Hippon. Amgired-agi n tesreḍt yegla-d s waṭas n tedyanin d yimenɣiyen gar yigelliden ivundaliyen d rruman deg Tmazɣa (Tafriqt Ugafa).
1p7awrbcuxl6im75negslnztrr6rf2q
Taznagt n Srayr
0
25509
116784
116755
2026-07-05T02:24:40Z
EmausBot
1720
تصليح تحويلة مزدوجة إلى [[Taẓnagt n Srayer]]
116784
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Taẓnagt n Srayer]]
89slxeiee0xvjcz76gil5gif5k65z4i
Niru
0
25512
116786
116776
2026-07-05T10:52:21Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116786
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Nero Glyptothek Munich 321.jpg|vignette|Aqerru n Niru, seg usebdad-ines.]]
'''Niru''' (s tlatinit: ''Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus''), ilul deg 15 Dujamber 37 S.Ɛ, yemmut deg 9 Yunyu 68 S.Ɛ, d amenkad aṛumani wis semmus(xemsa), yerna d aneggaru deg twacult n Yulyu-Klud (''Julio-Claudienne''). Yeṭṭef adabu seg useggas 54 ar 68 S.Ɛ. Xas akken iseggasen imezwura n udabu-s llan d wid n talwit d teɣdemt, isem-is yeqqen s lqis ɣer tdankit, takriḍt, akked Tmes Tameqqrant n Ṛuma. D yiwen seg yigelliden i d-yeǧǧan later lqayen deg umezruy n tmenkda taṛumanit, maca yettwassen s yir isem ɣef ljal n temsal n ddell i yexdem.
== Temẓi d Talyat ɣer Uqerru n Tmenkda ==
=== Aẓar d Twacult ===
Isem-is amezwaru d '''Lucius Domitius Ahenobarbus'''. Yemma-s d Agrippina Tamẓiyant, i yellan d yiwet n tmeṭṭut yesɛan tazrirt tameqqrant deg tsertit taṛumanit. Tella d weltma-s n umenkad Kaligula (Caligula).
=== Anekcum ɣer Udabu (54 S.Ɛ) ===
Deg useggas 49 S.Ɛ, Agrippina tezweǧ d ɛemmi-s, amenkad Kludyus(''Claudius)''. S tiḥerci-s d txazabiyin-is, tessaweḍ ad tqenneɛ ''Claudius'' ad d-irebbu Niru am mmi-s, yerna ad t-yessers d amekkasu-ines, xas akken ''Claudius'' yesɛa mmi-s n tidet i d-ilulen seg tmeṭṭut-is tamezwarut (''Britannicus''). S deffir lmut n ''Claudius'' deg useggas 54 S.Ɛ (aṭas i yeqqaren belli d Agrippina i t-yesseččen s ssem), Niru yuli ɣer uqerru n tmenkda taṛumanit, yella yesɛa kan 17 n yiseggasen deg leɛmeṛ-is.
== Iseggasen Imezwura n Udabu (Quinquennium Neronis) ==
Tallit tamezwarut n lḥekm-is tella s ddaw n ufus d wallen n kraḍ wudmawen imeqqranen:
* '''Agrippina (Yemma-s):''' I yebɣan ad teḥkem tamenkda s ufus n mmi-s.
* '''Sinka (Sénèque):''' Afiluzuf d amusnaw ameqqran i t-isselmeden.
* '''Burrus:''' Aqerruy n yiserdasen iḥeddayen n umenkad.
Deg yiseggasen-a imezwura, tsertit n Ṛuma teṣfa. Niru yesseḥbiber ɣef teɣdemt, yesselhu aẓayeṛ n yiqeddacen (iklan), yerna yefka azal i Usqamu Unnig (''Imni arumani''). Isem n tallit-a yeqqim-d deg umezruy am tsusmi d ubaɣur i tmenkda.
== Tadankit d Tnekkra ɣef Yimawlan ==
Maca, s leɛḍil, Niru yebda yettwexxiṛ seg teɣri n yimawlan-is. Ikcem-it uɣemlil (Aɣedlilef) d ukukru n teḥraymit.
