Wikipedia
kcgwiki
https://kcg.wikipedia.org/wiki/A%CC%B1tsak_Wat_Wu
MediaWiki 1.47.0-wmf.10
first-letter
Media
Wat khwo
A̱lyiat
A̱tyunta̱m
A̱lyiat a̱tyunta̱m
Wukipedia
A̱lyiat Wukipedia
Fail
A̱lyiat fail
MediaWiki
A̱lyiat MediaWiki
Ta̱mpi̱let
A̱lyiat ta̱mpi̱let
Beang
A̱lyiat beang
Sa
A̱lyiat nsa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Aliko Dangote
0
40
47237
43738
2026-07-14T10:13:36Z
Zichatmoses
2829
47237
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Aliko Dangote''' GCON (á̱ byin nggu a̱tuk 10 mi̱ Zwat Nyaai a̱lyia̱ 1957) yet a̱tyunzwa ma̱ng a̱gwak a̱bwuang wa. A̱ yet a̱tyu [[Naijeriya]] wa. A̱mgba̱m [[Afrika]], a̱bu mbyia̱ a̱dyundyung a̱niet ba̱ byia̱ tangka̱i kurum ma̱ng zwa gu byia̱ a̱ni bah ma̱ kyai swanta hu ni bah. Dangote wa yet a̱tyukpaat ma̱ng a̱kpangcuk ma̱ng a̱gba̱ndang a̱kwak a̱son ''[[Dangote Group]]'', susot a̱ka̱vwuonyia̱-nkyang ji̱ swak ma̱ng shi di̱ fam [[Afrika Jenshyung]], mi̱ di̱ yong huni. Ca̱caat ma̱ng zop ''[[Forbes]]'' ma̱ng ''[[Bloomberg Billionaires Index]]'', á̱ dam nyia̱ a̱ byia̱ kurum ma̱ng zwá ji̱ bai biliyon $MA̱19.6 mi̱ da̱ a̱tuk 20 Zwat A̱ni̱nai 2022, si̱ ku tyia̱ gu yet a̱tyu a̱ byia̱ zwa a̱swak mami Afrika, a̱tyodyundyung kwa a̱ byia̱ zwa a̱swak a̱ni ma̱ng a̱tyu 75 a̱ byia̱ zwa a̱swak mi̱ swanta hu.<ref name=":0">{{cite web |title=Aliko Dangote |url=https://www.forbes.com/profile/aliko-dangote/ |website=Forbes}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Dangote visits revamped Moshood Abiola Stadium - |url=https://thenationonlineng.net/dangote-visits-revamped-moshood-abiola-stadium/amp/ |access-date=26 Zwat Sweang 2022|website=thenationonlineng.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bloomberg Billionaires Index |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/|access-date=10 Zwat A̱taa 2022|website=Bloomberg.com}}</ref><ref name="Nweke">[http://thenationonlineng.net/new/what-you-should-know-about-dangote/ What you should know about Dangote]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=q_4qDgAAQBAJ&q=Alhassan+Dantata+Hausa&pg=PA55 Multinational Interest & Development in Africa: Establishing a People's Economy by Ilan Bijaoui]</ref>
== A̱son Shyicet ==
Dangote á̱ ku byin nggu A̱li A̱niet byi zwa Nkpat A̱musuli̱mi̱ a̱tuk 10 Zwat nyaai 1957 mi̱ Kano, nang á̱ ku lyen ma̱ng yet kap á̱niet Ni̱jeriya Bi̱ri̱tin. A̱yang mbyin nggu wu, Ma̱riyamu Sanusi Dantata, ku yet nggwon a̱nab a̱tyua̱bwuang Sanusi Dantata. A̱tyia nggu wu, Muhammad Dangote, ku mun bwuang ma Dantata. Danian a̱yang nggu wu, a̱yet che-ngwon-a̱tat si̱ A̱la̱hasa̱ng Dantata, a̱tyu-kurum mi̱ junshyung A̱frika si̱ nat jen kwi gu mi̱ 1955. A̱na̱nyiuk Dangote, Sani (1959/60–2021), meang ku yet atyu-a̱bwuang. Dangote ku yet shya fang a̱pyia hu ma̱ng Sheikh Ali Kumasi Madrasa, khwi bai Capital High School in Kano. mi̱ 1978, a̱ si̱ tyak hu ma̱ng kolat A̱gwomna̱ti, Birnin Kudu. A̱ si̱ shya bachelor's degree mi̱ business studies ma̱ng administration ma Al-Azhar University mi̱ Cairo.
== A̱bwuang Tam ==
Sot Dangote ku shyiat ya nang a̱di̱dai kwai nkyang ma̱ng lyei mi̱ 1977, ma a̱lyia a̱kya Dangote si̱ shyei a̱nat Legot gu ka tyia a̱vwuo a̱bwuang nggu ka ka̱ shya ya a̱son. Dangote san ta ₦500, 000 ma chan a̱na̱nyiuk a̱tyia nggu gu ka ntsa a̱bwuang mi̱ kwai nkyang khap, mun ma̱ng a̱si̱mi̱nti bufwu ma̱ng ma̱nang a̱cucuk nkyang khap nin chyi-a̱ga̱vang ma̱ng si̱gat. [14] mi̱ ndyia 1990s, a̱ si̱ mwang A̱gban sai kurum a̱si̱ Nejeriya ma̱ng a̱di̱dam a̱ ghwut mami nwuak chet a̱khwukhwut ma̱nang á̱gban kurum ba̱ nwuak nvak cung a̱vwuo bwuang nggu hu ba̱ mwang a̱chyet si̱ nkyang cung mman tam gu na, á̱ si̱ shim á̱ si̱ tyia bwak ma̱ng kwa lyuut hu. A̱fwun, a̱sorong Dangote wa yet a̱nyiung ma a̱ca̱chet a̱tutu a̱ńiet byi mkpam zwa mi̱ A̱frika, ma̱ng byia̱ shyichet zwa nyan ntam mi̱ Benin, Ga̱na, Zambi̱ya, ma̱ng Togo.
A̱sorong Dangote si̱ ka nshiei di̱ yet a̱niet a̱bwuang kwai tsa lyei bwok si̱ nat á̱gbi̱ngba̱k a̱li tsot nkyang a̱sorong a̱pyia mba mi̱ Nejeriya, tyan susot ma̱nang Si̱gat Dangote Refinery, A̱si̱mi̱nti Dangote, ma̱ng Nkyo-ntong Dangote. [15] A̱sorong susot si̱ ka̱shwuo Si̱gat Dangote mi̱ Nijeriya, ma̱ng a refinery a̱bwuang wa si̱ yet a̱saria a̱vwuo shyiat zang ( a̱chak 70 ma̱ ka̱shwuo a̱hwa )
== Ya a̱son ==
Dangote wa ku yet ntsa a̱nyiungntsa á̱niet nyi kpam kurum ma̱nj Niygeria ku yet á̱billionaire mi̱ a̱lmi̱a in 2007. Dte angoku mbeang kẖ ed $9.2 bonisi̱ ya a̱son nggu in di khia̱ i3̱ nlamsi̱ he ''Bloomberg Billi''res ''si̱ tyia̱ a̱ si̱ 30t'' he''-a̱ndum a̱tyu byia̱ zwa mi̱ swanta ma̱ng jen a̱ja''im''m''e''̱ng a̱ndum a̱tyu byia̱ zwa mi̱ A̱frika''ic''Mi̱'' In 201''á̱'' he HS''si̱ tak nang'' at Dango''ku yet'' a HS''a̱tyu''e''nwat tam ma̱ng nyia̱ a̱ ku jhyuk sak mi̱ saai a̱ka̱kurum ka̱shwuo nang gu byia̱ mi̱'' h''i̱ritin''i''A̱khwup byibyaa.''ds.
As of June 2022, Dangote is the wealthiest person in Africa, with an estimated net worth of US$20 billion.
==Ya̱fang==
{{reflist}}
== A̱ka̱fwuop nta ==
* James Whittington, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6572289.stm "Nigerian wealth fails to trickle down"], BBC News, 19 Zwat Nyaai 2007
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱na̱u]]
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:Byin 1957]]
[[Sa:Mmanfang Yunuvasi̱ti Al-Azhar]]
[[Sa:Á̱niet-a̱bwuang di̱ fam shuga]]
[[Sa:Á̱kpaa̱pyia̱ Naijeriya]]
[[Sa:Kyangbwak Dantata]]
[[Sa:Á̱niet-a̱bwuang Ka̱na̱u]]
lbyiaeihcjzilnjnq3llvt941il2ld4
47238
47237
2026-07-14T10:14:11Z
Zichatmoses
2829
47238
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Aliko Dangote/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Aliko Dangote/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Aliko Dangote/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Aliko Dangote/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Aliko Dangote/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Aliko Dangote/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Aliko Dangote''' GCON (á̱ byin nggu a̱tuk 10 mi̱ Zwat Nyaai a̱lyia̱ 1957) yet a̱tyunzwa ma̱ng a̱gwak a̱bwuang wa. A̱ yet a̱tyu [[Naijeriya]] wa. A̱mgba̱m [[Afrika]], a̱bu mbyia̱ a̱dyundyung a̱niet ba̱ byia̱ tangka̱i kurum ma̱ng zwa gu byia̱ a̱ni bah ma̱ kyai swanta hu ni bah. Dangote wa yet a̱tyukpaat ma̱ng a̱kpangcuk ma̱ng a̱gba̱ndang a̱kwak a̱son ''[[Dangote Group]]'', susot a̱ka̱vwuonyia̱-nkyang ji̱ swak ma̱ng shi di̱ fam [[Afrika Jenshyung]], mi̱ di̱ yong huni. Ca̱caat ma̱ng zop ''[[Forbes]]'' ma̱ng ''[[Bloomberg Billionaires Index]]'', á̱ dam nyia̱ a̱ byia̱ kurum ma̱ng zwá ji̱ bai biliyon $MA̱19.6 mi̱ da̱ a̱tuk 20 Zwat A̱ni̱nai 2022, si̱ ku tyia̱ gu yet a̱tyu a̱ byia̱ zwa a̱swak mami Afrika, a̱tyodyundyung kwa a̱ byia̱ zwa a̱swak a̱ni ma̱ng a̱tyu 75 a̱ byia̱ zwa a̱swak mi̱ swanta hu.<ref name=":0">{{cite web |title=Aliko Dangote |url=https://www.forbes.com/profile/aliko-dangote/ |website=Forbes}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Dangote visits revamped Moshood Abiola Stadium - |url=https://thenationonlineng.net/dangote-visits-revamped-moshood-abiola-stadium/amp/ |access-date=26 Zwat Sweang 2022|website=thenationonlineng.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bloomberg Billionaires Index |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/|access-date=10 Zwat A̱taa 2022|website=Bloomberg.com}}</ref><ref name="Nweke">[http://thenationonlineng.net/new/what-you-should-know-about-dangote/ What you should know about Dangote]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=q_4qDgAAQBAJ&q=Alhassan+Dantata+Hausa&pg=PA55 Multinational Interest & Development in Africa: Establishing a People's Economy by Ilan Bijaoui]</ref>
== A̱son Shyicet ==
Dangote á̱ ku byin nggu A̱li A̱niet byi zwa Nkpat A̱musuli̱mi̱ a̱tuk 10 Zwat nyaai 1957 mi̱ Kano, nang á̱ ku lyen ma̱ng yet kap á̱niet Ni̱jeriya Bi̱ri̱tin. A̱yang mbyin nggu wu, Ma̱riyamu Sanusi Dantata, ku yet nggwon a̱nab a̱tyua̱bwuang Sanusi Dantata. A̱tyia nggu wu, Muhammad Dangote, ku mun bwuang ma Dantata. Danian a̱yang nggu wu, a̱yet che-ngwon-a̱tat si̱ A̱la̱hasa̱ng Dantata, a̱tyu-kurum mi̱ junshyung A̱frika si̱ nat jen kwi gu mi̱ 1955. A̱na̱nyiuk Dangote, Sani (1959/60–2021), meang ku yet atyu-a̱bwuang. Dangote ku yet shya fang a̱pyia hu ma̱ng Sheikh Ali Kumasi Madrasa, khwi bai Capital High School in Kano. mi̱ 1978, a̱ si̱ tyak hu ma̱ng kolat A̱gwomna̱ti, Birnin Kudu. A̱ si̱ shya bachelor's degree mi̱ business studies ma̱ng administration ma Al-Azhar University mi̱ Cairo.
== A̱bwuang Tam ==
Sot Dangote ku shyiat ya nang a̱di̱dai kwai nkyang ma̱ng lyei mi̱ 1977, ma a̱lyia a̱kya Dangote si̱ shyei a̱nat Legot gu ka tyia a̱vwuo a̱bwuang nggu ka ka̱ shya ya a̱son. Dangote san ta ₦500, 000 ma chan a̱na̱nyiuk a̱tyia nggu gu ka ntsa a̱bwuang mi̱ kwai nkyang khap, mun ma̱ng a̱si̱mi̱nti bufwu ma̱ng ma̱nang a̱cucuk nkyang khap nin chyi-a̱ga̱vang ma̱ng si̱gat. [14] mi̱ ndyia 1990s, a̱ si̱ mwang A̱gban sai kurum a̱si̱ Nejeriya ma̱ng a̱di̱dam a̱ ghwut mami nwuak chet a̱khwukhwut ma̱nang á̱gban kurum ba̱ nwuak nvak cung a̱vwuo bwuang nggu hu ba̱ mwang a̱chyet si̱ nkyang cung mman tam gu na, á̱ si̱ shim á̱ si̱ tyia bwak ma̱ng kwa lyuut hu. A̱fwun, a̱sorong Dangote wa yet a̱nyiung ma a̱ca̱chet a̱tutu a̱ńiet byi mkpam zwa mi̱ A̱frika, ma̱ng byia̱ shyichet zwa nyan ntam mi̱ Benin, Ga̱na, Zambi̱ya, ma̱ng Togo.
A̱sorong Dangote si̱ ka nshiei di̱ yet a̱niet a̱bwuang kwai tsa lyei bwok si̱ nat á̱gbi̱ngba̱k a̱li tsot nkyang a̱sorong a̱pyia mba mi̱ Nejeriya, tyan susot ma̱nang Si̱gat Dangote Refinery, A̱si̱mi̱nti Dangote, ma̱ng Nkyo-ntong Dangote. [15] A̱sorong susot si̱ ka̱shwuo Si̱gat Dangote mi̱ Nijeriya, ma̱ng a refinery a̱bwuang wa si̱ yet a̱saria a̱vwuo shyiat zang ( a̱chak 70 ma̱ ka̱shwuo a̱hwa )
== Ya a̱son ==
Dangote wa ku yet ntsa a̱nyiungntsa á̱niet nyi kpam kurum ma̱nj Niygeria ku yet á̱billionaire mi̱ a̱lmi̱a in 2007. Dte angoku mbeang kẖ ed $9.2 bonisi̱ ya a̱son nggu in di khia̱ i3̱ nlamsi̱ he ''Bloomberg Billi''res ''si̱ tyia̱ a̱ si̱ 30t'' he''-a̱ndum a̱tyu byia̱ zwa mi̱ swanta ma̱ng jen a̱ja''im''m''e''̱ng a̱ndum a̱tyu byia̱ zwa mi̱ A̱frika''ic''Mi̱'' In 201''á̱'' he HS''si̱ tak nang'' at Dango''ku yet'' a HS''a̱tyu''e''nwat tam ma̱ng nyia̱ a̱ ku jhyuk sak mi̱ saai a̱ka̱kurum ka̱shwuo nang gu byia̱ mi̱'' h''i̱ritin''i''A̱khwup byibyaa.''ds.
As of June 2022, Dangote is the wealthiest person in Africa, with an estimated net worth of US$20 billion.
==Ya̱fang==
{{reflist}}
== A̱ka̱fwuop nta ==
* James Whittington, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6572289.stm "Nigerian wealth fails to trickle down"], BBC News, 19 Zwat Nyaai 2007
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱na̱u]]
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:Byin 1957]]
[[Sa:Mmanfang Yunuvasi̱ti Al-Azhar]]
[[Sa:Á̱niet-a̱bwuang di̱ fam shuga]]
[[Sa:Á̱kpaa̱pyia̱ Naijeriya]]
[[Sa:Kyangbwak Dantata]]
[[Sa:Á̱niet-a̱bwuang Ka̱na̱u]]
1gwhevd600ifcuenbpmwehz5khcpb1l
A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak
0
138
47220
44427
2026-07-14T07:26:56Z
Genesis shan
44
47220
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak''' wu, á̱ bu mun a̱ ndyen nang A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱ntati̱ka wu a̱ni, wa yet á̱sa̱khwot A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Swanta na na̱ shyia̱ di̱ ngaan fam a̱tak swan hu, a̱wot da̱ a̱ka̱nyiung, á̱ kyiak nang gu shyia̱ fam a̱tak 60° S lati̱tyut hu hwa a̱wot na̱ si̱ tyong a̱kaat vam-a̱byin [[A̱ntati̱ka]] ka. Mat a̱nia, á̱ nwuan nang nhu hwa yet a̱gba̱ndang kyai a̱sa̱khwot a̱feang hu ku swak ma̱ng yet a̱da̱dei a̱ni mami nkyai a̱fwuon na: a̱ lat shi A̱ca̱cet Nkyai A̱sa̱khwot [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k|Pasi̱fi̱k]], [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik|Ati̱lantik]], ma̱ng [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndiya|Ndiya]] hu a̱wot a̱ si̱ ba̱ lan shi a̱ swak [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Atik|Atik]] wu. Mi̱ si̱ ku swak ndyia̱ 30 na̱ ku swak a̱ni, A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak wu ku li a̱shai lili wun ka̱ hyaat, ka̱ si̱ kwak a̱ka̱shai na̱ yet a̱ni bah, a̱ si̱ bai mi̱ ecosystem nvam a̱sa̱khwot wu.
