Wikipediya
kbpwiki
https://kbp.wikipedia.org/wiki/Tal%C9%A9_%C9%96eu
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Média
Spécial
Discussion
Utilisateur
Discussion utilisateur
Wikipediya
Wikipediya ndɔnjɔɔlɩyɛ
Fichier
Discussion fichier
MediaWiki
Discussion MediaWiki
Modèle
Discussion modèle
Aide
Discussion aide
Catégorie
Discussion catégorie
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Wɩsɩ
0
1292
18668
18553
2026-10-29T23:52:50Z
InternetArchiveBot
3065
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
18668
wikitext
text/x-wiki
[[File:Izgrew.jpg|thumb|Wɩsɩ]]
'''Wɩsɩ''' (kɩɖaʊ: [[File:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]], payaɣ-sɩ 'sol' nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] taa, nɛ 'Heλιος' (Helios) [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ]] taa) kɛ mbʋ mbʋ pʋcɔ ɛsɔmɩnʋʋ nɛ pɩta yɔ, pɩ-tɩɩŋa. Wɩsɩ kɛ mbʋ mbʋ pʋcɔɔ pɩta ḿbʋ yɔ, pɩ-taa kaabʋwaɣ. Sɩ-tɔlɩm wɛ ɛzɩ sʋtʋ lɩm yɔ. Panaɣ mbʋ payaɣ se, [[Hɩdrɔzɛnɩ]] nɛ hélium yɔ sɩ-taa. Si-yuŋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, Hɩdrɔzɛnɩ kpaɣ 74% yaa 92,1% sɩ-maɣzʋʋ hɔɔlʋʋ taa. Hélium n̄akpaɣ 24% si-huŋ hɔɔlʋʋ taa yaa 7,8% sɩ-maɣzʋʋ hɔɔlʋʋ taa<ref>https://web.archive.org/web/20190923181445/https://www-n.oca.eu/vigouroux/chp1/chp112.html</ref>. [[Tɛtʋ]] nɛ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ pʋdʋnaa lɛlaa lʋbɛ pɔcɔʋ-sɩ nɛ pataŋ. Pʋtʋnaa cikpema nabɛyɛ ɖɔɖɔ kagbaanzɩ nɛ mbʋ payaɣ se, asɩtɛrowidi nɛ kɔmɛɛtɩ waa yɔ sakɩyɛ nɛ mʋzʋʋ nakʋyʋ pɔcɔʋ-sɩ ɖɔɖɔ nɛ patɩŋ. Mbʋ pʋwɛ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ payɩ yɔ, pɩ-taa lɛ, wɩsɩ kpaɣ si-ɖeke 99,86% pu-huŋ hɔɔlʋʋ taa nɛ mbʋ pɩkazaa yɔ, pɛtɛyɩ pu-yuŋ tam naadozo taa yɔ, pʋdʋ weyi payaɣ se, [[Siipitɛɛrɩ (Jupitère)|Siipitɛɛrɩ]] yɔ, ɛ́lɛ n̄akpakɩɣ pɩkɩlɩ hɔɔlɩŋ naalɛ.
Wɩsɩ n̄akɩ nɛ ɖoŋ weyi sɩhaɣ yɔ, ɛnʋ yekina nɛ ɛyʋ caɣ wezuu [[Tɛtʋ]] yɔɔ cɩnɛ. Ɛlɛ, mʋntʋsʋʋ tɛ ɖoŋ nɛ soŋaɣ n̄ɩŋ peyekina nɛ lɩm wɛɣ nɛ tɩŋ lʋlʋʋ pe. Mbʋ payaɣ se, UV solaire yɔ, yee lɩm mbʋ pikpeŋ lɔɔŋ taa yem yaa pɩcakɩ habɩŋ taa yɔ, pɩtakɩlɩ cʋʋʋ yɔ, ḿbʋ kʋʋna kʋdɔmɩŋ pe pɩ-taa. Tɩŋ ndɩ ndɩ nɛ n̄ɩtʋ ndɩ ndɩ sakɩyɛ patɩŋɩɣna ɛzɩma mbʋ [[Fenaɣ]] yaa lɩm peyeki nɛ mʋntʋsʋʋ ŋgʋ wɩsɩ haɣ yɔ kɩlɛɣzɩɣ yɔ pʋ-yɔɔ nɛ papaɣlɩɣ.
Wɩsɩ n̄akɩ n̄aɣʋ mbʋ yɔ piyekina ɖɔɖɔ nɛ soŋaɣ nɛ niikaɣ pa-alɩwaatʋ wɛɛ ndɩ ndɩ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa. Toovenim lɛ, n̄alɩmɩyɛ nɖɩ ɖɩn̄andɩɣ [[Tɛtʋ]] yɔɔ yɔ, ɖi-miŋ 99,97% yaa 99,98% lɩɣna wɩsɩ cɔlɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ wondu lɛɛtʋ tɩŋa yɔ, ḿbʋ ɖɔɖɔ n̄alɩmɩyɛ ɖoŋ ɛnɩ ɛlɩɣ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ miŋ kɩsɛmɩŋ weyi paanaɣ-ɩ yɔ ɛ-tɩyɛ. Pʋ-yɔɔ Tɛtʋ wɛ ti-ɖeɖe ɖiɣɖiɣ.