* '''Timenɣiwt n yemma-s (59 S.Ɛ):''' Imi Agrippina tkemmel tessekcam iman-is deg tlufa n udabu, Niru yeɣtes ad t-yessenger. Deffir n waṭas n wudmawen i yexdem iwakken ad tt-ineɣ s tuffra (am uɣrab n lbabuṛ yetturẓen iwakken ad yeɣreq), ɣer taggara iceggeɛ-as iserdasen i tt-yenɣan.
* '''Timenɣiwt n tlawin-is:''' Yenɣa tameṭṭut-is tamezwarut, Octavia, iwakken ad yezweǧ d Poppaea Sabina. Dɣa ula d Poppaea yenɣa-tt s teyitiwin mi tella s tadist. Ssakkin, ula d ameskar-is Sinka, iḥettem fell-as ad yenɣu iman-is. Niru yeqher inaẓrafen d yimeqqranen n tmenkda, yettarra-d akk ayla n Ṛuma d ayla-s.
== Times Tameqqrant n Ṛuma d Uqehheṛ n Yimasiḥiyen (64 S.Ɛ) ==
Aneḍru yettwassnen aṭas deg tallit-is d times tameqqrant i yewwten tamdint n Ṛuma deg Yulyu n useggas 64. Times-agi tesreɣ aṭas n yigmamen n temdint d wazal n sḍis n wussan.
* '''Tuccḍa n Niru:''' Inekcamen n lawan-nni qqaren-d belli Niru yella icennu yerna yekkat agiṭar mi tetteṛɣay Ṛuma, yettxayel-d iman-is deg umezgun am aɣelluy n Tṛwa (''Troie''), ɣas akken ulac anza ufris ɣef waya. Maca isugen-as d ayen n lmuḥal.
* '''Tamasit ɣef Yimasiḥiyen:''' Iwakken ad isukkes iman-is seg rregmat n uɣref, Niru yerra tamasit d uɣilif ɣef tegrawt tamaynut n ddin i d-ibanen: '''Imasiḥiyen'''. Yeqher-iten s lḥif, yerra-ten d tiɣtas n tkerrist, isreɣ-iten, yerna yessaweḍ-iten ar lmut s yir isuraf deg wurar n unnar n tẓuri.
== Tẓuri, Amezgun d Usenfar "Domus Aurea" ==
Niru yesɛa aramsu ameqqran i tẓuri. Yella yettwali iman-is d anaẓur (cennu, amezgun, timsizzelt n yikeryuten). Yella yettruḥu ad yurar deg tmurt n Legrig, ayen yessetḥan aṭas asqamu ameqqran aṛumani, acku ur d-yewwi ara s ccan i yiwen n umenkad ad yurar s udem agdudan gar yimdanen imuta.
Deffir n Tmes Tameqqrant, yexdem yiwen n usebɣer ameqqran : yebna axxam n ugelid d ameqqran i s-yefka isem n '''Domus Aurea''' (Axxam n Wureɣ). Tella d yiwet n temṣukt tameqqrant yerna d tabaẓṭit i yeččan aṭas n tedrimt d twensi n uɣref aṛumani.
== Taggara d Uɣelluy n Umenkad (65 - 68 S.Ɛ) ==
Tasertit n Niru deg tdamsa teččur d axessar, d ayen i d-yewwin lxiq d wurrif seg yal tama n tmenkda, ladɣa gar yimḍebbren n lɛeskeṛ.
* '''Tigrawliwin n Yijeniralen:''' Deg useggas 68, yiwet n tegrawla tnekkred deg tmurt n Ɣul (''Gaule'') s ddaw tmehla n Vindex, syin tkemmel-d s tagrawla n Galba deg tmurt n Ṣbenya (Hispania).