[[Fail:Location Southern Ocean.svg|thumb|upright=1.35|A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱ntati̱ka wu, ma̱ng si̱sak ku shyia̱ di̱ jhyuk 4 ''A̱gi̱gak A̱ca̱cet Nkyai A̱sa̱khwot ma̱ng Nkyai A̱sa̱khwot'' nang sot International Hydrographic Organization ji ku ghwak sak a̱ni (2002)]]
[[Fail:Antarctica-Region.png|thumb|upright=1.35|Ghwang da̱ a̱ka̱nyiung Tungndung A̱ntati̱ka hu, kuntyin zop sains hu di̱n jen jhyang nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱nhu nang gak A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak hu]]
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Nvam_a̱sa̱khwot_swanta]]
[[Sa:A̱ca̱cet_Nkyai_A̱sa̱khwot_swanta]]
g5tgeudlcp3yawml3ufc5cefz2435dc
A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndya
0
139
47221
43702
2026-07-14T07:47:32Z
Genesis shan
44
47221
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndya/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndya/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndya/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndya''' wu wa yet a̱tat wu mi̱ shi nkyai a̱sa̱khwot mi̱ swanta hu. A̱ shi a̱ bai kilomita a̱ma̱ntanaai 70,560,000 (met a̱ma̱ntanaai 27,240,000) ku 19.8% a̱sa̱khwot na̱ shyia̱ tazwa swanta ka a̱ni. A̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[A̱siya]] di̱ fam a̱za hu, [[Afi̱rika]] di̱ fam jenshyung hu ma̱ng A̱ti̱relya di̱ fam a̱tyin hu. Di̱ fam a̱tak hu ku byia̱ gak ma̱ng A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak ku A̱ntati̱ka wu, ca̱caat ma̱ng wa̱i a̱lyiat hu á̱ fa a̱ni.<ref>"[http://www.merriam-webster.com/dictionary/indian%20ocean 'Indian Ocean' — Merriam-Webster Dictionary Online]" (di̱n Shong). ''ocean E of Africa, S of Asia, W of Australia, & N of Antarctica area ab kilomita a̱ma̱ntanaai 73,427,795 (met a̱ma̱ntanaai 28,350,630)''.</ref> Di̱n vak kwop nggu hu, A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndiya wu si̱ byia̱ a̱ca̱cet nkyai a̱sa̱khwot khwong a̱byin ku nkyai a̱sa̱khwot nfam a̱byin nang Kyai A̱sa̱khwot A̱rabya hu, Kyai A̱sa̱khwot Lakadivi hu, Kyai A̱sa̱khwot Somali hu, A̱ngam A̱sa̱khwot Ba̱nggat wu, ma̱ng Kyai A̱sa̱khwot Andaman hu.
[[Fail:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|thumb|Ta̱si̱la A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndya ma̱ng si̱sak International Hydrographic Organization hu]]
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Nvam_a̱sa̱khwot_swanta]]
[[Sa:A̱ca̱cet_Nkyai_A̱sa̱khwot_swanta]]
blwz09pyrhk7mpn1991jgf6zrbu1mhv
A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k
0
140
47222
44915
2026-07-14T07:51:11Z
Genesis shan
44
47222
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox|item=Q98}}
'''A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k''' wu wa yet a̱gba̱ndang kyai a̱sa̱khwot swanta a̱ swak ma̱ng shi a̱mgbii ma̱ng shi tsuung a̱ni. A̱ kyiak neet da̱ [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Atik]] wu di̱ fam a̱za hu naat da̱ [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot A̱tak]] wu (ku, ma̱ng si̱sak wa̱i a̱lyiat hu, naat ma̱ [[A̱ntati̱ka]]) di̱ fam a̱tak hu a̱wot a̱ si̱ byia̱ gak ma̱ng a̱gi̱gak-a̱byin [[A̱siya]] ma̱ng A̱sta̱reliya di̱ fam jenshyung hu ma̱ng [[Amerika]] di̱ fam a̱tyin hu.
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Nvam_a̱sa̱khwot_swanta]]
[[Sa:A̱ca̱cet_Nkyai_A̱sa̱khwot_swanta]]
sgw6d4cwwdf5proodtlkdd16ek1vpfh
A̱lyoot a̱li
0
212
47256
2184
2026-07-14T11:16:53Z
Zichatmoses
2829
47256
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱lyoot A̱li''' yet a̱lyoot a̱tyia kya nang a̱niet ba̱ neet a̱mali a̱nyung a̱ni shyim ba̱ ngyei pipyia̱ mba a̱ni. '''A̱lyoot a̱li''' ni̱ biyang di̱ mun a̱pyia a̱li a̱wot ma̱ a̱vwuo ka ba kam a̱ ntyia̱ a̱ni, a̱ lyien mba ma̱ng a̱lyoot a̱nyung.
Ka̱ nman a̱mali na shyiit ba̱ si̱ mang kam, a̱lyoot kikya na̱ mun ba.
qjqcz623szx8q7rj02t00t52af6cmfl
47257
47256
2026-07-14T11:17:21Z
Zichatmoses
2829
47257
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱lyoot a̱li/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱lyoot a̱li/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱lyoot a̱li/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱lyoot A̱li''' yet a̱lyoot a̱tyia kya nang a̱niet ba̱ neet a̱mali a̱nyung a̱ni shyim ba̱ ngyei pipyia̱ mba a̱ni. '''A̱lyoot a̱li''' ni̱ biyang di̱ mun a̱pyia a̱li a̱wot ma̱ a̱vwuo ka ba kam a̱ ntyia̱ a̱ni, a̱ lyien mba ma̱ng a̱lyoot a̱nyung.
Ka̱ nman a̱mali na shyiit ba̱ si̱ mang kam, a̱lyoot kikya na̱ mun ba.
jyvhom183fz1zac3x60ikkf7h9sbv62
47258
47257
2026-07-14T11:17:48Z
Zichatmoses
2829
47258
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱lyoot a̱li/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱lyoot a̱li/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱lyoot a̱li/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱lyoot a̱li/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[['''A̱lyoot a̱li'''/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱lyoot a̱li/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱lyoot A̱li''' yet a̱lyoot a̱tyia kya nang a̱niet ba̱ neet a̱mali a̱nyung a̱ni shyim ba̱ ngyei pipyia̱ mba a̱ni. '''A̱lyoot a̱li''' ni̱ biyang di̱ mun a̱pyia a̱li a̱wot ma̱ a̱vwuo ka ba kam a̱ ntyia̱ a̱ni, a̱ lyien mba ma̱ng a̱lyoot a̱nyung.
Ka̱ nman a̱mali na shyiit ba̱ si̱ mang kam, a̱lyoot kikya na̱ mun ba.
krxug20458ztb20u393ts4898sq0z27
A̱nak
0
222
47265
12155
2026-07-14T11:23:59Z
Zichatmoses
2829
47265
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱nak''' yet tywei ndang a̱ghyi mat a̱dam a̱ghyang ku fwuong a̱khwu.
==Ya̱fang==
<references/>
8v395bnguwck6td8mhs39efgsj9wdoe
47266
47265
2026-07-14T11:24:29Z
Zichatmoses
2829
47266
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ A̱nak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ A̱nak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ A̱nak/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱nak''' yet tywei ndang a̱ghyi mat a̱dam a̱ghyang ku fwuong a̱khwu.
==Ya̱fang==
<references/>
baa9mqqc1dclsfw3kjwo8uaxz2vgekv
47267
47266
2026-07-14T11:25:03Z
Zichatmoses
2829
47267
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ A̱nak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ A̱nak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ A̱nak/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ A̱nak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ A̱nak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ A̱nak/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱nak''' yet tywei ndang a̱ghyi mat a̱dam a̱ghyang ku fwuong a̱khwu.
==Ya̱fang==
<references/>
pjvycr3lhyhoq5hd5ziqt23w1smy8k3
Eritrea
0
407
47262
14252
2026-07-14T11:21:59Z
Zichatmoses
2829
47262
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{Country
|name = Si̱tet Eritrea
|flag = Flag of Eritrea.svg
|coa = Emblem of Eritrea (or argent azur).svg
|image = Eritrea (orthographic projection).svg
|capital = [[A̱si̱mara]]
|area = 117 600
|population = 3 600 000 - 6 700 000
|year =
}}
'''A̱bwom a̱byin''': "Ertra, Ertra, Ertra]]"<br />("Eritrea, Eritrea, Eritrea")<br /> [[File:National Anthem of Eritrea by US Navy Band.ogg|center]]</div>
A̱byin '''Eritrea''' (Shong: /ˌɛrɪˈtreɪə, ˌɛrɪˈtriːə/), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''Si̱tet Eritrea''' ji (Shong: State of Eritrea) a̱ni, yet a̱byin kya di̱ fam-a̱byin A̱tyin Afrika, a̱wot a̱keangtung nka ka (ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak mi̱ shi nka wu) si̱ yet A̱si̱mara. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[Ityopya]] di̱ fam a̱tak hu, [[Sudan]] di̱ fam jenshyung hu, ma̱ng Ji̱buti di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu. Nfam a̱byin a̱za-a̱tyin ma̱ng a̱tyin Eritrea byia̱ a̱junjung lang khwong kyai a̱sa̱khwot ku hyia̱k A̱shong Kyai A̱sa̱khwot hu a̱ni. A̱byin ka byia̱ a̱mgba̱m shi kyai a̱byin ku shyia̱ kpa̱mkpaan kilomita a̱ma̱ntaa̱naai 117,600 (met a̱ma̱ntaa̱naai 45,406), si̱ a̱hwa si̱ shyia̱ dundung ma̱ng Sot Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Dahlak ji ma̱ng A̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Hanish ma̱ a̱di̱di̱t ka.
==Ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin Afrika}}
[[Sa:Bibyin_swanta]]
[[Sa:Bibyin_Afrika]]
[[Sa:Bibyin_A̱tyin_Afrika]]
1trq1n8128bg2pnlw0hjz0ij19b9lg7
47263
47262
2026-07-14T11:22:31Z
Zichatmoses
2829
47263
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Eritrea/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Eritrea/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Eritrea/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{Country
|name = Si̱tet Eritrea
|flag = Flag of Eritrea.svg
|coa = Emblem of Eritrea (or argent azur).svg
|image = Eritrea (orthographic projection).svg
|capital = [[A̱si̱mara]]
|area = 117 600
|population = 3 600 000 - 6 700 000
|year =
}}
'''A̱bwom a̱byin''': "Ertra, Ertra, Ertra]]"<br />("Eritrea, Eritrea, Eritrea")<br /> [[File:National Anthem of Eritrea by US Navy Band.ogg|center]]</div>
A̱byin '''Eritrea''' (Shong: /ˌɛrɪˈtreɪə, ˌɛrɪˈtriːə/), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''Si̱tet Eritrea''' ji (Shong: State of Eritrea) a̱ni, yet a̱byin kya di̱ fam-a̱byin A̱tyin Afrika, a̱wot a̱keangtung nka ka (ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak mi̱ shi nka wu) si̱ yet A̱si̱mara. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[Ityopya]] di̱ fam a̱tak hu, [[Sudan]] di̱ fam jenshyung hu, ma̱ng Ji̱buti di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu. Nfam a̱byin a̱za-a̱tyin ma̱ng a̱tyin Eritrea byia̱ a̱junjung lang khwong kyai a̱sa̱khwot ku hyia̱k A̱shong Kyai A̱sa̱khwot hu a̱ni. A̱byin ka byia̱ a̱mgba̱m shi kyai a̱byin ku shyia̱ kpa̱mkpaan kilomita a̱ma̱ntaa̱naai 117,600 (met a̱ma̱ntaa̱naai 45,406), si̱ a̱hwa si̱ shyia̱ dundung ma̱ng Sot Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Dahlak ji ma̱ng A̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Hanish ma̱ a̱di̱di̱t ka.
==Ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin Afrika}}
[[Sa:Bibyin_swanta]]
[[Sa:Bibyin_Afrika]]
[[Sa:Bibyin_A̱tyin_Afrika]]
l7umjqmxs5v73z1519xa89jn14l35oi
47264
47263
2026-07-14T11:22:55Z
Zichatmoses
2829
47264
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Eritrea/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Eritrea/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Eritrea/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Eritrea/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Eritrea/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Eritrea/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{Country
|name = Si̱tet Eritrea
|flag = Flag of Eritrea.svg
|coa = Emblem of Eritrea (or argent azur).svg
|image = Eritrea (orthographic projection).svg
|capital = [[A̱si̱mara]]
|area = 117 600
|population = 3 600 000 - 6 700 000
|year =
}}
'''A̱bwom a̱byin''': "Ertra, Ertra, Ertra]]"<br />("Eritrea, Eritrea, Eritrea")<br /> [[File:National Anthem of Eritrea by US Navy Band.ogg|center]]</div>
A̱byin '''Eritrea''' (Shong: /ˌɛrɪˈtreɪə, ˌɛrɪˈtriːə/), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''Si̱tet Eritrea''' ji (Shong: State of Eritrea) a̱ni, yet a̱byin kya di̱ fam-a̱byin A̱tyin Afrika, a̱wot a̱keangtung nka ka (ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak mi̱ shi nka wu) si̱ yet A̱si̱mara. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[Ityopya]] di̱ fam a̱tak hu, [[Sudan]] di̱ fam jenshyung hu, ma̱ng Ji̱buti di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu. Nfam a̱byin a̱za-a̱tyin ma̱ng a̱tyin Eritrea byia̱ a̱junjung lang khwong kyai a̱sa̱khwot ku hyia̱k A̱shong Kyai A̱sa̱khwot hu a̱ni. A̱byin ka byia̱ a̱mgba̱m shi kyai a̱byin ku shyia̱ kpa̱mkpaan kilomita a̱ma̱ntaa̱naai 117,600 (met a̱ma̱ntaa̱naai 45,406), si̱ a̱hwa si̱ shyia̱ dundung ma̱ng Sot Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Dahlak ji ma̱ng A̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Hanish ma̱ a̱di̱di̱t ka.
==Ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin Afrika}}
[[Sa:Bibyin_swanta]]
[[Sa:Bibyin_Afrika]]
[[Sa:Bibyin_A̱tyin_Afrika]]
faqv686dj9y0xm93sftj3fgphqh3sky
Koronavirut 2019
0
513
47259
14313
2026-07-14T11:19:44Z
Zichatmoses
2829
47259
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Zwan Koronavirut 2019''' ('''ZKOVIT-19''') (Shong: Coronavirus disease 2019, COVID-19) yet zwan ja nang á̱ maai ta̱bat ma̱ a̱hyohyoot a̱ni nang A̱lama Nzwan Koronavirut a̱ Hyaat [[Gi̱gi̱k (kan)|Gi̱gi̱k]] Kwak Swuan 2 (A̱NKoV-a̱HyaGKwaS-2 ku ''SARS-CoV-2'') wa kwak nji bai. Á̱ ku tsa nfi̱k zwan jini ma̱ a̱keang [[Wuhan]] kya, ma̱ a̱byin [[Caina]], mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang 2019.<ref name="WSJ-20210226">Page J, Hinshaw D, McKay B (26 Zwat Sweang 2021). "[https://www.wsj.com/articles/in-hunt-for-covid-19-origin-patient-zero-points-to-second-wuhan-market-11614335404 In Hunt for Covid-19 Origin, Patient Zero Points to Second Wuhan Market – The man with the first confirmed infection of the new coronavirus told the WHO team that his parents had shopped there]" (di̱n Shong). The Wall Street Journal.</ref> Neet di̱n jen a̱ja, zwan ji si̱ ka nta̱bat yai mi̱ swanta hu a̱mgba̱m, ji̱ si̱ khwat a̱gba̱nyiuk a̱ kai a̱mgba̱m swanta hu a̱ shyia̱ di̱ naat a̱ mbwuot a̱ni mi̱ di̱ yong huni.<ref name="NYT-20210226">Zimmer C (26 Zwat Sweang 2021). "[https://www.nytimes.com/2021/02/26/opinion/sunday/coronavirus-alive-dead.html The Secret Life of a Coronavirus – An oily, 100-nanometer-wide bubble of genes has killed more than two million people and reshaped the world. Scientists don't quite know what to make of it.]" (di̱n Shong).</ref>
{| class="wikitable" align=right border width="200"
| colspan="2" align=center|'''ZKOVIT-19'''
|-
| colspan="2" align=center|[[Fail:Fphar-11-00937-g001.jpg|300px|center]]<sub>Vak ta̱bat ma̱ng sa̱khat nswuan A̱NKoV-a̱HyaGKwaS-2 ku kwak ZKOVIT-19 bai a̱ni.</sub>
|-
|}
== Bu nwuan ==
* [[Zwán Koronavirut]], sot a̱yaalama nzwan ji̱ tai njhyang ba̱t a̱ni
* [[Zwan X]], swang a̱lyiat [[Sot-nta̱m Gbi̱ngban Swanta|WHO]]
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Zwán_ji̱_byia̱_a̱meang_ma̱ng_Koronavirut]]
[[Sa:ZKOVIT-19]]
[[Sa:Gbi̱ngban_á̱niet]]
j8ulfj4rvp7282gqw2vvwzffchduiti
47260
47259
2026-07-14T11:20:24Z
Zichatmoses
2829
47260
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Koronavirut 2019/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Koronavirut 2019/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Koronavirut 2019/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Zwan Koronavirut 2019''' ('''ZKOVIT-19''') (Shong: Coronavirus disease 2019, COVID-19) yet zwan ja nang á̱ maai ta̱bat ma̱ a̱hyohyoot a̱ni nang A̱lama Nzwan Koronavirut a̱ Hyaat [[Gi̱gi̱k (kan)|Gi̱gi̱k]] Kwak Swuan 2 (A̱NKoV-a̱HyaGKwaS-2 ku ''SARS-CoV-2'') wa kwak nji bai. Á̱ ku tsa nfi̱k zwan jini ma̱ a̱keang [[Wuhan]] kya, ma̱ a̱byin [[Caina]], mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang 2019.<ref name="WSJ-20210226">Page J, Hinshaw D, McKay B (26 Zwat Sweang 2021). "[https://www.wsj.com/articles/in-hunt-for-covid-19-origin-patient-zero-points-to-second-wuhan-market-11614335404 In Hunt for Covid-19 Origin, Patient Zero Points to Second Wuhan Market – The man with the first confirmed infection of the new coronavirus told the WHO team that his parents had shopped there]" (di̱n Shong). The Wall Street Journal.</ref> Neet di̱n jen a̱ja, zwan ji si̱ ka nta̱bat yai mi̱ swanta hu a̱mgba̱m, ji̱ si̱ khwat a̱gba̱nyiuk a̱ kai a̱mgba̱m swanta hu a̱ shyia̱ di̱ naat a̱ mbwuot a̱ni mi̱ di̱ yong huni.<ref name="NYT-20210226">Zimmer C (26 Zwat Sweang 2021). "[https://www.nytimes.com/2021/02/26/opinion/sunday/coronavirus-alive-dead.html The Secret Life of a Coronavirus – An oily, 100-nanometer-wide bubble of genes has killed more than two million people and reshaped the world. Scientists don't quite know what to make of it.]" (di̱n Shong).</ref>
{| class="wikitable" align=right border width="200"
| colspan="2" align=center|'''ZKOVIT-19'''
|-
| colspan="2" align=center|[[Fail:Fphar-11-00937-g001.jpg|300px|center]]<sub>Vak ta̱bat ma̱ng sa̱khat nswuan A̱NKoV-a̱HyaGKwaS-2 ku kwak ZKOVIT-19 bai a̱ni.</sub>
|-
|}
== Bu nwuan ==
* [[Zwán Koronavirut]], sot a̱yaalama nzwan ji̱ tai njhyang ba̱t a̱ni
* [[Zwan X]], swang a̱lyiat [[Sot-nta̱m Gbi̱ngban Swanta|WHO]]
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Zwán_ji̱_byia̱_a̱meang_ma̱ng_Koronavirut]]
[[Sa:ZKOVIT-19]]
[[Sa:Gbi̱ngban_á̱niet]]
lxng3wngv9n6trpuwj5z320lyq4byfl
47261
47260
2026-07-14T11:20:59Z
Zichatmoses
2829
47261
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Koronavirut 2019/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Koronavirut 2019/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Koronavirut 2019/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Koronavirut 2019/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Koronavirut 2019/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Koronavirut 2019/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Zwan Koronavirut 2019''' ('''ZKOVIT-19''') (Shong: Coronavirus disease 2019, COVID-19) yet zwan ja nang á̱ maai ta̱bat ma̱ a̱hyohyoot a̱ni nang A̱lama Nzwan Koronavirut a̱ Hyaat [[Gi̱gi̱k (kan)|Gi̱gi̱k]] Kwak Swuan 2 (A̱NKoV-a̱HyaGKwaS-2 ku ''SARS-CoV-2'') wa kwak nji bai. Á̱ ku tsa nfi̱k zwan jini ma̱ a̱keang [[Wuhan]] kya, ma̱ a̱byin [[Caina]], mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang 2019.<ref name="WSJ-20210226">Page J, Hinshaw D, McKay B (26 Zwat Sweang 2021). "[https://www.wsj.com/articles/in-hunt-for-covid-19-origin-patient-zero-points-to-second-wuhan-market-11614335404 In Hunt for Covid-19 Origin, Patient Zero Points to Second Wuhan Market – The man with the first confirmed infection of the new coronavirus told the WHO team that his parents had shopped there]" (di̱n Shong). The Wall Street Journal.</ref> Neet di̱n jen a̱ja, zwan ji si̱ ka nta̱bat yai mi̱ swanta hu a̱mgba̱m, ji̱ si̱ khwat a̱gba̱nyiuk a̱ kai a̱mgba̱m swanta hu a̱ shyia̱ di̱ naat a̱ mbwuot a̱ni mi̱ di̱ yong huni.<ref name="NYT-20210226">Zimmer C (26 Zwat Sweang 2021). "[https://www.nytimes.com/2021/02/26/opinion/sunday/coronavirus-alive-dead.html The Secret Life of a Coronavirus – An oily, 100-nanometer-wide bubble of genes has killed more than two million people and reshaped the world. Scientists don't quite know what to make of it.]" (di̱n Shong).</ref>
{| class="wikitable" align=right border width="200"
| colspan="2" align=center|'''ZKOVIT-19'''
|-
| colspan="2" align=center|[[Fail:Fphar-11-00937-g001.jpg|300px|center]]<sub>Vak ta̱bat ma̱ng sa̱khat nswuan A̱NKoV-a̱HyaGKwaS-2 ku kwak ZKOVIT-19 bai a̱ni.</sub>
|-
|}
== Bu nwuan ==
* [[Zwán Koronavirut]], sot a̱yaalama nzwan ji̱ tai njhyang ba̱t a̱ni
* [[Zwan X]], swang a̱lyiat [[Sot-nta̱m Gbi̱ngban Swanta|WHO]]
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Zwán_ji̱_byia̱_a̱meang_ma̱ng_Koronavirut]]
[[Sa:ZKOVIT-19]]
[[Sa:Gbi̱ngban_á̱niet]]
5v3qyxbdnftq15vja1ld4c4pre3v6w7
Nuhu Ba̱ture
0
642
47277
29526
2026-07-14T11:52:01Z
Zichatmoses
2829
47277
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
A̱gwam '''Nuhu Ba̱ture A̱ci''' (19?? - Zwat Swak ma̱ng Sweang 18, 2021) wa ku yet a̱gwam a̱son a̱si̱ Tyok A̱jhyo hu, a̱ka̱ka̱rak a̱byin [[Naijeriya]] a̱ghyang ma̱ [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]], Naijeriya. Á̱ ku lyen nggu ma̱ng a̱lyoot ka, "''A̱gwam Ba̱jju 1''".<ref>[https://web.archive.org/web/20190928195333/http://leadership.ng/2019/09/23/piper-foundation-empowers-women-in-bajju-community/ NEWSPIPER Foundation Empowers Women In Bajju Community] (di̱n Shong). Leadership (Zwat A̱kubunyiung 3, 2019).</ref><ref>Isuwa, Sunday (Zwat Tsat 3, 2014). [https://allafrica.com/stories/201403031485.html Nigeria: Kaduna Chief Mourns Palace Priest] (di̱n Shong). ''All Africa''. Daily Trust (Abuja).</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210115175652/https://localgov.kdsg.gov.ng/?page_id=31 Composition of the State's Council of Chiefs, Kaduna State Council of Chiefs Composition] (di̱n Shong). Ministry of Local Government Affairs, Kaduna State Government.</ref><ref>[https://invictafmng.com/2021/07/24/agwam-bajju-dr-nuhu-bature-describes-esu-chikun-dr-danjuma-barde-death-great-loss/ AGWAM BAJJU, DR NUHU BATURE, DESCRIBES ESU CHIKUN, DR DANJUMA BARDE DEATH GREAT LOSS.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211218215615/https://invictafmng.com/2021/07/24/agwam-bajju-dr-nuhu-bature-describes-esu-chikun-dr-danjuma-barde-death-great-loss/ |date=2021-12-18 }} (di̱n Shong). InvictaFMNg (Zwat A̱natat 24, 2021.</ref><ref>Binniyat, Luka; Marama, Ndahi (Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 16, 2012). [https://www.vanguardngr.com/2012/11/gunmen-kill-family-of-six-in-zangon-kataf/amp/ Gunmen kill family of six in Zangon Kataf] (di̱n Shong). [[Ka̱duna]]: Vanguard Nigeria.</ref>
Á̱ ku kup a̱gwam Ba̱ture tyok nang a̱gwam a̱son Tyok A̱jhyo wu a̱zaghyi mbwoi nhu hu ma̱ a̱lyia̱ 1995, a̱zaghyi njen ji nang á̱ ku kwan á̱ si̱ tyak zwang [[Zangon Kataf|Nietcen A̱fakan]] ji a̱ni ma̱ a̱lyia̱ 1992 ma̱nang a̱gwomna̱ti ba ku kyiak yong á̱ si̱si̱ mbwuo a̱sa̱t ntyok [[Tyok A̱tyap|A̱tyap]] ma̱ng A̱jhyo wu nang á̱niet ba ku cat a̱ni neet mi̱ gbangbang, nang A̱bi̱ri̱ti̱n ba ku tyia̱ mi̱ cet a̱tafa Tyokkpaa̱pyia̱ Za̱uza̱u hu di̱n jen ji nang ba̱ ku tsa bai hu a̱ni. Ma̱ a̱lyia̱ 2012, A̱tyushityok A̱gwam Ba̱ture si̱ lyiat ma̱ng a̱dyundyung a̱lyia̱ nyia̱ ndyia̱ 17 nia ku swak neet nang á̱ ku kpaat tyok hu nang ''Ka̱jju'' (a̱byin [[A̱jhyo]] ka) ka̱n byia̱ a̱cucuk a̱li a̱gwam a̱ni bah.<ref>Isuwa, Sunday (Zwat A̱ni̱nai 13, 2012). [https://allafrica.com/stories/201208130247.html Nigeria: 17 Years After, Southern Kaduna Chiefdom Yet to Have a Palace] (di̱n Shong). ''All Africa''. Daily Trust (Abuja).</ref>
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Kwi 2021]]
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:Á̱gwam Naijeriya]]
[[Sa:Á̱gwam Afrika]]
[[Sa:Á̱gwam A̱byintyok A̱jhyuo]]
[[Sa:A̱jhyuo]]
11iaanclc6ii66oayq1rfjznux2c7h2
47278
47277
2026-07-14T11:55:22Z
Zichatmoses
2829
47278
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Nuhu Ba̱ture/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Nuhu Ba̱ture/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Nuhu Ba̱ture/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
A̱gwam '''Nuhu Ba̱ture A̱ci''' (19?? - Zwat Swak ma̱ng Sweang 18, 2021) wa ku yet a̱gwam a̱son a̱si̱ Tyok A̱jhyo hu, a̱ka̱ka̱rak a̱byin [[Naijeriya]] a̱ghyang ma̱ [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]], Naijeriya. Á̱ ku lyen nggu ma̱ng a̱lyoot ka, "''A̱gwam Ba̱jju 1''".<ref>[https://web.archive.org/web/20190928195333/http://leadership.ng/2019/09/23/piper-foundation-empowers-women-in-bajju-community/ NEWSPIPER Foundation Empowers Women In Bajju Community] (di̱n Shong). Leadership (Zwat A̱kubunyiung 3, 2019).</ref><ref>Isuwa, Sunday (Zwat Tsat 3, 2014). [https://allafrica.com/stories/201403031485.html Nigeria: Kaduna Chief Mourns Palace Priest] (di̱n Shong). ''All Africa''. Daily Trust (Abuja).</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210115175652/https://localgov.kdsg.gov.ng/?page_id=31 Composition of the State's Council of Chiefs, Kaduna State Council of Chiefs Composition] (di̱n Shong). Ministry of Local Government Affairs, Kaduna State Government.</ref><ref>[https://invictafmng.com/2021/07/24/agwam-bajju-dr-nuhu-bature-describes-esu-chikun-dr-danjuma-barde-death-great-loss/ AGWAM BAJJU, DR NUHU BATURE, DESCRIBES ESU CHIKUN, DR DANJUMA BARDE DEATH GREAT LOSS.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211218215615/https://invictafmng.com/2021/07/24/agwam-bajju-dr-nuhu-bature-describes-esu-chikun-dr-danjuma-barde-death-great-loss/ |date=2021-12-18 }} (di̱n Shong). InvictaFMNg (Zwat A̱natat 24, 2021.</ref><ref>Binniyat, Luka; Marama, Ndahi (Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 16, 2012). [https://www.vanguardngr.com/2012/11/gunmen-kill-family-of-six-in-zangon-kataf/amp/ Gunmen kill family of six in Zangon Kataf] (di̱n Shong). [[Ka̱duna]]: Vanguard Nigeria.</ref>
Á̱ ku kup a̱gwam Ba̱ture tyok nang a̱gwam a̱son Tyok A̱jhyo wu a̱zaghyi mbwoi nhu hu ma̱ a̱lyia̱ 1995, a̱zaghyi njen ji nang á̱ ku kwan á̱ si̱ tyak zwang [[Zangon Kataf|Nietcen A̱fakan]] ji a̱ni ma̱ a̱lyia̱ 1992 ma̱nang a̱gwomna̱ti ba ku kyiak yong á̱ si̱si̱ mbwuo a̱sa̱t ntyok [[Tyok A̱tyap|A̱tyap]] ma̱ng A̱jhyo wu nang á̱niet ba ku cat a̱ni neet mi̱ gbangbang, nang A̱bi̱ri̱ti̱n ba ku tyia̱ mi̱ cet a̱tafa Tyokkpaa̱pyia̱ Za̱uza̱u hu di̱n jen ji nang ba̱ ku tsa bai hu a̱ni. Ma̱ a̱lyia̱ 2012, A̱tyushityok A̱gwam Ba̱ture si̱ lyiat ma̱ng a̱dyundyung a̱lyia̱ nyia̱ ndyia̱ 17 nia ku swak neet nang á̱ ku kpaat tyok hu nang ''Ka̱jju'' (a̱byin [[A̱jhyo]] ka) ka̱n byia̱ a̱cucuk a̱li a̱gwam a̱ni bah.<ref>Isuwa, Sunday (Zwat A̱ni̱nai 13, 2012). [https://allafrica.com/stories/201208130247.html Nigeria: 17 Years After, Southern Kaduna Chiefdom Yet to Have a Palace] (di̱n Shong). ''All Africa''. Daily Trust (Abuja).</ref>
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Kwi 2021]]
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:Á̱gwam Naijeriya]]
[[Sa:Á̱gwam Afrika]]
[[Sa:Á̱gwam A̱byintyok A̱jhyuo]]
[[Sa:A̱jhyuo]]
fd1yzacix0mbjgm3hirbwxe8spyg5yc
47279
47278
2026-07-14T11:55:48Z
Zichatmoses
2829
47279
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Nuhu Ba̱ture/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Nuhu Ba̱ture/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Nuhu Ba̱ture/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Nuhu Ba̱ture/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Nuhu Ba̱ture/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Nuhu Ba̱ture/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
