деж

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kbd">
  <siteinfo>
    <sitename>Википсалъалъэ</sitename>
    <dbname>kbdwiktionary</dbname>
    <base>https://kbd.wiktionary.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D1%8D%D1%86%D3%80_%D0%BD%D1%8D%D1%85%D1%8A%D1%8B%D1%89%D1%85%D1%8C%D1%8D</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Служебная</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Тепсэлъэхьыгъуэ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ЦӀыхухэт</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ЦӀыхухэт тепсэлъэхьыгъуэ</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Википсалъалъэ</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Википсалъалъэм тепсэлъыхьын</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Файл тепсэлъэхьыгъуэ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki тепсэлъэхьыгъуэ</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Шаблон тепсэлъэхьыгъуэ</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">ДэӀэпыкъуэгъуэ</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">ДэӀэпыкъуэгъуэ тепсэлъэхьыгъуэ</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Категориэ</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Категориэ тепсэлъэхьыгъуэ</namespace>
      <namespace key="100" case="case-sensitive">Гуэлъхьэ</namespace>
      <namespace key="101" case="case-sensitive">Гуэлъхьэм тепсэлъыхьын</namespace>
      <namespace key="102" case="case-sensitive">Индекс</namespace>
      <namespace key="103" case="case-sensitive">Индексым тепсэлъыхьын</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>деж</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3939</id>
    <revision>
      <id>130029</id>
      <parentid>129931</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5512" sha1="cdekvvbzia38fe8ylwz0zohq25b49k2" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ПОСЛЕЛОГ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=de:ᶎ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[деж]}}
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым и гъунэгъуу (и Ӏэгъуэблагъэу) Ӏуэхур къыщыхъуныгъэ къегъэлъагъуэ.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 90
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Бадзэр бжьыхьэм &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt;  мэжейри гъатхэм къоушыж.|| Осенью мухи засыпают и просыпаются весной.|| Flies go to sleep &lt;b&gt;in&lt;/b&gt;  autumn and in spring they wake up.
|-
! !! !! нап. 102
|-
|| Мэлыр щащыр бжьыхьэм &lt;b&gt;дежщ&lt;/b&gt;.|| Время стрижки овец – осень.|| Sheep shearing time &lt;b&gt;is in&lt;/b&gt; autumn.
|-
! !! !! нап. 112
|-
|| Дунейр щыхуабэм &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt;, махуэм Ӏэщыр мэхъуакӀуэ, жэщым бэкхъым щӀэтщ. || &lt;b&gt;Когда&lt;/b&gt; погода теплая, днём скот пасётся, а ночью находится в коровнике. || &lt;b&gt;When&lt;/b&gt; the weather is warm, during the day the cattle graze, (and) at night they are in the cowshed.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 174
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нобэ сыхьэтыр пщыкӀузым &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt; хущхъуэр хьэзыр хъунущ. || Сегодня &lt;b&gt;в&lt;/b&gt; 11 часов дня лекарство будет готово. || The medicine will be ready today &lt;b&gt;at&lt;/b&gt; 11 a.m.
|-
! !! !! нап. 175
|-
| КӀуэцӀ узхэм еӀэзэ дохутырым (тэмакъ, дзэ узым еӀэзэ дохутырым, хирургым) &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt; сыщӀыхьэн хуейщ. || Мне нужно записаться &lt;b&gt;к&lt;/b&gt; врачу-терапевту (лору, зубному, хирургу). || I need to make an appointment &lt;b&gt;with&lt;/b&gt; a general practitioner (ENT, dentist, surgeon).
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt; укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо &lt;b&gt;к&lt;/b&gt; окулисту, чтобы подобрать себе очки. || You need &lt;b&gt;to see&lt;/b&gt; an eye &lt;b&gt;doctor&lt;/b&gt; to choose your glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*БжэӀупэм деж удз гъэгъа къыщокӀ.
*Унэм деж.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*деж: by, near, close to, next to, beside, at
*БжэӀупэм деж удз гъэгъа къыщокӀ:  Flower grow near the entry to the house.
*Унэм деж: by or near the house
{{урысыбзэ}}
*деж: у, около, вблизи, возле кого-чего-л.
*БжэӀупэм деж удз гъэгъа къыщокӀ: у входа в дом растут цветы.
*Унэм деж: у дома, возле дома
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Дэнэ деж====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}}
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} where
{{псалъафэ-урысыбзэ}} где
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Дэнэ &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt; (нэхъ гъунэгъу дыдэ) аптекэр? || &lt;b&gt;Где&lt;/b&gt; (ближайшая) аптека? || &lt;b&gt;Where&lt;/b&gt; is the (nearest) pharmacy?&lt;/b&gt;
|-
! !! !! нап. 178
|-
| Дэнэ &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt; дохутырыр щыпсэур? || &lt;b&gt;Где&lt;/b&gt; живет врач? || &lt;b&gt;Where&lt;/b&gt; does the doctor live?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
====Дэнэ дежи====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} everywhere
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всюду
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>cdekvvbzia38fe8ylwz0zohq25b49k2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130030</id>
      <parentid>130029</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5505" sha1="k0e3gk62gnszjgmfzo1lzdpvjdllqhy" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ПОСЛЕЛОГ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=de:ᶎ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[деж]}}
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым и гъунэгъуу (и Ӏэгъуэблагъэу) Ӏуэхур къыщыхъуныгъэ къегъэлъагъуэ.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 90
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Бадзэр бжьыхьэм &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt;  мэжейри гъатхэм къоушыж.|| Осенью мухи засыпают и просыпаются весной.|| Flies go to sleep &lt;b&gt;in&lt;/b&gt;  autumn and in spring they wake up.
|-
! !! !! нап. 102
|-
|| Мэлыр щащыр бжьыхьэм &lt;b&gt;дежщ&lt;/b&gt;.|| Время стрижки овец – осень.|| Sheep shearing time &lt;b&gt;is in&lt;/b&gt; autumn.
|-
! !! !! нап. 112
|-
|| Дунейр щыхуабэм &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt;, махуэм Ӏэщыр мэхъуакӀуэ, жэщым бэкхъым щӀэтщ. || &lt;b&gt;Когда&lt;/b&gt; погода теплая, днём скот пасётся, а ночью находится в коровнике. || &lt;b&gt;When&lt;/b&gt; the weather is warm, during the day the cattle graze, (and) at night they are in the cowshed.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 174
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нобэ сыхьэтыр пщыкӀузым &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt; хущхъуэр хьэзыр хъунущ. || Сегодня &lt;b&gt;в&lt;/b&gt; 11 часов дня лекарство будет готово. || The medicine will be ready today &lt;b&gt;at&lt;/b&gt; 11 a.m.
|-
! !! !! нап. 175
|-
| КӀуэцӀ узхэм еӀэзэ дохутырым (тэмакъ, дзэ узым еӀэзэ дохутырым, хирургым) &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt; сыщӀыхьэн хуейщ. || Мне нужно записаться &lt;b&gt;к&lt;/b&gt; врачу-терапевту (лору, зубному, хирургу). || I need to make an appointment &lt;b&gt;with&lt;/b&gt; a general practitioner (ENT, dentist, surgeon).
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt; укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо &lt;b&gt;к&lt;/b&gt; окулисту, чтобы подобрать себе очки. || You need &lt;b&gt;to see&lt;/b&gt; an eye doctor to choose your glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*БжэӀупэм деж удз гъэгъа къыщокӀ.
*Унэм деж.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*деж: by, near, close to, next to, beside, at
*БжэӀупэм деж удз гъэгъа къыщокӀ:  Flower grow near the entry to the house.
*Унэм деж: by or near the house
{{урысыбзэ}}
*деж: у, около, вблизи, возле кого-чего-л.
*БжэӀупэм деж удз гъэгъа къыщокӀ: у входа в дом растут цветы.
*Унэм деж: у дома, возле дома
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Дэнэ деж====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}}
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} where
{{псалъафэ-урысыбзэ}} где
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Дэнэ &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt; (нэхъ гъунэгъу дыдэ) аптекэр? || &lt;b&gt;Где&lt;/b&gt; (ближайшая) аптека? || &lt;b&gt;Where&lt;/b&gt; is the (nearest) pharmacy?&lt;/b&gt;
|-
! !! !! нап. 178
|-
| Дэнэ &lt;b&gt;деж&lt;/b&gt; дохутырыр щыпсэур? || &lt;b&gt;Где&lt;/b&gt; живет врач? || &lt;b&gt;Where&lt;/b&gt; does the doctor live?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
====Дэнэ дежи====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} everywhere
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всюду
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>k0e3gk62gnszjgmfzo1lzdpvjdllqhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>дохутыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4273</id>
    <revision>
      <id>130028</id>
      <parentid>129964</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3686" sha1="8voa450n4ka3evbxkn8o4wrjlvi0uxr" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Virginia_Apgar.jpg|дохутыр
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
&lt; урысыбзэ: доктор &lt; латиныбзэ doctor = егъэджакӀуэ
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=do:xʷǝ'tǝr}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[дохутыр]}}
{{склоненэ}}
{{скл-ыр|kbd|псалъэпкъ=дохутыр}}
{{мыхьэнэ}}
#Сымаджэм еплъыныр, еӀэзэныр зи ӀэщӀагъэ цӀыху.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 175
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Уэ Ӏэмал имыӀэу &lt;b&gt;дохутыр&lt;/b&gt; зэбгъэплъын хуейщ. || Тебе (вам) необходимо обратиться к &lt;b&gt;врачу&lt;/b&gt;. || You need to see &lt;b&gt;a doctor&lt;/b&gt;.
|-
| КӀуэцӀ узхэм еӀэзэ &lt;b&gt;дохутырым&lt;/b&gt; (тэмакъ, дзэ узым еӀэзэ &lt;b&gt;дохутырым&lt;/b&gt;, хирургым) деж сыщӀыхьэн хуейщ. || Мне нужно записаться к врачу-&lt;b&gt;терапевту&lt;/b&gt; (лору, зубному, хирургу). || I need to make an appointment with a &lt;b&gt;general practitioner&lt;/b&gt; (ENT, dentist, surgeon).
|-
! !! !! нап. 178
|-
| КхъыӀэ, &lt;b&gt;дохутыр&lt;/b&gt; къысхуеджэ. || Вызови(-те), пожалуйста, &lt;b&gt;врача&lt;/b&gt;. || Please call &lt;b&gt;a doctor&lt;/b&gt;.
|-
| Дэнэ деж &lt;b&gt;дохутырыр&lt;/b&gt; щыпсэур? || Где живет &lt;b&gt;врач&lt;/b&gt;? || Where does &lt;b&gt;the doctor&lt;/b&gt; live?
|-
| Сыт хуэдэ сыхьэт бжыгъэхэра &lt;b&gt;дохутырыр&lt;/b&gt; щылажьэр? || В какие часы принимает &lt;b&gt;врач&lt;/b&gt;? || 
What hours does &lt;b&gt;the doctor&lt;/b&gt; see patients?
|-
| Сэ зэзгъэплъынут нэм еӀэзэ &lt;b&gt;дохутырыр&lt;/b&gt;. || Я бы хотел показаться &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;. || I would like to see an eye &lt;b&gt;doctor&lt;/b&gt;.
|-
| Сыт хуэдэ узыфэ къофыкӀыу жиӀа &lt;b&gt;дохутырым&lt;/b&gt;? || Какой диагноз тебе (вам) поставил &lt;b&gt;врач&lt;/b&gt;? || What diagnosis did &lt;b&gt;the doctor&lt;/b&gt; give you?
|-
! !! !! нап. 179
|-
| Сыт зэпхьэлӀэну къыбжиӀа &lt;b&gt;дохутырым&lt;/b&gt;? || Что посоветовал &lt;b&gt;врач&lt;/b&gt;? || What did &lt;b&gt;the doctor&lt;/b&gt; advise?
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ &lt;b&gt;дохутырым&lt;/b&gt; деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;, чтобы подобрать себе очки. || You need to see an eye &lt;b&gt;doctor&lt;/b&gt; to choose your glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Сымаджэм дохутыр егъэплъын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*дохутыр: medical doctor, physician
*Сымаджэм дохутыр егъэплъын: have the doctor look at a patient
{{урысыбзэ}}
*дохутыр: врач, доктор
*Сымаджэм дохутыр егъэплъын: показать врачу пациента
{{библиографие}}</text>
      <sha1>8voa450n4ka3evbxkn8o4wrjlvi0uxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>егъэлъагъун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5050</id>
    <revision>
      <id>130059</id>
      <parentid>102873</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2172" sha1="jh68ble3n9zv89ldzge76q9rblum4j1" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=je:ʁɐɬɐ'ʁʷǝn}}: [[File:е0153егъэлъагъун.ogg]]
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=е- + гъэ- + [лъагъу] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-егъэлъагъун|Глагол лъэӏэс &quot;егъэлъагъун&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#[[лъагъун]] псалъэм и каузатив.
{{щапхъэхэр}}
*— Мис мы дамыгъэ зытесщӀахэр нэфхь,— дыгъуэпшыхь дамыгъэ зытрищӀауэ щыта ашыкхэр ярегъэлъагъу лӀыжьым.  {{автор|kbd|имяавтора=Хь. Хь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 180
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нэхъри нэхъ ину &lt;b&gt;уэзыгъэлъагъу&lt;/b&gt; нэгъуджэ сыхуейщ. || Мне нужны более &lt;b&gt;сильные&lt;/b&gt; очки. || I need &lt;b&gt;stronger&lt;/b&gt; glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Ӏуэхур зытетыр егъэлъагъун.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*егъэлъагъун: causative for [[лъагъун]]: make or let see
*Ӏуэхур зытетыр егъэлъагъун: make one see how things really are.
{{урысыбзэ}}
*егъэлъагъун: каузатив к [[лъагъун]]: давать, заставить увидеть
*Ӏуэхур зытетыр егъэлъагъун: заставить увидеть, как обстоят дела на самом деле.
{{библиографие}}</text>
      <sha1>jh68ble3n9zv89ldzge76q9rblum4j1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>еплъын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5427</id>
    <revision>
      <id>130027</id>
      <parentid>103365</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4610" sha1="b7gymxcbaeie94ed2jsxg9pc38zsyy7" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=je:'pɬǝn}}: [[File:е0552еплъын.ogg]]
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=е- + [плъ] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-еплъын|Глагол лъэмыӏэс &quot;еплъын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэр зэгъэлъагъун.
#Зыхуэдэр зэгъэщӀэн.
#Шхыуэ е ефэу зыхуэдэр къэщӀэн.
{{щапхъэхэр}}
*Музэчыр и нэр къытримычу Зырамыку еплъырт.  {{автор|kbd|имяавтора=Т. Хь.}}
*Деплъынщ, Сандро, уи пэжыгъэр зыхуэдэм.  {{автор|kbd|имяавтора=Акъ. З.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 180
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Уэ нэм &lt;b&gt;еплъ&lt;/b&gt; дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;, чтобы подобрать себе очки. || You need to see an &lt;b&gt;eye doctor&lt;/b&gt; to choose your glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Лыр вам еплъын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*еплъын: 1. look, have a look at sth 2. see, make sure, be convinced, understand 3. look at, verify or check that sth is ready.
*Лыр вам еплъын: to check the boiled meat
{{урысыбзэ}}
*еплъын: 1. посмотреть, взглянуть на кого-что-л. 2. посмотреть, увидеть, убедиться 3. посмотреть, проверить готовность чего-л.
*Лыр вам еплъын: проверить готовность вареного мяса.
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Ней-нейуэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} a puzzled, bewildered or disapproving glance
{{псалъафэ-урысыбзэ}} осуждающий или недоумевающий взгляд
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=je:pɬǝn}}: [[File:е0552еплъын.ogg]]
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=е- + [плъ] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-еплъын1|Глагол лъэӏэс &quot;еплъын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Еплъ &quot;псалъафэ зэпыщӀахэр&quot;.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*еплъын: See &quot;псалъафэ зэпыщӀахэр&quot;
{{урысыбзэ}}
*еплъын: См. &quot;псалъафэ зэпыщӀахэр&quot;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====фэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} 1. assume, presume, think 2. respect sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. предполагать что-л. 2) уважать кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] фэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} find similar to sb or sth, compare with sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уподобить кому-чему-л., сравнить с кем-чем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>b7gymxcbaeie94ed2jsxg9pc38zsyy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>етын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5591</id>
    <revision>
      <id>130023</id>
      <parentid>129662</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14721" sha1="ohwukdkjayzzbcqdp91v39tm3j3d5ho" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:xx-small;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ Глагол лъэӀэс &quot;ЕТЫН&quot;-ым и спряженэ кӀэщӀыр
|-
! !! Ит зэман !! БлэкӀа зэман !! КъэкӀуэну зэман
|-
! !!  !! щыӀэныгъэ (+) !!
|-
! закъуэ япэ 
| изот(ыр) || естащ || естынущ 
|-
! закъуэ 2-нэ 
| ибот(ыр) || ептащ || ептынущ
|-
! закъуэ 3-нэ
| ирет(ыр) || иритащ || иритынущ
|-
! куэд япэ
| идот(ыр) || еттащ || еттынущ 
|-
! куэд 2-нэ
| ивот(ыр) || ефтащ || ефтынущ 
|-
! куэд 3-нэ
| ират(ыр) || иратащ || иратынущ 
|-
! !! !! щымыӀэныгъэ (-) !! 
|-
! закъуэ япэ
| естыркъым || естакъым || естынукъым 
|-
! закъуэ 2-нэ
| ептыркъым || ептакъым || ептынукъым 
|-
! закъуэ 3-нэ
| иритыркъым || иритакъым || иритынукъым 
|-
! куэд япэ
| еттыркъым || еттакъым || еттынукъым 
|-
! куэд 2-нэ
| ефтыркъым || ефтакъым || ефтынукъым 
|-
! куэд 3-нэ
| иратыркъым || иратакъым || иратынукъым 
|-
! !!  !! зэрыупщӀэ (?) !!
|-
! закъуэ япэ
| естрэ || еста || естыну 
|-
! закъуэ 2-нэ
| ептрэ || епта || ептыну 
|-
! закъуэ 3-нэ
| иритрэ || ирита || иритыну 
|-
! куэд япэ
| еттрэ || етта || еттыну 
|-
! куэд 2-нэ
| ефтрэ || ефта || ефтыну 
|-
! куэд 3-нэ
| иратрэ || ирата || иратыну 
|-
! !! унафэ наклоненэ 
|-
! закъуэ 2-нэ + 
| ет!
|-
! закъуэ 2-нэ - 
| иумыт!
|-
! куэд 2-нэ +
| ефт!
|-
! куэд 2-нэ - 
| евмыт!
|-
|}
&lt;/div&gt;
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=je:'tǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=е- + [т] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-етын|Глагол лъэӏэс &quot;етын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Ӏэрыгъэхьэн, ӀэщӀэлъхьэн.
#Зыгуэр зыгуэркӀэ къызэгъэпэщын, зыгуэрым зыгуэр хузэфӀэгъэкӀын.
#Зыгуэрым зыгуэркӀэ хуэупсэн, тыгъэ хуэщӀын.
#Гъэбыдэн.
#Зыгуэрым уасэ щӀэтын.
{{щапхъэхэр}}
*Къубатийрэ Бей-Булатрэ зэхэту мэл щищ иратащ Ермоловым.  {{автор|kbd|имяавтора=Ш. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 42
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Абы Нартшу псы &lt;b&gt;иритащ&lt;/b&gt;.|| Нартшу &lt;b&gt;дал&lt;/b&gt; ему воды.|| Nartshu &lt;b&gt;has given&lt;/b&gt; it some water.
|-
! !! !! нап. 44
|-
| Умар пылым псы &lt;b&gt;иритащ&lt;/b&gt;.|| Умар &lt;b&gt;дал&lt;/b&gt; слону воды.|| Wumar &lt;b&gt;has given&lt;/b&gt; the elephant some water.
|-
! !! !! нап. 51
|-
| Хьэм абы лы &lt;b&gt;ирет&lt;/b&gt;.|| Он &lt;b&gt;дает&lt;/b&gt; собаке мясо.|| He &lt;b&gt;gives&lt;/b&gt; some meat to the dog.
|-
| Абы хьэпшырым шэ &lt;b&gt;ирет&lt;/b&gt;.|| Он &lt;b&gt;дает&lt;/b&gt; молоко щенкам.|| He &lt;b&gt;gives&lt;/b&gt; the puppy some milk.
|-
! !! !! нап. 54
|-
| Пагуэ гуэгушхэм хугу &lt;b&gt;иритащ&lt;/b&gt;.|| Пагуа &lt;b&gt;дал&lt;/b&gt; немного проса индюкам.|| Pagwa &lt;b&gt;has given&lt;/b&gt; the turkeys some millet.
|-
! !! !! нап. 58
|-
| Ӏунат и анэм Ӏуданэ &lt;b&gt;ирет&lt;/b&gt;. || Уна &lt;b&gt;дает&lt;/b&gt; своей маме нитку.|| Unat &lt;b&gt;is giving&lt;/b&gt; her mother some thread.
|-
! !! !! нап. 73
|-
|| Джэрий джэду шырхэм шэ &lt;b&gt;иритащ&lt;/b&gt;.|| Джарий &lt;b&gt;дал&lt;/b&gt; котятам молоко.|| Jari &lt;b&gt;is giving&lt;/b&gt; the kittens some milk.
|-
! !! !! нап. 74
|-
|| Мэрят и гуащэр Самия &lt;b&gt;иритащ&lt;/b&gt;.|| Марят &lt;b&gt;дала&lt;/b&gt; свою куклу Самии.|| Maryat &lt;b&gt;has given&lt;/b&gt; her doll &lt;b&gt;to&lt;/b&gt; Samiya.
|-
|| Самия и пэгунымрэ и белымрэ Мэрят &lt;b&gt;иритащ&lt;/b&gt;.|| Самия &lt;b&gt;дала&lt;/b&gt; Марят свои ведро и лопату.|| Samiya &lt;b&gt;has given&lt;/b&gt; her pail and spade &lt;b&gt;to&lt;/b&gt; Maryat.
|-
! !! !! нап. 89
|-
|| Си анэм хущхъуэ &lt;b&gt;изот&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;Я даю&lt;/b&gt; моей маме лекарство.|| &lt;b&gt;I have given&lt;/b&gt; my mother some medicine.
|-
! !! !! нап. 104
|-
|| Хугу &lt;b&gt;уэстынщи&lt;/b&gt;, уэрэд жыӀэ.|| Я &lt;b&gt;тебе дам&lt;/b&gt; пшена &lt;b&gt;и&lt;/b&gt; ты песню споешь.|| I &lt;b&gt;will give you&lt;/b&gt; some millet &lt;b&gt;and&lt;/b&gt; you sing a song.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Уи рецептыр япэ щхьэгъубжэмкӀэ &lt;b&gt;ет&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Подай(-те)&lt;/b&gt; твой (ваш) рецепт в первое окно. || &lt;b&gt;Submit&lt;/b&gt; your prescription &lt;b&gt;at the&lt;/b&gt; first &lt;b&gt;window&lt;/b&gt;.
|-
| КхъыӀэ, &lt;b&gt;къызэт&lt;/b&gt; псчэ (щхьэ уз, лъатэ уз) хущхъуэ. || &lt;b&gt;Дай(-те) мне&lt;/b&gt;, пожалуйста, средство от кашля (головной боли, желудочной боли). || Please &lt;b&gt;give me&lt;/b&gt; something for a cough (headache, stomachache).
|-
! !! !! нап. 174
|-
| Ахъшэ дапщэ &lt;b&gt;естынур&lt;/b&gt;? || Сколько &lt;b&gt;нужно уплатить&lt;/b&gt;? || How much &lt;b&gt;do I need to pay&lt;/b&gt;?
|-
| Сыт хуэдиз &lt;b&gt;естыну&lt;/b&gt;? || Сколько &lt;b&gt;нужно уплатить&lt;/b&gt;? || How much &lt;b&gt;do I need to pay&lt;/b&gt;?
|-
| КхъыӀэ, &lt;b&gt;къызэтыт&lt;/b&gt; гум зэреӀэзэ каплъэ (плъыржьэрыр зыгъэупщӀыӀу) хущхъуэ. || &lt;b&gt;Дай(-те) мне&lt;/b&gt;, пожалуйста, сердечные капли (жаропонижающее). || Please &lt;b&gt;give me&lt;/b&gt; heart drops (fever reducer).
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Нэгъуджэ фӀыцӀэ &lt;b&gt;къызэтыт&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Дай(-те) мне&lt;/b&gt; очки с темными стеклами. || &lt;b&gt;Give me&lt;/b&gt; glasses with dark lenses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*ЩӀэблэм щӀэныгъэ етын.
*ЩӀалэм лэжьапӀэ етын.
*ЛэжьакӀуэ пашэм орден етын.
*Саугъэт етын.
*БжэӀулъэ етын.
*ӀункӀыбзэ етын.
*Мэлым ахъшэшхуэ естащ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*етын: 1. give sb sth, present sb with sth 2. provide sb with sth 3. present, give, endow or award sth to sb. 4. lock, close sth (for example, a lock) 5.pay (a price)
*ЩӀэблэм щӀэныгъэ етын: provide youth with an education
*ЩӀалэм лэжьапӀэ етын: give the young man a job
*ЛэжьакӀуэ пашэм орден етын: give an award to a leading worker
*Саугъэт етын: give or present a gift
*БжэӀулъэ етын: close the doorbolt
*ӀункӀыбзэ етын: lock (a lock)
*Мэлым ахъшэшхуэ естащ: I paid a high price for the sheep
{{урысыбзэ}}
*етын: 1. дать, вручить кому-л. что-л. 2. дать, предоставить, обеспечить кому-л. что-л. 3. дать, даровать кому-чему-л. что-л.; наделить, наградить кого-что-л. чем-л. 4. закрыть, запереть что-л. (напр. замок) 5. уплатить какую-л. цену
*ЩӀэблэм щӀэныгъэ етын: дать молодежи образование
*ЩӀалэм лэжьапӀэ етын: дать работу молодому человеку
*ЛэжьакӀуэ пашэм орден етын: дать орден ведущему работнику
*Саугъэт етын: дать, преподнести подарок
*БжэӀулъэ етын: закрыть задвижку
*ӀункӀыбзэ етын: запереть замок
*Мэлым ахъшэшхуэ естащ: Я заплатил большие деньги за овцу.
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Ажал етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give sb a thrashing, beating; reprimand, scolding
{{псалъафэ-урысыбзэ}} задать взбучку кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Гъуэгу емытын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} yield the right-of-way to sb, make way for sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уступить кому-л. дорогу
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====КӀэ етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} put an end to sth, finish sth off (a task or job) 2) kill, take sb’s life, finish sb off
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. покончить с чем-л. (каким-л. делом, занятием) 2. лишить жизни кого-л., покончить с кем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ЛӀы етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give a woman to sb in marriage
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выдать кого-л. замуж
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Лъатэпс етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} ferment milk (to make cheese)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} заквасить молоко (для приготовления сыра)
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэмыплъ етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb in an unfriendly manner, inattentively, with hostility (because of resentment or dissatisfaction) 
{{псалъафэ-урысыбзэ}} относиться к кому-л. неприязненно, недружелюбо, невнимательно (из-за обиды, недовольства)
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Псалъэ етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give sb your word; let sb speak
{{псалъафэ-урысыбзэ}} дать кому-л. слово.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Сэху етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} whitewash sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} белить, делать побелку
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Судым етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} take sb to court, sue sb, try sb, prosecute sb, litigate, put on trial
{{псалъафэ-урысыбзэ}} отдать кого-л. под суд
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Телеграммэ етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} send sb a telegram
{{псалъафэ-урысыбзэ}} дать кому-л. телеграмму
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====УвыӀэпӀэ етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} 1. find a place for sb to stop or rest 2. give sb a job
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. найти кому-л. место, стоянку 2. предоставить кому-л. место работы
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Узыгъуэ етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} punish sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} наказать кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ШхупцӀатэ етын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} ferment milk
{{псалъафэ-урысыбзэ}} заквасить молоко
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Ӏэмал емытын (етын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} let, permit, give sb the opportunity to do sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} дать возможность (что-л. сделать)
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>ohwukdkjayzzbcqdp91v39tm3j3d5ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ину</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7039</id>
    <revision>
      <id>130057</id>
      <parentid>129802</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="56svpdfhywh823yhr2qp7r8o95l6kkf" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=НАРЕЧИЕ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='jǝnu:}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[ин] + -у}}
{{мыхьэнэ}}
#Макъышхуэ ищӀу, мыцӀыкӀуу, адрейхэм елеекӀыу.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 78
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Къуршыщхьэм уэшх къыщешхмэ, ди псыр &lt;b&gt;ину&lt;/b&gt; къоу.|| Когда дождь падает на вершины гор, наша река &lt;b&gt;разливается&lt;/b&gt;. || When rain falls on the mountain tops, our river &lt;b&gt;rises&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 79
|-
|| Къэб тхьэмпэхэр &lt;b&gt;ину&lt;/b&gt; къытеуващ.|| Листья тыквы выросли &lt;b&gt;большими&lt;/b&gt;.|| The pumpkin leaves have grown &lt;b&gt;big&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Нэхъри нэхъ &lt;b&gt;ину&lt;/b&gt; уэзыгъэлъагъу нэгъуджэ сыхуейщ. || Мне нужны более &lt;b&gt;сильные&lt;/b&gt; очки. || I need &lt;b&gt;stronger&lt;/b&gt; glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 176
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Уи жьэр &lt;b&gt;ину&lt;/b&gt; зэтехи &quot;а&quot; жыӀэт. || Открой(-те), пожалуйста, рот &lt;b&gt;пошире&lt;/b&gt; и скажи(-те) &quot;а&quot;. || Please open your mouth &lt;b&gt;wide&lt;/b&gt; and say &quot;ah.&quot;
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Ину гъын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*ину: loudly, strongly, powerfully
*Ину гъын: cry loudly
{{урысыбзэ}}
*ину: громко, сильно, мощно
*Ину гъын: громко плакать
{{библиографие}}</text>
      <sha1>56svpdfhywh823yhr2qp7r8o95l6kkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130058</id>
      <parentid>130057</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="d6gbunecd5asc510w1ih6t948hjadf3" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=НАРЕЧИЕ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='jǝnu:}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[ин] + -у}}
{{мыхьэнэ}}
#Макъышхуэ ищӀу, мыцӀыкӀуу, адрейхэм елеекӀыу.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 78
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Къуршыщхьэм уэшх къыщешхмэ, ди псыр &lt;b&gt;ину&lt;/b&gt; къоу.|| Когда дождь падает на вершины гор, наша река &lt;b&gt;разливается&lt;/b&gt;. || When rain falls on the mountain tops, our river &lt;b&gt;rises&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 79
|-
|| Къэб тхьэмпэхэр &lt;b&gt;ину&lt;/b&gt; къытеуващ.|| Листья тыквы выросли &lt;b&gt;большими&lt;/b&gt;.|| The pumpkin leaves have grown &lt;b&gt;big&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 176
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Уи жьэр &lt;b&gt;ину&lt;/b&gt; зэтехи &quot;а&quot; жыӀэт. || Открой(-те), пожалуйста, рот &lt;b&gt;пошире&lt;/b&gt; и скажи(-те) &quot;а&quot;. || Please open your mouth &lt;b&gt;wide&lt;/b&gt; and say &quot;ah.&quot;
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Нэхъри нэхъ &lt;b&gt;ину&lt;/b&gt; уэзыгъэлъагъу нэгъуджэ сыхуейщ. || Мне нужны более &lt;b&gt;сильные&lt;/b&gt; очки. || I need &lt;b&gt;stronger&lt;/b&gt; glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Ину гъын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*ину: loudly, strongly, powerfully
*Ину гъын: cry loudly
{{урысыбзэ}}
*ину: громко, сильно, мощно
*Ину гъын: громко плакать
{{библиографие}}</text>
      <sha1>d6gbunecd5asc510w1ih6t948hjadf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>иӏэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7312</id>
    <revision>
      <id>130014</id>
      <parentid>130005</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9417" sha1="sorlqpgdh136syrb69jcykmyaqmjpb8" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=jǝ'ʔɐn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=и- + [Ӏ] + -э + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-иӏэн|Глагол лъэӏэс &quot;иӏэн&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Бэяу, краскэ с. ху. зыгуэрым (п. п. щэкӀым) и фэм зегъэхъуэжын.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Чэсейр плъыжьу иӀэн.
*Щхьэцыр пкъынэкӀэ иӀэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*иӏэн: dye, colour or paint sth. (for example, material or one’s hair)
*Чэсейр плъыжьу иӀэн: dye madapollam
*Щхьэцыр пкъынэкӀэ иӀэн: dye hair with henna.
{{урысыбзэ}}
*иӏэн: покрасить, выкрасить что-л. (напр. ткань, волосы)
*Чэсейр плъыжьу иӀэн: покрасить мадаполам.
*Щхьэцыр пкъынэкӀэ иӀэн: покрасить волосы хнами.
{{библиографие}}
&lt;div style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:xx-small;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ Глагол лъэмыӀэс &quot;ИӀЭН&quot;-ым и спряженэ кӀэщӀыр
|-
! !! Ит зэман !! БлэкӀа зэман !! КъэкӀуэну зэман
|-
! !!  !! щыӀэныгъэ (+) !!
|-
! закъуэ япэ 
| сиӀэщ || сиӀащ || сиӀэнущ 
|-
! закъуэ 2-нэ 
| уиӀэщ || уиӀащ || уиӀэнущ
|-
! закъуэ 3-нэ
| иӀэщ || иӀащ || иӀэнущ
|-
! куэд япэ
| диӀэщ || диӀащ || диӀэнущ 
|-
! куэд 2-нэ
| фиӀэщ || фиӀащ || фиӀэнущ 
|-
! куэд 3-нэ
| яӀэщ || яӀащ || яӀэнущ 
|-
! !! !! щымыӀэныгъэ (-) !! 
|-
! закъуэ япэ
| сиӀэкъым || сиӀакъым || сиӀэнукъым 
|-
! закъуэ 2-нэ
| уиӀэкъым || уиӀакъым || уиӀэнукъым 
|-
! закъуэ 3-нэ
| иӀэкъым || иӀакъым || иӀэнукъым 
|-
! куэд япэ
| диӀэкъым || диӀакъым || диӀэнукъым 
|-
! куэд 2-нэ
| фиӀэкъым || фиӀакъым || фиӀэнукъым 
|-
! куэд 3-нэ
| яӀэкъым || яӀакъым || яӀэнукъым 
|-
! !!  !! зэрыупщӀэ (?) !!
|-
! закъуэ япэ
| сиӀэ || сиӀа || сиӀэну 
|-
! закъуэ 2-нэ
| уиӀэ || уиӀа || уиӀэну 
|-
! закъуэ 3-нэ
| иӀэ || иӀа || иӀэну 
|-
! куэд япэ
| диӀэ || диӀа || диӀэну 
|-
! куэд 2-нэ
| фиӀэ || фиӀа || фиӀэну 
|-
! куэд 3-нэ
| яӀэ || яӀа || яӀэну 
|-
! !! унафэ наклоненэ 
|-
! закъуэ 2-нэ + 
| иӀэ(т)!
|-
! закъуэ 2-нэ - 
| уимыӀэ(т)!
|-
! куэд 2-нэ +
| фиӀэ(т)!
|-
! куэд 2-нэ - 
| фимыӀэ(т)!
|-
|}
&lt;/div&gt;

{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=jǝ'ʔɐn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=и- + [Ӏ] + -э + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-стат-иӏэн1|Глагол лъэмыӏэс &quot;иӏэн&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым зыгуэр (мылъку с. ху.) ейуэ щытын.
#Зыгуэрым зыгуэр бгъэдэлъын.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 57
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Ӏэбу Ӏэди уади &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; Абу инструменты.|| Abu &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; some tools.
|-
! !! !! нап. 62
|-
|| Ашэмэз адыгэ фащэ &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| Ашамаз &lt;b&gt;имеет&lt;/b&gt; кабардинский национальный костюм. || Ashamaz &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; a Kabardian national costume.
|-
|| Дахэуэси адыгэ фащэ &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| Дахауас также &lt;b&gt;имеет&lt;/b&gt; кабардинский национальный костюм. || Dakhawas &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; a Kabardian national costume.
|-
! !! !! нап. 63
|-
|| Дэ унэ хадэ &lt;b&gt;диӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; нас огород. || We &lt;b&gt;have&lt;/b&gt; a home garden.
|-
! !! !! нап. 73
|-
|| Джэду анэжьым шыр &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; старой мать-кошки котята.|| The old mother cat &lt;b&gt;has got&lt;/b&gt; kittens.
|-
! !! !! нап. 79
|-
|| Нащэми къуэпс &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| Огурец тоже &lt;b&gt;имеет&lt;/b&gt; побеги.|| Cucumbers also &lt;b&gt;have&lt;/b&gt; vines.
|-
|| Абы къуэпс &lt;b&gt;иӀэ&lt;/b&gt;?|| Оно &lt;b&gt;имеет&lt;/b&gt; побеги?|| &lt;b&gt;Has&lt;/b&gt; it &lt;b&gt;got&lt;/b&gt; vines?
|-
! !! !! нап. 81
|-
| Сэ тхылъылъэ дахэ &lt;b&gt;сиӀэщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;У меня&lt;/b&gt; красивый ранец. || I &lt;b&gt;have got&lt;/b&gt; a nice book bag.
|-
! !! !! нап. 85
|-
|| Губгъуэм гъуэгу &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;Есть&lt;/b&gt; дорога через поле.|| &lt;b&gt;There is&lt;/b&gt; a road in the field.
|-
! !! !! нап. 87
|-
|| Дэ пхъэгулъей жыг &lt;b&gt;диӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;У нас&lt;/b&gt; сливовое дерево.|| We &lt;b&gt;have got&lt;/b&gt; a cherry-plum tree.
|-
! !! !! нап. 95
|-
|| Псым хъеру сыт &lt;b&gt;иӀэр&lt;/b&gt;?|| Какая польза &lt;b&gt;есть у&lt;/b&gt; воды?|| What &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; the benefits &lt;b&gt;of&lt;/b&gt; water?
|-
! !! !! нап. 103
|-
|| Цацэ мажьи гъуджи &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; Цацы расчёска и зеркало.|| Tsatse &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; a comb and a mirror.
|-
! !! !! нап. 106
|-
|| Дэ бжэн &lt;b&gt;диӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; нас коза.|| We&lt;b&gt;’ve got&lt;/b&gt; a goat.
|-
! !! !! нап. 108
|-
|| Сэ зы шыпхъурэ дэлъхуитӀрэ &lt;b&gt;сиӀэщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;У меня&lt;/b&gt; одна сестра и два брата.  || &lt;b&gt;I have got&lt;/b&gt; one sister and two brothers.
|-
! !! !! нап. 109
|-
|| ХьэматӀ шыпхъу цӀыкӀу &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;, МадинэкӀэ еджэу. || &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; Хамата маленькая сестра по имени Мадина.  || Hamat &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; a small sister by the name of Madina.
|-
|| ХьэматӀи Мадини зэрыджэгу хьэпшып гъунэжу &lt;b&gt;яӀэщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; Хамата и Мадины много игрушек. || Hamat and Madina &lt;b&gt;have&lt;/b&gt; a lot of toys.
|-
! !! !! нап. 111
|-
|| Мамэ ӀэщӀагъэфӀ &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; мамы хорошая профессия. || Mama &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; a good profession.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 175
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Уэ Ӏэмал &lt;b&gt;имыӀэу&lt;/b&gt; дохутыр зэбгъэплъын хуейщ. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; обратиться к врачу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to see a doctor.
|-
! !! !! нап. 179
|-
| Уи узыншагъэмкӀэ уэ Ӏэмал &lt;b&gt;имыӀэу&lt;/b&gt; тутыныр (фадэр) хыфӀэбдзэн хуейщ. || По состоянию здоровья ты (вы) &lt;b&gt;немедленно&lt;/b&gt; должен (должны) перестать курить (пить). || Due to your health condition, you must &lt;b&gt;immediately&lt;/b&gt; stop smoking (drinking).
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Нэгъуджэ кърихэпхыну рецепт &lt;b&gt;уиӀэ&lt;/b&gt;? || &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; тебя (вас) &lt;b&gt;есть&lt;/b&gt; рецепт на очки? || &lt;b&gt;Do you have&lt;/b&gt; a prescription for glasses?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Мылъку иӀэн.
*Ахъшэ иӀэн
*НыбжьэгъуфӀ иӀэн.
*Къару иӀэн
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*иӏэн: 1. have or own sth (for example, a car) 2. have sb or sth, possess, have sb or sth in one’s disposition
*Мылъку иӀэн: have property
*Ахъшэ иӀэн: have money
*НыбжьэгъуфӀ иӀэн: have a good friend
*Къару иӀэн: have strength
{{урысыбзэ}}
*иӏэн: 1. иметь что-л. (напр. машину) 2. иметь кого-что-л., обладать, располагать кем-чем-л.
*Мылъку иӀэн: иметь собственность
*Ахъшэ иӀэн: иметь деньги
*НыбжьэгъуфӀ иӀэн: иметь хорошего товарища
*Къару иӀэн: иметь силу
{{библиографие}}</text>
      <sha1>sorlqpgdh136syrb69jcykmyaqmjpb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130015</id>
      <parentid>130014</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9424" sha1="mp7v7kko7bb77noky9s23810m8vj818" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=jǝ'ʔɐn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=и- + [Ӏ] + -э + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-иӏэн|Глагол лъэӏэс &quot;иӏэн&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Бэяу, краскэ с. ху. зыгуэрым (п. п. щэкӀым) и фэм зегъэхъуэжын.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Чэсейр плъыжьу иӀэн.
*Щхьэцыр пкъынэкӀэ иӀэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*иӏэн: dye, colour or paint sth. (for example, material or one’s hair)
*Чэсейр плъыжьу иӀэн: dye madapollam
*Щхьэцыр пкъынэкӀэ иӀэн: dye hair with henna.
{{урысыбзэ}}
*иӏэн: покрасить, выкрасить что-л. (напр. ткань, волосы)
*Чэсейр плъыжьу иӀэн: покрасить мадаполам.
*Щхьэцыр пкъынэкӀэ иӀэн: покрасить волосы хнами.
{{библиографие}}
&lt;div style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:xx-small;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ Глагол лъэмыӀэс &quot;ИӀЭН&quot;-ым и спряженэ кӀэщӀыр
|-
! !! Ит зэман !! БлэкӀа зэман !! КъэкӀуэну зэман
|-
! !!  !! щыӀэныгъэ (+) !!
|-
! закъуэ япэ 
| сиӀэщ || сиӀащ || сиӀэнущ 
|-
! закъуэ 2-нэ 
| уиӀэщ || уиӀащ || уиӀэнущ
|-
! закъуэ 3-нэ
| иӀэщ || иӀащ || иӀэнущ
|-
! куэд япэ
| диӀэщ || диӀащ || диӀэнущ 
|-
! куэд 2-нэ
| фиӀэщ || фиӀащ || фиӀэнущ 
|-
! куэд 3-нэ
| яӀэщ || яӀащ || яӀэнущ 
|-
! !! !! щымыӀэныгъэ (-) !! 
|-
! закъуэ япэ
| сиӀэкъым || сиӀакъым || сиӀэнукъым 
|-
! закъуэ 2-нэ
| уиӀэкъым || уиӀакъым || уиӀэнукъым 
|-
! закъуэ 3-нэ
| иӀэкъым || иӀакъым || иӀэнукъым 
|-
! куэд япэ
| диӀэкъым || диӀакъым || диӀэнукъым 
|-
! куэд 2-нэ
| фиӀэкъым || фиӀакъым || фиӀэнукъым 
|-
! куэд 3-нэ
| яӀэкъым || яӀакъым || яӀэнукъым 
|-
! !!  !! зэрыупщӀэ (?) !!
|-
! закъуэ япэ
| сиӀэ || сиӀа || сиӀэну 
|-
! закъуэ 2-нэ
| уиӀэ || уиӀа || уиӀэну 
|-
! закъуэ 3-нэ
| иӀэ || иӀа || иӀэну 
|-
! куэд япэ
| диӀэ || диӀа || диӀэну 
|-
! куэд 2-нэ
| фиӀэ || фиӀа || фиӀэну 
|-
! куэд 3-нэ
| яӀэ || яӀа || яӀэну 
|-
! !! унафэ наклоненэ 
|-
! закъуэ 2-нэ + 
| иӀэ(т)!
|-
! закъуэ 2-нэ - 
| уимыӀэ(т)!
|-
! куэд 2-нэ +
| фиӀэ(т)!
|-
! куэд 2-нэ - 
| фимыӀэ(т)!
|-
|}
&lt;/div&gt;

{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=jǝ'ʔɐn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=и- + [Ӏ] + -э + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-стат-иӏэн1|Глагол лъэмыӏэс &quot;иӏэн&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым зыгуэр (мылъку с. ху.) ейуэ щытын.
#Зыгуэрым зыгуэр бгъэдэлъын.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 57
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Ӏэбу Ӏэди уади &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; Абу инструменты.|| Abu &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; some tools.
|-
! !! !! нап. 62
|-
|| Ашэмэз адыгэ фащэ &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| Ашамаз &lt;b&gt;имеет&lt;/b&gt; кабардинский национальный костюм. || Ashamaz &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; a Kabardian national costume.
|-
|| Дахэуэси адыгэ фащэ &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| Дахауас также &lt;b&gt;имеет&lt;/b&gt; кабардинский национальный костюм. || Dakhawas &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; a Kabardian national costume.
|-
! !! !! нап. 63
|-
|| Дэ унэ хадэ &lt;b&gt;диӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; нас огород. || We &lt;b&gt;have&lt;/b&gt; a home garden.
|-
! !! !! нап. 73
|-
|| Джэду анэжьым шыр &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; старой мать-кошки котята.|| The old mother cat &lt;b&gt;has got&lt;/b&gt; kittens.
|-
! !! !! нап. 79
|-
|| Нащэми къуэпс &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| Огурец тоже &lt;b&gt;имеет&lt;/b&gt; побеги.|| Cucumbers also &lt;b&gt;have&lt;/b&gt; vines.
|-
|| Абы къуэпс &lt;b&gt;иӀэ&lt;/b&gt;?|| Оно &lt;b&gt;имеет&lt;/b&gt; побеги?|| &lt;b&gt;Has&lt;/b&gt; it &lt;b&gt;got&lt;/b&gt; vines?
|-
! !! !! нап. 81
|-
| Сэ тхылъылъэ дахэ &lt;b&gt;сиӀэщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;У меня&lt;/b&gt; красивый ранец. || I &lt;b&gt;have got&lt;/b&gt; a nice book bag.
|-
! !! !! нап. 85
|-
|| Губгъуэм гъуэгу &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;Есть&lt;/b&gt; дорога через поле.|| &lt;b&gt;There is&lt;/b&gt; a road in the field.
|-
! !! !! нап. 87
|-
|| Дэ пхъэгулъей жыг &lt;b&gt;диӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;У нас&lt;/b&gt; сливовое дерево.|| We &lt;b&gt;have got&lt;/b&gt; a cherry-plum tree.
|-
! !! !! нап. 95
|-
|| Псым хъеру сыт &lt;b&gt;иӀэр&lt;/b&gt;?|| Какая польза &lt;b&gt;есть у&lt;/b&gt; воды?|| What &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; the benefits &lt;b&gt;of&lt;/b&gt; water?
|-
! !! !! нап. 103
|-
|| Цацэ мажьи гъуджи &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; Цацы расчёска и зеркало.|| Tsatse &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; a comb and a mirror.
|-
! !! !! нап. 106
|-
|| Дэ бжэн &lt;b&gt;диӀэщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; нас коза.|| We&lt;b&gt;’ve got&lt;/b&gt; a goat.
|-
! !! !! нап. 108
|-
|| Сэ зы шыпхъурэ дэлъхуитӀрэ &lt;b&gt;сиӀэщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;У меня&lt;/b&gt; одна сестра и два брата.  || &lt;b&gt;I have got&lt;/b&gt; one sister and two brothers.
|-
! !! !! нап. 109
|-
|| ХьэматӀ шыпхъу цӀыкӀу &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;, МадинэкӀэ еджэу. || &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; Хамата маленькая сестра по имени Мадина.  || Hamat &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; a small sister by the name of Madina.
|-
|| ХьэматӀи Мадини зэрыджэгу хьэпшып гъунэжу &lt;b&gt;яӀэщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; Хамата и Мадины много игрушек. || Hamat and Madina &lt;b&gt;have&lt;/b&gt; a lot of toys.
|-
! !! !! нап. 111
|-
|| Мамэ ӀэщӀагъэфӀ &lt;b&gt;иӀэщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; мамы хорошая профессия. || Mama &lt;b&gt;has&lt;/b&gt; a good profession.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 175
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Уэ Ӏэмал &lt;b&gt;имыӀэу&lt;/b&gt; дохутыр зэбгъэплъын хуейщ. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; обратиться к врачу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to see a doctor.
|-
! !! !! нап. 179
|-
| Уи узыншагъэмкӀэ уэ Ӏэмал &lt;b&gt;имыӀэу&lt;/b&gt; тутыныр (фадэр) хыфӀэбдзэн хуейщ. || По состоянию здоровья ты (вы) &lt;b&gt;немедленно&lt;/b&gt; должен (должны) перестать курить (пить). || Due to your health condition, you must &lt;b&gt;immediately&lt;/b&gt; stop smoking (drinking).
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Нэгъуджэ кърихэпхыну рецепт &lt;b&gt;уиӀэ&lt;/b&gt;? || &lt;b&gt;У&lt;/b&gt; тебя (вас) &lt;b&gt;есть&lt;/b&gt; рецепт на очки? || &lt;b&gt;Do&lt;/b&gt; you &lt;b&gt;have&lt;/b&gt; a prescription for glasses?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Мылъку иӀэн.
*Ахъшэ иӀэн
*НыбжьэгъуфӀ иӀэн.
*Къару иӀэн
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*иӏэн: 1. have or own sth (for example, a car) 2. have sb or sth, possess, have sb or sth in one’s disposition
*Мылъку иӀэн: have property
*Ахъшэ иӀэн: have money
*НыбжьэгъуфӀ иӀэн: have a good friend
*Къару иӀэн: have strength
{{урысыбзэ}}
*иӏэн: 1. иметь что-л. (напр. машину) 2. иметь кого-что-л., обладать, располагать кем-чем-л.
*Мылъку иӀэн: иметь собственность
*Ахъшэ иӀэн: иметь деньги
*НыбжьэгъуфӀ иӀэн: иметь хорошего товарища
*Къару иӀэн: иметь силу
{{библиографие}}</text>
      <sha1>mp7v7kko7bb77noky9s23810m8vj818</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>кхъыӏэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7636</id>
    <revision>
      <id>130041</id>
      <parentid>129926</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2625" sha1="dlfcrd5ifuymyj4c8w0gylykgsv3tk0" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЧАСТИЦЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='qʹχǝʔɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[кхъыӀэ]}}
{{мыхьэнэ}}
#ЛъэӀу къикӀыу зыгуэрым зыщыхуагъазэкӀэ жаӀэ псалъэ.
{{щапхъэхэр}}
*КхъыӀэ, апхуэдэу сызэропсалъэр уи жагъуэ умыщӀ.  {{автор|kbd|имяавтора=Хь. Хь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| &lt;b&gt;КхъыӀэ&lt;/b&gt;, къызэт псчэ (щхьэ уз, лъатэ уз) хущхъуэ. || Дай(-те) мне, &lt;b&gt;пожалуйста&lt;/b&gt;, средство от кашля (головной боли, желудочной боли). || &lt;b&gt;Please&lt;/b&gt; give me something for a cough (headache, stomachache).
|-
! !! !! нап. 174
|-
| &lt;b&gt;КхъыӀэ&lt;/b&gt;, къызэтыт гум зэреӀэзэ каплъэ (плъыржьэрыр зыгъэупщӀыӀу) хущхъуэ. || Дай(-те) мне, &lt;b&gt;пожалуйста&lt;/b&gt;, сердечные капли (жаропонижающее). || &lt;b&gt;Please&lt;/b&gt; give me heart drops (fever reducer).
|-
! !! !! нап. 178
|-
| &lt;b&gt;КхъыӀэ&lt;/b&gt;, дохутыр къысхуеджэ. || Вызови(-те), &lt;b&gt;пожалуйста&lt;/b&gt;, врача. || &lt;b&gt;Please&lt;/b&gt; call a doctor.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| &lt;b&gt;КхъыӀэ&lt;/b&gt;, си нэм къысхуеплъ. || Проверь(-те), &lt;b&gt;пожалуйста&lt;/b&gt;, мое зрение. || &lt;b&gt;Please&lt;/b&gt; check my vision.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*КхъыӀэ, къызэт.
*КхъыӀэ, умыгузавэ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*кхъыӏэ: please!
*КхъыӀэ, къызэт: please, give it to me.
*КхъыӀэ, умыгузавэ: please don’t worry!
{{урысыбзэ}}
*кхъыӏэ: пожалуйста
*КхъыӀэ, къызэт: пожалуйста, дай (это) мне.
*КхъыӀэ, умыгузавэ: пожалуйста, не беспокойся.
{{библиографие}}</text>
      <sha1>dlfcrd5ifuymyj4c8w0gylykgsv3tk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>кӏуэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8475</id>
    <revision>
      <id>130031</id>
      <parentid>129936</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7449" sha1="exd27mj1gpo923qd6ripm7xs7os3bow" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=kʹʷɐn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[кӀу] + -э + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-кӏуэн|Глагол лъэмыӏэс &quot;кӏуэн&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Лъэсу е зыгуэркӀэ зыщӀыпӀэ нэсын.
#ЕкӀуэкӀын, лэжьэн (сыхьэтыр).
#ЗыщӀыпӀэ нэсу гъуэгу иӀэн.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 98
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Мэзым &lt;b&gt;докӀуэри&lt;/b&gt; къэкӀыгъэхэм дакӀэлъоплъ.|| Мы &lt;b&gt;ходим в&lt;/b&gt; лес &lt;b&gt;и&lt;/b&gt; наблюдаем за растениями.|| We &lt;b&gt;go to&lt;/b&gt; the forest &lt;b&gt;and&lt;/b&gt; observe plants.
|-
! !! !! нап. 98
|-
|| Фэ зыплъыхьакӀуэ &lt;b&gt;фыкӀуэрэ&lt;/b&gt;?|| Вы &lt;b&gt;ходите на&lt;/b&gt; экскурсии?|| &lt;b&gt;Do&lt;/b&gt; you &lt;b&gt;go on&lt;/b&gt; excursions?
|-
|| Дэ зыплъыхьакӀуэ &lt;b&gt;докӀуэ&lt;/b&gt;.|| Мы &lt;b&gt;ходим на&lt;/b&gt; экскурсии.|| We &lt;b&gt;go on&lt;/b&gt; excursions.
|-
! !! !! нап. 101
|-
|| Зыхуеину псори и тхылъылъэм делъхьэри  еджапӀэм &lt;b&gt;макӀуэ&lt;/b&gt;.|| Он кладет все необходимое в ранец и &lt;b&gt;идет в&lt;/b&gt; школу.|| He puts everything he will need in his bookbag and &lt;b&gt;goes to&lt;/b&gt; school.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 178
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Мы уэрамымкӀэ &lt;b&gt;укӀуэурэ&lt;/b&gt; ипщэкӀэ. || &lt;b&gt;По&lt;/b&gt; этой улице вверх. || &lt;b&gt;Up&lt;/b&gt; this street.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж &lt;b&gt;укӀуэн&lt;/b&gt; хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо &lt;b&gt;к&lt;/b&gt; окулисту, чтобы подобрать себе очки. || You need &lt;b&gt;to see&lt;/b&gt; an eye &lt;b&gt;doctor&lt;/b&gt; to choose your glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Лъэсу кӀуэн.
*АвтобускӀэ къалэм кӀуэн.
*Сыхьэтыр макӀуэр.
*Ди къуажэм асфальт гъуэгу макӀуэ.
*кӏуэфын (мэкӏуэф)
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*кӏуэн: 1. go (walk, drive ride) 2. work, operate (about a machine or mechanism) 3. run, lie, pass, lead (about a road)
*Лъэсу кӀуэн: walk on foot
*АвтобускӀэ къалэм кӀуэн: go to the city by bus 
*Сыхьэтыр макӀуэр: the watch is running
*Ди къуажэм асфальт гъуэгу макӀуэ: An asphalt road leads to our village
*кӏуэфын (мэкӏуэф): be able to go (walk, drive, ride)
{{урысыбзэ}}
*кӏуэн: 1. идти, ехать куда-л. 2. идти, ходить (о механизме) 3. пролегать (о дороге)
*Лъэсу кӀуэн: идти пешком
*АвтобускӀэ къалэм кӀуэн: ехать в город автобусом
*Сыхьэтыр макӀуэр: часы идут
*Ди къуажэм асфальт гъуэгу макӀуэ: асфальтовая дорога ведет в нашу деревню.
