Wikipedia kabwiki https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Uslig Mmeslay Amseqdac Amyannan umsqedac Wikipedia Amyannan n Wikipedia Tugna Amyannan n tugna MediaWiki Amyannan n MediaWiki Talɣa Amyannan n talɣa Tallat Amyannan n tallat Taggayt Amyannan n taggayt Awwur Amyannan uwwur Asenfaṛ Amyannan usenfaṛ TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Brahim Izri 0 292 117934 114955 2026-11-11T00:14:08Z InternetArchiveBot 10734 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 117934 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Brahim Izri''' d anaẓur n ccna atrar aqbayli, ilul ass n 12 yennayer 1954 deg taddart At Laḥsen deg [[At Yenni (taɣiwant)|At Yenni]], di temnaṭ d [[Tizi Wezzu]]. Yemmut ass n 3 yennayer 2005 si sbiṭar 'Hôtel-Dieu' di '[[Paris]]', s yiwen n lehlak n Cancer umhares. == Tameddurt == Deg tagerda ines, Brahim Izri yawey-t-id jeddi-s ad yesmeḥses i ccnawi n tasɣanant n tazawiyat n Sidi Belqacem deg aẓi n [[At Yenni (taɣiwant)|At Yenni]]<ref>[http://www.bgayet.net/musique-art/Brahim-Izri.html Brahim Izri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015091437/http://www.bgayet.net/musique-art/Brahim-Izri.html |date=2012-10-15 }} ɣef uwwur unṣib n taɣiwant n [[Bgayet]].</ref>. Deg tanuba, yessebded s sin imeddukkal n tasnawit, Nat Ɛabdelɛaziz d Aɛziz Berreḥma, tagrawt Igudar deg tallit nni aṭas tigrawin ḍḍfent imenɣi adelsan, asnilsi d n tmagit di [[Lezzayer]], am [[Isulas]], [[Inasliyen]], les [[Abranis]], [[Imaziɣen Imula]]<ref>[http://www.algerie-dz.com/article1410.html Anaẓur Brahim Izri yemmut] ɣef usmel ''www.algerie-dz.com''</ref>. Yebedda-d sakkin amecwar iman-is dɣa yesuffɣed iseɣraz ines imezwura. Deg useggwas 1999, yecna s [[Yidir]] d [[Maxime Le Forestier]] tizlit yettwasemman ''Tizi-Uzzu''. Deg iḍrisen ines ad affem isental ɣef tamḥaddit n izerfan n tlawin dɣa ɣef tulut gar irgazen d tilawin. == Aḍebsaru == {{Iseɣrez |Azwel=Sacrifice pour un enfant |Aseggwas=1981 |agbur= # Muḥ Aɛmran # D Amedah # Tiqubac # Ass Amcum # Dayenni # Différends culturels # Sacrifice pour un enfant # Gujleɣ Fellak # Iggul # Iban # Tura d Nnubaw # Ula y ugadaɣ }} {{Iseɣrez |Azwel=L'Enfant de la terre |Aseggwas=1983 |agbur= # L'Enfant de la terre # Tizi Uzzu }} {{Iseɣrez |Azwel=Amenguc |Aseggwas=1984 |agbur= # Amenguc # Ayen Ayen # Ayen idi huzen temzi # Baba behri # Dacuyi # Dir ahnunef # Nig tgalin # Sliman Ɛazem # Wid yaɛman }} {{Iseɣrez |Azwel=Alla Alla |Aseggwas=1986 |agbur= # Ay Ajuwaq # Tismin Ulac # Inid Inid # Walaɣ # Ala Ala # Yeden Lawan # Ad Cnuɣ # Cna # Tixer i Lekdeb # Tsedker }} {{Iseɣrez |Azwel=Difrax i nella |Aseggwas=1988 |agbur= # In intri # D ifrax i nella # Yemma # At Mangellat # Semmeht iyi # Titic des Montagnes # A wid ur n ehric # Baɛdeɣ Kem # Itru out }} {{Iseɣrez |Azwel=Lbudala |Aseggwas=1995 |agbur= # Lbudala # Ament iyi # Cteduyi # Anelhu # Sani sani # Dac aka yebɣa # Yiḍem yiḍem # Itegmats # Naḍi-d lhaq }} == Izdayen uffiɣen == * [http://www.makabylie.info/?article976 Brahim Izri] - 'D’une rive à l’autre, le passeur de lumière et d’espoir' (16-02-2006) * Tugna n Brahim Izri sɣur https://web.archive.org/web/20070508185909/http://tawiza.nl/ == Tira d timselɣa == {{Timselɣa|tijga=1}} {{DEFAULTSORT:Izri}} [[Taggayt:Acennay]] [[Taggayt:Talalit deg yennayer 1954]] [[Taggayt:Talalit di At Yenni]] [[Taggayt:Tamettant di Paris]] 3jjse8g7l6ygybx5k82zcagh3hsbgo6 Mahira Ɛbd AlƐziz 0 25162 117936 117148 2026-11-11T00:44:32Z InternetArchiveBot 10734 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 117936 wikitext text/x-wiki {{Infobox biography}} '''Mahira Ɛbd AlƐziz''' (مهيرة عبد العزيز) (d. 1989) d tamsɣafit n tasefsit, tameslayt n tiliɣri d tmeɣriya imaratenni. Bdu-tid di tamedyazt am tameslayt n tbeddert n tesɛuda di [[CNBC Arabia]] send ad temmerna-d ad tessebɣe ''Sabah Al Arabiya'' di [[Al Arabiya]]. Sakin tesɛa-d ahil n wahilen n tilawin d wamlak n uneqqis-nni ines di [[MBC]]; teṛbeḥ asseṭṭaf n “Yifassen n tbeddert n tesɛuda yefraren” di [[GCC]] u tfernes-d sɣur [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum Knowledge Foundation]] i usneflay n taṭṭaft n ''Snat n lǧǧa''. Tetteddu akked [[Tiddukla n Tmura Yedduklen]] di kra n imsektayen, am tirza ɣer tɣumma n yimesran [[suriyen]] di Lebnan. Deg 2020, teɣli-d ɣer tmeɣri s wrole di ''Al-Manassa'' n [[Netflix]], sakin tṛuḥ ar film ameqran ''[[Al Kameen]]''. Tella-d tamezwarut yettwafernis sɣur [[TikTok]] ad tesbeddeḍ aḥedraw n tussiwt ddaw n usmekti ageldan #LearnOnTikTok.<ref>{{Cite Web |title=Forbes ME Events – “Mahira Abdel Aziz” |url=https://forbesmiddleeastevents.com/team-members/mahira-abdel-aziz-2/ |access-date=2025-09-13 |archive-date=2025-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912234106/https://forbesmiddleeastevents.com/team-members/mahira-abdel-aziz-2/ |url-status=dead}}</ref><ref>[https://me.mashable.com/culture/49961/excited-for-dubai-bling-season-3-heres-all-about-tv-anchor-and-actress-mahira-abdel-aziz Mashable ME – “Dubai Bling S3: Mahira Abdel Aziz”]</ref> == Tamezdagnut == Tili-d di [[Dubay]] ɣer umazray imaratenni; baba d Imaratenni, imma-t d tMiṣrit. Tewwi Master di tsensla n tasefsit seg [[Royal Architectural Institute of Canada]] u teskebber s Wuzmez n ddheb RAIC i tikti-ines.<ref>[https://graziamagazine.com/me/articles/dubai-bling-season-3-new-cast-member-mahira-abdel-aziz/ Grazia ME – “Who Is Mahira Abdel Aziz?”]