A̱gwam '''Nuhu Ba̱ture A̱ci''' (19?? - Zwat Swak ma̱ng Sweang 18, 2021) wa ku yet a̱gwam a̱son a̱si̱ Tyok A̱jhyo hu, a̱ka̱ka̱rak a̱byin [[Naijeriya]] a̱ghyang ma̱ [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]], Naijeriya. Á̱ ku lyen nggu ma̱ng a̱lyoot ka, "''A̱gwam Ba̱jju 1''".<ref>[https://web.archive.org/web/20190928195333/http://leadership.ng/2019/09/23/piper-foundation-empowers-women-in-bajju-community/ NEWSPIPER Foundation Empowers Women In Bajju Community] (di̱n Shong). Leadership (Zwat A̱kubunyiung 3, 2019).</ref><ref>Isuwa, Sunday (Zwat Tsat 3, 2014). [https://allafrica.com/stories/201403031485.html Nigeria: Kaduna Chief Mourns Palace Priest] (di̱n Shong). ''All Africa''. Daily Trust (Abuja).</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210115175652/https://localgov.kdsg.gov.ng/?page_id=31 Composition of the State's Council of Chiefs, Kaduna State Council of Chiefs Composition] (di̱n Shong). Ministry of Local Government Affairs, Kaduna State Government.</ref><ref>[https://invictafmng.com/2021/07/24/agwam-bajju-dr-nuhu-bature-describes-esu-chikun-dr-danjuma-barde-death-great-loss/ AGWAM BAJJU, DR NUHU BATURE, DESCRIBES ESU CHIKUN, DR DANJUMA BARDE DEATH GREAT LOSS.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211218215615/https://invictafmng.com/2021/07/24/agwam-bajju-dr-nuhu-bature-describes-esu-chikun-dr-danjuma-barde-death-great-loss/ |date=2021-12-18 }} (di̱n Shong). InvictaFMNg (Zwat A̱natat 24, 2021.</ref><ref>Binniyat, Luka; Marama, Ndahi (Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 16, 2012). [https://www.vanguardngr.com/2012/11/gunmen-kill-family-of-six-in-zangon-kataf/amp/ Gunmen kill family of six in Zangon Kataf] (di̱n Shong). [[Ka̱duna]]: Vanguard Nigeria.</ref>
Á̱ ku kup a̱gwam Ba̱ture tyok nang a̱gwam a̱son Tyok A̱jhyo wu a̱zaghyi mbwoi nhu hu ma̱ a̱lyia̱ 1995, a̱zaghyi njen ji nang á̱ ku kwan á̱ si̱ tyak zwang [[Zangon Kataf|Nietcen A̱fakan]] ji a̱ni ma̱ a̱lyia̱ 1992 ma̱nang a̱gwomna̱ti ba ku kyiak yong á̱ si̱si̱ mbwuo a̱sa̱t ntyok [[Tyok A̱tyap|A̱tyap]] ma̱ng A̱jhyo wu nang á̱niet ba ku cat a̱ni neet mi̱ gbangbang, nang A̱bi̱ri̱ti̱n ba ku tyia̱ mi̱ cet a̱tafa Tyokkpaa̱pyia̱ Za̱uza̱u hu di̱n jen ji nang ba̱ ku tsa bai hu a̱ni. Ma̱ a̱lyia̱ 2012, A̱tyushityok A̱gwam Ba̱ture si̱ lyiat ma̱ng a̱dyundyung a̱lyia̱ nyia̱ ndyia̱ 17 nia ku swak neet nang á̱ ku kpaat tyok hu nang ''Ka̱jju'' (a̱byin [[A̱jhyo]] ka) ka̱n byia̱ a̱cucuk a̱li a̱gwam a̱ni bah.<ref>Isuwa, Sunday (Zwat A̱ni̱nai 13, 2012). [https://allafrica.com/stories/201208130247.html Nigeria: 17 Years After, Southern Kaduna Chiefdom Yet to Have a Palace] (di̱n Shong). ''All Africa''. Daily Trust (Abuja).</ref>
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Kwi 2021]]
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:Á̱gwam Naijeriya]]
[[Sa:Á̱gwam Afrika]]
[[Sa:Á̱gwam A̱byintyok A̱jhyuo]]
[[Sa:A̱jhyuo]]
9g98ovykyxr21ly64feumosb55xfd58
Shong (a̱lyem)
0
695
47229
28921
2026-07-14T09:47:29Z
Zichatmoses
2829
47229
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
A̱lyem '''Shong''' ku '''Nggi̱li̱t''' yet a̱lyem a̱nyiung kya di̱ lilyem Jaman Jenshyung ku yet kap sa lilyem Ndo-Yurop hu a̱ni, nang á̱tsak á̱niet ba̱ ku tsa lyiat ma̱ng a̱nka, bibya ku yet á̱niet jen tsa Nce A̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin [[Nggi̱lan]] ba. Á̱ ku si̱ mbwuo a̱lyoot '''Nggi̱li̱t''' ka neet Anggi̱let bibya, ba̱ yet a̱banwap a̱nyiung di̱ nwap A̱jaman gbangbang ji ka̱ ku neet bai a̱byin a̱k̃ya nang á̱ ngyei [[A̱gba̱ndang Bi̱ri̱ti̱n]] a̱ni, a̱wot á̱ si̱ ka nang fam a̱byin mba hu a̱lyoot mba ka, [[Nggi̱lan]] á̱zanson. A̱mgba̱m lyulyoot nfeang hu neet Anggi̱liya, a̱fi̱fap-a̱byin a̱ghyang di̱ [[Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik]] hu ku vwuon ma̱ng fam-a̱byin Anggi̱liya A̱tyin, fam A̱tyin a̱byin Nggi̱lan ku byia̱ ma̱ng a̱nhu a̱yaakawunti nang Norfolk, Suffolk ma̱ng Essex a̱ni. Lilyem ku lan a̱ swak byia̱ a̱meang ma̱ng Shong ji hwa yet Frisiya ma̱ng Sakson A̱tak, a̱wot swáng a̱lyiat nji ji ku kyiai ma̱ng lilyem Jaman ghyáng nang A̱khwukhwop Norse (a̱lyem Jaman A̱za a̱ghyang), ma̱ng Lati̱n mbeang Fi̱ransa.<ref name="Wolff">Finkenstaedt, Thomas; Wolff, Dieter (1973). ''"Ordered profusion; studies in dictionaries and the English lexicon"''. C. Winter. ISBN 978-3-533-02253-4.</ref>
[[File:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|left|upright=1.5|A̱ka̱vwuo nang á̱ ndyiat Shong mi̱ swanta hu (a̱ka̱vwuo nang Shong ja yet a̱lyem mbyin ka̱ swak ma̱ng shi á̱niet ma̱ a̱sa̱khwot bula ma̱ng a̱ka̱vwuo nang Shong ja yet a̱lyem a̱gwomna̱ti ku á̱ lyiat nji ba̱t a̱wot jija yet a̱lyem mbyin ka bah ma̱ a̱sa̱khwot kyai tswazwa)]]
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Lilyem_swanta]]
[[Sa:Lilyem_Yurop]]
[[Sa:Lilyem_Yurop_Jenshyung]]
[[Sa:Lilyem_A̱gba̱ndang_Bi̱ri̱ti̱n]]
[[Sa:Lilyem Ndo–Yurop]]
ma68wgsxex6dlsdx2cgrcebsljil526
47230
47229
2026-07-14T09:48:39Z
Zichatmoses
2829
47230
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Shong (a̱lyem)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Shong (a̱lyem)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Shong (a̱lyem)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Shong (a̱lyem)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Shong (a̱lyem)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Shong (a̱lyem)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
A̱lyem '''Shong''' ku '''Nggi̱li̱t''' yet a̱lyem a̱nyiung kya di̱ lilyem Jaman Jenshyung ku yet kap sa lilyem Ndo-Yurop hu a̱ni, nang á̱tsak á̱niet ba̱ ku tsa lyiat ma̱ng a̱nka, bibya ku yet á̱niet jen tsa Nce A̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin [[Nggi̱lan]] ba. Á̱ ku si̱ mbwuo a̱lyoot '''Nggi̱li̱t''' ka neet Anggi̱let bibya, ba̱ yet a̱banwap a̱nyiung di̱ nwap A̱jaman gbangbang ji ka̱ ku neet bai a̱byin a̱k̃ya nang á̱ ngyei [[A̱gba̱ndang Bi̱ri̱ti̱n]] a̱ni, a̱wot á̱ si̱ ka nang fam a̱byin mba hu a̱lyoot mba ka, [[Nggi̱lan]] á̱zanson. A̱mgba̱m lyulyoot nfeang hu neet Anggi̱liya, a̱fi̱fap-a̱byin a̱ghyang di̱ [[Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik]] hu ku vwuon ma̱ng fam-a̱byin Anggi̱liya A̱tyin, fam A̱tyin a̱byin Nggi̱lan ku byia̱ ma̱ng a̱nhu a̱yaakawunti nang Norfolk, Suffolk ma̱ng Essex a̱ni. Lilyem ku lan a̱ swak byia̱ a̱meang ma̱ng Shong ji hwa yet Frisiya ma̱ng Sakson A̱tak, a̱wot swáng a̱lyiat nji ji ku kyiai ma̱ng lilyem Jaman ghyáng nang A̱khwukhwop Norse (a̱lyem Jaman A̱za a̱ghyang), ma̱ng Lati̱n mbeang Fi̱ransa.<ref name="Wolff">Finkenstaedt, Thomas; Wolff, Dieter (1973). ''"Ordered profusion; studies in dictionaries and the English lexicon"''. C. Winter. ISBN 978-3-533-02253-4.</ref>
[[File:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|left|upright=1.5|A̱ka̱vwuo nang á̱ ndyiat Shong mi̱ swanta hu (a̱ka̱vwuo nang Shong ja yet a̱lyem mbyin ka̱ swak ma̱ng shi á̱niet ma̱ a̱sa̱khwot bula ma̱ng a̱ka̱vwuo nang Shong ja yet a̱lyem a̱gwomna̱ti ku á̱ lyiat nji ba̱t a̱wot jija yet a̱lyem mbyin ka bah ma̱ a̱sa̱khwot kyai tswazwa)]]
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Lilyem_swanta]]
[[Sa:Lilyem_Yurop]]
[[Sa:Lilyem_Yurop_Jenshyung]]
[[Sa:Lilyem_A̱gba̱ndang_Bi̱ri̱ti̱n]]
[[Sa:Lilyem Ndo–Yurop]]
5vp48qtqi0h6xwpgxfd00yr0n5ggek8
Wukari
0
825
47253
38203
2026-07-14T11:07:36Z
Zichatmoses
2829
47253
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Wukari''' yet [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ja mi̱ [[Si̱tet Ta̱raba]], [[Naijeriya]]. Tyantung nji ja yet a̱keang Wukari ka̱ shyia̱ a̱ta̱lyen A4 ka. [[A̱ghyui Dongga]] ka kpa̱ra̱p nkai sot jini a̱wot [[A̱ghyui Benuwe]] ka si̱ bwuo gak Si̱tet Ta̱raba ma̱ng [[Si̱tet Na̱sa̱rawa]] di̱ fam a̱za-jenshyung hu. Shi kyai a̱byin a̱vwuo ka si̱ bai km{{sup|2}} 4,308 a̱wot shi á̱niet hu si̱ bai 241,546 mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2006 hu.<ref>{{Cite web |title=Wukari Local Government – TARABA STATE GOVERNMENT |url=https://tarabastategov.net/wukari-local-government/ |access-date=2024-08-03 |language=en-US |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803140212/https://tarabastategov.net/wukari-local-government/ |url-status=dead }}</ref> [[Zwunzwuo-a̱muup]] a̱vwuo a̱kya, jija si̱ yet 670.<ref>{{cite web | title = Post Offices- with map of LGA | publisher = NIPOST | url = http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx | access-date = 2009-10-20 | archive-date = 2009-10-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx | url-status = dead }}</ref>
==A̱keang Wukari==
A̱keang kikya yet a̱tyin [[A̱byintyok mundundung Wukari]] ka, si̱tet taada Naijeriya jhyang. Ka̱ si̱ yet mali [[A̱ji̱kun (Afi̱rika Jenshyung)|A̱ji̱kun]] ba kya. Lilyem nang á̱ lyiat ma̱ tai a̱ni huhwa yet Ji̱kun ([[Wapan (a̱lyem)|Wapan]], [[Jibu (a̱lyem)|Jibu]], [[Nyifon (a̱lyem)|Nyifon]], [[Icen (a̱lyem)|Icen]], ba̱ng si̱ nat) ma̱ng [[Zi̱ya (a̱lyem)|Zi̱ya]].<ref name="BlenchAtlas4">{{Cite book|title=An Atlas of Nigerian Languages|last=Blench|first=Roger|publisher=Kay Williamson Educational Foundation|year=2019|edition=4|location=Cambridge}}</ref>
== Lili wun ==
Jen a̱won ji ni̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot a̱ni̱nian ni̱ ya nshyia̱ ma̱ a̱da̱dei mi̱ kyai tswazwa hu, a̱wot si̱ a̱hwa si̱ tyei a̱vwuo ka ka̱ laai swan shut a̱mgba̱m a̱lyia̱ ka, ma̱nang jen [[a̱kwoi]] ji ni̱ nhyat ma̱ng a̱vwuofi̱ri̱m ma̱ng kyai tswazwa ku swan duduu a̱ni, a̱wot ku na khat fi̱ri̱m hu ku cyok a̱ lat 55°F ku ku byiek 98°F.<ref name=":0">{{Cite web |title=Wukari Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/61832/Average-Weather-in-Wukari-Nigeria-Year-Round |access-date=2023-09-14 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Simulated historical climate & weather data for Wukari |url=https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/wukari_nigeria_2318921 |access-date=2023-09-14 |website=meteoblue |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wukari Annual Weather Averages |url=https://www.worldweatheronline.com/wukari-weather/taraba/ng.aspx |access-date=2023-09-14 |website=WorldWeatherOnline.com |language=en}}</ref> Jen [[a̱won]] ji ni̱ ntsa ma̱ a̱tuk mam 5 Zwat Sweang a̱wot ji̱ ba̱ng si̱ tat mam 14 mi̱ Zwat Nyaai, a̱mgba̱m ji̱ labeang bai zwát 2.3 ma̱ng fi̱ri̱m kuzangmam ku na ntat ca̱caat ma̱ng si̱ ku na lan 91°F. Zwat Tsat ja yet a̱tsak jen a̱vwuofi̱ri̱m Wukari ji ma̱ a̱lyia̱ ka, ma̱ng fi̱ri̱m ku na shi ku bai ca̱caat ma̱ng 93°F a̱wot ku cyok tat 73°F. A̱cak ca̱cyat zwát 3.8 ka ni̱ ntsa neet ma̱ a̱tuk mam 24 Zwat A̱taa a̱wot ka̱ ba̱ng si̱ tat mam 16 Zwat Swak, a̱wot ka̱doot ka̱ byia̱ fi̱ri̱m a̱vwuo kuzang a̱tuk ku na shi ku bai kyang ku na lat 84°F a̱ni. Zwat Swak ma̱ng Sweang ja si̱ yet zwat ji ji̱ lan swan ca̱cyat hu ma̱ a̱lyia̱ ka mami Wukari, ma̱ng fi̱ri̱m ku na bai ca̱caat ma̱ng 86°F a̱wot ku cyok tat kpa̱mkpaan ma̱ng 63°F.<ref name=":0" />
=== A̱ni̱nian ===
A̱mgba̱m a̱lyia̱ ka, shi a̱ni̱nian Wukari hu ma̱ ca̱caat na nvwuon ca̱caat ma̱ng a̱cak ka. Kpa̱mkpaan ma̱ng a̱tuk mam 12 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung ba̱ng si̱ nat mam 2 Zwat Tsat, ku zwát 3.7, jen a̱ja ja jen a̱wowot kyai tswazwa Wukari ji ni̱ ntsa. Ma̱ng a̱wowot kyai tswazwa ku na ntat kpa̱mkpaan ma̱ng %48 a̱ni, ku ma̱ng a̱da̱dei lyinza ma̱ ca̱caat, Zwat Swak ma̱ng Sweang ja yet zwat ji ji̱ lan byia̱ a̱wowot kyai tswazwa a̱ swak ma̱ a̱lyia̱ ka mami Wukari. Kap a̱lyia̱ ka ku byia̱ lyinza a̱ lan a̱ni ni̱ ntsa kyiak neet ma̱ a̱tuk mam 2 Zwat Tsat ba̱ng si̱ nat a̱tuk mam 12 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung (kpa̱mkpaan ma̱ng zwát 8.3). Mi̱ Wukari, Zwat Tswuon ja byia̱ shi lyinza ku lan a̱ swak a̱ni ma̱ng shi a̱ni̱nian ku na nyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng kup %83 kyai tswazwa hu.<ref name=":1" />
==Tat-a̱pyia̱==
===A̱ca̱cet a̱ka̱vwuofang===
A̱keang ka byia̱ a̱ca̱cet a̱ka̱vwuofang nang:
* Yunuvasi̱ti Kwa̱ra̱ra̱fa<ref>{{cite web |url=http://nuc.edu.ng/nigerian-univerisities/private-univeristies/ | title=Private Universities | publisher=[[National Universities Commission]] | access-date=30 December 2018}}</ref>
* Yunuvasi̱ti Mundundung Wukari
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Si̱tet Ta̱raba]]
[[Sa:A̱ka̱keang Naijeriya]]
3b2cz70amc6j6tsrx3beqtfef21i2qe
47254
47253
2026-07-14T11:14:55Z
Zichatmoses
2829
47254
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Wukari/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Wukari/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Wukari''' yet [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ja mi̱ [[Si̱tet Ta̱raba]], [[Naijeriya]]. Tyantung nji ja yet a̱keang Wukari ka̱ shyia̱ a̱ta̱lyen A4 ka. [[A̱ghyui Dongga]] ka kpa̱ra̱p nkai sot jini a̱wot [[A̱ghyui Benuwe]] ka si̱ bwuo gak Si̱tet Ta̱raba ma̱ng [[Si̱tet Na̱sa̱rawa]] di̱ fam a̱za-jenshyung hu. Shi kyai a̱byin a̱vwuo ka si̱ bai km{{sup|2}} 4,308 a̱wot shi á̱niet hu si̱ bai 241,546 mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2006 hu.<ref>{{Cite web |title=Wukari Local Government – TARABA STATE GOVERNMENT |url=https://tarabastategov.net/wukari-local-government/ |access-date=2024-08-03 |language=en-US |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803140212/https://tarabastategov.net/wukari-local-government/ |url-status=dead }}</ref> [[Zwunzwuo-a̱muup]] a̱vwuo a̱kya, jija si̱ yet 670.<ref>{{cite web | title = Post Offices- with map of LGA | publisher = NIPOST | url = http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx | access-date = 2009-10-20 | archive-date = 2009-10-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx | url-status = dead }}</ref>
==A̱keang Wukari==
A̱keang kikya yet a̱tyin [[A̱byintyok mundundung Wukari]] ka, si̱tet taada Naijeriya jhyang. Ka̱ si̱ yet mali [[A̱ji̱kun (Afi̱rika Jenshyung)|A̱ji̱kun]] ba kya. Lilyem nang á̱ lyiat ma̱ tai a̱ni huhwa yet Ji̱kun ([[Wapan (a̱lyem)|Wapan]], [[Jibu (a̱lyem)|Jibu]], [[Nyifon (a̱lyem)|Nyifon]], [[Icen (a̱lyem)|Icen]], ba̱ng si̱ nat) ma̱ng [[Zi̱ya (a̱lyem)|Zi̱ya]].<ref name="BlenchAtlas4">{{Cite book|title=An Atlas of Nigerian Languages|last=Blench|first=Roger|publisher=Kay Williamson Educational Foundation|year=2019|edition=4|location=Cambridge}}</ref>
== Lili wun ==