*кӏуэфын (мэкӏуэф): мочь ходить, ездить
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Гъэр кӀуащ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} a year (has) passed
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прошел год
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Жыхьэрмэм кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} go to hell
{{псалъафэ-урысыбзэ}} попасть в ад
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ЗекӀуэ кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} go on a (military) campaign, a raid
{{псалъафэ-урысыбзэ}} отправиться в поход, в набег
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] къарур кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} lose one’s strength
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потерять силы
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Махуэр кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to pass, go by (about a day)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} пройти – о дне
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] псэр хьэршым кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} 1. die, pass away 2. scared to death
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. умереть, испустить дух 2. до смерти перепугаться
{{псалъафэ-зэпхахэр}} 
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Улахуэр кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} lose one’s pay
{{псалъафэ-урысыбзэ}} пропала зарплата
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] фэр кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} fade, wither
{{псалъафэ-урысыбзэ}} поблекнуть, увянуть
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ХьэщӀапӀэ кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} visit, go and see sb.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} пойти в гости
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>exd27mj1gpo923qd6ripm7xs7os3bow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130032</id>
      <parentid>130031</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7442" sha1="rf0x3dcdpyk0grlarjulptri2qd82iv" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=kʹʷɐn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[кӀу] + -э + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-кӏуэн|Глагол лъэмыӏэс &quot;кӏуэн&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Лъэсу е зыгуэркӀэ зыщӀыпӀэ нэсын.
#ЕкӀуэкӀын, лэжьэн (сыхьэтыр).
#ЗыщӀыпӀэ нэсу гъуэгу иӀэн.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 98
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Мэзым &lt;b&gt;докӀуэри&lt;/b&gt; къэкӀыгъэхэм дакӀэлъоплъ.|| Мы &lt;b&gt;ходим в&lt;/b&gt; лес &lt;b&gt;и&lt;/b&gt; наблюдаем за растениями.|| We &lt;b&gt;go to&lt;/b&gt; the forest &lt;b&gt;and&lt;/b&gt; observe plants.
|-
! !! !! нап. 98
|-
|| Фэ зыплъыхьакӀуэ &lt;b&gt;фыкӀуэрэ&lt;/b&gt;?|| Вы &lt;b&gt;ходите на&lt;/b&gt; экскурсии?|| &lt;b&gt;Do&lt;/b&gt; you &lt;b&gt;go on&lt;/b&gt; excursions?
|-
|| Дэ зыплъыхьакӀуэ &lt;b&gt;докӀуэ&lt;/b&gt;.|| Мы &lt;b&gt;ходим на&lt;/b&gt; экскурсии.|| We &lt;b&gt;go on&lt;/b&gt; excursions.
|-
! !! !! нап. 101
|-
|| Зыхуеину псори и тхылъылъэм делъхьэри  еджапӀэм &lt;b&gt;макӀуэ&lt;/b&gt;.|| Он кладет все необходимое в ранец и &lt;b&gt;идет в&lt;/b&gt; школу.|| He puts everything he will need in his bookbag and &lt;b&gt;goes to&lt;/b&gt; school.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 178
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Мы уэрамымкӀэ &lt;b&gt;укӀуэурэ&lt;/b&gt; ипщэкӀэ. || &lt;b&gt;По&lt;/b&gt; этой улице вверх. || &lt;b&gt;Up&lt;/b&gt; this street.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж &lt;b&gt;укӀуэн&lt;/b&gt; хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо &lt;b&gt;к&lt;/b&gt; окулисту, чтобы подобрать себе очки. || You need &lt;b&gt;to see&lt;/b&gt; an eye doctor to choose your glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Лъэсу кӀуэн.
*АвтобускӀэ къалэм кӀуэн.
*Сыхьэтыр макӀуэр.
*Ди къуажэм асфальт гъуэгу макӀуэ.
*кӏуэфын (мэкӏуэф)
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*кӏуэн: 1. go (walk, drive ride) 2. work, operate (about a machine or mechanism) 3. run, lie, pass, lead (about a road)
*Лъэсу кӀуэн: walk on foot
*АвтобускӀэ къалэм кӀуэн: go to the city by bus 
*Сыхьэтыр макӀуэр: the watch is running
*Ди къуажэм асфальт гъуэгу макӀуэ: An asphalt road leads to our village
*кӏуэфын (мэкӏуэф): be able to go (walk, drive, ride)
{{урысыбзэ}}
*кӏуэн: 1. идти, ехать куда-л. 2. идти, ходить (о механизме) 3. пролегать (о дороге)
*Лъэсу кӀуэн: идти пешком
*АвтобускӀэ къалэм кӀуэн: ехать в город автобусом
*Сыхьэтыр макӀуэр: часы идут
*Ди къуажэм асфальт гъуэгу макӀуэ: асфальтовая дорога ведет в нашу деревню.
*кӏуэфын (мэкӏуэф): мочь ходить, ездить
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Гъэр кӀуащ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} a year (has) passed
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прошел год
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Жыхьэрмэм кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} go to hell
{{псалъафэ-урысыбзэ}} попасть в ад
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ЗекӀуэ кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} go on a (military) campaign, a raid
{{псалъафэ-урысыбзэ}} отправиться в поход, в набег
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] къарур кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} lose one’s strength
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потерять силы
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Махуэр кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to pass, go by (about a day)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} пройти – о дне
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] псэр хьэршым кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} 1. die, pass away 2. scared to death
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. умереть, испустить дух 2. до смерти перепугаться
{{псалъафэ-зэпхахэр}} 
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Улахуэр кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} lose one’s pay
{{псалъафэ-урысыбзэ}} пропала зарплата
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] фэр кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} fade, wither
{{псалъафэ-урысыбзэ}} поблекнуть, увянуть
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ХьэщӀапӀэ кӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} visit, go and see sb.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} пойти в гости
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>rf0x3dcdpyk0grlarjulptri2qd82iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>нэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10831</id>
    <revision>
      <id>130025</id>
      <parentid>129950</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58285" sha1="2lubwrdi508zzp852qca9sy1ei28h4p" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Menschliches_auge.jpg|нэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр2|kbd|псалъэпкъ=н}}
{{мыхьэнэ}}
#Зэрыплъэу, зэрилъагъуу цӀыхум, псэущхьэм иӀэр.
#Шыбзэ, чымчыр сыт хуэдэхэм я гъуанэ цӀыкӀухэр, безым иӀэ кумбыгъэ цӀыкӀухэр.
{{щапхъэхэр}}
*Гур мыплъэмэ, нэм илъагъукъым.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
* Нэм илъагъур щхьэм и уасэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 90
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Бадзэм и &lt;b&gt;нэр&lt;/b&gt; жанщ.|| У мухи острые &lt;b&gt;глаза&lt;/b&gt;.|| Flies have got sharp &lt;b&gt;eyes&lt;/b&gt;.
|-
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 175
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ си &lt;b&gt;нэр&lt;/b&gt; мэуз. || У меня болят &lt;b&gt;глаза&lt;/b&gt;. || My &lt;b&gt;eyes&lt;/b&gt; hurt.
|-
! !! !! нап. 178
|-
| Сэ зэзгъэплъынут &lt;b&gt;нэм&lt;/b&gt; еӀэзэ дохутырыр. || Я бы хотел показаться &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;. || I would like to see an &lt;b&gt;eye&lt;/b&gt; doctor.
|}
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ &lt;b&gt;нэм&lt;/b&gt; еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;, чтобы подобрать себе очки. || You need to see an &lt;b&gt;eye&lt;/b&gt; doctor to choose your glasses.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Шыбзэм и нэ.
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр.
*Мастэм и нэ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэ: 1. eye 2. opening, hole, eye, cell in sth
*Шыбзэм и нэ: the openings of a sieve
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр: bees put the honey in the comb cells and seal them with wax.
*Мастэм и нэ: the eye of a needle
{{урысыбзэ}}
*нэ: 1. глаз 2. отверстие, ячейка, ушко в чём-л.
*Шыбзэм и нэ: отверстия сита
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр: пчелы кладут мед в ячейках сот и заделывают воском.
*Мастэм и нэ: ушко иголки
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Нэ гъэцӀуун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} begin shining or sparkling - about eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} засиять, заблестеть - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ дазэкӀэ темыгъэплъэн (емыгъэлъагъун)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} like one’s ears, not to see sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не видать как своих ушей кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ джабэкӀэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sideways, crosswise at sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} коситься на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ жан====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} good eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хорошее зрение.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [Анэм:] - Уэ уи нэ цӀыкӀухэр нэ жанщи Зыгуэрхэр плъагъумэ къызжыӀэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Акъ. З.}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sharp, penetrating look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} острый, проницательный взгляд.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ жей къекӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} one’s eyes keep closing; be falling to sleep
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза слипаются у кого-л.; клонит ко сну.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ ирегъэщӀыжын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} make sb envy sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вызвать зависть у кого-л. чем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Мэремкъаныр нысашэ жиӀэу хэмытыххэнкӀи хъунт и жэгъуэгъум я нэр ирыригъэщӀыжыну имымурадатэмэ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
====Нэ ищын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} spot, take a liking to sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} заприметить, облюбовать кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Бостейм нэ ищын.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ ищӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to poke or gauge out sb’s eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выколоть глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Пэжым нэ ирещӀ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
====[И] нэ къикӀын (къыхуикӀын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} passionately desire or want sth, long for sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} страстно желать, хотеть что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Псоми я нэ къикӀырт Матхъэнхэ я щӀапӀэжьыр къаплъыхьыну.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====[И] нэ къимыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} displease sb, incur sb’s dislike
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не понравиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ къитӀэтӀу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} with bulging eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вылупив глаза, выпятив глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ лейкӀэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb with special care, attention or respect
{{псалъафэ-урысыбзэ}} с особым вниманием, уважением относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Музыкауэ цӀыкӀухэм а фызыжьыр Инал и анэу къыщащӀэм, нэхь нэ лейкӀэ еплъ хъуащ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
====И нэ и псэу илъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sincerely love, with all one’s heart and soul
{{псалъафэ-урысыбзэ}} любить искренне, от всей души.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Фаризэти и нэ и псэу илъагъуу щытащ Хъаничэ тхьэмыщкӀэр.  {{автор|kbd|имяавтора=Щ. Ам.}}
====Нэ техуэн (къытехуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} put a jinx on sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сглазили.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Сабийм нэ техуащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ утхъуа====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cloudy eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мутные глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бэрокъуэр къыдэплъейри и нэ утхъуар абы триубыдащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Т. Хь.}}
====Нэ фыгъуэ зытрамыгъаплъэм хуэдэщ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} very beautiful, gorgeous, magnificent
{{псалъафэ-урысыбзэ}} очень красивый, великолепный.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ ӀейкӀэ еплъын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}}
         ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ. give sb a stern look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сурово, злобно посмотреть на кого-л.
         ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dislike sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} неприязненно относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Нобэ цӀыхубз къытхыхьэри.. нэхъыжьыр игъэпэжу, нэхъыщӀэм нэ ӀейкӀэ емыплъу.. хъун нысэ тхьэм тхуищӀ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====НэкӀэ зегъэкӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} watch, keep a close eye on sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} наблюдать, пристально следить за кем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэкӀэ пыджэн (епыджын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give sb a spiteful, angry look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} злобно, гневно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэкӀэ уэн (еуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give sb a spiteful, angry look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} злобно, гневно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ЛӀыгъэм зезгъэхьу Унэм ныщесхулӀэкӀэ НэкӀэ укъызоуэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====НэкӀэ шхын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} eat, devour sb with your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} есть, пожирать взглядом, глазами кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look at sb angrily
{{псалъафэ-урысыбзэ}} со злостью смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}&lt;big&gt;Big text&lt;/big&gt;
====НэкӀэ щӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} determine sth approximately, by eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} определить на глаз что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм бжэгъуу (бжэгъукӀэ) щӀэуэн (къыщӀэуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be a bone in sb's throat; be like an eyesore.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать поперёк горла кому-л.; быть как бельмо на глазу.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ХьэтӀэкъущокъуэр лӀакъуэлӀэшхэм я нэм бжэгъуу щӀэуэрт, ауэ тхьэмыщкӀэхэр иригушхуэрт.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэм къегъэжыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes keep running around
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глазки бегают.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Тыкъыр гужьеяуэ и нитӀым адэкӀэмыдэкӀэ кърегъэжыхь.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэм къиубыдым нэс====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} as far as you can see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} насколько хватает глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къиубыдын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze at sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} охватывать взглядом, взором.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къищтэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}}
{{псалъафэ-урысыбзэ}} gaze at sth
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ЗыхуэмышыӀэр Ӏэбжьанэм доплъэ, И лъэр щыувыр и нэм къимыщтэ, Ӏуэхуу къытехьуэм гъунэ имыӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====Нэм къищтэр (къиубыдыр, къиплъысыр, къиплъыхьыр)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} everything around; everything the eye can see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всё вокруг; всё, что охватывает глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм къыфӀэнэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} please, catch sb’s eye 
{{псалъафэ-урысыбзэ}} приглянуться, понравиться кому-л. (букв. зацепиться за глаза).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Зэрылэ нэм къыфӀэнэу хъуар дурэшплӀэрэшым дигъапщкӀуэу щӀидзащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къ. Хь.}}
====[И] нэм къыфӀэщӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} seem, appear to sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} показаться, померещиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм къыщипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not see anything in front of you (for example, out of anger)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ничего не видеть перед собой (напр. от гнева).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      И занщӀэр и гъуэгуу шур мажэ, мажэ и нэм къыщипхъуауэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Щ. Ӏ.}}
====Нэм къыщхьэрипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not see anything in front of you (for example, out of anger)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ничего не видеть перед собой (напр. от гнева).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къыщӀэуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be obvious, apparent (literally: gauge out your eyes)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} быть очевидным (букв. колоть глаза).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэӀэбэр (къыщӀэӀэбэр) мылъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} even if you gouge out your eyes, you can't see anything.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хоть глаза выколи, ни зги не видать.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Нэм къыщӀэӀэбэр умылъагъуу жэщыр кӀыфӀт.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къыӀуидзэн====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be visible, open up (about a view)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} открываться взору
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be obvious, strike the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Тафэщ, тафэщ нэм къыӀуидзэр.  {{автор|kbd|имяавтора=Е. К.}}
====Нэм къыӀуимыхьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} displease sb, incur sb’s dislike
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не понравиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм лыбод трищӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get bored, fed up, be like an eyesore.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} надоесть, осточертеть, быть как бельмо на глазу.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм лъы къытелъэдэн (телъэдэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes became bloodshot.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза кровью налились.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      ЩӀалэм и нэм лъыр къытелъэдауэ зешхыж.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм лъы щӀэгъэупӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} beat sb up hard, cruelly
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сильно, жестоко избить кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм пшагъуэ къытрихьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} everything blurred in sb's eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} помутилось в глазах у кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Сэры си нэм пшагъуэр къытрихьащи, щӀыӀэ техьэгъуэм сызэщӀиубыда хуэдэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Лъэб.}}
====Нэм пшагъуэ къыщӀихьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} frown, grow angry
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хмуриться, сердиться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм пшатхъуэ къытрихуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} frown, grow angry
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хмуриться, сердиться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм хуэдэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} desired, beloved, dear (literally: similar to one’s eyes).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} желанный, любимый, дорогой (букв.: подобный своим глазам).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      - Ди нэм ухуэдэщ, ди псэм ухуэдэщ! - жаӀэри Гъудэберд жьантӀэм дагъэтӀысхьащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэм хуэмылъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} harbour dislike for sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} питать неприязнь к кому-чему-л..
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм хуэхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb with sweetness or tenderness
{{псалъафэ-урысыбзэ}} нежно, ласково относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм хъуаскӀэ къыщӀихын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cast thunder and lightning.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} метать громы и молнии.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм цӀу-цӀу къыщӀегъэхын, къыхущӀегъэхын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, give sb a talking to
{{псалъафэ-урысыбзэ}} устроить кому-л. взбучку, нагоняй.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм цӀу-цӀу щӀэгъэӀукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, tell sb off
{{псалъафэ-урысыбзэ}} устроить кому-л. взбучку, нагоняй.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щызу лъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} see, get enough of smb.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} насмотреться вдоволь на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щыщӀэн (кӀэричын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get worse – about one’s eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ухудшиться - о зрении.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэбзеен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} remove sth from sb’s eye with the tongue (a speck)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} удалить языком из чьего-л. глаза (соринку).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм щӀэгъуэнлыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, tell sb off
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сделать нагоняй кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэджэгуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be immediately noticeable, conspicuous (about sth bright, colourful)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза (о чём-л. ярком, пёстром).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хъыджэбзым дыщэкӀэ дауэ къэдабэ бостей дахэ щыгъти нэм щӀэджагуэрт. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Черк. ӀуэрыӀу.}}
====Нэм щӀэлыдэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be immediately noticeable, conspicuous (about sth bright, colourful)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза (о чём-л. ярком, пёстром).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэӀэбэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} right in the eye; candidly, frankly, bluntly
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прямо в глаза, откровенно.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ПащӀэ Бэчмырзэ.. нэм щӀэӀэбэу мыхъумыщӀагъэр игъэлъагъуэу ныкъуэкъуащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====[И] нэм щӀэӀун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} poke sb in the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} тыкать в глаза кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм щӀы имылъагъу(жы)н====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be terribly angry.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} быть страшно разгневанным.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Къурыкъуэ лъэбышэр Хьэмид сымэ щаубыдам, Назыч гуфӀэгъуэшхуэ иӀащ, ауэ ар псэууэ къазэрыӀэщӀэкӀыжар гухэщӀышхуэ хуэхъуауэ и нэм щӀы илъагъужтэкъым.  {{автор|kbd|имяавтора=Д. М.}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not feel your legs under you.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не чуять под собой ног.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Апхуэдэу, си нэм щӀы имылъагъуу, сыжэурэ, хъэхэм гу къыслъатэри сяужь къихьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Япэу лъ. з.}}
====Нэр гъэджэгун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} play with one’s eyes, flirt
{{псалъафэ-урысыбзэ}} играть глазами.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэжанын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze, look at sth intently
{{псалъафэ-урысыбзэ}} пристально смотреть, всматриваться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} open the eyes, see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} раскрыть глаза, посмотреть.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэупӀэрэпӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blink
{{псалъафэ-урысыбзэ}} моргать.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр зэӀыхьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get worse – about eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ухудшиться - о зрении.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====И нэр ису и псэр хэгъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to get extremely thin, only skin and bones left.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} страшно исхудать, остались кожа да кости.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къэлыдын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes lit up
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза загорелись.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къэплъэжын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} come to one's senses, come round, regain consciousness
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прийти в себя
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} breath more freely
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вздохнуть свободнее.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Абы [жылэм] я псыр благъуэм къиутӀыпщыжащ, цӀыхухэм я нэри къэплъэжащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Нарт.}}
====[И] нэр къэпщӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} open up - about the eyes (for example, in a puppy).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} открыться, раскрыться - о глазах (напр. у щенка).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къижын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gawk, stare, gape
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вытаращить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бажэм и нитӀыр къижу зиплъыхьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Дыщэ кӀ.}}
====[И] нэр къилэлын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to become dull or numb - about one’s eyes, one’s look.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} осоловеть - о глазах, взгляде.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къилыдыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} shine, gleam, sparkle – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сверкать, сиять - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къитӀэтӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} bulge out – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выпучиться - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къихун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} knock out an eye.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выбить глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Джэгу пэтрэ нэ къраху.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
====[И] нэр къипхуу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} candidly, frankly, bluntly, straight in the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} честно, прямо, в глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къицӀуукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle, shine, gleam – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} блестеть сверкать - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къицӀыщхъукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle, shine, gleam – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} блестеть сверкать - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къыщипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} panic, become panicky
{{псалъафэ-урысыбзэ}} впасть в панику.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къыщихун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes bulged out of their sockets (for example, from laughter, pain, fright, etc.).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза вылезли из орбит (напр. от смеха, боли, испуга и т. п.).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Шамхъун и нэр къыщихуауэ дыхьэшхырт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб.}}
====[И] нэр къыщыпкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes bulged out of their sockets (for example, from laughter, pain, fright, etc.).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза вылезли из орбит (напр. от смеха, боли, испуга и т. п.).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къыщӀэгъэбырдыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sullenly.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} смотреть исподлобья.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къыщӀэгъэплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sullenly.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} смотреть исподлобья.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр мыупӀэрэпӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not to bat an eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} и глазом не моргнуть.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр мыгъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb badly, mistreat, ill-treat, handle sb without gloves
{{псалъафэ-урысыбзэ}} держать кого-л. в чёрном теле.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр плъэн====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} видеть
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} have fun, have a good time
{{псалъафэ-урысыбзэ}} развлечься, приятно провести время.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр плъызын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare, gaze at a single point
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться, уткнуться в одну точку.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр пӀэпихын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be fascinated by sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} очаровываться кем-чем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Розэ зэмыфэгъухэм я къэгъэгъэгъуэщ - узэплъыныр умыщӀэу нэр пӀэпах.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр тедиен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} take a look at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} остановиться взглядом на ком-чём-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      НапэӀэлъэщӀым кӀуэцӀылъу абы [Хьэцацэ] иӀыгъым ефэндым и нэр занщӀэу тедиящ.  {{автор|kbd|имяавтора=Ж. Б.}}
====Нэр текӀылэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dazzles in the eyes, dance before sb’s eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябит в глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр темыгъэкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not take your eyes off of sb, keep your eyes on sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не спускать глаз с кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр темыпыӀэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} in an instant, the the blink of an eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} в мгновение ока.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр тенэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} glare at sb or sth., keep your eyes on sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} впиться глазами в кого, во что-л., не сводить глаз с кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бабыху хъыджэбзым и натӀэм телъ щхьэц топым и нэр тенащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр теплъызэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Мусэбий и нэр хъыджэбзым теплъызат.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр тепщӀыпщӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dazzles in the eyes, dance before sb’s eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябит в глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хьэсанш щауэм и джатэм нэр топщӀыпщӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. ӀуэрыӀу.}}
====Нэр теубыдэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze at sb or sth, into sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вперить глаза, взгляд, взор в кого, во что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр тӀууэ хуэгъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give to sb scolding; put fear in sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} дать кому-л. нагоняй; навести страх на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр уфӀыцӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} close your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} зажмурить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр хуэгъэӀеин====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look at sb evilly, hostilely
{{псалъафэ-урысыбзэ}} зло, неприязненно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр хуэуфӀыцӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} close your eyes to sth, look through your fingers at sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} закрыть глаза, смотреть сквозь пальцы на что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Абы жиӀэр уэ лэжь, ИщӀэр умыщӀэ, Уи нэр хуэуфӀыцӀ.  {{автор|kbd|имяавтора=П. Б.}}
====Нэр хъуэпскӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сверкнуть - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щыджылын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} ripple in the eyes (from a bright flame, from light).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябить в глазах (от яркого пламени, от света).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Дыхьэрэну мэплъ и нэкӀур, Нэр щоджылыр уӀуплъамэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====Нэр щысыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} слепить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр щыункӀыфӀыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} darkened in the eyes; became ill
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потемнело в глазах, стало дурно.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      А напӀэзыпӀэм Таусэ Трам и нэхэр щыун кӀыфӀыкӀащ.. пхырыху къыфӀэщӀащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр щӀэплъызэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хъусин и нэхэр мэз щӀагъым щӀэплъызэурэ зыкъомрэ щыта нэужьым ежьэри зиплъыхьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Лъэб.}}
====Нэр щӀэукъуэнцӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} squint your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прищурить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щӀэӀуэтыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} rub your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} протереть глаза
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щӀегъэлъэфэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} turn, roll (up) your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} закатывать глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Динэ зэхиуфа и набдзэхэм и нэ фӀыцӀэ лыдхэр щӀригъэлъафэрт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Зы б. з.}}
====[И] нэр щӀым етауэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} downcast eyes, gaze
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потупив глаза, взор.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [КӀукӀуэ] хогупсысыхь, и нэр щӀым етами, зытеувэр имылъагъу хуэдэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэрэ напӀэрэ я зэхуакум (бзэхын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} instantly, in an instant (disappear).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мгновенно, в один миг (исчезнуть).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [Фызыжьым:] - Мастэ сӀыгъар юрэ напӀэрэ я зэхуакум кӀуэдащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====Нэрэ налӀэрэ зэхуэмыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not sleep a wink
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не сомкнуть глаз
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Анусэ цӀыкӀу мыгъуэм жэщ псом нэрэ напӀэрэ зэхуихьакъым..  {{автор|kbd|имяавтора=Хь. А.}}
====Нэрэ Ӏэрэ я зэхуакум====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} instantly, in an instant (disappear).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мгновенно, в один миг (исчезнуть).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэри пэри хьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} demolish everything, sweep away everything in its path (about a seething stream).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всё сносить, сметать на своём пути (о бурном потоке).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Нэри пэри зыхь псышхуэм къыхыхьэну зызыгъэхъэзыр щӀалэр.. [Мыхьэмэт и фызымрэ и шыпхъумрэ] ягъэщӀагъуэу уващ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэхэр зэблэгъэплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} squint your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} косить глаза, взгляд.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хьэ банэ макъыр зэрызэхихыу, тхьэкӀумэкӀыхь анэжьым и гур къилъэтащ, и напӀэхэр тригъауэри и нэхэр зэблигъэплъащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Дыщэ кӀ.}}
====[И] нэхэр зэблэжын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be dazzled; difficult to choose
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза разбежались.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Зыхуэмыубыдыжу абы [Марусхъан] и нэхэр зэблож, гуфӀэу и гур къолъэт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====[Я] нэхэр зэтедиен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at each other
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться друг на друга.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====(И] нэхэр илэлыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to become dull - about one’s eyes, one’s look.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} осоловеть - о глазах, взгляде.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэхэр къиджэгукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} play with one’s eyes, flirt
{{псалъафэ-урысыбзэ}} играть глазами.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ закъуэ====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зы нэ фӀэкӀа зимыӀэ (адыгэ таурыхъхэм хэт Иныжьым хужаӀэ)
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} one-eyed (about a giant in Adyghe tales)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый (о великане в адыгских сказках) 
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Иныжь нэ закъуэ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2. 
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зы нэ лъэныкъуэр нэф.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind in one eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Ди унэшхуэр тӀошхэ-щэшхэщ, ди лэгъунэр шхэгъуэ закъуэщ, ди нэ закъуэр пӀэм къыхоплъ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====нэ зэв====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэр зэв.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} narrow-eyed 
{{псалъафэ-урысыбзэ}} узкоглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ кӀуэцӀ: нэ кӀуэцӀ нашэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cross-eyed
{{псалъафэ-урысыбзэ}} косоглазый.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ лъэныкъуэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэ лъэныкъуэр нэф.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind in one eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ фӀыцӀэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэр фӀыцӀэ.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} black-eyed, with black eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} черноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ хъурей====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэхэр хъурейуэ щыт (цӀыху).
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} round-eyed, with round eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} [человек] с круглыми глазами
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>2lubwrdi508zzp852qca9sy1ei28h4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130026</id>
      <parentid>130025</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58285" sha1="jmmdycmvwoxna1sor1yw3q6bqb4xhb6" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Menschliches_auge.jpg|нэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр2|kbd|псалъэпкъ=н}}
{{мыхьэнэ}}
#Зэрыплъэу, зэрилъагъуу цӀыхум, псэущхьэм иӀэр.
#Шыбзэ, чымчыр сыт хуэдэхэм я гъуанэ цӀыкӀухэр, безым иӀэ кумбыгъэ цӀыкӀухэр.
{{щапхъэхэр}}
*Гур мыплъэмэ, нэм илъагъукъым.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
* Нэм илъагъур щхьэм и уасэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 90
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Бадзэм и &lt;b&gt;нэр&lt;/b&gt; жанщ.|| У мухи острые &lt;b&gt;глаза&lt;/b&gt;.|| Flies have got sharp &lt;b&gt;eyes&lt;/b&gt;.
|-
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 175
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ си &lt;b&gt;нэр&lt;/b&gt; мэуз. || У меня болят &lt;b&gt;глаза&lt;/b&gt;. || My &lt;b&gt;eyes&lt;/b&gt; hurt.
|-
! !! !! нап. 178
|-
| Сэ зэзгъэплъынут &lt;b&gt;нэм&lt;/b&gt; еӀэзэ дохутырыр. || Я бы хотел показаться &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;. || I would like to see an &lt;b&gt;eye&lt;/b&gt; doctor.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ &lt;b&gt;нэм&lt;/b&gt; еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;, чтобы подобрать себе очки. || You need to see an &lt;b&gt;eye&lt;/b&gt; doctor to choose your glasses.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}
{{зэпхахэр}}
*Шыбзэм и нэ.
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр.
*Мастэм и нэ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэ: 1. eye 2. opening, hole, eye, cell in sth
*Шыбзэм и нэ: the openings of a sieve
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр: bees put the honey in the comb cells and seal them with wax.
*Мастэм и нэ: the eye of a needle
{{урысыбзэ}}
*нэ: 1. глаз 2. отверстие, ячейка, ушко в чём-л.
*Шыбзэм и нэ: отверстия сита
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр: пчелы кладут мед в ячейках сот и заделывают воском.
*Мастэм и нэ: ушко иголки
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Нэ гъэцӀуун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} begin shining or sparkling - about eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} засиять, заблестеть - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ дазэкӀэ темыгъэплъэн (емыгъэлъагъун)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} like one’s ears, not to see sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не видать как своих ушей кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ джабэкӀэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sideways, crosswise at sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} коситься на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ жан====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} good eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хорошее зрение.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [Анэм:] - Уэ уи нэ цӀыкӀухэр нэ жанщи Зыгуэрхэр плъагъумэ къызжыӀэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Акъ. З.}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sharp, penetrating look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} острый, проницательный взгляд.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ жей къекӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} one’s eyes keep closing; be falling to sleep
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза слипаются у кого-л.; клонит ко сну.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ ирегъэщӀыжын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} make sb envy sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вызвать зависть у кого-л. чем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Мэремкъаныр нысашэ жиӀэу хэмытыххэнкӀи хъунт и жэгъуэгъум я нэр ирыригъэщӀыжыну имымурадатэмэ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
====Нэ ищын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} spot, take a liking to sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} заприметить, облюбовать кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Бостейм нэ ищын.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ ищӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to poke or gauge out sb’s eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выколоть глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Пэжым нэ ирещӀ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
====[И] нэ къикӀын (къыхуикӀын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} passionately desire or want sth, long for sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} страстно желать, хотеть что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Псоми я нэ къикӀырт Матхъэнхэ я щӀапӀэжьыр къаплъыхьыну.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====[И] нэ къимыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} displease sb, incur sb’s dislike
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не понравиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ къитӀэтӀу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} with bulging eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вылупив глаза, выпятив глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ лейкӀэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb with special care, attention or respect
{{псалъафэ-урысыбзэ}} с особым вниманием, уважением относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Музыкауэ цӀыкӀухэм а фызыжьыр Инал и анэу къыщащӀэм, нэхь нэ лейкӀэ еплъ хъуащ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
====И нэ и псэу илъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sincerely love, with all one’s heart and soul
{{псалъафэ-урысыбзэ}} любить искренне, от всей души.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Фаризэти и нэ и псэу илъагъуу щытащ Хъаничэ тхьэмыщкӀэр.  {{автор|kbd|имяавтора=Щ. Ам.}}
====Нэ техуэн (къытехуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} put a jinx on sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сглазили.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Сабийм нэ техуащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ утхъуа====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cloudy eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мутные глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бэрокъуэр къыдэплъейри и нэ утхъуар абы триубыдащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Т. Хь.}}
====Нэ фыгъуэ зытрамыгъаплъэм хуэдэщ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} very beautiful, gorgeous, magnificent
{{псалъафэ-урысыбзэ}} очень красивый, великолепный.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ ӀейкӀэ еплъын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}}
         ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ. give sb a stern look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сурово, злобно посмотреть на кого-л.
         ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dislike sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} неприязненно относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Нобэ цӀыхубз къытхыхьэри.. нэхъыжьыр игъэпэжу, нэхъыщӀэм нэ ӀейкӀэ емыплъу.. хъун нысэ тхьэм тхуищӀ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====НэкӀэ зегъэкӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} watch, keep a close eye on sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} наблюдать, пристально следить за кем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэкӀэ пыджэн (епыджын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give sb a spiteful, angry look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} злобно, гневно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэкӀэ уэн (еуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give sb a spiteful, angry look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} злобно, гневно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ЛӀыгъэм зезгъэхьу Унэм ныщесхулӀэкӀэ НэкӀэ укъызоуэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====НэкӀэ шхын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} eat, devour sb with your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} есть, пожирать взглядом, глазами кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look at sb angrily
{{псалъафэ-урысыбзэ}} со злостью смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}&lt;big&gt;Big text&lt;/big&gt;
====НэкӀэ щӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} determine sth approximately, by eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} определить на глаз что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм бжэгъуу (бжэгъукӀэ) щӀэуэн (къыщӀэуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be a bone in sb's throat; be like an eyesore.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать поперёк горла кому-л.; быть как бельмо на глазу.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ХьэтӀэкъущокъуэр лӀакъуэлӀэшхэм я нэм бжэгъуу щӀэуэрт, ауэ тхьэмыщкӀэхэр иригушхуэрт.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэм къегъэжыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes keep running around
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глазки бегают.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Тыкъыр гужьеяуэ и нитӀым адэкӀэмыдэкӀэ кърегъэжыхь.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэм къиубыдым нэс====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} as far as you can see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} насколько хватает глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къиубыдын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze at sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} охватывать взглядом, взором.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къищтэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}}
{{псалъафэ-урысыбзэ}} gaze at sth
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ЗыхуэмышыӀэр Ӏэбжьанэм доплъэ, И лъэр щыувыр и нэм къимыщтэ, Ӏуэхуу къытехьуэм гъунэ имыӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====Нэм къищтэр (къиубыдыр, къиплъысыр, къиплъыхьыр)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} everything around; everything the eye can see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всё вокруг; всё, что охватывает глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм къыфӀэнэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} please, catch sb’s eye 
{{псалъафэ-урысыбзэ}} приглянуться, понравиться кому-л. (букв. зацепиться за глаза).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Зэрылэ нэм къыфӀэнэу хъуар дурэшплӀэрэшым дигъапщкӀуэу щӀидзащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къ. Хь.}}
====[И] нэм къыфӀэщӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} seem, appear to sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} показаться, померещиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм къыщипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not see anything in front of you (for example, out of anger)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ничего не видеть перед собой (напр. от гнева).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      И занщӀэр и гъуэгуу шур мажэ, мажэ и нэм къыщипхъуауэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Щ. Ӏ.}}
====Нэм къыщхьэрипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not see anything in front of you (for example, out of anger)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ничего не видеть перед собой (напр. от гнева).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къыщӀэуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be obvious, apparent (literally: gauge out your eyes)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} быть очевидным (букв. колоть глаза).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэӀэбэр (къыщӀэӀэбэр) мылъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} even if you gouge out your eyes, you can't see anything.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хоть глаза выколи, ни зги не видать.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Нэм къыщӀэӀэбэр умылъагъуу жэщыр кӀыфӀт.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къыӀуидзэн====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be visible, open up (about a view)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} открываться взору
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be obvious, strike the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Тафэщ, тафэщ нэм къыӀуидзэр.  {{автор|kbd|имяавтора=Е. К.}}
====Нэм къыӀуимыхьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} displease sb, incur sb’s dislike
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не понравиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм лыбод трищӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get bored, fed up, be like an eyesore.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} надоесть, осточертеть, быть как бельмо на глазу.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм лъы къытелъэдэн (телъэдэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes became bloodshot.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза кровью налились.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      ЩӀалэм и нэм лъыр къытелъэдауэ зешхыж.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм лъы щӀэгъэупӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} beat sb up hard, cruelly
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сильно, жестоко избить кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм пшагъуэ къытрихьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} everything blurred in sb's eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} помутилось в глазах у кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Сэры си нэм пшагъуэр къытрихьащи, щӀыӀэ техьэгъуэм сызэщӀиубыда хуэдэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Лъэб.}}
====Нэм пшагъуэ къыщӀихьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} frown, grow angry
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хмуриться, сердиться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм пшатхъуэ къытрихуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} frown, grow angry
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хмуриться, сердиться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм хуэдэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} desired, beloved, dear (literally: similar to one’s eyes).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} желанный, любимый, дорогой (букв.: подобный своим глазам).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      - Ди нэм ухуэдэщ, ди псэм ухуэдэщ! - жаӀэри Гъудэберд жьантӀэм дагъэтӀысхьащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэм хуэмылъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} harbour dislike for sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} питать неприязнь к кому-чему-л..
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм хуэхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb with sweetness or tenderness
{{псалъафэ-урысыбзэ}} нежно, ласково относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм хъуаскӀэ къыщӀихын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cast thunder and lightning.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} метать громы и молнии.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм цӀу-цӀу къыщӀегъэхын, къыхущӀегъэхын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, give sb a talking to
{{псалъафэ-урысыбзэ}} устроить кому-л. взбучку, нагоняй.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм цӀу-цӀу щӀэгъэӀукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, tell sb off
{{псалъафэ-урысыбзэ}} устроить кому-л. взбучку, нагоняй.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щызу лъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} see, get enough of smb.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} насмотреться вдоволь на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щыщӀэн (кӀэричын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get worse – about one’s eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ухудшиться - о зрении.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэбзеен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} remove sth from sb’s eye with the tongue (a speck)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} удалить языком из чьего-л. глаза (соринку).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм щӀэгъуэнлыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, tell sb off
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сделать нагоняй кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэджэгуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be immediately noticeable, conspicuous (about sth bright, colourful)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза (о чём-л. ярком, пёстром).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хъыджэбзым дыщэкӀэ дауэ къэдабэ бостей дахэ щыгъти нэм щӀэджагуэрт. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Черк. ӀуэрыӀу.}}
====Нэм щӀэлыдэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be immediately noticeable, conspicuous (about sth bright, colourful)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза (о чём-л. ярком, пёстром).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэӀэбэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} right in the eye; candidly, frankly, bluntly
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прямо в глаза, откровенно.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ПащӀэ Бэчмырзэ.. нэм щӀэӀэбэу мыхъумыщӀагъэр игъэлъагъуэу ныкъуэкъуащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====[И] нэм щӀэӀун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} poke sb in the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} тыкать в глаза кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм щӀы имылъагъу(жы)н====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be terribly angry.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} быть страшно разгневанным.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Къурыкъуэ лъэбышэр Хьэмид сымэ щаубыдам, Назыч гуфӀэгъуэшхуэ иӀащ, ауэ ар псэууэ къазэрыӀэщӀэкӀыжар гухэщӀышхуэ хуэхъуауэ и нэм щӀы илъагъужтэкъым.  {{автор|kbd|имяавтора=Д. М.}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not feel your legs under you.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не чуять под собой ног.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Апхуэдэу, си нэм щӀы имылъагъуу, сыжэурэ, хъэхэм гу къыслъатэри сяужь къихьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Япэу лъ. з.}}
====Нэр гъэджэгун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} play with one’s eyes, flirt
{{псалъафэ-урысыбзэ}} играть глазами.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэжанын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze, look at sth intently
{{псалъафэ-урысыбзэ}} пристально смотреть, всматриваться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} open the eyes, see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} раскрыть глаза, посмотреть.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэупӀэрэпӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blink
{{псалъафэ-урысыбзэ}} моргать.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр зэӀыхьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get worse – about eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ухудшиться - о зрении.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====И нэр ису и псэр хэгъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to get extremely thin, only skin and bones left.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} страшно исхудать, остались кожа да кости.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къэлыдын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes lit up
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза загорелись.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къэплъэжын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} come to one's senses, come round, regain consciousness
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прийти в себя
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} breath more freely
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вздохнуть свободнее.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Абы [жылэм] я псыр благъуэм къиутӀыпщыжащ, цӀыхухэм я нэри къэплъэжащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Нарт.}}
====[И] нэр къэпщӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} open up - about the eyes (for example, in a puppy).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} открыться, раскрыться - о глазах (напр. у щенка).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къижын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gawk, stare, gape
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вытаращить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бажэм и нитӀыр къижу зиплъыхьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Дыщэ кӀ.}}
====[И] нэр къилэлын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to become dull or numb - about one’s eyes, one’s look.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} осоловеть - о глазах, взгляде.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къилыдыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} shine, gleam, sparkle – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сверкать, сиять - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къитӀэтӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} bulge out – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выпучиться - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къихун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} knock out an eye.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выбить глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Джэгу пэтрэ нэ къраху.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
====[И] нэр къипхуу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} candidly, frankly, bluntly, straight in the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} честно, прямо, в глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къицӀуукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle, shine, gleam – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} блестеть сверкать - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къицӀыщхъукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle, shine, gleam – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} блестеть сверкать - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къыщипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} panic, become panicky
{{псалъафэ-урысыбзэ}} впасть в панику.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къыщихун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes bulged out of their sockets (for example, from laughter, pain, fright, etc.).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза вылезли из орбит (напр. от смеха, боли, испуга и т. п.).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Шамхъун и нэр къыщихуауэ дыхьэшхырт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб.}}
====[И] нэр къыщыпкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes bulged out of their sockets (for example, from laughter, pain, fright, etc.).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза вылезли из орбит (напр. от смеха, боли, испуга и т. п.).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къыщӀэгъэбырдыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sullenly.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} смотреть исподлобья.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къыщӀэгъэплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sullenly.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} смотреть исподлобья.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр мыупӀэрэпӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not to bat an eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} и глазом не моргнуть.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр мыгъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb badly, mistreat, ill-treat, handle sb without gloves
{{псалъафэ-урысыбзэ}} держать кого-л. в чёрном теле.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр плъэн====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} видеть
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} have fun, have a good time
{{псалъафэ-урысыбзэ}} развлечься, приятно провести время.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр плъызын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare, gaze at a single point
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться, уткнуться в одну точку.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр пӀэпихын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be fascinated by sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} очаровываться кем-чем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Розэ зэмыфэгъухэм я къэгъэгъэгъуэщ - узэплъыныр умыщӀэу нэр пӀэпах.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр тедиен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} take a look at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} остановиться взглядом на ком-чём-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      НапэӀэлъэщӀым кӀуэцӀылъу абы [Хьэцацэ] иӀыгъым ефэндым и нэр занщӀэу тедиящ.  {{автор|kbd|имяавтора=Ж. Б.}}
====Нэр текӀылэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dazzles in the eyes, dance before sb’s eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябит в глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр темыгъэкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not take your eyes off of sb, keep your eyes on sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не спускать глаз с кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр темыпыӀэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} in an instant, the the blink of an eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} в мгновение ока.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр тенэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} glare at sb or sth., keep your eyes on sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} впиться глазами в кого, во что-л., не сводить глаз с кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бабыху хъыджэбзым и натӀэм телъ щхьэц топым и нэр тенащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр теплъызэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Мусэбий и нэр хъыджэбзым теплъызат.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр тепщӀыпщӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dazzles in the eyes, dance before sb’s eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябит в глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хьэсанш щауэм и джатэм нэр топщӀыпщӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. ӀуэрыӀу.}}
====Нэр теубыдэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze at sb or sth, into sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вперить глаза, взгляд, взор в кого, во что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр тӀууэ хуэгъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give to sb scolding; put fear in sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} дать кому-л. нагоняй; навести страх на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр уфӀыцӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} close your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} зажмурить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр хуэгъэӀеин====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look at sb evilly, hostilely
{{псалъафэ-урысыбзэ}} зло, неприязненно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр хуэуфӀыцӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} close your eyes to sth, look through your fingers at sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} закрыть глаза, смотреть сквозь пальцы на что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Абы жиӀэр уэ лэжь, ИщӀэр умыщӀэ, Уи нэр хуэуфӀыцӀ.  {{автор|kbd|имяавтора=П. Б.}}
====Нэр хъуэпскӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сверкнуть - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щыджылын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} ripple in the eyes (from a bright flame, from light).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябить в глазах (от яркого пламени, от света).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Дыхьэрэну мэплъ и нэкӀур, Нэр щоджылыр уӀуплъамэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====Нэр щысыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} слепить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр щыункӀыфӀыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} darkened in the eyes; became ill
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потемнело в глазах, стало дурно.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      А напӀэзыпӀэм Таусэ Трам и нэхэр щыун кӀыфӀыкӀащ.. пхырыху къыфӀэщӀащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр щӀэплъызэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хъусин и нэхэр мэз щӀагъым щӀэплъызэурэ зыкъомрэ щыта нэужьым ежьэри зиплъыхьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Лъэб.}}
====Нэр щӀэукъуэнцӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} squint your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прищурить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щӀэӀуэтыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} rub your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} протереть глаза
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щӀегъэлъэфэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} turn, roll (up) your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} закатывать глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Динэ зэхиуфа и набдзэхэм и нэ фӀыцӀэ лыдхэр щӀригъэлъафэрт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Зы б. з.}}
====[И] нэр щӀым етауэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} downcast eyes, gaze
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потупив глаза, взор.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [КӀукӀуэ] хогупсысыхь, и нэр щӀым етами, зытеувэр имылъагъу хуэдэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэрэ напӀэрэ я зэхуакум (бзэхын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} instantly, in an instant (disappear).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мгновенно, в один миг (исчезнуть).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [Фызыжьым:] - Мастэ сӀыгъар юрэ напӀэрэ я зэхуакум кӀуэдащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====Нэрэ налӀэрэ зэхуэмыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not sleep a wink
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не сомкнуть глаз
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Анусэ цӀыкӀу мыгъуэм жэщ псом нэрэ напӀэрэ зэхуихьакъым..  {{автор|kbd|имяавтора=Хь. А.}}
====Нэрэ Ӏэрэ я зэхуакум====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} instantly, in an instant (disappear).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мгновенно, в один миг (исчезнуть).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэри пэри хьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} demolish everything, sweep away everything in its path (about a seething stream).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всё сносить, сметать на своём пути (о бурном потоке).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Нэри пэри зыхь псышхуэм къыхыхьэну зызыгъэхъэзыр щӀалэр.. [Мыхьэмэт и фызымрэ и шыпхъумрэ] ягъэщӀагъуэу уващ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэхэр зэблэгъэплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} squint your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} косить глаза, взгляд.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хьэ банэ макъыр зэрызэхихыу, тхьэкӀумэкӀыхь анэжьым и гур къилъэтащ, и напӀэхэр тригъауэри и нэхэр зэблигъэплъащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Дыщэ кӀ.}}
====[И] нэхэр зэблэжын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be dazzled; difficult to choose
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза разбежались.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Зыхуэмыубыдыжу абы [Марусхъан] и нэхэр зэблож, гуфӀэу и гур къолъэт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====[Я] нэхэр зэтедиен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at each other
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться друг на друга.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====(И] нэхэр илэлыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to become dull - about one’s eyes, one’s look.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} осоловеть - о глазах, взгляде.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэхэр къиджэгукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} play with one’s eyes, flirt
{{псалъафэ-урысыбзэ}} играть глазами.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ закъуэ====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зы нэ фӀэкӀа зимыӀэ (адыгэ таурыхъхэм хэт Иныжьым хужаӀэ)
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} one-eyed (about a giant in Adyghe tales)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый (о великане в адыгских сказках) 
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Иныжь нэ закъуэ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2. 
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зы нэ лъэныкъуэр нэф.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind in one eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Ди унэшхуэр тӀошхэ-щэшхэщ, ди лэгъунэр шхэгъуэ закъуэщ, ди нэ закъуэр пӀэм къыхоплъ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====нэ зэв====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэр зэв.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} narrow-eyed 
{{псалъафэ-урысыбзэ}} узкоглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ кӀуэцӀ: нэ кӀуэцӀ нашэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cross-eyed
{{псалъафэ-урысыбзэ}} косоглазый.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ лъэныкъуэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэ лъэныкъуэр нэф.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind in one eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ фӀыцӀэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэр фӀыцӀэ.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} black-eyed, with black eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} черноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ хъурей====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэхэр хъурейуэ щыт (цӀыху).
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} round-eyed, with round eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} [человек] с круглыми глазами
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>jmmdycmvwoxna1sor1yw3q6bqb4xhb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130043</id>
      <parentid>130026</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58478" sha1="gdpotiqqgz8mihh17zoy6fu5gi84vec" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Menschliches_auge.jpg|нэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр2|kbd|псалъэпкъ=н}}
{{мыхьэнэ}}
#Зэрыплъэу, зэрилъагъуу цӀыхум, псэущхьэм иӀэр.
#Шыбзэ, чымчыр сыт хуэдэхэм я гъуанэ цӀыкӀухэр, безым иӀэ кумбыгъэ цӀыкӀухэр.
{{щапхъэхэр}}
*Гур мыплъэмэ, нэм илъагъукъым.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
* Нэм илъагъур щхьэм и уасэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 90
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Бадзэм и &lt;b&gt;нэр&lt;/b&gt; жанщ.|| У мухи острые &lt;b&gt;глаза&lt;/b&gt;.|| Flies have got sharp &lt;b&gt;eyes&lt;/b&gt;.
|-
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 175
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ си &lt;b&gt;нэр&lt;/b&gt; мэуз. || У меня болят &lt;b&gt;глаза&lt;/b&gt;. || My &lt;b&gt;eyes&lt;/b&gt; hurt.
|-
! !! !! нап. 178
|-
| Сэ зэзгъэплъынут &lt;b&gt;нэм&lt;/b&gt; еӀэзэ дохутырыр. || Я бы хотел показаться &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;. || I would like to see an &lt;b&gt;eye&lt;/b&gt; doctor.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ &lt;b&gt;нэм&lt;/b&gt; еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;, чтобы подобрать себе очки. || You need to see an &lt;b&gt;eye&lt;/b&gt; doctor to choose your glasses.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| КхъыӀэ, си &lt;b&gt;нэм&lt;/b&gt; къысхуеплъ. || Проверь(-те), пожалуйста, мое &lt;b&gt;зрение&lt;/b&gt;. || Please check my &lt;b&gt;vision&lt;/b&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}
{{зэпхахэр}}
*Шыбзэм и нэ.
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр.
*Мастэм и нэ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэ: 1. eye 2. opening, hole, eye, cell in sth
*Шыбзэм и нэ: the openings of a sieve
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр: bees put the honey in the comb cells and seal them with wax.
*Мастэм и нэ: the eye of a needle
{{урысыбзэ}}
*нэ: 1. глаз 2. отверстие, ячейка, ушко в чём-л.
*Шыбзэм и нэ: отверстия сита
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр: пчелы кладут мед в ячейках сот и заделывают воском.
*Мастэм и нэ: ушко иголки
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Нэ гъэцӀуун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} begin shining or sparkling - about eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} засиять, заблестеть - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ дазэкӀэ темыгъэплъэн (емыгъэлъагъун)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} like one’s ears, not to see sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не видать как своих ушей кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ джабэкӀэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sideways, crosswise at sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} коситься на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ жан====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} good eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хорошее зрение.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [Анэм:] - Уэ уи нэ цӀыкӀухэр нэ жанщи Зыгуэрхэр плъагъумэ къызжыӀэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Акъ. З.}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sharp, penetrating look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} острый, проницательный взгляд.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ жей къекӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} one’s eyes keep closing; be falling to sleep
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза слипаются у кого-л.; клонит ко сну.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ ирегъэщӀыжын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} make sb envy sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вызвать зависть у кого-л. чем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Мэремкъаныр нысашэ жиӀэу хэмытыххэнкӀи хъунт и жэгъуэгъум я нэр ирыригъэщӀыжыну имымурадатэмэ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
====Нэ ищын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} spot, take a liking to sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} заприметить, облюбовать кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Бостейм нэ ищын.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ ищӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to poke or gauge out sb’s eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выколоть глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Пэжым нэ ирещӀ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
====[И] нэ къикӀын (къыхуикӀын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} passionately desire or want sth, long for sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} страстно желать, хотеть что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Псоми я нэ къикӀырт Матхъэнхэ я щӀапӀэжьыр къаплъыхьыну.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====[И] нэ къимыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} displease sb, incur sb’s dislike
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не понравиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ къитӀэтӀу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} with bulging eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вылупив глаза, выпятив глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ лейкӀэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb with special care, attention or respect
{{псалъафэ-урысыбзэ}} с особым вниманием, уважением относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Музыкауэ цӀыкӀухэм а фызыжьыр Инал и анэу къыщащӀэм, нэхь нэ лейкӀэ еплъ хъуащ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
====И нэ и псэу илъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sincerely love, with all one’s heart and soul
{{псалъафэ-урысыбзэ}} любить искренне, от всей души.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Фаризэти и нэ и псэу илъагъуу щытащ Хъаничэ тхьэмыщкӀэр.  {{автор|kbd|имяавтора=Щ. Ам.}}
====Нэ техуэн (къытехуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} put a jinx on sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сглазили.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Сабийм нэ техуащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ утхъуа====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cloudy eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мутные глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бэрокъуэр къыдэплъейри и нэ утхъуар абы триубыдащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Т. Хь.}}
====Нэ фыгъуэ зытрамыгъаплъэм хуэдэщ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} very beautiful, gorgeous, magnificent
{{псалъафэ-урысыбзэ}} очень красивый, великолепный.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ ӀейкӀэ еплъын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}}
         ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ. give sb a stern look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сурово, злобно посмотреть на кого-л.
         ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dislike sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} неприязненно относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Нобэ цӀыхубз къытхыхьэри.. нэхъыжьыр игъэпэжу, нэхъыщӀэм нэ ӀейкӀэ емыплъу.. хъун нысэ тхьэм тхуищӀ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====НэкӀэ зегъэкӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} watch, keep a close eye on sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} наблюдать, пристально следить за кем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэкӀэ пыджэн (епыджын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give sb a spiteful, angry look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} злобно, гневно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэкӀэ уэн (еуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give sb a spiteful, angry look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} злобно, гневно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ЛӀыгъэм зезгъэхьу Унэм ныщесхулӀэкӀэ НэкӀэ укъызоуэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====НэкӀэ шхын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} eat, devour sb with your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} есть, пожирать взглядом, глазами кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look at sb angrily
{{псалъафэ-урысыбзэ}} со злостью смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}&lt;big&gt;Big text&lt;/big&gt;
====НэкӀэ щӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} determine sth approximately, by eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} определить на глаз что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм бжэгъуу (бжэгъукӀэ) щӀэуэн (къыщӀэуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be a bone in sb's throat; be like an eyesore.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать поперёк горла кому-л.; быть как бельмо на глазу.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ХьэтӀэкъущокъуэр лӀакъуэлӀэшхэм я нэм бжэгъуу щӀэуэрт, ауэ тхьэмыщкӀэхэр иригушхуэрт.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэм къегъэжыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes keep running around
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глазки бегают.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Тыкъыр гужьеяуэ и нитӀым адэкӀэмыдэкӀэ кърегъэжыхь.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэм къиубыдым нэс====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} as far as you can see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} насколько хватает глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къиубыдын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze at sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} охватывать взглядом, взором.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къищтэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}}
{{псалъафэ-урысыбзэ}} gaze at sth
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ЗыхуэмышыӀэр Ӏэбжьанэм доплъэ, И лъэр щыувыр и нэм къимыщтэ, Ӏуэхуу къытехьуэм гъунэ имыӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====Нэм къищтэр (къиубыдыр, къиплъысыр, къиплъыхьыр)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} everything around; everything the eye can see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всё вокруг; всё, что охватывает глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм къыфӀэнэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} please, catch sb’s eye 
{{псалъафэ-урысыбзэ}} приглянуться, понравиться кому-л. (букв. зацепиться за глаза).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Зэрылэ нэм къыфӀэнэу хъуар дурэшплӀэрэшым дигъапщкӀуэу щӀидзащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къ. Хь.}}
====[И] нэм къыфӀэщӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} seem, appear to sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} показаться, померещиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм къыщипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not see anything in front of you (for example, out of anger)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ничего не видеть перед собой (напр. от гнева).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      И занщӀэр и гъуэгуу шур мажэ, мажэ и нэм къыщипхъуауэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Щ. Ӏ.}}
====Нэм къыщхьэрипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not see anything in front of you (for example, out of anger)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ничего не видеть перед собой (напр. от гнева).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къыщӀэуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be obvious, apparent (literally: gauge out your eyes)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} быть очевидным (букв. колоть глаза).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэӀэбэр (къыщӀэӀэбэр) мылъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} even if you gouge out your eyes, you can't see anything.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хоть глаза выколи, ни зги не видать.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Нэм къыщӀэӀэбэр умылъагъуу жэщыр кӀыфӀт.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къыӀуидзэн====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be visible, open up (about a view)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} открываться взору
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be obvious, strike the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Тафэщ, тафэщ нэм къыӀуидзэр.  {{автор|kbd|имяавтора=Е. К.}}
====Нэм къыӀуимыхьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} displease sb, incur sb’s dislike
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не понравиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм лыбод трищӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get bored, fed up, be like an eyesore.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} надоесть, осточертеть, быть как бельмо на глазу.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм лъы къытелъэдэн (телъэдэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes became bloodshot.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза кровью налились.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      ЩӀалэм и нэм лъыр къытелъэдауэ зешхыж.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм лъы щӀэгъэупӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} beat sb up hard, cruelly
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сильно, жестоко избить кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм пшагъуэ къытрихьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} everything blurred in sb's eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} помутилось в глазах у кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Сэры си нэм пшагъуэр къытрихьащи, щӀыӀэ техьэгъуэм сызэщӀиубыда хуэдэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Лъэб.}}
====Нэм пшагъуэ къыщӀихьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} frown, grow angry
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хмуриться, сердиться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм пшатхъуэ къытрихуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} frown, grow angry
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хмуриться, сердиться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм хуэдэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} desired, beloved, dear (literally: similar to one’s eyes).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} желанный, любимый, дорогой (букв.: подобный своим глазам).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      - Ди нэм ухуэдэщ, ди псэм ухуэдэщ! - жаӀэри Гъудэберд жьантӀэм дагъэтӀысхьащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэм хуэмылъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} harbour dislike for sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} питать неприязнь к кому-чему-л..