</ref><ref>[https://www.lahamag.com/Details/4678-... Laha Magazine – amekkan n tmedyazt (2013)]{{Assaɣ yerrẓen|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tettzwedgeḍ s leggzim n tneǧra n Lebnani [[Xaled Ezzedine]]; wessnen-tid ta maṛṛa ''Yasma''. Deg Yennayer 2025, teblan-d abɛadu-nsen.<ref>[https://almashhad.com/article/459217420284850-... Almashhad – 11-01-2025]{{Assaɣ yerrẓen|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://sa.elnassrnews.com/fan/18705/... EnNassr News – 10-01-2025]{{Assaɣ yerrẓen|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.annahar.com/lifestyle/arts/186409/... AnNahar – abtalɣ n uṭṭalaq]{{Assaɣ yerrẓen|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Amttekki n tamedyazt (Media) == Tebda-ted tamedyazt s [[CNBC Arabia]] am tameslayt n tesɛuda; sakin ɣur [[Al Arabiya]] tessari-d ''On the Spot'' ɣef [[lakriḍa]] n tnaḍt. Tesqedc isallen imeqqṛanen am [[World Economic Forum]] di [[Davos]], Anamur n Yili n Mmut (Dead Sea) d timlilit n [[OPEC]] di [[Vienna]], u yemyagaren ines ɣer yimanen am [[Mohamed Alabbar]], [[Chex Aḥmed bin Saʿid]], [[Dan Brown]], [[Taqalit Rania n Urdun]] d [[Taqalit Silvia n Swid]].<ref>[https://lite.almasryalyoum.com/lists/114818/ Al-Masry Al-Youm – 13 isallen ɣef Mahira]</ref><ref>[https://mbrf.ae/knowledgesummit/en/speaker/mahira-abdel-aziz MBRF – asebtar n tmeslayt]</ref> Seg 2012 tessebɣe ''Sabah Al Arabiya''; di 2017 teddemeṛ d-tameslayt tamyuga di ''[[Kalam Nawaem]]''.<ref>[https://web.archive.org/web/20180116175149/http://www.emaratalyoum.com/online/follow-ups/2017-11-10-1.1043046 Emarat Al Youm – Kalam Nawaem (2017)]</ref> Di 2018 yettwafernes sɣur [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum Knowledge Foundation]] ad tesbeddeḍ ''Snat n lǧǧa'' (''Hope Makers'') i tlata n useggasen d wass.<ref>[https://web.archive.org/web/20210528110519/https://www.emaratalyoum.com/life/four-sides/2018-04-30-1.1094691 Emarat Al Youm – Hope Makers]</ref> Di 2019, tetteddu d amsawaḍ n uctu n yirḥi ''Ramez fi Ash-Shalal'' akked [[Ramez Galal]] di [[Bali]].<ref>[https://www.elwatannews.com/news/details/4152496 ElWatan – isallen ɣef Mahira]</ref> Di 2020, tebdu ''Ghadan Ajmal'' di MBC s yiɣbula am [[Yousra]], [[Kosai Khauli]] d [[ʿAmr Youssef]].<ref>[https://al-akhbar.com/Celebrities/283206 Al-Akhbar – “Ghadan Ajmal”]</ref> Di 2021, tella-d tamezwarut tameslayt taɛrabt i usbeddi n wahil n tussiwt ''Learn on TikTok'' ɣef [[TikTok]].<ref>[https://www.zahratalkhaleej.ae/article/4166286/... Zahrat Al Khaleej – ahil “TikTok”]{{Assaɣ yerrẓen|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.lahamag.com/article/163248-... Laha Magazine – TikTok yettafernes Mahira]</ref><ref>[https://www.annahar.com/arabic/section/6-فن-ومجتمع/20022021044656578 AnNahar – ahil amezwaru ɣef TikTok]</ref> Ɣer waya, tesbeddeḍ tamsirt n ''[[Ameqran n yisefra|Prince of Poets]]'' (tafsit 9) di [[TV Abu Dabi]].<ref>[https://www.wam.ae/ar/article/hszrbysr-... WAM – “Ameer Ash-Shiʿaraʾ”]</ref> == Tɣuri == Tebda-d s wrole am tameslayt di ''[[Selfie (musalsal)|Selfie]]'' (tafsitin 1 d 3). Deg 2019, tella-d ''Nora'' di ssaḍis ''Al Diva'' ɣef [[Shahid]]; sakin tettɣur ''Sheikha'' di ''Al-Manassa'' n [[Netflix]], u tettɛalla ''Khudra Ash-Sharifa'' di ''Al Waʿd'' (leqder n ''[[Siret Beni Hilal]]'').<ref>[https://www.elzmannews.com/473059 ElZman – Al-Waʿd]</ref> Di 2021, tḥebs-d s ''[[Al Kameen]]'' (''The Ambush'') i tserked [[Pierre Morel]]. Amezruy-agi yessekneɣ am yebbusen n wagdud n Imarat deg wadu.<ref>[https://www.imagenationabudhabi.com/media-center/al-kameen-the-ambush-breaks-records-... Image Nation Abu Dhabi – nadi n tnila]</ref> Di 2022, tetteddu ɣer ufrux n teḍrurat s tɣuri di ''Casanova'' d [[Hassan El Raddad]] d ʿAmr Youssef di [[Riyadh Season]].<ref>[https://www.innfrad.com/News/38/2590751/... Innfrad – Casanova]{{Assaɣ yerrẓen|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Di 2025, tettawi-d d tmeɣriya tameqqrant am ''Elaf'' di ''[[Xrif n wul|Khrif Al-Qalb]]'' (90 tḥeḍrin), n leqder n [[Paramparça]] n Turki, yebna ɣef [[MBC]].<ref>[https://www.elbalad.news/6473942 Sada El-Balad – “Tamṣalt n Elaf yernu-yiḍ adigen”]</ref> Mi d-yilik, ttekki daɣen deg ''[[Dubai Bling]]'' n [[Netflix]].<ref>[https://me.mashable.com/culture/49961/... Mashable ME – Dubai Bling S3]</ref> == Tiwelhiwin == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Abdel Aziz, Mahira}} [[Taggayt:Imdanen yeddan]] [[Taggayt:Tiwlidin n 1979]] [[Taggayt:Imdanen n Dubay]] [[Taggayt:Imimaraten seg teṣlilt taMiṣrit]] [[Taggayt:Tiltawin tmeɣriyin n Imarat]] [[Taggayt:Tilawin n tiliɣri n TV n Imarat]] [[Taggayt:Imdanen n tamedyazt n Imarat]] 2prbrxusad1jck1i0997ghq9ut7bhsh Hans Makart 0 25214 117935 114506 2026-11-11T00:24:33Z InternetArchiveBot 10734 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 117935 wikitext text/x-wiki {{Awwur|histoire de l'art|peinture|Vienne (Autriche)}}'''Hans Makart''', ilul deg Salzbourg ass n 28 mai 1840 i yemmut deg Vienna ass 3 Tubeṛ 1884, d amesniles ed umesniles (décorateur) n [[:fr:Autriche-Hongrie|austro-hongrois]]. == Tamettant == Ilul deg 1840, yeṭṭef-d deg 1850 s Tkadimit n Tẓuriyin Tihuskayin n Vienna s ɣer Johann Fischbach yerna yella iqerreb i Fritz Schider<ref>''[[Journal de Rouen]]'', 3 janvier 1883, {{P.|3}} {{col.