Jen a̱won ji ni̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot a̱ni̱nian ni̱ ya nshyia̱ ma̱ a̱da̱dei mi̱ kyai tswazwa hu, a̱wot si̱ a̱hwa si̱ tyei a̱vwuo ka ka̱ laai swan shut a̱mgba̱m a̱lyia̱ ka, ma̱nang jen [[a̱kwoi]] ji ni̱ nhyat ma̱ng a̱vwuofi̱ri̱m ma̱ng kyai tswazwa ku swan duduu a̱ni, a̱wot ku na khat fi̱ri̱m hu ku cyok a̱ lat 55°F ku ku byiek 98°F.<ref name=":0">{{Cite web |title=Wukari Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/61832/Average-Weather-in-Wukari-Nigeria-Year-Round |access-date=2023-09-14 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Simulated historical climate & weather data for Wukari |url=https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/wukari_nigeria_2318921 |access-date=2023-09-14 |website=meteoblue |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wukari Annual Weather Averages |url=https://www.worldweatheronline.com/wukari-weather/taraba/ng.aspx |access-date=2023-09-14 |website=WorldWeatherOnline.com |language=en}}</ref> Jen [[a̱won]] ji ni̱ ntsa ma̱ a̱tuk mam 5 Zwat Sweang a̱wot ji̱ ba̱ng si̱ tat mam 14 mi̱ Zwat Nyaai, a̱mgba̱m ji̱ labeang bai zwát 2.3 ma̱ng fi̱ri̱m kuzangmam ku na ntat ca̱caat ma̱ng si̱ ku na lan 91°F. Zwat Tsat ja yet a̱tsak jen a̱vwuofi̱ri̱m Wukari ji ma̱ a̱lyia̱ ka, ma̱ng fi̱ri̱m ku na shi ku bai ca̱caat ma̱ng 93°F a̱wot ku cyok tat 73°F. A̱cak ca̱cyat zwát 3.8 ka ni̱ ntsa neet ma̱ a̱tuk mam 24 Zwat A̱taa a̱wot ka̱ ba̱ng si̱ tat mam 16 Zwat Swak, a̱wot ka̱doot ka̱ byia̱ fi̱ri̱m a̱vwuo kuzang a̱tuk ku na shi ku bai kyang ku na lat 84°F a̱ni. Zwat Swak ma̱ng Sweang ja si̱ yet zwat ji ji̱ lan swan ca̱cyat hu ma̱ a̱lyia̱ ka mami Wukari, ma̱ng fi̱ri̱m ku na bai ca̱caat ma̱ng 86°F a̱wot ku cyok tat kpa̱mkpaan ma̱ng 63°F.<ref name=":0" />
=== A̱ni̱nian ===
A̱mgba̱m a̱lyia̱ ka, shi a̱ni̱nian Wukari hu ma̱ ca̱caat na nvwuon ca̱caat ma̱ng a̱cak ka. Kpa̱mkpaan ma̱ng a̱tuk mam 12 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung ba̱ng si̱ nat mam 2 Zwat Tsat, ku zwát 3.7, jen a̱ja ja jen a̱wowot kyai tswazwa Wukari ji ni̱ ntsa. Ma̱ng a̱wowot kyai tswazwa ku na ntat kpa̱mkpaan ma̱ng %48 a̱ni, ku ma̱ng a̱da̱dei lyinza ma̱ ca̱caat, Zwat Swak ma̱ng Sweang ja yet zwat ji ji̱ lan byia̱ a̱wowot kyai tswazwa a̱ swak ma̱ a̱lyia̱ ka mami Wukari. Kap a̱lyia̱ ka ku byia̱ lyinza a̱ lan a̱ni ni̱ ntsa kyiak neet ma̱ a̱tuk mam 2 Zwat Tsat ba̱ng si̱ nat a̱tuk mam 12 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung (kpa̱mkpaan ma̱ng zwát 8.3). Mi̱ Wukari, Zwat Tswuon ja byia̱ shi lyinza ku lan a̱ swak a̱ni ma̱ng shi a̱ni̱nian ku na nyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng kup %83 kyai tswazwa hu.<ref name=":1" />
==Tat-a̱pyia̱==
===A̱ca̱cet a̱ka̱vwuofang===
A̱keang ka byia̱ a̱ca̱cet a̱ka̱vwuofang nang:
* Yunuvasi̱ti Kwa̱ra̱ra̱fa<ref>{{cite web |url=http://nuc.edu.ng/nigerian-univerisities/private-univeristies/ | title=Private Universities | publisher=[[National Universities Commission]] | access-date=30 December 2018}}</ref>
* Yunuvasi̱ti Mundundung Wukari
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Si̱tet Ta̱raba]]
[[Sa:A̱ka̱keang Naijeriya]]
c0ao2kcd1qyah353y1a5mggurmliefv
47255
47254
2026-07-14T11:15:21Z
Zichatmoses
2829
47255
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Wukari/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Wukari/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Wukari/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Wukari/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Wukari/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Wukari/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Wukari''' yet [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ja mi̱ [[Si̱tet Ta̱raba]], [[Naijeriya]]. Tyantung nji ja yet a̱keang Wukari ka̱ shyia̱ a̱ta̱lyen A4 ka. [[A̱ghyui Dongga]] ka kpa̱ra̱p nkai sot jini a̱wot [[A̱ghyui Benuwe]] ka si̱ bwuo gak Si̱tet Ta̱raba ma̱ng [[Si̱tet Na̱sa̱rawa]] di̱ fam a̱za-jenshyung hu. Shi kyai a̱byin a̱vwuo ka si̱ bai km{{sup|2}} 4,308 a̱wot shi á̱niet hu si̱ bai 241,546 mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2006 hu.<ref>{{Cite web |title=Wukari Local Government – TARABA STATE GOVERNMENT |url=https://tarabastategov.net/wukari-local-government/ |access-date=2024-08-03 |language=en-US |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803140212/https://tarabastategov.net/wukari-local-government/ |url-status=dead }}</ref> [[Zwunzwuo-a̱muup]] a̱vwuo a̱kya, jija si̱ yet 670.<ref>{{cite web | title = Post Offices- with map of LGA | publisher = NIPOST | url = http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx | access-date = 2009-10-20 | archive-date = 2009-10-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx | url-status = dead }}</ref>
==A̱keang Wukari==
A̱keang kikya yet a̱tyin [[A̱byintyok mundundung Wukari]] ka, si̱tet taada Naijeriya jhyang. Ka̱ si̱ yet mali [[A̱ji̱kun (Afi̱rika Jenshyung)|A̱ji̱kun]] ba kya. Lilyem nang á̱ lyiat ma̱ tai a̱ni huhwa yet Ji̱kun ([[Wapan (a̱lyem)|Wapan]], [[Jibu (a̱lyem)|Jibu]], [[Nyifon (a̱lyem)|Nyifon]], [[Icen (a̱lyem)|Icen]], ba̱ng si̱ nat) ma̱ng [[Zi̱ya (a̱lyem)|Zi̱ya]].<ref name="BlenchAtlas4">{{Cite book|title=An Atlas of Nigerian Languages|last=Blench|first=Roger|publisher=Kay Williamson Educational Foundation|year=2019|edition=4|location=Cambridge}}</ref>
== Lili wun ==
Jen a̱won ji ni̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot a̱ni̱nian ni̱ ya nshyia̱ ma̱ a̱da̱dei mi̱ kyai tswazwa hu, a̱wot si̱ a̱hwa si̱ tyei a̱vwuo ka ka̱ laai swan shut a̱mgba̱m a̱lyia̱ ka, ma̱nang jen [[a̱kwoi]] ji ni̱ nhyat ma̱ng a̱vwuofi̱ri̱m ma̱ng kyai tswazwa ku swan duduu a̱ni, a̱wot ku na khat fi̱ri̱m hu ku cyok a̱ lat 55°F ku ku byiek 98°F.<ref name=":0">{{Cite web |title=Wukari Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/61832/Average-Weather-in-Wukari-Nigeria-Year-Round |access-date=2023-09-14 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Simulated historical climate & weather data for Wukari |url=https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/wukari_nigeria_2318921 |access-date=2023-09-14 |website=meteoblue |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wukari Annual Weather Averages |url=https://www.worldweatheronline.com/wukari-weather/taraba/ng.aspx |access-date=2023-09-14 |website=WorldWeatherOnline.com |language=en}}</ref> Jen [[a̱won]] ji ni̱ ntsa ma̱ a̱tuk mam 5 Zwat Sweang a̱wot ji̱ ba̱ng si̱ tat mam 14 mi̱ Zwat Nyaai, a̱mgba̱m ji̱ labeang bai zwát 2.3 ma̱ng fi̱ri̱m kuzangmam ku na ntat ca̱caat ma̱ng si̱ ku na lan 91°F. Zwat Tsat ja yet a̱tsak jen a̱vwuofi̱ri̱m Wukari ji ma̱ a̱lyia̱ ka, ma̱ng fi̱ri̱m ku na shi ku bai ca̱caat ma̱ng 93°F a̱wot ku cyok tat 73°F. A̱cak ca̱cyat zwát 3.8 ka ni̱ ntsa neet ma̱ a̱tuk mam 24 Zwat A̱taa a̱wot ka̱ ba̱ng si̱ tat mam 16 Zwat Swak, a̱wot ka̱doot ka̱ byia̱ fi̱ri̱m a̱vwuo kuzang a̱tuk ku na shi ku bai kyang ku na lat 84°F a̱ni. Zwat Swak ma̱ng Sweang ja si̱ yet zwat ji ji̱ lan swan ca̱cyat hu ma̱ a̱lyia̱ ka mami Wukari, ma̱ng fi̱ri̱m ku na bai ca̱caat ma̱ng 86°F a̱wot ku cyok tat kpa̱mkpaan ma̱ng 63°F.<ref name=":0" />
=== A̱ni̱nian ===
A̱mgba̱m a̱lyia̱ ka, shi a̱ni̱nian Wukari hu ma̱ ca̱caat na nvwuon ca̱caat ma̱ng a̱cak ka. Kpa̱mkpaan ma̱ng a̱tuk mam 12 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung ba̱ng si̱ nat mam 2 Zwat Tsat, ku zwát 3.7, jen a̱ja ja jen a̱wowot kyai tswazwa Wukari ji ni̱ ntsa. Ma̱ng a̱wowot kyai tswazwa ku na ntat kpa̱mkpaan ma̱ng %48 a̱ni, ku ma̱ng a̱da̱dei lyinza ma̱ ca̱caat, Zwat Swak ma̱ng Sweang ja yet zwat ji ji̱ lan byia̱ a̱wowot kyai tswazwa a̱ swak ma̱ a̱lyia̱ ka mami Wukari. Kap a̱lyia̱ ka ku byia̱ lyinza a̱ lan a̱ni ni̱ ntsa kyiak neet ma̱ a̱tuk mam 2 Zwat Tsat ba̱ng si̱ nat a̱tuk mam 12 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung (kpa̱mkpaan ma̱ng zwát 8.3). Mi̱ Wukari, Zwat Tswuon ja byia̱ shi lyinza ku lan a̱ swak a̱ni ma̱ng shi a̱ni̱nian ku na nyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng kup %83 kyai tswazwa hu.<ref name=":1" />
==Tat-a̱pyia̱==
===A̱ca̱cet a̱ka̱vwuofang===
A̱keang ka byia̱ a̱ca̱cet a̱ka̱vwuofang nang:
* Yunuvasi̱ti Kwa̱ra̱ra̱fa<ref>{{cite web |url=http://nuc.edu.ng/nigerian-univerisities/private-univeristies/ | title=Private Universities | publisher=[[National Universities Commission]] | access-date=30 December 2018}}</ref>
* Yunuvasi̱ti Mundundung Wukari
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Si̱tet Ta̱raba]]
[[Sa:A̱ka̱keang Naijeriya]]
da8gs5qvx23i300n45zkp4d4nxvwdad
A̱shong A̱shyui
0
2888
47243
39244
2026-07-14T10:50:37Z
Zichatmoses
2829
47243
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱shong A̱shyui''' ([[Kpat (a̱lyem)|Kpat]]: Jankasa) yet a̱bakeang kya mi̱ Famtyok Jei ku shyia̱ mi̱ [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|sot a̱gwomna̱ti mali]] [[Zangon Katab]], [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]] ka̱ shyia̱ ma̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin [[Naijeriya]] a̱ni.<ref name=Min>{{Cite web |url=https://www.mindat.org/feature-2336454.html |title=Jankassa, Unguwar Gaya, Zangon Kataf, Kaduna State, Nigeria |website=mindat.org |access-date=24 Zwat A̱kubunyiung 2020}}</ref> Zwunzwuo-a̱muup ta̱m a̱bakeang ji, jija yet 802141.<ref>{{Cite web|url=https://www.nigeriapostcode.com/kaduna-zangon-kataf-jankasa-jankasa.html |title=Nigeria Postcode |access-date=24 Zwat A̱kubunyiung 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Post Offices- with map of LGA |publisher=NIPOST |url=http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |accessdate=2009-10-20 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |archivedate=2009-10-07 }}</ref> A̱vwuo ka byia̱ shi a̱za ku yet kpai 2,798 ja ku mita 852, a̱wot shi á̱niet hu si̱ nyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng 7,837.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/NI/00/Jankasa.html |title=Jankasa, Nigeria page |access-date=24 Zwat A̱kubunyiung 2020}}</ref> Kyai a̱ka̱man-tswam ku hyia̱k a̱swak ma̱ng a̱bakeang ka, huhwa yet Kyai A̱ka̱man-tswam Yakubu Gowon, [[Nja̱t]].
==A̱ka̱vwuonswat==
<ref>{{Cite web |url=https://www.premiumtimesng.com/regional/nwest/233728-in-major-restructuring-el-rufai-slashes-kaduna-districts-to-pre-2001-numbers.html |title=In major restructuring, El-Rufai slashes Kaduna districts to pre-2001 numbers |first=Mohammed |last=Lere |date=12 Zwat A̱taa 2017 |publisher=Premium Times |access-date=28 Zwat A̱kubunyiung 2020}}</ref> A̱zaghyi ma̱ng a̱lyia̱ 2017, a̱ ku yet famtyok a̱pyia̱nhu hwa. Da̱ a̱kwonu a̱kya, a̱ si̱si̱ mmun nggu ma̱ng famtyok Jei.<ref name=Min/> A̱mami a̱ka̱vwuonswat na̱ ku shyia̱ famtyok huni, á̱ mbyia̱:<ref>Achi et al (2019) p. 11</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nigeriapostcode.com/search/?keyword=Jankasa&state=Kaduna |title=Jankasa, Zangon Kataf |website=Nigeria Postcode |access-date=28 Zwat A̱kubunyiung 2020}}</ref>
* A̱pyia̱ Gbaza
* A̱pyinzwang
* A̱kputuut
* A̱shong A̱shyui
* A̱ta̱caat (A̱tyeca̱rak)
* A̱wak
* Maka̱ra̱u
* A̱mancong
* Ma̱nyi A̱minyam
* Ma̱nyi A̱shyui
* Ma̱nta A̱son
* Nok A̱shyui (á̱ ka ngyei Magata, ma̱ng A̱fan Tsaai)
==A̱ca̱cet á̱niet==
* [[Musa Bityong|Lt. Kon. Musa Bityong (a̱tyokhwu)]], a̱khwot a̱kwop
* [[Zama̱ni Lyekhwot|Mej. Jen. Zama̱ni Lyekhwot (fw.ta̱m)]], a̱khwot a̱kwop
==Lyuut==
* Achi, B.; Bitiyonɡ, Y. A.; Bunɡwon, A. D.; Baba, M. Y.; Jim, L. K. N.; Kazah-Toure, M.; Philips, J. E. ''"A Short History of the Atyap"'' (2019). Zaria: Tamaza Publishinɡ Co. Ltd. {{ISBN|978-978-54678-5-7}}. Ng. 9–245.
==Bu nwuan==
* [[A̱byintyok A̱tyap]]
* [[Lyulyoot a̱baka̱keang mi̱ Si̱tet Ka̱duna]]
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
{{A̱ka̱keang A̱tyap}}
[[Category:A̱ka̱keang A̱tyap]]
j3ewk8nnxr14edhyozq1xsmfzgkmsua
47244
47243
2026-07-14T10:54:00Z
Zichatmoses
2829
47244
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱shong A̱shyui/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱shong A̱shyui/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱shong A̱shyui/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱shong A̱shyui/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱shong A̱shyui/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱shong A̱shyui/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱shong A̱shyui''' ([[Kpat (a̱lyem)|Kpat]]: Jankasa) yet a̱bakeang kya mi̱ Famtyok Jei ku shyia̱ mi̱ [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|sot a̱gwomna̱ti mali]] [[Zangon Katab]], [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]] ka̱ shyia̱ ma̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin [[Naijeriya]] a̱ni.<ref name=Min>{{Cite web |url=https://www.mindat.org/feature-2336454.html |title=Jankassa, Unguwar Gaya, Zangon Kataf, Kaduna State, Nigeria |website=mindat.org |access-date=24 Zwat A̱kubunyiung 2020}}</ref> Zwunzwuo-a̱muup ta̱m a̱bakeang ji, jija yet 802141.<ref>{{Cite web|url=https://www.nigeriapostcode.com/kaduna-zangon-kataf-jankasa-jankasa.html |title=Nigeria Postcode |access-date=24 Zwat A̱kubunyiung 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Post Offices- with map of LGA |publisher=NIPOST |url=http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |accessdate=2009-10-20 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |archivedate=2009-10-07 }}</ref> A̱vwuo ka byia̱ shi a̱za ku yet kpai 2,798 ja ku mita 852, a̱wot shi á̱niet hu si̱ nyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng 7,837.<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/NI/00/Jankasa.html |title=Jankasa, Nigeria page |access-date=24 Zwat A̱kubunyiung 2020}}</ref> Kyai a̱ka̱man-tswam ku hyia̱k a̱swak ma̱ng a̱bakeang ka, huhwa yet Kyai A̱ka̱man-tswam Yakubu Gowon, [[Nja̱t]].
==A̱ka̱vwuonswat==
<ref>{{Cite web |url=https://www.premiumtimesng.com/regional/nwest/233728-in-major-restructuring-el-rufai-slashes-kaduna-districts-to-pre-2001-numbers.html |title=In major restructuring, El-Rufai slashes Kaduna districts to pre-2001 numbers |first=Mohammed |last=Lere |date=12 Zwat A̱taa 2017 |publisher=Premium Times |access-date=28 Zwat A̱kubunyiung 2020}}</ref> A̱zaghyi ma̱ng a̱lyia̱ 2017, a̱ ku yet famtyok a̱pyia̱nhu hwa. Da̱ a̱kwonu a̱kya, a̱ si̱si̱ mmun nggu ma̱ng famtyok Jei.<ref name=Min/> A̱mami a̱ka̱vwuonswat na̱ ku shyia̱ famtyok huni, á̱ mbyia̱:<ref>Achi et al (2019) p. 11</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nigeriapostcode.com/search/?keyword=Jankasa&state=Kaduna |title=Jankasa, Zangon Kataf |website=Nigeria Postcode |access-date=28 Zwat A̱kubunyiung 2020}}</ref>
* A̱pyia̱ Gbaza
* A̱pyinzwang
* A̱kputuut
* A̱shong A̱shyui
* A̱ta̱caat (A̱tyeca̱rak)
* A̱wak
* Maka̱ra̱u
* A̱mancong
* Ma̱nyi A̱minyam
* Ma̱nyi A̱shyui
* Ma̱nta A̱son
* Nok A̱shyui (á̱ ka ngyei Magata, ma̱ng A̱fan Tsaai)
==A̱ca̱cet á̱niet==
* [[Musa Bityong|Lt. Kon. Musa Bityong (a̱tyokhwu)]], a̱khwot a̱kwop
* [[Zama̱ni Lyekhwot|Mej. Jen. Zama̱ni Lyekhwot (fw.ta̱m)]], a̱khwot a̱kwop
==Lyuut==
* Achi, B.; Bitiyonɡ, Y. A.; Bunɡwon, A. D.; Baba, M. Y.; Jim, L. K. N.; Kazah-Toure, M.; Philips, J. E. ''"A Short History of the Atyap"'' (2019). Zaria: Tamaza Publishinɡ Co. Ltd. {{ISBN|978-978-54678-5-7}}. Ng. 9–245.