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм хуэхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb with sweetness or tenderness
{{псалъафэ-урысыбзэ}} нежно, ласково относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм хъуаскӀэ къыщӀихын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cast thunder and lightning.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} метать громы и молнии.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм цӀу-цӀу къыщӀегъэхын, къыхущӀегъэхын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, give sb a talking to
{{псалъафэ-урысыбзэ}} устроить кому-л. взбучку, нагоняй.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм цӀу-цӀу щӀэгъэӀукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, tell sb off
{{псалъафэ-урысыбзэ}} устроить кому-л. взбучку, нагоняй.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щызу лъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} see, get enough of smb.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} насмотреться вдоволь на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щыщӀэн (кӀэричын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get worse – about one’s eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ухудшиться - о зрении.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэбзеен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} remove sth from sb’s eye with the tongue (a speck)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} удалить языком из чьего-л. глаза (соринку).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм щӀэгъуэнлыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, tell sb off
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сделать нагоняй кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэджэгуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be immediately noticeable, conspicuous (about sth bright, colourful)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза (о чём-л. ярком, пёстром).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хъыджэбзым дыщэкӀэ дауэ къэдабэ бостей дахэ щыгъти нэм щӀэджагуэрт. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Черк. ӀуэрыӀу.}}
====Нэм щӀэлыдэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be immediately noticeable, conspicuous (about sth bright, colourful)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза (о чём-л. ярком, пёстром).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэӀэбэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} right in the eye; candidly, frankly, bluntly
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прямо в глаза, откровенно.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ПащӀэ Бэчмырзэ.. нэм щӀэӀэбэу мыхъумыщӀагъэр игъэлъагъуэу ныкъуэкъуащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====[И] нэм щӀэӀун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} poke sb in the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} тыкать в глаза кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм щӀы имылъагъу(жы)н====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be terribly angry.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} быть страшно разгневанным.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Къурыкъуэ лъэбышэр Хьэмид сымэ щаубыдам, Назыч гуфӀэгъуэшхуэ иӀащ, ауэ ар псэууэ къазэрыӀэщӀэкӀыжар гухэщӀышхуэ хуэхъуауэ и нэм щӀы илъагъужтэкъым.  {{автор|kbd|имяавтора=Д. М.}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not feel your legs under you.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не чуять под собой ног.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Апхуэдэу, си нэм щӀы имылъагъуу, сыжэурэ, хъэхэм гу къыслъатэри сяужь къихьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Япэу лъ. з.}}
====Нэр гъэджэгун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} play with one’s eyes, flirt
{{псалъафэ-урысыбзэ}} играть глазами.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэжанын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze, look at sth intently
{{псалъафэ-урысыбзэ}} пристально смотреть, всматриваться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} open the eyes, see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} раскрыть глаза, посмотреть.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэупӀэрэпӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blink
{{псалъафэ-урысыбзэ}} моргать.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр зэӀыхьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get worse – about eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ухудшиться - о зрении.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====И нэр ису и псэр хэгъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to get extremely thin, only skin and bones left.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} страшно исхудать, остались кожа да кости.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къэлыдын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes lit up
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза загорелись.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къэплъэжын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} come to one's senses, come round, regain consciousness
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прийти в себя
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} breath more freely
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вздохнуть свободнее.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Абы [жылэм] я псыр благъуэм къиутӀыпщыжащ, цӀыхухэм я нэри къэплъэжащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Нарт.}}
====[И] нэр къэпщӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} open up - about the eyes (for example, in a puppy).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} открыться, раскрыться - о глазах (напр. у щенка).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къижын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gawk, stare, gape
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вытаращить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бажэм и нитӀыр къижу зиплъыхьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Дыщэ кӀ.}}
====[И] нэр къилэлын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to become dull or numb - about one’s eyes, one’s look.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} осоловеть - о глазах, взгляде.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къилыдыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} shine, gleam, sparkle – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сверкать, сиять - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къитӀэтӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} bulge out – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выпучиться - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къихун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} knock out an eye.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выбить глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Джэгу пэтрэ нэ къраху.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
====[И] нэр къипхуу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} candidly, frankly, bluntly, straight in the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} честно, прямо, в глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къицӀуукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle, shine, gleam – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} блестеть сверкать - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къицӀыщхъукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle, shine, gleam – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} блестеть сверкать - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къыщипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} panic, become panicky
{{псалъафэ-урысыбзэ}} впасть в панику.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къыщихун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes bulged out of their sockets (for example, from laughter, pain, fright, etc.).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза вылезли из орбит (напр. от смеха, боли, испуга и т. п.).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Шамхъун и нэр къыщихуауэ дыхьэшхырт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб.}}
====[И] нэр къыщыпкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes bulged out of their sockets (for example, from laughter, pain, fright, etc.).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза вылезли из орбит (напр. от смеха, боли, испуга и т. п.).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къыщӀэгъэбырдыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sullenly.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} смотреть исподлобья.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къыщӀэгъэплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sullenly.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} смотреть исподлобья.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр мыупӀэрэпӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not to bat an eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} и глазом не моргнуть.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр мыгъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb badly, mistreat, ill-treat, handle sb without gloves
{{псалъафэ-урысыбзэ}} держать кого-л. в чёрном теле.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр плъэн====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} видеть
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} have fun, have a good time
{{псалъафэ-урысыбзэ}} развлечься, приятно провести время.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр плъызын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare, gaze at a single point
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться, уткнуться в одну точку.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр пӀэпихын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be fascinated by sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} очаровываться кем-чем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Розэ зэмыфэгъухэм я къэгъэгъэгъуэщ - узэплъыныр умыщӀэу нэр пӀэпах.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр тедиен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} take a look at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} остановиться взглядом на ком-чём-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      НапэӀэлъэщӀым кӀуэцӀылъу абы [Хьэцацэ] иӀыгъым ефэндым и нэр занщӀэу тедиящ.  {{автор|kbd|имяавтора=Ж. Б.}}
====Нэр текӀылэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dazzles in the eyes, dance before sb’s eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябит в глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр темыгъэкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not take your eyes off of sb, keep your eyes on sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не спускать глаз с кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр темыпыӀэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} in an instant, the the blink of an eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} в мгновение ока.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр тенэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} glare at sb or sth., keep your eyes on sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} впиться глазами в кого, во что-л., не сводить глаз с кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бабыху хъыджэбзым и натӀэм телъ щхьэц топым и нэр тенащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр теплъызэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Мусэбий и нэр хъыджэбзым теплъызат.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр тепщӀыпщӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dazzles in the eyes, dance before sb’s eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябит в глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хьэсанш щауэм и джатэм нэр топщӀыпщӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. ӀуэрыӀу.}}
====Нэр теубыдэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze at sb or sth, into sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вперить глаза, взгляд, взор в кого, во что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр тӀууэ хуэгъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give to sb scolding; put fear in sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} дать кому-л. нагоняй; навести страх на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр уфӀыцӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} close your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} зажмурить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр хуэгъэӀеин====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look at sb evilly, hostilely
{{псалъафэ-урысыбзэ}} зло, неприязненно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр хуэуфӀыцӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} close your eyes to sth, look through your fingers at sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} закрыть глаза, смотреть сквозь пальцы на что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Абы жиӀэр уэ лэжь, ИщӀэр умыщӀэ, Уи нэр хуэуфӀыцӀ.  {{автор|kbd|имяавтора=П. Б.}}
====Нэр хъуэпскӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сверкнуть - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щыджылын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} ripple in the eyes (from a bright flame, from light).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябить в глазах (от яркого пламени, от света).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Дыхьэрэну мэплъ и нэкӀур, Нэр щоджылыр уӀуплъамэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====Нэр щысыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} слепить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр щыункӀыфӀыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} darkened in the eyes; became ill
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потемнело в глазах, стало дурно.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      А напӀэзыпӀэм Таусэ Трам и нэхэр щыун кӀыфӀыкӀащ.. пхырыху къыфӀэщӀащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр щӀэплъызэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хъусин и нэхэр мэз щӀагъым щӀэплъызэурэ зыкъомрэ щыта нэужьым ежьэри зиплъыхьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Лъэб.}}
====Нэр щӀэукъуэнцӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} squint your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прищурить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щӀэӀуэтыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} rub your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} протереть глаза
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щӀегъэлъэфэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} turn, roll (up) your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} закатывать глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Динэ зэхиуфа и набдзэхэм и нэ фӀыцӀэ лыдхэр щӀригъэлъафэрт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Зы б. з.}}
====[И] нэр щӀым етауэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} downcast eyes, gaze
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потупив глаза, взор.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [КӀукӀуэ] хогупсысыхь, и нэр щӀым етами, зытеувэр имылъагъу хуэдэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэрэ напӀэрэ я зэхуакум (бзэхын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} instantly, in an instant (disappear).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мгновенно, в один миг (исчезнуть).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [Фызыжьым:] - Мастэ сӀыгъар юрэ напӀэрэ я зэхуакум кӀуэдащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====Нэрэ налӀэрэ зэхуэмыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not sleep a wink
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не сомкнуть глаз
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Анусэ цӀыкӀу мыгъуэм жэщ псом нэрэ напӀэрэ зэхуихьакъым..  {{автор|kbd|имяавтора=Хь. А.}}
====Нэрэ Ӏэрэ я зэхуакум====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} instantly, in an instant (disappear).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мгновенно, в один миг (исчезнуть).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэри пэри хьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} demolish everything, sweep away everything in its path (about a seething stream).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всё сносить, сметать на своём пути (о бурном потоке).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Нэри пэри зыхь псышхуэм къыхыхьэну зызыгъэхъэзыр щӀалэр.. [Мыхьэмэт и фызымрэ и шыпхъумрэ] ягъэщӀагъуэу уващ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэхэр зэблэгъэплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} squint your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} косить глаза, взгляд.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хьэ банэ макъыр зэрызэхихыу, тхьэкӀумэкӀыхь анэжьым и гур къилъэтащ, и напӀэхэр тригъауэри и нэхэр зэблигъэплъащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Дыщэ кӀ.}}
====[И] нэхэр зэблэжын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be dazzled; difficult to choose
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза разбежались.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Зыхуэмыубыдыжу абы [Марусхъан] и нэхэр зэблож, гуфӀэу и гур къолъэт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====[Я] нэхэр зэтедиен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at each other
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться друг на друга.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====(И] нэхэр илэлыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to become dull - about one’s eyes, one’s look.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} осоловеть - о глазах, взгляде.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэхэр къиджэгукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} play with one’s eyes, flirt
{{псалъафэ-урысыбзэ}} играть глазами.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ закъуэ====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зы нэ фӀэкӀа зимыӀэ (адыгэ таурыхъхэм хэт Иныжьым хужаӀэ)
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} one-eyed (about a giant in Adyghe tales)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый (о великане в адыгских сказках) 
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Иныжь нэ закъуэ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2. 
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зы нэ лъэныкъуэр нэф.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind in one eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Ди унэшхуэр тӀошхэ-щэшхэщ, ди лэгъунэр шхэгъуэ закъуэщ, ди нэ закъуэр пӀэм къыхоплъ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====нэ зэв====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэр зэв.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} narrow-eyed 
{{псалъафэ-урысыбзэ}} узкоглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ кӀуэцӀ: нэ кӀуэцӀ нашэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cross-eyed
{{псалъафэ-урысыбзэ}} косоглазый.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ лъэныкъуэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэ лъэныкъуэр нэф.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind in one eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ фӀыцӀэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэр фӀыцӀэ.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} black-eyed, with black eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} черноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ хъурей====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэхэр хъурейуэ щыт (цӀыху).
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} round-eyed, with round eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} [человек] с круглыми глазами
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>gdpotiqqgz8mihh17zoy6fu5gi84vec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130044</id>
      <parentid>130043</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58455" sha1="rl1wy1ndbp90gu7j83wsswni9y6pco8" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Menschliches_auge.jpg|нэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр2|kbd|псалъэпкъ=н}}
{{мыхьэнэ}}
#Зэрыплъэу, зэрилъагъуу цӀыхум, псэущхьэм иӀэр.
#Шыбзэ, чымчыр сыт хуэдэхэм я гъуанэ цӀыкӀухэр, безым иӀэ кумбыгъэ цӀыкӀухэр.
{{щапхъэхэр}}
*Гур мыплъэмэ, нэм илъагъукъым.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
* Нэм илъагъур щхьэм и уасэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 90
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Бадзэм и &lt;b&gt;нэр&lt;/b&gt; жанщ.|| У мухи острые &lt;b&gt;глаза&lt;/b&gt;.|| Flies have got sharp &lt;b&gt;eyes&lt;/b&gt;.
|-
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 175
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ си &lt;b&gt;нэр&lt;/b&gt; мэуз. || У меня болят &lt;b&gt;глаза&lt;/b&gt;. || My &lt;b&gt;eyes&lt;/b&gt; hurt.
|-
! !! !! нап. 178
|-
| Сэ зэзгъэплъынут &lt;b&gt;нэм&lt;/b&gt; еӀэзэ дохутырыр. || Я бы хотел показаться &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;. || I would like to see an &lt;b&gt;eye&lt;/b&gt; doctor.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ &lt;b&gt;нэм&lt;/b&gt; еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к &lt;b&gt;окулисту&lt;/b&gt;, чтобы подобрать себе очки. || You need to see an &lt;b&gt;eye&lt;/b&gt; doctor to choose your glasses.
|-
| КхъыӀэ, си &lt;b&gt;нэм&lt;/b&gt; къысхуеплъ. || Проверь(-те), пожалуйста, мое &lt;b&gt;зрение&lt;/b&gt;. || Please check my &lt;b&gt;vision&lt;/b&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}
{{зэпхахэр}}
*Шыбзэм и нэ.
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр.
*Мастэм и нэ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэ: 1. eye 2. opening, hole, eye, cell in sth
*Шыбзэм и нэ: the openings of a sieve
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр: bees put the honey in the comb cells and seal them with wax.
*Мастэм и нэ: the eye of a needle
{{урысыбзэ}}
*нэ: 1. глаз 2. отверстие, ячейка, ушко в чём-л.
*Шыбзэм и нэ: отверстия сита
*Бжьэм хьэкӀуэм иӀэ нэ цӀыкӀухэм фо иракӀэри и щхьэр безкӀэ яуэжыр: пчелы кладут мед в ячейках сот и заделывают воском.
*Мастэм и нэ: ушко иголки
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Нэ гъэцӀуун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} begin shining or sparkling - about eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} засиять, заблестеть - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ дазэкӀэ темыгъэплъэн (емыгъэлъагъун)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} like one’s ears, not to see sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не видать как своих ушей кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ джабэкӀэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sideways, crosswise at sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} коситься на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ жан====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} good eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хорошее зрение.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [Анэм:] - Уэ уи нэ цӀыкӀухэр нэ жанщи Зыгуэрхэр плъагъумэ къызжыӀэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Акъ. З.}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sharp, penetrating look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} острый, проницательный взгляд.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ жей къекӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} one’s eyes keep closing; be falling to sleep
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза слипаются у кого-л.; клонит ко сну.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ ирегъэщӀыжын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} make sb envy sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вызвать зависть у кого-л. чем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Мэремкъаныр нысашэ жиӀэу хэмытыххэнкӀи хъунт и жэгъуэгъум я нэр ирыригъэщӀыжыну имымурадатэмэ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
====Нэ ищын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} spot, take a liking to sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} заприметить, облюбовать кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Бостейм нэ ищын.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ ищӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to poke or gauge out sb’s eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выколоть глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Пэжым нэ ирещӀ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
====[И] нэ къикӀын (къыхуикӀын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} passionately desire or want sth, long for sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} страстно желать, хотеть что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Псоми я нэ къикӀырт Матхъэнхэ я щӀапӀэжьыр къаплъыхьыну.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====[И] нэ къимыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} displease sb, incur sb’s dislike
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не понравиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэ къитӀэтӀу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} with bulging eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вылупив глаза, выпятив глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ лейкӀэ еплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb with special care, attention or respect
{{псалъафэ-урысыбзэ}} с особым вниманием, уважением относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Музыкауэ цӀыкӀухэм а фызыжьыр Инал и анэу къыщащӀэм, нэхь нэ лейкӀэ еплъ хъуащ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
====И нэ и псэу илъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sincerely love, with all one’s heart and soul
{{псалъафэ-урысыбзэ}} любить искренне, от всей души.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Фаризэти и нэ и псэу илъагъуу щытащ Хъаничэ тхьэмыщкӀэр.  {{автор|kbd|имяавтора=Щ. Ам.}}
====Нэ техуэн (къытехуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} put a jinx on sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сглазили.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Сабийм нэ техуащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ утхъуа====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cloudy eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мутные глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бэрокъуэр къыдэплъейри и нэ утхъуар абы триубыдащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Т. Хь.}}
====Нэ фыгъуэ зытрамыгъаплъэм хуэдэщ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} very beautiful, gorgeous, magnificent
{{псалъафэ-урысыбзэ}} очень красивый, великолепный.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэ ӀейкӀэ еплъын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}}
         ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ. give sb a stern look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сурово, злобно посмотреть на кого-л.
         ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      ЛӀыр абы нэ ӀейкӀэ еплъащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dislike sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} неприязненно относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Нобэ цӀыхубз къытхыхьэри.. нэхъыжьыр игъэпэжу, нэхъыщӀэм нэ ӀейкӀэ емыплъу.. хъун нысэ тхьэм тхуищӀ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====НэкӀэ зегъэкӀуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} watch, keep a close eye on sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} наблюдать, пристально следить за кем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэкӀэ пыджэн (епыджын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give sb a spiteful, angry look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} злобно, гневно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэкӀэ уэн (еуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give sb a spiteful, angry look
{{псалъафэ-урысыбзэ}} злобно, гневно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ЛӀыгъэм зезгъэхьу Унэм ныщесхулӀэкӀэ НэкӀэ укъызоуэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====НэкӀэ шхын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} eat, devour sb with your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} есть, пожирать взглядом, глазами кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look at sb angrily
{{псалъафэ-урысыбзэ}} со злостью смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}&lt;big&gt;Big text&lt;/big&gt;
====НэкӀэ щӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} determine sth approximately, by eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} определить на глаз что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм бжэгъуу (бжэгъукӀэ) щӀэуэн (къыщӀэуэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be a bone in sb's throat; be like an eyesore.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать поперёк горла кому-л.; быть как бельмо на глазу.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ХьэтӀэкъущокъуэр лӀакъуэлӀэшхэм я нэм бжэгъуу щӀэуэрт, ауэ тхьэмыщкӀэхэр иригушхуэрт.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэм къегъэжыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes keep running around
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глазки бегают.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Тыкъыр гужьеяуэ и нитӀым адэкӀэмыдэкӀэ кърегъэжыхь.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэм къиубыдым нэс====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} as far as you can see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} насколько хватает глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къиубыдын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze at sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} охватывать взглядом, взором.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къищтэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}}
{{псалъафэ-урысыбзэ}} gaze at sth
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ЗыхуэмышыӀэр Ӏэбжьанэм доплъэ, И лъэр щыувыр и нэм къимыщтэ, Ӏуэхуу къытехьуэм гъунэ имыӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====Нэм къищтэр (къиубыдыр, къиплъысыр, къиплъыхьыр)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} everything around; everything the eye can see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всё вокруг; всё, что охватывает глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм къыфӀэнэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} please, catch sb’s eye 
{{псалъафэ-урысыбзэ}} приглянуться, понравиться кому-л. (букв. зацепиться за глаза).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Зэрылэ нэм къыфӀэнэу хъуар дурэшплӀэрэшым дигъапщкӀуэу щӀидзащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къ. Хь.}}
====[И] нэм къыфӀэщӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} seem, appear to sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} показаться, померещиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм къыщипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not see anything in front of you (for example, out of anger)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ничего не видеть перед собой (напр. от гнева).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      И занщӀэр и гъуэгуу шур мажэ, мажэ и нэм къыщипхъуауэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Щ. Ӏ.}}
====Нэм къыщхьэрипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not see anything in front of you (for example, out of anger)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ничего не видеть перед собой (напр. от гнева).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къыщӀэуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be obvious, apparent (literally: gauge out your eyes)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} быть очевидным (букв. колоть глаза).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэӀэбэр (къыщӀэӀэбэр) мылъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} even if you gouge out your eyes, you can't see anything.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хоть глаза выколи, ни зги не видать.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Нэм къыщӀэӀэбэр умылъагъуу жэщыр кӀыфӀт.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм къыӀуидзэн====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be visible, open up (about a view)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} открываться взору
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be obvious, strike the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Тафэщ, тафэщ нэм къыӀуидзэр.  {{автор|kbd|имяавтора=Е. К.}}
====Нэм къыӀуимыхьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} displease sb, incur sb’s dislike
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не понравиться кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм лыбод трищӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get bored, fed up, be like an eyesore.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} надоесть, осточертеть, быть как бельмо на глазу.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм лъы къытелъэдэн (телъэдэн)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes became bloodshot.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза кровью налились.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      ЩӀалэм и нэм лъыр къытелъэдауэ зешхыж.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм лъы щӀэгъэупӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} beat sb up hard, cruelly
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сильно, жестоко избить кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм пшагъуэ къытрихьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} everything blurred in sb's eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} помутилось в глазах у кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Сэры си нэм пшагъуэр къытрихьащи, щӀыӀэ техьэгъуэм сызэщӀиубыда хуэдэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Лъэб.}}
====Нэм пшагъуэ къыщӀихьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} frown, grow angry
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хмуриться, сердиться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм пшатхъуэ къытрихуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} frown, grow angry
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хмуриться, сердиться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм хуэдэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} desired, beloved, dear (literally: similar to one’s eyes).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} желанный, любимый, дорогой (букв.: подобный своим глазам).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      - Ди нэм ухуэдэщ, ди псэм ухуэдэщ! - жаӀэри Гъудэберд жьантӀэм дагъэтӀысхьащ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэм хуэмылъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} harbour dislike for sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} питать неприязнь к кому-чему-л..
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм хуэхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb with sweetness or tenderness
{{псалъафэ-урысыбзэ}} нежно, ласково относиться к кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм хъуаскӀэ къыщӀихын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cast thunder and lightning.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} метать громы и молнии.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм цӀу-цӀу къыщӀегъэхын, къыхущӀегъэхын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, give sb a talking to
{{псалъафэ-урысыбзэ}} устроить кому-л. взбучку, нагоняй.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм цӀу-цӀу щӀэгъэӀукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, tell sb off
{{псалъафэ-урысыбзэ}} устроить кому-л. взбучку, нагоняй.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щызу лъагъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} see, get enough of smb.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} насмотреться вдоволь на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щыщӀэн (кӀэричын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get worse – about one’s eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ухудшиться - о зрении.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэбзеен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} remove sth from sb’s eye with the tongue (a speck)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} удалить языком из чьего-л. глаза (соринку).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм щӀэгъуэнлыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} scold sb, tell sb off
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сделать нагоняй кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэджэгуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be immediately noticeable, conspicuous (about sth bright, colourful)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза (о чём-л. ярком, пёстром).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хъыджэбзым дыщэкӀэ дауэ къэдабэ бостей дахэ щыгъти нэм щӀэджагуэрт. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Черк. ӀуэрыӀу.}}
====Нэм щӀэлыдэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be immediately noticeable, conspicuous (about sth bright, colourful)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} бросаться в глаза (о чём-л. ярком, пёстром).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэм щӀэӀэбэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} right in the eye; candidly, frankly, bluntly
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прямо в глаза, откровенно.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ПащӀэ Бэчмырзэ.. нэм щӀэӀэбэу мыхъумыщӀагъэр игъэлъагъуэу ныкъуэкъуащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====[И] нэм щӀэӀун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} poke sb in the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} тыкать в глаза кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэм щӀы имылъагъу(жы)н====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be terribly angry.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} быть страшно разгневанным.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Къурыкъуэ лъэбышэр Хьэмид сымэ щаубыдам, Назыч гуфӀэгъуэшхуэ иӀащ, ауэ ар псэууэ къазэрыӀэщӀэкӀыжар гухэщӀышхуэ хуэхъуауэ и нэм щӀы илъагъужтэкъым.  {{автор|kbd|имяавтора=Д. М.}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not feel your legs under you.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не чуять под собой ног.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Апхуэдэу, си нэм щӀы имылъагъуу, сыжэурэ, хъэхэм гу къыслъатэри сяужь къихьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Япэу лъ. з.}}
====Нэр гъэджэгун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} play with one’s eyes, flirt
{{псалъафэ-урысыбзэ}} играть глазами.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэжанын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze, look at sth intently
{{псалъафэ-урысыбзэ}} пристально смотреть, всматриваться.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} open the eyes, see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} раскрыть глаза, посмотреть.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр гъэупӀэрэпӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blink
{{псалъафэ-урысыбзэ}} моргать.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр зэӀыхьэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get worse – about eyesight
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ухудшиться - о зрении.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====И нэр ису и псэр хэгъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to get extremely thin, only skin and bones left.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} страшно исхудать, остались кожа да кости.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къэлыдын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes lit up
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза загорелись.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къэплъэжын====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} come to one's senses, come round, regain consciousness
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прийти в себя
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} breath more freely
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вздохнуть свободнее.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Абы [жылэм] я псыр благъуэм къиутӀыпщыжащ, цӀыхухэм я нэри къэплъэжащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Нарт.}}
====[И] нэр къэпщӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} open up - about the eyes (for example, in a puppy).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} открыться, раскрыться - о глазах (напр. у щенка).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къижын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gawk, stare, gape
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вытаращить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бажэм и нитӀыр къижу зиплъыхьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Дыщэ кӀ.}}
====[И] нэр къилэлын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to become dull or numb - about one’s eyes, one’s look.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} осоловеть - о глазах, взгляде.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къилыдыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} shine, gleam, sparkle – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сверкать, сиять - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къитӀэтӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} bulge out – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выпучиться - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къихун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} knock out an eye.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} выбить глаз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Джэгу пэтрэ нэ къраху.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
====[И] нэр къипхуу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} candidly, frankly, bluntly, straight in the eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} честно, прямо, в глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къицӀуукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle, shine, gleam – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} блестеть сверкать - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къицӀыщхъукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle, shine, gleam – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} блестеть сверкать - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къыщипхъуэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} panic, become panicky
{{псалъафэ-урысыбзэ}} впасть в панику.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр къыщихун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes bulged out of their sockets (for example, from laughter, pain, fright, etc.).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза вылезли из орбит (напр. от смеха, боли, испуга и т. п.).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Шамхъун и нэр къыщихуауэ дыхьэшхырт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб.}}
====[И] нэр къыщыпкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} (his) eyes bulged out of their sockets (for example, from laughter, pain, fright, etc.).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза вылезли из орбит (напр. от смеха, боли, испуга и т. п.).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къыщӀэгъэбырдыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sullenly.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} смотреть исподлобья.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр къыщӀэгъэплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look sullenly.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} смотреть исподлобья.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр мыупӀэрэпӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not to bat an eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} и глазом не моргнуть.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр мыгъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} treat sb badly, mistreat, ill-treat, handle sb without gloves
{{псалъафэ-урысыбзэ}} держать кого-л. в чёрном теле.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр плъэн====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} see
{{псалъафэ-урысыбзэ}} видеть
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} have fun, have a good time
{{псалъафэ-урысыбзэ}} развлечься, приятно провести время.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр плъызын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare, gaze at a single point
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться, уткнуться в одну точку.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр пӀэпихын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be fascinated by sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} очаровываться кем-чем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Розэ зэмыфэгъухэм я къэгъэгъэгъуэщ - узэплъыныр умыщӀэу нэр пӀэпах.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр тедиен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} take a look at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} остановиться взглядом на ком-чём-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      НапэӀэлъэщӀым кӀуэцӀылъу абы [Хьэцацэ] иӀыгъым ефэндым и нэр занщӀэу тедиящ.  {{автор|kbd|имяавтора=Ж. Б.}}
====Нэр текӀылэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dazzles in the eyes, dance before sb’s eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябит в глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр темыгъэкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not take your eyes off of sb, keep your eyes on sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не спускать глаз с кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр темыпыӀэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} in an instant, the the blink of an eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} в мгновение ока.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр тенэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} glare at sb or sth., keep your eyes on sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} впиться глазами в кого, во что-л., не сводить глаз с кого-чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Бабыху хъыджэбзым и натӀэм телъ щхьэц топым и нэр тенащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр теплъызэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Мусэбий и нэр хъыджэбзым теплъызат.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр тепщӀыпщӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} dazzles in the eyes, dance before sb’s eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябит в глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хьэсанш щауэм и джатэм нэр топщӀыпщӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. ӀуэрыӀу.}}
====Нэр теубыдэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} gaze at sb or sth, into sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} вперить глаза, взгляд, взор в кого, во что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр тӀууэ хуэгъэплъэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} give to sb scolding; put fear in sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} дать кому-л. нагоняй; навести страх на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр уфӀыцӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} close your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} зажмурить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр хуэгъэӀеин====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} look at sb evilly, hostilely
{{псалъафэ-урысыбзэ}} зло, неприязненно смотреть на кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр хуэуфӀыцӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} close your eyes to sth, look through your fingers at sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} закрыть глаза, смотреть сквозь пальцы на что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Абы жиӀэр уэ лэжь, ИщӀэр умыщӀэ, Уи нэр хуэуфӀыцӀ.  {{автор|kbd|имяавтора=П. Б.}}
====Нэр хъуэпскӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} sparkle – about the eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сверкнуть - о глазах.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щыджылын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} ripple in the eyes (from a bright flame, from light).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} рябить в глазах (от яркого пламени, от света).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Дыхьэрэну мэплъ и нэкӀур, Нэр щоджылыр уӀуплъамэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
====Нэр щысыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} слепить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====[И] нэр щыункӀыфӀыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} darkened in the eyes; became ill
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потемнело в глазах, стало дурно.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      А напӀэзыпӀэм Таусэ Трам и нэхэр щыун кӀыфӀыкӀащ.. пхырыху къыфӀэщӀащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэр щӀэплъызэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться на кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хъусин и нэхэр мэз щӀагъым щӀэплъызэурэ зыкъомрэ щыта нэужьым ежьэри зиплъыхьащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Лъэб.}}
====Нэр щӀэукъуэнцӀэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} squint your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} прищурить глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щӀэӀуэтыкӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} rub your eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} протереть глаза
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэр щӀегъэлъэфэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} turn, roll (up) your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} закатывать глаза.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Динэ зэхиуфа и набдзэхэм и нэ фӀыцӀэ лыдхэр щӀригъэлъафэрт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Зы б. з.}}
====[И] нэр щӀым етауэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} downcast eyes, gaze
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потупив глаза, взор.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [КӀукӀуэ] хогупсысыхь, и нэр щӀым етами, зытеувэр имылъагъу хуэдэщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэрэ напӀэрэ я зэхуакум (бзэхын)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} instantly, in an instant (disappear).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мгновенно, в один миг (исчезнуть).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [Фызыжьым:] - Мастэ сӀыгъар юрэ напӀэрэ я зэхуакум кӀуэдащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====Нэрэ налӀэрэ зэхуэмыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not sleep a wink
{{псалъафэ-урысыбзэ}} не сомкнуть глаз
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Анусэ цӀыкӀу мыгъуэм жэщ псом нэрэ напӀэрэ зэхуихьакъым..  {{автор|kbd|имяавтора=Хь. А.}}
====Нэрэ Ӏэрэ я зэхуакум====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} instantly, in an instant (disappear).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} мгновенно, в один миг (исчезнуть).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэри пэри хьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} demolish everything, sweep away everything in its path (about a seething stream).
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всё сносить, сметать на своём пути (о бурном потоке).
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Нэри пэри зыхь псышхуэм къыхыхьэну зызыгъэхъэзыр щӀалэр.. [Мыхьэмэт и фызымрэ и шыпхъумрэ] ягъэщӀагъуэу уващ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
====Нэхэр зэблэгъэплъын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} squint your eyes.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} косить глаза, взгляд.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Хьэ банэ макъыр зэрызэхихыу, тхьэкӀумэкӀыхь анэжьым и гур къилъэтащ, и напӀэхэр тригъауэри и нэхэр зэблигъэплъащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Дыщэ кӀ.}}
====[И] нэхэр зэблэжын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} be dazzled; difficult to choose
{{псалъафэ-урысыбзэ}} глаза разбежались.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Зыхуэмыубыдыжу абы [Марусхъан] и нэхэр зэблож, гуфӀэу и гур къолъэт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====[Я] нэхэр зэтедиен====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} stare at each other
{{псалъафэ-урысыбзэ}} уставиться друг на друга.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====(И] нэхэр илэлыхьын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to become dull - about one’s eyes, one’s look.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} осоловеть - о глазах, взгляде.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэхэр къиджэгукӀын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} play with one’s eyes, flirt
{{псалъафэ-урысыбзэ}} играть глазами.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ закъуэ====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зы нэ фӀэкӀа зимыӀэ (адыгэ таурыхъхэм хэт Иныжьым хужаӀэ)
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} one-eyed (about a giant in Adyghe tales)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый (о великане в адыгских сказках) 
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Иныжь нэ закъуэ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
2. 
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зы нэ лъэныкъуэр нэф.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind in one eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Ди унэшхуэр тӀошхэ-щэшхэщ, ди лэгъунэр шхэгъуэ закъуэщ, ди нэ закъуэр пӀэм къыхоплъ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====нэ зэв====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэр зэв.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} narrow-eyed 
{{псалъафэ-урысыбзэ}} узкоглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ кӀуэцӀ: нэ кӀуэцӀ нашэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} cross-eyed
{{псалъафэ-урысыбзэ}} косоглазый.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ лъэныкъуэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэ лъэныкъуэр нэф.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} blind in one eye
{{псалъафэ-урысыбзэ}} одноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ фӀыцӀэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэр фӀыцӀэ.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} black-eyed, with black eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} черноглазый
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====нэ хъурей====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зи нэхэр хъурейуэ щыт (цӀыху).
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} round-eyed, with round eyes
{{псалъафэ-урысыбзэ}} [человек] с круглыми глазами
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>rl1wy1ndbp90gu7j83wsswni9y6pco8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>нэгъуджэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10862</id>
    <revision>
      <id>130008</id>
      <parentid>32664</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2556" sha1="cb1cvqntmo0z7c712ch49qohnzgqc34" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Glasses_black.jpg|нэгъуджэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ'ʁʷǝdᶎɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э + [гъудж] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=нэгъудж}}
{{мыхьэнэ}}
#Нэм щыщӀагъэ иӀэмэ, зэплъыр нэхъыфӀу илъагъун е нэр хъума хъун щхьэкӀэ Ӏуалъхьэ нэрыплъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Къазджэрий.. и нэгъуджэр зыӀуихауэ бэлътоку хужькӀэ илъэщӀырт.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 18
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нанэ, мэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt;. || Бабушка, возьми &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Grandmother, here are &lt;b&gt;the glasses&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 25
|-
| Мыри нанэ и &lt;b&gt;нэгъуджэщ&lt;/b&gt;. || А это &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; бабушки. || And these &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; grandmother’s &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || I need &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэгъуджэ: glasses, spectacles
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: put on (your) glasses
{{урысыбзэ}}
*нэгъуджэ: очки
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: надеть очки
{{библиографие}}</text>
      <sha1>cb1cvqntmo0z7c712ch49qohnzgqc34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130010</id>
      <parentid>130008</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2698" sha1="fle36ygihnf6z4erkfxw8yyvltcy8ab" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Glasses_black.jpg|нэгъуджэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ'ʁʷǝdᶎɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э + [гъудж] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=нэгъудж}}
{{мыхьэнэ}}
#Нэм щыщӀагъэ иӀэмэ, зэплъыр нэхъыфӀу илъагъун е нэр хъума хъун щхьэкӀэ Ӏуалъхьэ нэрыплъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Къазджэрий.. и нэгъуджэр зыӀуихауэ бэлътоку хужькӀэ илъэщӀырт.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 18
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нанэ, мэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt;. || Бабушка, возьми &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Grandmother, here are &lt;b&gt;the glasses&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 25
|-
| Мыри нанэ и &lt;b&gt;нэгъуджэщ&lt;/b&gt;. || А это &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; бабушки. || And these &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; grandmother’s &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || I need &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; къысхухэхыт. || Подбери(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Pick out &lt;b&gt;some glasses&lt;/b&gt; for me.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэгъуджэ: glasses, spectacles
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: put on (your) glasses
{{урысыбзэ}}
*нэгъуджэ: очки
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: надеть очки
{{библиографие}}</text>
      <sha1>fle36ygihnf6z4erkfxw8yyvltcy8ab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130013</id>
      <parentid>130010</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="ebqfc4bioqajoidroblmfkuvhi5ktbn" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Glasses_black.jpg|нэгъуджэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ'ʁʷǝdᶎɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э + [гъудж] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=нэгъудж}}
{{мыхьэнэ}}
#Нэм щыщӀагъэ иӀэмэ, зэплъыр нэхъыфӀу илъагъун е нэр хъума хъун щхьэкӀэ Ӏуалъхьэ нэрыплъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Къазджэрий.. и нэгъуджэр зыӀуихауэ бэлътоку хужькӀэ илъэщӀырт.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 18
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нанэ, мэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt;. || Бабушка, возьми &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Grandmother, here are &lt;b&gt;the glasses&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 25
|-
| Мыри нанэ и &lt;b&gt;нэгъуджэщ&lt;/b&gt;. || А это &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; бабушки. || And these &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; grandmother’s &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || I need &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; къысхухэхыт. || Подбери(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Pick out &lt;b&gt;some glasses&lt;/b&gt; for me.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; кърихэпхыну рецепт уиӀэ? || У тебя (вас) есть рецепт на &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || Do you have a prescription for &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэгъуджэ: glasses, spectacles
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: put on (your) glasses
{{урысыбзэ}}
*нэгъуджэ: очки
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: надеть очки
{{библиографие}}</text>
      <sha1>ebqfc4bioqajoidroblmfkuvhi5ktbn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130018</id>
      <parentid>130013</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3083" sha1="t6cyjqb44zvngo7oxpqoyl9trprygw7" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Glasses_black.jpg|нэгъуджэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ'ʁʷǝdᶎɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э + [гъудж] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=нэгъудж}}
{{мыхьэнэ}}
#Нэм щыщӀагъэ иӀэмэ, зэплъыр нэхъыфӀу илъагъун е нэр хъума хъун щхьэкӀэ Ӏуалъхьэ нэрыплъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Къазджэрий.. и нэгъуджэр зыӀуихауэ бэлътоку хужькӀэ илъэщӀырт.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 18
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нанэ, мэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt;. || Бабушка, возьми &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Grandmother, here are &lt;b&gt;the glasses&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 25
|-
| Мыри нанэ и &lt;b&gt;нэгъуджэщ&lt;/b&gt;. || А это &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; бабушки. || And these &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; grandmother’s &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || I need &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; къысхухэхыт. || Подбери(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Pick out &lt;b&gt;some glasses&lt;/b&gt; for me.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; кърихэпхыну рецепт уиӀэ? || У тебя (вас) есть рецепт на &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || Do you have a prescription for &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;?
|-
| Сыт хуэдэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; узыхуейр? || Какие тебе (вам) нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || What kind of &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; do you need?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэгъуджэ: glasses, spectacles
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: put on (your) glasses
{{урысыбзэ}}
*нэгъуджэ: очки
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: надеть очки
{{библиографие}}</text>
      <sha1>t6cyjqb44zvngo7oxpqoyl9trprygw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130020</id>
      <parentid>130018</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="gkvdm0nr5g3z1vc2ew4p6fuux5um2yy" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Glasses_black.jpg|нэгъуджэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ'ʁʷǝdᶎɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э + [гъудж] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=нэгъудж}}
{{мыхьэнэ}}
#Нэм щыщӀагъэ иӀэмэ, зэплъыр нэхъыфӀу илъагъун е нэр хъума хъун щхьэкӀэ Ӏуалъхьэ нэрыплъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Къазджэрий.. и нэгъуджэр зыӀуихауэ бэлътоку хужькӀэ илъэщӀырт.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 18
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нанэ, мэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt;. || Бабушка, возьми &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Grandmother, here are &lt;b&gt;the glasses&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 25
|-
| Мыри нанэ и &lt;b&gt;нэгъуджэщ&lt;/b&gt;. || А это &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; бабушки. || And these &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; grandmother’s &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || I need &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; къысхухэхыт. || Подбери(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Pick out &lt;b&gt;some glasses&lt;/b&gt; for me.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; кърихэпхыну рецепт уиӀэ? || У тебя (вас) есть рецепт на &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || Do you have a prescription for &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;?
|-
| Сыт хуэдэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; узыхуейр? || Какие тебе (вам) нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || What kind of &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; do you need?
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; фӀыцӀэ къызэтыт. || Дай(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; с темными стеклами. || Give me &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; with dark lenses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэгъуджэ: glasses, spectacles
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: put on (your) glasses
{{урысыбзэ}}
*нэгъуджэ: очки
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: надеть очки
{{библиографие}}</text>
      <sha1>gkvdm0nr5g3z1vc2ew4p6fuux5um2yy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130038</id>
      <parentid>130020</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3618" sha1="21dbe9y0182fspx2tyswb90z35tusxt" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Glasses_black.jpg|нэгъуджэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ'ʁʷǝdᶎɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э + [гъудж] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=нэгъудж}}
{{мыхьэнэ}}
#Нэм щыщӀагъэ иӀэмэ, зэплъыр нэхъыфӀу илъагъун е нэр хъума хъун щхьэкӀэ Ӏуалъхьэ нэрыплъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Къазджэрий.. и нэгъуджэр зыӀуихауэ бэлътоку хужькӀэ илъэщӀырт.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 18
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нанэ, мэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt;. || Бабушка, возьми &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Grandmother, here are &lt;b&gt;the glasses&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 25
|-
| Мыри нанэ и &lt;b&gt;нэгъуджэщ&lt;/b&gt;. || А это &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; бабушки. || And these &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; grandmother’s &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || I need &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; къысхухэхыт. || Подбери(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Pick out &lt;b&gt;some glasses&lt;/b&gt; for me.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; кърихэпхыну рецепт уиӀэ? || У тебя (вас) есть рецепт на &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || Do you have a prescription for &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;?
|-
| Сыт хуэдэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; узыхуейр? || Какие тебе (вам) нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || What kind of &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; do you need?
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; фӀыцӀэ къызэтыт. || Дай(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; с темными стеклами. || Give me &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; with dark lenses.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы подобрать себе &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || You need to see an eye doctor to choose your&lt;/b&gt; &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэгъуджэ: glasses, spectacles
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: put on (your) glasses
{{урысыбзэ}}
*нэгъуджэ: очки
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: надеть очки
{{библиографие}}</text>
      <sha1>21dbe9y0182fspx2tyswb90z35tusxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130039</id>
      <parentid>130038</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3595" sha1="t0lkssh1g9gp9ye6g5olkk8jb7ndkz1" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Glasses_black.jpg|нэгъуджэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ'ʁʷǝdᶎɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э + [гъудж] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=нэгъудж}}
{{мыхьэнэ}}
#Нэм щыщӀагъэ иӀэмэ, зэплъыр нэхъыфӀу илъагъун е нэр хъума хъун щхьэкӀэ Ӏуалъхьэ нэрыплъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Къазджэрий.. и нэгъуджэр зыӀуихауэ бэлътоку хужькӀэ илъэщӀырт.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 18
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нанэ, мэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt;. || Бабушка, возьми &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Grandmother, here are &lt;b&gt;the glasses&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 25
|-
| Мыри нанэ и &lt;b&gt;нэгъуджэщ&lt;/b&gt;. || А это &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; бабушки. || And these &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; grandmother’s &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || I need &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; къысхухэхыт. || Подбери(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Pick out &lt;b&gt;some glasses&lt;/b&gt; for me.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; кърихэпхыну рецепт уиӀэ? || У тебя (вас) есть рецепт на &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || Do you have a prescription for &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;?
|-
| Сыт хуэдэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; узыхуейр? || Какие тебе (вам) нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || What kind of &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; do you need?
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; фӀыцӀэ къызэтыт. || Дай(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; с темными стеклами. || Give me &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; with dark lenses.
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы подобрать себе &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || You need to see an eye doctor to choose your&lt;/b&gt; &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэгъуджэ: glasses, spectacles
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: put on (your) glasses
{{урысыбзэ}}
*нэгъуджэ: очки
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: надеть очки
{{библиографие}}</text>
      <sha1>t0lkssh1g9gp9ye6g5olkk8jb7ndkz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130052</id>
      <parentid>130039</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3775" sha1="r352o2xeydbucxhlx9zy3h1qropi2sj" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Glasses_black.jpg|нэгъуджэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ'ʁʷǝdᶎɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э + [гъудж] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=нэгъудж}}
{{мыхьэнэ}}
#Нэм щыщӀагъэ иӀэмэ, зэплъыр нэхъыфӀу илъагъун е нэр хъума хъун щхьэкӀэ Ӏуалъхьэ нэрыплъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Къазджэрий.. и нэгъуджэр зыӀуихауэ бэлътоку хужькӀэ илъэщӀырт.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 18
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нанэ, мэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt;. || Бабушка, возьми &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Grandmother, here are &lt;b&gt;the glasses&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 25
|-
| Мыри нанэ и &lt;b&gt;нэгъуджэщ&lt;/b&gt;. || А это &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; бабушки. || And these &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; grandmother’s &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || I need &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; къысхухэхыт. || Подбери(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Pick out &lt;b&gt;some glasses&lt;/b&gt; for me.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; кърихэпхыну рецепт уиӀэ? || У тебя (вас) есть рецепт на &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || Do you have a prescription for &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;?
|-
| Сыт хуэдэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; узыхуейр? || Какие тебе (вам) нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || What kind of &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; do you need?
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; фӀыцӀэ къызэтыт. || Дай(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; с темными стеклами. || Give me &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; with dark lenses.
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы подобрать себе &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || You need to see an eye doctor to choose your&lt;/b&gt; &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|-
| Схуэхъун &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; къысхухэх. || Подбери(-те), пожалуйста, мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Please pick out &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; for me.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэгъуджэ: glasses, spectacles
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: put on (your) glasses
{{урысыбзэ}}
*нэгъуджэ: очки
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: надеть очки
{{библиографие}}</text>
      <sha1>r352o2xeydbucxhlx9zy3h1qropi2sj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130060</id>
      <parentid>130052</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3975" sha1="i7uub1cgvl3ba31sszurhwscv4opl8f" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Glasses_black.jpg|нэгъуджэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐ'ʁʷǝdᶎɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[н] + -э + [гъудж] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=нэгъудж}}
{{мыхьэнэ}}
#Нэм щыщӀагъэ иӀэмэ, зэплъыр нэхъыфӀу илъагъун е нэр хъума хъун щхьэкӀэ Ӏуалъхьэ нэрыплъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Къазджэрий.. и нэгъуджэр зыӀуихауэ бэлътоку хужькӀэ илъэщӀырт.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 18
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нанэ, мэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt;. || Бабушка, возьми &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Grandmother, here are &lt;b&gt;the glasses&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 25
|-
| Мыри нанэ и &lt;b&gt;нэгъуджэщ&lt;/b&gt;. || А это &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; бабушки. || And these &lt;b&gt;are&lt;/b&gt; grandmother’s &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || I need &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; къысхухэхыт. || Подбери(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Pick out &lt;b&gt;some glasses&lt;/b&gt; for me.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; кърихэпхыну рецепт уиӀэ? || У тебя (вас) есть рецепт на &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || Do you have a prescription for &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;?
|-
| Сыт хуэдэ &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; узыхуейр? || Какие тебе (вам) нужны &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;? || What kind of &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; do you need?
|-
| &lt;b&gt;Нэгъуджэ&lt;/b&gt; фӀыцӀэ къызэтыт. || Дай(-те) мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt; с темными стеклами. || Give me &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; with dark lenses.
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы подобрать себе &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || You need to see an eye doctor to choose your&lt;/b&gt; &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|-
| Схуэхъун &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; къысхухэх. || Подбери(-те), пожалуйста, мне &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || Please pick out &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt; for me.
|-
| Нэхъри нэхъ ину уэзыгъэлъагъу &lt;b&gt;нэгъуджэ&lt;/b&gt; сыхуейщ. || Мне нужны более сильные &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || I need stronger &lt;b&gt;glasses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэгъуджэ: glasses, spectacles
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: put on (your) glasses
{{урысыбзэ}}
*нэгъуджэ: очки
*Нэгъуджэ зыӀулъхьэн: надеть очки
{{библиографие}}</text>
      <sha1>i7uub1cgvl3ba31sszurhwscv4opl8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>нэхъ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11036</id>
    <revision>
      <id>130056</id>
      <parentid>129546</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4296" sha1="7aa61tarvpv5hhy6sdwaldnp09rqg8o" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЧАСТИЦЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=nɐχ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[нэхъ]}}
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым и щытыкӀэр нэгъуэщӀым зэрыщхьэпрыкӀыр (п. п. фӀагъкӀэ, ӀеягъкӀэ, куэдагъкӀэ) къызэрагъэлъагъуэ, Ӏуэхугъуэр зэгъэщӀыпӀар къызэрыхагъэщ псалъэ.
#мыхъумэ, нэмыщӀ, фӀэкӀ.
{{щапхъэхэр}}
*ЛӀы я нэхъ мыгъуэми Ӏуэхугъуибгъу зэпеч.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Дэнэ деж (&lt;b&gt;нэхъ&lt;/b&gt; гъунэгъу дыдэ) аптекэр? || Где (&lt;b&gt;ближайшая)&lt;/b&gt; аптека? || Where is &lt;b&gt;the (nearest)&lt;/b&gt; pharmacy?&lt;/b&gt;
|-
| Мы уэрамым аптекэ тетщ, &lt;b&gt;нэхъ&lt;/b&gt; уехыӀуэмэ. || Аптека на этой же улице, &lt;b&gt;ниже&lt;/b&gt;. || There is a pharmacy on this same street, &lt;b&gt;further down&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Нэхъри &lt;b&gt;нэхъ&lt;/b&gt; ину уэзыгъэлъагъу нэгъуджэ сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;более&lt;/b&gt; сильные очки. || I need &lt;b&gt;stronger&lt;/b&gt; glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Нэхъ дахэ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэхъ: 1. more, to a greater degree or extent 2. except, unless, perhaps, maybe, only
*Нэхъ дахэ: more beautiful, prettier
{{урысыбзэ}}
*нэхъ: 1. более, больше, в большей степени 2. кроме как, разве что, только
*Нэхъ дахэ: более красивый, красивее, краше
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Нэхъ къэщтэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} prefer sb or sth over sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} предпочесть кого-что-л. кому-чему-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Нэхъ мащӀэрами====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} at least, at the least
{{псалъафэ-урысыбзэ}} по меньшей мере, самое малое.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Къасбот нэф ар жиӀэ щхьэкӀэ, нэхъ мащӀэрами ЛутӀ пщӀэ псыхъэ кӀуэн хуейт.  {{автор|kbd|имяавтора=Д. М.}}
====Нэхъ мыхъуми====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} at least, though
{{псалъафэ-урысыбзэ}} хоть, по крайней мере.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      НэкӀуэжи зы махуэ нэхъ мыхъуми тхуэхьэщӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Нэхъ наплъэ хъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}}
{{псалъафэ-урысыбзэ}} улучшиться, стать лучше (напр. о состоянии больного).
{{псалъафэ-зэпхахэр}} improve, get better (about the condition of sb who is ill)
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>7aa61tarvpv5hhy6sdwaldnp09rqg8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>нэхъри</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11048</id>
    <revision>
      <id>130055</id>
      <parentid>33173</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="hy9pj4p0kzuidm9343udd7krstwp1gl" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=НАРЕЧИЕ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='nɐχri:}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[нэхъ] + -р + -и}}
{{мыхьэнэ}}
#Нэхъ хуабжьу, нэхъ ину.
{{щапхъэхэр}}
*Псы уэр ябгэм и макъыу жьым зэбгрихым Жэнэт и гур нэхъри игъэхыщӀэрт.  {{автор|kbd|имяавтора=Т. Хь.}}
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*нэхъри: more, stronger, to a greater degree, ever more
{{урысыбзэ}}
*нэхъри: ещё больше, ещё сильнее, в большей степени, всё больше
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Нэхъри нэхъ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} more and more, ever more
         Нэхъри нэхъ лъэщу: ever stronger
         Нэхъри нэхъ ерыщу: ever more determinedly
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всё больше и больше.
         Нэхъри нэхъ лъэщу: все сильнее
         Нэхъри нэхъ ерыщу: все упорнее
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Нэхъри нэхъ лъэщу.