|1}}.</ref>. Yezdeɣ sin n yiseggasen deg Munich, anda ay d-ijebbed lwelha n Karl von Piloty, ay yuɣalen d aselmad-nnes deg wezgen amezwaru n yiseggasen n 1860. Syin yedda ɣer Urupa, yeqqim s tɣawla deg [[London]], [[Paris (Fransa)|Paris]] d [[Roma|Ruma]], akken ad ikemmel leqraya-s. Syin yuɣal ɣer Vienne deg useggas n 1869. Aseggas-nni, yezweǧ d Amalie Franziska Roithmayr n Munich, maca temmut deg useggas n 1873.. Hans Makart yesɛa azal ameqqran deg tẓuri, deg tmuɣli, deg ṣṣenf, deg tmeẓri n umezgun deg tallit n Tgelda n Awstrunya d Hungaria. D udem mucaɛen deg yedles n Vienne. Azal-is ttwalin-t yimdanen n tallit-is d akken d win n yiwen n Rubens kra n leqrun uqbel. Tazrirt-nnes taseklant tella d tin ay d-yettawin s tɣawla (conformiste) yerna sdeffir waya, tessekcem-d, deg tmuɣli-nnes, amussu [[:fr:Sécession_viennoise|Sécession viennoise]]<nowiki/>yettwasselḥay ladɣa sɣur Klimt (ɣas akken yebda-d d amesniles n tmezgunin deg terbaɛt n Hans Makart yerna yettwaḍḍef sɣur-s) . Rebɛa n tfelwiyin n yiman ay d-yessuffeɣ unaẓur-a ttwassnent, gar-asent Tafelwit n Yiman ay d-yettmuqulen sdat n tfelwit (Easel), yerna ahat d tin ay d-yessuffeɣ deg tallit aydeg yella deg [[Myunix|Munich]]. Aneggaru-a yettwasfeḍ s tmuɣli n tmeddurt n tbuhemit yerna war ccek, yettwaḍḍef s tɣimit-nnes deg Paris..{{Awwur|histoire de l'art|peinture|Vienne (Autriche)}} * 1883: Les Cinq Sens à [[Rouen]] * 1972: ''Makart'', deg Staatliche Kunsthalle di Baden-Baden. * 2011: ''Makart. '' ''Maler der sinne'', deg lḥekma n Belvédère, deg Vienna. == Timura d isefra == {{Awwur|histoire de l'art|peinture|Vienne (Autriche)}}{{Liens}} * [https://web.archive.org/web/20250519193115/https://www.stampsoftheworld.co.uk/wiki/Austria_1990_Makart_150th_Birth_Anniversary] Autoportrait sur un timbre autrichien de 1840{{Awwur|histoire de l'art|peinture|Vienne (Autriche)}} am5454awogfzkoo566dcuqu7kguz9k0 Kaligula 0 25640 117933 117929 2026-11-10T21:13:19Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117933 wikitext text/x-wiki {{Infobox biography|item=Q1409|image=[[File:Portrait Head of Caligula - Getty Museum (72.AA.155).jpg|thumb|Portrait Head of Caligula]]|caption=Amenkad Kaligula.|date of birth=31 Ɣuct 12 Seld Talalit n Ɛisa.|nationality=Tarumanit.|date of death=24 Yennayer 41 Seld Talalit n Ɛisa.}} '''Kaligula''' (Caligula), s yisem-is unṣib '''Gaius Julius Caesar Augustus Germanicus''', yella d amenkad arumani wis kraḍ. Yeḥkem Tamenkda Tarumanit seg 18 Meɣres n useggas 37 ar 24 Yennayer n useggas 41 M.B. (Milad Baɛd). Yella d mmi-s n Germanicus, d yiwen yellan d amasay arumani yettwasnen s waṭas, d Agrippina Tameqqrant, i d-yekkan seg twacult n [[Uɣustus]]. Kaligula yella gar yimenkaden irumanen i ɣef d-ttwarun waṭas n yiḥricen deg umezruy. Isallen i d-ǧǧan yimyura iqburen ɣef tudert-is d tsertit-is skanen-d amdan i ibeddlen seg umenkad yettwaḥemmlen deg tazwara ɣer uḥekkam yettwasnen s tkerkas, s tɣellist n yiman-is, s tɣawsiwin ur nettwaɛqal ara, akked useqdec n udabu s tarrayt tamihawt. Maca, ilaq ad nefhem belli aṭas n wayen yettwarun ɣef Kaligula yekka-d seg yimyura i yellan mgal-is, neɣ i yuran deffir n tmettant-is. Ɣef waya, imezrayen n wass-a ur ttqabalen ara akk isallen-nni am tidet yettwaseḥḥan. == 1. Tallit n tlalit-is d temẓi-s (12–19 M.B.) == Kaligula ilul ass n 31 Ɣuct 12 M.B. deg temdint n Antium, i d-yezgan deg tmurt n ṭṭelyan, ur nebɛid ara ɣef Ruma. Yella d mmi-s n Germanicus, amasay arumani i yesɛan azal ameqqran deg temnekda, akked Agrippina Tameqqrant, i d-yellan d yelli-s n Julia Tameẓẓyant, i d-yellan d yelli-s n Uɣustus. Tawacult-is tella d yiwet seg twaculin i yesɛan azal ameqqran deg tsertit tarumanit. Germanicus yella d yiwen seg yimasayen yettwaḥemmlen s waṭas ɣer yiserdasen akked ugdud arumani. Yella yesɛa aṭas n tirmit deg ṭṭrad, ladɣa deg tmura n Germanie. Deg useggas 14 M.B., mi yella Kaligula mazal d ameẓẓyan, yedda akked twacult-is ɣer yiserdasen n baba-s deg tmura n ugafa n Tamenkda Tarumanit. Deg tallit-nni, Kaligula yella yettidir gar yiserdasen, yettwali tudert n yimasayen n tredsa akked tarrayt n uselḥu n yiserdasen irumanen. == 2. Anamek n yisem «Kaligula» == Isem «Kaligula» ur yelli ara d isem-is unṣib, maca d isem i as-fkan yiserdasen irumanen mi yella d ameẓẓyan. Yekka-d seg wawal alatini caliga, i d-yemmalen yiwen n ṣṣenf n yirkasen n ṭṭrad i ssemrasen yiserdasen irumanen. Kaligula, deg temẓi-s, yella ileḥḥu s llebsa tameẓẓyant i d-yettbanen am tin n yiserdasen, gar-as irkasen imeẓẓyanen. Ɣef waya, iserdasen bdan ttsemmin-as «Caligula», i yezmer ad d-yini «abbu n yirkasen n ṭṭrad» neɣ «win n yirkasen imeẓẓyanen». Isem-a yuɣal yettwasnen ugar n yisem-is aṣli, Gaius. == 3. Tamettant n Germanicus (19 M.B.) == Deg useggas 19 M.B., Germanicus yemmut deg Antiochia, deg tmurt n Surya. Tamettant-is teǧǧa-d aṭas n yisteqsiyen, acku yella d amdan yettwaḥemmlen s waṭas, yerna aṭas n yimdanen ttwalin-t d win ara yuɣalen d amenkad deffir n Tiberyus. Kra n yimdanen ttɣilen belli Germanicus yettwasemmem, maca ulac asentel amezwaru i izemren ad yesbadu s tidet belli tamettant-is tekka-d seg usemmem. Tamettant n Germanicus tella d yiwet n twaɣiyin timeqqranin deg tudert n Kaligula. Deffir n tmettant n baba-s, tawacult-is tebda tettidir deg tegnit tasertit iwaɛren. == 4. Agrippina d wuguren n twacult-is == Agrippina Tameqqrant, yemma-s n