Wɩsɩ kɛ mbʋ pʋwɛ tɩɩnzɩ hɛkʋ taa payɩ yɔ pɩ-taa lɛɛbʋ. [[Tɩɩŋa|Tɩɩnzɩ]] ńzɩ sɩkpɛndɩ ɛzɩ kudokiŋ agbaba 234 yɔ. Pɩnaɣ 2009 taa pan̄ɩnaa nɛ pana ḿbʋ: Ɛsɔmɩnʋʋ ŋgʋ kɩwɛ tɩɩnzɩ wayɩ yɔ. Wɩsɩ wɛ mbʋ payaɣ se parallaxe-seconde yɔ pʋ-tam 15 nɛ siposina tɩɩnzɩ ɛzɩ parallaxe-secondes waa 8.500 yɔ (pʋwɛ ɛzɩ mbʋ payaɣ se année-lumière yɔ tam 26.000.
Wɩsɩ posina [[Tɛtʋ]] ɛzɩ kilomɛtanaa 149.597.870 ḿbʋ yɔ <ref>http://jeretiens.net/distance-entre-la-terre-et-le-soleil-149-597-870-km/</ref>. Pʋmʋʋ cɛcɛsɩ 8 nɛ kɛlɛm kɛlɛm waa 19 nɛ pʋcɔ Wɩsɩ tɛ n̄alɩmɩyɛ talɩ Tɛtʋ yɔɔ lɛ.
=Tɔmpiye « wɩsɩ » lɩna le ?=
=Ɖɩ-tɔm=
=Sɩ-wɛtʊ=
=Kɩyakɩŋ sɔsɔŋ=
=Tɔm ndʊ tɩlaba tɩ-tɩ yɔɔ yɔ=
==Ɛzɩma sɩlɩwa yɔ==
==Ɛzɩma sɩlɛɣzɩɣ yɔ==
=Ɛzɩma sɩwɛɛ nɛ ɛzɩma sɩlakɩ tʊmɩyɛ yɔ=
[[File:Solar Eruption.jpg|thumb|Solar Eruption]]
==Si-tomiye==
==Ɖenɖe sɩ-mʊntʊzʊŋ lɩɣna yɔ==
==Ɖenɖe si-miŋ lɩɣna yɔ==
==Ɖenɖe sɩ-mʊntʊsʊŋ ̃nɔʊ yɔ==
==Mbʊ pʊcɔ-sɩ nɛ pɩta yɔ==
===Mbʊ pɩma sɛndʊ mbʊ pʊcɔ-sɩ nɛ pɩta yɔ pʊ-yɔɔ yɔ===
===Sɩ-walanzɩ===
===Mbʊ payaɣ se eliyɔsɩfɛɛrɩ (héliosphère) yɔ===
=Sɩ-tʊmɩyɛ=
==Sɩ-hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ mbʊ payaɣ se ɛɛmaɣ yɔ==
==Sɩ-asuluma ndɩ ndɩ==
==Sɩlɩɣ lɩʊ mbʊ yɔ==
==Tɛtʊ yeki nɛ sɩ-tʊmɩyɛ lɛɣzʊʊ lɛɣzʊʊ mbʊ yɔ==
=Sɩ-wɛtʊ=
=Sɩ nɛ ɛyʊ=
[[File:Actual sunset in Joshua Tree California, USA.jpg|thumb|Wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ]]
==Pɔcɔna-sɩ nɛ pamaɣzɩ sɩ-yɔɔ ndʊ yɔ pʊ-tɔm==
===Mba pasɩma camɩyɛ sɩ-tɔm yɔ===
==Ɛyʊ cɔŋna-sɩ nɛ mbʊ pɩtalɩɣ ɛ-ɛza yɔ==
===Pɔcɔŋnaʊ-sɩ nɛ ɛza pe yem yɔ===
===Paɖʊʊ ɛzañɩnɩŋ nɩɩyɛ nɛ pʊcɔ pɔcɔŋna-sɩ yɔ===
===Aliki-Ɛsɔ waa===
[[File:Solar eclipse 2010-01-15 05.41 UT.jpg|thumb|Aliki Ɛsɔ 2010-01-15 05.41 UT]]
===Sɩ-ɖɩlɩyɛ nɛ sɩ-ɖɩɖʊyɛ===
=Tɔm ndʊ poluba sɩ-yɔɔ yɔ=
=Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ=
==Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm==
==Ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ==
=Ɩcɔna ɖɔɖɔ=
==Tɔm lɛɛtʊ==
==Awayɩ kpasɩ[[Special:Contributions/41.207.160.90|41.207.160.90]] 09:27, 16 February 2016 (UTC)==
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
1cwish3wphqfh1xjdqeq1q73n9cc6uq