==Bu nwuan==
* [[A̱byintyok A̱tyap]]
* [[Lyulyoot a̱baka̱keang mi̱ Si̱tet Ka̱duna]]
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
{{A̱ka̱keang A̱tyap}}
[[Category:A̱ka̱keang A̱tyap]]
n6xwv00aat92zvw5af1xdsc6n7bsk1f
Ishan (nwap)
0
3029
47227
43827
2026-07-14T09:45:24Z
Zichatmoses
2829
47227
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ishan''' ku '''A̱san''' ba ([[Ishan (a̱lyem)|Ishan]]: ''Ẹ̀bhò Ẹ̀sán'') yet nwap ja di̱ fam a̱tak a̱byin [[Naijeriya]] ji̱ lyiat a̱lyem [[Ishan (a̱lyem)|Ishan]] ka. Nta̱m taada Ishan na, ni̱nia yet [[Khap|khap]], bwoi a̱ki̱kan ma̱ a̱yit, á̱nietnzwang khwap ma̱ng cong a̱kat. Á̱niet ba kap [[Tswan|tswan]], a̱gba̱no (erhonhiele), a̱bwan (otien), shita li̱lak (akoh), kwakwa, tswa betel, a̱gworo, fat, a̱vokado, [[A̱cyi|a̱cyi]], [[A̱kamm|a̱kamm]], rogo, [[Swakpat|swakpat]], cyia̱ga̱vang, [[Jinjok|jinjok]], shyui, tsuntswang/ya̱ba, a̱lyemu, pi̱lanten, a̱ga̱faat nyenyiat, tumatut, a̱rungguna/a̱da̱ngka̱li, [[Kusat|kusat]], a̱ba̱ri̱ba, [[A̱ka̱mbut|a̱ka̱mbut]], ma̱ng ntangka̱i kwon ma̱ a̱di̱di̱t.<ref>{{Cite web|title=AGRICULTURE IN ESAN|url=https://www.esanland.org/p/agriculturepre-esan.html|access-date=2021-05-17}}</ref>
== Susot a̱gwomna̱ti mali Ishan mi̱ Si̱tet A̱do ==
Kwaí ji/bibyintyok hu ma̱ a̱byin Ishan ka shyia̱ di̱ susot a̱gwomna̱ti mali tswuon jini mi̱ di̱ yong huni:
# SA̱M [[Esan-North-East]], Uromi: Uromi ma̱ng Uzea
# SA̱M [[Esan Central]], [[Irrua]]: Irrua, Ugbegun, Opoji, [[Ewu]], Ebudin
# SA̱M Esan West, [[Ekpoma]]: [[Ekpoma]], Iruekpen, Idoa, [[Ogwa]], Urohi, Ukhun, Egoro ma̱ng [[Ujiogba]]
# SA̱M [[Esan South-East|Esan South East]], [[Ubiaja]]: Ubiaja, Ewohimi, Emu, Ohordua, Ẹwatto, Okhuesan, Orowa, Ugboha, Oria, Illushi, Onogholo, Inyenlen
# SA̱M [[Igueben]], Igueben: Igueben, [[Ebelle]], Amaho, Ẹwossa, Udo, Ekpon, Ugun, Okalo
==Bu nwuan==
* [[Ishan (a̱lyem)|A̱lyem Ishan]]
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==Fang a̱zanson==
'''Kuzang tangka̱i'''
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VHactgAACAAJ|title=Esan Native Laws and Customs: With Ethnological Studies of the Esan People|last=Okojie|first=Christopher Gbelokoto |author2=Arhuidese, J. E.|year=2004|publisher=Ilepeju Press|isbn=978-9-781-66338-3 }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OYguAQAAIAAJ|title=Who Is Who In Esanland |last=Esan Magazine|year=2007|publisher=Esan Magazine|isbn=978-9-783-51147-7 }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=a77iAAAAMAAJ|title=Evolution of Esan Politics|last=Okoduwa|first=A.I.|year=2007|publisher=Omo-Uwessan Publishers}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=a77iAAAAMAAJ|title=Evolution of Esan Politics|last=Bradbury|first=R.E.|year=2007|publisher=Omo-Uwessan Publishers}}
* http://ufdc.ufl.edu/UF00075002/00001/1j
'''Tashikum'''
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9T5bAAAAMAAJ|title=Stories of the Benin Empire|last=Sidahome |first=Joseph E.|year=1964 |publisher=Oxford University Press, London}}
'''Nyian nghwughwu'''
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=0j3PoQEACAAJ|title=The vernacular architecture of Esanland|last=Professor Ahianba|first=Joseph Eizielen|year=2013|publisher=Ever-Blessed Publishers|isbn=9789789360260 }}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RTp1nQEACAAJ|title=Ishan Sculpture: Nigerian Art at a Crossroads of Culture|last=Lorenz|first=Carol Ann|year=1995|publisher=Columbia University}}
==A̱ka̱fwuop nta==
* [http://www.krepublishers.com/02-Journals/T%20&%20T/T%20&%20T-04-0-000-000-2006-Web/T%20&%20T-04-1-001-076-2006-Abst-PDF/T%20&%20T-04-1-047-051-2006-077-Okoduwa-A-I/T%20&%20T-04-1-047-051-2006-077-Okoduwa-A-I-text.pdf Gerontocracy of Esan people] (di̱n Shong)
* {{cite journal|last=Okosun|first=Anthony|date=11 Zwat A̱natat 2013|title= Edo Civilization, Esan War Machine and the Founding of Lagos(Expanded and Revised)|url=http://www.nigeriavillagesquare.com/articles/edo-civilization-esan-war-machine-and-the-founding-of-lagos-expanded-and-revised5.html|journal= Nigeria Village Square|access-date=22 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2014}} (di̱n Shong)
* {{cite journal|date=10 Zwat A̱natat 2018|title=Esan TV|url=http://www.esan.tv/}}
[[Category:Ishan| ]]
[[Category:Nnwap mi̱ Naijeriya]]
[[Sa:Si̱tet A̱do]]
b1xutlpoweuuz8suo20xu9p2x3mufbo
47228
47227
2026-07-14T09:46:18Z
Zichatmoses
2829
47228
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ishan (nwap)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ishan (nwap)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ishan (nwap)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ishan (nwap)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ishan (nwap)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ishan (nwap)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ishan''' ku '''A̱san''' ba ([[Ishan (a̱lyem)|Ishan]]: ''Ẹ̀bhò Ẹ̀sán'') yet nwap ja di̱ fam a̱tak a̱byin [[Naijeriya]] ji̱ lyiat a̱lyem [[Ishan (a̱lyem)|Ishan]] ka. Nta̱m taada Ishan na, ni̱nia yet [[Khap|khap]], bwoi a̱ki̱kan ma̱ a̱yit, á̱nietnzwang khwap ma̱ng cong a̱kat. Á̱niet ba kap [[Tswan|tswan]], a̱gba̱no (erhonhiele), a̱bwan (otien), shita li̱lak (akoh), kwakwa, tswa betel, a̱gworo, fat, a̱vokado, [[A̱cyi|a̱cyi]], [[A̱kamm|a̱kamm]], rogo, [[Swakpat|swakpat]], cyia̱ga̱vang, [[Jinjok|jinjok]], shyui, tsuntswang/ya̱ba, a̱lyemu, pi̱lanten, a̱ga̱faat nyenyiat, tumatut, a̱rungguna/a̱da̱ngka̱li, [[Kusat|kusat]], a̱ba̱ri̱ba, [[A̱ka̱mbut|a̱ka̱mbut]], ma̱ng ntangka̱i kwon ma̱ a̱di̱di̱t.<ref>{{Cite web|title=AGRICULTURE IN ESAN|url=https://www.esanland.org/p/agriculturepre-esan.html|access-date=2021-05-17}}</ref>
== Susot a̱gwomna̱ti mali Ishan mi̱ Si̱tet A̱do ==
Kwaí ji/bibyintyok hu ma̱ a̱byin Ishan ka shyia̱ di̱ susot a̱gwomna̱ti mali tswuon jini mi̱ di̱ yong huni:
# SA̱M [[Esan-North-East]], Uromi: Uromi ma̱ng Uzea
# SA̱M [[Esan Central]], [[Irrua]]: Irrua, Ugbegun, Opoji, [[Ewu]], Ebudin
# SA̱M Esan West, [[Ekpoma]]: [[Ekpoma]], Iruekpen, Idoa, [[Ogwa]], Urohi, Ukhun, Egoro ma̱ng [[Ujiogba]]
# SA̱M [[Esan South-East|Esan South East]], [[Ubiaja]]: Ubiaja, Ewohimi, Emu, Ohordua, Ẹwatto, Okhuesan, Orowa, Ugboha, Oria, Illushi, Onogholo, Inyenlen
# SA̱M [[Igueben]], Igueben: Igueben, [[Ebelle]], Amaho, Ẹwossa, Udo, Ekpon, Ugun, Okalo
==Bu nwuan==
* [[Ishan (a̱lyem)|A̱lyem Ishan]]
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==Fang a̱zanson==
'''Kuzang tangka̱i'''
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VHactgAACAAJ|title=Esan Native Laws and Customs: With Ethnological Studies of the Esan People|last=Okojie|first=Christopher Gbelokoto |author2=Arhuidese, J. E.|year=2004|publisher=Ilepeju Press|isbn=978-9-781-66338-3 }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OYguAQAAIAAJ|title=Who Is Who In Esanland |last=Esan Magazine|year=2007|publisher=Esan Magazine|isbn=978-9-783-51147-7 }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=a77iAAAAMAAJ|title=Evolution of Esan Politics|last=Okoduwa|first=A.I.|year=2007|publisher=Omo-Uwessan Publishers}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=a77iAAAAMAAJ|title=Evolution of Esan Politics|last=Bradbury|first=R.E.|year=2007|publisher=Omo-Uwessan Publishers}}
* http://ufdc.ufl.edu/UF00075002/00001/1j
'''Tashikum'''
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9T5bAAAAMAAJ|title=Stories of the Benin Empire|last=Sidahome |first=Joseph E.|year=1964 |publisher=Oxford University Press, London}}
'''Nyian nghwughwu'''
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=0j3PoQEACAAJ|title=The vernacular architecture of Esanland|last=Professor Ahianba|first=Joseph Eizielen|year=2013|publisher=Ever-Blessed Publishers|isbn=9789789360260 }}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RTp1nQEACAAJ|title=Ishan Sculpture: Nigerian Art at a Crossroads of Culture|last=Lorenz|first=Carol Ann|year=1995|publisher=Columbia University}}
==A̱ka̱fwuop nta==
* [http://www.krepublishers.com/02-Journals/T%20&%20T/T%20&%20T-04-0-000-000-2006-Web/T%20&%20T-04-1-001-076-2006-Abst-PDF/T%20&%20T-04-1-047-051-2006-077-Okoduwa-A-I/T%20&%20T-04-1-047-051-2006-077-Okoduwa-A-I-text.pdf Gerontocracy of Esan people] (di̱n Shong)
* {{cite journal|last=Okosun|first=Anthony|date=11 Zwat A̱natat 2013|title= Edo Civilization, Esan War Machine and the Founding of Lagos(Expanded and Revised)|url=http://www.nigeriavillagesquare.com/articles/edo-civilization-esan-war-machine-and-the-founding-of-lagos-expanded-and-revised5.html|journal= Nigeria Village Square|access-date=22 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2014}} (di̱n Shong)
* {{cite journal|date=10 Zwat A̱natat 2018|title=Esan TV|url=http://www.esan.tv/}}
[[Category:Ishan| ]]
[[Category:Nnwap mi̱ Naijeriya]]
[[Sa:Si̱tet A̱do]]
16nz36sdzuogkdxxb6em5u9gxm6r5kb
Swup Petrykivka
0
3469
47235
43708
2026-07-14T10:11:57Z
Zichatmoses
2829
47235
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Swup Petrykivka''' (ku '''"Petrykivka"'''; Yuki̱ren: [[:uk:Петриківський_розпис|Петриківський розпис]] ) yet tangka̱i swup sham-a̱vwuo taada Yuki̱ren hwa, ku neet a̱bakeang [[Petrykivka]] mi̱ [[Oblast Dnipropetrovsk]] a̱byin [[Yuki̱ren]] a̱ni, a̱ji wa á̱ ku nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱nhu di̱ sham mbat a̱ka̱sa ma̱ng nkyang a̱mali nang á̱ nyia̱ ta̱m ma̱ng á̱na kuzang a̱tuk a̱ni. Kídee ntsa nang á̱ lyen a̱ni tazwa tangka̱i swup huni neet di̱ sa̱ncuri 18 wu wa, a̱wot ku si̱ ya a̱son ku si̱ tat tangka̱i nang á̱ lyen a̱zafwun ka a̱ni.
Nkyang na nang tangka̱i swup á̱niet huni byia̱ a̱ni na̱ khap nhu ma̱ng ghyáng hwa yet ndyuut kywat nhu na, lyen nyia̱ ta̱m ma̱ng kyangswup ku vwuon ma̱ng ghyáng a̱ni, ma̱ng a̱sai a̱beam taada (á̱nietswup a̱zafwun ba ni̱ nyia̱ ta̱m di̱ bibeam ku li dyundyung, shong si̱ ku byia̱ a̱sa̱khwot bula a̱ni).
Ma̱ a̱lyia̱ 2012, Ministri Taada a̱byin Yuki̱ren si̱ ka shim nyia̱ swup Petrykivka hu yet kap zwá taada Yuki̱ren nang á̱ si̱ mi̱n byiam a̱ni, a̱wot á̱ si̱ ba̱ su nhu á̱ mbeang mi̱ Lyulyoot A̱kwonu Nzwá Taada nang Á̱ si̱ mi̱n Byiam a̱ni si̱ UNESCO ma̱ a̱lyia̱ 2013.<ref>{{cite web|title=UNESCO Culture Sector - Petrykivka decorative painting as a phenomenon of the Ukrainian ornamental folk art|url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/petrykivka-decorative-painting-as-a-phenomenon-of-the-ukrainian-ornamental-folk-art-00893}}</ref> Swup Petrykivka ku bai yet "brand" mi̱ taada á̱niet Yuki̱ren ji, a̱wot á̱nietnta̱mbwak a̱bakeang Petrykivka ba, bibya si̱ byia̱ zwunzwuo-a̱bwuang "Petrykivka" ji.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Category:Nyian-nghwughwu Yuki̱ren]]
[[Category:Nta̱mbwak]]
[[Category:Nghwughwu sham a̱vwuo]]
266l67fk5uoxccuw5btgutth377x95y
47236
47235
2026-07-14T10:12:31Z
Zichatmoses
2829
47236
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Swup Petrykivka/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Swup Petrykivka/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Swup Petrykivka/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Swup Petrykivka/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Swup Petrykivka/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Swup Petrykivka/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Swup Petrykivka''' (ku '''"Petrykivka"'''; Yuki̱ren: [[:uk:Петриківський_розпис|Петриківський розпис]] ) yet tangka̱i swup sham-a̱vwuo taada Yuki̱ren hwa, ku neet a̱bakeang [[Petrykivka]] mi̱ [[Oblast Dnipropetrovsk]] a̱byin [[Yuki̱ren]] a̱ni, a̱ji wa á̱ ku nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱nhu di̱ sham mbat a̱ka̱sa ma̱ng nkyang a̱mali nang á̱ nyia̱ ta̱m ma̱ng á̱na kuzang a̱tuk a̱ni. Kídee ntsa nang á̱ lyen a̱ni tazwa tangka̱i swup huni neet di̱ sa̱ncuri 18 wu wa, a̱wot ku si̱ ya a̱son ku si̱ tat tangka̱i nang á̱ lyen a̱zafwun ka a̱ni.
Nkyang na nang tangka̱i swup á̱niet huni byia̱ a̱ni na̱ khap nhu ma̱ng ghyáng hwa yet ndyuut kywat nhu na, lyen nyia̱ ta̱m ma̱ng kyangswup ku vwuon ma̱ng ghyáng a̱ni, ma̱ng a̱sai a̱beam taada (á̱nietswup a̱zafwun ba ni̱ nyia̱ ta̱m di̱ bibeam ku li dyundyung, shong si̱ ku byia̱ a̱sa̱khwot bula a̱ni).