Kaligula, tella d tameṭṭut i yesɛan azal ameqqran deg twacult n yimenkaden irumanen. Deffir n tmettant n Germanicus, Agrippina tella deg ccwal asertan akked [[Tiberyus]] d kra n yimdanen i iqerrben ɣer udabu. Tiberyus yella yettḥadar iman-is ɣef yimdanen i izemren ad d-kkren mgal tazmert-is n tewwḍin ar udabu, ladɣa wid i yesɛan azal deg ugdud neɣ deg yiserdasen. Deg useggas 29 M.B., Agrippina tettwasekcem deg uẓayar n tɣellist tasertant, syin tettwaceggeɛ ɣer uanejli. Sin n watmaten n Kaligula, Nero Caesar akked Drusus Caesar, uɣalen daɣen d iswi n tsertit n Tiberyus. Nero Caesar yemmut deg uanejli, ma d Drusus Caesar yemmut deg uḥbas deg useggas 33 M.B. Agrippina temmut daɣen deg useggas 33 M.B., mi tella deg uanejli. Tawaɣit-a n twacult-is tezmer ad tili tesɛa tazrirt tameqqrant ɣef Kaligula, maca ur nezmir ara ad nesbadu s tidet amek i tbeddel tafekka n uxemmem-is. == 5. Kaligula deg uxxam n Tiberyus (31–37 M.B.) == Deg useggas 31 M.B., Kaligula yettwasekcem ɣer tallit tamaynut n tudert-is, mi yebda yettidir ddaw n tɣellist n [[Tiberyus]]. Deg useggas 32 M.B., Kaligula iruḥ ɣer tegzirt n Capri, anda yella yettidir Tiberyus. Capri tella d adig i deg yella Tiberyus yesseqdac adabu-is, ɣas akken Ruma tezga d tamdint tagejdant n temnekda. Kaligula yella yettidir deg tegnit iwaɛren, acku yella d mmi-s n Germanicus, yerna tawacult-is tella tettwaɛtab s waṭas. Ilaq ad yili yettḥadar iman-is deg yal tagnit, acku kra n wawal neɣ n tigawt tezmer ad tettwafhem am tixidast tasertant. Kra n yimyura iqburen ttmeslayen ɣef tarrayt n Kaligula deg Capri, maca aṭas n yisallen-nsen ur zemren ara ad tettwasenqden. == 6. Kaligula d Macro == Naévius Sutorius Macro yella d aqerru n tserdast n ''Praetorians'', agraw n yiserdasen n tɛessast ɣef umenkad arumani. Macro yesɛa azal ameqqran deg tsertit n taggara n uḥekkem n Tiberyus. Deg tallit-nni, Macro yebda yettqerrib ɣer Kaligula, acku yella yettwali-t d yiwen seg wid i izemren ad yuɣal d amenkad amaynut. Tadukkli tasertant gar Macro akked Kaligula tella d yiwet seg tɣawsiwin i yessishilen awweḍ n Kaligula ɣer udabu. Maca, mi yuɣal Kaligula d amenkad, assaɣ gar-asen ur yeqqim ara akken yella. == 7. Tamettant n Tiberyus (37 M.B.) == Tiberyus yemmut ass n 16 Meɣres 37 M.B., deg Misenum, mi yesɛa 77 n yiseggasen. Tamettant-is teldi abrid i ubeddel n udabu deg Tamenkda Tarumanit. Tiberyus yella yeǧǧa-d deg twacult-is sin n yimdanen i izemren ad warten adabu: Kaligula akked Tiberius Gemellus, ammi-s n mmi-s. Maca, Kaligula yella yesɛa azal asertan ameqqran ugar n Gemellus. S tallelt n Macro, Kaligula yessaweḍ ad yeṭṭef adabu. Ass n 18 Meɣres 37 M.B., Kaligula yettwasefren d amenkad arumani. == 8. Tazwara n udabu-s (37 M.B.) == Mi yuɣal Kaligula d amenkad, agdud arumani yefreḥ s waṭas. Aṭas n yimdanen ttwalin-t d mmi-s n Germanicus, amassay i ḥemmlen, yerna ttwalin deg-s amdan ara d-yawin tallit tamaynut deffir n uḥekkem n Tiberyus. Deg tazwara, Kaligula yessekna-d kra n tigawin i ḥemmlen yimdanen: * Yessekna-d lḥerma i yerr-a ɣef iɛeggalen n twacult-is yemmutan. * Yesseqdec amezruy n baba-s i wakken ad yesnerni azal-is. * Yefka-d kra n yidrimen i yiserdasen akked ugdud. * Yesseḥya kra n tmeɣriwin d tfaskiwin n ugdud. * Yessekna-d belli yezmer ad yili d amenkad i iqerrben ɣer ugdud. Tallit tamezwarut n udabu-s tettwasekna deg yidlisen iqburen am tallit n usirem. Maca, tagnit-a ur teqqim ara aṭas. qsxqmcy3q8pehcoifc1yqa2myppwkye Sisiṛun 0 25641 117939 117932 2026-11-11T09:25:26Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117939 wikitext text/x-wiki {{Infobox biography|item=Q1541|image=[[File:Bust of Cicero (1st-cent. BC) - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|thumb|Asebdad n uqeṛṛu n Sisiṛun]]|caption=Sisiṛun|date of birth=3 Yennayer 106 Send Talalit n Ɛisa.|nationality=Tarumanit.|date of death=7 Jamber 43 Send Talalit n Ɛisa.}} '''Sisiṛun''', s yisem-is ummid '''Marcus Tullius Cicero''', d amennay, d amusnaw n uzref, d argaz n tsertit, d amaru d afelsaf arumani. Ilul ass n 3 Yennayer 106 send talalit n Ɛisa deg Arpinum, temdint n Ṭṭelyan i wumi qqaren ass-a Arpino; yettwanɣa ass n 7 Dujember 43,ɣer Formiae. Yewweḍ 62 n yiseggasen. Tudert-is temlal-d d taggara n Tegduda tarumanit, mi ara yuɣal umennuɣ ɣef udabu gar yimeqqranen n tesreḍt d amihi ɣef tisuddiwin-is. Azal-is ur yeqqim ara deg tedyanin n tallit-is kan. Iḍrisen-is ḥerzen-d aḥric ameqqran n tfelsafit tagrigit, rnan-as tagnit ad tettwaru s tlaṭinit. Yura ɣef teɣdemt, ilugan, tamusni, tudert yelhan, tuqqna gar yimdanen, temɣer, lmut, iṛebbiten d tebɣest. Tibratin-is, ma dnitenti, sskenent-d argaz i yettargun, i yettḥiṛin, i yettaggaden, yerna i yettɛawaden asenqed n tiɣtas-is. Tagnit-is deg umezruy teṭṭef sin n yidisan: yebɣa ad iḥrez tagduda i yebnan ɣef ilugan d umeslay agdudan, maca yettidir deg tmetti ideg ur ɛdilen ara yimdanen deg yizerfan d udabu. D win i yettmeslayen ɣef teɣdemt, maca iqbel deg kra n tegnatin asɛeddi n yiɣunab n uzref s yisem n usellek n uwanek. Aya ur yettwattu ara deg usenqed n tsertit-is. == 1. Ruma deg tallit-is == Deg lqern amezwaru send talalit n Ɛisa, Ruma tettḥekkim ɣef tmura d temnaḍin meqqren deg Ṭṭelyan d yidisan n Yilel agrakal. Tamenkda-a n tmura yettwaṭṭfen tettwaddem s ufus n Tegduda: ur tebdi ara kan mi d-yekcem [[Uɣustus]] deg udabu. Maca anagraw n udabu i yebnan ɣef umenkad ad d-yili mbeɛd lmut n Sisiṛun, ladɣa seg 27 send talalit n Ɛisa. Tagduda tesɛa sin iqenṣulen i yettwafernen yal aseggas, Asenat ideg ttnejmaɛen yimeqqranen n tsertit, d yigrawen n yimezdaɣ isɛan tizerfanin n Ruma. Ilugan d wansayen ttḥudun adabu n yal amdan. Maca aẓayer, ayla, tamurt n tlalit d tuqqna ɣer yimeqqranen ttseddun aṭas n temsal. Tilawin ur sɛint ara azref n ufran ɣer tuddsiwin-a; aklan ur sɛin ara tilelli; imezdaɣ n temnaḍin yettwaṭṭfen ur sɛin ara akk tizerfanin n warraw n Ruma. Anerni n tmura yettwaṭṭfen yerna-d ayla d yimeẓla, maca yerna-d daɣen tiwiɣiyen deg kra n taɣulin. Igrawen n yiserdasen qqnen ɣer yimeqqranen-nsen, aṭas n imezdaɣ llan deg lḥif, imrabah n tdamsa ur bḍin ara s yiwen wudem. Marius, Sulla, Pumpyus d Yulyus Qayṣar ssawḍen ad sbeddlen adabu s tekreḍt. Deg unamek-a, aḥraz n Tegduda ɣer Sisiṛun d aḥraz n tmetti ideg ilugan d umeslay zemren ad gen tilas i lebɣi n yiwen n umdan. Maca amennuɣ-is ur yelli ara d asenfaṛ n tugdudt yecban tin n wass-a. Yettamen s umezwaru deg tzemmar n yimeqqranen n Senat d wid yesɛan ayla. == 2. Tawacult, temẓi d ulmad == Sisiṛun yekka-d seg twacult n yimḍebbiṛen n yiɛudiwen, agraw aṛuman n yimdanen isɛan ayla d wazal, maca ur nelli ara d tawacult yettwasnen s yimeqqranen n Senat seg leqrun. D aya i t-yeǧǧan ad yettwaḥseb d « amdan amaynut » deg tsertit: d netta i d amezwaru deg twacult-is i yewwḍen ɣer uqenṣul. « Amaynut » dagi ur d-yemmal ara amdan ameẓyan neɣ win ur nesɛi ayla. Ilemmed deg Ruma azref, tameslayt, tasekla d tutlayt tagrigit. Yeqreb ɣer imusnawen n uzref am Scaevola, isel i yiselmaden n tfelsafit am Philo n Larissa. Yexdem daɣen aḥric awezlan deg tredsa deg tallit n ṭṭrad gar Ruma d yimdukal-is n Ṭelyan, maca abrid-is agejdan d win n yizerfan d umeslay agdud. Deg yiseggasen 79-77, yerza ɣer tmura n Yigrigiyen d Asya tamecṭuḥt. Deg Atina, ilemmed ɣer Antiochus n Ascalon; deg Rodos, yesnerna tameslayt-is ɣer Apollonius Molon. Inigen-a snernan-as tamusni n tfelsafit d tesnukyest: ma d tamezwarut tettak-d isteqsiyen ɣef tidet d lxir, tis snat tezrew amek i nezmer ad nessegzi, ad nesqenneɛ d wamek ara nmeslay ilmend n wid i aɣ-d-yesmeḥsisen. Tamusni-is n tegrigit tesɛa azal ameqqran. Ur yettwarǧu ara tasuqilt i wakken ad yeɣṛu ifelsaf; yezmer ad iqabel iḍrisen, ad yeddu d yimselmaden, ad yefren awalen n tlaṭinit i tmiḍranin-nsen. Tira-s teqqen ɣer ulmad-a d yirmiten-is deg Ruma. == 3. Seg yizerfan ɣer udabu == Deg 80, Sisiṛun yefka-d tameslayt deg uzmaẓ n Sextus Roscius, i yettwattehmen s tmenɣiwt n baba-s. Aḍris-a, ''Pro Roscio Amerino'', yesken amek i yesseqdec asenqed n turdiwin d uḥraz n yizerfan deg tallit n Sulla. Ur ilaq ara ad nerr yal anamek deg tmeslayt-a d asenqed usrid n Sulla; Sisiṛun yefren tameslayt s leḥder deg tegnit ideg adabu yezmer ad inɣ ayen i yellan mgal-is. Deg 75, yuɣal d aqesṭuṛ deg Siqilya: d anedbal i yettɛassan kra n temsal n yidrimen n uwanek. Deg 70, imezdaɣ n Siqilya sutren-as ad yesseɣti temsalt n Verres, anedbal aqbur i yettwattehmen s tukerḍa, s uḥeqqer d usɛeddi n udabu. Sisiṛun yessemlal-d inagan d yisefka s zreb; Verres yeffeɣ ɣer unejli send taggara n uzmaẓ. Kra n tmeslayin yettwasnen s yisem Verrines ttwazuzrent mbeɛd, ur ttwanṭaqent ara akk deg teɣdemt. Sisiṛun yuɣal d anedbal n kra n temsal n temdint deg 69, d aprayṭuṛ deg 66, syin d aqenṣul deg 63. Deg Ruma, asɛeddi-a seg tɣawsiwin ɣer tayeḍ yettḥwaǧ ayla, imdukal, tawacult, aẓayer d tzemmar n tmeslayt. Sisiṛun yessnerna isem-is s teɣdemt d tuqqna ɣer yemdanen n tsertit. Azmaẓ n Verres yesɛa daɣen talast: Sisiṛun ur yettnaɣ ara mgal ayen akk i txeddem Ruma deg tmura i teṭṭef. Yettnaɣ mgal uḥeqqer n unedbal deg unagraw arumani. Yebɣa tadbelt ilḥun s uqader n yizefan i rrumaniyen meṛṛa deg ṭṭelyan, maca ur yelli ara d asuter n tlelli n tmura yettwaṭṭfen. == 5. Lqanṣulat d temsalt n Katilina == Aseggas 63 d akud i deg yewweḍ Sisiṛun ɣer uqerru n tsertit-is. Yettwafernen d aqenṣul akked Gaius Antonius Hybrida. Deg useggas-a, Lucius Sergius Catilina, i wumi qqarenKatilina, yuɣal d amihi agejdan i udabu. Ilmend n yiɣbula i nsen, yella uheggi n umussu s yiɣallen i usɛeddi n udabu, akked yigen(taredsa) deg Etruria. Maca tameslayt n Sisiṛun ɣef yiman-is d yiɛdawen-is tettɛawen ad d-tban tɣara n yiɣbula-a: d win i yettekkin deg umennuɣ, mačči danagi ur nesɛi ara idis. Sisiṛun yefka-d kuẓ n tmeslayin mgal Katilina, i yettwasnen s yisem Catilinariae. Tamezwarut tella deg Asenat ass n 8 Wamber. Katilina yeffeɣ seg Ruma, iruḥ ɣer iserdasen-is. Deg Dujember, kra n wid yettwattehmen s uheggi n umussu deg temdint ttwaṭṭfen. Ass n 5 Dujember, Asenat yemmeslay ɣef wamek ara ttwaḥasben. Qayṣar yebɣa amḥebbes war lmut; Katu Amezẓyan yedda d tmenɣiwt. Sisiṛun, s usefrek n Senat, yessweḍ ad ttwanɣen semmus n yimdanen war azmaẓ s wudem i yettḥerzen izerfan n yimezdaɣ n Ruma. Katilina yemmut deg umennuɣ ɣer Pistoria deg 62. Tadyant-a tella d aɣbalu n cciɛa d wuguren-is. Imazdayen-is ḥesben-t d win i iselken tagduda; iɛdawen-is ḥesben-t d win i iɛeddan ɣef yizerfan. Asteqsi i d-yeǧǧa mazal yettḥaz tasertit: ma yella uwanek deg umihi, amek ara iḥrez ilugan-is war ma yessexser-iten s yisem n usellek-is? jeugcoho5w7ux1rh9a7rh066p78x8sr 117940 117939 2026-11-11T09:25:53Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117940 wikitext text/x-wiki {{Infobox biography|item=Q1541|image=[[File:Bust of Cicero (1st-cent. BC) - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|thumb|Asebdad n uqeṛṛu n Sisiṛun]]|caption=Sisiṛun|date of birth=3 Yennayer 106 Send Talalit n Ɛisa.