* '''Timenɣiwt n yiman:''' Imi yufa iman-is weḥd-s, iserdasen-is d asqamu wwin-tt mgal-is yerna rran-t d "Aɛdaw n Uwanek". Niru yerwel seg temdint n Ṛuma. Mi yesla belli iserdasen teddun-d ad t-ṭṭfen iwakken ad t-nɣen s lmut n ddell (s uqbaṛ deg usalu), Niru yewwet iman-is s tuzzalt ɣer temgerṭ s tallelt n uqeddac-is (Epaphroditus) deg 9 Yunyu 68 S.Ɛ.
73mrocqn0xsia7orrdxj56236bsav8c
Vespasyan
0
25513
116779
116777
2026-07-04T19:33:13Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116779
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Vespasian, from Naples, c. AD 70, Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen (13646730625).jpg|vignette|Asebdad n Vespasyan.]]
'''Vespasyan''' (ilul deg 17 wember n useggas 9, yemmut deg 23 yunyu n useggas 79) d amenkad aṛumani i d-yeṭṭfen adabu seg useggas 69 ar 79. D netta i d-yesbedden agdez aflabyan, yettwassen s usigna n temḥaddit n Tmenkda Taṛumanit deffir yiwet n tezɣent d amgaru aɣarman ameqqran i d-yeḍran deffir tmettant n [[Niru]].
== Temẓi d tneflit-is ==
Vespasyan ilul-d deg taddart n Falakrina (Falacrinae), deg temnaḍt n Sabin, tama n Rityi (Reate) deg Ṭṭalyan n wass-a. Mgal aṭas n yimenkaden i t-id-yezwaren, Vespasyan ur d-yekki ara seg yiwet n twacult tageldant neɣ tamasɣant n Ruma, maca yusa-d seg "Tasunḍa n iɛudiwen". Baba-s, Titus Flabyus Sabinus, d amelqqaḍ n tewsiwin, yerna d amdan i yettqadaren asurdi.
S tsertit d ugama-s(ṭṭbiɛa-s) ur nessin zzux, Vespasyan yekcem ɣer tudert tasertant d tserdasit s tḥerci, yuli asurif s usurif deg tseddarin n tedbelt d lɛesker n Ṛuma.
== Amecwar aserdas d yimenɣiwen ==
Vespasyan yettwassen s tezmert-is deg yimenɣiwen. Isekker-d aṭas n inmenɣiyen imeqqranen :
* '''Anekcum ɣer Briṭanya (43 - 44):''' S ddaw ufus n umenkad Kludyus (Claude), Vespasyan yella d aqerru ɣef Tegrumma Tis Snat (Legio II Augusta). Iban-d aṭas deg unekcum aṛumani ɣer tegzirt n Briṭanya (Grande-Bretagne n wass-a), anda i d-yewwi aṭas n truẓiwin mgal teqbilin tidiganin. Ayagi yefka-yas-d tisellat tameqqrant deg Ṛuma.
* '''Tagrawla n Wudayen (66 - 69):''' Deg useggas 66, tnekker-d tegrawla tameqqrant deg tmurt n Yahuda (Judée). Amenkad Niru yefka-yas asenfar i Vespasyan akken ad yesseɣli tagrawla-a. S yiwet n tezmert d tḥerci n ujiniral, Vespasyan yessaweḍ ad d-yerr aṭas n temdinin ɣer ufus n Ṛuma, uqbel ma yeǧǧa taɣawsa deg ufus n mmi-s Tiṭus (Titus) asmi yella yettazzal ɣef udabu.
1qqydxb51jb9cnkqbcm899suxei59j8
116780
116779
2026-07-04T19:33:48Z
Gurzil90x
14292
seɣtiɣ kra n tucdiwin
116780
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Vespasian, from Naples, c. AD 70, Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen (13646730625).jpg|vignette|Asebdad n Vespasyan.]]
'''Vespasyan''' (ilul deg 17 wember n useggas 9, yemmut deg 23 yunyu n useggas 79) d amenkad aṛumani i d-yeṭṭfen adabu seg useggas 69 ar 79. D netta i d-yesbedden agdez aflabyan, yettwassen s usigna n temḥaddit n Tmenkda Taṛumanit deffir yiwet n tezɣent d amgaru aɣarman ameqqran i d-yeḍran deffir tmettant n [[Niru]].