Ma̱ a̱lyia̱ 2012, Ministri Taada a̱byin Yuki̱ren si̱ ka shim nyia̱ swup Petrykivka hu yet kap zwá taada Yuki̱ren nang á̱ si̱ mi̱n byiam a̱ni, a̱wot á̱ si̱ ba̱ su nhu á̱ mbeang mi̱ Lyulyoot A̱kwonu Nzwá Taada nang Á̱ si̱ mi̱n Byiam a̱ni si̱ UNESCO ma̱ a̱lyia̱ 2013.<ref>{{cite web|title=UNESCO Culture Sector - Petrykivka decorative painting as a phenomenon of the Ukrainian ornamental folk art|url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/petrykivka-decorative-painting-as-a-phenomenon-of-the-ukrainian-ornamental-folk-art-00893}}</ref> Swup Petrykivka ku bai yet "brand" mi̱ taada á̱niet Yuki̱ren ji, a̱wot á̱nietnta̱mbwak a̱bakeang Petrykivka ba, bibya si̱ byia̱ zwunzwuo-a̱bwuang "Petrykivka" ji.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Category:Nyian-nghwughwu Yuki̱ren]]
[[Category:Nta̱mbwak]]
[[Category:Nghwughwu sham a̱vwuo]]
djeows22je7p1aarlnw7datfhm2tcun
A̱gba̱ndang Jen Fwui A̱nu
0
3506
47223
45838
2026-07-14T08:12:07Z
Genesis shan
44
47223
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ A̱gba̱ndang Jen Fwui A̱nu/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ A̱gba̱ndang Jen Fwui A̱nu/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ A̱gba̱ndang Jen Fwui A̱nu/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ A̱gba̱ndang Jen Fwui A̱nu/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ A̱gba̱ndang Jen Fwui A̱nu/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ A̱gba̱ndang Jen Fwui A̱nu/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱gba̱ndang Jen Fwui A̱nu''', ku '''A̱gba̱ndang Swan A̱fa-a̱khwot''' wu ([[Helen (a̱lyem)|Helen]]: Μεγάλη Τεσσαρακοστή ku Μεγάλη Νηστεία, ku fa "A̱ca̱cet Mmam 40," ma̱ng "A̱gba̱ndang jen Swan A̱fa-a̱khwot," ca̱caat), wa yet a̱cak swan a̱fa-a̱khwot [[a̱lyia̱ cot]] ka ka̱ swak di̱ yet a̱tsatsak a̱ni di̱ susot [[Khwikristi A̱tyin]] ma̱ a̱di̱di̱t hu. Fa nggu hu, hu hwa yet a̱ jhyi [[Khwikristi|Á̱nietkhwiki̱risi̱ti]] ba mat a̱yet a̱lyia̱ cot wu a̱ swak di̱ yet a̱gba̱ndang a̱ni, nang á̱ ngyei [[Ita|Pasi̱ka]] (Ita) a̱ni.<ref name="Moroz">{{cite web|url=https://risu.org.ua/ua/index/exclusive/kaleidoscope/63352/|title=Лютерани східного обряду: такі є лише в Україні|last=Moroz|first=Vladimir|date=10 Zwat Tswuon 2016|publisher=РІСУ - Релігійно-інформаційна служба України|language=uk|access-date=19 Zwat A̱kubunyiung 2018|quote=В українських лютеран, як і в ортодоксальних Церквах, напередодні Великодня є Великий Піст або Чотиридесятниця.}}</ref> A̱wot nji jen jini, [[A̱nietkhwiki̱risi̱ti|A̱roman]] bya lyen jen ji nang
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
me37u4o5fcmjq16e6ubknxb21yrb1u4
A̱wali̱t
0
3793
47245
23103
2026-07-14T10:55:22Z
Zichatmoses
2829
47245
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱wali̱t''' ku '''A̱ka̱mi̱ri''' ba ({{lang-cy|Cymry}}) yet [[Nwap|nwap]] ja ji̱ neet mi̱ [[Wali̱t]] a̱ni. "A̱wali̱t" fa mba nang á̱ ku byin ma̱ a̱byin Wali̱t ({{lang-cy|Cymru}}) bi̱ri̱ng ma̱ng mba ba̱ byia̱ a̱yaatyia̱ ba̱ yet A̱wali̱t a̱ni, mba ba̱ kyiak pipyia̱ mba nang á̱ka̱mbwon taada ku ba̱ ku byia̱ kyang ku ku mun mbaa a̱ni.<ref>{{cite book |last1=Rhys |first1=John |author1-link=John Rhys |last2=Brynmor Jones |first2=David |author2-link=David Brynmor Jones |title=The Welsh People: Chapters On Their Origin, History, Laws, Language, Literature, And Characteristics |url=https://books.google.com/books?id=FNWRxAEACAAJ |date=1969 |publisher=Wentworth Press |isbn=978-1-01-052046-7 |edition=2019}}</ref>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Nnwap Yurop]]
[[Sa:Wali̱t]]
fm1b80yb0jzy0pfyr8zg0oo7d5uqml6
47246
47245
2026-07-14T10:56:17Z
Zichatmoses
2829
47246
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱wali̱t/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱wali̱t/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱wali̱t/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱wali̱t/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱wali̱t/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱wali̱t/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱wali̱t''' ku '''A̱ka̱mi̱ri''' ba ({{lang-cy|Cymry}}) yet [[Nwap|nwap]] ja ji̱ neet mi̱ [[Wali̱t]] a̱ni. "A̱wali̱t" fa mba nang á̱ ku byin ma̱ a̱byin Wali̱t ({{lang-cy|Cymru}}) bi̱ri̱ng ma̱ng mba ba̱ byia̱ a̱yaatyia̱ ba̱ yet A̱wali̱t a̱ni, mba ba̱ kyiak pipyia̱ mba nang á̱ka̱mbwon taada ku ba̱ ku byia̱ kyang ku ku mun mbaa a̱ni.<ref>{{cite book |last1=Rhys |first1=John |author1-link=John Rhys |last2=Brynmor Jones |first2=David |author2-link=David Brynmor Jones |title=The Welsh People: Chapters On Their Origin, History, Laws, Language, Literature, And Characteristics |url=https://books.google.com/books?id=FNWRxAEACAAJ |date=1969 |publisher=Wentworth Press |isbn=978-1-01-052046-7 |edition=2019}}</ref>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Nnwap Yurop]]
[[Sa:Wali̱t]]
24ovjkei5si6ru1br6l1zyg17y8d3us
Swánga̱lyiatwuki
0
3811
47224
22931
2026-07-14T09:41:08Z
Zichatmoses
2829
47224
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Swánga̱lyiatwuki''' ([[Shong (a̱lyem)|Shong]]: ''Wiktionary'') yet ta̱m a̱gban swáng a̱lyiat wa ku shyia̱ a̱cyetaneang ka a̱ni, nang á̱ khwuk nkyang na̱ shyia̱ a̱gban swáng a̱lyiat na ma̱sa̱t (nang [[swang a̱lyiat|sw(a/á)ng a̱lyiat]], [[kham a̱lyiat|kh(a/á)m a̱lyiat]], [[a̱man tyap]], nok-a̱ka̱feang a̱lyem, b.s.n.) da̱ á̱za̱za̱rak lilyem á̱nietbishyi a̱mgba̱m ma̱ng lilyem nang á̱ bwoi ku nwai yet á̱za̱za̱rak a̱ni. Nkyang nani nang á̱ nwuai ndyo a̱ni byia̱ [[wa̱i a̱lyiat]], [[nghwughwu]] mat tyai kídee, [[vak yei|(n)vak yei]], [[bwoi a̱lyoot]], [[inflection]], kídee, [[tityan]], swáng a̱lyiat a̱meang, ma̱ng [[bwan a̱lyem]] swáng a̱lyiat naat mi̱ lilyem ghyáng, ma̱ng nkyang jhyang. Ta̱m jhyuk hwa ku yet nang á̱ nyia̱ di̱n vak [[wiki|wuki]]. [[:wikt:Swánga̱lyiatwuki|A̱lyoot nji]] yet a̱mun ''[[Swánga̱lyiatwukityai:swáng a̱lyiat|swáng a̱lyiat]]'' ma̱ng ''[[Swánga̱lyiatwukityai:wuki|wuki]]'' kya. Ji̱ shyia̱ mi̱ lilyem {{NUMBEROF|languages|wiktionary}}. Ma̱nang di̱ ta̱m a̱meang nji hu [[Wukipedia]], Swánga̱lyiatwuki yet ta̱m [[Sotbeang Wukimedia]] hwa, a̱wot mba ba̱ nyia̱ ta̱m ba, ba̱ yet á̱nietjhyuk bya á̱ nwai teang mba a̱ni nang á̱ ka ngyei "A̱swánga̱lyiatwuki ba" a̱ni. [[Kyanglilyiit wuki]] nji, [[MediaWiki]], ni̱ ghwon kpa̱mkpaan ma̱ng konyan wa vak gu shyia̱ nwuai a̱ma̱ntei ka, a̱wot gu si̱ maai khwuk a̱ nwuo jhyuk nkyang ma̱ nka.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Swánga̱lyiatwuki|2=Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Sotbeang Wukimedia]]
6kfgs3u8s2jqwyzly3sahszmxjfsrk4
47225
47224
2026-07-14T09:42:34Z
Zichatmoses
2829
47225
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Swánga̱lyiatwuki/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Swánga̱lyiatwuki/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Swánga̱lyiatwuki/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Swánga̱lyiatwuki/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Swánga̱lyiatwuki''' ([[Shong (a̱lyem)|Shong]]: ''Wiktionary'') yet ta̱m a̱gban swáng a̱lyiat wa ku shyia̱ a̱cyetaneang ka a̱ni, nang á̱ khwuk nkyang na̱ shyia̱ a̱gban swáng a̱lyiat na ma̱sa̱t (nang [[swang a̱lyiat|sw(a/á)ng a̱lyiat]], [[kham a̱lyiat|kh(a/á)m a̱lyiat]], [[a̱man tyap]], nok-a̱ka̱feang a̱lyem, b.s.n.) da̱ á̱za̱za̱rak lilyem á̱nietbishyi a̱mgba̱m ma̱ng lilyem nang á̱ bwoi ku nwai yet á̱za̱za̱rak a̱ni. Nkyang nani nang á̱ nwuai ndyo a̱ni byia̱ [[wa̱i a̱lyiat]], [[nghwughwu]] mat tyai kídee, [[vak yei|(n)vak yei]], [[bwoi a̱lyoot]], [[inflection]], kídee, [[tityan]], swáng a̱lyiat a̱meang, ma̱ng [[bwan a̱lyem]] swáng a̱lyiat naat mi̱ lilyem ghyáng, ma̱ng nkyang jhyang. Ta̱m jhyuk hwa ku yet nang á̱ nyia̱ di̱n vak [[wiki|wuki]]. [[:wikt:Swánga̱lyiatwuki|A̱lyoot nji]] yet a̱mun ''[[Swánga̱lyiatwukityai:swáng a̱lyiat|swáng a̱lyiat]]'' ma̱ng ''[[Swánga̱lyiatwukityai:wuki|wuki]]'' kya. Ji̱ shyia̱ mi̱ lilyem {{NUMBEROF|languages|wiktionary}}. Ma̱nang di̱ ta̱m a̱meang nji hu [[Wukipedia]], Swánga̱lyiatwuki yet ta̱m [[Sotbeang Wukimedia]] hwa, a̱wot mba ba̱ nyia̱ ta̱m ba, ba̱ yet á̱nietjhyuk bya á̱ nwai teang mba a̱ni nang á̱ ka ngyei "A̱swánga̱lyiatwuki ba" a̱ni. [[Kyanglilyiit wuki]] nji, [[MediaWiki]], ni̱ ghwon kpa̱mkpaan ma̱ng konyan wa vak gu shyia̱ nwuai a̱ma̱ntei ka, a̱wot gu si̱ maai khwuk a̱ nwuo jhyuk nkyang ma̱ nka.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Swánga̱lyiatwuki|2=Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Sotbeang Wukimedia]]
40dko0f61um8mod322g91kgzxjrjboy
47226
47225
2026-07-14T09:42:57Z
Zichatmoses
2829
47226
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Swánga̱lyiatwuki/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Swánga̱lyiatwuki/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Swánga̱lyiatwuki/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Swánga̱lyiatwuki/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Swánga̱lyiatwuki/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Swánga̱lyiatwuki/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Swánga̱lyiatwuki''' ([[Shong (a̱lyem)|Shong]]: ''Wiktionary'') yet ta̱m a̱gban swáng a̱lyiat wa ku shyia̱ a̱cyetaneang ka a̱ni, nang á̱ khwuk nkyang na̱ shyia̱ a̱gban swáng a̱lyiat na ma̱sa̱t (nang [[swang a̱lyiat|sw(a/á)ng a̱lyiat]], [[kham a̱lyiat|kh(a/á)m a̱lyiat]], [[a̱man tyap]], nok-a̱ka̱feang a̱lyem, b.s.n.) da̱ á̱za̱za̱rak lilyem á̱nietbishyi a̱mgba̱m ma̱ng lilyem nang á̱ bwoi ku nwai yet á̱za̱za̱rak a̱ni. Nkyang nani nang á̱ nwuai ndyo a̱ni byia̱ [[wa̱i a̱lyiat]], [[nghwughwu]] mat tyai kídee, [[vak yei|(n)vak yei]], [[bwoi a̱lyoot]], [[inflection]], kídee, [[tityan]], swáng a̱lyiat a̱meang, ma̱ng [[bwan a̱lyem]] swáng a̱lyiat naat mi̱ lilyem ghyáng, ma̱ng nkyang jhyang. Ta̱m jhyuk hwa ku yet nang á̱ nyia̱ di̱n vak [[wiki|wuki]]. [[:wikt:Swánga̱lyiatwuki|A̱lyoot nji]] yet a̱mun ''[[Swánga̱lyiatwukityai:swáng a̱lyiat|swáng a̱lyiat]]'' ma̱ng ''[[Swánga̱lyiatwukityai:wuki|wuki]]'' kya. Ji̱ shyia̱ mi̱ lilyem {{NUMBEROF|languages|wiktionary}}. Ma̱nang di̱ ta̱m a̱meang nji hu [[Wukipedia]], Swánga̱lyiatwuki yet ta̱m [[Sotbeang Wukimedia]] hwa, a̱wot mba ba̱ nyia̱ ta̱m ba, ba̱ yet á̱nietjhyuk bya á̱ nwai teang mba a̱ni nang á̱ ka ngyei "A̱swánga̱lyiatwuki ba" a̱ni. [[Kyanglilyiit wuki]] nji, [[MediaWiki]], ni̱ ghwon kpa̱mkpaan ma̱ng konyan wa vak gu shyia̱ nwuai a̱ma̱ntei ka, a̱wot gu si̱ maai khwuk a̱ nwuo jhyuk nkyang ma̱ nka.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Swánga̱lyiatwuki|2=Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Sotbeang Wukimedia]]
4g57e01adf0fm06cq9vojbgnwp9slj9
Zwat Swak
0
4272
47239
31267
2026-07-14T10:15:43Z
Zichatmoses
2829
47239
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Zwat swak''', uhwa yet zwat swak mami alye, Ma juliyan mang grigori mamzwat hu mang atàà di natààt zwat wu kunshyie uhwa bye mam swangtaat mang anyun.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
t7i1f7lzdcwl5x8cju95itzwy0m4cv8
47240
47239
2026-07-14T10:16:21Z
Zichatmoses
2829
47240
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Zwat Swak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Zwat Swak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Zwat Swak/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Zwat Swak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Zwat Swak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Zwat Swak/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Zwat swak''', uhwa yet zwat swak mami alye, Ma juliyan mang grigori mamzwat hu mang atàà di natààt zwat wu kunshyie uhwa bye mam swangtaat mang anyun.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
3a8ego8ygst0t5knzjdui0aumq2ss4n
A̱na-a̱shong
0
4352
47271
28867
2026-07-14T11:46:36Z
Zichatmoses
2829
47271
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱na-a̱shong''' ka
(á̱kpa '''na-a̱shong''' ''na'') yet [[a̱ngga kemikat]] wa; a̱ byia̱ [[a̱lama kemikat|a̱lama]] wu '''Au''' (neet mi̱ [[Lati̱n (a̱lyem)|Lati̱n]] ''aurum'' "a̱na-a̱shong") ma̱ng [[la̱mba a̱tom]] 79. Mi̱ di̱ swat a̱za̱za̱rak nggu hu, a̱ yet a̱kyenkyai [[tswam]] wa, ma̱ng a̱sa̱khwot a̱lyemu-bagina, a̱ si̱ yet a̱kpa̱u, a̱lyilyiit, á̱ maai á̱ tsot ma̱ng a̱kpang, a̱wot á̱ maai á̱ ba nggu. Di̱ fam kemikat, a̱na-a̱shong yet [[tswam gak-a̱shai]] ja, [[elemen sot 11]], ma̱ng a̱nyiung mami [[A̱tsatsak tswam|á̱tsatsak tswám]] ba. A̱ shyia̱ mami nkyang kemikat na̱ nwai byia̱ lyen ba̱t a̱ni a̱wot gu si̱ yet a̱kpa̱u ka̱nang shwai a̱vwuo hu swan ca̱caat.
{{Swánga̱lyiatwuki|a̱na-a̱shong}}
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
[[Sa:A̱na-a̱shong]]
foo5sj3afhug7ry7no3uuozlor0p0g9
47272
47271
2026-07-14T11:47:13Z
Zichatmoses
2829
47272
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱na-a̱shong/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱na-a̱shong/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱na-a̱shong/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱na-a̱shong''' ka
(á̱kpa '''na-a̱shong''' ''na'') yet [[a̱ngga kemikat]] wa; a̱ byia̱ [[a̱lama kemikat|a̱lama]] wu '''Au''' (neet mi̱ [[Lati̱n (a̱lyem)|Lati̱n]] ''aurum'' "a̱na-a̱shong") ma̱ng [[la̱mba a̱tom]] 79. Mi̱ di̱ swat a̱za̱za̱rak nggu hu, a̱ yet a̱kyenkyai [[tswam]] wa, ma̱ng a̱sa̱khwot a̱lyemu-bagina, a̱ si̱ yet a̱kpa̱u, a̱lyilyiit, á̱ maai á̱ tsot ma̱ng a̱kpang, a̱wot á̱ maai á̱ ba nggu. Di̱ fam kemikat, a̱na-a̱shong yet [[tswam gak-a̱shai]] ja, [[elemen sot 11]], ma̱ng a̱nyiung mami [[A̱tsatsak tswam|á̱tsatsak tswám]] ba. A̱ shyia̱ mami nkyang kemikat na̱ nwai byia̱ lyen ba̱t a̱ni a̱wot gu si̱ yet a̱kpa̱u ka̱nang shwai a̱vwuo hu swan ca̱caat.
{{Swánga̱lyiatwuki|a̱na-a̱shong}}
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
[[Sa:A̱na-a̱shong]]
liqcn8yxc9u6alod058ozl2pxlu7wxt
47273
47272
2026-07-14T11:47:54Z
Zichatmoses
2829
47273
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱na-a̱shong/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱na-a̱shong/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱na-a̱shong/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱na-a̱shong/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱na-a̱shong/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱na-a̱shong/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱na-a̱shong''' ka
(á̱kpa '''na-a̱shong''' ''na'') yet [[a̱ngga kemikat]] wa; a̱ byia̱ [[a̱lama kemikat|a̱lama]] wu '''Au''' (neet mi̱ [[Lati̱n (a̱lyem)|Lati̱n]] ''aurum'' "a̱na-a̱shong") ma̱ng [[la̱mba a̱tom]] 79. Mi̱ di̱ swat a̱za̱za̱rak nggu hu, a̱ yet a̱kyenkyai [[tswam]] wa, ma̱ng a̱sa̱khwot a̱lyemu-bagina, a̱ si̱ yet a̱kpa̱u, a̱lyilyiit, á̱ maai á̱ tsot ma̱ng a̱kpang, a̱wot á̱ maai á̱ ba nggu. Di̱ fam kemikat, a̱na-a̱shong yet [[tswam gak-a̱shai]] ja, [[elemen sot 11]], ma̱ng a̱nyiung mami [[A̱tsatsak tswam|á̱tsatsak tswám]] ba. A̱ shyia̱ mami nkyang kemikat na̱ nwai byia̱ lyen ba̱t a̱ni a̱wot gu si̱ yet a̱kpa̱u ka̱nang shwai a̱vwuo hu swan ca̱caat.