|nationality=Tarumanit.|date of death=7 Jamber 43 Send Talalit n Ɛisa.}} '''Sisiṛun''', s yisem-is ummid '''Marcus Tullius Cicero''', d amennay, d amusnaw n uzref, d argaz n tsertit, d amaru d afelsaf arumani. Ilul ass n 3 Yennayer 106 send talalit n Ɛisa deg Arpinum, temdint n Ṭṭelyan i wumi qqaren ass-a Arpino; yettwanɣa ass n 7 Dujember 43,ɣer Formiae. Yewweḍ 62 n yiseggasen. Tudert-is temlal-d d taggara n Tegduda tarumanit, mi ara yuɣal umennuɣ ɣef udabu gar yimeqqranen n tesreḍt d amihi ɣef tisuddiwin-is. Azal-is ur yeqqim ara deg tedyanin n tallit-is kan. Iḍrisen-is ḥerzen-d aḥric ameqqran n tfelsafit tagrigit, rnan-as tagnit ad tettwaru s tlaṭinit. Yura ɣef teɣdemt, ilugan, tamusni, tudert yelhan, tuqqna gar yimdanen, temɣer, lmut, iṛebbiten d tebɣest. Tibratin-is, ma dnitenti, sskenent-d argaz i yettargun, i yettḥiṛin, i yettaggaden, yerna i yettɛawaden asenqed n tiɣtas-is. Tagnit-is deg umezruy teṭṭef sin n yidisan: yebɣa ad iḥrez tagduda i yebnan ɣef ilugan d umeslay agdudan, maca yettidir deg tmetti ideg ur ɛdilen ara yimdanen deg yizerfan d udabu. D win i yettmeslayen ɣef teɣdemt, maca iqbel deg kra n tegnatin asɛeddi n yiɣunab n uzref s yisem n usellek n uwanek. Aya ur yettwattu ara deg usenqed n tsertit-is. == 1. Ruma deg tallit-is == Deg lqern amezwaru send talalit n Ɛisa, Ruma tettḥekkim ɣef tmura d temnaḍin meqqren deg Ṭṭelyan d yidisan n Yilel agrakal. Tamenkda-a n tmura yettwaṭṭfen tettwaddem s ufus n Tegduda: ur tebdi ara kan mi d-yekcem [[Uɣustus]] deg udabu. Maca anagraw n udabu i yebnan ɣef umenkad ad d-yili mbeɛd lmut n Sisiṛun, ladɣa seg 27 send talalit n Ɛisa. Tagduda tesɛa sin iqenṣulen i yettwafernen yal aseggas, Asenat ideg ttnejmaɛen yimeqqranen n tsertit, d yigrawen n yimezdaɣ isɛan tizerfanin n Ruma. Ilugan d wansayen ttḥudun adabu n yal amdan. Maca aẓayer, ayla, tamurt n tlalit d tuqqna ɣer yimeqqranen ttseddun aṭas n temsal. Tilawin ur sɛint ara azref n ufran ɣer tuddsiwin-a; aklan ur sɛin ara tilelli; imezdaɣ n temnaḍin yettwaṭṭfen ur sɛin ara akk tizerfanin n warraw n Ruma. Anerni n tmura yettwaṭṭfen yerna-d ayla d yimeẓla, maca yerna-d daɣen tiwiɣiyen deg kra n taɣulin. Igrawen n yiserdasen qqnen ɣer yimeqqranen-nsen, aṭas n imezdaɣ llan deg lḥif, imrabah n tdamsa ur bḍin ara s yiwen wudem. Marius, Sulla, Pumpyus d Yulyus Qayṣar ssawḍen ad sbeddlen adabu s tekreḍt. Deg unamek-a, aḥraz n Tegduda ɣer Sisiṛun d aḥraz n tmetti ideg ilugan d umeslay zemren ad gen tilas i lebɣi n yiwen n umdan. Maca amennuɣ-is ur yelli ara d asenfaṛ n tugdudt yecban tin n wass-a. Yettamen s umezwaru deg tzemmar n yimeqqranen n Senat d wid yesɛan ayla. == 2. Tawacult, temẓi d ulmad == Sisiṛun yekka-d seg twacult n yimḍebbiṛen n yiɛudiwen, agraw aṛuman n yimdanen isɛan ayla d wazal, maca ur nelli ara d tawacult yettwasnen s yimeqqranen n Senat seg leqrun. D aya i t-yeǧǧan ad yettwaḥseb d « amdan amaynut » deg tsertit: d netta i d amezwaru deg twacult-is i yewwḍen ɣer uqenṣul. « Amaynut » dagi ur d-yemmal ara amdan ameẓyan neɣ win ur nesɛi ayla. Ilemmed deg Ruma azref, tameslayt, tasekla d tutlayt tagrigit. Yeqreb ɣer imusnawen n uzref am Scaevola, isel i yiselmaden n tfelsafit am Philo n Larissa. Yexdem daɣen aḥric awezlan deg tredsa deg tallit n ṭṭrad gar Ruma d yimdukal-is n Ṭelyan, maca abrid-is agejdan d win n yizerfan d umeslay agdud. Deg yiseggasen 79-77, yerza ɣer tmura n Yigrigiyen d Asya tamecṭuḥt. Deg Atina, ilemmed ɣer Antiochus n Ascalon; deg Rodos, yesnerna tameslayt-is ɣer Apollonius Molon. Inigen-a snernan-as tamusni n tfelsafit d tesnukyest: ma d tamezwarut tettak-d isteqsiyen ɣef tidet d lxir, tis snat tezrew amek i nezmer ad nessegzi, ad nesqenneɛ d wamek ara nmeslay ilmend n wid i aɣ-d-yesmeḥsisen. Tamusni-is n tegrigit tesɛa azal ameqqran. Ur yettwarǧu ara tasuqilt i wakken ad yeɣṛu ifelsaf; yezmer ad iqabel iḍrisen, ad yeddu d yimselmaden, ad yefren awalen n tlaṭinit i tmiḍranin-nsen. Tira-s teqqen ɣer ulmad-a d yirmiten-is deg Ruma. == 3. Seg yizerfan ɣer udabu == Deg 80, Sisiṛun yefka-d tameslayt deg uzmaẓ n Sextus Roscius, i yettwattehmen s tmenɣiwt n baba-s. Aḍris-a, ''Pro Roscio Amerino'', yesken amek i yesseqdec asenqed n turdiwin d uḥraz n yizerfan deg tallit n Sulla. Ur ilaq ara ad nerr yal anamek deg tmeslayt-a d asenqed usrid n Sulla; Sisiṛun yefren tameslayt s leḥder deg tegnit ideg adabu yezmer ad inɣ ayen i yellan mgal-is. Deg 75, yuɣal d aqesṭuṛ deg Siqilya: d anedbal i yettɛassan kra n temsal n yidrimen n uwanek. Deg 70, imezdaɣ n Siqilya sutren-as ad yesseɣti temsalt n Verres, anedbal aqbur i yettwattehmen s tukerḍa, s uḥeqqer d usɛeddi n udabu. Sisiṛun yessemlal-d inagan d yisefka s zreb; Verres yeffeɣ ɣer unejli send taggara n uzmaẓ. Kra n tmeslayin yettwasnen s yisem Verrines ttwazuzrent mbeɛd, ur ttwanṭaqent ara akk deg teɣdemt. Sisiṛun yuɣal d anedbal n kra n temsal n temdint deg 69, d aprayṭuṛ deg 66, syin d aqenṣul deg 63. Deg Ruma, asɛeddi-a seg tɣawsiwin ɣer tayeḍ yettḥwaǧ ayla, imdukal, tawacult, aẓayer d tzemmar n tmeslayt. Sisiṛun yessnerna isem-is s teɣdemt d tuqqna ɣer yemdanen n tsertit. Azmaẓ n Verres yesɛa daɣen talast: Sisiṛun ur yettnaɣ ara mgal ayen akk i txeddem Ruma deg