Уикипедиэ kbdwiki https://kbd.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D1%8D%D1%86%D3%80_%D0%BD%D1%8D%D1%85%D1%8A%D1%8B%D1%89%D1%85%D1%8C%D1%8D MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Медиа Служебная Тепсэлъэхьыгъуэ ЦӀыхухэт ЦӀыхухэт тепсэлъэхьыгъуэ Уикипедиэ Уикипедиэм и тепсэлъыхьыгъуэ Файл Файл тепсэлъэхьыгъуэ MediaWiki MediaWiki тепсэлъэхьыгъуэ Шаблон Шаблон тепсэлъэхьыгъуэ ДэӀэпыкъуэгъуэ ДэӀэпыкъуэгъуэ тепсэлъэхьыгъуэ Категориэ Категориэ тепсэлъэхьыгъуэ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 27 49057 48446 2026-11-10T23:50:24Z InternetArchiveBot 8299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 49057 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement Russia |статусыр = Къалэ |адыгэцӀэр = Адыгэкъалэ |ицӀэдыдэр = {{Lang-ru|Адыгейск}} |дэмыгъэ = Coat of Arms of Adygeysk (Adygeya).png |нып = |lat_deg = 44|lat_min = 53|lat_sec = 00 |lon_deg = 39|lon_min = 11|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |къэралым и шӀыпӀэтхыпхъэм и инагъыр = |хэкум и шӀыпӀэтхыпхъэм и инагъыр = |хэку = Адыгэ Республикэ |тхылъым хэкур = |куейр зыхуэдэр = |куей = |тхылъым куейр = |лъэпкъыгъуэр зыхуэдэр = |тхылъым лъэпкъыгъуэр = |кӀуэцӀ гуэшыгъуэр = |тхьэмадэр зыхуэдэр = |тхьэмадэ = |щыхалъхьа махуэр = 1969 |япэреуэ и гугъыр = |и цӀэуэ щытар = |статус щыкӀэдзауэ = 1976 |и инагъыр = |хьэблэкум и лъэгагъыр = |джылэ = 12 226 |джылэбжыгъэм и гъэр = 2010 |Ӏувагъыр = |агломерациэ = 14 500 |лъэпкъхэр = [[адыгэхэр]] (77,48%), [[урысхэр]] (18,59%) |динхэр = [[мыслъымэнхэр]], [[чырыстэнхэр]] |этнохоронимыр = |зэманыгъуэр = {{MSK0}} |телефоным и кодыр = 87772 |почтэ индексыр = 385200 |автом и кодыр = 01 |категориэ Commons идеж = |сайт = http://www.adigeisk.ru/ |цифрэмкӀэ идентификаторыр = 79 403 }} '''Адыгэкъалэ''' ({{Lang-ru|Адыгейск}}) — [[Адыгэ Республикэ]]м щыт къалэ (1976 гъэ). Джылу дэсыр — мин 12 226 (2010 гъэмкӀэ). Лъэпкъ нэхъ ину щытхэр: [[адыгэхэр]] (77,48 %), [[урысхэр]] (18,59 %). == ТехьэпӀэхэр == * [https://web.archive.org/web/20091128014052/http://www.adigeisk.ru/ Официал сайтыр] {{Ref-ru}} {{Adygea}} [[Category:Адыгэ Республикэм и къалэхэр]] bvlz8f25egkic70dy5rpy0mzlkz9bod 0 63 49058 47616 2026-11-10T23:53:22Z InternetArchiveBot 8299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 49058 wikitext text/x-wiki {{Statesman | адыгэцӀэ = Ашока | и цӀэдыдэ = अशोक | сурэт = Ashoka2.jpg | сурэтым и бгъуагъыр = 180 | псалъэкӀэдзэ = | ӀэнатӀэпӀэ = [[Мауриэхэм я империэ|Мауриэхэм я ещэнэрей император]] | нып = | нып2 = | ӀэнатӀэр щиштар = 273 гъ. ди лъ. я. | ӀэнатӀэр къыщигъэнар = 232 гъ. ди лъ. я. | япэ итар = [[Биндусара|Биндусара]] | яуж ихьэр = къэралыр хэкӀуэда | къыщыхъуар = | къыздэхъуар = [[Патна|Патна]] къалэ | дунем щехыжьар = | дунем здехыжьар = [[Патна|Патна]] къалэ | лъэпкъыр = [[Мауриэхэр|Мауриэхэр]] | адэр = [[Биндусара|Биндусара]] | анэр = Субхадранги | быныр = | ӀэпэкӀэдзыр = | Commons = Ashoka }} '''Ашока́шхуэ''' ([[Санскрит|санскр.]] ''अशोक'' «уз-(хэмыту)-ыншу къэхъуар») — [[Мауриэхэм я империэ|Мауриэхэм]] я пэштыхь, 273 гъ. ди лъ. я. щыкӀэдзауэ 232 гъ. ди лъ. я. нэс. ЗекӀуэ бжыгъэ зэфӀигъэкӀа яуж Ашокэм [[Ипшъэ Азиэ|Ипшъэ Азиэм]] и нэхъыбаӀор иубыдауэ щыта иджырей [[Афганистэн|Афганистэным]] къыщыкӀэдзауэ [[Бенгал|Бенгалымрэ]] нэгъунэ, ипшъэмкӀэ [[Майсур|Майсурым]] нэс. [[Буддэдин|Буддэдиныр]] цӀыхум яхилъхьэну зэрпылъамкӀэ цӀэрыӀуэ хъуа тхыдэм. == Гъашъэтхыдэр == Ашокар [[Чандрагупта (Мауриа)|Чандрагуптам]] и къуэрылъху щыта, и адэр [[Биндусара]], и анэ Субхадрангир факъырэ [[брамин]] Чампаканагар и пхъут. Хъыбарыжъым къызэриӀохумкӀэ и адэм кӀыдигъэкӀуатэр и пхъур пкӀыхь илъэгъуа яуж и пхъурылъхур цӀэрыӀуэ пэштыхь хъуну. Адрей и къуэшхэм елъытамэ Ашокэм пӀалъэшхуэ иӀэтэкъым ӀэнатӀэпӀашъхьэм ихьэну, адрей и къуэш мылъхуанэхэмкӀэ иӀэхэм, абыхэм пэмыкӀыуи къуэш нэхъыжъ иӀэт и анэм къилъхуауэ. [[File:Mauryan Empire 260 BCE.png|thumb|Ashoka Empire]] И сэбиигъуэм Ашокэ джану щыта, гъэдэӀуэныр гугъу. Зы закъу гупшысэгъу иӀэр и псэр хущылъу шъакӀуэныра, яужым шъакӀуэ бэлъыхь хъуа. Пщыкъу хъуам я зы къыхэкӀакъым Ашокэ и лъыгъэм пэлъэшын, зекӀуэхэр фӀыуэ зылъагъун, ӀэнатӀэгъуэ зехьэнымкӀэ, абым шъхьэкӀэ пэштыхьей тхьэмадэхэри джылэри Ашокэм хэлъхэр ялъагъу фӀыуэ хущытхэт. [[Биндусара|Биндусарам]] гу лъитат и къуэм ӀэнатӀэгъуэр зэрзэрихьэфри и кӀэлэгъуэм емылъытауэ [[Анванти (пэштыхьей)|Анванти]] и тхьэмаду тригъува. Авантим дежь Ашокэ пэштыхь бэлыхьу тета. Фыз къича, Шакия Кумари - къуэлей унагъуэм щыщу, къуитӀ яужым къыхуилъхуа. [[Таксила (пэштыхьей)|Таксилам]] и джылэм зыкъыщаӀэтым Магадхам и ӀэнатӀэгъуэр къамыду [[Биндусара|Биндусарам]] Ашока егъакӀуэ игъэбэяунэху (и къуэ нэхъыжъ Сусемэм апхуэдэр хузэфӀэкӀакъым). Ашокэм дзэшхуэ дэмыкӀыгъуами, къалэм бгъэдыхьэри къыхъурейхьа, яужми иубыда. Абым яуж тхьэмадэ-хасэм къагурыӀуа Сусемэр [[Биндусара|Биндусарам]] и къуэ нэхъыжъми, пэштыхь хъумэ къэралым и ӀэнатӀэр зэримыӀыгъыфынур, зыкъэӀэтыгъуэхэр зым-зыр яуж иту зэрекӀуэкӀынухэр, къэралри зэрхэкӀуэдэнур. Абым шъхьэкӀэ тхьэмадэхэм Ашокэм къыхуаӀохур и адэм и псэр зэрхэкӀыр, гузаву къызэркӀуэн хуэр. Биндусарар 272 гъ. ди лъ. я. дунем ехыжьа, тхьэмадэгъуэ хасэм Ашокэр и пӀэм трагъува, [[Магадха|Магадхам]] и пэштыхь хуэду. Илъэсий текӀауэ пэштыхь хъуа яуж, Ашокэм зауэ ирет [[Калинга (пэштыхьей)|Калинга]] къэралым. Езым и империэр нэхъ лъэш ишъыным шъхьэкӀэ, щэхуэнымрэ стратегиэмрэ епхауэ апхуэдэ унафэ ешъыр. Тхыдэм я зауэр хьэлъу хэхьэ, езы Акока къызэриӀохумкӀэ Ӏэрубыд цӀыху ишъар мин 150, хэкӀуэдахэр мин 100 фӀокӀыр. Хъыбарыжъым къызэриӀуатэмкӀэ Ашокэ къыщилъагъум цӀыху хэкӀуэдауэ хъуар а зауэм и лажьэм къыхэкӀар, [[Буддэдин|буддэдиныр]] къишта. Яужым Ашока тхьэлъэӀум шъхьэкӀэ укӀын егъэкӀуэкӀыгъэхэр триубыда, пщылӀ лэжьыгъэхэри апхуэду триубыда. Псэушъхьэ хъумэным кӀэтхэм я тхылъ итха, джэгум шъхьэкӀэ шъакӀуэныр имыду хъуа, мыхьэнэншэ мэз ихынри апхуэдэ къабзу. Къэрал псом Ашокэ цӀыхухэм я хэныкъуэгъуэ унэхэр ишът: университетхэр, узэщхэр, хьэкӀэщхэр, ирригациэмкӀэ теухуа лэжьыгъэхэр. Абым пэмыкӀыу, зэр индиэпсом и гъогухэр къигъэкӀэрыкӀыжьахэ. Хъыбархэм къызраӀохумкӀэ Ашока и тетыгъуэм и кӀэм буддэдин шоджэнхэм шъыхьышхуэхэр яритт, къэрал мылъкур абхуэду иухауэ. И къуэрылъху Сампадим ар къыщишъэм, Ашокэ буддэныгъэм тыгъэ ишъын игугъу хъуар яхунимгъэсури пиубыда и унафэкӀэ. Апхуэду, тхьэмадэ-хасэм, пэштыхьфыз Тишиярикшита я дэӀэпыкъуэгъукӀэ ӀэнатӀэпашъхьэр и къуэрылъхум хуэкӀуа хъуа. == ТехьэпӀэхэр == * [https://web.archive.org/web/20120923053250/http://www.buddhanet.net/pdf_file/king_asoka.pdf Ашокэ пэштыхьымрэ Буддэдинымрэ.] {{Ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20110921011717/http://www.dhamma.ru/lib/ashoka/05ashoka.htm Моханачанд Киранаги. Ашока] {{Ref-ru}} {{Political-stub}} [[Категориэ:Тхыдэ]] l5m383ip7oxpfv9v2lmbs3yglxroorm 0 351 49060 42514 2026-11-11T00:37:23Z InternetArchiveBot 8299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 49060 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement 2 |статусыр = Къалэ |адыгэцӀэр = Согъум |ицӀэдыдэр = {{Lang-ab|Аҟəа}}</br>{{lang-ka|სოხუმი}}</br>{{Lang-ru|Сухум}}</br>[[File:Сухум.png|300px]] |зыхэхьэр = |къэрал = [[Азгъей]] / [[Хъырцей]] |къэрал-шӀыпӀэтхыпхъэр = Азгъей |хэкур-шӀыпӀэтхыпхъэр = Азгъей |дэмыгъэ = Gerb Sukhum.png |нып = |дэмыгъэм и бгъуагъ = |ныпым и бгъуагъ = |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 00|lat_sec = 12 |lon_dir = E|lon_deg = 41|lon_min = 00|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |къэралым и шӀыпӀэтхыпхъэм и инагъыр = |хэкум и шӀыпӀэтхыпхъэм и инагъыр = |куейм и шӀыпӀэтхыпхъэм и инагъыр = |хэкур зыхуэдэр = |хэкур = |тхылъым хэкур = |куейр зыхуэдэр = |куей = |тхылъым куейр = |лъэпкъыгъуэр зыхуэдэр = |лъэпкъыгъуэ = |тхылъым лъэпкъыгъуэр = |къэралым и шӀыпӀэтхыпхъэр = |хэкум и шӀыпӀэтхыпхъэр = |куейм и шӀыпӀэтхыпхъэр = |кӀуэцӀ гуэшыгъуэр = |тхьэмадэр зыхуэдэр = |тхьэмадэ = Алиас Лабахуа |махуэ щыхалъхьар = |япэреуэ и гугъыр = |и цӀэуэ щытахэр = |статусыр щыкӀэдзауэ = 1848 |и инагъыр = 372 |лъагагъэр зыхуэдэр = |хьэблэкум и лъагагъэр = |климат = |нэхъышъхьэбзэ = |джылэ = мин 43,7 |джылэбжыгъэм и гъэр = 2008 |Ӏувагъыр = |агломерациэ = |лъэпкъхэр = |динхэр = |этнохоронимыр = |зэманыгъуэр = +3 |DST = |телефоным и кодыр = 840 22xxxxx |почтэ индексыр = 384900 |автом и кодыр = ABH |идентификаторыр зыхуэдэр = |цифрэмкӀэ идентификаторыр = |категориэ Commons идеж = Sukhumi |сайтыр = http://www.sukhumcity.ru/ |сайтым и бзэр = }} '''Согъум''' ({{Lang-ab|Аҟəа}}, {{lang-ka|სოხუმი}}, {{Lang-ru|Сухум}}) — [[Апхъаз|Апхъазым]] и къалэ нэхъышъхьэр. == ТехьэпӀэхэр == * [https://web.archive.org/web/20191209160325/https://sukhumcity.ru/ Официал сайтыр] {{Ref-ru}} {{Geo-stub}} [[Категория:Апхъазым и къалэхэр]] o9dzz0q1x7s9vs2tv9tezschj1u0xl7 0 1498 49059 41599 2026-11-11T00:35:14Z InternetArchiveBot 8299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 49059 wikitext text/x-wiki {{Subject of Russia | OfNm1 = {{lang-ru|Рязанская область}} | KbdPostfix = област | KbdNm = Разан | FSFlag = Flag of Ryazan Oblast.svg | Flag size = | FSCoA = Coat of Arms of Ryazan oblast.png | CoA size = | FlagLnk = Разан областым и нып | CoALnk = Разан областым и дэмыгъэ | FSMapName = Ryazan | FSCtrWhat = Администрацэм и къалэр | FSCtrNm = [[Разан]] | AreaRnk = 61 | TotArea = 39 605<ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b10_107/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Ctab1-01-09.xls Административно-территориальное деление по субъектам Российской Федерации на 1 января 2010 года] {{Ref-ru}}</ref> | WaterPrcnt = 0,5 | PopRnk = 44 | PopQty = 1 154 200<ref>[http://www.perepis-2010.ru/gorod-selo.xls Сообщение Росстата о предварительных итогах ВПН-2010] {{Ref-ru}}</ref> | PopCtDate = 2010 | PopDens = 29,2 | GDP = 149,7<ref>[http://web.archive.org/web/20100415030217/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/vvp/vrp98-08.xls Валовой региональный продукт по субъектам Российской Федерации в 1998-2008 гг.] {{Ref-ru}}</ref> | GDPCtDate = 2008 | GDP(PPP) = 128,9 | GDPRnk = 51 | PolStatLnk = | PolStatNm = | FedDistrNm = [[Курыт федерал куей]] | EcRegNm = [[Курыт эконом куей]] | CadNo = 62 | OfLangs = | HeadTtl = Губернатор | HeadNm = [[Олег Ковалёв]] | ViceTtl = | ViceNm = | LegislTtl = | LegislNm = | FSAnthem = | MSKS = 0 | Commons = Ryazan Oblast }} '''Разан област''' ({{lang-ru|Рязанская область}}) — [[Урысей Федерациэ]]м и субъект (хэку), [[Курыт федерал куей]] хэт ящыщ. Администрацэм и къалэр — [[Разан]]. == Гулъытыгъуэ == {{Reflist}} == ТехьэпӀэхэр == * [https://web.archive.org/web/20070429132638/http://www.ryazanreg.ru/ Област администрациэм и сайтыр] {{Ref-ru}} {{Russia-stub}} {{Subdivisions of Russia}} [[Категория:Разан област]] sim55gis7tid9st1mc0gbjcrxb0qj54