      Нэхъри нэхъ ерыщу.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 180
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| &lt;b&gt;Нэхъри&lt;/b&gt; нэхъ ину уэзыгъэлъагъу нэгъуджэ сыхуейщ. || Мне нужны &lt;b&gt;более&lt;/b&gt; сильные очки. || I need &lt;b&gt;stronger&lt;/b&gt; glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>hy9pj4p0kzuidm9343udd7krstwp1gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>си</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11713</id>
    <revision>
      <id>130042</id>
      <parentid>129785</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4767" sha1="f75tzh5vl083dfp0pvvv1d6ep1quq5t" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЕИГЪЭ ПРЕФИКС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=si:}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=с + [и]}}
{{мыхьэнэ}}
#Сысеиныгъэ къэзыгъэлъагъуэ префикс.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 81
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|Тхылъылъэр &lt;b&gt;си&lt;/b&gt;гу ирихьащ. || Ранец &lt;b&gt;мне&lt;/b&gt; понравился. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; liked the book bag.
|-
! !! !! нап. 30
|-
| &lt;b&gt;Си&lt;/b&gt; сэ. || &lt;b&gt;Мой&lt;/b&gt; нож. || &lt;b&gt;My&lt;/b&gt; knife.
|-
! !! !! нап. 84
|-
|| &lt;b&gt;Си&lt;/b&gt; ныбжьэгъу Дахэнагъуэрэ сэрэ дадэ губгъуэм дишащ.|| Дедушка повёл меня с &lt;b&gt;моей&lt;/b&gt; подругой Даханагуой в поле. || Grandfather has taken &lt;b&gt;my&lt;/b&gt; friend Dakhenaghwa and me to the fields.
|-
|| Губгъуэм &lt;b&gt;си&lt;/b&gt; дэлъхур щолажьэ.|| &lt;b&gt;Мой&lt;/b&gt; брат работает в поле.|| &lt;b&gt;My&lt;/b&gt; brother is working in the field.
|-
! !! !! нап. 89
|-
|| &lt;b&gt;Си&lt;/b&gt; анэм хущхъуэ изот.|| Я даю &lt;b&gt;моей&lt;/b&gt; маме лекарство.|| I have given &lt;b&gt;my&lt;/b&gt; mother some medicine.
|-
! !! !! нап. 109
|-
|| ХьэматӀ жеӀэ: — Мыр &lt;b&gt;си&lt;/b&gt;шщ. УемыӀусэ! || Хамат говорит: --Это &lt;b&gt;моя&lt;/b&gt; лошадь. Не трогай! || Hamat says: “This is &lt;b&gt;my&lt;/b&gt; horse. Don’t touch it!”
|-
|| Мадинэ жеӀэ: — Мыр &lt;b&gt;си&lt;/b&gt; мафӀэгущ. УемыӀусэ!|| Мадина говорит:  --Это &lt;b&gt;мой&lt;/b&gt; поезд. Не трогай! || Madina says: “This is &lt;b&gt;my&lt;/b&gt; train. Don’t touch it!”
|-
! !! !! нап. 116
|-
|| &lt;b&gt;Си&lt;/b&gt; шыпхъу нэхъыжь Хьэлиярэ ди анэмрэ блыныр яй, Фаридон ятӀэ кърехьэлӀэ. || &lt;b&gt;Моя&lt;/b&gt; старшая сестра Халия и наша мама белят стену. Фаридон глину подносит. || &lt;b&gt;My&lt;/b&gt; elder sister Haliya and our mother are whitewashing the walls, and Faridon is bringing the whitewash.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 175
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| &lt;b&gt;Си&lt;/b&gt;гу къыдэжыркъым. || &lt;b&gt;Мне&lt;/b&gt; нездоровится. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt;’m not feeling well.
|-
| Сэ &lt;b&gt;си&lt;/b&gt; щхьэр (&lt;b&gt;си&lt;/b&gt; гур, лъатэр, тхьэкӀумэр, тэмакъыр, дзэр, тхыр) мэуз. || &lt;b&gt;У меня&lt;/b&gt; болит голова (сердце, желудок, ухо, горло, зуб, поясница). || &lt;b&gt;I have&lt;/b&gt; a headache (heartache, stomachache, earache, sore throat, toothache, back pain).
|-
| Сэ &lt;b&gt;си&lt;/b&gt; нэр мэуз. || &lt;b&gt;У меня&lt;/b&gt; болят глаза. || &lt;b&gt;My&lt;/b&gt; eyes hurt.
|-
| &lt;b&gt;Си&lt;/b&gt; къэжьын къокӀуэ. || &lt;b&gt;Меня&lt;/b&gt; тошнит. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; feel nauseous.
|-
! !! !! нап. 176
|-
| Сэ сопсчэ, &lt;b&gt;си&lt;/b&gt; тэмакъыр мэуз. || У меня кашель, болит горло. || I have a cough, &lt;b&gt;my&lt;/b&gt; throat hurts.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| КхъыӀэ, &lt;b&gt;си&lt;/b&gt; нэм къысхуеплъ. || Проверь(-те), пожалуйста, &lt;b&gt;мое&lt;/b&gt; зрение. || Please check &lt;b&gt;my&lt;/b&gt; vision.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Си унэ.
*Си къэрал.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*си: possessive prefix functionally equivalent to English my, mine
*Cи унэ: My house
*Cи къэрал: My state (country)
{{урысыбзэ}}
*cи: префикс принадлежности, функционально соответствует русскому «мой»
*Си унэ: Мой дом.
*Си къэрал: Мое государство (страна)
{{библиографие}}</text>
      <sha1>f75tzh5vl083dfp0pvvv1d6ep1quq5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>сыт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11881</id>
    <revision>
      <id>130016</id>
      <parentid>129961</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27324" sha1="8ebtyugwkkkh0keqe8k8vw2gey6lsj1" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЗЭРЫУПЩӀЭ ЦӀЭПАПЩӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=sǝt}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[сыт]}}
{{склоненэ}}
{{скл-цп-сыт|kbd|псалъэпкъ=сыт}}
{{мыхьэнэ}}
#ЦӀыхум къинэмыщӀа адрей псоми ирищӀоупщӀэ.
{{щапхъэхэр}}
*ЩӀым сыт тепсэми, къытепхыжынщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 43
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Кто&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 50
|-
| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Кто/что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 51
|-
| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Кто&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 53
|-
| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 55
|-
| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 57
|-
| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;? || &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 59
|-
| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; ди хадэм итыр? || &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; есть в нашем саду?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is there in our garden?
|-
! !! !! нап. 61
|-
| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;? || &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 62
|-
|| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 67
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; хадэм щыхасар?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt;  посадили в саду? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt;  have they planted in the orchard?
|-
! !! !! нап. 69
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; Ӏэщым ишхыр? || &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; ест скот? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; does livestock eat?
|-
|| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 70
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; хуэдэ жыг щыӀэ мэзым?|| &lt;b&gt;Какие&lt;/b&gt; есть деревья в лесу?|| &lt;b&gt;What kind of&lt;/b&gt; trees are there in the woods?
|-
! !! !! нап. 71
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; Сэтэней ищӀар?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; сделала Сатаней?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; has Sataney done?
|-
! !! !! нап. 72
|-
|| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 75
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; сабийхэм хасэр?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; сажают дети? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; are the children planting?
|-
! !! !! нап. 76
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; къазхэм псым къыхахыр?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; гуси достают из воды? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; are the geese pulling out of the water?
|-
|| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это такое? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 79
|-
|| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 84
|-
|| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 85
|-
|| Абгъуэхэм исыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Кто&lt;/b&gt; сидит в гнёздах?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is there (sitting) in the nests?
|-
|| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 86
|-
|| Хадэм &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt; щыхасар?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; посадили на огороде?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; have they planted in the garden?
|-
|| &lt;b&gt;Мыр&lt;/b&gt; сыт?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 87
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; пхъэгулъейм пытыр?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; висит на сливовом дереве?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is hanging on the plum tree?
|-
! !! !! нап. 89
|-
|| Хэт &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt; илэжьа?|| Кто &lt;b&gt;что&lt;/b&gt; делал?|| Who did &lt;b&gt;what&lt;/b&gt;?
|-
! !! !! нап. 90
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; бадзэхэм зэрахьэр?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; разносят мухи?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; do flies carry?
|-
! !! !! нап. 92
|-
|| Мыр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; это?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is this?
|-
! !! !! нап. 93
|-
|| КъуакӀэр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt; хуэдэ?|| &lt;b&gt;Какова&lt;/b&gt; ложбина?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is the hollow like?
|-
! !! !! нап. 94
|-
|| ЩӀымахуэм дунейр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt; хуэдэ?|| &lt;b&gt;Какова&lt;/b&gt; погода зимой?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is the weather like in winter?
|-
! !! !! нап. 95
|-
|| Псым хъеру &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt; иӀэр?|| &lt;b&gt;Какая&lt;/b&gt; польза есть у воды?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; are the benefits of water?
|-
! !! !! нап. 97
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; фӀы, &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt; Ӏей?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; хорошо, &lt;b&gt;что&lt;/b&gt; плохо?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is good and &lt;b&gt;what&lt;/b&gt; is bad?
|-
! !! !! нап. 99
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; абы ишхыр?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; он ест?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; does it eat?
|-
! !! !! нап. 100
|-
|| Адыгэ пӀастэр &lt;b&gt;сытым&lt;/b&gt; къыхащӀыкӀрэ?|| Из &lt;b&gt;чего&lt;/b&gt; готовится кабардинская паста?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is Kabardian hominy made from?
|-
! !! !! нап. 106
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; Самихь ищӀэр?|| &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; делает Самихь?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; does Samikh do?
|-
! !! !! нап. 107
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; зэман хадэ щащӀэр? || &lt;b&gt;Когда&lt;/b&gt; занимаются огородом. || &lt;b&gt;When&lt;/b&gt; do people work in the garden?
|-
! !! !! нап. 111
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; мамэ ищӀэр? || &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; делает мама? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; does Mama do (is Mama doing)?
|-
! !! !! нап. 114
|-
|| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; кхъухьымкӀэ ящӀэр? || &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; делают с помощью кораблей? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; do people do with ships?
|-
! !! !! нап. 115
|-
|| ЦӀыхухэм абы жраӀэ: — &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; мы кхъужьейхэр зэрыпщӀынур? || Люди ему говорят: &lt;b&gt;что&lt;/b&gt; ты будешь делать с этими грушевыми деревьями? || People say to him: &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; are you going to do with these pear trees?
|-
|| Фэ &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt; хэфсэрэ? || &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; вы сажаете? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; are you planting?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 174
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Валериановэ каплъэхэр &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt; зи уасэр? || &lt;b&gt;Сколько&lt;/b&gt; стоят валериановые капли? || &lt;b&gt;How&lt;/b&gt; much are valerian drops?
|-
! !! !! нап. 175
|-
| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; уи лажьэр? || &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; с тобой (вами)? || &lt;b&gt;What’s&lt;/b&gt; wrong with you?
|-
! !! !! нап. 176
|-
| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; къоузыр? || &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; у тебя (вас) болит?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; hurts?
|-
| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; лъандэрэ уигу къыдэмыжрэ? || &lt;b&gt;Когда&lt;/b&gt; ты (вы) почувствовал(—и) себя плохо? || &lt;b&gt;When&lt;/b&gt; did you start feeling unwell?
|-
! !! !! нап. 179
|-
| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; зэпхьэлӀэну къыбжиӀа дохутырым? || &lt;b&gt;Что&lt;/b&gt; посоветовал врач? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; did the doctor advise?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Сыт мы хьэсэм хэфсэнур?
*сытыт
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*сыт: what? (questions about everything except people)
*Сыт мы хьэсэм хэфсэнур?: what are you going to plant in this garden patch?
*сытыт: why (in the world)?
{{урысыбзэ}}
*сыт: кто? что? (обозначает вопрос обо всем, кроме человека)
*Сыт мы хьэсэм хэфсэнур?: Что ты посадишь на этом садовом участке?
*сытыт: почему же? зачем же?
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Сыт атӀэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} well, you never know
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ну и что же, мало ли что.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Сыт атӀэ жысӀамэ, си псалъэм къезгъэгъэзэжмэ зэфӀэкӀакъэ? {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб.}}
====Сыт и дуней [абы]====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} what a life [he has]!
{{псалъафэ-урысыбзэ}} что [у него] за жизнь!
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Сыт илъэныкъуэкӀи====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} totally, in all respects
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всесторонне, во всех отношениях.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Инал сыт илъэныкъуэкӀи цӀыху зэкӀэлъыкӀуэу щытащ. {{автор|kbd|имяавтора=Н. Ш.}}
====Сыт имыщӀами====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} whatever (he) does
{{псалъафэ-урысыбзэ}} что бы [он] ни делал.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Сэрэсэкъал хьэдэр къызэпиплъыхьащ, ауэ сыт имыщӀами, къыхуэцӀыхуакъым. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Таур. хъыб.}}
====Сыт ищӀыскӀи====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} totally, in all respects
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всесторонне, во всех отношениях.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Сыт ищӀыскӀи Жанусэр къызэрыдихьэхыну щӀыкӀэхэм хъыджэбзым и дэлъхур хуигъэӀущащ. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Таур. хъыб.}}
====Сыт къэмыхъуами, сыт къэмыщӀами====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} whatever may happen, no matter what
{{псалъафэ-урысыбзэ}} что бы ни было, что бы ни случилось.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Сыт и пэрмэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} what’s the use.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} что толку.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      - СлӀожь, жиӀащ Биболэт ину щатэри, - иджы гущӀэгъу пщӀыжкӀэ сыт и пэрмэн? {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. Т.}}
      Си ныбжьэгъум сыщымыжмэ, сыт мы джатэм и пэрмэныр? {{автор|kbd|имяавтора=Щ. А.}}
====Сыт-тӀэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} well, you never know
{{псалъафэ-урысыбзэ}} ну и что же, мало ли что.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [ЛӀыжьым:] - Ар сыт хуэдэми цӀыхущ, - цӀыхум цӀыхугъэ кӀэлъызехьэн хуейщ. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
====Сыт хуэдэми====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} whatever it may be…
{{псалъафэ-урысыбзэ}} какой бы то ни было.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Сыт хуэдэу====
1.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} in exclamatory sentences, it is used to denote the highest measure or degree of an action or state.
         Сыт хуэдэу я гуапэ хъуа абы дызэрыкӀуар! How happy they are that we came there.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} в восклицательных предложениях употребляется при обозначении высшей меры или степени проявления действия, состояния.
         Сыт хуэдэу я гуапэ хъуа абы дызэрыкӀуар! До чего они рады, что мы туда пришли.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Сыт хуэдэу я гуапэ хъуа абы дызэрыкӀуар!
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Жырым хуэдэщ ныбжьэгъугъэр, ар сыт хуэдэу псалъэ лъэщ!  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
2.
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} used with a relative meaning
{{псалъафэ-урысыбзэ}} употребляется с относительным значением.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Сыт хуэдэу дылажьэми, сыт хуэдэу дыпсэуми нэрылъагъущ. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Сыт хуэдэу щытми====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} in any case
{{псалъафэ-урысыбзэ}} как бы то ни было.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      - Сыт хуэдэу щытми, Ӏуэхур кърахьэжьащ, къыщрахьэжьакӀэ, и кӀэм нэгъэсын хуейщ, - жиӀащ Хъэчим. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====Сыт хуэдэхэр====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} and so on
{{псалъафэ-урысыбзэ}} и тому подобные.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      ПылъапӀэм уанэ, бащлъыкъ, щӀакӀуэ, къамышы сыт хуэдэхэр пылъхэт. {{автор|kbd|имяавтора=Д. М.}}
====Сыт хуэӀуа(р)?====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} what’s so bad about that?
{{псалъафэ-урысыбзэ}} что плохого (зазорного) в том?..
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      - АтӀэ умыщӀэм ущӀэупщӀэным сыт хуэӀуар? - жеӀэ фызым. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Черк. таур.}}
====Сыт щыгъуи====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} always, each and every time
{{псалъафэ-урысыбзэ}} всегда, всякий раз.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Уэркъхэр сыт щыгъуи езыхэр зыӀэщӀэлъ тепщэхэм я акъылэгъут. {{автор|kbd|имяавтора=Н. Ш.}}
====Сыт щыгъуи хуэдэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} as always
         Сыт щыгъуи хуэдэу щӀалэр жьыуэ къэтэджащ. As always, the young man got up early.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} как всегда.
         Сыт щыгъуи хуэдэу щӀалэр жьыуэ къэтэджащ. Как всегда, молодой человек рано встал.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Сыт щыгъуи хуэдэу щӀалэр жьыуэ къэтэджащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Сыт щыгъуи хуэмыдэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} as ever
{{псалъафэ-урысыбзэ}} как никогда.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Мыгъэрей гъэмахуэр, сыт щыгъуи хуэмыдэу, щӀыӀэу екӀуэкӀащ. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб.}}
====Сыт щӀа (абы лъандэрэ)====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} it’s been such a long time [since]
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сколько воды утекло [с тех пор].
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Сытым хуэдэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} in exclamatory sentences, it is used to denote the highest measure or degree of an action or state.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} в восклицательных предложениях употребляется при обозначении высшей меры или степени проявления действия, состояния.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====сыт лъанлэрэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Ӏуэхугъуэ гуэрым екӀуэкӀын щыщӀидза зэманым ирищӀоупщӀэ; дапщэщ лъандэрэ.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} since when
{{псалъафэ-урысыбзэ}} с каких пор
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      - Сыт лъандэрэ усымаджэ? - щӀэупщӀащ дохутырыр. {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
====сыт хуэдиз====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зыгуэрым и бжыгъэм ирищӀоупщӀэ; дапщэ.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} how much, how many
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сколько?
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      [Кърым хъаным:] - Сыт хуэдиз зауэлӀи ягъэшэсыфауэ пӀэрэ Къэбэрдейхэм? {{автор|kbd|имяавтора=Къэр. Хь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 174
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Балигъыр (сабийр) &lt;b&gt;сыт&lt;/b&gt; хуэдиз зэфэнур? || &lt;b&gt;Какова&lt;/b&gt; доза для взрослого (ребенка)?  || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is the dose for an adult (a child)?
|-
| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; хуэдиз естыну? || &lt;b&gt;Сколько&lt;/b&gt; нужно уплатить? || &lt;b&gt;How much&lt;/b&gt; do I need to pay?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
====сыт хуэдизрэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зы Ӏуэхугъуэ гуэрым къызэрытригъэзэжа бжыгъэм ирищӀоупщӀэ; дапщэрэ.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} how many times
         Сыт хуэдизрэ бжесӀа?! How many times have I told you?!
{{псалъафэ-урысыбзэ}} сколько раз?
         Сыт хуэдизрэ бжесӀа?! Сколько раз я говорил тебе?!
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Сыт хуэдизрэ бжесӀа?!
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====сыт хуэдэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зыгуэрым и теплъэм, и щытыкӀэм ирищӀоупщӀэ; дапхуэдэ.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} what (kind of, sort of, type of)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} какой?
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 70
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| &lt;b&gt;Сыт хуэдэ&lt;/b&gt;  жыг щыӀэ мэзым?|| &lt;b&gt;Какие&lt;/b&gt;  есть деревья в лесу?|| &lt;b&gt;What kind of&lt;/b&gt;  trees are there in the woods?
|-
! !! !! нап. 82
|-
| Гъатхэм дунейр &lt;b&gt;сыт хуэдэ&lt;/b&gt;? || &lt;b&gt;Какова&lt;/b&gt; погода весной? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is the weather &lt;b&gt;like&lt;/b&gt; in spring?
|-
! !! !! нап. 83
|-
| Гъэмахуэм дунейр &lt;b&gt;сыт хуэдэ&lt;/b&gt;? || &lt;b&gt;Какова&lt;/b&gt; погода летом? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is the weather &lt;b&gt;like&lt;/b&gt; in summer?
|-
! !! !! нап. 84
|-
|| Губгъуэр &lt;b&gt;сыт хуэдэ&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Каково&lt;/b&gt; поле?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is the field &lt;b&gt;like&lt;/b&gt;?
|-
! !! !! нап. 93
|-
|| КъуакӀэр &lt;b&gt;сыт хуэдэ&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Какова&lt;/b&gt; ложбина?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is the hollow &lt;b&gt;like&lt;/b&gt;?
|-
! !! !! нап. 94
|-
|| ЩӀымахуэм дунейр &lt;b&gt;сыт хуэдэ&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Какова&lt;/b&gt; погода зимой?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is the weather &lt;b&gt;like&lt;/b&gt; in winter?
|-
! !! !! нап. 105
|-
|| ЦӀывхэр &lt;b&gt;сыт хуэдэ&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Какие есть&lt;/b&gt; жуки?|| &lt;b&gt;What are&lt;/b&gt; beetles &lt;b&gt;like&lt;/b&gt;?
|-
! !! !! нап. 106
|-
|| ЧыцӀ цӀыкӀур &lt;b&gt;сыт хуэдэ&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Каков&lt;/b&gt; маленький козлёнок?|| &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; is the baby goat &lt;b&gt;like&lt;/b&gt;?
|-
! !! !! нап. 118
|-
|| &lt;b&gt;Сыт хуэдэ&lt;/b&gt; хьэрф абыхэм ятхыр? || &lt;b&gt;Какую&lt;/b&gt; букву они пишут. || &lt;b&gt;Which&lt;/b&gt; letter are they writing?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 178
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; хуэдэ сыхьэт бжыгъэхэра дохутырыр щылажьэр? || В &lt;b&gt;какие&lt;/b&gt; часы принимает врач? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; hours does the doctor see patients?
|-
| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; хуэдэ узыфэ къофыкӀыу жиӀа дохутырым? || &lt;b&gt;Какой&lt;/b&gt; диагноз тебе (вам) поставил врач? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; diagnosis did the doctor give you?
|-
! !! !! нап. 180
|-
| &lt;b&gt;Сыт&lt;/b&gt; хуэдэ нэгъуджэ узыхуейр? || &lt;b&gt;Какие&lt;/b&gt; тебе (вам) нужны очки? || &lt;b&gt;What kind of&lt;/b&gt; glasses do you need?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
====сыт щхьэкӀэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зыгуэрым и щхьэусыгъуэм ирищӀоупщӀэ; сытым къыхэкӀыу, сыт хуэдэ щхьэусыгъуэкӀэ?
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} why? for what reason?
         Сыт щхьэкӀэ угузэва? Why are you worried?
{{псалъафэ-урысыбзэ}} почему?, по какой причине?
         Сыт щхьэкӀэ угузэва? Почему ты беспокоишься?
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Сыт щхьэкӀэ угузэва?
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Щхьэусыгъуэ псалъэуха гуэдзэр псалъэуха пажэм ирепх; сыту жыпӀэмэ.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} because
{{псалъафэ-урысыбзэ}} потому что
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====сыт щыгъуэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} Зэман, пӀалъэ ирищӀоупщӀэ; дапщэщ.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} when?
         Сыт щыгъуэ щӀалэр къыщыкӀуэжыр? When does the young man return?
{{псалъафэ-урысыбзэ}} когда?
         Сыт щыгъуэ щӀалэр къыщыкӀуэжыр? Когда молодой человек возвращается?
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      Сыт щыгъуэ щӀалэр къыщыкӀуэжыр?
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 102
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| &lt;b&gt;Сыт щыгъуэ&lt;/b&gt; мэлыр щащыр?|| &lt;b&gt;Когда&lt;/b&gt; время стрижка овец?|| &lt;b&gt;When&lt;/b&gt; is sheep shearing time?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>8ebtyugwkkkh0keqe8k8vw2gey6lsj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>сэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11903</id>
    <revision>
      <id>130007</id>
      <parentid>129968</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10672" sha1="rwmxl14k9s8fhw08r139wyw9z50ttko" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩХЬЭ ЦӀЭПАПЩӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=sɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[с] + -э}}
{{склоненэ}}
{{цп-1|kbd|псалъэпкъ=с}}
{{мыхьэнэ}}
#Псалъэ жызыӀэм езым и щхьэр кърегъэлъагъуэ.
{{щапхъэхэр}}
*- Сэ сыудкъым, сыубэркъым, - жиӀащ Ӏэдииху, - лӀы и щытхъуи згъэкӀуэдкъым.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Нарт.}}
{{зэпхахэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 47
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Думэсарэрэ &lt;b&gt;сэрэ&lt;/b&gt; дотхэ.|| Думасара &lt;b&gt;и я&lt;/b&gt; пишем.|| Dumasara &lt;b&gt;and I&lt;/b&gt; are writing.
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; сотхэ.|| &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; пишу.|| &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; am writing.
|-
! !! !! нап. 53
|-
| Нанэрэ &lt;b&gt;сэрэ&lt;/b&gt; гыныху хэтсащ.|| Бабушка &lt;b&gt;и я&lt;/b&gt; посадили пастернак.|| Grandmother &lt;b&gt;and I&lt;/b&gt; have planted some parsnip.
|-
! !! !! нап. 63
|-
|| Ар Рифатрэ &lt;b&gt;сэрэ&lt;/b&gt; хэтсащ.|| Его посадили Рифат &lt;b&gt;и я&lt;/b&gt;. || Rifat &lt;b&gt;and I&lt;/b&gt; (have) planted them.
|-
! !! !! нап. 66
|-
|| Ар Зырамыкурэ &lt;b&gt;сэрэ&lt;/b&gt; длащ. || Их покрасили Зырамыкуа &lt;b&gt;и я&lt;/b&gt;. || Zyramykwa &lt;b&gt;and I&lt;/b&gt; have painted it.
|-
! !! !! нап. 80
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; лъэрыжэм сытету къызожыхь. || &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; катаюсь на коньках || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; go skating.
|-
! !! !! нап. 81
|-
| &lt;b&gt;Сэри&lt;/b&gt; дадэ тхылъылъэ къысхуищэхуащ. || Мой дедушка купил &lt;b&gt;мне&lt;/b&gt; ранец, &lt;b&gt;тоже&lt;/b&gt;. || My grandfather has &lt;b&gt;also&lt;/b&gt; bought &lt;b&gt;me&lt;/b&gt; a book bag.
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; сызэреджэ хьэпшыпхэр абы дэслъхьащ. || &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; положил вещи, необходимые для учебы, в мой ранец. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; have put the things I need for studying in my bag.
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; тхылъылъэ дахэ сиӀэщ. || У &lt;b&gt;меня&lt;/b&gt; красивый ранец. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; have got a nice book bag.
|-
! !! !! нап. 84
|-
|| Си ныбжьэгъу Дахэнагъуэрэ &lt;b&gt;сэрэ&lt;/b&gt; дадэ губгъуэм дишащ.|| Дедушка повёл &lt;b&gt;меня с&lt;/b&gt; моей подругой Даханагуой в поле. || Grandfather has taken my friend Dakhenaghwa &lt;b&gt;and me&lt;/b&gt; to the fields.
|-
! !! !! нап. 87
|-
|| Хъанэ &lt;b&gt;сэрэ&lt;/b&gt; пхъэгулъ къыдощып.|| Хана &lt;b&gt;и я&lt;/b&gt; собираем сливу.|| Khana &lt;b&gt;and I&lt;/b&gt; are gathering plums.
|-
! !! !! нап. 91
|-
|| Темырыкъуэ &lt;b&gt;сэрэ&lt;/b&gt; бдзэжьей  дещащ.|| Темырыко &lt;b&gt;и я&lt;/b&gt; поймали рыбу.|| Temyrykhwa &lt;b&gt;and I&lt;/b&gt; have caught some fish.
|-
! !! !! нап. 108
|-
|| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; зы шыпхъурэ дэлъхуитӀрэ сиӀэщ. || У &lt;b&gt;меня&lt;/b&gt; одна сестра и два брата.  || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; have got one sister and two brothers.
|-
|| Надие &lt;b&gt;сэрэ&lt;/b&gt; дызэбгъэдэсщ. || Надия &lt;b&gt;и я&lt;/b&gt; сидим рядом друг с другом.  || Nadia &lt;b&gt;and I&lt;/b&gt; are sitting beside each other.
|-
! !! !! нап. 111
|-
|| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; мамэ зэрыдэм сыкӀэлъоплъ. || &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; наблюдаю за тем, как мама шьёт.|| &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; watch Mama sew.
|-
|| &lt;b&gt;Сэри&lt;/b&gt; сыхуейщ, мамэ хуэдэу, сыдэфу зезгъэсэну. || Как мама, &lt;b&gt;я&lt;/b&gt; также хочу научиться шить. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; want to learn to sew like Mama.
|-
! !! !! нап. 115
|-
|| Дадэ жеӀэ: — &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; сымышхми, нэгъуэщӀхэм яшхынщ, фӀыщӀи къысхуащӀынщ. || Дедушка говорит: -- Хотя &lt;b&gt;я&lt;/b&gt; не поем, другие будут есть, спасибо скажут. || Grandfather says: Although &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; may not eat any, others will eat them and thank me.
|-
! !! !! нап. 116
|-
|| &lt;b&gt;Сэри&lt;/b&gt; садоӀэпыкъу. || &lt;b&gt;Я тоже&lt;/b&gt; помогаю им. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; am helping them, &lt;b&gt;too&lt;/b&gt;.
|-
|| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; блын лъабжьэхэр сой. || &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; белю низы стен. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; am whitewashing the bottoms of the walls.
|-
|| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; а махуэм зы блын и лъабжьэ зящ. || В тот день, &lt;b&gt;я&lt;/b&gt; побелил низ одной стены. || That day &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; whitewashed the bottom of one wall.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; сыхуейщ йод (пенициллин, гу уз хущхъуэ, бжьэхуц, термометр). || &lt;b&gt;Мне&lt;/b&gt; нужен(-а, -ы) йод (пенициллин, сердечные капли, вата, термометр). || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; need iodine (penicillin, heart drops, cotton, a thermometer).
|-
! !! !! нап. 174
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; сыхуейщ гриппым зэреӀэзэ хущхъуэ. || &lt;b&gt;Мне&lt;/b&gt; нужно средство от гриппа. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; need something for the flu.
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; сысымаджэщ. || &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; болен (больна). || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt;’m sick.
|-
! !! !! нап. 175
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; махуэ зыбжанэ хъуауэ сыгукъыдэмыжщ (сызэщымыщхъущ).  || &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; уже несколько дней плохо себя чувствую.  || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt;’ve been feeling unwell for a few days.
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; щӀыӀэ къысхыхьащ. || &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; сильно простудился. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; caught a bad cold.
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; си щхьэр (си гур, лъатэр, тхьэкӀумэр, тэмакъыр, дзэр, тхыр) мэуз. || У &lt;b&gt;меня&lt;/b&gt; болит голова (сердце, желудок, ухо, горло, зуб, поясница). || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; have a headache (heartache, stomachache, earache, sore throat, toothache, back pain).
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; си нэр мэуз. || У &lt;b&gt;меня&lt;/b&gt; болят глаза. || &lt;b&gt;My&lt;/b&gt; eyes hurt.
|-
! !! !! нап. 176
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; сопсчэ, си тэмакъыр мэуз. || &lt;b&gt;У меня&lt;/b&gt; кашель, болит горло. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; have a cough, my throat hurts.
|-
! !! !! нап. 178
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; зэзгъэплъынут нэм еӀэзэ дохутырыр. || &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; бы хотел показаться окулисту. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; would like to see an eye doctor.
|-
! !! !! нап. 179
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; сыузыншэщ. || &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; здоров. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; am healthy.
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; сыузыншэкъым. || &lt;b&gt;Я&lt;/b&gt; нездоров. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; am not healthy.
|-
! !! !! нап. 179
|-
| &lt;b&gt;Сэ&lt;/b&gt; нэгъуджэ сыхуейщ. || &lt;b&gt;Мне&lt;/b&gt; нужны очки. || &lt;b&gt;I&lt;/b&gt; need glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*сэ: I, me
{{урысыбзэ}}
*сэ: я
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Damascus_Bowie.jpg|сэ
Messerbank 2 (fcm).jpg|сэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=sɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[c] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр2|kbd|псалъэпкъ=с}}
{{мыхьэнэ}}
#ЗэрызэпаупщӀ Ӏэмэпсымэ, дзэ Ӏутрэ кӀы иӀэу.
{{щапхъэхэр}}
*Уэрим зыри жимыӀэу къотэдж, сэр сампӀалъэм ирелъхьэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Къу. С.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 30
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Мис &lt;b&gt;сэ&lt;/b&gt;. || Вот &lt;b&gt;нож&lt;/b&gt;. || Here is &lt;b&gt;a knife&lt;/b&gt;.
|-
| &lt;b&gt;Сэр&lt;/b&gt; жанщ. || &lt;b&gt;Нож&lt;/b&gt; острый. || &lt;b&gt;The knife&lt;/b&gt; is sharp.
|-
| Си &lt;b&gt;сэ&lt;/b&gt;. || Мой &lt;b&gt;нож&lt;/b&gt;. || My &lt;b&gt;knife&lt;/b&gt;.
|-
| Уэсмэн и &lt;b&gt;сэр&lt;/b&gt; жанщ. || &lt;b&gt;Нож&lt;/b&gt; Уасмана острая. || Wasman’s &lt;b&gt;knife&lt;/b&gt; is sharp.
|-
! !! !! нап. 31
|-
| зы &lt;b&gt;сэ&lt;/b&gt;.|| один &lt;b&gt;нож&lt;/b&gt;. || one &lt;b&gt;knife&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 100
|-
|| Дия нэужь, пӀастэр &lt;b&gt;сэкӀэ&lt;/b&gt; къыгуагъэж.|| После того, как остынет, пасту нарезают &lt;b&gt;ножом&lt;/b&gt;.|| After it has cooled, the hominy is sliced &lt;b&gt;with a knife&lt;/b&gt;.
|-
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Сэр лъын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*сэ: knife
*Сэр лъын: sharpen, hone a knife
{{урысыбзэ}}
*сэ: нож
*Сэр лъын: точить нож
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====сэ жан====
&lt;Gallery&gt;
Pocket_knives.jpg|сэ жан
Swiss_army_knife_open_20050612_%28cropped%29.jpg|сэ жан
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} ЖыпкӀэ кърахьэкӀ сэ цӀыкӀу.
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} pocket knife, pen knife
{{псалъафэ-урысыбзэ}} перочинный нож
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>rwmxl14k9s8fhw08r139wyw9z50ttko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>уэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12660</id>
    <revision>
      <id>130024</id>
      <parentid>129996</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11112" sha1="ly2qdxsw9diw6phxmrpgupf8fc9w33r" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Detail_of_hail_%285%29.JPG|уэ
Bogota_hailstorm.jpg|уэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=wɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[у] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр2|kbd|псалъэпкъ=у}}
{{мыхьэнэ}}
#Пшэм и псыӀагъэ хьэуам шызэщӀэщтхьауэ щӀым къытехэ мыл хьэдзэхэр.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Уэ пӀащэ.
*Уэм хиубыдэн.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*уэ: hail (precipitation)
*Уэ пӀащэ: large hailstones
*Уэм хиубыдэн: get caught in a hailstorm
{{урысыбзэ}}
*уэ: град
*Уэ пӀащэ: крупный град
*Уэм хиубыдэн: попасть под град
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Уэ къехын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} hail, fall
{{псалъафэ-урысыбзэ}} идти - о граде.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Уэ кърипхъыхын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} hail, fall (about hail)
{{псалъафэ-урысыбзэ}} идти - о граде.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=wɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[у] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр2|kbd|псалъэпкъ=у}}
{{мыхьэнэ}}
#хьэуа, жьы
{{щапхъэхэр}}
*Уэм щыфийуэ къэзыкӀухь, выщхьэм тету «вагъэ зыщӀ» [бзу].  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб. п. и ант.}}
* Губгъуэм уит е уэм ухэт, сымыупщӀэу гум сыпхуешэ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀу. Б.}}
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*уэ: air
{{урысыбзэ}}
*уэ: воздух
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Уэри щӀыри гъэзын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} ransack, turn everything over in search of sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} перевернуть всё в поисках чего-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩХЬЭ ЦӀЭПАПЩӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=wɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[у] + -э}}
{{склоненэ}}
{{цп-1|kbd|псалъэпкъ=у}}
{{мыхьэнэ}}
#Зызыхуагъазэ, зэпсалъэ щхьэ закъуэм и пӀэ иувэ цӀэпапщӀэ псалъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Уэ пщӀэри ещӀэ, езым ищӀэри щӀыгъужщ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 20
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; тхылъ уоджэ. || &lt;b&gt;Ты&lt;/b&gt; читаешь книгу. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; are reading a book.
|-
! !! !! нап. 23
|-
| Нану, &lt;b&gt;уэ&lt;/b&gt; шыр нашэ. || Малыш, отведи свою лошадь || Nanu, &lt;b&gt;you&lt;/b&gt; lead your horse there!
|-
! !! !! нап. 26
|-
| Шэщым шыр &lt;b&gt;уэ&lt;/b&gt; шэ! || &lt;b&gt;Ты&lt;/b&gt; веди лошадь в конюшню! || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; lead the horse to the stable!
|-
! !! !! нап. 27
|-
| Нащ, &lt;b&gt;уэри&lt;/b&gt; уи шыр шэщым шэ!|| Нащ, &lt;b&gt;и ты&lt;/b&gt; веди свою лошадь в конюшню.|| Nash, &lt;b&gt;you&lt;/b&gt; take your horse to the stable, &lt;b&gt;too&lt;/b&gt;!
|-
! !! !! нап. 33
|-
| Ланэ, &lt;b&gt;уэри&lt;/b&gt; лэ. || Лана, &lt;b&gt;и ты&lt;/b&gt; крась. || Lana, &lt;b&gt;you&lt;/b&gt; paint, &lt;b&gt;too&lt;/b&gt;!
|-
| Лашын, &lt;b&gt;уэри&lt;/b&gt; лэ. || Лашын, &lt;b&gt;ты тоже&lt;/b&gt; крась! || Lashin, &lt;b&gt;you&lt;/b&gt; paint (it), &lt;b&gt;too&lt;/b&gt;!
|-
! !! !! нап. 115
|-
|| Кхъужьейхэм къапыкӀауэ зы кхъужьи пшхынукъым &lt;b&gt;уэ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Ты&lt;/b&gt; не съешь ни одной груши, выросшей на этих грушевых деревьях. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; won’t eat a single one of the pears when they do start growing on these pear trees.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 175
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; Ӏэмал имыӀэу дохутыр зэбгъэплъын хуейщ. || &lt;b&gt;Тебе (вам)&lt;/b&gt; необходимо обратиться к врачу. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; need to see a doctor.
|-
! !! !! нап. 176
|-
| &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; тэмакъыдзэ ухъуащ. || У &lt;b&gt;тебя (вас)&lt;/b&gt; ангина. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; have tonsillitis.
|-
! !! !! нап. 177
|-
| &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; мастэ зыхебгъэӀун хуейщ. || &lt;b&gt;Тебе (вам)&lt;/b&gt; нужно сделать укол. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; need to get an injection.
|-
| &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; махуэ зыбжанэкӀэ пӀэм ухэлъын хуейщ. || &lt;b&gt;Тебе (вам)&lt;/b&gt; несколько дней нужно соблюдать постельный режим. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; need to stay in bed for a few days.
|-
| &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; операцэ зебгъэщӀын хуейщ. || &lt;b&gt;Тебе (вам)&lt;/b&gt; необходима операция. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; need surgery.
|-
| &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; ущӀэгузэвэн лъэпкъ убгъэдэлъкъым || Ничего серьезного у &lt;b&gt;тебя (вас)&lt;/b&gt; нет. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; don't have anything serious.
|-
| ИкӀэщӀыпӀэкӀэ &lt;b&gt;уэ&lt;/b&gt; сымаджэщым ущӀэгъуэлъхьэн хуейщ. || &lt;b&gt;Тебя (вас)&lt;/b&gt; надо срочно положить в больницу. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; need to be urgently admitted to hospital.
|-
|  &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; иджыри сымаджэщым ущӀатхыкӀыж хъунукъым. ||  &lt;b&gt;Тебя (вас)&lt;/b&gt; пока нельзя выписать из больницы. ||  &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; can't be discharged from the hospital yet.
|-
| &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; сымаджэщым ущӀэлъмэ, нэхъыфӀщ. || &lt;b&gt;Тебе (вам)&lt;/b&gt; будет лучше в больнице. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt;'ll feel better in the hospital.
|-
! !! !! нап. 178
|-
| Мыгувэу &lt;b&gt;уэ&lt;/b&gt; сымаджэщым ущӀатхыкӀыжынущ. || Скоро &lt;b&gt;тебя (вас)&lt;/b&gt; выпишут из больницы. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt;'ll be discharged from the hospital soon.
|-
! !! !! нап. 179
|-
| &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; тутын (фадэ) уефэ хъунукъым. || &lt;b&gt;Тебе (вам)&lt;/b&gt; нельзя курить (пить). || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; must not smoke (drink).
|-
| Уи узыншагъэмкӀэ &lt;b&gt;уэ&lt;/b&gt; Ӏэмал имыӀэу тутыныр (фадэр) хыфӀэбдзэн хуейщ. || По состоянию здоровья &lt;b&gt;ты (вы)&lt;/b&gt; немедленно должен (должны) перестать курить (пить). || Due to your health condition, &lt;b&gt;you&lt;/b&gt; must immediately stop smoking (drinking).
|-
! !! !! нап. 180
|-
| &lt;b&gt;Уэ&lt;/b&gt; нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || &lt;b&gt;Тебе (вам)&lt;/b&gt; надо к окулисту, чтобы подобрать себе очки. || &lt;b&gt;You&lt;/b&gt; need to see an eye doctor to choose your glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*уэ: you, thou (second person singular personal pronoun)
{{урысыбзэ}}
*уэ: ты
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=МЕЖДОМЕТИЕ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=wɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[у] + -э}}
{{мыхьэнэ}}
#Зыпэмыплъа гуфӀэгъуэ, гъэщӀэгъуэныгъэ е гуауэ къегъэлъагъуэ.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Уэ, дыунэхъущ.
*Уэ, къеблагъэ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*уэ: expresses unexpected joy, surprise, delight, etc.
*Уэ, дыунэхъущ: Oh, we’re goners!
*Уэ, къеблагъэ: Ah,welcome! 
{{урысыбзэ}}
*уэ: выражает неожиданную радость, удивление, восхищение и т. п.
*Уэ, дыунэхъущ: О! Мы пропали!
*Уэ, къеблагъэ: О! Добро пожаловать!
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЧАСТИЦЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=wɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[у] + -э}}
{{мыхьэнэ}}
#Ӏуэхугъуэхэр къыщызэкӀэлъахькӀэ къагъэсэбэп, щӀэгъэхуэбжьэныгъэ зыхэлъ частицэ.
{{щапхъэхэр}}
*Псы ефапӀэм кӀуэхэри, уэ лъагъуэр къамыгъэкъабзамэ, уэ ӀухьэпӀэхэр тэрэз ямыщӀамэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Черк. таур.}}
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*уэ: and (used to connect a sequence of events, phenomena, actions happening one after another)
{{урысыбзэ}}
*уэ: и (употребляется для выражения последовательной смены событий, явлений, действий)
{{библиографие}}</text>
      <sha1>ly2qdxsw9diw6phxmrpgupf8fc9w33r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>фӏыцӏэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13115</id>
    <revision>
      <id>130021</id>
      <parentid>39321</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5445" sha1="b1vql813hfk306trlq7skq2kk1pjjsb" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Color_icon_black.svg|фӏыцӏэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ПЛЪЫФЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='fʹǝtʹsɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[фӀыцӀ] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=фӀыцӀ}}
{{мыхьэнэ}}
#КӀэгъуасэм, фӀамыщӀым и фэ зиӀэ, къарэ.
#Къамылыфэ.
#Жагъуэ.
{{щапхъэхэр}}
*ГъэщӀэгъуэнщ, ахэр [фызхэр] гуащэ зэрыхъуу щхьэфӀэпхыкӀ фӀыцӀэкӀэ я щхьэр фӀапхыкӀыу щӀадзэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Хь. Хь.}}
*ДищӀ илъ сщӀэжыныр къалэн сщӀауэ Изох бий фӀыцӀэм удын гуащӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб.}}
* Шэ фӀыцӀэжьыр къыщытехуэм, Уи гыбзафэри сигу къэкӀат.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 105
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| ЦӀывхэм &lt;b&gt;фӀыцӀи&lt;/b&gt; гъуэжьи яхэтщ.|| Есть среди них жуки &lt;b&gt;черные и&lt;/b&gt; жёлтые.|| Among them there are &lt;b&gt;black and&lt;/b&gt; yellow beetles.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 180
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нэгъуджэ &lt;b&gt;фӀыцӀэ&lt;/b&gt; къызэтыт. || Дай(-те) мне очки &lt;b&gt;с темными стеклами&lt;/b&gt;. || Give me glasses &lt;b&gt;with dark lenses&lt;/b&gt;.
{{зэпхахэр}}
*Вагъэ фӀыцӀэ.
*Пшэ фӀыцӀэ.
*ЩӀалэ фӀыцӀэ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*фӏыцӏэ: 1. black, dark (colour) 2. swarthy 3. hated, despised, loathed
*Вагъэ фӀыцӀэ: black earth (ploghland)
*Пшэ фӀыцӀэ: dark clouds
*ЩӀалэ фӀыцӀэ: swarthy lad
{{урысыбзэ}}
*фӏыцӏэ: 1. чёрный (о цвете) 2. смуглый 3. ненавистный
*Вагъэ фӀыцӀэ: чёрнозём (чёрная пашня)
*Пшэ фӀыцӀэ: тёмные тучи
*ЩӀалэ фӀыцӀэ: смуглый мальчик
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Дзэ фӀыцӀэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} horde, army
{{псалъафэ-урысыбзэ}} полчище
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Щай фӀыцӀэу къимыдзэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not give a damn about sb, think precious little of sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} совсем не считаться с кем-л., в грош не ставить кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='fʹǝtʹsɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[фӀ] + -ы + [цӀ] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=фӀыцӀ}}
{{мыхьэнэ}}
#Щытхъу зыпылъ.
{{щапхъэхэр}}
*Пщым и фӀыцӀэ жызымыӀэм И Ӏэр ину хуегъэдалъэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Щ. А.}}
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*фӏыцӏэ: good name; good reputation
{{урысыбзэ}}
*фӏыцӏэ: добрая слава
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====[И] ФӀыцӀэ Ӏун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}}
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to spread (about glory, sb’s reputation).
         ЩӀалэм и фӀыцӀэ Ӏуащ. The young man’s glory spread.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} распространяться (о славе).
         ЩӀалэм и фӀыцӀэ Ӏуащ. Слава молодого человека распространялась.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      ЩӀалэм и фӀыцӀэ Ӏуащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>b1vql813hfk306trlq7skq2kk1pjjsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130022</id>
      <parentid>130021</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5462" sha1="sfp6meepxrmd4lmx8crb9ia1w9t1yrf" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Color_icon_black.svg|фӏыцӏэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ПЛЪЫФЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='fʹǝtʹsɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[фӀыцӀ] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=фӀыцӀ}}
{{мыхьэнэ}}
#КӀэгъуасэм, фӀамыщӀым и фэ зиӀэ, къарэ.
#Къамылыфэ.
#Жагъуэ.
{{щапхъэхэр}}
*ГъэщӀэгъуэнщ, ахэр [фызхэр] гуащэ зэрыхъуу щхьэфӀэпхыкӀ фӀыцӀэкӀэ я щхьэр фӀапхыкӀыу щӀадзэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Хь. Хь.}}
*ДищӀ илъ сщӀэжыныр къалэн сщӀауэ Изох бий фӀыцӀэм удын гуащӀэ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Къэб.}}
* Шэ фӀыцӀэжьыр къыщытехуэм, Уи гыбзафэри сигу къэкӀат.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 105
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| ЦӀывхэм &lt;b&gt;фӀыцӀи&lt;/b&gt; гъуэжьи яхэтщ.|| Есть среди них жуки &lt;b&gt;черные и&lt;/b&gt; жёлтые.|| Among them there are &lt;b&gt;black and&lt;/b&gt; yellow beetles.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 180
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нэгъуджэ &lt;b&gt;фӀыцӀэ&lt;/b&gt; къызэтыт. || Дай(-те) мне очки &lt;b&gt;с темными стеклами&lt;/b&gt;. || Give me glasses &lt;b&gt;with dark lenses&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Вагъэ фӀыцӀэ.
*Пшэ фӀыцӀэ.
*ЩӀалэ фӀыцӀэ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*фӏыцӏэ: 1. black, dark (colour) 2. swarthy 3. hated, despised, loathed
*Вагъэ фӀыцӀэ: black earth (ploghland)
*Пшэ фӀыцӀэ: dark clouds
*ЩӀалэ фӀыцӀэ: swarthy lad
{{урысыбзэ}}
*фӏыцӏэ: 1. чёрный (о цвете) 2. смуглый 3. ненавистный
*Вагъэ фӀыцӀэ: чёрнозём (чёрная пашня)
*Пшэ фӀыцӀэ: тёмные тучи
*ЩӀалэ фӀыцӀэ: смуглый мальчик
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Дзэ фӀыцӀэ====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} horde, army
{{псалъафэ-урысыбзэ}} полчище
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Щай фӀыцӀэу къимыдзэн====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} not give a damn about sb, think precious little of sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} совсем не считаться с кем-л., в грош не ставить кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='fʹǝtʹsɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[фӀ] + -ы + [цӀ] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=фӀыцӀ}}
{{мыхьэнэ}}
#Щытхъу зыпылъ.
{{щапхъэхэр}}
*Пщым и фӀыцӀэ жызымыӀэм И Ӏэр ину хуегъэдалъэ.  {{автор|kbd|имяавтора=Щ. А.}}
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*фӏыцӏэ: good name; good reputation
{{урысыбзэ}}
*фӏыцӏэ: добрая слава
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====[И] ФӀыцӀэ Ӏун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}}
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to spread (about glory, sb’s reputation).
         ЩӀалэм и фӀыцӀэ Ӏуащ. The young man’s glory spread.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} распространяться (о славе).
         ЩӀалэм и фӀыцӀэ Ӏуащ. Слава молодого человека распространялась.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
      ЩӀалэм и фӀыцӀэ Ӏуащ.
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>sfp6meepxrmd4lmx8crb9ia1w9t1yrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>хуеин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13458</id>
    <revision>
      <id>130009</id>
      <parentid>130003</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6760" sha1="rsh6xsn1ey10o0nga7wqubef2uxfq4l" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=xʷe:'jǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=ху(э)- + [ей] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-стат-хуеин|Глагол лъэмыӏэс &quot;хуеин&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#ФӀэфӀын, хуэныкъуэн.
#Сказуемэ зэхэлъым щыщ Ӏыхьэу къагъэсэбэп.
{{щапхъэхэр}}
*[Мусэ Мэсхьуд жриӀэу:] - Абы хуэдиз щыпщӀэм писыр уащӀын хуеящ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 95
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Псыр къабзэу зехьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;Надо&lt;/b&gt; держать воду чистой.|| Water &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; be kept clean.
|-
|| Псыр дауэ зехьэн &lt;b&gt;хуей&lt;/b&gt;?|| Как &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; держать воду?|| How &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; water be kept?
|-
! !! !! нап. 101
|-
|| &lt;b&gt;Зыхуеину&lt;/b&gt; псори и тхылъылъэм делъхьэри еджапӀэм макӀуэ.|| Он кладет все &lt;b&gt;необходимое&lt;/b&gt; в ранец и идет в школу.|| He puts everything he &lt;b&gt;will need&lt;/b&gt; in his bookbag and goes to school.
|-
! !! !! нап. 111
|-
|| Сэри &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;, мамэ хуэдэу, сыдэфу зезгъэсэну. || Как мама, я также &lt;b&gt;хочу&lt;/b&gt; научиться шить. || I &lt;b&gt;want&lt;/b&gt; to learn to sew like Mama.
|-
! !! !! нап. 116
|-
|| Унэ блыныр и чэзум бъин &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Необходимо&lt;/b&gt; своевременно стены дома белить. || You &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; whitewash the walls of your house in a timely fashion.
|-
|| Унэ блыныр дъин &lt;b&gt;хуейуэ&lt;/b&gt; ди анэм жиӀащ. || Мама сказала, что нам &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; побелить глиной стены дома. || Our mother said that the walls of our house &lt;b&gt;needed&lt;/b&gt; whitewashing.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt; йод (пенициллин, гу уз хущхъуэ, бжьэхуц, термометр). || Мне &lt;b&gt;нужен(-а,-ы)&lt;/b&gt; йод (пенициллин, сердечные капли, вата, термометр). || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; iodine (penicillin, heart drops, cotton, a thermometer).
|-
! !! !! нап. 174
|-
| Сэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt; гриппым зэреӀэзэ хущхъуэ. || Мне &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; средство от гриппа. || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; something for the flu.
|-
| ЗэпхьэлӀэным япэкӀэ утхытхэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Перед употреблением &lt;b&gt;взбалтывать&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Shake&lt;/b&gt; before use.
|-
! !! !! нап. 175
|-
| Уэ Ӏэмал имыӀэу дохутыр зэбгъэплъын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; обратиться к врачу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to see a doctor.
|-
| КӀуэцӀ узхэм еӀэзэ дохутырым (тэмакъ, дзэ узым еӀэзэ дохутырым, хирургым) деж сыщӀыхьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Мне &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; записаться к врачу-терапевту (лору, зубному, хирургу). || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to make an appointment with a general practitioner (ENT, dentist, surgeon).
|-
! !! !! нап. 177
|-
| Уэ мастэ зыхебгъэӀун &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; сделать укол. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to get an injection.
|-
| Уэ махуэ зыбжанэкӀэ пӀэм ухэлъын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) несколько дней &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; соблюдать постельный режим. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to stay in bed for a few days.
|-
| Уэ операцэ зебгъэщӀын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходима&lt;/b&gt; операция. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; surgery.
|-
| ИкӀэщӀыпӀэкӀэ уэ сымаджэщым ущӀэгъуэлъхьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебя (вас) &lt;b&gt;надо&lt;/b&gt; срочно положить в больницу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to be urgently admitted to hospital.
|-
! !! !! нап. 179
|-
| Уи узыншагъэмкӀэ уэ Ӏэмал имыӀэу тутыныр (фадэр) хыфӀэбдзэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || По состоянию здоровья ты (вы) немедленно &lt;b&gt;должен&lt;/b&gt; (должны) перестать курить (пить). || Due to your health condition, you &lt;b&gt;must&lt;/b&gt; immediately stop smoking (drinking).
|-
| Сэ нэгъуджэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;. || Мне &lt;b&gt;нужны&lt;/b&gt; очки. || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*хуеин: 1. want, desire to do sth 2. must, have to, be necessary (used as a part of a compound predicate)
{{урысыбзэ}}
*хуеин: 1. хотеть, желать что-л. 2. должен (употребляется как часть составного сказуемого)
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Зыхуей егъэгъуэтын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} provide sb with what they need
{{псалъафэ-урысыбзэ}} обеспечить необходимым кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>rsh6xsn1ey10o0nga7wqubef2uxfq4l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130019</id>
      <parentid>130009</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6952" sha1="4t807ueb7mxqqwu1bybjhbri9aq8rp6" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=xʷe:'jǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=ху(э)- + [ей] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-стат-хуеин|Глагол лъэмыӏэс &quot;хуеин&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#ФӀэфӀын, хуэныкъуэн.
#Сказуемэ зэхэлъым щыщ Ӏыхьэу къагъэсэбэп.
{{щапхъэхэр}}
*[Мусэ Мэсхьуд жриӀэу:] - Абы хуэдиз щыпщӀэм писыр уащӀын хуеящ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 95
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Псыр къабзэу зехьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;Надо&lt;/b&gt; держать воду чистой.|| Water &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; be kept clean.
|-
|| Псыр дауэ зехьэн &lt;b&gt;хуей&lt;/b&gt;?|| Как &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; держать воду?|| How &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; water be kept?
|-
! !! !! нап. 101
|-
|| &lt;b&gt;Зыхуеину&lt;/b&gt; псори и тхылъылъэм делъхьэри еджапӀэм макӀуэ.|| Он кладет все &lt;b&gt;необходимое&lt;/b&gt; в ранец и идет в школу.|| He puts everything he &lt;b&gt;will need&lt;/b&gt; in his bookbag and goes to school.
|-
! !! !! нап. 111
|-
|| Сэри &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;, мамэ хуэдэу, сыдэфу зезгъэсэну. || Как мама, я также &lt;b&gt;хочу&lt;/b&gt; научиться шить. || I &lt;b&gt;want&lt;/b&gt; to learn to sew like Mama.
|-
! !! !! нап. 116
|-
|| Унэ блыныр и чэзум бъин &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Необходимо&lt;/b&gt; своевременно стены дома белить. || You &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; whitewash the walls of your house in a timely fashion.
|-
|| Унэ блыныр дъин &lt;b&gt;хуейуэ&lt;/b&gt; ди анэм жиӀащ. || Мама сказала, что нам &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; побелить глиной стены дома. || Our mother said that the walls of our house &lt;b&gt;needed&lt;/b&gt; whitewashing.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt; йод (пенициллин, гу уз хущхъуэ, бжьэхуц, термометр). || Мне &lt;b&gt;нужен(-а,-ы)&lt;/b&gt; йод (пенициллин, сердечные капли, вата, термометр). || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; iodine (penicillin, heart drops, cotton, a thermometer).
|-
! !! !! нап. 174
|-
| Сэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt; гриппым зэреӀэзэ хущхъуэ. || Мне &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; средство от гриппа. || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; something for the flu.
|-
| ЗэпхьэлӀэным япэкӀэ утхытхэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Перед употреблением &lt;b&gt;взбалтывать&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Shake&lt;/b&gt; before use.
|-
! !! !! нап. 175
|-
| Уэ Ӏэмал имыӀэу дохутыр зэбгъэплъын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; обратиться к врачу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to see a doctor.
|-
| КӀуэцӀ узхэм еӀэзэ дохутырым (тэмакъ, дзэ узым еӀэзэ дохутырым, хирургым) деж сыщӀыхьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Мне &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; записаться к врачу-терапевту (лору, зубному, хирургу). || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to make an appointment with a general practitioner (ENT, dentist, surgeon).
|-
! !! !! нап. 177
|-
| Уэ мастэ зыхебгъэӀун &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; сделать укол. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to get an injection.
|-
| Уэ махуэ зыбжанэкӀэ пӀэм ухэлъын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) несколько дней &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; соблюдать постельный режим. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to stay in bed for a few days.
|-
| Уэ операцэ зебгъэщӀын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходима&lt;/b&gt; операция. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; surgery.
|-
| ИкӀэщӀыпӀэкӀэ уэ сымаджэщым ущӀэгъуэлъхьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебя (вас) &lt;b&gt;надо&lt;/b&gt; срочно положить в больницу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to be urgently admitted to hospital.
|-
! !! !! нап. 179
|-
| Уи узыншагъэмкӀэ уэ Ӏэмал имыӀэу тутыныр (фадэр) хыфӀэбдзэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || По состоянию здоровья ты (вы) немедленно &lt;b&gt;должен&lt;/b&gt; (должны) перестать курить (пить). || Due to your health condition, you &lt;b&gt;must&lt;/b&gt; immediately stop smoking (drinking).
|-
| Сэ нэгъуджэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;. || Мне &lt;b&gt;нужны&lt;/b&gt; очки. || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; glasses.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Сыт хуэдэ нэгъуджэ &lt;b&gt;узыхуейр&lt;/b&gt;? || Какие &lt;b&gt;тебе (вам) нужны&lt;/b&gt; очки? || What kind of glasses &lt;b&gt;do you need&lt;/b&gt;?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*хуеин: 1. want, desire to do sth 2. must, have to, be necessary (used as a part of a compound predicate)
{{урысыбзэ}}
*хуеин: 1. хотеть, желать что-л. 2. должен (употребляется как часть составного сказуемого)
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Зыхуей егъэгъуэтын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} provide sb with what they need
{{псалъафэ-урысыбзэ}} обеспечить необходимым кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>4t807ueb7mxqqwu1bybjhbri9aq8rp6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130033</id>
      <parentid>130019</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7280" sha1="ck716ip8bfkv6hxj80784rb56hjsm93" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=xʷe:'jǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=ху(э)- + [ей] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-стат-хуеин|Глагол лъэмыӏэс &quot;хуеин&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#ФӀэфӀын, хуэныкъуэн.