tmura i teṭṭef. Yettnaɣ mgal uḥeqqer n unedbal deg unagraw arumani. Yebɣa tadbelt ilḥun s uqader n yizefan i rrumaniyen meṛṛa deg ṭṭelyan, maca ur yelli ara d asuter n tlelli n tmura yettwaṭṭfen. == 5. Lqanṣulat d temsalt n Katilina == Aseggas 63 d akud i deg yewweḍ Sisiṛun ɣer uqerru n tsertit-is. Yettwafernen d aqenṣul akked Gaius Antonius Hybrida. Deg useggas-a, Lucius Sergius Catilina, i wumi qqarenKatilina, yuɣal d amihi agejdan i udabu. Ilmend n yiɣbula i nsen, yella uheggi n umussu s yiɣallen i usɛeddi n udabu, akked yigen(taredsa) deg Etruria. Maca tameslayt n Sisiṛun ɣef yiman-is d yiɛdawen-is tettɛawen ad d-tban tɣara n yiɣbula-a: d win i yettekkin deg umennuɣ, mačči danagi ur nesɛi ara idis. Sisiṛun yefka-d kuẓ n tmeslayin mgal Katilina, i yettwasnen s yisem Catilinariae. Tamezwarut tella deg Asenat ass n 8 Wamber. Katilina yeffeɣ seg Ruma, iruḥ ɣer iserdasen-is. Deg Dujember, kra n wid yettwattehmen s uheggi n umussu deg temdint ttwaṭṭfen. Ass n 5 Dujember, Asenat yemmeslay ɣef wamek ara ttwaḥasben. Qayṣar yebɣa amḥebbes war lmut; Katu Amezẓyan yedda d tmenɣiwt. Sisiṛun, s usefrek n Senat, yessweḍ ad ttwanɣen semmus n yimdanen war azmaẓ s wudem i yettḥerzen izerfan n yimezdaɣ n Ruma. Katilina yemmut deg umennuɣ ɣer Pistoria deg 62. Tadyant-a tella d aɣbalu n cciɛa d wuguren-is. Imazdayen-is ḥesben-t d win i iselken tagduda; iɛdawen-is ḥesben-t d win i iɛeddan ɣef yizerfan. Asteqsi i d-yeǧǧa mazal yettḥaz tasertit: ma yella uwanek deg umihi, amek ara iḥrez ilugan-is war ma yessexser-iten s yisem n usellek-is? cqasgmimux87gpo3f69t6y1n3l402of Aɣelluy n Tmenkda tarumanit n utaram 0 25643 117937 117931 2026-11-11T09:12:38Z Gurzil90x 14292 arniɣ ayen ilaqen 117937 wikitext text/x-wiki {{Infobox political geography|map=[[File:Roman Republic Empire map.gif|thumb|Takarḍa tamrayent(ittembiwilen) n Tagduda Tarumanit akked Tmenkda Tarumanit]]}} Tamenkda tarumanit n utaram ur teɣli ara s yiwet n tmentilt, ur teɣli ara deg yiwen n wass. Gar taggara n tasut tis ukkuẓ d taggara n tasut tis semmus, timenɣiwin ɣef udabu, asefsex n yiɣallen n udabu agejdan deg temnaḍin, tilin n yicenga izemren ad nnaɣen mgal Ruma, d lexṣaṣ n yidrimen n uwanak, dduklen-d gar-asen. Mi ruḥen yigran d temdinin ara d-yefken tiwsiwin, yenqes lexlaṣ n yiserdasen; mi ḍeɛfen yigenfa, teṣɛeb useḥrez n wayen i d-yeqqimen seg wakal. Aṭṭanen d ubeddel n unezwi zemren ad snernin taẓayt-a deg kra n talliyin d temnaḍin, maca ilaq ad ttwasenqden ilmend n wakud d wadeg. == 1. «Aɣelluy n Ruma» mačči d yiwen n tedyant == Mi ara nettmeslay ɣef uɣelluy n Ruma, nezmer ad nebḍu ɣef kraḍ n yinumak yemgaraden. Amezwaru d taggara n umenkad n utaram i yesɛan taserdast deg Ṭṭalyan. Wis sin d tifrat n uẓeṭṭa n udabu, tiwsiwin d yigen arumani i yellan yeṭṭef aṭas n temnaḍin. Wis kraḍ d abeddel n tɣerma, n tudert n temdint, n tnezzut d yidles. Yiwen seg-sen ur yeḍri ara s yiman-is deg yal amḍiq, u ur yeḍri ara deg yiwen n wakud. Asentel n umagrad-a d sebba n usefsex n udabu amenkadan deg utaram, s leqdic agejdan gar 376 d 480. Ad nernu tazwara n tasut tis kraḍ i wakken ad negzu amek i d-tebna tmenkda n tallit taneggarut; ad nernu daɣen tasut tis sḍis i wakken ur nesdukkul ara timental n uɣelluy d yigemmaḍ-is. Taɣerma tarumanit, tameslayt talatinit, kra n yilugan, tajaddit n yimezdaɣ d tudert tanasɣant kemmlen deg teglad timaynutin. Tamenkda n usammar teqqim tedder, tettbeddil deg talliyin i d-iḍefren. Ihi, ula ma nessawal i tegnit-a «aɣelluy n Tmenkda tarumanit», ilaq ad nbeggen belli d amur n utaram i ɣef nettmeslay. Asteqsi ameqqran mačči kan «ayɣer i teɣli?», maca «ayɣer i ur yezmir ara udabu n utaram ad iḥrez yiman-is, mi yezmer win n usammar?». == 2. 476 d 480: sin n yiseggasen i ilaq ad nefreq == Deg useggas 476, '''Udwaser''' yekkes '''Rumulus Uɣustulus''' seg uqeṛṛu n tmenkda n utaram. Rumulus yella d ilemẓi; baba-s '''Urestes''' i yeṭṭfen aṭas n udabu. Maca Zinu, amenkad n usammar, ur yeɛqil ara Rumulus d amenkad s wudem unṣib. Yulius Nipus, i yettwanfan seg Ṭṭalyan deg 475, yeqqim deg Dalmaṣya yettwaḥsab d amenkad n utaram almi yettwanɣa deg 480. Udwaser ur yebni ara taserdast tamenkadant tamaynut deg utaram; yuɣal d agellid n Ṭṭalyan, yerra-d azamul n tmenkda ɣer Qusṭantinubl. Maca agraw n yimeqqranen n Ruma, aṭas n yimeẓla n tdabalt d kra n yilugan qqimen. Asmi i ruḥ umenkad ur yelli ara d asmi iruḥ yal annar n tudert tarumanit. Azal n 476 d azal azamulan deg uɣelluy udabu n tmenkda utaram. Aṭas seg wakal n utaram yella yakan ddaw n yiduba nniḍen. Tadyant-a temmal-d tamsalt n yiserdasen d lexlaṣ-nsen, d wamek i yuɣal udabu n temnaḍt n Ṭṭalyan. Ur d-temmal ara belli kra n ugdud ilelli yekka-d seg beṛṛa u iɛedda tilist, yerra timdinin meṛṛa ddaw iɣallen-is, yessefsex taɣerma deg yiḍ-nni. == 3. Azmaz tasnakudt n tedyanin tigejdanin == {| class="wikitable" |+ !235-284 !Tizɣinin d umennuɣ gar yirumanen; aṭas n yibeddilen n yimenkaden; abrid ɣer usuddes amaynut. ! ! |- |284-337 |Diyuklisyan d Qusṭantin snernan tadbalt, tiwsiwin d tarrayin n uḥraz; afud i usuddes, mačči n uɣelluy kan. | | |- |376-382 |Inig n kra n Yigutiyen ɣer tama n Danub; timenɣiwt n Adryanubl deg 378; amtawa n 382 | | |- |395 |Tamenkda tettwabḍa gar sin n yiduba n twacult tamenkadant; yiwen n umḍal aruman deg tmuɣli tazayezt. | | |- |406-410 |Aɛeddi n ugraw n yibarbaren seg tlisa n Ṛin; ccwal ɣef