== Temẓi d tneflit-is ==
Vespasyan ilul-d deg taddart n Falakrina (Falacrinae), deg temnaḍt n Sabin, tama n Rityi (Reate) deg Ṭṭalyan n wass-a. Mgal aṭas n yimenkaden i t-id-yezwaren, Vespasyan ur d-yekki ara seg yiwet n twacult tageldant neɣ tamasɣant n Ruma, maca yusa-d seg "Tasunḍa n iɛudiwen". Baba-s, Titus Flabyus Sabinus, d amelqqaḍ n tewsiwin, yerna d amdan i yettqadaren asurdi.
S tsertit d ugama-s(ṭṭbiɛa-s) ur nessin zzux, Vespasyan yekcem ɣer tudert tasertant d tserdasit s tḥerci, yuli asurif s usurif deg tseddarin n tedbelt d lɛesker n Ṛuma.
== Amecwar aserdas d yimenɣiwen ==
Vespasyan yettwassen s tezmert-is deg yimenɣiwen. Isekker-d aṭas n yimenɣiwen imeqqranen :
* '''Anekcum ɣer Briṭanya (43 - 44):''' S ddaw ufus n umenkad Kludyus (Claude), Vespasyan yella d aqerru ɣef Tegrumma Tis Snat (Legio II Augusta). Iban-d aṭas deg unekcum aṛumani ɣer tegzirt n Briṭanya (Grande-Bretagne n wass-a), anda i d-yewwi aṭas n truẓiwin mgal teqbilin tidiganin. Ayagi yefka-yas-d tisellat tameqqrant deg Ṛuma.
* '''Tagrawla n Wudayen (66 - 69):''' Deg useggas 66, tnekker-d tegrawla tameqqrant deg tmurt n Yahuda (Judée). Amenkad Niru yefka-yas asenfar i Vespasyan akken ad yesseɣli tagrawla-a. S yiwet n tezmert d tḥerci n ujiniral, Vespasyan yessaweḍ ad d-yerr aṭas n temdinin ɣer ufus n Ṛuma, uqbel ma yeǧǧa taɣawsa deg ufus n mmi-s Tiṭus (Titus) asmi yella yettazzal ɣef udabu.
g7na2j8zufxmilbi1i9122xh0zp7tr4
116781
116780
2026-07-04T19:34:32Z
Gurzil90x
14292
seɣtiɣ kra n tucdiwin
116781
wikitext
text/x-wiki
[[Tugna:Vespasian, from Naples, c. AD 70, Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen (13646730625).jpg|vignette|Asebdad n Vespasyan.]]
'''Vespasyan''' (ilul deg 17 wember n useggas 9, yemmut deg 23 yunyu n useggas 79) d amenkad aṛumani i d-yeṭṭfen adabu seg useggas 69 ar 79. D netta i d-yesbedden agdez aflabyan, yettwassen s usigna n temḥaddit n Tmenkda Taṛumanit deffir yiwet n tezɣent d amgaru aɣarman ameqqran i d-yeḍran deffir tmettant n [[Niru]].
== Temẓi d tneflit-is ==
Vespasyan ilul-d deg taddart n Falakrina (Falacrinae), deg temnaḍt n Sabin, tama n Rityi (Reate) deg Ṭṭalyan n wass-a. Mgal aṭas n yimenkaden i t-id-yezwaren, Vespasyan ur d-yekki ara seg yiwet n twacult tageldant neɣ tamasɣant n Ruma, maca yusa-d seg "Tasunḍa n iɛudiwen". Baba-s, Titus Flabyus Sabinus, d amelqqaḍ n tewsiwin, yerna d amdan i yettqadaren asurdi.
S tsertit d ugama-s(ṭṭbiɛa-s) ur nessin zzux, Vespasyan yekcem ɣer tudert tasertant d tserdasit s tḥerci, yuli asurif s usurif deg tseddarin n tedbelt d lɛesker n Ṛuma.