#Сказуемэ зэхэлъым щыщ Ӏыхьэу къагъэсэбэп.
{{щапхъэхэр}}
*[Мусэ Мэсхьуд жриӀэу:] - Абы хуэдиз щыпщӀэм писыр уащӀын хуеящ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 95
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Псыр къабзэу зехьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;Надо&lt;/b&gt; держать воду чистой.|| Water &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; be kept clean.
|-
|| Псыр дауэ зехьэн &lt;b&gt;хуей&lt;/b&gt;?|| Как &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; держать воду?|| How &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; water be kept?
|-
! !! !! нап. 101
|-
|| &lt;b&gt;Зыхуеину&lt;/b&gt; псори и тхылъылъэм делъхьэри еджапӀэм макӀуэ.|| Он кладет все &lt;b&gt;необходимое&lt;/b&gt; в ранец и идет в школу.|| He puts everything he &lt;b&gt;will need&lt;/b&gt; in his bookbag and goes to school.
|-
! !! !! нап. 111
|-
|| Сэри &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;, мамэ хуэдэу, сыдэфу зезгъэсэну. || Как мама, я также &lt;b&gt;хочу&lt;/b&gt; научиться шить. || I &lt;b&gt;want&lt;/b&gt; to learn to sew like Mama.
|-
! !! !! нап. 116
|-
|| Унэ блыныр и чэзум бъин &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Необходимо&lt;/b&gt; своевременно стены дома белить. || You &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; whitewash the walls of your house in a timely fashion.
|-
|| Унэ блыныр дъин &lt;b&gt;хуейуэ&lt;/b&gt; ди анэм жиӀащ. || Мама сказала, что нам &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; побелить глиной стены дома. || Our mother said that the walls of our house &lt;b&gt;needed&lt;/b&gt; whitewashing.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt; йод (пенициллин, гу уз хущхъуэ, бжьэхуц, термометр). || Мне &lt;b&gt;нужен(-а,-ы)&lt;/b&gt; йод (пенициллин, сердечные капли, вата, термометр). || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; iodine (penicillin, heart drops, cotton, a thermometer).
|-
! !! !! нап. 174
|-
| Сэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt; гриппым зэреӀэзэ хущхъуэ. || Мне &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; средство от гриппа. || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; something for the flu.
|-
| ЗэпхьэлӀэным япэкӀэ утхытхэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Перед употреблением &lt;b&gt;взбалтывать&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Shake&lt;/b&gt; before use.
|-
! !! !! нап. 175
|-
| Уэ Ӏэмал имыӀэу дохутыр зэбгъэплъын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; обратиться к врачу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to see a doctor.
|-
| КӀуэцӀ узхэм еӀэзэ дохутырым (тэмакъ, дзэ узым еӀэзэ дохутырым, хирургым) деж сыщӀыхьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Мне &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; записаться к врачу-терапевту (лору, зубному, хирургу). || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to make an appointment with a general practitioner (ENT, dentist, surgeon).
|-
! !! !! нап. 177
|-
| Уэ мастэ зыхебгъэӀун &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; сделать укол. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to get an injection.
|-
| Уэ махуэ зыбжанэкӀэ пӀэм ухэлъын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) несколько дней &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; соблюдать постельный режим. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to stay in bed for a few days.
|-
| Уэ операцэ зебгъэщӀын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходима&lt;/b&gt; операция. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; surgery.
|-
| ИкӀэщӀыпӀэкӀэ уэ сымаджэщым ущӀэгъуэлъхьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебя (вас) &lt;b&gt;надо&lt;/b&gt; срочно положить в больницу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to be urgently admitted to hospital.
|-
! !! !! нап. 179
|-
| Уи узыншагъэмкӀэ уэ Ӏэмал имыӀэу тутыныр (фадэр) хыфӀэбдзэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || По состоянию здоровья ты (вы) немедленно &lt;b&gt;должен&lt;/b&gt; (должны) перестать курить (пить). || Due to your health condition, you &lt;b&gt;must&lt;/b&gt; immediately stop smoking (drinking).
|-
| Сэ нэгъуджэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;. || Мне &lt;b&gt;нужны&lt;/b&gt; очки. || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; glasses.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Сыт хуэдэ нэгъуджэ &lt;b&gt;узыхуейр&lt;/b&gt;? || Какие &lt;b&gt;тебе (вам) нужны&lt;/b&gt; очки? || What kind of glasses &lt;b&gt;do you need&lt;/b&gt;?
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) &lt;b&gt;надо&lt;/b&gt; к окулисту, чтобы подобрать себе очки. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to see an eye doctor to choose your glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*хуеин: 1. want, desire to do sth 2. must, have to, be necessary (used as a part of a compound predicate)
{{урысыбзэ}}
*хуеин: 1. хотеть, желать что-л. 2. должен (употребляется как часть составного сказуемого)
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Зыхуей егъэгъуэтын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} provide sb with what they need
{{псалъафэ-урысыбзэ}} обеспечить необходимым кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>ck716ip8bfkv6hxj80784rb56hjsm93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130061</id>
      <parentid>130033</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7480" sha1="7iazzdpk4djnop6i82cqi02sozhmbzq" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=xʷe:'jǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=ху(э)- + [ей] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-стат-хуеин|Глагол лъэмыӏэс &quot;хуеин&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#ФӀэфӀын, хуэныкъуэн.
#Сказуемэ зэхэлъым щыщ Ӏыхьэу къагъэсэбэп.
{{щапхъэхэр}}
*[Мусэ Мэсхьуд жриӀэу:] - Абы хуэдиз щыпщӀэм писыр уащӀын хуеящ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 95
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Псыр къабзэу зехьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;Надо&lt;/b&gt; держать воду чистой.|| Water &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; be kept clean.
|-
|| Псыр дауэ зехьэн &lt;b&gt;хуей&lt;/b&gt;?|| Как &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; держать воду?|| How &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; water be kept?
|-
! !! !! нап. 101
|-
|| &lt;b&gt;Зыхуеину&lt;/b&gt; псори и тхылъылъэм делъхьэри еджапӀэм макӀуэ.|| Он кладет все &lt;b&gt;необходимое&lt;/b&gt; в ранец и идет в школу.|| He puts everything he &lt;b&gt;will need&lt;/b&gt; in his bookbag and goes to school.
|-
! !! !! нап. 111
|-
|| Сэри &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;, мамэ хуэдэу, сыдэфу зезгъэсэну. || Как мама, я также &lt;b&gt;хочу&lt;/b&gt; научиться шить. || I &lt;b&gt;want&lt;/b&gt; to learn to sew like Mama.
|-
! !! !! нап. 116
|-
|| Унэ блыныр и чэзум бъин &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Необходимо&lt;/b&gt; своевременно стены дома белить. || You &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; whitewash the walls of your house in a timely fashion.
|-
|| Унэ блыныр дъин &lt;b&gt;хуейуэ&lt;/b&gt; ди анэм жиӀащ. || Мама сказала, что нам &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; побелить глиной стены дома. || Our mother said that the walls of our house &lt;b&gt;needed&lt;/b&gt; whitewashing.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt; йод (пенициллин, гу уз хущхъуэ, бжьэхуц, термометр). || Мне &lt;b&gt;нужен(-а,-ы)&lt;/b&gt; йод (пенициллин, сердечные капли, вата, термометр). || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; iodine (penicillin, heart drops, cotton, a thermometer).
|-
! !! !! нап. 174
|-
| Сэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt; гриппым зэреӀэзэ хущхъуэ. || Мне &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; средство от гриппа. || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; something for the flu.
|-
| ЗэпхьэлӀэным япэкӀэ утхытхэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Перед употреблением &lt;b&gt;взбалтывать&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Shake&lt;/b&gt; before use.
|-
! !! !! нап. 175
|-
| Уэ Ӏэмал имыӀэу дохутыр зэбгъэплъын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; обратиться к врачу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to see a doctor.
|-
| КӀуэцӀ узхэм еӀэзэ дохутырым (тэмакъ, дзэ узым еӀэзэ дохутырым, хирургым) деж сыщӀыхьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Мне &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; записаться к врачу-терапевту (лору, зубному, хирургу). || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to make an appointment with a general practitioner (ENT, dentist, surgeon).
|-
! !! !! нап. 177
|-
| Уэ мастэ зыхебгъэӀун &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; сделать укол. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to get an injection.
|-
| Уэ махуэ зыбжанэкӀэ пӀэм ухэлъын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) несколько дней &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; соблюдать постельный режим. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to stay in bed for a few days.
|-
| Уэ операцэ зебгъэщӀын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходима&lt;/b&gt; операция. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; surgery.
|-
| ИкӀэщӀыпӀэкӀэ уэ сымаджэщым ущӀэгъуэлъхьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебя (вас) &lt;b&gt;надо&lt;/b&gt; срочно положить в больницу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to be urgently admitted to hospital.
|-
! !! !! нап. 179
|-
| Уи узыншагъэмкӀэ уэ Ӏэмал имыӀэу тутыныр (фадэр) хыфӀэбдзэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || По состоянию здоровья ты (вы) немедленно &lt;b&gt;должен&lt;/b&gt; (должны) перестать курить (пить). || Due to your health condition, you &lt;b&gt;must&lt;/b&gt; immediately stop smoking (drinking).
|-
| Сэ нэгъуджэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;. || Мне &lt;b&gt;нужны&lt;/b&gt; очки. || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; glasses.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Сыт хуэдэ нэгъуджэ &lt;b&gt;узыхуейр&lt;/b&gt;? || Какие &lt;b&gt;тебе (вам) нужны&lt;/b&gt; очки? || What kind of glasses &lt;b&gt;do you need&lt;/b&gt;?
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) &lt;b&gt;надо&lt;/b&gt; к окулисту, чтобы подобрать себе очки. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to see an eye doctor to choose your glasses.
|-
| Нэхъри нэхъ ину уэзыгъэлъагъу нэгъуджэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;. || Мне нужны более сильные &lt;b&gt;очки&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;I need&lt;/b&gt; stronger glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*хуеин: 1. want, desire to do sth 2. must, have to, be necessary (used as a part of a compound predicate)
{{урысыбзэ}}
*хуеин: 1. хотеть, желать что-л. 2. должен (употребляется как часть составного сказуемого)
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Зыхуей егъэгъуэтын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} provide sb with what they need
{{псалъафэ-урысыбзэ}} обеспечить необходимым кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>7iazzdpk4djnop6i82cqi02sozhmbzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130062</id>
      <parentid>130061</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7480" sha1="ba3kulb69qiacj03wnnlimke79flt50" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=xʷe:'jǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=ху(э)- + [ей] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-стат-хуеин|Глагол лъэмыӏэс &quot;хуеин&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#ФӀэфӀын, хуэныкъуэн.
#Сказуемэ зэхэлъым щыщ Ӏыхьэу къагъэсэбэп.
{{щапхъэхэр}}
*[Мусэ Мэсхьуд жриӀэу:] - Абы хуэдиз щыпщӀэм писыр уащӀын хуеящ.  {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class =&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 95
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
|| Псыр къабзэу зехьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;.|| &lt;b&gt;Надо&lt;/b&gt; держать воду чистой.|| Water &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; be kept clean.
|-
|| Псыр дауэ зехьэн &lt;b&gt;хуей&lt;/b&gt;?|| Как &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; держать воду?|| How &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; water be kept?
|-
! !! !! нап. 101
|-
|| &lt;b&gt;Зыхуеину&lt;/b&gt; псори и тхылъылъэм делъхьэри еджапӀэм макӀуэ.|| Он кладет все &lt;b&gt;необходимое&lt;/b&gt; в ранец и идет в школу.|| He puts everything he &lt;b&gt;will need&lt;/b&gt; in his bookbag and goes to school.
|-
! !! !! нап. 111
|-
|| Сэри &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;, мамэ хуэдэу, сыдэфу зезгъэсэну. || Как мама, я также &lt;b&gt;хочу&lt;/b&gt; научиться шить. || I &lt;b&gt;want&lt;/b&gt; to learn to sew like Mama.
|-
! !! !! нап. 116
|-
|| Унэ блыныр и чэзум бъин &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Необходимо&lt;/b&gt; своевременно стены дома белить. || You &lt;b&gt;should&lt;/b&gt; whitewash the walls of your house in a timely fashion.
|-
|| Унэ блыныр дъин &lt;b&gt;хуейуэ&lt;/b&gt; ди анэм жиӀащ. || Мама сказала, что нам &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; побелить глиной стены дома. || Our mother said that the walls of our house &lt;b&gt;needed&lt;/b&gt; whitewashing.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 173
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt; йод (пенициллин, гу уз хущхъуэ, бжьэхуц, термометр). || Мне &lt;b&gt;нужен(-а,-ы)&lt;/b&gt; йод (пенициллин, сердечные капли, вата, термометр). || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; iodine (penicillin, heart drops, cotton, a thermometer).
|-
! !! !! нап. 174
|-
| Сэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt; гриппым зэреӀэзэ хущхъуэ. || Мне &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; средство от гриппа. || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; something for the flu.
|-
| ЗэпхьэлӀэным япэкӀэ утхытхэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Перед употреблением &lt;b&gt;взбалтывать&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Shake&lt;/b&gt; before use.
|-
! !! !! нап. 175
|-
| Уэ Ӏэмал имыӀэу дохутыр зэбгъэплъын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходимо&lt;/b&gt; обратиться к врачу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to see a doctor.
|-
| КӀуэцӀ узхэм еӀэзэ дохутырым (тэмакъ, дзэ узым еӀэзэ дохутырым, хирургым) деж сыщӀыхьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Мне &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; записаться к врачу-терапевту (лору, зубному, хирургу). || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to make an appointment with a general practitioner (ENT, dentist, surgeon).
|-
! !! !! нап. 177
|-
| Уэ мастэ зыхебгъэӀун &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; сделать укол. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to get an injection.
|-
| Уэ махуэ зыбжанэкӀэ пӀэм ухэлъын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) несколько дней &lt;b&gt;нужно&lt;/b&gt; соблюдать постельный режим. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to stay in bed for a few days.
|-
| Уэ операцэ зебгъэщӀын &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) &lt;b&gt;необходима&lt;/b&gt; операция. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; surgery.
|-
| ИкӀэщӀыпӀэкӀэ уэ сымаджэщым ущӀэгъуэлъхьэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || Тебя (вас) &lt;b&gt;надо&lt;/b&gt; срочно положить в больницу. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to be urgently admitted to hospital.
|-
! !! !! нап. 179
|-
| Уи узыншагъэмкӀэ уэ Ӏэмал имыӀэу тутыныр (фадэр) хыфӀэбдзэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;. || По состоянию здоровья ты (вы) немедленно &lt;b&gt;должен&lt;/b&gt; (должны) перестать курить (пить). || Due to your health condition, you &lt;b&gt;must&lt;/b&gt; immediately stop smoking (drinking).
|-
| Сэ нэгъуджэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;. || Мне &lt;b&gt;нужны&lt;/b&gt; очки. || I &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; glasses.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Сыт хуэдэ нэгъуджэ &lt;b&gt;узыхуейр&lt;/b&gt;? || Какие &lt;b&gt;тебе (вам) нужны&lt;/b&gt; очки? || What kind of glasses &lt;b&gt;do you need&lt;/b&gt;?
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн &lt;b&gt;хуейщ&lt;/b&gt;, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) &lt;b&gt;надо&lt;/b&gt; к окулисту, чтобы подобрать себе очки. || You &lt;b&gt;need&lt;/b&gt; to see an eye doctor to choose your glasses.
|-
| Нэхъри нэхъ ину уэзыгъэлъагъу нэгъуджэ &lt;b&gt;сыхуейщ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Мне нужны&lt;/b&gt; более сильные очки. || &lt;b&gt;I need&lt;/b&gt; stronger glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*хуеин: 1. want, desire to do sth 2. must, have to, be necessary (used as a part of a compound predicate)
{{урысыбзэ}}
*хуеин: 1. хотеть, желать что-л. 2. должен (употребляется как часть составного сказуемого)
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Зыхуей егъэгъуэтын====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} provide sb with what they need
{{псалъафэ-урысыбзэ}} обеспечить необходимым кого-что-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>ba3kulb69qiacj03wnnlimke79flt50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>хуэдэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13494</id>
    <revision>
      <id>130017</id>
      <parentid>129955</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6917" sha1="quqkfc2rmtr7wqmgcgy5g1ev3u5x48f" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ПЛЪЫФЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='xʷɐdɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[хуэд] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=хуэд}}
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым теплъэкӀэ, щытыкӀэкӀэ пэгъунэгъу; зыгуэрым ещхь.
{{щапхъэхэр}}
*Абы хуэдэ гугъуехь мащӀэ и фэ дэкӀакъым Лу. {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}}
* А шым хуэдэ зэикӀ ялъэгъуатэкъым.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Адыгэбзэ''', Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984''' !! нап. 82
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Гъатхэм дунейр &lt;b&gt;сыт хуэдэ&lt;/b&gt;? || &lt;b&gt;Какова&lt;/b&gt; погода весной? || &lt;b&gt;What is&lt;/b&gt; the weather &lt;b&gt;like&lt;/b&gt; in spring?
|-
! !! !! нап. 83
|-
| Гъэмахуэм дунейр &lt;b&gt;сыт хуэдэ?&lt;/b&gt; || &lt;b&gt;Какова&lt;/b&gt; погода летом? || &lt;b&gt;What is&lt;/b&gt; the weather &lt;b&gt;like&lt;/b&gt; in summer?
&lt;/b&gt;
|-
! !! !! нап. 84
|-
|| Губгъуэр сыт &lt;b&gt;хуэдэ&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Каково&lt;/b&gt; поле?|| &lt;b&gt;What is&lt;/b&gt; the field &lt;b&gt;like&lt;/b&gt;?
|-
! !! !! нап. 94
|-
|| ЩӀымахуэм дунейр сыт &lt;b&gt;хуэдэ&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Какова&lt;/b&gt; погода зимой?|| What is the weather &lt;b&gt;like&lt;/b&gt; in winter?
|-
! !! !! нап. 105
|-
|| ЦӀывхэр сыт &lt;b&gt;хуэдэ&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Какие&lt;/b&gt;  есть жуки?|| What are beetles &lt;b&gt;like&lt;/b&gt;?
|-
! !! !! нап. 106
|-
|| ЧыцӀ цӀыкӀур сыт &lt;b&gt;хуэдэ&lt;/b&gt;?|| &lt;b&gt;Каков&lt;/b&gt; маленький козлёнок?|| What is the baby goat &lt;b&gt;like&lt;/b&gt;?
|-
! !! !! нап. 118
|-
|| Сыт &lt;b&gt;хуэдэ&lt;/b&gt; хьэрф абыхэм ятхыр? || &lt;b&gt;Какую&lt;/b&gt; букву они пишут. || &lt;b&gt;Which&lt;/b&gt; letter are they writing?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 178
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Сыт &lt;b&gt;хуэдэ&lt;/b&gt; сыхьэт бжыгъэхэра дохутырыр щылажьэр? || В &lt;b&gt;какие&lt;/b&gt; часы принимает врач? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; hours does the doctor see patients?
|-
| Сыт &lt;b&gt;хуэдэ&lt;/b&gt; узыфэ къофыкӀыу жиӀа дохутырым? || &lt;b&gt;Какой&lt;/b&gt; диагноз тебе (вам) поставил врач? || &lt;b&gt;What&lt;/b&gt; diagnosis did the doctor give you?
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Сыт &lt;b&gt;хуэдэ&lt;/b&gt; нэгъуджэ узыхуейр? || &lt;b&gt;Какие&lt;/b&gt; тебе (вам) нужны очки? || &lt;b&gt;What kind of&lt;/b&gt; glasses do you need?
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*хуэдэ: like, similar to sb or sth
{{урысыбзэ}}
*хуэдэ: подобный кому-чему-л., сходный с кем-чем-л.
{{библиографие}}
хуэдэ
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ПОСЛЕЛОГ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='xʷɐdɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[хуэд] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=хуэд}}
{{мыхьэнэ}}
#И пэжыпӀэр ямыщӀэу, хуэгъэфэщауэ зыгуэрым щытепсэлъыхьым деж къагъэсэбэп.
#Зыр зым ирагъапщэу щытепсэлъыхькӀэ къагъэсэбэп.
#Зыгуэрым и бжыгъэ, инагъ, хьэлъагъ къыщагъэлъэгъуэнум деж егъэщхьыгъэ мыхьэнэ къикӀыу къагъэсэбэп.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Жьыбгъэ къепщэн хуэдэ, къуэкӀыпӀэмкӀэ уафэ лъащӀэр пшагъуэт.
*Зыгуэр къакӀуэ хуэдэ?
*Сабий хуэдэ мэджэгу.
*Хуэдэ тӀощӀ.
*Хуэдэ зыбжанэ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*хуэдэ: 1. as if, like 2. like, similar to sth, as if (used in comparative structures) 3. as many as, as much as
*Жьыбгъэ къепщэн хуэдэ, къуэкӀыпӀэмкӀэ уафэ лъащӀэр пшагъуэт: as with a changeable wind, the lower edge of the sky in the East was misty.
*Зыгуэр къакӀуэ хуэдэ?: as if sb came.
*Сабий хуэдэ мэджэгу: (he) is playing like a child
*Хуэдэ тӀощӀ: as many as twenty
*Хуэдэ зыбжанэ: as many as several
{{урысыбзэ}}
*хуэдэ: 1. будто, как будто 2. подобно чему-л., словно, как (употребляется в сравнительных оборотах) 3. столько, сколько...
*Жьыбгъэ къепщэн хуэдэ, къуэкӀыпӀэмкӀэ уафэ лъащӀэр пшагъуэт: как при переменчивом ветре, на востоке нижний край неба затуманился
*Зыгуэр къакӀуэ хуэдэ?: как будто кто-то пришел?
*Сабий хуэдэ мэджэгу: играет как ребёнок
*Хуэдэ тӀощӀ: целых двадцать, до двадцати
*Хуэдэ зыбжанэ: целых несколько, до нескольких
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Хуэдэ къабзэу====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} in precisely the same way, in exactly the same way
{{псалъафэ-урысыбзэ}} точно так же.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
      Инал, япэм зэрыщытам хуэдэ къабзэу, тегушхуат, мурад ищӀам дихьэхауэ иужь итт. {{автор|kbd|имяавтора=КӀ. А.}} 
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>quqkfc2rmtr7wqmgcgy5g1ev3u5x48f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>хуэхъун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13524</id>
    <revision>
      <id>130034</id>
      <parentid>129990</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8759" sha1="mhoekhkgqc1kivdg05y7ysjbv4qp38b" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=xʷɐ'χʷǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=хуэ + [хъу] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-хуэхъун|Глагол лъэмыӏэс &quot;хуэхъун&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым щхьэкӀэ зыгуэр хъун, зыгуэр зыхуейм, зыхуэныкъуэм хуэдэу хъун.
#Зыгуэрым зэрищӀыну хуейм хуэдэу хъун.
#Зыгуэрым хуэфӀу, инагъ-цӀыкӀуагъкӀэ, теплъэкӀэ хуэкӀуэу щытын.
#ЛъэкӀын.
{{щапхъэхэр}}
*- Уэ лӀы ухъумэ, мыр шы пхуэхъунщ, - жери фызым и къуэм пщӀэгъуалэжьыр иритри иутӀыпщащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
*[Уэсмэн:] А унэжын! Апхуэдэ бзаджэм цӀыхухэр лӀыщӀэу щӀыхуежьэр сыт? [ЛутӀ:] - Яхуэхъуу хуежьэ уфӀэщӀрэ, яхузмыхъуу хуожьэр нэхъ.  {{автор|kbd|имяавтора=Д. М.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Тутыныр узыншагъэм зэран &lt;b&gt;хуохъу&lt;/b&gt;. || Курение &lt;b&gt;вредит&lt;/b&gt; здоровью. || Smoking &lt;b&gt;is&lt;/b&gt; harmful &lt;b&gt;to&lt;/b&gt; your health.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, &lt;b&gt;пхуэхъун&lt;/b&gt; нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы &lt;b&gt;подобрать себе&lt;/b&gt; очки. || You need &lt;b&gt;to see&lt;/b&gt; an eye &lt;b&gt;doctor&lt;/b&gt; to &lt;b&gt;choose your&lt;/b&gt; glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Благъэ хуэхъун.
*Шырыкъур хуэхъун.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*хуэхъун: 1. become sb to sb (for example, a relative) 2. become what is needed (thanks to sb’s efforts) 3. fit sb (be the right size) 4. be able to act according to one’s own volition or will 
*Благъэ хуэхъун: become sb’s relative
*Шырыкъур хуэхъун: to fit (about boots)
{{урысыбзэ}}
*хуэхъун: 1. стать кем-л. (напр. родственником) кому-л. 2. стать таким как нужно (благодаря чьему-л. старанию, усилию) 3. подойти кому-л. (по размеру), прийтись впору 4. иметь возможность поступать, действовать по своей воле
*Благъэ хуэхъун: стать родственником
*Шырыкъур хуэхъун: прийтись впору (о сапогах)
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Гукъинэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become memorable for sb, remain in sb`s memory.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать памятным для кого-л., остаться в памяти кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Жагъуэгъу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become sb’s enemy
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать недругом кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Зэран хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} damage, harm, bother, hinder sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} повредить, помешать, воспрепятствовать кому-чему-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Къурмэн хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} thank sb for their services
{{псалъафэ-урысыбзэ}} благодарить кого-л. за какие-л. услуги.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Мыгъуэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} end in trouble, become a source of sb’s misery.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} обернуться бедой, стать источником несчастья для кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэӀуасэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get to know sb, get acquainted with sb 2) familiarise yourself, obtain information, acquire a knowledge of sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. познакомиться с кем-л. 2. Ознакомиться, получить  сведения, приобрести знания о чём-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Ныбжьэгъу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become friends with sb, become sb's friend.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} подружиться с кем-л., стать другом кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ПӀалъэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become a habit
{{псалъафэ-урысыбзэ}} войти в привычку
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Телъхьэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} take sb’s side; fall in with sb’s opinion
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать на чью-л. сторону, присоединиться к чьему-л. мнению.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Уэу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become poison for sb, become the bane of sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать отравой для кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Угъурлы хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} bring sb good luck, good fortune
{{псалъафэ-урысыбзэ}} принести счастье кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ЦӀыхугъэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to get acquainted with sb, to meet sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} познакомиться с кем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Ӏыхьэгъу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} 1. become a shareholder, co-owner, 2. become sb’s co-inheritor, co-heir
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. стать чьим-л. пайщиком, дольщиком 2. стать чьим-л. сонаследником.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>mhoekhkgqc1kivdg05y7ysjbv4qp38b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130035</id>
      <parentid>130034</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8745" sha1="e6bwoh2ddu61x1vogbb3pm2dyw91e2x" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=xʷɐ'χʷǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=хуэ + [хъу] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-хуэхъун|Глагол лъэмыӏэс &quot;хуэхъун&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым щхьэкӀэ зыгуэр хъун, зыгуэр зыхуейм, зыхуэныкъуэм хуэдэу хъун.
#Зыгуэрым зэрищӀыну хуейм хуэдэу хъун.
#Зыгуэрым хуэфӀу, инагъ-цӀыкӀуагъкӀэ, теплъэкӀэ хуэкӀуэу щытын.
#ЛъэкӀын.
{{щапхъэхэр}}
*- Уэ лӀы ухъумэ, мыр шы пхуэхъунщ, - жери фызым и къуэм пщӀэгъуалэжьыр иритри иутӀыпщащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
*[Уэсмэн:] А унэжын! Апхуэдэ бзаджэм цӀыхухэр лӀыщӀэу щӀыхуежьэр сыт? [ЛутӀ:] - Яхуэхъуу хуежьэ уфӀэщӀрэ, яхузмыхъуу хуожьэр нэхъ.  {{автор|kbd|имяавтора=Д. М.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Тутыныр узыншагъэм зэран &lt;b&gt;хуохъу&lt;/b&gt;. || Курение &lt;b&gt;вредит&lt;/b&gt; здоровью. || Smoking &lt;b&gt;is&lt;/b&gt; harmful &lt;b&gt;to&lt;/b&gt; your health.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, &lt;b&gt;пхуэхъун&lt;/b&gt; нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы &lt;b&gt;подобрать себе&lt;/b&gt; очки. || You need to see an eye doctor to &lt;b&gt;choose your&lt;/b&gt; glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Благъэ хуэхъун.
*Шырыкъур хуэхъун.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*хуэхъун: 1. become sb to sb (for example, a relative) 2. become what is needed (thanks to sb’s efforts) 3. fit sb (be the right size) 4. be able to act according to one’s own volition or will 
*Благъэ хуэхъун: become sb’s relative
*Шырыкъур хуэхъун: to fit (about boots)
{{урысыбзэ}}
*хуэхъун: 1. стать кем-л. (напр. родственником) кому-л. 2. стать таким как нужно (благодаря чьему-л. старанию, усилию) 3. подойти кому-л. (по размеру), прийтись впору 4. иметь возможность поступать, действовать по своей воле
*Благъэ хуэхъун: стать родственником
*Шырыкъур хуэхъун: прийтись впору (о сапогах)
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Гукъинэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become memorable for sb, remain in sb`s memory.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать памятным для кого-л., остаться в памяти кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Жагъуэгъу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become sb’s enemy
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать недругом кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Зэран хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} damage, harm, bother, hinder sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} повредить, помешать, воспрепятствовать кому-чему-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Къурмэн хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} thank sb for their services
{{псалъафэ-урысыбзэ}} благодарить кого-л. за какие-л. услуги.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Мыгъуэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} end in trouble, become a source of sb’s misery.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} обернуться бедой, стать источником несчастья для кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэӀуасэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get to know sb, get acquainted with sb 2) familiarise yourself, obtain information, acquire a knowledge of sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. познакомиться с кем-л. 2. Ознакомиться, получить  сведения, приобрести знания о чём-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Ныбжьэгъу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become friends with sb, become sb's friend.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} подружиться с кем-л., стать другом кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ПӀалъэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become a habit
{{псалъафэ-урысыбзэ}} войти в привычку
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Телъхьэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} take sb’s side; fall in with sb’s opinion
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать на чью-л. сторону, присоединиться к чьему-л. мнению.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Уэу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become poison for sb, become the bane of sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать отравой для кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Угъурлы хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} bring sb good luck, good fortune
{{псалъафэ-урысыбзэ}} принести счастье кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ЦӀыхугъэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to get acquainted with sb, to meet sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} познакомиться с кем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Ӏыхьэгъу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} 1. become a shareholder, co-owner, 2. become sb’s co-inheritor, co-heir
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. стать чьим-л. пайщиком, дольщиком 2. стать чьим-л. сонаследником.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>e6bwoh2ddu61x1vogbb3pm2dyw91e2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130051</id>
      <parentid>130035</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8925" sha1="sf52iymz9qbaupkbex7xjdqtq86zynd" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=xʷɐ'χʷǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=хуэ + [хъу] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-хуэхъун|Глагол лъэмыӏэс &quot;хуэхъун&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым щхьэкӀэ зыгуэр хъун, зыгуэр зыхуейм, зыхуэныкъуэм хуэдэу хъун.
#Зыгуэрым зэрищӀыну хуейм хуэдэу хъун.
#Зыгуэрым хуэфӀу, инагъ-цӀыкӀуагъкӀэ, теплъэкӀэ хуэкӀуэу щытын.
#ЛъэкӀын.
{{щапхъэхэр}}
*- Уэ лӀы ухъумэ, мыр шы пхуэхъунщ, - жери фызым и къуэм пщӀэгъуалэжьыр иритри иутӀыпщащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
*[Уэсмэн:] А унэжын! Апхуэдэ бзаджэм цӀыхухэр лӀыщӀэу щӀыхуежьэр сыт? [ЛутӀ:] - Яхуэхъуу хуежьэ уфӀэщӀрэ, яхузмыхъуу хуожьэр нэхъ.  {{автор|kbd|имяавтора=Д. М.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Тутыныр узыншагъэм зэран &lt;b&gt;хуохъу&lt;/b&gt;. || Курение &lt;b&gt;вредит&lt;/b&gt; здоровью. || Smoking &lt;b&gt;is&lt;/b&gt; harmful &lt;b&gt;to&lt;/b&gt; your health.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, &lt;b&gt;пхуэхъун&lt;/b&gt; нэгъуджэ къыпхухихын щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы &lt;b&gt;подобрать себе&lt;/b&gt; очки. || You need to see an eye doctor to &lt;b&gt;choose your&lt;/b&gt; glasses.
|-
| &lt;b&gt;Схуэхъун&lt;/b&gt; нэгъуджэ къысхухэх. || Подбери(-те), пожалуйста, &lt;b&gt;мне&lt;/b&gt; очки. || Please pick out glasses &lt;b&gt;for me&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Благъэ хуэхъун.
*Шырыкъур хуэхъун.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*хуэхъун: 1. become sb to sb (for example, a relative) 2. become what is needed (thanks to sb’s efforts) 3. fit sb (be the right size) 4. be able to act according to one’s own volition or will 
*Благъэ хуэхъун: become sb’s relative
*Шырыкъур хуэхъун: to fit (about boots)
{{урысыбзэ}}
*хуэхъун: 1. стать кем-л. (напр. родственником) кому-л. 2. стать таким как нужно (благодаря чьему-л. старанию, усилию) 3. подойти кому-л. (по размеру), прийтись впору 4. иметь возможность поступать, действовать по своей воле
*Благъэ хуэхъун: стать родственником
*Шырыкъур хуэхъун: прийтись впору (о сапогах)
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''псалъафэ зэпыщӀахэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
====Гукъинэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become memorable for sb, remain in sb`s memory.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать памятным для кого-л., остаться в памяти кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Жагъуэгъу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become sb’s enemy
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать недругом кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Зэран хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} damage, harm, bother, hinder sb or sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} повредить, помешать, воспрепятствовать кому-чему-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Къурмэн хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} thank sb for their services
{{псалъафэ-урысыбзэ}} благодарить кого-л. за какие-л. услуги.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Мыгъуэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} end in trouble, become a source of sb’s misery.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} обернуться бедой, стать источником несчастья для кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====НэӀуасэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} get to know sb, get acquainted with sb 2) familiarise yourself, obtain information, acquire a knowledge of sth
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. познакомиться с кем-л. 2. Ознакомиться, получить  сведения, приобрести знания о чём-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Ныбжьэгъу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become friends with sb, become sb's friend.
{{псалъафэ-урысыбзэ}} подружиться с кем-л., стать другом кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ПӀалъэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become a habit
{{псалъафэ-урысыбзэ}} войти в привычку
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Телъхьэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} take sb’s side; fall in with sb’s opinion
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать на чью-л. сторону, присоединиться к чьему-л. мнению.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Уэу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} become poison for sb, become the bane of sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} стать отравой для кого-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Угъурлы хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} bring sb good luck, good fortune
{{псалъафэ-урысыбзэ}} принести счастье кому-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====ЦӀыхугъэ хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} to get acquainted with sb, to meet sb
{{псалъафэ-урысыбзэ}} познакомиться с кем-л.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
====Ӏыхьэгъу хуэхъун====
{{псалъафэ-мыхьэнэ}} 
{{псалъафэ-зэдзэкӀахэр}}
{{псалъафэ-инджылыбзэ}} 1. become a shareholder, co-owner, 2. become sb’s co-inheritor, co-heir
{{псалъафэ-урысыбзэ}} 1. стать чьим-л. пайщиком, дольщиком 2. стать чьим-л. сонаследником.
{{псалъафэ-зэпхахэр}}
{{псалъафэ-щапхъэхэр}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{библиографие}}</text>
      <sha1>sf52iymz9qbaupkbex7xjdqtq86zynd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>щхьэкӏэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15659</id>
    <revision>
      <id>130040</id>
      <parentid>46180</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5498" sha1="g6pw8kj6nolpmo9tnhdt0ga0haafmdl" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
Podlaskie_-_Suprasl_-_Kopna_Gora_-_Arboretum_-_Thuja_occidentalis_%27Mecki%27_-_plant.JPG|щхьэкӀэ
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='ɕħɐtʹʂɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[щхь] + -э + -[кӀ] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=щхьэкӀ}}
{{мыхьэнэ}}
#КъэкӀыгъэхэм я щхьэщыгу лъэныкъуэ.
{{щапхъэхэр}}
*Батыр.. жыгыжьыр къыхичри.. щхьэкӀэкӀэ хисэжащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
{{зэпхахэр}}
*Жыг щхьэкӀэхэм лъэӀэсын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*щхьэкӏэ: treetop, crown of a tree or plant
*Жыг щхьэкӀэхэм лъэӀэсын: reach the crown of the tree.
{{урысыбзэ}}
*щхьэкӏэ: макушка, верхушка (растения)
*Жыг щхьэкӀэхэм лъэӀэсын: дотянуться до макушки дерева.
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ЩЫӀЭЦӀЭ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='ɕħɐtʹʂɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[щхь] + -э + -[кӀ] + -э}}
{{склоненэ}}
{{скл-эр|kbd|псалъэпкъ=щхьэкӀ}}
{{мыхьэнэ}}
#Ягъэгъуну ягъэхьэзыра арджэныпхъэ къамыл пхыр.
{{щапхъэхэр}}
*Дыгъуасэ къахьа арджэныпхъэр щхьэкӀэ тӀощӀ хъуащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*щхьэкӏэ: bundles of reeds prepared for drying
{{урысыбзэ}}
*щхьэкӏэ: связки камыша, приготовленные для сушки
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=СОЮЗ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='ɕħɐtʹʂɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[щхь] + -э + -[кӀэ]}}
{{мыхьэнэ}}
#Щхьэусыгъуэ, мурад къэзыгъэлъагъуэ псалъэ.
#Ӏуэхугъуэ зэпэщӀэуитӀ къэзыгъэлъагъуэ псалъэ.
{{щапхъэхэр}}
*ХамэӀэр Ӏэгъэпсэху щхьэкӀэ, гугъэпсэхукъым.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Псжь.}}
* Жэщыр хэкӀуэта щхьэкӀэ, уэрамым цӀыху куэд щызэхэзеуэрт.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=Ӏуащхь.}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 180
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ къыпхухихын &lt;b&gt;щхьэкӀэ&lt;/b&gt;. || Тебе (вам) надо к окулисту, &lt;b&gt;чтобы&lt;/b&gt; подобрать себе очки. || You need to see an eye doctor &lt;b&gt;to&lt;/b&gt; choose your glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Гъавэр бэв хъун щхьэкӀэ, и чэзум уэшх къешхын хуейщ.
*Ушхэн щхьэкӀэ, улэжьэн хуейщ.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*щхьэкӏэ: 1. To, in order that, in order for, for 2. but, however
*Гъавэр бэв хъун щхьэкӀэ, и чэзум уэшх къешхын хуейщ:  for the harvest to be abundant, it must rain.
*Ушхэн щхьэкӀэ, улэжьэн хуейщ: to eat, you must work
{{урысыбзэ}}
*щхьэкӏэ: 1. чтобы, для того чтобы 2. но, да, однако; хотя
*Гъавэр бэв хъун щхьэкӀэ, и чэзум уэшх къешхын хуейщ: чтобы урожай был обильным, должен идти долждь
*Ушхэн щхьэкӀэ, улэжьэн хуейщ: чтобы есть, необходимо работать
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ПОСЛЕЛОГ}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ='ɕħɐtʹʂɐ}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=[щхь] + -э + -[кӀэ]}}
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым и хьэтыркӀэ, и щӀыхькӀэ къэхъуӀауэ къэзыгъэлъагъуэ псалъэ.
{{щапхъэхэр}}
*Щэджэмокъуэ Хьэсанш сэр щхьэкӀэ и псэр итащ.  {{тхыгъэ|kbd|цӀэ=ӀуэрыӀу.}}
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*щхьэкӏэ: because of, due to, thanks to, for the sake of.
{{урысыбзэ}}
*щхьэкӏэ: из-за, ради кого-чего-л.; благодаря кому-чему-л.