udabu; yettwakkes uḥraz amenkadan seg Briṭanya; Alarik yekcem Ruma deg 410. | | |- |418-439 |Asers n Yigutiyen deg Ukitania; Iwandalien ɛeddan ɣer Tefriqt deg 429; ṭṭfen Qarṭaj deg 439. | | |- |451-455 |Timenɣiwt mgal Atila deg 451; Atila yekcem Ṭṭalyan deg 452; yettwanɣa Aëtius deg 454 d Walintinyan wis kraḍ deg 455; Iwandalien kecmen Ruma. | | |- |461-468 |Majuryan yettwakkes seg udabu, yettwanɣa; tanekra tameqqrant mgal Iwandalien ur tewwiḍ ara ɣer yiswi-s deg 468. | | |- |472-480 |Amgaru gar Riṣimir d Antimyus; aḥbas n umenkad Rumulus deg 476; tamettant n Nipus deg 480 | | |- |493-568 |Agellid Tiyudurik yeḥkem Ṭalyan; tuɣalin n yiserdasen n usammar(Ibiẓantiyen) ɣer Tefriqt deg 533-534 d uɛraḍ n unekcum-nsen ɣer Ṭṭalyan seg 535; aṭṭan amuqqran n 541; anekcum n Ilumbardiyen deg 568. | | |} 6aljtj5q78asjmhi082v3ea0k18q0og 117938 117937 2026-11-11T09:13:08Z Gurzil90x 14292 seɣtiɣ kra n tuccḍiwin 117938 wikitext text/x-wiki {{Infobox political geography|map=[[File:Roman Republic Empire map.gif|thumb|Takarḍa tamrayent(ittembiwilen) n Tagduda Tarumanit akked Tmenkda Tarumanit]]}} Tamenkda tarumanit n utaram ur teɣli ara s yiwet n tmentilt, ur teɣli ara deg yiwen n wass. Gar taggara n tasut tis ukkuẓ d taggara n tasut tis semmus, timenɣiwin ɣef udabu, asefsex n yiɣallen n udabu agejdan deg temnaḍin, tilin n yicenga izemren ad nnaɣen mgal Ruma, d lexṣaṣ n yidrimen n uwanak, dduklen-d gar-asen. Mi ruḥen yigran d temdinin ara d-yefken tiwsiwin, yenqes lexlaṣ n yiserdasen; mi ḍeɛfen yigenfa, teṣɛeb useḥrez n wayen i d-yeqqimen seg wakal. Aṭṭanen d ubeddel n unezwi zemren ad snernin taẓayt-a deg kra n talliyin d temnaḍin, maca ilaq ad ttwasenqden ilmend n wakud d wadeg. == 1. «Aɣelluy n Ruma» mačči d yiwen n tedyant == Mi ara nettmeslay ɣef uɣelluy n Ruma, nezmer ad nebḍu ɣef kraḍ n yinumak yemgaraden. Amezwaru d taggara n umenkad n utaram i yesɛan taserdast deg Ṭṭalyan. Wis sin d tifrat n uẓeṭṭa n udabu, tiwsiwin d yigen arumani i yellan yeṭṭef aṭas n temnaḍin. Wis kraḍ d abeddel n tɣerma, n tudert n temdint, n tnezzut d yidles. Yiwen seg-sen ur yeḍri ara s yiman-is deg yal amḍiq, u ur yeḍri ara deg yiwen n wakud. Asentel n umagrad-a d sebba n usefsex n udabu amenkadan deg utaram, s leqdic agejdan gar 376 d 480. Ad nernu tazwara n tasut tis kraḍ i wakken ad negzu amek i d-tebna tmenkda n tallit taneggarut; ad nernu daɣen tasut tis sḍis i wakken ur nesdukkul ara timental n uɣelluy d yigemmaḍ-is. Taɣerma tarumanit, tameslayt talatinit, kra n yilugan, tajaddit n yimezdaɣ d tudert tanasɣant kemmlen deg teglad timaynutin. Tamenkda n usammar teqqim tedder, tettbeddil deg talliyin i d-iḍefren. Ihi, ula ma nessawal i tegnit-a «aɣelluy n Tmenkda tarumanit», ilaq ad nbeggen belli d amur n utaram i ɣef nettmeslay. Asteqsi ameqqran mačči kan «ayɣer i teɣli?», maca «ayɣer i ur yezmir ara udabu n utaram ad iḥrez yiman-is, mi yezmer win n usammar?». == 2. 476 d 480: sin n yiseggasen i ilaq ad nefreq == Deg useggas 476, '''Udwaser''' yekkes '''Rumulus Uɣustulus''' seg uqeṛṛu n tmenkda n utaram. Rumulus yella d ilemẓi; baba-s '''Urestes''' i yeṭṭfen aṭas n udabu. Maca Zinu, amenkad n usammar, ur yeɛqil ara Rumulus d amenkad s wudem unṣib. Yulius Nipus, i yettwanfan seg Ṭṭalyan deg 475, yeqqim deg Dalmaṣya yettwaḥsab d amenkad n utaram almi yettwanɣa deg 480. Udwaser ur yebni ara taserdast tamenkadant tamaynut deg utaram; yuɣal d agellid n Ṭṭalyan, yerra-d azamul n tmenkda ɣer Qusṭantinubl. Maca agraw n yimeqqranen n Ruma, aṭas n yimeẓla n tdabalt d kra n yilugan qqimen. Asmi i ruḥ umenkad ur yelli ara d asmi iruḥ yal annar n tudert tarumanit. Azal n 476 d azal azamulan deg uɣelluy udabu n tmenkda utaram. Aṭas seg wakal n utaram yella yakan ddaw n yiduba nniḍen. Tadyant-a temmal-d tamsalt n yiserdasen d lexlaṣ-nsen, d wamek i yuɣal udabu n temnaḍt n Ṭṭalyan. Ur d-temmal ara belli kra n ugdud ilelli yekka-d seg beṛṛa u iɛedda tilist, yerra timdinin meṛṛa ddaw iɣallen-is, yessefsex taɣerma deg yiḍ-nni. == 3. Azmaz tasnakudt n tedyanin tigejdanin == {| class="wikitable" |+ !235-284 !Tizɣinin d umennuɣ gar yirumanen; aṭas n yibeddilen n yimenkaden; abrid ɣer usuddes amaynut. |- |284-337 |Diyuklisyan d Qusṭantin snernan tadbalt, tiwsiwin d tarrayin n uḥraz; afud i usuddes, mačči n uɣelluy kan. |- |376-382 |Inig n kra n Yigutiyen ɣer tama n Danub; timenɣiwt n Adryanubl deg 378; amtawa n 382 |- |395 |Tamenkda tettwabḍa gar sin n yiduba n twacult tamenkadant; yiwen n umḍal aruman deg tmuɣli tazayezt. |- |406-410 |Aɛeddi n ugraw n yibarbaren seg tlisa n Ṛin; ccwal ɣef udabu; yettwakkes uḥraz amenkadan seg Briṭanya; Alarik yekcem Ruma deg 410. |- |418-439 |Asers n Yigutiyen deg Ukitania; Iwandalien ɛeddan ɣer Tefriqt deg 429; ṭṭfen Qarṭaj deg 439. |- |451-455 |Timenɣiwt mgal Atila deg 451; Atila yekcem Ṭṭalyan deg 452; yettwanɣa Aëtius deg 454 d Walintinyan wis kraḍ deg 455; Iwandalien kecmen Ruma. |- |461-468 |Majuryan yettwakkes seg udabu, yettwanɣa; tanekra tameqqrant mgal Iwandalien ur tewwiḍ ara ɣer yiswi-s deg 468. |- |472-480 |Amgaru gar Riṣimir d Antimyus; aḥbas n umenkad Rumulus deg 476; tamettant n Nipus deg 480 |- |493-568 |Agellid Tiyudurik yeḥkem Ṭalyan; tuɣalin n yiserdasen n usammar(Ibiẓantiyen) ɣer Tefriqt deg 533-534 d uɛraḍ n unekcum-nsen ɣer Ṭṭalyan seg 535; aṭṭan amuqqran n 541; anekcum n Ilumbardiyen deg 568. |} ci28rv43vqhobhizbusdrizcpegeq6b