== Amecwar aserdas d yimenɣiwen ==
Vespasyan yettwassen s tezmert-is deg yimenɣiwen. Isekker-d aṭas n yimenɣan iserdasiyen imeqqranen :
* '''Anekcum ɣer Briṭanya (43 - 44):''' S ddaw ufus n umenkad Kludyus (Claude), Vespasyan yella d aqerru ɣef Tegrumma Tis Snat (Legio II Augusta). Iban-d aṭas deg unekcum aṛumani ɣer tegzirt n Briṭanya (Grande-Bretagne n wass-a), anda i d-yewwi aṭas n truẓiwin mgal teqbilin tidiganin. Ayagi yefka-yas-d tisellat tameqqrant deg Ṛuma.
* '''Tagrawla n Wudayen (66 - 69):''' Deg useggas 66, tnekker-d tegrawla tameqqrant deg tmurt n Yahuda (Judée). Amenkad Niru yefka-yas asenfar i Vespasyan akken ad yesseɣli tagrawla-a. S yiwet n tezmert d tḥerci n ujiniral, Vespasyan yessaweḍ ad d-yerr aṭas n temdinin ɣer ufus n Ṛuma, uqbel ma yeǧǧa taɣawsa deg ufus n mmi-s Tiṭus (Titus) asmi yella yettazzal ɣef udabu.
1da3n992tdj8gbka3q8bmydj5hsuji3
Fabius Planciades Fulgentius
0
25514
116778
2026-07-04T13:47:40Z
Gurzil90x
14292
Amagrad amaynut
116778
wikitext
text/x-wiki
'''Fabius Planciades Fulgentius''' d yiwen n wemyaru alatini n tallit taqburt taneggarut. Aṭas n yisallen i d-yewwḍen fell-as ttwassnen-d s tezrawin d unadi di tsekla d umezruy n Tafriqt Ugafa. D ameskar i yesɛan tazrirt meqqren di tallit talemmast, ladɣa s tarrayt-is deg usegzi n yedlisen d tesnamya(tamitulujit).
3zftq0l8p3tmxfwa7z3q6qmudzpuz8a
116782
116778
2026-07-04T20:55:59Z
Gurzil90x
14292
Arniɣ-d ayen ilaqen
116782
wikitext
text/x-wiki
'''Fabius Planciades Fulgentius''' d yiwen n wemyaru alatini n tallit taqburt taneggarut. Aṭas n yisallen i d-yewwḍen fell-as ttwassnen-d s tezrawin d unadi di tsekla d umezruy n Tafriqt Ugafa. D ameskar i yesɛan tazrirt meqqren di tallit talemmast, ladɣa s tarrayt-is deg usegzi n yedlisen d tesnamya(tamitulujit).
== Tudert d Uẓar-is ==
Tudert n Fabius Planciades Fulgentius d tin yeffren s waṭas, ulac aṭas n yisallen ibanen 100% ɣef wass neɣ aseggas i deg d-ilul, maca imusnawen n umezruy mtafaqen ɣef kra n tilɣa:
* '''Tallit d Wamkan:''' Yedder deg taggara n tsut tis 5 d tazwara n tsut tis 6 seld Ɛisa. Yekka-d seg Tafriqt Ugafa (Tamazɣa), ahat deg temnaḍt n Qerṭaj (Carthage n tura), di tallit n tgeldit n Yivandalen. Ayagi yettban-d seg talɣa n tutlayt-is d uẓaṛ n yisental i ɣef d-yewwi.
* '''Asexleḍ amazrayan:''' Yella yiwen n wugur deg umezruy anda aṭas n yimnuda ssexlaḍen gar-as d wemrabeḍ '''Fulgentius n Ruspe''' (yiwen n ugerram d uqerru n teglizt di Tunes n tura). Ɣas akken llan kra n yimusnawen i d-yeqqaren d yiwen n wemdan ay llan, tuget n tezrawin ass-a qqarent-d d akken d sin yemdanen yemgaraden. Tira n Planciades Fulgentius teččur d tamucuha d tmiṭulujit tarumanit/tagrikit, ma d Fulgentius n Ruspe yura kan ɣef ddin d tmasɣant.
gcdzmfpcq30fbdpcqs7zlzmlxnwbh2x