{{библиографие}}</text>
      <sha1>g6pw8kj6nolpmo9tnhdt0ga0haafmdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Индекс:Къэбэрдей-Шэрджэсыбзэ/КЪ</title>
    <ns>102</ns>
    <id>20028</id>
    <revision>
      <id>130045</id>
      <parentid>128643</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114161" sha1="p7p5vtcmlbs5wp2z46g6f2eg8hk18vi" xml:space="preserve">{{Къэбэрдей-Шэрджэсыбзэ индекс}}
*[[Index:Къэбэрдей-Шэрджэсыбзэ/къ|къ]]
*[[Index:Къэбэрдей-Шэрджэсыбзэ/КЪ|КЪ]]
&lt;div class=&quot;index&quot;&gt;

==къ==
*[[къ]]
==къа==
*[[къабзабзэ]]
*[[къабзагъ]]
*[[къабзагъэ]]
*[[къабзэ]]
*[[къабзэлъабзагъ]]
*[[къабзэлъабзагъэ]]
*[[къабзэлъабзэ]]
*[[къабзэныгъэ]]
*[[къабзэу]]
*[[къабзий]]
*[[къаблэ]]
*[[къаблэмэ]]
*[[къабыл]]
*[[къавэ-къажьэ]]
*[[къады]]
*[[къадыр]]
*[[къаджэ-наджэ]]
*[[къадзыгъуэ]]
*[[къадзыху]]
*[[къажмыж]]
*[[къажьыкъ]]
*[[къажьыкъщхьащхъуэ]]
*[[къажьыкъщхьэфӏыцӏэ]]
*[[къаз]]
*[[къазэщ]]
*[[къазгъашхэ]]
*[[къаздамэ]]
*[[къазмакъ]]
*[[къазмакъей]]
*[[къазудз]]
*[[къазшырыдзэ]]
*[[къазшырыфэ]]
*[[къазыдзэ]]
*[[къазыкъ]]
*[[къазынэ]]
*[[къазыхъу]]
*[[къазыхъуэ]]
*[[къазыц]]
*[[къаис]]
*[[къайгъэ]]
*[[къайгъэншэ]]
*[[къайгъэншэу]]
*[[къайгъэшы]]
*[[къакӏуэ-накӏуэ]]
*[[къакъэ]]
*[[къакъэ-пщӏыпщӏу]]
*[[къакъий]]
*[[къакъырэ]]
*[[къакъыу]]
*[[къакъыш]]
*[[къакъышэ]]
*[[къалапщэ]]
*[[къалащхьэ]]
*[[къалэ]]
*[[къалэдэс]]
*[[къалэм]]
*[[къалэмыпэ]]
*[[къалэн]]
*[[къалэцӏэ]]
*[[къалэщхьэгуэжь]]
*[[къалмыкъ]]
*[[къалмыкъхэр]]
*[[къалъ]]
*[[къалъэн]]
*[[къалъгулъ]]
*[[къалъкъулъ]]
*[[къалътын]]
*[[къалътыншыкъ]]
*[[къалъхуагъащӏэ]]
*[[къалъху-и-лъхуж]]
*[[къалъхун]]
*[[къамапӏэ]]
*[[къамэ]]
*[[къамэку]]
*[[къамэкӏ]]
*[[къамэкӏэпыс]]
*[[къамэкӏэпышхэ]]
*[[къамэщӏэгъэна]]
*[[къамэщӏэлъысэ]]
*[[къамыл]]
*[[къамылапщэ]]
*[[къамылгъашэ]]
*[[къамылджокъу]]
*[[къамылжьец]]
*[[къамылфо]]
*[[къамылфопӏытӏ]]
*[[къамылширыкъ]]
*[[къамылшу]]
*[[къамылшыплъэ]]
*[[къамылыбжьэ]]
*[[къамылылъэ]]
*[[къамылыфэ]]
*[[къамылыхъу]]
*[[къамылыщхьэ]]
*[[къамышы]]
*[[къамышыкӏ]]
*[[къамышыкӏей]]
*[[къамышыкъу]]
*[[къамышыкъуей]]
*[[къамышынакӏэлъакӏэ]]
*[[къамышырабгъу]]
*[[къамышыщӏэ]]
*[[къан]]
*[[къанэ]]
*[[къангъэшхэн]]
*[[къандес]]
*[[къандыл]]
*[[къандырдзэл]]
*[[къандзэгу]]
*[[къандзэгулъэ]]
*[[къандзэлыкъу]]
*[[къанжэ]]
*[[къанжэлъахъэ]]
*[[къанжэуапӏэ]]
*[[къанзидзэ]]
*[[къанлы]]
*[[къанлыгъэ]]
*[[къантэло]]
*[[къантэлоужь]]
*[[къантхъусолыкъу]]
*[[къантхъусолыкъуей]]
*[[къанцӏол]]
*[[къанцӏу]]
*[[къанцӏууапщэ]]
*[[къаплъэ]]
*[[къаплъэн]]
*[[къапхъэн]]
*[[къапщтэмэ]]
*[[къапщыкъей]]
*[[къапщӏий]]
*[[къарапцӏэ]]
*[[къарэ]]
*[[къарэдае]]
*[[къарэжьэу]]
*[[къарэзэрэ]]
*[[къарэкъасыху]]
*[[къарэкъатинэ]]
*[[къарэкъуэлэн]]
*[[къаргъащхъуэ]]
*[[къаргъэ]]
*[[къаргъэжьэгъуху]]
*[[къаргъэжьей]]
*[[къаргъей]]
*[[къардэн]]
*[[къармыху]]
*[[къару]]
*[[къарууэгъу]]
*[[къарууншагъэ]]
*[[къарууншэ]]
*[[къарууфӏагъ]]
*[[къарууфӏагъэ]]
*[[къарууфӏэ]]
*[[къарущӏэх]]
*[[къарыкӏ]]
*[[къат]]
*[[къатинэ]]
*[[къат-къату]]
*[[къатхъэнсулыкъу]]
*[[къатхъэнсулыкъуей]]
*[[къатыр]]
*[[къаугъэ]]
*[[къаугъэзэхэшэ]]
*[[къаугъэншэ]]
*[[къаугъэшы]]
*[[къаугъэщӏ]]
*[[къауц]]
*[[къауцыпӏэ]]
*[[къафэ]]
*[[къафэудж]]
*[[къахэжыӏэн]]
*[[къахэпсэлъэн]]
*[[къахэпсэлъыхьын]]
*[[къашхэ-нашхэ]]
*[[къашыргъащхъуэ]]
*[[къашыргъэ]]
*[[къашыргъэпэ]]
*[[къащ]]
*[[къащхъуафэ]]
*[[къащхъуэ]]
*[[къащыкъ]]
*[[къащыкъжьей]]
*[[къащӏэ]]
==къэ==
*[[къэ=]]
===къэб===
*[[къэб]]
*[[къэбакъ]]
*[[къэбан]]
*[[къэбаскъ]]
*[[къэбэвытӏэн]]
*[[къэбэгын]]
*[[къэбэдзэуэжын]]
*[[къэбэкъуэн]]
*[[къэбэкхъын]]
*[[къэбэрдей]]
*[[къэбэрдейхэр]]
*[[къэбэрдын]]
*[[къэбэтэн]]
*[[къэбэтын]]
*[[къэббэгу]]
*[[къэбгынэн]]
*[[къэбгъажэ]]
*[[къэбгъуэжь]]
*[[къэбжыжын]]
*[[къэбжылафэ]]
*[[къэбжын]]
*[[къэбзэхыжын]]
*[[къэбзеижын]]
*[[къэбзеин]]
*[[къэбзеихьын]]
*[[къэбзыхьын]]
*[[къэблэгъэжын]]
*[[къэблэгъэн]]
*[[къэблэн]]
*[[къэбызджэн]]
*[[къэбырсеин]]
*[[къэбырыбын]]
*[[къэбыстащхьэ]]
*[[къэбыстэ]]
*[[къэбыстэшх]]
*[[къэбыфэ]]
*[[къэбыщхьэ]]
===къэв===
*[[къэвэбжэ]]
*[[къэвэн]]
*[[къэвэрей]]
*[[къэвыжын]]
*[[къэвын]]
*[[къэвыхьын]]
===къэгу===
*[[къэгубжьыгъуафӏэ]]
*[[къэгубжьын]]
*[[къэгубжьырей]]
*[[къэгубзыгъыжын]]
*[[къэгувэн]]
*[[къэгугъэн]]
*[[къэгузэвэн]]
*[[къэгузэвын]]
*[[къэгузэсэн]]
*[[къэгумэхэн]]
*[[къэгумэщӏэн]]
*[[къэгуоун]]
*[[къэгупсысыжын]]
*[[къэгупсысын]]
*[[къэгурымын]]
*[[къэгуфӏэжын]]
*[[къэгуфӏэн]]
*[[къэгушхуэжын]]
*[[къэгушхуэн]]
*[[къэгуӏэн]]
===къэгъ===
*[[къэгъазэ]]
*[[къэгъэбэдзэуэжын]]
*[[къэгъэбэкъуэн]]
*[[къэгъэбэкхъын]]
*[[къэгъэбэтэн]]
*[[къэгъэберычэтын]]
*[[къэгъэбжьыфӏэн]]
*[[къэгъэбыдэжын]]
*[[къэгъэбыдэн]]
*[[къэгъэбыдыхьын]]
*[[къэгъэбырсеин]]
*[[къэгъэбырыбын]]
*[[къэгъэвэжын]]
*[[къэгъэвэн]]
*[[къэгъэгугъэн]]
*[[къэгъэгузэвэн]]
*[[къэгъэгулэзын]]
*[[къэгъэгуфӏэжын]]
*[[къэгъэгуфӏэн]]
*[[къэгъэгушхуэн]]
*[[къэгъэгуӏэн]]
*[[къэгъэгъэжын]]
*[[къэгъэгъэн]]
*[[къэгъэдаущын]]
*[[къэгъэдэӏуэн]]
*[[къэгъэделэн]]
*[[къэгъэджэрэзын]]
*[[къэгъэдзыхэн]]
*[[къэгъэжанын]]
*[[къэгъэжэн]]
*[[къэгъэжэщӏыжын]]
*[[къэгъэжыхьын]]
*[[къэгъэзэжын]]
*[[къэгъэзэн]]
*[[къэгъэзджызджын]]
*[[къэгъэзуун]]
*[[къэгъэкуэшын]]
*[[къэгъэкӏэнтӏэн]]
*[[къэгъэкӏэрэхъуэн]]
*[[къэгъэкӏыжын]]
*[[къэгъэкӏын]]
*[[къэгъэкӏуэжын]]
*[[къэгъэкӏуэн]]
*[[къэгъэкӏуэсэн]]
*[[къэгъэкӏуэщӏын]]
*[[къэгъэкъэбзэн]]
*[[къэгъэкъуэлъэн]]
*[[къэгъэлэлэн]]
*[[къэгъэлэнджэн]]
*[[къэгъэлыбын]]
*[[къэгъэлыдыжын]]
*[[къэгъэлыдын]]
*[[къэгъэлъэгъуэн]]
*[[къэгъэлъеижын]]
*[[къэгъэнэжэгужэн]]
*[[къэгъэнэн]]
*[[къэгъэнэхуэн]]
*[[къэгъэнэхун]]
*[[къэгъэнэщхъеин]]
*[[къэгъэнэщхъыфӏэн]]
*[[къэгъэнэӏуэн]]
*[[къэгъэпкӏэн]]
*[[къэгъэпкӏын]]
*[[къэгъэплъэн]]
*[[къэгъэплъын]]
*[[къэгъэпсэлъэн]]
*[[къэгъэпсэужын]]
*[[къэгъэпсынщӏэн]]
*[[къэгъэпсыӏэн]]
*[[къэгъэпцӏэгъуафӏэ]]
*[[къэгъэпцӏэжын]]
*[[къэгъэпцӏэн]]
*[[къэгъэпщтын]]
*[[къэгъэпщтырыжын]]
*[[къэгъэпщтырын]]
*[[къэгъэпщын]]
*[[къэгъэпщӏын]]
*[[къэгъэпӏэщӏэн]]
*[[къэгъэпӏейтеин]]
*[[къэгъэпӏиин]]
*[[къэгъэсэбэпын]]
*[[къэгъэскӏэн]]
*[[къэгъэсын]]
*[[къэгъэсысын]]
*[[къэгъэтэджыжын]]
*[[къэгъэтэджын]]
*[[къэгъэтӏэсхъэн]]
*[[къэгъэтӏеин]]
*[[къэгъэтӏылъыхьын]]
*[[къэгъэуэвын]]
*[[къэгъэуэн]]
*[[къэгъэубэлэцын]]
*[[къэгъэувыжын]]
*[[къэгъэувын]]
*[[къэгъэувыӏэн]]
*[[къэгъэуджын]]
*[[къэгъэукӏытэн]]
*[[къэгъэукъубиин]]
*[[къэгъэунэхун]]
*[[къэгъэутхъуэн]]
*[[къэгъэуфэрэкӏын]]
*[[къэгъэушын]]
*[[къэгъэущын]]
*[[къэгъэуӏэбжьын]]
*[[къэгъэфэн]]
*[[къэгъэхуэбэн]]
*[[къэгъэхуэбэпцӏын]]
*[[къэгъэхьэрычэтын]]
*[[къэгъэхъаржэн]]
*[[къэгъэхъэрэхъэн]]
*[[къэгъэхъеин]]
*[[къэгъэхъужын]]
*[[къэгъэхъун]]
*[[къэгъэчэн]]
*[[къэгъэш-нэгъэш]]
*[[къэгъэшыгъуэ]]
*[[къэгъэшыпӏэ]]
*[[къэгъэщэбэн]]
*[[къэгъэщтэн]]
*[[къэгъэщӏэн]]
*[[къэгъэщӏэрэщӏэжын]]
*[[къэгъэщӏэрэщӏэн]]
*[[къэгъэщӏеижын]]
*[[къэгъэщӏеин]]
*[[къэгъэщӏеипӏэ]]
*[[къэгъэщӏын]]
*[[къэгъэщӏытэн]]
*[[къэгъэщӏыӏэн]]
*[[къэгъэщӏыӏэтыӏэн]]
*[[къэгъэӏэбэн]]
*[[къэгъэӏэгъуэн]]
*[[къэгъэӏэлын]]
*[[къэгъэӏэпхъуэн]]
*[[къэгъэӏэрыхуэн]]
*[[къэгъэӏэсэн]]
*[[къэгъэӏуэщхъун]]
*[[къэгъэӏулэн]]
*[[къэгъэӏун]]
*[[къэгъэӏурыщӏэн]]
*[[къэгъын]]
===къэгъу===
*[[къэгъуэгурыкӏуэн]]
*[[къэгъуэгъуэн]]
*[[къэгъуэлъыхьын]]
*[[къэгъуэтыгъуей]]
*[[къэгъуэтыжын]]
*[[къэгъуэтыжыпщӏэ]]
*[[къэгъуэтын]]
*[[къэгъуэщэн]]
*[[къэгъунэгъун]]
===къэд===
*[[къэдабэ]]
*[[къэдабэщиху]]
*[[къэдэӏуэжын]]
*[[къэдэӏуэн]]
*[[къэделэн]]
*[[къэдыгъун]]
*[[къэдымын]]
*[[къэдыхьэшхын]]
*[[къэдыхьын]]
===къэдж===
*[[къэджэдэжын]]
*[[къэджэдэн]]
*[[къэджэдыхьын]]
*[[къэджэлэн]]
*[[къэджэн]]
===къэдз===
*[[къэдзэлэшхэн]]
*[[къэдз-нэдз]]
*[[къэдзыгъуэ]]
*[[къэдзыжын]]
*[[къэдзын]]
*[[къэдзысыжын]]
*[[къэдзысын]]
*[[къэдзыхэн]]
*[[къэдзыхьын]]
===къэе===
*[[къэетэжын]]
===къэж===
*[[къэжаныжын]]
*[[къэжанын]]
*[[къэжэн]]
*[[къэжэпхъын]]
*[[къэжэр]]
*[[къэжэрхэр]]
*[[къэжеин]]
*[[къэжын]]
*[[къэжыхь]]
*[[къэжыхьын]]
===къэжь===
*[[къэжьыгъуэ]]
*[[къэжьыжын]]
*[[къэжьыкхъун]]
*[[къэжьын]]
===къэз===
*[[къэзакъ]]
*[[къэзан]]
*[[къэзэр]]
*[[къэзэуакӏуэ]]
*[[къэзэуат]]
*[[къэзэужын]]
*[[къэзэун]]
*[[къэзэуныгъэ]]
*[[къэзджэн]]
*[[къэзмакъбанэ]]
*[[къэзмакънэпцӏ]]
*[[къэзуун]]
*[[къэзыгъэзэж]]
*[[къэзышагъащӏэ]]
===къэи===
*[[къэихьын]]
===къэкӏ===
*[[къэкӏэзызын]]
*[[къэкӏэнтӏэн]]
*[[къэкӏэрэхъухьын]]
*[[къэкӏэцӏын]]
*[[къэкӏиин]]
*[[къэкӏыгъэ]]
*[[къэкӏыжын]]
*[[къэкӏын]]
===къэкӏу===
*[[къэкӏуэгъуэ]]
*[[къэкӏуэжыгъуэ]]
*[[къэкӏуэжын]]
*[[къэкӏуэжыныгъэ]]
*[[къэкӏуэн]]
*[[къэкӏуэныгъэ]]
*[[къэкӏуэсэжын]]
*[[къэкӏуэтэн]]
*[[къэкӏун]]
*[[къэкӏухь]]
*[[къэкӏухьакӏуэ]]
*[[къэкӏухьлъакъуэ]]
*[[къэкӏухьрей]]
*[[къэкӏухьын]]
===къэкъ===
*[[къэкъэн]]
*[[къэкъеижын]]
*[[къэкъеин]]
===къэкъу===
*[[къэкъуэлъэн]]
*[[къэкъубеин]]
*[[къэкъугъын]]
*[[къэкъутэжын]]
*[[къэкъутэн]]
===къэл===
*[[къэлат]]
*[[къэлэжьын]]
*[[къэлэлэн]]
*[[къэлэм]]
*[[къэлэнджэн]]
*[[къэлэр]]
*[[къэлэрдэгу]]
*[[къэлэтамэ]]
*[[къэлыбын]]
*[[къэлыдыжын]]
*[[къэлыдын]]
*[[къэлыхьын]]
===къэлъ===
*[[къэлъагъун]]
*[[къэлъэбэкъуэн]]
*[[къэлъэгъуэн]]
*[[къэлъэлъэн]]
*[[къэлъэрышэн]]
*[[къэлъэсын]]
*[[къэлъэтэжын]]
*[[къэлъэтэн]]
*[[къэлъэтысын]]
*[[къэлъэтыхьын]]
*[[къэлъэфын]]
*[[къэлъэхъун]]
*[[къэлъэщын]]
*[[къэлъэщӏыжын]]
*[[къэлъэщӏын]]
*[[къэлъэщӏыхьын]]
*[[къэлъэӏуэжын]]
*[[къэлъэӏуэн]]
*[[къэлъэӏун]]
*[[къэлъэӏухуэн]]
*[[къэлъеижын]]
*[[къэлъеин]]
*[[къэлътмакъ]]
*[[къэлъхун]]
*[[къэлъшын]]
*[[къэлъытэжын]]
*[[къэлъытэн]]
*[[къэлъыхьын]]
*[[къэлъыхъуэжын]]
*[[къэлъыхъуэн]]
*[[къэлъыхъун]]
*[[къэлъыхъухьын]]
===къэлӏ===
*[[къэлӏэн]]
*[[къэлӏыщӏэн]]
===къэм===
*[[къэмэжэлӏэн]]
*[[къэмэхын]]
*[[къэмыгъазэу]]
*[[къэмыкӏыжын]]
*[[къэмылэнджэжу]]
*[[къэмылэнджэжын]]
*[[къэмынэӏауэ]]
*[[къэмыхъупс]]
===къэн===
*[[къэнэжэгужэн]]
*[[къэнэжын]]
*[[къэнэн]]
*[[къэнэхуэн]]
*[[къэнэхун]]
*[[къэнэщхъеин]]
*[[къэнэщхъыфӏэн]]
*[[къэнэӏуэжын]]
*[[къэнэӏуэн]]
*[[къэндрэдзэл]]
*[[къэнжал]]
*[[къэнтхъурей]]
===къэп===
*[[къэп]]
*[[къэпэмыхьын]]
*[[къэпэщэщыхьын]]
*[[къэпкӏэн]]
*[[къэпкӏэн]]
*[[къэпкӏын]]
*[[къэпкӏыхьын]]
*[[къэплъэжын]]
*[[къэплъэн]]
*[[къэплъэнэф]]
*[[къэплъын]]
*[[къэплъыхьын]]
*[[къэпсэлъапӏэ]]
*[[къэпсэлъэн]]
*[[къэпсэлъэныгъэ]]
*[[къэпсэлъыкӏэ]]
*[[къэпсэлъын]]
*[[къэпсэужын]]
*[[къэпсыӏэн]]
*[[къэптал]]
*[[къэпхъэнкӏын]]
*[[къэпхъэрын]]
*[[къэпхъэшэн]]
*[[къэпхъуэн]]
*[[къэпхъуэтэжын]]
*[[къэпхъуэтэн]]
*[[къэпцӏэн]]
*[[къэпшыныжын]]
*[[къэпшынын]]
*[[къэпщэпщыхьын]]
*[[къэпщтын]]
*[[къэпщтырын]]
*[[къэпщыжын]]
*[[къэпщын]]
*[[къэпщытакӏуэ]]
*[[къэпщытэжын]]
*[[къэпщытэн]]
*[[къэпщытэныгъэ]]
*[[къэпщыхьын]]
*[[къэпщӏэнтӏэн]]
*[[къэпщӏын]]
*[[къэпщӏыхьын]]
===къэпӏ===
*[[къэпӏэжьэжьэн]]
*[[къэпӏэнкӏын]]
*[[къэпӏэтӏэуэн]]
*[[къэпӏэщӏэн]]
*[[къэпӏейтеин]]
*[[къэпӏиин]]
*[[къэпӏыщӏэн]]
===къэр===
*[[къэрабэ]]
*[[къэрабгъагъ]]
*[[къэрабгъагъэ]]
*[[къэрабгъэ]]
*[[къэрал]]
*[[къэралыгъуэ]]
*[[къэралыгъуэжь]]
*[[къэралыцӏэ]]
*[[къэрар]]
*[[къэрэгъэш]]
*[[къэрэгъул]]
*[[къэрэкъэш]]
*[[къэрэкъурэ]]
*[[къэрэндащ]]
*[[къэрэндащылъэ]]
*[[къэрэщей]]
*[[къэрэщейхэр]]
*[[къэрэшей]]
*[[къэрэшейхэр]]
*[[къэрмакъ]]
*[[къэрмакъей]]
*[[къэрмэн]]
*[[къэрмэфибл]]
*[[къэруакъ]]
===къэс===
*[[къэс]]
*[[къэсэтеин]]
*[[къэсэхыжын]]
*[[къэскӏэ]]
*[[къэскӏэн]]
*[[къэсмыж]]
*[[къэсракъ]]
*[[къэсыгъуэ]]
*[[къэсыжыгъуэ]]
*[[къэсыжын]]
*[[къэсын]]
*[[къэсыху]]
*[[къэсыхьын]]
===къэт===
*[[къэтэджыжын]]
*[[къэтэджын]]
*[[къэтэмакъкӏэщӏын]]
*[[къэтэмакъын]]
*[[къэтхыжын]]
*[[къэтхын]]
*[[къэтхытхын]]
*[[къэтхьэкъун]]
*[[къэтхьэусыхэн]]
*[[къэтхъэнсолыкъу]]
*[[къэтхъыхьын]]
*[[къэтхъун]]
*[[къэтхъунщӏахуэ]]
*[[къэтхъунщӏэжын]]
*[[къэтхъунщӏыжын]]
*[[къэтхъунщӏын]]
*[[къэтыгъэншэу]]
*[[къэтын]]
===къэтӏ===
*[[къэтӏэпӏын]]
*[[къэтӏэрэзын]]
*[[къэтӏэсхъэжын]]
*[[къэтӏэсхъэн]]
*[[къэтӏэтэжын]]
*[[къэтӏэтэн]]
*[[къэтӏэтӏэн]]
*[[къэтӏэщӏын]]
*[[къэтӏеин]]
*[[къэтӏыжын]]
*[[къэтӏын]]
*[[къэтӏысыжын]]
*[[къэтӏысын]]
*[[къэтӏысыхьын]]
*[[къэтӏыхьын]]
===къэу===
*[[къэуал]]
*[[къэуат]]
*[[къэуэвын]]
*[[къэуэжын]]
*[[къэуэн]]
*[[къэубэлэцын]]
*[[къэубэрэпщын]]
*[[къэубгъун]]
*[[къэубжьытхыжын]]
*[[къэубжьытхын]]
*[[къэубзэжын]]
*[[къэубзэн]]
*[[къэублакӏуэ]]
*[[къэублэжын]]
*[[къэублэн]]
*[[къэублэрэкӏын]]
*[[къэубыдыжын]]
*[[къэубыдын]]
*[[къэувыжын]]
*[[къэувын]]
*[[къэувыхьын]]
*[[къэувыӏэгъуэ]]
*[[къэувыӏэн]]
*[[къэувыӏэпӏэ]]
*[[къэугъуеин]]
*[[къэудынын]]
*[[къэудыныхьын]]
*[[къэуджын]]
*[[къэужын]]
*[[къэукӏын]]
*[[къэукӏытэн]]
*[[къэукӏыхьын]]
*[[къэукъуэдиин]]
*[[къэукъубиин]]
*[[къэукхъуэн]]
*[[къэулъэпхъэщын]]
*[[къэумэзэхын]]
*[[къэумысын]]
*[[къэун]]
*[[къэунэтӏыжын]]
*[[къэунэтӏын]]
*[[къэунэхугъуэ]]
*[[къэунэхун]]
*[[къэунэщӏын]]
*[[къэуныкъун]]
*[[къэуплъэкӏун]]
*[[къэупсэпсэн]]
*[[къэупсыхьын]]
*[[къэупщӏэ-нэупщӏэ]]
*[[къэупщӏэтэн]]
*[[къэупщӏэтыхьын]]
*[[къэупщӏыхьын]]
*[[къэуткӏэпщӏын]]
*[[къэуткӏэрэпщын]]
*[[къэутхъуэн]]
*[[къэутыхьын]]
*[[къэутӏыпщыжын]]
*[[къэутӏыпщын]]
*[[къэуфэрэзыхьын]]
*[[къэуфэрэкӏын]]
*[[къэуфыхьын]]
*[[къэуфӏыцӏын]]
*[[къэухын]]
*[[къэухь]]
*[[къэухьын]]
*[[къэухъуэнщӏын]]
*[[къэухъуреихьын]]
*[[къэуц]]
*[[къэуцэрэфын]]
*[[къэуцӏэпӏын]]
*[[къэуцӏынын]]
*[[къэуцӏыплъын]]
*[[къэушэн]]
*[[къэушыжын]]
*[[къэушын]]
*[[къэущэкӏун]]
*[[къэущкъулын]]
*[[къэущхъуэнтӏын]]
*[[къэущын]]
*[[къэущыхьын]]
*[[къэущӏын]]
*[[къэуӏэбжьын]]
*[[къэуӏэн]]
===къэф===
*[[къэфакӏуэ]]
*[[къэфапщӏэ]]
*[[къэфапӏэ]]
*[[къэфэбжьэ]]
*[[къэфэгъу]]
*[[къэфэгъуэ]]
*[[къэфэкӏэ]]
*[[къэфэн]]
*[[къэфыхьын]]
*[[къэфыщӏын]]
===къэх===
*[[къэхэшэн]]
*[[къэхыжыгъуэ]]
*[[къэхыжын]]
*[[къэхын]]
===къэху===
*[[къэхуэбэжын]]
*[[къэхуэбэн]]
*[[къэхуэбэпцӏын]]
*[[къэхуэрэзыхьын]]
*[[къэхужын]]
*[[къэхун]]
*[[къэхусын]]
*[[къэхутакӏуэ]]
*[[къэхутэн]]
*[[къэхутэныгъэ]]
*[[къэхухьын]]
*[[къэхущхьэн]]
===къэхь===
*[[къэхьэсын]]
*[[къэхьэхужын]]
*[[къэхьэхун]]
*[[къэхьпагъэ]]
*[[къэхьпэ]]
*[[къэхьпэщ]]
*[[къэхьыжын]]
*[[къэхьын]]
===къэхъ===
*[[къэхъеижын]]
*[[къэхъеин]]
===къэхъу===
*[[къэхъуа-къэщӏа]]
*[[къэхъуа-хъужа]]
*[[къэхъуэжын]]
*[[къэхъуэпскӏын]]
*[[къэхъугъэ]]
*[[къэхъужын]]
*[[къэхъукъащӏэ]]
*[[къэхъун]]
*[[къэхъункъэщӏэн]]
*[[къэхъунщӏэн]]
*[[къэхъухьын]]
*[[къэхъуцэцын]]
===къэц===
*[[къэцыбырыбын]]
*[[къэцыджын]]
===къэцӏ===
*[[къэцӏуун]]
*[[къэцӏыхужын]]
*[[къэцӏыхун]]
===къэч===
*[[къэчэн]]
*[[къэчын]]
===къэш===
*[[къэш]]
*[[къэшэгъуэ]]
*[[къэшэжын]]
*[[къэшэн]]
*[[къэшэнашэ]]
*[[къэшэныгу]]
*[[къэшэсын]]
*[[къэшэчын]]
*[[къэшиин]]
*[[къэшхын]]
*[[къэшхыхь]]
*[[къэшхыхьын]]
*[[къэшын]]
*[[къэшынэжын]]
*[[къэшынэн]]
===къэщ===
*[[къэщэбэжын]]
*[[къэщэбэн]]
*[[къэщэкӏун]]
*[[къэщэхужын]]
*[[къэщэхун]]
*[[къэщэхурышхэ]]
*[[къэщэщэжын]]
*[[къэщтэжын]]
*[[къэщтэн]]
*[[къэщхьэлъэгъуэ]]
*[[къэщхьэлъэжын]]
*[[къэщхьэлъэн]]
*[[къэщхьэрыухьын]]
*[[къэщхъуэнтӏэн]]
*[[къэщын]]
*[[къэщыпыжын]]
*[[къэщыпын]]
*[[къэщыхьын]]
*[[къэщыщын]]
===къэщӏ===
*[[къэщӏэжын]]
*[[къэщӏэлэжын]]
*[[къэщӏэн]]
*[[къэщӏэрэщӏэжын]]
*[[къэщӏэрэщӏэжыныгъэ]]
*[[къэщӏэрэщӏэн]]
*[[къэщӏеин]]
*[[къэщӏи-нэщӏи]]
*[[къэщӏыжын]]
*[[къэщӏын]]
*[[къэщӏытэн]]
*[[къэщӏыхьын]]
*[[къэщӏыӏэн]]
*[[къэщӏыӏэтыӏэн]]
===къэӏ===
*[[къэӏэбэн]]
*[[къэӏэбэрэбыхьын]]
*[[къэӏэгъуэн]]
*[[къэӏэлын]]
*[[къэӏэнкунын]]
*[[къэӏэпхъуэн]]
*[[къэӏэсэн]]
*[[къэӏэтыжын]]
*[[къэӏэтын]]
===къэӏу===
*[[къэӏуэнтӏэжын]]
*[[къэӏуэнтӏэн]]
*[[къэӏуэтэжын]]
*[[къэӏуэтэн]]
*[[къэӏуэхун]]
*[[къэӏубыжын]]
*[[къэӏубын]]
*[[къэӏулэн]]
*[[къэӏулӏыхьын]]
*[[къэӏун]]
*[[къэӏущэщэн]]
*[[къэӏущэщын]]
*[[къэӏущӏыхьын]]
==къе==
===къеб===
*[[къебэкӏын]]
*[[къебэкъуэн]]
*[[къебэкъуэхын]]
*[[къебэн]]
*[[къебэ-небэу]]
*[[къебэн-небэн]]
*[[къебэнын]]
*[[къебгын]]
*[[къебгъэкӏын]]
*[[къебгъэн]]
*[[къебгъэрыкӏуэн]]
*[[къебгъэуэн]]
*[[къебгъуэуэн]]
*[[къебгъунлъэкӏын]]
*[[къебгъунлъэхын]]
*[[къебжэкӏ]]
*[[къебжэкӏын]]
*[[къебжыхын]]
*[[къебжьэкъуэуэн]]
*[[къебжьыфӏэкӏын]]
*[[къебзэджэкӏын]]
*[[къебзэкӏын]]
*[[къебзэрэбзэн]]
*[[къебзеин]]
*[[къебзылӏэн]]
*[[къебзыхын]]
*[[къебиин]]
*[[къеблагъэ]]
*[[къеблэблэхын]]
*[[къеблэгъэжын]]
*[[къеблэгъэн]]
*[[къеблэкӏын]]
*[[къеблыжын]]
*[[къеблын]]
*[[къеблыпкъэуэн]]
*[[къеблыхын]]
*[[къебуун]]
*[[къебыхъуэкӏын]]
===къев===
*[[къевэкӏын]]
*[[къевылӏэн]]
*[[къевыхын]]
===къег===
*[[къегиин]]
===къегу===
*[[къегуэпэкӏын]]
*[[къегуэуэн]]
*[[къегуэшэкӏын]]
*[[къегуэщӏэкӏын]]
*[[къегугъуэкӏын]]
*[[къегугъужын]]
*[[къегугъун]]
*[[къегулӏыжын]]
*[[къегулӏын]]
*[[къегуоуэхын]]
*[[къегуоун]]
*[[къегухын]]
===къегъ===
*[[къегъэбэн]]
*[[къегъэбэнын]]
*[[къегъэбгынэн]]
*[[къегъэбгъунлъэкӏын]]
*[[къегъэбжын]]
*[[къегъэблэгъэн]]
*[[къегъэблыжын]]
*[[къегъэблын]]
*[[къегъэбыдэкӏын]]
*[[къегъэбыдылӏэн]]
*[[къегъэгугъун]]
*[[къегъэгупсысыжын]]
*[[къегъэгупсысын]]
*[[къегъэгъэбыдэн]]
*[[къегъэгъэзэжын]]
*[[къегъэгъэзэн]]
*[[къегъэгъэкӏын]]
*[[къегъэгъэнэн]]
*[[къегъэгъэпцӏэн]]
*[[къегъэгъэсын]]
*[[къегъэгъэувыӏэн]]
*[[къегъэгъэушын]]
*[[къегъэгъыхын]]
*[[къегъэгъуэтын]]
*[[къегъэдэуэн]]
*[[къегъэдыгъун]]
*[[къегъэдыхьын]]
*[[къегъэджэжын]]
*[[къегъэджэн]]
*[[къегъэджэрэзэкӏын]]
*[[къегъэджэрэзэхыжын]]
*[[къегъэджэрэзэхын]]
*[[къегъэдзыжын]]
*[[къегъэдзын]]
*[[къегъэдзыхьын]]
*[[къегъэжэбзэхын]]
*[[къегъэжэжьэн]]
*[[къегъэжэкӏын]]
*[[къегъэжэлӏэн]]
*[[къегъэжэхын]]
*[[къегъэжын]]
*[[къегъэжыхьын]]
*[[къегъэжьакӏуэ]]
*[[къегъэжьапӏэ]]
*[[къегъэжьэжын]]
*[[къегъэжьэн]]
*[[къегъэзэгъын]]
*[[къегъэзэкӏыжын]]
*[[къегъэзэкӏын]]
*[[къегъэзэуэн]]
*[[къегъэзэужын]]
*[[къегъэзэун]]
*[[къегъэзыхыжын]]
*[[къегъэзыхын]]
*[[къегъэкӏэкӏын]]
*[[къегъэкӏэрэхъуэкӏын]]
*[[къегъэкӏын]]
*[[къегъэкӏуэкӏ-негъэкӏуэкӏ]]
*[[къегъэкӏуэкӏын]]
*[[къегъэкӏуэлӏэн]]
*[[къегъэкӏуэн]]
*[[къегъэкӏуэтэкӏын]]
*[[къегъэкӏуэтэлӏэн]]
*[[къегъэкӏуэтэхын]]
*[[къегъэкӏужын]]
*[[къегъэкӏун]]
*[[къегъэкӏухьын]]
*[[къегъэкъуэншэкӏын]]
*[[къегъэкъун]]
*[[къегъэкъутэжын]]
*[[къегъэкъутэн]]
*[[къегъэлэжьын]]
*[[къегъэлэлэхын]]
*[[къегъэлыжын]]
*[[къегъэлын]]
*[[къегъэлъагъун]]
*[[къегъэлъэжын]]
*[[къегъэлъэлъэхын]]
*[[къегъэлъэн]]
*[[къегъэлъэсын]]
*[[къегъэлъэтыхьын]]
*[[къегъэлъэхъшэхын]]
*[[къегъэлъэщӏыжын]]
*[[къегъэлъэщӏын]]
*[[къегъэлъэщӏыхьын]]
*[[къегъэлъэӏун]]
*[[къегъэлъэӏухуэн]]
*[[къегъэлъытэжын]]
*[[къегъэлъытэн]]
*[[къегъэлъыхыжын]]
*[[къегъэлъыхын]]
*[[къегъэлъыхъуэжын]]
*[[къегъэлъыхъуэн]]
*[[къегъэлъыхъухьын]]
*[[къегъэлӏыхын]]
*[[къегъэнтӏэӏун]]
*[[къегъэныкъуэкъун]]
*[[къегъэпэмыхьын]]
*[[къегъэпэщэщыхьын]]
*[[къегъэплъыжын]]
*[[къегъэплъын]]
*[[къегъэплъыхьын]]
*[[къегъэпсэлъэн]]
*[[къегъэпсэлъын]]
*[[къегъэпсын]]
*[[къегъэпсыхыжын]]
*[[къегъэпсыхын]]
*[[къегъэпхъэнкӏын]]
*[[къегъэпхъуэтэн]]
*[[къегъэпшыныжын]]
*[[къегъэпшынын]]
*[[къегъэпщэн]]
*[[къегъэпщын]]
*[[къегъэпӏэстхъын]]
*[[къегъэсылӏэн]]
*[[къегъэсын]]
*[[къегъэтхыжын]]
*[[къегъэтхын]]
*[[къегъэтхьэкъун]]
*[[къегъэтхъыхьын]]
*[[къегъэтхъун]]
*[[къегъэтын]]
*[[къегъэтӏэтӏэхын]]
*[[къегъэтӏылъэкӏын]]
*[[къегъэтӏылъэхын]]
*[[къегъэтӏылъылӏэн]]
*[[къегъэтӏын]]
*[[къегъэтӏыркъын]]
*[[къегъэтӏысэкӏын]]
*[[къегъэтӏысэхын]]
*[[къегъэтӏысылӏэн]]
*[[къегъэуэлӏэн]]
*[[къегъэуэн]]
*[[къегъэуэсэн]]
*[[къегъэуэхын]]
*[[къегъэубжьытхын]]
*[[къегъэублэн]]
*[[къегъэубыдын]]
*[[къегъэувэкӏын]]
*[[къегъэувэхын]]
*[[къегъэувыхьын]]
*[[къегъэудзэгун]]
*[[къегъэукӏын]]
*[[къегъэукӏыхьын]]
*[[къегъэукӏуриехын]]
*[[къегъэукъуэдиин]]
*[[къегъэун]]
*[[къегъэутӏыпщыжын]]
*[[къегъэутӏыпщын]]
*[[къегъэухын]]
*[[къегъэфыщӏын]]
*[[къегъэхын]]
*[[къегъэхуэхын]]
*[[къегъэхулын]]
*[[къегъэхун]]
*[[къегъэхутылӏэн]]
*[[къегъэхьэхун]]
*[[къегъэхьыжын]]
*[[къегъэхьын]]
*[[къегъэхъуэпсэн]]
*[[къегъэцырхъын]]
*[[къегъэцӏыхун]]
*[[къегъэшэжын]]
*[[къегъэшэн]]
*[[къегъэшэсын]]
*[[къегъэшэчын]]
*[[къегъэшхыдэн]]
*[[къегъэшхын]]
*[[къегъэшын]]
*[[къегъэщэтэхын]]
*[[къегъэщэхун]]
*[[къегъэщэщэхын]]
*[[къегъэщтэн]]
*[[къегъэщыпыжын]]
*[[къегъэщыпын]]
*[[къегъэщӏэн]]
*[[къегъэщӏылӏэн]]
*[[къегъэщӏын]]
*[[къегъэӏэбын]]
*[[къегъэӏэзэн]]
*[[къегъэӏэн]]
*[[къегъэӏэтын]]
*[[къегъэӏуэтэжын]]
*[[къегъэӏуэтэн]]
*[[къегъэӏулӏыхьын]]
*[[къегъэӏусэн]]
*[[къегъэӏущӏыхьын]]
*[[къегъыхын]]
===къегъу===
*[[къегъуэлъэкӏын]]
*[[къегъуэлъэхын]]
*[[къегъуэлъылӏэн]]
===къед===
*[[къедэкӏ]]
*[[къедэкӏын]]
*[[къедэмэпкъэуэн]]
*[[къедэмэуэн]]
*[[къедэнедэ]]
*[[къедэуэн]]
*[[къедэхэкӏын]]
*[[къедэхэщӏэн]]
*[[къедэӏуэн]]
*[[къедыгъуэн]]
*[[къедыгъун]]
*[[къедыркъын]]
===къедж===
*[[къеджэбэуэн]]
*[[къеджэдэлӏэжын]]
*[[къеджэжын]]
*[[къеджэкӏэ]]
*[[къеджэлэхын]]
*[[къеджэн]]
*[[къеджэныгъэ]]
*[[къеджэрэзэкӏын]]
*[[къеджэрэзэхын]]
===къедз===
*[[къедзэкӏын]]
*[[къедзэкъэн]]
*[[къедзылӏэжын]]
*[[къедзылӏэн]]
*[[къедзын]]
*[[къедзыхыжын]]
*[[къедзыхын]]
*[[къедзыхьэкӏын]]
===къее===
*[[къеекӏын]]
===къеж===
*[[къежэбзэхын]]
*[[къежэжьэжын]]
*[[къежэжьэн]]
*[[къежэкӏын]]
*[[къежэлӏэжын]]
*[[къежэлӏэн]]
*[[къежэн]]
*[[къежэхыжын]]
*[[къежэхын]]
*[[къежэщыкӏуэн]]
===къежь===
*[[къежьапӏэ]]
*[[къежьэжыгъуэ]]
*[[къежьэжын]]
*[[къежьэкӏэ]]
*[[къежьэн]]
*[[къежьэуэшхэн]]
*[[къежьуун]]
*[[къежьыхын]]
===къез===
*[[къезэвэкӏын]]
*[[къезэгъ]]
*[[къезэгъын]]
*[[къезэуэн]]
===къеи===
*[[къеижын]]
*[[къеихын]]
===къей===
*[[къей]]
===къеку===
*[[къекуэдэкӏын]]
*[[къекун]]
===къекӏ===
*[[къекӏэкӏын]]
*[[къекӏэпын]]
*[[къекӏэрэхъуэкӏыжын]]
*[[къекӏэрэхъуэкӏын]]
*[[къекӏэрэхъуэхын]]
*[[къекӏын]]
*[[къекӏыхын]]
===къекӏу===
*[[къекӏу]]
*[[къекӏуэкӏыжын]]
*[[къекӏуэкӏыкӏа]]
*[[къекӏуэкӏын]]
*[[къекӏуэлӏэжын]]
*[[къекӏуэлӏэн]]
*[[къекӏуэн]]
*[[къекӏуэтэкӏын]]
*[[къекӏуэтэлӏэн]]
*[[къекӏуэтэхын]]
*[[къекӏужын]]
*[[къекӏун]]
*[[къекӏутэкӏын]]
*[[къекӏутэхын]]
*[[къекӏуу]]
===къекъу===
*[[къекъуэншэкӏын]]
*[[къекъузэкӏын]]
*[[къекъузылӏэн]]
*[[къекъун]]
*[[къекъутэхын]]
*[[къекъухын]]
===къел===
*[[къелэлэхын]]
*[[къелеекӏын]]
*[[къелыжын]]
*[[къелын]]
===къелъ===
*[[къелъэдэкъэуэн]]
*[[къелъэжын]]
*[[къелъэкъуэуэн]]
*[[къелъэлъэхын]]
*[[къелъэн]]
*[[къелъэ-нелъэ]]
*[[къелъэпэуэн]]
*[[къелъэрышэн]]
*[[къелъэсэхын]]
*[[къелъэтэхын]]
*[[къелъэфэжьэн]]
*[[къелъэфэкӏын]]
*[[къелъэфэлӏэн]]
*[[къелъэфэхын]]
*[[къелъэхъшэхын]]
*[[къелъэщэкӏын]]
*[[къелъэщӏэхын]]
*[[къелъэӏун]]
*[[къелъыхыжын]]
*[[къелъыхын]]
===къелӏ===
*[[къелӏэлӏэн]]
*[[къелӏыхын]]
===къем===
*[[къемэт]]
*[[къемэтмахуэ]]
*[[къемэщӏэкӏын]]
*[[къемызэгъ]]
*[[къемыкӏу]]
===къен===
*[[къенэпэуэн]]
*[[къенэтӏэуэн]]
*[[къенэцӏын]]
*[[къеныкъуэкъун]]
===къеп===
*[[къепэбжьэуэн]]
*[[къепэгэкӏын]]
*[[къепэзэзэхын]]
*[[къепэсэуэн]]
*[[къепэсын]]
*[[къепкӏэн]]
*[[къепкӏыхын]]
*[[къеплъэкӏыжын]]
*[[къеплъэкӏын]]
*[[къеплъэкӏуэн]]
*[[къеплъыжын]]
*[[къеплъын]]
*[[къеплъыхын]]
*[[къепсэлъэн]]
*[[къепсэпсэуэн]]
*[[къепсын]]
*[[къепсыхыжын]]
*[[къепсыхын]]
*[[къепхэкӏын]]
*[[къепхъых]]
*[[къепхъыхын]]
*[[къепхъуэн]]
*[[къепхъух]]
*[[къепхъухын]]
*[[къепщэн]]
*[[къепщтырэкӏын]]
*[[къепщылӏэн]]
*[[къепщыхын]]
*[[къепщӏэкӏын]]
*[[къепщӏэпщӏэкӏын]]
*[[къепщӏыжын]]
*[[къепщӏын]]
*[[къепыджын]]
*[[къепыхьэхын]]
===къепӏ===
*[[къепӏэстхъын]]
===къес===
*[[къес]]
*[[къесэбэуэн]]
*[[къесэжын]]
*[[къесэн]]
*[[къесылӏэн]]
*[[къесын]]
*[[къесыпэхын]]
===къет===
*[[къеткӏухын]]
*[[къетхэкӏын]]
*[[къетхьэкъун]]
*[[къетхъэкӏын]]
*[[къетхъыхын]]
*[[къетхъуэкӏын]]
*[[къетхъужьэн]]
*[[къетхъулӏэн]]
*[[къетхъухын]]
*[[къетыжын]]
*[[къетын]]
===къетӏ===
*[[къетӏэкӏын]]
*[[къетӏэтӏэхын]]
*[[къетӏэхъун]]
*[[къетӏыркъын]]
*[[къетӏысэкӏын]]
*[[къетӏысэхыжын]]
*[[къетӏысэхын]]
*[[къетӏысылӏэжын]]
*[[къетӏысылӏэн]]
===къеу===
*[[къеуэжын]]
*[[къеуэкӏыжын]]
*[[къеуэкӏын]]
*[[къеуэкӏыпӏэ]]
*[[къеуэлӏэн]]
*[[къеуэн]]
*[[къеуэндэгъуэкӏын]]
*[[къеуэри]]
*[[къеуэршэрылӏэн]]
*[[къеуэсэн]]
*[[къеубэхын]]
*[[къеубгъуэкӏын]]
*[[къеубгъуэхын]]
*[[къеубгъухын]]
*[[къеубжьытхын]]
*[[къеубзэн]]
*[[къеубзэрэбзэн]]
*[[къеублэрэкӏэхын]]
*[[къеубыдэкӏын]]
*[[къеубыдэхын]]
*[[къеубыдылӏэн]]
*[[къеувэкӏын]]
*[[къеувэлӏэн]]
*[[къеувэхын]]
*[[къеудэкӏын]]
*[[къеудыхын]]
*[[къеуджэкӏ-неуджэкӏ]]
*[[къеуджэкӏын]]
*[[къеужьэрэкӏын]]
*[[къеузын]]
*[[къеукӏэкӏын]]
*[[къеукӏуриехын]]
*[[къеукӏуриилӏэн]]
*[[къеукъуэдиехын]]
*[[къеупсэкӏын]]
*[[къеупсэхын]]
*[[къеупсеекӏын]]
*[[къеупсеин]]
*[[къеупцӏэкӏын]]
*[[къеупцӏэхын]]
*[[къеупцӏын]]
*[[къеупщӏэтэкӏын]]
*[[къеупщӏэтэхын]]
*[[къеупщӏэхын]]
*[[къеупщӏын]]
*[[къеутэкӏыжын]]
*[[къеутэкӏын]]
*[[къеутӏыпщхьэкӏын]]
*[[къеутӏыпщхьэхын]]
*[[къеутӏыпщын]]
*[[къеуфэкӏын]]
*[[къеуфэрэзэкӏын]]
*[[къеуфэрэкӏэхын]]
*[[къеуфэфэкӏын]]
*[[къеуфэхыжын]]
*[[къеуфэхын]]
*[[къеухыжын]]
*[[къеухылӏэн]]
*[[къеухын]]
*[[къеухуэнэхын]]
*[[къеухъуэнщӏэхын]]
*[[къеуштын]]
*[[къеущэкӏ-неущэкӏ]]
*[[къеущэкӏыжын]]
*[[къеущэкӏын]]
*[[къеущэхын]]
*[[къеущиен]]
*[[къеуӏун]]
===къеф===
*[[къефэкӏын]]
*[[къефэхъуэкӏыжын]]
*[[къефэхъуэхын]]
*[[къефиин]]
*[[къефыгъуэжын]]
*[[къефыгъуэн]]
*[[къефыгъулӏэн]]
*[[къефыкӏын]]
*[[къефыхын]]
*[[къефыщӏэуэн]]
*[[къефыщӏэхын]]
===къефӏ===
*[[къефӏэкӏын]]
===къех===
*[[къехыгъуэ]]
*[[къехыжын]]
*[[къехын]]
*[[къехыпӏэ]]
===къеху===
*[[къехуэбэкӏын]]
*[[къехуэбылӏэн]]
*[[къехуэкӏын]]
*[[къехуэхыжын]]
*[[къехуэхын]]
*[[къехужьэжын]]
*[[къехужьэн]]
*[[къехузэкӏын]]
*[[къехулэкӏын]]
*[[къехулӏэжын]]
*[[къехулӏэн]]
*[[къехутылӏэн]]
*[[къехухыжын]]
*[[къехухын]]
===къехь===
*[[къехьэжьэжын]]
*[[къехьэжьэн]]
*[[къехьэкӏ-нехьэкӏ]]
*[[къехьэкӏыжын]]
*[[къехьэкӏын]]
*[[къехьэлъэкӏын]]
*[[къехьэлӏэжыгъуэ]]
*[[къехьэлӏэжын]]
*[[къехьэлӏэн]]
*[[къехьэрэмэкӏын]]
*[[къехьэхыжын]]
*[[къехьэхын]]
===къехъу===
*[[къехъуэнын]]
*[[къехъуэпсэжын]]
*[[къехъуэпсэн]]
*[[къехъуэхъун]]
*[[къехъулӏэн]]
*[[къехъурджэуэн]]
*[[къехъуцэцэн]]
===къец===
*[[къецырхъын]]
===къецӏ===
*[[къецӏэнлъэкӏын]]
*[[къецӏэнтхъуэкӏын]]
*[[къецӏэнтхъуэхын]]
*[[къецӏэфтэхын]]
*[[къецӏыкӏуэкӏын]]
===къеч===
*[[къечэнджэщын]]
===къеш===
*[[къешэжьэн]]
*[[къешэкӏын]]
*[[къешэлӏэн]]
*[[къешэхын]]
*[[къешхэкӏын]]
*[[къешх-къес]]
*[[къешхыдэн]]
*[[къешхын]]
*[[къешыбгъэрыкӏуэн]]
*[[къешынэуэжын]]
*[[къешынэуэн]]
*[[къешыхьэкӏын]]
===къещ===
*[[къещэбэкӏын]]
*[[къещэжын]]
*[[къещэкӏуэн]]
*[[къещэн]]
*[[къещэтэхын]]
*[[къещэтылӏэн]]
*[[къещэщэхыжын]]
*[[къещэщэхын]]
*[[къещхьэпэплъын]]
*[[къещхьэукъуэхын]]
*[[къещхьэфэуэн]]
*[[къещын]]
*[[къещыщын]]
===къещI===
*[[къещӏэжын]]
*[[къещӏэкӏын]]
*[[къещӏэн]]
*[[къещӏэ-нещӏэу]]
*[[къещӏылӏэн]]
*[[къещӏын]]
*[[къещӏыхын]]
*[[къещӏыӏэкӏын]]
===къеӏ===
*[[къеӏэбэкӏын]]
*[[къеӏэбын]]
*[[къеӏэбыхын]]
*[[къеӏэдэкъэуэн]]
*[[къеӏэжын]]
*[[къеӏэзэн]]
*[[къеӏэн]]
*[[къеӏэпщэкӏуэн]]
*[[къеӏэфӏэкӏын]]
*[[къеӏыхыжын]]
*[[къеӏыхын]]
===къеIу===
*[[къеӏуэкӏын]]
*[[къеӏуэнтӏэкӏын]]
*[[къеӏуэнтӏэхын]]
*[[къеӏуэтэлӏэн]]
*[[къеӏулӏэкӏын]]
*[[къеӏулӏыжын]]
*[[къеӏулӏын]]
*[[къеӏумылэуэн]]
*[[къеӏунщӏын]]
*[[къеӏусэн]]
*[[къеӏухын]]
*[[къеӏущэщэн]]
*[[къеӏущӏэхын]]
==къи==
*[[къибэрдын]]
*[[къибэтыкӏын]]
*[[къибэтын]]
*[[къибдзыкӏын]]
*[[къибзеикӏын]]
*[[къибзыкӏын]]
*[[къибзын]]
*[[къибыргъукӏын]]
*[[къигуэн]]
*[[къигузэвыкӏын]]
*[[къигуоукӏын]]
*[[къигуфӏыкӏын]]
*[[къигъэджэлын]]
*[[къигъэжын]]
*[[къигъэжьыкӏын]]
*[[къигъэзын]]
*[[къигъэкӏыжын]]
*[[къигъэкӏыкӏын]]
*[[къигъэкӏын]]
*[[къигъэкӏуэтын]]
*[[къигъэлыкӏын]]
*[[къигъэлъэлъыжын]]
*[[къигъэлъэлъын]]
*[[къигъэлъэтын]]
*[[къигъэлъеижын]]
*[[къигъэлъеин]]
*[[къигъэнэжын]]
*[[къигъэнэн]]
*[[къигъэплъын]]
*[[къигъэпщын]]
*[[къигъэпӏиикӏын]]
*[[къигъэсыкӏын]]
*[[къигъэувэн]]
*[[къигъэукӏуриикӏын]]
*[[къигъэун]]
*[[къигъэхун]]
*[[къигъэхъуапӏэ]]
*[[къигъэхъуэн]]
*[[къигъэцыцыкӏын]]
*[[къигъэцӏыцӏыкӏын]]
*[[къигъэщэтын]]
*[[къигъэщэщын]]
*[[къигъэщтыкӏын]]
*[[къигъэщын]]
*[[къигъэщӏын]]
*[[къигъэщӏыӏэтыӏэн]]
*[[къигъэӏукӏын]]
*[[къигъыкӏын]]
*[[къидыгъукӏын]]
*[[къидыхьэшхыкӏын]]
*[[къиджэгукӏын]]
*[[къиджэлэн]]
*[[къиджэлын]]
*[[къиджэрэзыкӏын]]
*[[къиджыкӏын]]
*[[къидзэгъукӏын]]
*[[къидзэжын]]
*[[къидзэкъыкӏын]]
*[[къидзэн]]
*[[къидзыжын]]
*[[къидзын]]
*[[къижын]]
*[[къизэрыгуэн]]
*[[къизэрыхьын]]
*[[къиикӏын]]
*[[къиин]]
*[[къикуэшыкӏын]]
*[[къикӏэжын]]
*[[къикӏэзызыкӏын]]
*[[къикӏэн]]
*[[къикӏэрэхъуэн]]
*[[къикӏэщӏыкӏын]]
*[[къикӏиикӏын]]
*[[къикӏыжын]]
*[[къикӏыжыпӏэ]]
*[[къикӏыкӏа]]
*[[къикӏыкӏын]]
*[[къикӏын]]
*[[къикӏыпӏэ]]
*[[къикӏуэсыкӏыжын]]
*[[къикӏуэсыкӏын]]
*[[къикӏуэтыжын]]
*[[къикӏуэтын]]
*[[къикӏукӏын-никӏукӏын]]
*[[къикӏутэн]]
*[[къикӏутын]]
*[[къикъыу]]
*[[къикъуэлъыкӏын]]
*[[къикъутэн]]
*[[къикъухьын]]
*[[къилэлын]]
*[[къилэн]]
*[[къилыдыкӏын]]
*[[къилыкӏын]]
*[[къилъэлъыжын]]
*[[къилъэлъын]]
*[[къилъэтыкӏыжын]]
*[[къилъэтыкӏын]]
*[[къилъэтын]]
*[[къилъэфын]]
*[[къилъэщӏыкӏын]]
*[[къилъеикӏын]]
*[[къилъхьэн]]
*[[къилъын]]
*[[къимыдэкӏэ]]
*[[къимыкӏуэтыж]]
*[[къимыкӏуэтыжу]]
*[[къинэжын]]
*[[къинэмыщӏ]]
*[[къинэмыщӏауэ]]
*[[къинэмыщӏкӏэ]]
*[[къинэн]]
*[[къипкӏ-къилъу]]
*[[къипкӏыкӏын]]
*[[къипкӏын]]
*[[къиплъын]]
*[[къиплъыпӏэ]]
*[[къипсэлъыкӏын]]
*[[къипсэн]]
*[[къипхъэнкӏыкӏын]]
*[[къипхъэпхъын]]
*[[къипхъын]]
*[[къипхъуэтыжын]]
*[[къипхъуэтын]]
*[[къипщхьэн]]
*[[къипщын]]
*[[къипщыпӏэ]]
*[[къипӏиикӏын]]
*[[къисын]]
*[[къитэджыкӏын]]
*[[къиткӏуэткӏуа]]
*[[къиткӏуэткӏун]]
*[[къитхыкӏыжын]]
*[[къитхыкӏын]]
*[[къитхьэщӏыкӏын]]
*[[къитхъ]]
*[[къитхъэн]]
*[[къитхъын]]
*[[къитхъуэн]]
*[[къитхъун]]
*[[къитхъунщӏыкӏын]]
*[[къитхъутхъукӏын]]
*[[къитыкӏын]]
*[[къитын]]
*[[къитӏэн]]
*[[къитӏэпӏыкӏын]]
*[[къитӏэсэн]]
*[[къитӏэтыкӏын]]
*[[къитӏэтӏын]]
*[[къитӏэщӏыкӏын]]
*[[къитӏыкӏын]]
*[[къитӏысхьэн]]
*[[къитӏысыкӏын]]
*[[къиуэн]]
*[[къиубруукӏын]]
*[[къиувэн]]
*[[къиувыкӏын]]
*[[къиугъуэныкӏын]]
*[[къиудын]]
*[[къиужьгъэн]]
*[[къиукӏын]]
*[[къиукӏуриикӏын]]
*[[къиун]]
*[[къиупсыкӏын]]
*[[къиупцӏыкӏын]]
*[[къиупщӏыкӏын]]
*[[къиупщӏыӏукӏын]]
*[[къиутхыпщӏыкӏын]]
*[[къиутыкӏын]]
*[[къиутӏыпщхьэн]]
*[[къиутӏыпщыжын]]
*[[къиутӏыпщыкӏын]]
*[[къиуӏукӏын]]
*[[къифыкӏын]]
*[[къифыщӏыкӏын]]
*[[къихыжын]]
*[[къихын]]
*[[къихуэн]]
*[[къихун]]
*[[къихутэн]]
*[[къихьэжын]]
*[[къихьэн]]
*[[къихьэ-нихьэ]]
*[[къихьын]]
*[[къихъеикӏын]]
*[[къихъуэн]]
*[[къихъукӏын]]
*[[къихъупыкӏын]]
*[[къихъухьын]]
*[[къицырхъэн]]
*[[къицыцыкӏын]]
*[[къицӏэлэн]]
*[[къицӏэлыкӏын]]
*[[къицӏэнлъын]]
*[[къицӏэфтыжын]]
*[[къицӏэфтын]]
*[[къицӏуукӏын]]
*[[къицӏывыкӏын]]
*[[къицӏыцӏыкӏын]]
*[[къицӏыщхъукӏын]]
*[[къичыжыгъуэ]]
*[[къичыжын]]
*[[къичын]]
*[[къишэн]]
*[[къишэчын]]
*[[къишиикӏын]]
*[[къишхыдыкӏын]]
*[[къишхыкӏын]]
*[[къишыжын]]
*[[къишын]]
*[[къищэтэн]]
*[[къищэтын]]
*[[къищэхэжын]]
*[[къищэхэн]]
*[[къищэщын]]
*[[къищтыкӏын]]
*[[къищхьэрыуэн]]
*[[къищын]]
*[[къищынэмыщӏ]]
*[[къищынэмыщӏауэ]]
*[[къищынэмыщӏкӏэ]]
*[[къищыпыкӏын]]
*[[къищӏыкӏын]]
*[[къищӏын]]
*[[къиякъ]]
*[[къиякъжьей]]
*[[къиӏэпхъукӏын]]
*[[къиӏэтыкӏын]]
*[[къиӏуэн]]
*[[къиӏуэнтӏыкӏын]]
*[[къиӏукӏын]]
*[[къиӏущӏыкӏын]]
==къо==
*[[къом]]
*[[къохъусыж]]
==кър==
*[[къралъхуэн]]
*[[къралъхухьын]]
*[[кърегъэкӏэн]]
*[[кърегъэкӏутэн]]
*[[кърегъэлъхьэн]]
*[[кърегъэтхыкӏыжын]]
*[[кърегъэтхыкӏын]]
*[[кърегъэтын]]
*[[кърегъэудын]]
*[[кърегъэфыщӏыкӏын]]
*[[кърегъэхыжын]]
*[[кърегъэхын]]
*[[кърегъэхун]]
*[[кърегъэхьэлӏэжын]]
*[[кърегъэхьэн]]
*[[кърегъэчын]]
*[[кърегъэшын]]
*[[кърегъэщӏэкӏын]]
*[[кърегъэщӏыкӏын]]
*[[кърегъэщӏын]]
*[[къривыкӏын]]
*[[къривын]]
*[[къригъэгъыхын]]
*[[къригъэлъэгъуэн]]
*[[къридзэн]]
*[[кърижэн]]
*[[кърижьыкӏын]]
*[[кърикӏыкӏын]]
*[[кърикӏыхын]]
*[[кърикӏуэн]]
*[[кърикӏутэхын]]
*[[кърикӏутын]]
*[[къриплъэн]]
*[[кърипхъыхын]]
*[[кърисыкӏын]]
*[[кърисыхын]]
*[[къриубыдэу]]
*[[къриупцӏэхын]]
*[[къриутхыкӏын]]
*[[кърихун]]
*[[кърихурхукӏын]]
*[[кърихьэлӏэжын]]
*[[кърихьэлӏэн]]
*[[кърицыцыкӏын]]
*[[къришэн]]
*[[къришын]]
*[[къриӏуэнтӏыкӏын]]
*[[къру]]
*[[кърухугу]]
*[[кърымпкъынэ]]
==къы==
===къыб===
*[[къыбгъэдэжыжын]]
*[[къыбгъэдэжын]]
*[[къыбгъэдэкӏыжын]]
*[[къыбгъэдэкӏын]]
*[[къыбгъэдэкӏуэтэн]]
*[[къыбгъэдэкӏуэтыжын]]
*[[къыбгъэдэкӏуэтын]]
*[[къыбгъэдэлъэдэн]]
*[[къыбгъэдэлъхьэн]]
*[[къыбгъэдэнэжын]]
*[[къыбгъэдэнэн]]
*[[къыбгъэдэсын]]
*[[къыбгъэдэтэджэн]]
*[[къыбгъэдэтэджыкӏын]]
*[[къыбгъэдэтын]]
*[[къыбгъэдэувэн]]
*[[къыбгъэдэувыӏэн]]
*[[къыбгъэдэхутэн]]
*[[къыбгъэдэхьэн]]
*[[къыбгъэдэцӏэфтэн]]
*[[къыбгъэдэцӏэфтын]]
*[[къыбгъэдэшэжын]]
*[[къыбгъэдэшэн]]
*[[къыбгъэдэшыжын]]
*[[къыбгъэдэшын]]
*[[къыбгъэдэщэкӏуэн]]
*[[къыбгъэдэщӏыхьын]]
*[[къыбгъэдыхьэжын]]
*[[къыбгъэдыхьэн]]
*[[къыбгъурыгъэжын]]
*[[къыбгъурыгъэлъэдэн]]
*[[къыбгъурылъэдэн]]
*[[къыбгъурылъэтэн]]
*[[къыбгъурылъэтыкӏын]]
*[[къыбгъурылъэтын]]
*[[къыбгъурылъхьэн]]
*[[къыбгъурынэн]]
*[[къыбгъурыпщхьэн]]
*[[къыбгъурыпщын]]
*[[къыбгъурысын]]
*[[къыбгъурытын]]
*[[къыбгъурытӏысхьэн]]
*[[къыбгъурыукӏэн]]
*[[къыбгъурыхын]]
*[[къыбгъурыхуэн]]
*[[къыбгъурыхутэн]]
*[[къыбгъурыхьэн]]
*[[къыбгъурышэн]]
*[[къыбгъурышын]]
*[[къыбгъурыщӏэн]]
*[[къыбгъурыщӏыхьын]]
*[[къыблэжын]]
*[[къыблэкӏын]]
*[[къыблэкӏыпӏэ]]
*[[къыблэтхъун]]
*[[къыблэхын]]
*[[къыблэхун]]
*[[къыблэшын]]
===къыгу===
*[[къыгуэбзыкӏын]]
*[[къыгуэблэблын]]
*[[къыгуэвыкӏын]]
*[[къыгуэгъэджэлын]]
*[[къыгуэгъэжын]]
*[[къыгуэгъэзын]]
*[[къыгуэгъэкӏын]]
*[[къыгуэгъэкӏуэтын]]
*[[къыгуэгъэлэлын]]
*[[къыгуэгъэлъэлъын]]
*[[къыгуэгъэлъэтын]]
*[[къыгуэгъэпкӏын]]
*[[къыгуэгъэукӏуриикӏын]]
*[[къыгуэгъэун]]
*[[къыгуэгъэфэхъун]]
*[[къыгуэгъэхун]]
*[[къыгуэгъэщэтын]]
*[[къыгуэгъэщэщын]]
*[[къыгуэгъэщхьэхукӏын]]
*[[къыгуэгъукӏын]]
*[[къыгуэгъукӏын]]
*[[къыгуэдэн]]
*[[къыгуэджэлын]]
*[[къыгуэдзэкъыкӏын]]
*[[къыгуэдзэн]]
*[[къыгуэжын]]
*[[къыгуэкӏэн]]
*[[къыгуэкӏыжын]]
*[[къыгуэкӏыкӏын]]
*[[къыгуэкӏын]]
*[[къыгуэкъутыкӏын]]
*[[къыгуэлэлын]]
*[[къыгуэлъэлъын]]
*[[къыгуэлъэсыкӏын]]
*[[къыгуэлъэтын]]
*[[къыгуэлъэфын]]
*[[къыгуэлъхьэн]]
*[[къыгуэлъхьэ-ныгуэлъхьэ]]
*[[къыгуэнэн]]
*[[къыгуэпкӏын]]
*[[къыгуэпӏэскӏукӏын]]
*[[къыгуэпӏиикӏын]]
*[[къыгуэпӏытӏыкӏын]]
*[[къыгуэтхыкӏын]]
*[[къыгуэтхъын]]
*[[къыгуэтхъун]]
*[[къыгуэтын]]
*[[къыгуэтӏэпӏыкӏын]]
*[[къыгуэтӏэтӏын]]
*[[къыгуэтӏыкӏын]]
*[[къыгуэтӏысхьэн]]
*[[къыгуэтӏысыкӏын]]
*[[къыгуэудын]]
*[[къыгуэун]]
*[[къыгуэупсыкӏын]]
*[[къыгуэупщӏыкӏын]]
*[[къыгуэухуэнэн]]
*[[къыгуэфэхъун]]
*[[къыгуэфтын]]
*[[къыгуэхын]]
*[[къыгуэхун]]
*[[къыгуэчын]]
*[[къыгуэшиикӏын]]
*[[къыгуэшхэн]]
*[[къыгуэшхыкӏын]]
*[[къыгуэщэтын]]
*[[къыгуэщэщын]]
*[[къыгуэщхьэхукӏын]]
*[[къыгуэщӏыкӏын]]
*[[къыгуэщӏыхьын]]
*[[къыгуэӏущӏыкӏын]]
*[[къыгурыгъэӏуэн]]
*[[къыгурыӏуэжын]]
*[[къыгурыӏуэн]]
===къыд===
*[[къыдалъхуа]]
*[[къыдалъхуэн]]
*[[къыдалъхухьын]]
*[[къыдэбэгыкӏын]]
*[[къыдэбэкъуеин]]
*[[къыдэбэкъукӏын]]
*[[къыдэбзыжын]]
*[[къыдэбзын]]
*[[къыдэбыргъуеин]]
*[[къыдэвеин]]
*[[къыдэвыжын]]
*[[къыдэвыкӏын]]
*[[къыдэвын]]
*[[къыдэгуэн]]
*[[къыдэгуоукӏын]]
*[[къыдэгушыӏэн]]
*[[къыдэгъэбзэхыкӏын]]
*[[къыдэгъэж]]
*[[къыдэгъэжеижын]]
*[[къыдэгъэжеин]]
*[[къыдэгъэжын]]
*[[къыдэгъэжын]]
*[[къыдэгъэзэжын]]
*[[къыдэгъэзэн]]
*[[къыдэгъэзеин]]
*[[къыдэгъэкӏыжын]]
*[[къыдэгъэкӏын]]
*[[къыдэгъэкӏуэн]]
*[[къыдэгъэкӏуэтеин]]
*[[къыдэгъэкӏуэтын]]
*[[къыдэгъэлэлын]]
*[[къыдэгъэлъэтын]]
*[[къыдэгъэлъын]]
*[[къыдэгъэнэн]]
*[[къыдэгъэплъеин]]
*[[къыдэгъэплъын]]
*[[къыдэгъэпщын]]
*[[къыдэгъэпӏиикӏын]]
*[[къыдэгъэукӏуриикӏын]]
*[[къыдэгъэфэн]]
*[[къыдэгъэфтын]]
*[[къыдэгъэхуэн]]
*[[къыдэгъэхуэн]]
*[[къыдэгъэхуэныгъэ]]
*[[къыдэгъэхун]]
*[[къыдэгъэхьэжын]]
*[[къыдэгъэхьэн]]
*[[къыдэгъэцӏывыкӏын]]
*[[къыдэгъэщэтын]]
*[[къыдэгъэщын]]
*[[къыдэгъуэгурыкӏуэн]]
*[[къыдэджэлын]]
*[[къыдэдзэн]]
*[[къыдэдзеин]]
*[[къыдэдзын]]
*[[къыдэжэн]]
*[[къыдэжеижын]]
*[[къыдэжеин]]
*[[къыдэжыжын]]
*[[къыдэжын]]
*[[къыдэзэрыгуэн]]
*[[къыдэзэрыхьын]]
*[[къыдэзеин]]
*[[къыдэзын]]
*[[къыдэкӏэн]]
*[[къыдэкӏэрэхъуэн]]
*[[къыдэкӏиен]]
*[[къыдэкӏиикӏын]]
*[[къыдэкӏыгъуэ]]
*[[къыдэкӏыжын]]
*[[къыдэкӏыкӏын]]
*[[къыдэкӏын]]
*[[къыдэкӏуэжын]]
*[[къыдэкӏуэн]]
*[[къыдэкӏуэсэн]]
*[[къыдэкӏуэтэн]]
*[[къыдэкӏуэтеин]]
*[[къыдэкӏуэтын]]
*[[къыдэкӏуэу]]
*[[къыдэкӏуеин]]
*[[къыдэкӏутэн]]
*[[къыдэкъуэлъыкӏын]]
*[[къыдэкъугъыкӏын]]
*[[къыдэлэжьэн]]
*[[къыдэлэжьын]]
*[[къыдэлэлын]]
*[[къыдэлыдыкӏын]]
*[[къыдэлъэдэжын]]
*[[къыдэлъэдэн]]
*[[къыдэлъэсыкӏын]]
*[[къыдэлъэтэн]]
*[[къыдэлъэтеин]]
*[[къыдэлъэтыжын]]
*[[къыдэлъэтын]]
*[[къыдэлъэфэн]]
*[[къыдэлъэфеижын]]
*[[къыдэлъэфеин]]
*[[къыдэлъэфыжын]]
*[[къыдэлъэфын]]
*[[къыдэлъэщӏыкӏын]]
*[[къыдэлъеин]]
*[[къыдэлъхьэн]]
*[[къыдэлъыжын]]
*[[къыдэлъын]]
*[[къыдэмыбзыжын]]
*[[къыдэмыгъэплъеин]]
*[[къыдэмыгъэплъын]]
*[[къыдэнэжа]]
*[[къыдэнэжын]]
*[[къыдэнэн]]
*[[къыдэпкӏеин]]
*[[къыдэплъэн]]
*[[къыдэплъеин]]
*[[къыдэплъын]]
*[[къыдэпсэлъэн]]
*[[къыдэпсэлъеин]]
*[[къыдэпсэлъыкӏын]]
*[[къыдэпсын]]
*[[къыдэпхъэнкӏыкӏын]]
*[[къыдэпхъеин]]
*[[къыдэпхъуэтеин]]
*[[къыдэпхъуэтын]]
*[[къыдэпхъуеин]]
*[[къыдэпщеин]]
*[[къыдэпщхьэн]]
*[[къыдэпщын]]
*[[къыдэпщӏыкӏын]]
*[[къыдэпӏэстхъеин]]
*[[къыдэпӏиикӏын]]
*[[къыдэсеижын]]
*[[къыдэсеин]]
*[[къыдэскӏэн]]
*[[къыдэсын]]
*[[къыдэтэджыкӏын]]
*[[къыдэтхъын]]
*[[къыдэтхъуэн]]
*[[къыдэтхъуеин]]
*[[къыдэтхъун]]
*[[къыдэтӏэпӏыкӏын]]
*[[къыдэтӏэтӏын]]
*[[къыдэтӏыкӏын]]
*[[къыдэтӏысхьэжын]]
*[[къыдэтӏысхьэн]]
*[[къыдэтӏысыкӏын]]
*[[къыдэуэн]]
*[[къыдэуэршэрын]]
*[[къыдэувэн]]
*[[къыдэудын]]
*[[къыдэуеигъуэ]]
*[[къыдэуеижын]]
*[[къыдэуеин]]
*[[къыдэужьгъэжын]]
*[[къыдэужьгъэн]]
*[[къыдэукӏын]]
*[[къыдэукӏуриикӏын]]
*[[къыдэун]]
*[[къыдэупсеин]]
*[[къыдэупщӏэн]]
*[[къыдэупщӏэтыкӏын]]
*[[къыдэупщӏыкӏын]]
*[[къыдэутхыкӏын]]
*[[къыдэутӏыпщхьэжын]]
*[[къыдэутӏыпщхьэн]]
*[[къыдэутӏыпщыкӏыжын]]
*[[къыдэутӏыпщыкӏын]]
*[[къыдэушын]]
*[[къыдэфэн]]
*[[къыдэфыщӏыкӏын]]
*[[къыдэхыжын]]
*[[къыдэхын]]
*[[къыдэхуэгъуэ]]
*[[къыдэхуэжын]]
*[[къыдэхуэн]]
*[[къыдэхуеин]]
*[[къыдэхужын]]
*[[къыдэхун]]
*[[къыдэхутэжын]]
*[[къыдэхутэн]]
*[[къыдэхьэн]]
*[[къыдэхьэхын]]
*[[къыдэхьеин]]
*[[къыдэхьын]]
*[[къыдэхъеин]]
*[[къыдэхъуэн]]
*[[къыдэхъукӏын]]
*[[къыдэхъун]]
*[[къыдэцӏэнлъын]]
*[[къыдэцӏэфтын]]
*[[къыдэчыжыгъуэ]]
*[[къыдэчыжын]]
*[[къыдэчын]]
*[[къыдэшэжын]]
*[[къыдэшэн]]
*[[къыдэшэсыкӏын]]
*[[къыдэшэхын]]
*[[къыдэшеин]]
*[[къыдэшиикӏын]]
*[[къыдэшхыкӏын]]
*[[къыдэшын]]
*[[къыдэщэтын]]
*[[къыдэщэщын]]
*[[къыдэщтэн]]
*[[къыдэщхьэрыуэн]]
*[[къыдэщын]]
*[[къыдэщыпыкӏын]]
*[[къыдэщӏэрэщӏэн]]
*[[къыдэщӏеин]]
*[[къыдэщӏыкӏын]]
*[[къыдэщӏын]]
*[[къыдэӏэбэн]]
*[[къыдэӏэбеин]]
*[[къыдэӏэбыкӏын]]
*[[къыдэӏэпхъукӏын]]
*[[къыдэӏэпыкъун]]
*[[къыдэӏукӏын]]
*[[къыдэӏун]]
*[[къыдежьэн]]
*[[къыдекӏуэкӏын]]
*[[къыдекӏун]]
*[[къыдеӏэн]]
*[[къыдивын]]
*[[къыдидзын]]
*[[къыдихын]]
*[[къыдихун]]
*[[къыдрегъэхуеин]]
*[[къыдривеижын]]
*[[къыдридзеижын]]
*[[къыдридзеин]]
*[[къыдрикӏеин]]
*[[къыдрисеин]]
*[[къыдриутхеин]]
*[[къыдрихьеин]]
*[[къыдришеин]]
*[[къыдрыгъу]]
*[[къыдыр]]
*[[къыдырдзэл]]
*[[къыдыхьэжын]]
*[[къыдыхьэн]]
===къыж===
*[[къыжегъэӏэн]]
*[[къыжеӏэжын]]
*[[къыжеӏэн]]
*[[къыжыӏэжын]]
*[[къыжыӏэн]]
===къыжь===
*[[къыжьэдэгъэжыжын]]
*[[къыжьэдэгъэжын]]
*[[къыжьэдэгъэпкӏыжын]]
*[[къыжьэдэгъэпкӏын]]
*[[къыжьэдэгъэхун]]
*[[къыжьэдэдзыжын]]
*[[къыжьэдэдзын]]
*[[къыжьэдэжыжын]]
*[[къыжьэдэжын]]
*[[къыжьэдэкӏыжын]]
*[[къыжьэдэкӏын]]
*[[къыжьэдэкъуэн]]
*[[къыжьэдэлъэлъын]]
*[[къыжьэдэлъэтын]]
*[[къыжьэдэнэн]]
*[[къыжьэдэпкӏыжын]]
*[[къыжьэдэпкӏын]]
*[[къыжьэдэпхъэпхъын]]
*[[къыжьэдэпхъын]]
*[[къыжьэдэпӏиикӏын]]
*[[къыжьэдэтхъын]]
*[[къыжьэдэуэн]]
*[[къыжьэдэудын]]
*[[къыжьэдэукӏуриикӏын]]
*[[къыжьэдэун]]
*[[къыжьэдэупцӏыкӏын]]
*[[къыжьэдэутхыкӏын]]
*[[къыжьэдэфтын]]
*[[къыжьэдэхын]]
*[[къыжьэдэхуэн]]
*[[къыжьэдэхун]]
*[[къыжьэдэцӏэфтын]]
*[[къыжьэдэшын]]
*[[къыжьэдэӏэн]]
*[[къыжьэдэӏукӏын]]
*[[къыжьэдегъэхужын]]
*[[къыжьэдыхьэн]]
*[[къыжьэхэкӏэн]]
*[[къыжьэхэлъэдэн]]
*[[къыжьэхэлъэн]]
*[[къыжьэхэплъэн]]
*[[къыжьэхэплъыхьын]]
*[[къыжьэхэпхъуэн]]
*[[къыжьэхэуэн]]
*[[къыжьэхэхуэн]]
*[[къыжьэхэхьэн]]
*[[къыжьэхэӏэн]]
*[[къыжьэхихуэн]]
*[[къыжьэхыхьэн]]
===къыз===
*[[къызэгуэгъэпын]]
*[[къызэгуэудын]]
*[[къызэгуэхын]]
*[[къызэгуэчын]]
*[[къызэгуоуэкӏын]]
*[[къызэгъэдзэкӏыжын]]
*[[къызэгъэдзэкӏын]]
*[[къызэгъэпэщакӏуэ]]
*[[къызэгъэпэщыжын]]
*[[къызэгъэпэщын]]
*[[къызэгъэпэщыныгъэ]]
*[[къызэгъэплъэкӏын]]
*[[къызэгъэувэкӏын]]
*[[къызэдэгъэгъэн]]
*[[къызэдэгъэжэн]]
*[[къызэдэгъэфэн]]
*[[къызэдэгъуэгурыкӏуэн]]
*[[къызэдэжэн]]
*[[къызэдэжыхьын]]
*[[къызэдэкӏуэн]]
*[[къызэдэкӏухьын]]
*[[къызэдэлъхун]]
*[[къызэдэсын]]
*[[къызэдэтэджын]]
*[[къызэдэуджын]]
*[[къызэдэфэн]]
*[[къызэдэхэдзэн]]
*[[къызэдэхьын]]
*[[къызэдэхъун]]
*[[къызэдэшэн]]
*[[къызэдэщтэн]]
*[[къызэдэщӏын]]
*[[къызэдэӏэтын]]
*[[къызэдекӏуэкӏын]]
*[[къызэдеӏэн]]
*[[къызэдидзэн]]
*[[къызэдилъын]]
*[[къызэдзэкӏын]]
*[[къызэдзэкъэкӏын]]
*[[къызэкӏэлъеутӏыпщхьэхын]]
*[[къызэкӏэлъыгъэпӏэщӏэн]]
*[[къызэкӏэлъыкӏуэн]]
*[[къызэкӏэлъыпӏэщӏэн]]
*[[къызэкӏэлъысын]]
*[[къызэкӏэлъыхьын]]
*[[къызэкӏэрыщӏэн]]
*[[къызэкӏуэкӏын]]
*[[къызэкӏуэцӏыгъэджэрэзыкӏын]]
*[[къызэкӏуэцӏыжын]]
*[[къызэкӏуэцӏыкӏын]]
*[[къызэкӏуэцӏыхын]]
*[[къызэкӏуэцӏыхун]]
*[[къызэкӏуэцӏычын]]
*[[къызэнэкӏын]]
*[[къызэпэгъэзэн]]
*[[къызэпэкӏухьын]]
*[[къызэпэлъэтыхьын]]
*[[къызэпэплъыхьын]]
*[[къызэпэщыжын]]
*[[къызэпэщын]]
*[[къызэпехулэкӏын]]
*[[къызэпижыхьын]]
*[[къызэплъэкӏыжын]]
*[[къызэплъэкӏын]]
*[[къызэпрыгъэсыкӏын]]
*[[къызэпрыкӏыжын]]
*[[къызэпрыкӏын]]
*[[къызэпрысыкӏыжын]]
*[[къызэпрысыкӏын]]
*[[къызэпрышын]]
*[[къызэпхивын]]
*[[къызэпхигъукӏын]]
*[[къызэпхидзын]]
*[[къызэпхихун]]
*[[къызэпхичын]]
*[[къызэпхривын]]
*[[къызэпхригъукӏын]]
*[[къызэпхрихун]]
*[[къызэпхричын]]
*[[къызэпхрыжын]]
*[[къызэпхрыкӏын]]
*[[къызэпхрыпсын]]
*[[къызэпхыгъэӏукӏын]]
*[[къызэпхыжын]]
*[[къызэпхыкӏын]]
*[[къызэпхыпсын]]
*[[къызэпхытхъын]]
*[[къызэпхыукӏын]]
*[[къызэпхыун]]
*[[къызэпхыӏукӏын]]
*[[къызэпыудын]]
*[[къызэпычын]]
*[[къызэпышхыкӏын]]
*[[къызэпыщӏыкӏын]]
*[[къызэпыӏун]]
*[[къызэрапщ]]
*[[къызэрапщытэ]]
*[[къызэрегулӏын]]
*[[къызэредзыхын]]
*[[къызэрелъэфэжьэн]]
*[[къызэрелъэфэкӏын]]
*[[къызэрелъэфэхын]]
*[[къызэрелӏыхын]]
*[[къызэрехуэкӏын]]
*[[къызэрехужьэн]]
*[[къызэрехьэжьэн]]
*[[къызэрехьэкӏын]]
*[[къызэрехьэхын]]
*[[къызэрешэжьэн]]
*[[къызэрешэкӏын]]
*[[къызэрихун]]
*[[къызэрихькӏэ]]
*[[къызэрыгуэкӏ]]
*[[къызэрыгъэбунтын]]
*[[къызэрыгъэгушхуэжын]]
*[[къызэрыгъэгушхуэн]]
*[[къызэрыгъэкӏын]]
*[[къызэрыгъуэтыжын]]
*[[къызэрыдэхын]]
*[[къызэрыдэхуэн]]
*[[къызэрыдэхун]]
*[[къызэрыдэхьеин]]
*[[къызэрыдэшэн]]
*[[къызэрыдэшын]]
*[[къызэрыжын]]
*[[къызэрыкӏын]]
*[[къызэрыкъуэхын]]
*[[къызэрылэжын]]
*[[къызэрылэн]]
*[[къызэрылъэлъын]]
*[[къызэрылъэфэсын]]
*[[къызэрылъэфын]]
*[[къызэрыхэхын]]
*[[къызэрыхын]]
*[[къызэрыхун]]
*[[къызэрыхусын]]
*[[къызэрыхьэсын]]
*[[къызэрыхьын]]
*[[къызэрыщэщын]]
*[[къызэрыщӏэгуэн]]
*[[къызэрыщӏэкӏымкӏэ]]
*[[къызэрыщӏэлъэфэн]]
*[[къызэрыщӏэлъэфын]]
*[[къызэрыщӏэхын]]
*[[къызэрыщӏэхуэн]]
*[[къызэрыщӏэхун]]
*[[къызэрыщӏэшэн]]
*[[къызэрыщӏэшын]]
*[[къызэрыӏэтын]]
*[[къызэрыӏуэтэжын]]
*[[къызэрыӏуэтэн]]
*[[къызэрыӏухын]]
*[[къызэрыӏухуэн]]
*[[къызэрыӏухун]]
*[[къызэрыӏушэн]]
*[[къызэрыӏушын]]
*[[къызэтегъэнэн]]
*[[къызэтегъэпӏэщӏэн]]
*[[къызэтегъэувыӏэн]]
*[[къызэтедзын]]
*[[къызэтежын]]
*[[къызэтекӏын]]
*[[къызэтекӏуэтын]]
*[[къызэтекӏутэн]]
*[[къызэтекъутэн]]
*[[къызэтелъэлъэн]]
*[[къызэтенэн]]
*[[къызэтепщӏыкӏын]]
*[[къызэтетхъын]]
*[[къызэтетхъуэн]]
*[[къызэтетхъун]]
*[[къызэтетӏэпӏыкӏын]]
*[[къызэтеуэн]]
*[[къызэтеувыӏэн]]
*[[къызэтеудын]]
*[[къызэтехын]]
*[[къызэтехун]]
*[[къызэтечын]]
*[[къызэтещэхэн]]
*[[къызэуэкӏын]]
*[[къызэупщӏын]]
*[[къызэфӏэгъэтӏысхьэн]]
*[[къызэфӏэгъэувэжын]]
*[[къызэфӏэгъэувэн]]
*[[къызэфӏэгъэщхьэн]]
*[[къызэфӏэгъэщӏэн]]
*[[къызэфӏэзэрыхьын]]
*[[къызэфӏэлӏэн]]
*[[къызэфӏэмэхэн]]
*[[къызэфӏэмынэн]]
*[[къызэфӏэмыщӏэу]]
*[[къызэфӏэнэн]]
*[[къызэфӏэтӏысхьэн]]
*[[къызэфӏэувэжын]]
*[[къызэфӏэувэн]]
*[[къызэфӏэщэхэн]]
*[[къызэфӏэщӏэн]]
*[[къызэфӏэщӏыкӏын]]
*[[къызэхэгъэлъэдэжын]]
*[[къызэхэгъэлъэдэн]]
*[[къызэхэгъэщӏэн]]
*[[къызэхэджэдыхьын]]
*[[къызэхэжыхьын]]
*[[къызэхэкӏухьын]]
*[[къызэхэлъэдэжын]]
*[[къызэхэлъэдэн]]
*[[къызэхэлъэтыхьын]]
*[[къызэхэлъытэн]]
*[[къызэхэлъыхъухьын]]
*[[къызэхэнэжын]]
*[[къызэхэнэн]]
*[[къызэхэплъыхьын]]
*[[къызэхэпсыхэжын]]
*[[къызэхэпщӏыпщӏэн]]
*[[къызэхэтхъуэжын]]
*[[къызэхэтхъуэн]]
*[[къызэхэтӏэтӏэн]]
*[[къызэхэуэн]]
*[[къызэхэувэн]]
*[[къызэхэувыӏэн]]
*[[къызэхэутхъуэн]]
*[[къызэхэущыхьын]]
*[[къызэхэхын]]
*[[къызэхэхун]]
*[[къызэхэхущыхьын]]
*[[къызэхуэгъэсыжын]]
*[[къызэхуэгъэсын]]
*[[къызэхуэдзысын]]
*[[къызэхуэжэсын]]
*[[къызэхуэкъусын]]
*[[къызэхуэлъэтэсын]]
*[[къызэхуэнэжын]]
*[[къызэхуэнэн]]
*[[къызэхуэсыгъуэ]]
*[[къызэхуэсыжын]]
*[[къызэхуэсын]]
*[[къызэхуэхусыжын]]
*[[къызэхуэхусын]]
*[[къызэхуэхьэсын]]
*[[къызэхуэшэсыжын]]
*[[къызэхуэшэсын]]
*[[къызэщиудын]]
*[[къызэщичын]]
*[[къызэщыгъэужын]]
*[[къызэщыгъэун]]
*[[къызэщыджэн]]
*[[къызэщыужын]]
*[[къызэщыун]]
*[[къызэщӏэбэтэн]]
*[[къызэщӏэблэн]]
*[[къызэщӏэбыбэн]]
*[[къызэщӏэвэн]]
*[[къызэщӏэгъэнэжын]]
*[[къызэщӏэгъэнэн]]
*[[къызэщӏэгъэплъэжын]]
*[[къызэщӏэгъэплъэн]]
*[[къызэщӏэгъэпсэлъэн]]
*[[къызэщӏэгъэпхъэджэн]]
*[[къызэщӏэгъэстын]]
*[[къызэщӏэгъэтэджэн]]
*[[къызэщӏэгъэушэн]]
*[[къызэщӏэгъэуӏуэн]]
*[[къызэщӏэгъэхъеен]]
*[[къызэщӏэгъэщтэн]]
*[[къызэщӏэкъуэжын]]
*[[къызэщӏэкъуэн]]
*[[къызэщӏэлыбэн]]
*[[къызэщӏэлыдэн]]
*[[къызэщӏэнэжын]]
*[[къызэщӏэнэн]]
*[[къызэщӏэплъэжын]]
*[[къызэщӏэплъэн]]
*[[къызэщӏэпсэлъэн]]
*[[къызэщӏэпхъэнкӏэн]]
*[[къызэщӏэрыуэжын]]
*[[къызэщӏэрыуэн]]
*[[къызэщӏэскъыскъэн]]
*[[къызэщӏэтэджэн]]
*[[къызэщӏэтхъын]]
*[[къызэщӏэтхъуэжын]]
*[[къызэщӏэтхъуэн]]
*[[къызэщӏэубэлэцэн]]
*[[къызэщӏэубыдэн]]
*[[къызэщӏэувэжын]]
*[[къызэщӏэувэн]]
*[[къызэщӏэувыӏыкӏын]]
*[[къызэщӏэугъуеежын]]
*[[къызэщӏэугъуеен]]
*[[къызэщӏэукъубиен]]
*[[къызэщӏэуфӏыцӏэн]]
*[[къызэщӏэуцӏыплъэн]]
*[[къызэщӏэушэжын]]
*[[къызэщӏэушэн]]
*[[къызэщӏэхун]]
*[[къызэщӏэхъеен]]
*[[къызэщӏэцӏууэн]]
*[[къызэщӏэчын]]
*[[къызэщӏэщтыхьэн]]
*[[къызэщӏэщӏэн]]
*[[къызэщӏэӏэтэн]]
*[[къызэщӏичын]]
*[[къызэӏыхьэн]]
*[[къызэӏыщӏэн]]
*[[къызэӏудзын]]
*[[къызэӏужын]]
*[[къызэӏууэн]]
*[[къызэӏуудын]]
*[[къызэӏухыжын]]
*[[къызэӏухын]]
*[[къыздэсым]]
*[[къыздэхьын]]
*[[къыздэшэн]]
*[[къыздэщтэн]]
*[[къызделъэфэкӏын]]
*[[къыздехьэкӏын]]
*[[къыздешэкӏын]]
*[[къыздыхэхын]]
*[[къызыжьэдэгъэкӏыжын]]
*[[къызыжьэдэгъэкӏын]]
*[[къызыжьэдэдзыжын]]
*[[къызыжьэдэдзын]]
*[[къызыжьэдэкъузыкӏын]]
*[[къызыжьэдэпӏытӏыкӏын]]
*[[къызыжьэдэутӏыпщыкӏыжын]]
*[[къызыжьэдэутӏыпщыкӏын]]
*[[къызыжьэдегъэхужын]]
*[[къызыжьэдегъэхун]]
*[[къызыкъуэпхъуэтын]]
*[[къызыкъуэхыжын]]
*[[къызыкъуэхын]]
*[[къызыпэридзэн]]
*[[къызыпхыпсын]]
*[[къызыпщӏэхэпхъуэтын]]
*[[къызыпщӏэхэхын]]
*[[къызытегъэнэн]]
*[[къызыфӏэгъэщӏын]]
*[[къызыфӏэхын]]
*[[къызыхах]]
*[[къызыхэгъэӏукӏын]]
*[[къызыхэхун]]
*[[къызыхуэгъэнэжын]]
*[[къызыхуэгъэнэн]]
*[[къызыхуэкӏуэн]]
*[[къызыхуэтыншэ]]
*[[къызыхуэтыншэу]]
*[[къызыщиудын]]
*[[къызыщыпщын]]
*[[къызыщӏэувыӏыкӏын]]
*[[къызыӏурегъэхын]]
*[[къызыӏурегъэхун]]
*[[къызыӏурыгъэпкӏыжын]]
===къыкӏ===
*[[къыкӏэлъэщӏыхьэн]]
*[[къыкӏэлъежьэн]]
*[[къыкӏэлъехьэкӏын]]
*[[къыкӏэлъеӏэн]]
*[[къыкӏэлъыджэн]]
*[[къыкӏэлъыжэн]]
*[[къыкӏэлъыжыхьын]]
*[[къыкӏэлъыкӏуэн]]
*[[къыкӏэлъыкӏухьын]]
*[[къыкӏэлъыплъын]]
*[[къыкӏэлъыпхъэрын]]
*[[къыкӏэлъыпхъуэн]]
*[[къыкӏэлъысын]]
*[[къыкӏэлъыуэн]]
*[[къыкӏэлъыувын]]
*[[къыкӏэлъыутӏыпщын]]
*[[къыкӏэлъыущын]]
*[[къыкӏэлъыщӏэкӏын]]
*[[къыкӏэлъыщӏэпхъуэн]]
*[[къыкӏэлъыщӏыхьэн]]
*[[къыкӏэлъыӏэбэн]]
*[[къыкӏэридзэн]]
*[[къыкӏэридзыжын]]
*[[къыкӏэрикӏэн]]
*[[къыкӏэрипхъэн]]
*[[къыкӏэрихын]]
*[[къыкӏэрихьэн]]
*[[къыкӏэрыбзеикӏын]]
*[[къыкӏэрыблэблын]]
*[[къыкӏэрыгъэжын]]
*[[къыкӏэрыгъэкӏын]]
*[[къыкӏэрыгъэкъэбзыкӏын]]
*[[къыкӏэрыгъэхун]]
*[[къыкӏэрыгъуэтэн]]
*[[къыкӏэрыдзын]]
*[[къыкӏэрыжын]]
*[[къыкӏэрыкӏэн]]
*[[къыкӏэрыкӏыжын]]
*[[къыкӏэрыкӏын]]
*[[къыкӏэрылэлын]]
*[[къыкӏэрылъэлъын]]
*[[къыкӏэрылъэщӏыкӏын]]
*[[къыкӏэрылъхьэн]]
*[[къыкӏэрынэн]]
*[[къыкӏэрыпщӏэн]]
*[[къыкӏэрыпщӏыкӏын]]
*[[къыкӏэрыпӏиикӏын]]
*[[къыкӏэрыткӏун]]
*[[къыкӏэрытхъын]]
*[[къыкӏэрытхъунщӏыкӏын]]
*[[къыкӏэрытӏэпӏыкӏын]]
*[[къыкӏэрытӏэтыкӏын]]
*[[къыкӏэрытӏэтӏын]]
*[[къыкӏэрытӏыкӏын]]
*[[къыкӏэрыубыдэн]]
*[[къыкӏэрыувэн]]
*[[къыкӏэрыудын]]
*[[къыкӏэрыупсыкӏын]]
*[[къыкӏэрыупщӏыкӏын]]
*[[къыкӏэрыхын]]
*[[къыкӏэрыхуа-ныкӏэрыхуа]]
*[[къыкӏэрыхун]]
*[[къыкӏэрыхуныгъэ]]
*[[къыкӏэрыхьэн]]
*[[къыкӏэрыхъыжьэн]]
*[[къыкӏэрыцӏуукӏын]]
*[[къыкӏэрычын]]
*[[къыкӏэрышын]]
*[[къыкӏэрыщэтын]]
*[[къыкӏэрыщэща-ныкӏэрыщэща]]
*[[къыкӏэрыщэщын]]
*[[къыкӏэрыщын]]
*[[къыкӏэрыщыпыкӏын]]
*[[къыкӏэрыщӏэн]]
*[[къыкӏэрыщӏыкӏын]]
*[[къыкӏэрыӏущӏыкӏын]]
*[[къыкӏэщӏэжын]]
*[[къыкӏэщӏэзэрыхьын]]
*[[къыкӏэщӏэкӏын]]
*[[къыкӏэщӏэкӏуэсыкӏын]]
*[[къыкӏэщӏэкъуэн]]
*[[къыкӏэщӏэкъузэн]]
*[[къыкӏэщӏэлэлын]]
*[[къыкӏэщӏэлъэдэн]]
*[[къыкӏэщӏэлъэфын]]
*[[къыкӏэщӏэлъхьэн]]
*[[къыкӏэщӏэнэн]]
*[[къыкӏэщӏэплъыхьын]]
*[[къыкӏэщӏэпхэн]]
*[[къыкӏэщӏэпхъэн]]
*[[къыкӏэщӏэпщхьэн]]
*[[къыкӏэщӏэпщын]]
*[[къыкӏэщӏэпӏиикӏын]]
*[[къыкӏэщӏэсын]]
*[[къыкӏэщӏэтын]]
*[[къыкӏэщӏэуэн]]
*[[къыкӏэщӏэудын]]
*[[къыкӏэщӏэхун]]
*[[къыкӏэщӏэшын]]
*[[къыкӏэщӏэщэтын]]
*[[къыкӏэщӏэщэщын]]
*[[къыкӏэщӏихын]]
*[[къыкӏэщӏихун]]
*[[къыкӏэщӏыхьэн]]
===къыкӏу===
*[[къыкӏуэцӏрыжын]]
*[[къыкӏуэцӏрыкӏын]]
*[[къыкӏуэцӏрыпщын]]
*[[къыкӏуэцӏрыхын]]
*[[къыкӏуэцӏрыхун]]
*[[къыкӏуэцӏрыщӏыкӏын]]
*[[къыкӏуэцӏывыкӏын]]
*[[къыкӏуэцӏыгъэджэрэзыкӏын]]
*[[къыкӏуэцӏыгъэлъэлъын]]
*[[къыкӏуэцӏыджэрэзыкӏын]]
*[[къыкӏуэцӏыжын]]
*[[къыкӏуэцӏыкӏын]]
*[[къыкӏуэцӏылъэлъын]]
*[[къыкӏуэцӏынэн]]
*[[къыкӏуэцӏыпщын]]
*[[къыкӏуэцӏыуэн]]
*[[къыкӏуэцӏыхын]]
*[[къыкӏуэцӏыхун]]
*[[къыкӏуэцӏыщэщын]]
===къыкъ===
*[[къыкъ]]
===къыкъу===
*[[къыкъуэгушхукӏын]]
*[[къыкъуэгъэджэлын]]
*[[къыкъуэгъэжын]]
*[[къыкъуэгъэкӏын]]
*[[къыкъуэгъэплъын]]
*[[къыкъуэджэдын]]
*[[къыкъуэджэлын]]
*[[къыкъуэжын]]
*[[къыкъуэкӏэн]]
*[[къыкъуэкӏыжын]]
*[[къыкъуэкӏын]]
*[[къыкъуэкӏуэтын]]
*[[къыкъуэлъэдэн]]
*[[къыкъуэлъэтын]]
*[[къыкъуэлъхьэн]]
*[[къыкъуэлъын]]
*[[къыкъуэнэн]]
*[[къыкъуэплъын]]
*[[къыкъуэпсын]]
*[[къыкъуэпщын]]
*[[къыкъуэпӏиикӏын]]
*[[къыкъуэсын]]
*[[къыкъуэтын]]
*[[къыкъуэтӏысхьэн]]
*[[къыкъуэувэн]]
*[[къыкъуэудын]]
*[[къыкъуэукӏын]]
*[[къыкъуэун]]
*[[къыкъуэутӏыпщыкӏын]]
*[[къыкъуэфтын]]
*[[къыкъуэхыжын]]
*[[къыкъуэхын]]
*[[къыкъуэхун]]
*[[къыкъуэцӏэфтын]]
*[[къыкъуэшэн]]
*[[къыкъуэшиикӏын]]
*[[къыкъуэшын]]
*[[къыкъуэщэтын]]
*[[къыкъуэщын]]
*[[къыкъуэӏэбыкӏын]]
*[[къыкъуидзын]]
*[[къыкъуихун]]
===къыл===
*[[къылыш]]
===къылъ===
*[[къылъ]]
*[[къылъэгъэӏэсын]]
*[[къылъэщӏыхьэн]]
*[[къылъэӏэсын]]
*[[къылъехьэкӏын]]
*[[къылъихьэн]]
*[[къылъыкъуэкӏын]]
*[[къылъысын]]
*[[къылъытхъын]]
*[[къылъыхун]]
*[[къылъыхъун]]
===къын===
*[[къын]]
*[[къынтӏэ-къынтӏэ]]
===къып===
*[[къып]]
*[[къыпэгъуэлъын]]
*[[къыпэджэжын]]
*[[къыпэдзыжын]]
*[[къыпэдзын]]
*[[къыпэжэн]]
*[[къыпэжыхьын]]
*[[къыпэкӏуэн]]
*[[къыпэкӏухьын]]
*[[къыпэмынэу]]
*[[къыпэнэн]]
*[[къыпэплъэн]]
*[[къыпэрикъэн]]
*[[къыпэрыдзэн]]
*[[къыпэрыдзын]]
*[[къыпэрыжын]]
*[[къыпэрыкӏын]]
*[[къыпэрыкӏуэтын]]
*[[къыпэрыкӏутэн]]
*[[къыпэрылъэфын]]
*[[къыпэрылъхьэн]]
*[[къыпэрынэн]]
*[[къыпэрыпхъуэтын]]
*[[къыпэрытэджыкӏын]]
*[[къыпэрытхъун]]
*[[къыпэрытӏысхьэн]]
*[[къыпэрыуэн]]
*[[къыпэрыувэн]]
*[[къыпэрыхын]]
*[[къыпэрыхун]]
*[[къыпэрыхутэн]]
*[[къыпэрышэн]]
*[[къыпэрышын]]
*[[къыпэтӏысын]]
*[[къыпэувын]]
*[[къыпэщылъын]]
*[[къыпэщысын]]
*[[къыпэщытын]]
*[[къыпэщӏэгъэкӏын]]
*[[къыпэщӏэгъэкӏуэтэн]]
*[[къыпэщӏэгъэкӏуэтын]]
*[[къыпэщӏэгъэкъуэн]]
*[[къыпэщӏэгъэувэн]]
*[[къыпэщӏэдзын]]
*[[къыпэщӏэкӏын]]
*[[къыпэщӏэкӏуэтэн]]
*[[къыпэщӏэкӏуэтын]]
*[[къыпэщӏэлъэдэн]]
*[[къыпэщӏэлъхьэн]]
*[[къыпэщӏэлъын]]
*[[къыпэщӏэтын]]
*[[къыпэщӏэувэн]]
*[[къыпэщӏэхын]]
*[[къыпэщӏэхуэн]]
*[[къыпэщӏэшын]]
*[[къыпэӏэтын]]
*[[къыпегъэхын]]
*[[къыпежэжьэн]]
*[[къыпежэкӏын]]
*[[къыпежьэн]]
*[[къыпекӏуэкӏыжын]]
*[[къыпекӏуэкӏын]]
*[[къыпеуэн]]
*[[къыпехьэжьэн]]
*[[къыпешэжьэн]]
*[[къыпихын]]
*[[къыпкърыкӏын]]
*[[къыпкърымынэн]]
*[[къыпкърынэн]]
*[[къыпкърыуэн]]
*[[къыпкърыхын]]
*[[къыпкърыхьэн]]
*[[къыпришкӏэ-ныпришкӏэ]]
*[[къыпхивыкӏын]]
*[[къыпхивын]]
*[[къыпхидзын]]
*[[къыпхитхъын]]
*[[къыпхихун]]
*[[къыпхривыкӏын]]
*[[къыпхривын]]
*[[къыпхридзын]]
*[[къыпхрихун]]
*[[къыпхрицӏывыкӏын]]
*[[къыпхрыгъукӏын]]
*[[къыпхрыдзэкъыкӏын]]
*[[къыпхрыжын]]
*[[къыпхрыкӏын]]
*[[къыпхрыкъутыкӏын]]
*[[къыпхрылъэлъын]]
*[[къыпхрылъэтын]]
*[[къыпхрылъэфын]]
*[[къыпхрыплъын]]
*[[къыпхрыпсын]]
*[[къыпхрыпщын]]
*[[къыпхрыпӏиикӏын]]
*[[къыпхрысыкӏын]]
*[[къыпхрыткӏун]]
*[[къыпхрытхъын]]
*[[къыпхрытхъун]]
*[[къыпхрытӏэтӏын]]
*[[къыпхрытӏыкӏын]]
*[[къыпхрыудын]]
*[[къыпхрыхын]]
*[[къыпхрыхун]]
*[[къыпхрыцӏэфтын]]
*[[къыпхрычын]]
*[[къыпхрышхыкӏын]]
*[[къыпхрышын]]
*[[къыпхрыщэтын]]
*[[къыпхрыщэщын]]
*[[къыпхрыщӏыкӏын]]
*[[къыпхрыӏукӏын]]
*[[къыпхыгъэжын]]
*[[къыпхыгъэкӏын]]
*[[къыпхыгъукӏын]]
*[[къыпхыдзэкъыкӏын]]
*[[къыпхыжэбзыкӏын]]
*[[къыпхыжын]]
*[[къыпхыкӏын]]
*[[къыпхыкъутыкӏын]]
*[[къыпхылъэлъын]]
*[[къыпхылъэтын]]
*[[къыпхылъэфын]]
*[[къыпхыплъын]]
*[[къыпхыпсын]]
*[[къыпхыпщын]]
*[[къыпхыпӏиикӏын]]
*[[къыпхысыкӏын]]
*[[къыпхыткӏун]]
*[[къыпхытхъын]]
*[[къыпхытхъун]]
*[[къыпхытӏэтӏын]]
*[[къыпхытӏыкӏын]]
*[[къыпхыудын]]
*[[къыпхыхын]]
*[[къыпхыхун]]
*[[къыпхыцӏэфтын]]
*[[къыпхычын]]
*[[къыпхышхыкӏын]]
*[[къыпхышын]]
*[[къыпхыщэтын]]
*[[къыпхыщэщын]]
*[[къыпхыщын]]
*[[къыпхыщӏыкӏын]]
*[[къыпхыӏукӏын]]
*[[къыпцӏэ]]
*[[къыпцӏей]]
*[[къыпщӏэхэлъэфын]]
*[[къыпщӏэхэлъхьэн]]
*[[къыпщӏэхэхын]]
*[[къыпщӏэхэхуэн]]
*[[къыпщӏэхэхун]]
*[[къыпыбжыкӏын]]
*[[къыпыблэблын]]
*[[къыпыгуэн]]
*[[къыпыгуфӏыкӏын]]
*[[къыпыгъэблэблын]]
*[[къыпыгъэжын]]
*[[къыпыгъэжьэн]]
*[[къыпыгъэжьыкӏын]]
*[[къыпыгъэзын]]
*[[къыпыгъэкӏын]]
*[[къыпыгъэлэлын]]
*[[къыпыгъэлъэлъын]]
*[[къыпыгъэлъэтын]]
*[[къыпыгъэнэн]]
*[[къыпыгъэныщкӏукӏын]]
*[[къыпыгъэпщӏэн]]
*[[къыпыгъэпӏиикӏын]]
*[[къыпыгъэувэн]]
*[[къыпыгъэхун]]
*[[къыпыгъэхъуэн]]
*[[къыпыгъэщэщын]]
*[[къыпыгъэщын]]
*[[къыпыдэн]]
*[[къыпыджэгукӏын]]
*[[къыпыджэн]]
*[[къыпыджэрэзыкӏын]]
*[[къыпыдзэкъыкӏын]]
*[[къыпыдзэн]]
*[[къыпыж-ныпыж]]
*[[къыпыжын]]
*[[къыпыжыпӏэ]]
*[[къыпыкӏэн]]
*[[къыпыкӏэрэхъукӏын]]
*[[къыпыкӏын]]
*[[къыпыкъэн]]
*[[къыпылэлын]]
*[[къыпылеикӏын]]
*[[къыпылыдыкӏын]]
*[[къыпылъэдэн]]
*[[къыпылъэлъыжын]]
*[[къыпылъэлъын]]
*[[къыпылъэтын]]
*[[къыпылъэщӏыкӏын]]
*[[къыпылъхьэн]]
*[[къыпылъын]]
*[[къыпынэжын]]
*[[къыпынэн]]
*[[къыпыпхъуэтын]]
*[[къыпыпхъун]]
*[[къыпыпщыкӏын]]
*[[къыпыпӏиикӏын]]
*[[къыпыткӏун]]
*[[къыпытхъахуэ]]
*[[къыпытхъын]]
*[[къыпытын]]
*[[къыпытӏэтӏын]]
*[[къыпытӏысхьэн]]
*[[къыпыувэн]]
*[[къыпыудахуэ]]
*[[къыпыудын]]
*[[къыпыукӏэн]]
*[[къыпыупсыкӏын]]
*[[къыпыупщӏыкӏын]]
*[[къыпыупщӏын]]
*[[къыпыупщӏыпӏэ]]
*[[къыпыфыщӏыкӏын]]
*[[къыпыхыжын]]
*[[къыпыхын]]
*[[къыпыхукӏын]]
*[[къыпыхун]]
*[[къыпыхьэжын]]
*[[къыпыхьэн]]
*[[къыпыхъуэн]]
*[[къыпыхъукӏын]]
*[[къыпычыгъуэ]]
*[[къыпычыжыгъуэ]]
*[[къыпычыжын]]
*[[къыпычын]]
*[[къыпышхэн]]
*[[къыпышхыкӏын]]
*[[къыпышын]]
*[[къыпыщэн]]
*[[къыпыщэщын]]
*[[къыпыщын]]
*[[къыпыщӏыкӏын]]
*[[къыпыщӏыхьын]]
*[[къыпыӏукӏын]]
===къыр===
*[[къыр]]
*[[къыргу]]
*[[къыргъ]]
*[[къыргъыз]]
*[[къыргъызхэр]]
*[[къыркуэ]]
*[[къыркъ]]
*[[къыркъыр]]
*[[къыртӏ]]
*[[къырухугу]]
*[[къырыдзэ]]
*[[къырыкъ]]
*[[къырылъэ]]
*[[къырылъ-гурылъ]]
*[[къырымщокъал]]
*[[къырыщхьэ]]
*[[къырыщхьэбзу]]
===къыт===
*[[къытебэгэн]]
*[[къытебэнэн]]
*[[къытебэтэн]]
*[[къытевэжын]]
*[[къытевэн]]
*[[къытегуэшэжын]]
*[[къытегуэшэн]]
*[[къытегуплӏэн]]
*[[къытегъэбэгэн]]
*[[къытегъэвэжын]]
*[[къытегъэвэн]]
*[[къытегъэжын]]
*[[къытегъэзэжын]]
*[[къытегъэзэн]]
*[[къытегъэкӏын]]
*[[къытегъэкъуэлъэн]]
*[[къытегъэнэн]]
*[[къытегъэпщӏыкӏын]]
*[[къытегъэсын]]
*[[къытегъэтӏысхьэн]]
*[[къытегъэуэн]]
*[[къытегъэувэн]]
*[[къытегъэхэн]]
*[[къытегъэхуэн]]
*[[къытегъэхуэрзэн]]
*[[къытегъэхун]]
*[[къытегъэхьэн]]
*[[къытегъэхъеикӏын]]
*[[къытегъэшэжын]]
*[[къытегъэшэн]]
*[[къытегъуэгъуэн]]
*[[къытегъуэлъхьэн]]
*[[къытедэн]]
*[[къытедыжэн]]
*[[къытедзэн]]
*[[къытедзын]]
*[[къытежын]]
*[[къытезэгъэн]]
*[[къытезэрыгуэн]]
*[[къытекӏэн]]
*[[къытекӏиен]]
*[[къытекӏыжын]]
*[[къытекӏын]]
*[[къытекӏуэн]]
*[[къытекӏуэтын]]
*[[къытекӏутэн]]
*[[къытекъуэлъэн]]
*[[къытекъутэжын]]
*[[къытекъухьын]]
*[[къытелэлын]]
*[[къытелыдыкӏын]]
*[[къытелъэдэн]]
*[[къытелъэлъэн]]
*[[къытелъэлъын]]
*[[къытелъэн]]
*[[къытелъэтын]]
*[[къытелъэфэн]]
*[[къытелъэфын]]
*[[къытелъэщӏыкӏын]]
*[[къытелъэщӏыхьын]]
*[[къытелъеикӏын]]
*[[къытелъхьэн]]
*[[къытелъын]]
*[[къытелӏэн]]
*[[къытемыгъэхьэн]]
*[[къытемынэжын]]
*[[къытемыхьэн]]
*[[къытемышын]]
*[[къытенэжын]]
*[[къытенэн]]
*[[къытеплъэн]]
*[[къытепсэн]]
*[[къытепсыхэн]]
*[[къытепхъэн]]
*[[къытепхъэнкӏыкӏын]]
*[[къытепхъуэтын]]
*[[къытепщхьэн]]
*[[къытепщын]]
*[[къытепщӏыкӏыжын]]
*[[къытепщӏыкӏын]]
*[[къытепыхьэн]]
*[[къытепӏэжын]]
*[[къытепӏэн]]
*[[къытепӏиикӏын]]
*[[къытепӏытӏэн]]
*[[къытесэн]]
*[[къытесын]]
*[[къытетэджыкӏын]]
*[[къытетхэн]]
*[[къытетхыкӏыжын]]
*[[къытетхыкӏын]]
*[[къытетхъыжын]]
*[[къытетхъын]]
*[[къытетхъуэн]]
*[[къытетхъун]]
*[[къытетхъунщӏыкӏын]]
*[[къытетын]]
*[[къытетӏэпӏыкӏын]]
*[[къытетӏэтӏэн]]
*[[къытетӏыкӏын]]
*[[къытетӏысхьэн]]
*[[къытеуэн]]
*[[къытеубэн]]
*[[къытеубыдэн]]
*[[къытеувэн]]
*[[къытеувыӏэн]]
*[[къытеудыжын]]
*[[къытеудын]]
*[[къытеуджыхьын]]
*[[къытеукӏэжын]]
*[[къытеукӏэн]]
*[[къытеукъуэдиен]]
*[[къытеукъуеикӏын]]
*[[къытеунэхъуэн]]
*[[къытеункӏыфӏэн]]
*[[къытеуплӏэнщӏэн]]
*[[къытеупсыкӏын]]
*[[къытеупщӏыкӏын]]
*[[къытеупщӏыкӏыпӏэ]]
*[[къытеутхэн]]
*[[къытеутӏыпщхьэн]]
*[[къытеуфэн]]
*[[къытеуфэрэкӏэн]]
*[[къытеухьын]]
*[[къытеуӏуэн]]
*[[къытефыщӏыкӏын]]
*[[къытефыщӏыхьын]]
*[[къытехэн]]
*[[къытехыжын]]
*[[къытехын]]
*[[къытехуэ]]
*[[къытехуэн]]
*[[къытехуэрзэн]]
*[[къытехун]]
*[[къытехутэн]]
*[[къытехьэ]]
*[[къытехьэжын]]
*[[къытехьэлъэн]]
*[[къытехьэн]]
*[[къытехъеикӏын]]
*[[къытехъуэн]]
*[[къытехъукӏыжын]]
*[[къытехъукӏын]]
*[[къытехъущӏыхьын]]
*[[къытечын]]
*[[къытешэн]]
*[[къытешхэн]]
*[[къытешын]]
*[[къытешынэуэжын]]
*[[къытещэтын]]
*[[къытещэщэн]]
*[[къытещэщын]]
*[[къытещхьэн]]
*[[къытещын]]
*[[къытещӏыкӏын]]
*[[къытещӏыхьын]]
*[[къытеӏэбэн]]
*[[къытеӏэзэщӏыхьын]]
*[[къытеӏэтыкӏын]]
*[[къытеӏыгъэн]]
*[[къытеӏуэнтӏэн]]
*[[къытеӏуэнтӏыкӏын]]
*[[къытеӏубэн]]
*[[къытеӏукӏын]]
*[[къытеӏулӏэн]]
*[[къытеӏущӏыкӏын]]
*[[къытрегъэдзэн]]
*[[къытридзэн]]
*[[къытрикӏэн]]
*[[къытрикӏутэн]]
*[[къытрилъхьэн]]
*[[къытрипхъэн]]
*[[къытрихуэн]]
*[[къытрихьэн]]
*[[къытричын]]
*[[къытрищӏэн]]
===къыу===
*[[къыу]]
*[[къыуц]]
===къыфӏ===
*[[къыфӏэблэблын]]
*[[къыфӏэгъэкӏын]]
*[[къыфӏэгъэлъэлъын]]
*[[къыфӏэгъэнэн]]
*[[къыфӏэгъэхун]]
*[[къыфӏэдыгъужын]]
*[[къыфӏэдыгъун]]
*[[къыфӏэкӏын]]
*[[къыфӏэлъэлъын]]
*[[къыфӏэлъэфын]]
*[[къыфӏэмыӏуэхун]]
*[[къыфӏэмыӏуэхуу]]
*[[къыфӏэнэн]]
*[[къыфӏэтхъын]]
*[[къыфӏэтӏэтӏын]]
*[[къыфӏэхын]]
*[[къыфӏэхун]]
*[[къыфӏэхьэхун]]
*[[къыфӏэхьын]]
*[[къыфӏэцӏэфтын]]
*[[къыфӏэщӏыжын]]
*[[къыфӏэщӏыкӏын]]
*[[къыфӏэщӏын]]
*[[къыфӏэӏуэнтӏэн]]
*[[къыфӏэӏуэнтӏыкӏын]]
*[[къыфӏэӏун]]
*[[къыфӏежьэн]]
*[[къыфӏехьэжьэн]]
*[[къыфӏешэжьэн]]
===къых===
*[[къыхадз]]
*[[къыхах]]
*[[къыхэбэкъукӏын]]
*[[къыхэбэтыкӏын]]
*[[къыхэбелджылыкӏын]]
*[[къыхэбжэн]]
*[[къыхэбжыкӏын]]
*[[къыхэбзыкӏын]]
*[[къыхэгуоукӏын]]
*[[къыхэгурымыкӏын]]
*[[къыхэгурыӏукӏын]]
*[[къыхэгушхукӏын]]
*[[къыхэгъэбелджылыкӏын]]
*[[къыхэгъэжыкӏын]]
*[[къыхэгъэжын]]
*[[къыхэгъэзэгъэн]]
*[[къыхэгъэкӏын]]
*[[къыхэгъэкъэбзыкӏын]]
*[[къыхэгъэлыбжьэн]]
*[[къыхэгъэпкӏэн]]
*[[къыхэгъэпкӏын]]
*[[къыхэгъэплъэн]]
*[[къыхэгъэплъын]]
*[[къыхэгъэпсэлъыхьын]]
*[[къыхэгъэпшэхъуэн]]
*[[къыхэгъэпщхьэн]]
*[[къыхэгъэпщын]]
*[[къыхэгъэпӏиикӏын]]
*[[къыхэгъэскӏыкӏын]]
*[[къыхэгъэсыкӏын]]
*[[къыхэгъэтӏысыкӏын]]
*[[къыхэгъэуэн]]
*[[къыхэгъэукӏуриен]]
*[[къыхэгъэукӏуриикӏын]]
*[[къыхэгъэфтын]]
*[[къыхэгъэхуэн]]
*[[къыхэгъэхун]]
*[[къыхэгъэхьэн]]
*[[къыхэгъэхъуэн]]
*[[къыхэгъэцӏэфтын]]
*[[къыхэгъэщтын]]
*[[къыхэгъэщхьэхукӏауэ]]
*[[къыхэгъэщхьэхукӏыжын]]
*[[къыхэгъэщхьэхукӏын]]
*[[къыхэгъэщын]]
*[[къыхэгъэӏукӏын]]
*[[къыхэгъыкӏын]]
*[[къыхэгъуэлъхьэн]]
*[[къыхэгъуэтэжын]]
*[[къыхэгъуэтэн]]
*[[къыхэгъуэщэн]]
*[[къыхэгъуэщыхьын]]
*[[къыхэгъукӏын]]
*[[къыхэдэн]]
*[[къыхэдыгъукӏын]]
*[[къыхэдыкӏын]]
*[[къыхэдыхьэшхыкӏын]]
*[[къыхэджэгукӏын]]
*[[къыхэджэлыжын]]
*[[къыхэдзэкъыкӏын]]
*[[къыхэдзэн]]
*[[къыхэдзын]]
*[[къыхэжаныкӏын]]
*[[къыхэжын]]
*[[къыхэкуэн]]
*[[къыхэкухьын]]
*[[къыхэкӏэн]]
*[[къыхэкӏиикӏын]]
*[[къыхэкӏкӏэ]]
*[[къыхэкӏыкӏэ]]
*[[къыхэкӏыкӏын]]
*[[къыхэкӏын]]
*[[къыхэкӏыпӏэ]]
*[[къыхэкӏуэсыкӏын]]
*[[къыхэкӏуэтэн]]
*[[къыхэкӏуэтын]]
*[[къыхэкӏутэн]]
*[[къыхэкъугъыкӏын]]
*[[къыхэкъузыкӏын]]
*[[къыхэлэжьыхьын]]
*[[къыхэлэлын]]
*[[къыхэлыдыкӏын]]
*[[къыхэлъагъукӏын]]
*[[къыхэлъэдэн]]
*[[къыхэлъэлъэн]]
*[[къыхэлъэлъын]]
*[[къыхэлъэн]]
*[[къыхэлъэпэрэпэн]]
*[[къыхэлъэсыкӏын]]
*[[къыхэлъэтэн]]
*[[къыхэлъэтыкӏын]]
*[[къыхэлъэтын]]
*[[къыхэлъэфэн]]
*[[къыхэлъэфын]]
*[[къыхэлъхуэн]]
*[[къыхэлъхухьын]]
*[[къыхэлъхьэн]]
*[[къыхэлъын]]
*[[къыхэлъытэн]]
*[[къыхэлӏэн]]
*[[къыхэнэжын]]
*[[къыхэнэн]]
*[[къыхэпэжыкӏын]]
*[[къыхэпкӏэн]]
*[[къыхэплъэн]]
*[[къыхэплъыжьыкӏын]]
*[[къыхэплъын]]
*[[къыхэпсэлъыкӏын]]
*[[къыхэпсэлъыхьын]]
*[[къыхэпсчыкӏын]]
*[[къыхэпсын]]
*[[къыхэпхъуэтыкӏын]]
*[[къыхэпхъуэтын]]
*[[къыхэпшэхъуэн]]
*[[къыхэпщхьэн]]
*[[къыхэпщыжын]]
*[[къыхэпщын]]
*[[къыхэпщӏэукӏын]]
*[[къыхэпщӏыкӏын]]
*[[къыхэпыджыкӏын]]
*[[къыхэпӏэнкӏыкӏын]]
*[[къыхэпӏиикӏын]]
*[[къыхэскӏыкӏын]]
*[[къыхэсыкӏын]]
*[[къыхэтэджыкӏын]]
*[[къыхэтхыкӏын]]
*[[къыхэтхытхыкӏын]]
*[[къыхэтхъыжын]]
*[[къыхэтхъын]]
*[[къыхэтхъуэн]]
*[[къыхэтхъун]]
*[[къыхэтӏыкӏын]]
*[[къыхэтӏысыкӏын]]
*[[къыхэуэн]]
*[[къыхэубыдыкӏын]]
*[[къыхэувыкӏын]]
*[[къыхэудэн]]
*[[къыхэудын]]
*[[къыхэузыкӏын]]
*[[къыхэукӏэн]]
*[[къыхэукӏыкӏын]]
*[[къыхэукӏын]]
*[[къыхэукӏуриен]]
*[[къыхэукӏуриикӏын]]
*[[къыхэупщӏэтэн]]
*[[къыхэупщӏыкӏын]]
*[[къыхэухуэнщӏэн]]
*[[къыхэухуэныкӏын]]
*[[къыхэушыкӏын]]
*[[къыхэущэбэн]]
*[[къыхэуӏукӏын]]
*[[къыхэфиикӏын]]
*[[къыхэфтын]]
*[[къыхэфыкӏын]]
*[[къыхэфыщӏыкӏын]]
*[[къыхэфӏыкӏын]]
*[[къыхэхыжын]]
*[[къыхэхын]]
*[[къыхэхуэн]]
*[[къыхэхужьыкӏын]]
*[[къыхэхун]]
*[[къыхэхутэн]]
*[[къыхэхьэн]]
*[[къыхэхъеикӏын]]
*[[къыхэхъыжьэн]]
*[[къыхэхъуэн]]
*[[къыхэхъуэпскӏыкӏын]]
*[[къыхэхъукӏын]]
*[[къыхэхъуфӏыкӏын]]
*[[къыхэхъухьын]]
*[[къыхэцӏэнлъын]]
*[[къыхэцӏэфтын]]
*[[къыхэцӏуукӏын]]
*[[къыхэцӏыхукӏын]]
*[[къыхэцӏыщхъукӏын]]
*[[къыхэчыжын]]
*[[къыхэчын]]
*[[къыхэшэн]]
*[[къыхэшэрэхъыкӏын]]
*[[къыхэшэчэн]]
*[[къыхэшиикӏын]]
*[[къыхэшхэн]]
*[[къыхэшхыкӏын]]
*[[къыхэшын]]
*[[къыхэщэтэн]]
*[[къыхэщэтын]]
*[[къыхэщэхуэн]]
*[[къыхэщэщэн]]
*[[къыхэщэщын]]
*[[къыхэщэӏукӏын]]
*[[къыхэщт]]
*[[къыхэщтыкӏ]]
*[[къыхэщтыкӏын]]
*[[къыхэщтыкӏыншэу]]
*[[къыхэщтын]]
*[[къыхэщтыншэу]]
*[[къыхэщхьэрыуэн]]
*[[къыхэщхьэрыукӏын]]
*[[къыхэщхьэхукӏыжын]]
*[[къыхэщхьэхукӏын]]
*[[къыхэщын]]
*[[къыхэщыпыкӏын]]
*[[къыхэщӏэн]]
*[[къыхэщӏыкӏын]]
*[[къыхэщӏыхьын]]
*[[къыхэӏэбэн]]
*[[къыхэӏэтыкӏын]]
*[[къыхэӏуэнтӏыкӏыжын]]
*[[къыхэӏуэнтӏыкӏын]]
*[[къыхэӏукӏын]]
*[[къыхэӏун]]
*[[къыхэӏущӏыкӏын]]
*[[къыхегъэхын]]
*[[къыхегъэхун]]
*[[къыхиубыдэн]]
*[[къыхихын]]
*[[къыхихун]]
*[[къыхыфӏэдзэжын]]
*[[къыхыфӏэдзэн]]
*[[къыхыфӏэхуэн]]
*[[къыхыхьэн]]
===къыху===
*[[къыхуэбэнэн]]
*[[къыхуэбжыжын]]
*[[къыхуэбжын]]
*[[къыхуэвэн]]
*[[къыхуэгузэвэн]]
*[[къыхуэгуфӏэн]]
*[[къыхуэгуӏэн]]
*[[къыхуэгъэгъун]]
*[[къыхуэгъэдэхэн]]
*[[къыхуэгъэкӏуэн]]
*[[къыхуэгъэлъэгъуэн]]
*[[къыхуэгъэнэкӏэн]]
*[[къыхуэгъэнэн]]
*[[къыхуэгъэфэщэн]]
*[[къыхуэгъуэтыжын]]
*[[къыхуэгъуэтын]]
*[[къыхуэгъун]]
*[[къыхуэдэн]]
*[[къыхуэджэн]]
*[[къыхуэдзэлэшхэн]]
*[[къыхуэдзын]]
*[[къыхуэжыхьын]]
*[[къыхуэзэн]]
*[[къыхуэкӏуэжын]]
*[[къыхуэкӏуэн]]
*[[къыхуэлэжьэн]]
*[[къыхуэлэжьыжын]]
*[[къыхуэлэжьын]]
*[[къыхуэлъэн]]
*[[къыхуэлъхун]]
*[[къыхуэлӏэн]]
*[[къыхуэнэжэгужэн]]
*[[къыхуэнэжын]]
*[[къыхуэнэн]]
*[[къыхуэпэжын]]
*[[къыхуэплъын]]
*[[къыхуэпсэлъэн]]
*[[къыхуэпщын]]
*[[къыхуэпыхьэн]]
*[[къыхуэпӏэщӏэн]]
*[[къыхуэсыжын]]
*[[къыхуэсын]]
*[[къыхуэтын]]
*[[къыхуэтыншэу]]
*[[къыхуэубэн]]
*[[къыхуэубгъун]]
*[[къыхуэубзытэн]]
*[[къыхуэубзыхун]]
*[[къыхуэубыдын]]
*[[къыхуэушын]]
*[[къыхуэхьыжын]]
*[[къыхуэхьын]]
*[[къыхуэхъун]]
*[[къыхуэшэжын]]
*[[къыхуэшэн]]
*[[къыхуэшиин]]
*[[къыхуэщэхужын]]
*[[къыхуэщэхун]]
*[[къыхуэщтэжын]]
*[[къыхуэщтэн]]
*[[къыхуэщӏэжын]]
*[[къыхуэщӏэн]]
*[[къыхуэщӏыжын]]
*[[къыхуэщӏын]]
*[[къыхуэӏуэтэжын]]
*[[къыхуэӏурыщӏэн]]
*[[къыхудэкӏын]]
*[[къыхудэкӏуэн]]
*[[къыхудэмышеижын]]
*[[къыхудэплъеин]]
*[[къыхудэхуэн]]
*[[къыхуеблэгъэн]]
*[[къыхуегъэхьын]]
*[[къыхуеджэн]]
*[[къыхуеджэныгъэ]]
*[[къыхуедзыхын]]
*[[къыхуеин]]
*[[къыхуемыгъэкӏун]]
*[[къыхуеплъэкӏын]]
*[[къыхуеплъын]]
*[[къыхуеплъыхын]]
*[[къыхузэпещэн]]
*[[къыхузэтегъэувэн]]
*[[къыхузэтегъэувыӏэн]]
*[[къыхуикӏын]]
*[[къыхуисэн]]
*[[къыхуиуха]]
*[[къыхуиухын]]
*[[къыхуихын]]
*[[къыхуихуэн]]
*[[къыхутелъхьэн]]
*[[къыхутенэн]]
*[[къыхухэкӏын]]
*[[къыхухэхыжын]]
*[[къыхухэхын]]
*[[къыхухэхъуэн]]
*[[къыхухэчын]]
*[[къыхущытыкӏэ]]
*[[къыхущытын]]
*[[къыхущӏэплъын]]
*[[къыхущӏэуэн]]
*[[къыхуӏухын]]
===къыц===
*[[къыцэ]]
===къыщ===
*[[къыщ]]
*[[къыщалъхун]]
*[[къыщегъэнэн]]
*[[къыщегъэтхъын]]
*[[къыщежьэн]]
*[[къыщешхын]]
*[[къыщимыгъащӏэу]]
*[[къыщипхъуэн]]
*[[къыщитхъын]]
*[[къыщиудын]]
*[[къыщихун]]
*[[къыщишэн]]
*[[къыщхьэдэбэкъуэхыжын]]
*[[къыщхьэдэбэкъуэхын]]
*[[къыщхьэдэдзыхыжын]]
*[[къыщхьэдэдзыхын]]
*[[къыщхьэдэжэхын]]
*[[къыщхьэдэкӏыхын]]
*[[къыщхьэдэуэхын]]
*[[къыщхьэдэхын]]
*[[къыщхьэдэхуэхын]]
*[[къыщхьэдэшэхын]]
*[[къыщхьэдегъэкӏыхын]]
*[[къыщхьэдихун]]
*[[къыщхьэдихухын]]
*[[къыщхьэпэжын]]
*[[къыщхьэпэн]]
*[[къыщхьэприкӏыкӏын]]
*[[къыщхьэпрыгъэпӏиикӏын]]
*[[къыщхьэпрыжын]]
*[[къыщхьэпрыкӏыжын]]
*[[къыщхьэпрыкӏын]]
*[[къыщхьэпрыпщыжын]]
*[[къыщхьэпрыпщын]]
*[[къыщхьэпрыпӏиикӏын]]
*[[къыщхьэпрыхун]]
*[[къыщхьэрыуэн]]
*[[къыщхьэрыхын]]
*[[къыщхьэрыхун]]
*[[къыщхьэрычын]]
*[[къыщхьэщихын]]
*[[къыщхьэщихун]]
*[[къыщхьэщыгъуэлъхьэн]]
*[[къыщхьэщыжын]]
*[[къыщхьэщыкӏыжын]]
*[[къыщхьэщыкӏын]]
*[[къыщхьэщылъэдэн]]
*[[къыщхьэщылъхьэн]]
*[[къыщхьэщыпкӏын]]
*[[къыщхьэщыпкӏыу]]
*[[къыщхьэщыпӏиикӏын]]
*[[къыщхьэщытын]]
*[[къыщхьэщыуэн]]
*[[къыщхьэщыун]]
*[[къыщхьэщыхын]]
*[[къыщхьэщыхун]]
*[[къыщхьэщыхьэн]]
*[[къыщхьэщыщӏыкӏын]]
*[[къыщхьэщыщӏыхьын]]
*[[къыщхьэщыӏукӏын]]
*[[къыщыгъэщӏын]]
*[[къыщыгъупщэн]]
*[[къыщыжын]]
*[[къыщыкӏын]]
*[[къыщыкӏухьын]]
*[[къыщылыдыкӏын]]
*[[къыщылъагъун]]
*[[къыщылъэгъуэн]]
*[[къыщылъэтыжын]]
*[[къыщылъэтын]]
*[[къыщылъэфын]]
*[[къыщымынэу]]
*[[къыщынэн]]
*[[къыщыпкӏын]]
*[[къыщыпщын]]
*[[къыщысын]]
*[[къыщытхъын]]
*[[къыщытын]]
*[[къыщыхын]]
*[[къыщыхуэн]]
*[[къыщыхун]]
*[[къыщыхутэн]]
*[[къыщыхьэн]]
*[[къыщыхъун]]
*[[къыщыщӏын]]
===къыщӏ===
*[[къыщӏэбыргъукӏын]]
*[[къыщӏэбырыбыкӏын]]
*[[къыщӏэвыкӏын]]
*[[къыщӏэгуоукӏын]]
*[[къыщӏэгурымыкӏын]]
*[[къыщӏэгуфӏыкӏын]]
*[[къыщӏэгъэбрыукӏын]]
*[[къыщӏэгъэбылъыкӏын]]
*[[къыщӏэгъэбырдыкӏын]]
*[[къыщӏэгъэжын]]
*[[къыщӏэгъэкӏын]]
*[[къыщӏэгъэкъэбзыкӏын]]
*[[къыщӏэгъэлъэдэн]]
*[[къыщӏэгъэлъэлъэн]]
*[[къыщӏэгъэлъэлъын]]
*[[къыщӏэгъэлъэн]]
*[[къыщӏэгъэлъын]]
*[[къыщӏэгъэмбырыукӏын]]
*[[къыщӏэгъэныжын]]
*[[къыщӏэгъэнын]]
*[[къыщӏэгъэплъын]]
*[[къыщӏэгъэпӏиикӏын]]
*[[къыщӏэгъэтӏэтӏын]]
*[[къыщӏэгъэупщӏыӏуэн]]
*[[къыщӏэгъэхун]]
*[[къыщӏэгъэхьэжын]]
*[[къыщӏэгъэхьэн]]
*[[къыщӏэгъэхъуэн]]
*[[къыщӏэгъэщын]]
*[[къыщӏэгъэщӏыӏэн]]
*[[къыщӏэгъуэлъхьэн]]
*[[къыщӏэдэӏукӏын]]
*[[къыщӏэджэлын]]
*[[къыщӏэджэрэзэн]]
*[[къыщӏэджэрэзыкӏын]]
*[[къыщӏэджыкӏын]]
*[[къыщӏэдзапӏэ]]
*[[къыщӏэдзэжын]]
*[[къыщӏэдзэн]]
*[[къыщӏэдзыжын]]
*[[къыщӏэдзын]]
*[[къыщӏэжыжын]]
*[[къыщӏэжын]]
*[[къыщӏэжыпӏэ]]
*[[къыщӏэкӏэн]]
*[[къыщӏэкӏыгъуэ]]
*[[къыщӏэкӏыжын]]
*[[къыщӏэкӏыжыпӏэ]]
*[[къыщӏэкӏыкӏын]]
*[[къыщӏэкӏын]]
*[[къыщӏэкӏыпӏэ]]
*[[къыщӏэкӏуэн]]
*[[къыщӏэкъузыкӏын]]
*[[къыщӏэлэлын]]
*[[къыщӏэлъэдэжын]]
*[[къыщӏэлъэдэн]]
*[[къыщӏэлъэлъэн]]
*[[къыщӏэлъэлъын]]
*[[къыщӏэлъэн]]
*[[къыщӏэлъэсыкӏын]]
*[[къыщӏэлъэтын]]
*[[къыщӏэлъэфын]]
*[[къыщӏэлъэщӏыкӏын]]
*[[къыщӏэлъэӏун]]
*[[къыщӏэлъеикӏын]]
*[[къыщӏэлъхьэн]]
*[[къыщӏэлъын]]
*[[къыщӏэмбрыукӏыжын]]
*[[къыщӏэнэкӏэн]]
*[[къыщӏэнэн]]
*[[къыщӏэныжын]]
*[[къыщӏэнын]]
*[[къыщӏэпкӏэн]]
*[[къыщӏэпкӏын]]
*[[къыщӏэплъэн]]
*[[къыщӏэплъын]]
*[[къыщӏэпсэн]]
*[[къыщӏэпхъэнкӏыкӏын]]
*[[къыщӏэпхъуэжын]]
*[[къыщӏэпхъуэн]]
*[[къыщӏэпхъуэтын]]
*[[къыщӏэпщэн]]
*[[къыщӏэпщыжын]]
*[[къыщӏэпщын]]
*[[къыщӏэпщыпӏэ]]
*[[къыщӏэпӏиикӏын]]
*[[къыщӏэпӏыкӏын]]
*[[къыщӏэпӏытӏыкӏын]]
*[[къыщӏэтэджэн]]
*[[къыщӏэтэджыкӏын]]
*[[къыщӏэтхыкӏыжын]]
*[[къыщӏэтхыкӏын]]
*[[къыщӏэтхъыжын]]
*[[къыщӏэтхъын]]
*[[къыщӏэтхъуэн]]
*[[къыщӏэтхъун]]
*[[къыщӏэтхъунщӏыкӏын]]
*[[къыщӏэтӏэпӏыкӏыжын]]
*[[къыщӏэтӏэпӏыкӏын]]
*[[къыщӏэтӏэтӏын]]
*[[къыщӏэтӏыкӏын]]
*[[къыщӏэтӏысхьэн]]
*[[къыщӏэуэн]]
*[[къыщӏэубэн]]
*[[къыщӏэувэн]]
*[[къыщӏэудэн]]
*[[къыщӏэудын]]
*[[къыщӏэужьгъэн]]
*[[къыщӏэун]]
*[[къыщӏэутӏыпщхьэн]]
*[[къыщӏэутӏыпщыкӏын]]
*[[къыщӏэуӏукӏын]]
*[[къыщӏэфыкӏын]]
*[[къыщӏэфыщӏыкӏын]]
*[[къыщӏэхын]]
*[[къыщӏэхуэн]]
*[[къыщӏэхужын]]
*[[къыщӏэхун]]
*[[къыщӏэхутэн]]
*[[къыщӏэхьэжын]]
*[[къыщӏэхьэн]]
*[[къыщӏэхъуэн]]
*[[къыщӏэхъукӏын]]
*[[къыщӏэцӏэфтын]]
*[[къыщӏэчыжын]]
*[[къыщӏэчын]]
*[[къыщӏэшэн]]
*[[къыщӏэшиикӏын]]
*[[къыщӏэшхэн]]
*[[къыщӏэшын]]
*[[къыщӏэщэтэн]]
*[[къыщӏэщэтыжын]]
*[[къыщӏэщэтын]]
*[[къыщӏэщэщэн]]
*[[къыщӏэщэщын]]
*[[къыщӏэщыкӏын]]
*[[къыщӏэщын]]
*[[къыщӏэщӏыкӏын]]
*[[къыщӏэӏэбэн]]
*[[къыщӏэӏэтэн]]
*[[къыщӏэӏуэн]]
*[[къыщӏэӏукӏын]]
*[[къыщӏегъэдзын]]
*[[къыщӏегъэхун]]
*[[къыщӏегъэчын]]
*[[къыщӏидзыжын]]
*[[къыщӏитхъын]]
*[[къыщӏихын]]
*[[къыщӏихун]]
*[[къыщӏихьэн]]
*[[къыщӏыгъун]]
*[[къыщӏыхьэжын]]
*[[къыщӏыхьэн]]
*[[къыщӏыхьэпӏэ]]
===къыӏ===
*[[къыӏэпыхун]]
*[[къыӏэрыжын]]
*[[къыӏэрынэн]]
*[[къыӏэрыпхъуэтын]]
*[[къыӏэрыхын]]
*[[къыӏэрыхун]]
*[[къыӏэрыхьэн]]
*[[къыӏэрыщэтын]]
*[[къыӏэщӏэгъэкӏын]]
*[[къыӏэщӏэкӏын]]
*[[къыӏэщӏэкъутэн]]
*[[къыӏэщӏэлыдыкӏын]]
*[[къыӏэщӏэлъэгъуэн]]
*[[къыӏэщӏэлъэтын]]
*[[къыӏэщӏэлъхьэн]]
*[[къыӏэщӏэнэн]]
*[[къыӏэщӏэпхъуэтын]]
*[[къыӏэщӏэпӏиикӏын]]
*[[къыӏэщӏэпӏытӏэн]]
*[[къыӏэщӏэтхъын]]
*[[къыӏэщӏэуэн]]
*[[къыӏэщӏэудын]]
*[[къыӏэщӏэукӏэн]]
*[[къыӏэщӏэухэн]]
*[[къыӏэщӏэхын]]
*[[къыӏэщӏэхуэн]]
*[[къыӏэщӏэхун]]
*[[къыӏэщӏэхъухьын]]
*[[къыӏэщӏэчын]]
*[[къыӏэщӏэщын]]
*[[къыӏэщӏэщӏэн]]
*[[къыӏэщӏэщӏыхьын]]
*[[къыӏэщӏэӏуэнтӏыкӏын]]
*[[къыӏэщӏыхьэн]]
===къыӏу===
*[[къыӏугъэзыкӏын]]
*[[къыӏугъэкӏэн]]
*[[къыӏугъэпкӏын]]
*[[къыӏугъэхьэн]]
*[[къыӏужыжын]]
*[[къыӏуидзэн]]
*[[къыӏуимыхьэн]]
*[[къыӏукӏэн]]
*[[къыӏукӏыжын]]
*[[къыӏукӏын]]
*[[къыӏукӏуэсыкӏын]]
*[[къыӏукӏуэтэн]]
*[[къыӏукӏуэтын]]
*[[къыӏукӏутэн]]
*[[къыӏулэжьыкӏын]]
*[[къыӏулэлын]]
*[[къыӏулыдыкӏын]]
*[[къыӏулъэдэн]]
*[[къыӏулъэлъын]]
*[[къыӏулъэтэн]]
*[[къыӏулъэтын]]
*[[къыӏулъэфэн]]
*[[къыӏулъэфын]]
*[[къыӏулъэщӏыкӏын]]
*[[къыӏулъеикӏын]]
*[[къыӏулъхьэн]]
*[[къыӏулъыкӏын]]
*[[къыӏунэн]]
*[[къыӏупкӏын]]
*[[къыӏупсын]]
*[[къыӏупхъуэн]]
*[[къыӏупхъуэтын]]
*[[къыӏупӏиикӏын]]
*[[къыӏурихын]]
*[[къыӏурыблэн]]
*[[къыӏурыгъэхун]]
*[[къыӏурыджэлыкӏыжын]]
*[[къыӏурыджэлыкӏын]]
*[[къыӏурыджэлын]]
*[[къыӏурыжын]]
*[[къыӏурыкӏэн]]
*[[къыӏурылэлын]]
*[[къыӏурылъэлъын]]
*[[къыӏурыпкӏын]]
*[[къыӏурыпхъуэтын]]
*[[къыӏурытӏэтӏын]]
*[[къыӏурыуэн]]
*[[къыӏурыун]]
*[[къыӏурыхын]]
*[[къыӏурыхун]]
*[[къыӏурыхъуэн]]
*[[къыӏурыцыцыкӏын]]
*[[къыӏурычын]]
*[[къыӏутхъын]]
*[[къыӏутын]]
*[[къыӏуувэн]]
*[[къыӏуудын]]
*[[къыӏухын]]
*[[къыӏухуэн]]
*[[къыӏухун]]
*[[къыӏухутэн]]
*[[къыӏухьэжын]]
*[[къыӏухьэн]]
*[[къыӏухъукӏын]]
*[[къыӏуцӏэфтыжын]]
*[[къыӏуцӏуукӏын]]
*[[къыӏушэжын]]
*[[къыӏушэн]]
*[[къыӏушхэн]]
*[[къыӏушхыкӏын]]
*[[къыӏушын]]
*[[къыӏущэн]]
*[[къыӏущэтын]]
*[[къыӏущэщын]]
*[[къыӏущын]]
*[[къыӏущӏэн]]
*[[къыӏущӏыкӏын]]
*[[къыӏущӏыхьын]]
&lt;/div&gt;
{{Къэбэрдей-Шэрджэсыбзэ индекс}}</text>
      <sha1>p7p5vtcmlbs5wp2z46g6f2eg8hk18vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>къыхухэхын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38591</id>
    <revision>
      <id>130011</id>
      <parentid>127540</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3672" sha1="nfd779fz6ilosqj134ofud92wv8swcg" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-къыхухэхын|Глагол лъэӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым папщӀэ зыгуэрым зыгуэр къыхэхын.
#Хухэдэн, хухэплъыхьын, нэхъ къезэгъ къыхухэгъуэтыкӀын.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нэгъуджэ &lt;b&gt;къысхухэхыт&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Подбери(-те) мне&lt;/b&gt; очки. || &lt;b&gt;Pick out&lt;/b&gt; some glasses &lt;b&gt;for me&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. remove, take or pull sb or sth out from swh for sb or sth 2. choose or select sb or sth for sb.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: choose nice clothes for sb.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. вынуть, вытащить кого-что-л. откуда-л. для кого-чего-л. 2. выбрать кого-что-л. для кого-л.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: выбрать красивую одежду для кого-л.
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-къыхухэхын1|Глагол лъэмыӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Къыхихыфын, нэхъ къезэгъ къыхигъуэтэфын (п. п. самэм щыщ).
#Яхэдэу къыхихыфын.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Псым къыхухэхащ.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. be able to remove of take sb or sth out from swh (from a pile) 2. be able to choose or select sb or sth.
*Псым къыхухэхащ: [he] was able to remove sb or sth from the water
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: it was a good hourse, so it impossable not to choose it.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. суметь вытащить кого-что-л. (напр. из кучи) 2. суметь выбрать кого-что-л.
*Псым къыхухэхащ: он сумел [его] вытащить из воды.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: лошадь была хорошая, не выбрать ее было невозможно. 
{{библиографие}}</text>
      <sha1>nfd779fz6ilosqj134ofud92wv8swcg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130012</id>
      <parentid>130011</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="gvi7by74autwxnv49cq7yk9uh54uxz8" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-къыхухэхын|Глагол лъэӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым папщӀэ зыгуэрым зыгуэр къыхэхын.
#Хухэдэн, хухэплъыхьын, нэхъ къезэгъ къыхухэгъуэтыкӀын.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нэгъуджэ &lt;b&gt;къысхухэхыт&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Подбери(-те) мне&lt;/b&gt; очки. || &lt;b&gt;Pick out&lt;/b&gt; some glasses &lt;b&gt;for me&lt;/b&gt;.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. remove, take or pull sb or sth out from swh for sb or sth 2. choose, pick out or select sb or sth for sb.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: choose nice clothes for sb.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. вынуть, вытащить кого-что-л. откуда-л. для кого-чего-л. 2. выбрать, подобрать кого-что-л. для кого-л.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: выбрать красивую одежду для кого-л.
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-къыхухэхын1|Глагол лъэмыӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Къыхихыфын, нэхъ къезэгъ къыхигъуэтэфын (п. п. самэм щыщ).
#Яхэдэу къыхихыфын.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Псым къыхухэхащ.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. be able to remove of take sb or sth out from swh (from a pile) 2. be able to choose or select sb or sth.
*Псым къыхухэхащ: [he] was able to remove sb or sth from the water
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: it was a good hourse, so it impossable not to choose it.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. суметь вытащить кого-что-л. (напр. из кучи) 2. суметь выбрать кого-что-л.
*Псым къыхухэхащ: он сумел [его] вытащить из воды.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: лошадь была хорошая, не выбрать ее было невозможно. 
{{библиографие}}</text>
      <sha1>gvi7by74autwxnv49cq7yk9uh54uxz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130036</id>
      <parentid>130012</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4067" sha1="on1o0rat2bcx5w6a4yp9qlv1jg7029n" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-къыхухэхын|Глагол лъэӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым папщӀэ зыгуэрым зыгуэр къыхэхын.
#Хухэдэн, хухэплъыхьын, нэхъ къезэгъ къыхухэгъуэтыкӀын.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нэгъуджэ &lt;b&gt;къысхухэхыт&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Подбери(-те) мне&lt;/b&gt; очки. || &lt;b&gt;Pick out&lt;/b&gt; some glasses &lt;b&gt;for me&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ &lt;b&gt;къыпхухихын&lt;/b&gt; щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы &lt;b&gt;подобрать себе&lt;/b&gt; очки. || You need &lt;b&gt;to see&lt;/b&gt; an eye &lt;b&gt;doctor&lt;/b&gt; to &lt;b&gt;choose your&lt;/b&gt; glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. remove, take or pull sb or sth out from swh for sb or sth 2. choose, pick out or select sb or sth for sb.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: choose nice clothes for sb.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. вынуть, вытащить кого-что-л. откуда-л. для кого-чего-л. 2. выбрать, подобрать кого-что-л. для кого-л.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: выбрать красивую одежду для кого-л.
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-къыхухэхын1|Глагол лъэмыӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Къыхихыфын, нэхъ къезэгъ къыхигъуэтэфын (п. п. самэм щыщ).
#Яхэдэу къыхихыфын.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Псым къыхухэхащ.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. be able to remove of take sb or sth out from swh (from a pile) 2. be able to choose or select sb or sth.
*Псым къыхухэхащ: [he] was able to remove sb or sth from the water
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: it was a good hourse, so it impossable not to choose it.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. суметь вытащить кого-что-л. (напр. из кучи) 2. суметь выбрать кого-что-л.
*Псым къыхухэхащ: он сумел [его] вытащить из воды.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: лошадь была хорошая, не выбрать ее было невозможно. 
{{библиографие}}</text>
      <sha1>on1o0rat2bcx5w6a4yp9qlv1jg7029n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130037</id>
      <parentid>130036</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="3jr9txq7kanv23t5icayhf08yvskvbx" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-къыхухэхын|Глагол лъэӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым папщӀэ зыгуэрым зыгуэр къыхэхын.
#Хухэдэн, хухэплъыхьын, нэхъ къезэгъ къыхухэгъуэтыкӀын.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нэгъуджэ &lt;b&gt;къысхухэхыт&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Подбери(-те) мне&lt;/b&gt; очки. || &lt;b&gt;Pick out&lt;/b&gt; some glasses &lt;b&gt;for me&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ &lt;b&gt;къыпхухихын&lt;/b&gt; щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы &lt;b&gt;подобрать себе&lt;/b&gt; очки. || You need to see an eye doctor &lt;b&gt;to choose your&lt;/b&gt; glasses.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. remove, take or pull sb or sth out from swh for sb or sth 2. choose, pick out or select sb or sth for sb.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: choose nice clothes for sb.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. вынуть, вытащить кого-что-л. откуда-л. для кого-чего-л. 2. выбрать, подобрать кого-что-л. для кого-л.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: выбрать красивую одежду для кого-л.
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-къыхухэхын1|Глагол лъэмыӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Къыхихыфын, нэхъ къезэгъ къыхигъуэтэфын (п. п. самэм щыщ).
#Яхэдэу къыхихыфын.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Псым къыхухэхащ.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. be able to remove of take sb or sth out from swh (from a pile) 2. be able to choose or select sb or sth.
*Псым къыхухэхащ: [he] was able to remove sb or sth from the water
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: it was a good hourse, so it impossable not to choose it.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. суметь вытащить кого-что-л. (напр. из кучи) 2. суметь выбрать кого-что-л.
*Псым къыхухэхащ: он сумел [его] вытащить из воды.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: лошадь была хорошая, не выбрать ее было невозможно. 
{{библиографие}}</text>
      <sha1>3jr9txq7kanv23t5icayhf08yvskvbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130053</id>
      <parentid>130037</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4230" sha1="cqghrm0wy52ahj590probl220bbal9z" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-къыхухэхын|Глагол лъэӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым папщӀэ зыгуэрым зыгуэр къыхэхын.
#Хухэдэн, хухэплъыхьын, нэхъ къезэгъ къыхухэгъуэтыкӀын.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нэгъуджэ &lt;b&gt;къысхухэхыт&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Подбери(-те) мне&lt;/b&gt; очки. || &lt;b&gt;Pick out&lt;/b&gt; some glasses &lt;b&gt;for me&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ &lt;b&gt;къыпхухихын&lt;/b&gt; щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы &lt;b&gt;подобрать себе&lt;/b&gt; очки. || You need to see an eye doctor &lt;b&gt;to choose your&lt;/b&gt; glasses.
|-
| Схуэхъун нэгъуджэ &lt;b&gt;къысхухэх&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Подбери(-те)&lt;/b&gt;, пожалуйста, мне очки. || Please &lt;b&gt;pick out&lt;/b&gt; glasses for me.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. remove, take or pull sb or sth out from swh for sb or sth 2. choose, pick out or select sb or sth for sb.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: choose nice clothes for sb.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. вынуть, вытащить кого-что-л. откуда-л. для кого-чего-л. 2. выбрать, подобрать кого-что-л. для кого-л.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: выбрать красивую одежду для кого-л.
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-къыхухэхын1|Глагол лъэмыӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Къыхихыфын, нэхъ къезэгъ къыхигъуэтэфын (п. п. самэм щыщ).
#Яхэдэу къыхихыфын.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Псым къыхухэхащ.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. be able to remove of take sb or sth out from swh (from a pile) 2. be able to choose or select sb or sth.
*Псым къыхухэхащ: [he] was able to remove sb or sth from the water
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: it was a good hourse, so it impossable not to choose it.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. суметь вытащить кого-что-л. (напр. из кучи) 2. суметь выбрать кого-что-л.
*Псым къыхухэхащ: он сумел [его] вытащить из воды.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: лошадь была хорошая, не выбрать ее было невозможно. 
{{библиографие}}</text>
      <sha1>cqghrm0wy52ahj590probl220bbal9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130054</id>
      <parentid>130053</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4233" sha1="cufr1l54i48y36hxn2pdw3ldvcvq11j" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэӏ-къыхухэхын|Глагол лъэӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым папщӀэ зыгуэрым зыгуэр къыхэхын.
#Хухэдэн, хухэплъыхьын, нэхъ къезэгъ къыхухэгъуэтыкӀын.
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 179
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| Нэгъуджэ &lt;b&gt;къысхухэхыт&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Подбери(-те) мне&lt;/b&gt; очки. || &lt;b&gt;Pick out&lt;/b&gt; some glasses &lt;b&gt;for me&lt;/b&gt;.
|-
! !! !! нап. 180
|-
| Уэ нэм еплъ дохутырым деж укӀуэн хуейщ, пхуэхъун нэгъуджэ &lt;b&gt;къыпхухихын&lt;/b&gt; щхьэкӀэ. || Тебе (вам) надо к окулисту, чтобы &lt;b&gt;подобрать себе&lt;/b&gt; очки. || You need to see an eye doctor &lt;b&gt;to choose your&lt;/b&gt; glasses.
|-
| Схуэхъун нэгъуджэ &lt;b&gt;къысхухэх&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Подбери(-те)&lt;/b&gt;, пожалуйста, мне очки. || Please &lt;b&gt;pick out&lt;/b&gt; glasses for me.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. remove, take or pull sb or sth out from swh for sb or sth 2. choose, pick out or select sb or sth for sb.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: choose nice clothes for sb.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. вынуть, вытащить кого-что-л. откуда-л. для кого-чего-л. 2. выбрать, подобрать кого-что-л. для кого-л.
*Щыгъын къекӀу къыхухэхын: выбрать красивую одежду для кого-л.
{{библиографие}}
{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷǝxɐ'xǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + ху- + хэ- + [х] + -ы +  -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-къыхухэхын1|Глагол лъэмыӏэс &quot;къыхухэхын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Къыхихыфын, нэхъ къезэгъ къыхигъуэтэфын (п. п. самэм щыщ).
#Яхэдэу къыхихыфын.
{{щапхъэхэр}}
{{зэпхахэр}}
*Псым къыхухэхащ.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым.
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. be able to remove of take sb or sth out from swh (from a pile) 2. be able to choose or select sb or sth.
*Псым къыхухэхащ: [he] was able to remove sb or sth from the water
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: it was a good hourse, so it impossable not to choose it.
{{урысыбзэ}}
*къыхухэхын: 1. суметь вытащить кого-что-л. (напр. из кучи) 2. суметь выбрать кого-что-л.
*Псым къыхухэхащ: он сумел [его] вытащить из воды.
*Шыр шыфӀт, къахухэмыхауэ жыпӀэ хъунутэкъым: лошадь была хорошая, не выбрать ее было невозможно. 
{{библиографие}}</text>
      <sha1>cufr1l54i48y36hxn2pdw3ldvcvq11j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:спр-лъэмыӏ-къыхуе-бт-ы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>49515</id>
    <revision>
      <id>130048</id>
      <parentid>127274</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>130048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75266" sha1="skitgh4uerndr370y6w539sselthgf1" xml:space="preserve">&lt;!-- Template:спр-лъэмыӏ-къыхуе-бд-ы --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Инфинитив (масдар) !!
|-
| щыӀэныгъэ: || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын
|-
| щымыӀэныгъэ: || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Инфинитив (масдар) щхьэкӀэ зэхъуэкӀа !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! унафэ наклоненэ !! уэ !! фэ 
|-
| щыӀэныгъэ: || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}! || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}!
|-
| щымыӀэныгъэ: || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}! || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}!
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ре-кӀэ унафэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| щыӀэныгъэ: || сыкъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || къыхуре{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || къыхуре{{{псалъэпкъ}}}
|-
| щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || къыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || къыхуремы{{{псалъэпкъ}}}
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ЗэраӀуатэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || укъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || къыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || дыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || фыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || къыхуо{{{псалъэпкъ}}}(хэ)(р)
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ы(хэ)ркъым
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т  / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)т
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)тэкъым
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)щ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)къым
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)т 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэкъым 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)щ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)къым 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)т 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэкъым 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)щ 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)къым 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)т 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэкъым 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)щ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)къым 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)щ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)къым 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ЗэрыупщӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)рэ 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ  / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэркъэ
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)т
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)тэкъэ
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)къэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)т 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэкъэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)къэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)т 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэкъэ 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)къэ 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)т 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэкъэ 
|-
| къэкӀуэну  мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну  мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)къэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)къэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! условнэ ипэжыпӀэкӀэ щыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)мэ 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)мэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! условнэ ипэжыпӀэкӀэ щымыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэмэ 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэмэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! сослагательнэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)т 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэкъым 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)т 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэкъым 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! уступительнэ ипэжыпӀэкӀэ щыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)ми 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)ми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)ми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)ми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)ми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)ми 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! уступительнэ ипэжыпӀэкӀэ щымыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэми 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэми 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! гъэщӀэгъуэныгъэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
|щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи 
|-
|щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! фӀэфӀыныгъэ  наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
|щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт 
|-
|щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! шэч къытехьэныгъэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Причастиехэр !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
! Зылэжь (субъектнэ) причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! Лэжьыгъэм и къэхъукӀэр зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэры*{{{псалъэпкъ}}} || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! Зэман/щӀыпӀэ зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! ЩӀыпӀэ зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! Щхьэусыгъуэ, мурад зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}Ӏэ{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Деепричастиехэр !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}у || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}у || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}у || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}у || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}у || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)у 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}у || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}у || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}у || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}у || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}у || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)у
|-
| блэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ахэу
|-
| блэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ / къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ахэу  
|-
| -урэ-кӀэ деепричастие - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}урэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}урэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}урэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}урэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}урэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)урэ 
|-
| -урэ-кӀэ деепричастие - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}урэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}урэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}урэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}урэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}урэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)урэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! {{щӏыпӏэпрефиксдоп}} -- ит зэман щыӀэныгъэ фащэ
! !! !!  {{щӏыпӏэпрефиксдоп}}
! !! !!
|-
! !! сэ  !! уэ !! абы !! дэ !! фэ !! абыхэм
|-
! Подлежащэ !! !! !! !! !! !! 
|-
| '''сэ''' ||  -- || сыкъыбзэдо{{{псалъэпкъ}}} || сыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || -- || сыкъывзэдо{{{псалъэпкъ}}} || сыкъазэдо{{{псалъэпкъ}}} 
|-
| '''уэ''' ||  укъыззэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || укъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || укъыдзэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || укъазэдо{{{псалъэпкъ}}} 
|-
| '''ар''' ||  къыззэдо{{{псалъэпкъ}}} || къыбзэдо{{{псалъэпкъ}}} || къыхуо{{{псалъэпкъ}}} || къыдзэдо{{{псалъэпкъ}}} || къывзэдо{{{псалъэпкъ}}} || къазэдо{{{псалъэпкъ}}}
|-
| '''дэ''' ||  -- || дыкъыбзэдо{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || -- || дыкъывзэдо{{{псалъэпкъ}}} || дыкъазэдо{{{псалъэпкъ}}}
|-
| '''фэ''' || фыкъыззэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || фыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыдзэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || фыкъазэдо{{{псалъэпкъ}}} 
|-
| '''ахэр''' ||  къыззэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къыбзэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къыхуо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къыдзэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къывзэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къазэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !! -ы-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}] || [{{{псалъэпкъ}}}]ыр || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]хэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}] || [{{{псалъэпкъ}}}]ым || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]хэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]кӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ымкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]хэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]хэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]у || [{{{псалъэпкъ}}}]ырауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]хэу || [{{{псалъэпкъ}}}]хэрауэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !! -а-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]а || [{{{псалъэпкъ}}}]ар || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]а || [{{{псалъэпкъ}}}]ам || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]акӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]амкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]арауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэу || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэрауэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !! -ын-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ын || [{{{псалъэпкъ}}}]ыныр || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ын || [{{{псалъэпкъ}}}]ыным || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ынкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынымкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:'' || [{{{псалъэпкъ}}}]ыну || [{{{псалъэпкъ}}}]ынырауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэу || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэрауэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !!  -ыну-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ыну || [{{{псалъэпкъ}}}]ынур || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ыну || [{{{псалъэпкъ}}}]ынум || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ынукӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынумкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ынууэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынурауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэу || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэрауэ
|}
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>skitgh4uerndr370y6w539sselthgf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>130050</id>
      <parentid>130048</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <comment>Гъэтэрэзыгъуэ хэхыжыныр [[Special:Diff/130048|130048]] цӀыхухэт [[Special:Contributions/Rhdkabardian|Rhdkabardian]] ([[User talk:Rhdkabardian|тепсэлъыхьыгъуэ]])</comment>
      <origin>130050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75308" sha1="4hgs5culazl02r4dahe4ez4qo8adswe" xml:space="preserve">&lt;!-- Template:спр-лъэмыӏ-къыхуе-бт-ы --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Инфинитив (масдар) !!
|-
| щыӀэныгъэ: || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын
|-
| щымыӀэныгъэ: || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Инфинитив (масдар) щхьэкӀэ зэхъуэкӀа !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! унафэ наклоненэ !! уэ !! фэ 
|-
| щыӀэныгъэ: || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}! || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}!
|-
| щымыӀэныгъэ: || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}! || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}!
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ре-кӀэ унафэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| щыӀэныгъэ: || сыкъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || къыхуре{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || къыхуре{{{псалъэпкъ}}}
|-
| щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || къыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || къыхуремы{{{псалъэпкъ}}}
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ЗэраӀуатэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || укъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || къыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || дыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || фыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || къыхуо{{{псалъэпкъ}}}(хэ)(р)
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ы(хэ)ркъым
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т  / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)т
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)тэкъым
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)щ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)къым
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)т 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэкъым 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)щ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)къым 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)т 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэкъым 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)щ 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)къым 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)т 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэкъым 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)щ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)къым 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)щ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)къым 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ЗэрыупщӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)рэ 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ  / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэркъэ
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)т
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)тэкъэ
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)къэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)т 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэкъэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)къэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)т 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэкъэ 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)къэ 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)т 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэкъэ 
|-
| къэкӀуэну  мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну  мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)къэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)къэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! условнэ ипэжыпӀэкӀэ щыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)мэ 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)мэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! условнэ ипэжыпӀэкӀэ щымыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэмэ 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэмэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! сослагательнэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)т 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэкъым 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)т 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэкъым 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! уступительнэ ипэжыпӀэкӀэ щыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)ми 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)ми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)ми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)ми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)ми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)ми 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! уступительнэ ипэжыпӀэкӀэ щымыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэми 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэми 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! гъэщӀэгъуэныгъэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
|щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи 
|-
|щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! фӀэфӀыныгъэ  наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
|щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт 
|-
|щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! шэч къытехьэныгъэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Причастиехэр !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
! Зылэжь (субъектнэ) причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! Лэжьыгъэм и къэхъукӀэр зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэры*{{{псалъэпкъ}}} || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! Зэман/щӀыпӀэ зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! ЩӀыпӀэ зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! Щхьэусыгъуэ, мурад зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}Ӏэ{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Деепричастиехэр !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыу || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыу || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыу || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыу || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыу || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)у 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыу || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыу || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыу || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыу || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыу || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)у
|-
| блэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ахэу
|-
| блэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ / къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ахэу  
|-
| -урэ-кӀэ деепричастие - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыурэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыурэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыурэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыурэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыурэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)урэ 
|-
| -урэ-кӀэ деепричастие - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыурэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыурэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыурэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыурэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыурэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)урэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! {{щӏыпӏэпрефиксдоп}} -- ит зэман щыӀэныгъэ фащэ
! !! !!  {{щӏыпӏэпрефиксдоп}}
! !! !!
|-
! !! сэ  !! уэ !! абы !! дэ !! фэ !! абыхэм
|-
! Подлежащэ !! !! !! !! !! !! 
|-
| '''сэ''' ||  -- || сыкъыбзэдо{{{псалъэпкъ}}} || сыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || -- || сыкъывзэдо{{{псалъэпкъ}}} || сыкъазэдо{{{псалъэпкъ}}} 
|-
| '''уэ''' ||  укъыззэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || укъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || укъыдзэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || укъазэдо{{{псалъэпкъ}}} 
|-
| '''ар''' ||  къыззэдо{{{псалъэпкъ}}} || къыбзэдо{{{псалъэпкъ}}} || къыхуо{{{псалъэпкъ}}} || къыдзэдо{{{псалъэпкъ}}} || къывзэдо{{{псалъэпкъ}}} || къазэдо{{{псалъэпкъ}}}
|-
| '''дэ''' ||  -- || дыкъыбзэдо{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || -- || дыкъывзэдо{{{псалъэпкъ}}} || дыкъазэдо{{{псалъэпкъ}}}
|-
| '''фэ''' || фыкъыззэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || фыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыдзэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || фыкъазэдо{{{псалъэпкъ}}} 
|-
| '''ахэр''' ||  къыззэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къыбзэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къыхуо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къыдзэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къывзэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къазэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !! -ы-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}] || [{{{псалъэпкъ}}}]ыр || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]хэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}] || [{{{псалъэпкъ}}}]ым || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]хэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]кӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ымкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]хэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]хэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ыу || [{{{псалъэпкъ}}}]ырауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]хэу || [{{{псалъэпкъ}}}]хэрауэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !! -а-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]а || [{{{псалъэпкъ}}}]ар || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]а || [{{{псалъэпкъ}}}]ам || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]акӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]амкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]арауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэу || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэрауэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !! -ын-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ын || [{{{псалъэпкъ}}}]ыныр || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ын || [{{{псалъэпкъ}}}]ыным || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ынкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынымкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:'' || [{{{псалъэпкъ}}}]ыну || [{{{псалъэпкъ}}}]ынырауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэу || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэрауэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !!  -ыну-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ыну || [{{{псалъэпкъ}}}]ынур || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ыну || [{{{псалъэпкъ}}}]ынум || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ынукӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынумкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ынууэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынурауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэу || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэрауэ
|}
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4hgs5culazl02r4dahe4ez4qo8adswe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>къыхуеплъын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50364</id>
    <revision>
      <id>130046</id>
      <timestamp>2026-10-25T07:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{псалъащхьэ}} &lt;Gallery&gt; &lt;/Gallery&gt; {{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}} {{этимологие}} {{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷe'pɬǝn}} {{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + хуе- + [плъ] + -ы + -н}} {{спряженэ}} [[спр-лъэмыӏ-къыхуеплъын|Глагол лъэмыӏэс &quot;къыхуеплъын&quot;-ым и спряженэр]] {{мыхьэнэ}}...&quot;</comment>
      <origin>130046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="29mobedhdqj1qma9ybj3oc4oml0i4zt" xml:space="preserve">{{псалъащхьэ}}
&lt;Gallery&gt;
&lt;/Gallery&gt;
{{псалъ-лъэпкъ|kbd|лъэпкъыгъуэ=ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС}}
{{этимологие}}
{{къэпсэлъыкӀэ|kbd|къэпсэлъ=qʹǝxʷe'pɬǝn}}
{{лъабжьэ|kbd|пс-лъабжьэ=къы- + хуе- + [плъ] + -ы + -н}}
{{спряженэ}}
[[спр-лъэмыӏ-къыхуеплъын|Глагол лъэмыӏэс &quot;къыхуеплъын&quot;-ым и спряженэр]]
{{мыхьэнэ}}
#Зыгуэрым зыгуэр еплъын е къэпщытэн
{{щапхъэхэр}}
&lt;div class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Зэпэдзыж псалъалъэхэм къраха щапхъэхэр'''&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Русско-кабардинско-балкарский разговорник''', Захохов Л. Г., Джулабов У. А,, ''' !! ''' «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1993''' !! нап. 180
|-
! '''адыгэбзэ''' !! '''урысыбзэ/русский'''  !! '''инджылыбзэ/English'''
|-
| КхъыӀэ, си нэм &lt;b&gt;къысхуеплъ&lt;/b&gt;. || &lt;b&gt;Проверь(-те)&lt;/b&gt;, пожалуйста, мое зрение. || Please &lt;b&gt;check&lt;/b&gt; my vision.
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{зэпхахэр}}
{{зэдзэкӀахэр}}
{{инджылыбзэ}}
*къыхуеплъын: look at sb or sth for sb
{{урысыбзэ}}
*къыхуеплъын: проверить, осмотреть кого-что-л. кому-л.
{{библиографие}}</text>
      <sha1>29mobedhdqj1qma9ybj3oc4oml0i4zt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>спр-лъэмыӏ-къыхуеплъын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50365</id>
    <revision>
      <id>130047</id>
      <timestamp>2026-10-25T07:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;==Глагол лъэмыӏэс &quot;[[къыхуеплъын]]&quot;-ым и спряженэр== &lt;br/&gt; {{спр-лъэмыӏ-къыхуе-бд-ы|псалъэпкъ=плъ}}&quot;</comment>
      <origin>130047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="s589dxp0wzbo062qf67gq8r3cetq2zj" xml:space="preserve">==Глагол лъэмыӏэс &quot;[[къыхуеплъын]]&quot;-ым и спряженэр==
&lt;br/&gt;
{{спр-лъэмыӏ-къыхуе-бд-ы|псалъэпкъ=плъ}}</text>
      <sha1>s589dxp0wzbo062qf67gq8r3cetq2zj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:спр-лъэмыӏ-къыхуе-бд-ы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>50366</id>
    <revision>
      <id>130049</id>
      <timestamp>2026-10-25T08:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rhdkabardian</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;!-- Template:спр-лъэмыӏ-къыхуе-бд-ы --&gt;  {| class=&quot;wikitable&quot; |- ! Инфинитив (масдар) !! |- | щыӀэныгъэ: || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын |- | щымыӀэныгъэ: || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын |}  {| class=&quot;wikitable&quot; |- ! Инфинитив (масдар) щхьэкӀэ зэхъуэкӀа !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр |- | щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псал...&quot;</comment>
      <origin>130049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75266" sha1="skitgh4uerndr370y6w539sselthgf1" xml:space="preserve">&lt;!-- Template:спр-лъэмыӏ-къыхуе-бд-ы --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Инфинитив (масдар) !!
|-
| щыӀэныгъэ: || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын
|-
| щымыӀэныгъэ: || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Инфинитив (масдар) щхьэкӀэ зэхъуэкӀа !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! унафэ наклоненэ !! уэ !! фэ 
|-
| щыӀэныгъэ: || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}! || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}!
|-
| щымыӀэныгъэ: || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}! || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}!
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ре-кӀэ унафэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| щыӀэныгъэ: || сыкъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || къыхуре{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуре{{{псалъэпкъ}}} || къыхуре{{{псалъэпкъ}}}
|-
| щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || къыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуремы{{{псалъэпкъ}}} || къыхуремы{{{псалъэпкъ}}}
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ЗэраӀуатэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || укъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || къыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || дыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || фыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}}(ыр) || къыхуо{{{псалъэпкъ}}}(хэ)(р)
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ы(хэ)ркъым
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т  / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)т
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъым / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)тэкъым
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)щ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)къым
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)т 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэкъым 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъащ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)щ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)къым 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)т 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэкъым 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}щ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)щ 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)къым 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)т 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэкъым 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)щ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)къым 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынущ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)щ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)къым 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ЗэрыупщӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}рэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)рэ 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыркъэ  / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэркъэ
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)т / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)т
|-
| блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(ыр)тэкъэ / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}хэ(р)тэкъэ
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)къэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)т 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэкъэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъакъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)къэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъат || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)т 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэкъэ 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}къэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)къэ 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}т || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)т 
|-
| блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэкъэ 
|-
| къэкӀуэну  мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну  мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)къэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)къэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! условнэ ипэжыпӀэкӀэ щыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)мэ 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}мэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}амэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)мэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъамэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)мэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынумэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)мэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! условнэ ипэжыпӀэкӀэ щымыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэмэ 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэмэ 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэмэ 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэмэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэмэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! сослагательнэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)т 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэкъым 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)т 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэкъым 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! уступительнэ ипэжыпӀэкӀэ щыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)ми 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)ми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)ми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)ми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)ми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъами || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)ми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынуми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)ми 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! уступительнэ ипэжыпӀэкӀэ щымыӀэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
| ит зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэми 
|-
| ит зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}тэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}атэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэми 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъатэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынтэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэми 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ынутэми || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)тэми 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! гъэщӀэгъуэныгъэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
|щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}аи 
|-
|щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}акъыми 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! фӀэфӀыныгъэ  наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
|щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт 
|-
|щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ащэрэт 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! шэч къытехьэныгъэ наклоненэ !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнщ 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъым 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъым 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн 
|-
|гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнкъэ 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнт 
|-
|гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнтэкъэ 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэн{{{псалъэпкъ}}} 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъым 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъым 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэну 
|-
|гъэну-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнукъэ 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнут 
|-
|гъэнут-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ: || сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}агъэнутэкъэ 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Причастиехэр !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
! Зылэжь (субъектнэ) причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! Лэжьыгъэм и къэхъукӀэр зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэры*{{{псалъэпкъ}}} || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къызэрыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къызэрыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! Зэман/щӀыпӀэ зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! ЩӀыпӀэ зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыздыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыздыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|-
! Щхьэусыгъуэ, мурад зыгъэбелджылы причастие !!  !!  !!  !!  !!  !! 
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}  || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ) 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ || сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}} ||  къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}Ӏэ{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}а(хэ) 
|-
| блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}а(хэ)  
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ) 
|-
| блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыгъа(хэ)  
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ) 
|-
| къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын  || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ын(хэ)
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщӀыхуе{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ) 
|-
| къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || укъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || дыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну || фыкъыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну  || къыщӀыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ыну(хэ)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Деепричастиехэр !! сэ  !! уэ !! ар !! дэ !! фэ !! ахэр
|-
| ит зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}у || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}у || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}у || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}у || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}у || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)у 
|-
| ит зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}у || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}у || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}у || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}у || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}у || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)у
|-
| блэкӀа зэман - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ауэ / къыхуе{{{псалъэпкъ}}}ахэу
|-
| блэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ауэ / къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}ахэу  
|-
| -урэ-кӀэ деепричастие - щыӀэныгъэ ||  сыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}урэ || укъыхуе{{{псалъэпкъ}}}урэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}урэ || дыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}урэ || фыкъыхуе{{{псалъэпкъ}}}урэ || къыхуе{{{псалъэпкъ}}}(хэ)урэ 
|-
| -урэ-кӀэ деепричастие - щымыӀэныгъэ ||  сыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}урэ || укъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}урэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}урэ || дыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}урэ || фыкъыхуемы{{{псалъэпкъ}}}урэ || къыхуемы{{{псалъэпкъ}}}(хэ)урэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! {{щӏыпӏэпрефиксдоп}} -- ит зэман щыӀэныгъэ фащэ
! !! !!  {{щӏыпӏэпрефиксдоп}}
! !! !!
|-
! !! сэ  !! уэ !! абы !! дэ !! фэ !! абыхэм
|-
! Подлежащэ !! !! !! !! !! !! 
|-
| '''сэ''' ||  -- || сыкъыбзэдо{{{псалъэпкъ}}} || сыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || -- || сыкъывзэдо{{{псалъэпкъ}}} || сыкъазэдо{{{псалъэпкъ}}} 
|-
| '''уэ''' ||  укъыззэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || укъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || укъыдзэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || укъазэдо{{{псалъэпкъ}}} 
|-
| '''ар''' ||  къыззэдо{{{псалъэпкъ}}} || къыбзэдо{{{псалъэпкъ}}} || къыхуо{{{псалъэпкъ}}} || къыдзэдо{{{псалъэпкъ}}} || къывзэдо{{{псалъэпкъ}}} || къазэдо{{{псалъэпкъ}}}
|-
| '''дэ''' ||  -- || дыкъыбзэдо{{{псалъэпкъ}}} || дыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || -- || дыкъывзэдо{{{псалъэпкъ}}} || дыкъазэдо{{{псалъэпкъ}}}
|-
| '''фэ''' || фыкъыззэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || фыкъыхуо{{{псалъэпкъ}}} || фыкъыдзэдо{{{псалъэпкъ}}} || -- || фыкъазэдо{{{псалъэпкъ}}} 
|-
| '''ахэр''' ||  къыззэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къыбзэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къыхуо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къыдзэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къывзэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ) || къазэдо{{{псалъэпкъ}}}(хэ)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !! -ы-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}] || [{{{псалъэпкъ}}}]ыр || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]хэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}] || [{{{псалъэпкъ}}}]ым || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]хэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]кӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ымкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]хэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]хэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]у || [{{{псалъэпкъ}}}]ырауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]хэу || [{{{псалъэпкъ}}}]хэрауэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !! -а-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]а || [{{{псалъэпкъ}}}]ар || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]а || [{{{псалъэпкъ}}}]ам || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]акӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]амкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]арауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэу || [{{{псалъэпкъ}}}]ахэрауэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !! -ын-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ын || [{{{псалъэпкъ}}}]ыныр || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ын || [{{{псалъэпкъ}}}]ыным || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ынкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынымкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:'' || [{{{псалъэпкъ}}}]ыну || [{{{псалъэпкъ}}}]ынырауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэу || [{{{псалъэпкъ}}}]ынхэрауэ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !!  !!  -ыну-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр !!  !! 
|-
! !! Закъуэ бжьыгъэ  !! !! Куэд бжьыгъэ  !! 
|-
| || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы''' || '''Мыбелджылы''' || '''Белджылы'''
|-
| '''Именительнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ыну || [{{{псалъэпкъ}}}]ынур || -- || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэр
|-
| '''Эргативнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ыну || [{{{псалъэпкъ}}}]ынум || --  || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэм
|-
| '''Послеложнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ынукӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынумкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэкӀэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэмкӀэ
|-
| '''Обстоятельственнэ:''' || [{{{псалъэпкъ}}}]ынууэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынурауэ || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэу || [{{{псалъэпкъ}}}]ынухэрауэ
|}
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>skitgh4uerndr370y6w539sselthgf1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>