{{Swánga̱lyiatwuki|a̱na-a̱shong}}
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
[[Sa:A̱na-a̱shong]]
3okw2dj91hq4itgd60qap1tpiqz6x1r
Ki̱rayova
0
4489
47231
27171
2026-07-14T09:50:47Z
Zichatmoses
2829
47231
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ki̱rayova''' ({{Lang-ro|Craiova}}; {{IPA-ro|kraˈjova|lang|Ro-Craiova.ogg}}), ja yet a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi kyai a̱ni di̱ fam a̱tak-jenshyung a̱byin [[Romaniya]]<ref name="RPL2021"/><ref>{{cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-esential-26058967-harta-interactiva-populatia-romaniei-fiecare-localitate-din-tara-recensamantul-2021-2011-cele-mai-mari-creseri-cele-mai-drastice-scaderi.htm|title=Populația României în fiecare localitate din țară - Recensământul 2021 vs. 2011|publisher=hotnews.ro|language=ro|date=2 Zwat Sweang 2023}}</ref> ma̱ng a̱keangtung Sot A̱gwomna̱ti Mali Doli̱ji, ji̱ hyia̱k fam a̱tyin khwong a̱ghyui Jiyu ma̱ a̱ka̱wa̱tyia̱ [[Oli̱teniya]]. Ji̱ ku labeang ma̱nang ji̱ ngyet a̱cyian kwai-nfwuo-á̱niet a̱ni, a̱wot gbang nji hu kyiak neet ma̱ A̱tak Ka̱pat (a̱za) si̱ nyia̱ kpa̱mkpaan ku li ca̱caat ma̱ng si̱ naat [[A̱ghyui Da̱nube]] (a̱tak). Ki̱rayova ja yet a̱tsak a̱cyian kaswuo wu di̱ fam jenshyung [[Bukha̱ret]] ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak di̱ yet a̱tsatsak a̱ni mi̱ Oli̱teniya. A̱keang ka ku shyia̱ ya-a̱son di̱ yet a̱cyian a̱bwuang fam-a̱byin bi̱ri̱ng ma̱ng tyi̱ri̱m a̱byin ku ku bai da̱ nka ma̱ a̱lyia̱ 1790, a̱gba̱nyiuk ma̱ a̱lyia̱ 1795, ma̱ng nwuai-cet [[A̱byintyokshan A̱toman|A̱turukya]] ma̱ a̱lyia̱ 1802 di̱n jen a̱ja á̱ si̱ wum nka á̱ si̱ fwui.
A̱keang kani kwak a̱baka̱keang a̱ni̱nai a̱son: Făcăi, Mofleni, Popoveni, Șimnicu de Jos, Cernele, Cernelele de Sus, Izvoru Rece, ma̱ng Rovine. A̱ngaan a̱naai na ku yet nkomyun na̱ zan a̱ni nang á̱ ngyei ''Cernele'' ba̱ng si̱ tat a̱lyia̱ 1996, da̱nang á̱ mun nna ma̱ng a̱keang a̱kya.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
{{Template:A̱ka̱keang Romaniya}}
[[Sa:A̱ka̱keang Romaniya]]
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
m26fbxdu2it4mgkrkimurmrbprmby5a
47232
47231
2026-07-14T09:51:26Z
Zichatmoses
2829
47232
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ki̱rayova/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ki̱rayova/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ki̱rayova/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ki̱rayova/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ki̱rayova/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ki̱rayova/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ki̱rayova''' ({{Lang-ro|Craiova}}; {{IPA-ro|kraˈjova|lang|Ro-Craiova.ogg}}), ja yet a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi kyai a̱ni di̱ fam a̱tak-jenshyung a̱byin [[Romaniya]]<ref name="RPL2021"/><ref>{{cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-esential-26058967-harta-interactiva-populatia-romaniei-fiecare-localitate-din-tara-recensamantul-2021-2011-cele-mai-mari-creseri-cele-mai-drastice-scaderi.htm|title=Populația României în fiecare localitate din țară - Recensământul 2021 vs. 2011|publisher=hotnews.ro|language=ro|date=2 Zwat Sweang 2023}}</ref> ma̱ng a̱keangtung Sot A̱gwomna̱ti Mali Doli̱ji, ji̱ hyia̱k fam a̱tyin khwong a̱ghyui Jiyu ma̱ a̱ka̱wa̱tyia̱ [[Oli̱teniya]]. Ji̱ ku labeang ma̱nang ji̱ ngyet a̱cyian kwai-nfwuo-á̱niet a̱ni, a̱wot gbang nji hu kyiak neet ma̱ A̱tak Ka̱pat (a̱za) si̱ nyia̱ kpa̱mkpaan ku li ca̱caat ma̱ng si̱ naat [[A̱ghyui Da̱nube]] (a̱tak). Ki̱rayova ja yet a̱tsak a̱cyian kaswuo wu di̱ fam jenshyung [[Bukha̱ret]] ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak di̱ yet a̱tsatsak a̱ni mi̱ Oli̱teniya. A̱keang ka ku shyia̱ ya-a̱son di̱ yet a̱cyian a̱bwuang fam-a̱byin bi̱ri̱ng ma̱ng tyi̱ri̱m a̱byin ku ku bai da̱ nka ma̱ a̱lyia̱ 1790, a̱gba̱nyiuk ma̱ a̱lyia̱ 1795, ma̱ng nwuai-cet [[A̱byintyokshan A̱toman|A̱turukya]] ma̱ a̱lyia̱ 1802 di̱n jen a̱ja á̱ si̱ wum nka á̱ si̱ fwui.
A̱keang kani kwak a̱baka̱keang a̱ni̱nai a̱son: Făcăi, Mofleni, Popoveni, Șimnicu de Jos, Cernele, Cernelele de Sus, Izvoru Rece, ma̱ng Rovine. A̱ngaan a̱naai na ku yet nkomyun na̱ zan a̱ni nang á̱ ngyei ''Cernele'' ba̱ng si̱ tat a̱lyia̱ 1996, da̱nang á̱ mun nna ma̱ng a̱keang a̱kya.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
{{Template:A̱ka̱keang Romaniya}}
[[Sa:A̱ka̱keang Romaniya]]
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
446pfkye75yqm7517n6ac3idd3g1jj2
A̱gwoja
0
5148
47233
31230
2026-07-14T10:09:22Z
Zichatmoses
2829
47233
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱gwoja''' yet sot A̱gwomnati mali ja mi [[Sitat Kirosiriva]], [[Najeriya]].<ref>{{Cite web|title=Fig. 4: Map of ogoja local government area|url=https://www.researchgate.net/figure/Map-of-ogoja-local-government-area_fig3_268437812|access-date=2021-09-11|website=ResearchGate|language=en}}</ref> A̱keangtung nji, kikya yet a̱keang a̱gwoja di fam aza-atyin ka kpamkpaan mang a̱talyen A4 ka mi 6°39'17 Aza 8°47'51 Atyin.
A̱ byia kyai-abyin ku shi bai 972 km² awot afang á̱niet nggu ba a si shyia á̱niet 171,901 mi fang abyin alyio 2006 hu.<ref>{{Cite web|title=Ogoja, Nigeria Tourist Information|url=https://www.touristlink.com/nigeria/ogoja/overview.html|access-date=2021-09-11|website=www.touristlink.com|language=en-US}}</ref>
== Ya̱fang ==
8s9ff62dryr1wlfakipzefqy9ah7oy8
47234
47233
2026-07-14T10:10:34Z
Zichatmoses
2829
47234
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱gwoja/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱gwoja/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱gwoja/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱gwoja/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱gwoja/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱gwoja/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱gwoja''' yet sot A̱gwomnati mali ja mi [[Sitat Kirosiriva]], [[Najeriya]].<ref>{{Cite web|title=Fig. 4: Map of ogoja local government area|url=https://www.researchgate.net/figure/Map-of-ogoja-local-government-area_fig3_268437812|access-date=2021-09-11|website=ResearchGate|language=en}}</ref> A̱keangtung nji, kikya yet a̱keang a̱gwoja di fam aza-atyin ka kpamkpaan mang a̱talyen A4 ka mi 6°39'17 Aza 8°47'51 Atyin.
A̱ byia kyai-abyin ku shi bai 972 km² awot afang á̱niet nggu ba a si shyia á̱niet 171,901 mi fang abyin alyio 2006 hu.<ref>{{Cite web|title=Ogoja, Nigeria Tourist Information|url=https://www.touristlink.com/nigeria/ogoja/overview.html|access-date=2021-09-11|website=www.touristlink.com|language=en-US}}</ref>
== Ya̱fang ==
bfwl7rt19p8mrqoilrmifmczhtfdr6v
9
0
5466
47274
39896
2026-07-14T11:49:37Z
Zichatmoses
2829
47274
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''9''' (A̱kubunyiung) {{audio|kcg-9.ogg|fa̱K|help=no}}
yet lamba ku huwi swak (10) ani kuma ku shya zan son aninaik (8)
'''[[9]]''' is a number, numeral, and glyph.
'''9''' ku '''A̱kubunyiung''' doot ka̱ bu fa:
{{TOC right}}
== Mmam zwat ==
* [[AD 9]], the ninth year of the AD era
* [[9 BC]], the ninth year before the AD era
* 9, numerical symbol for the month of [[September]]
== A̱ka̱vwuo ==
* [[Nine, Portugal]], a parish in the town of [[Vila Nova de Famalicão]]
* [[Planet Nine]], a hypothetical planet in the outer Solar System
* [[Zheleznogorsk, Krasnoyarsk Krai]], Russia, a closed town
* The 9, a residential portion of [[Ameritrust Tower]] in Cleveland
== A̱niet ==
* [[Louis Niñé]] (1922–1983), New York politician whose surname is usually rendered "Nine"
* [[Nine (rapper)]] (born 1969), American rapper
* [[Tech N9ne]] (born 1971), American rapper
* [[Nine (singer)]] (born 1999), Thai singer based in China
* [[J. J. McCarthy]] (born 2003), American Football quarterback for the Minnesota Vikings
===A̱ghyughyui nyia̱===
* The Nine, epithet for the [[Nazgûl]] in J. R. R. Tolkien's Middle-earth legendarium
* ⑨, a nickname for [[Cirno]], an ice fairy from the video game series ''Touhou Project''
* Tails Nine, the New Yoke City counterpart of [[Tails (Sonic the Hedgehog)|Tails]] from ''[[Sonic Prime]]''
== Lyen a̱ta̱cyia̱ ==
* ''[[The Nine (book)]]'', a 2007 book by Jeffrey Toobin
* ''[[NiNe. magazine]]'', a magazine for teenage girls
* [[Nine (manga)|''Nine'' (manga)]], a 1978 baseball manga series by Mitsuru Adachi
* "9" [[Eleftherotypia#The "9" comics magazine|inset comics magazine in ''Eleftherotypia'']], a Greek newspaper
== A̱ghwughwu a̱guguut ==
* [[9 (2002 film)|''9'' (2002 film)]], a feature film by Ümit Ünal
* [[9 (2005 film)|''9'' (2005 film)]], a short film by Shane Acker
* [[9 (2009 animated film)|''9'' (2009 animated film)]], a feature film based on the short film by Shane Acker
* [[9 (2016 film)|''9'' (2016 film)]], a Canadian collaborative film by nine directors
* [[9 (2019 film)|''9'' (2019 film)]], a Malayalam feature film starring Prithviraj Sukumaran
* [[9 (2021 film)|''9'' (2021 film)]], a Uruguayan-Argentine sports drama film
* [[Nine (2009 live-action film)|''Nine'' (2009 live-action film)]], a film based on the musical of the same name
* [[Nines (film)|''Nines'' (film)]], a 2003 film
* ''[[The Nines]]'', a 2007 film starring Ryan Reynolds
== Televishon ==
=== Nghang televishon ===
* [[The Nine (TV series)|''The Nine'' (TV series)]], a serial drama television show that aired on ABC
* [[Nine (TV series)|''Nine'' (TV series)]], a 2013 South Korean TV series
* ''The 9'', a local TV news programme, also known as ''[[The 6 (news programme)]]''
* [[The Nine (BBC Scotland)|''The Nine'' (BBC Scotland)]], a nightly news programme in Scotland, airing at 9pm
* [[9 (TV series)]], a 2018 Burmese television series
* ''[[KBS News 9]]'', a South Korean flagship news program broadcast on KBS 1
=== TV networks, stations, channels===
* [[Nine Media Corporation]], Philippine media company
** [[9TV]], its defunct free-to-air channel
* [[Nine Network]], a TV network in Australia
* [[WGN-TV]] (WGN 9), a channel in Chicago
* [[WWOR-TV]] (My 9), a channel in New York City
* [[TV9 (Malaysian TV network)]], a Malaysian free-to-air TV network
==Nghang da̱ a̱ka̱sa njhyang==
* [[Nine (musical)|''Nine'' (musical)]], a 1982 Broadway musical, also with a film version
== Nta̱m mbeang a̱yaa̱mat ==
* [[The9]], a NASDAQ-listed Chinese game publisher specializing in MMORPGs
* [[Nine Entertainment]], an Australian media company and brand
== Bubwom ==
* [[Ninth]], in music theory, the ninth note of a musical scale or the interval between the first and ninth notes
=== Mpepe rekwot ===
* [[9 (Cashmere Cat album)|''9'' (Cashmere Cat album)]], 2017
* [[9 (Damien Rice album)|''9'' (Damien Rice album)]], 2006
* [[9 (Eros Ramazzotti album)|''9'' (Eros Ramazzotti album)]], 2003
* [[9 (Lara Fabian album)|''9'' (Lara Fabian album)]], 2005
* [[9 (Mercyful Fate album)|''9'' (Mercyful Fate album)]], 1999
* [[9 (Public Image Ltd. album)|''9'' (Public Image Ltd. album)]], 1989
* [[9 (Do As Infinity album)|''9'' (Do As Infinity album)]], 2001
* [[9 (Alice Nine album)|''9'' (Alice Nine album)]], 2012
* [[9 (Lil' Kim album)|''9'' (Lil' Kim album)]], 2019
* [[9 (Polina Gagarina album)|''9'' (Polina Gagarina album)]], 2016
* [[9 (Pond album)|''9'' (Pond album)]], 2021
* [[9 (Jason Aldean album)|''9'' (Jason Aldean album)]], 2019
* [[Nine (Fairport Convention album)|''Nine'' (Fairport Convention album)]], 1973
* [[Nine (Shankar Mahadevan album)|''Nine'' (Shankar Mahadevan album)]], 2003
* [[Nine (Circus Maximus album)|''Nine'' (Circus Maximus album)]], 2012
* [[Nine (Tim Hardin album)|''Nine'' (Tim Hardin album)]], 1973
* [[Nine (Samantha Jade album)|''Nine'' (Samantha Jade album)]], 2015
* [[Nine (Blink-182 album)|''Nine'' (Blink-182 album)]], 2019
* [[Nine (Sault album)|''Nine'' (Sault album)]], 2021
* [[Nine (Bleeding Through album)|''Nine'' (Bleeding Through album)]], 2025
=== Bubwom ===
* "9", a song by Drake from the album ''[[Views (album)|Views]]'' (2016)
* "9", a song by [[Willow Smith]] featuring SZA from the EP ''3'' (2014)
* "Nine", the first single of Leeds-based band [[¡Forward, Russia!]], released in April 2005
* "Nine", a song on the Grand Magus album ''[[Wolf's Return]]''
* "Nine", a song on the Neurosis album ''[[Given to the Rising]]''
* "Nine", a song on the Rolo Tomassi album ''[[Hysterics (Rolo Tomassi album)|Hysterics]]''
* "The Nine", a 1998 song by drum and bass group [[Bad Company (drum and bass group)|Bad Company]]
=== Nkyang tswot ===
* [[9nine]] or 9 nine (pronounced "nine"), a Japanese girl group
* [[Nine (band)]], a Swedish hardcore band
* [[The9 (group)]], a Chinese girl group
* [[Slipknot (band)]], an American heavy metal band sometimes called ''The Nine'', referring to its number of members
== Vwuo ==
* ''Niners'', a reference to The [[San Francisco 49ers]]
* Number 9, the shirt number often worn by an association football team's [[centre forward]]
* [[False 9]] or False Number 9, a term used to describe an unconventional association football lone striker or centre-forward, who drops deep into midfield
==Nvak a̱cyet==
* [[9 (New York City Subway service)]], a designation given to several IRT services of the New York City Subway
* [[9 (Los Angeles Railway)]], a line operated by the Los Angeles Railway from 1932 to 1956
*[[Line 9 (disambiguation)|Line 9]]
* [[Renault 9|Renault ''9'']], a family car
* [[DS 9|DS ''9'']], an executive car
== Nkyang jhyang ==
* [[9 mm caliber]], a firearms cartridge & bullet size
** [[9×19mm Parabellum]], a popular handgun cartridge
* [[Nines (notation)]], a term used to indicate purity of metals or chemicals, or the availability of a system
* 9, X-SAMPA symbol for an [[open-mid front rounded vowel]]
* [[9 Metis]], an asteroid in the asteroid belt
== Bu li ==
{{canned search|9|nine}}
*[[Nina (name)]]
* {{lookfrom|nine}}
* {{lookfrom|9}}
* {{intitle|nine}}
* {{intitle|9}}
* [[09 (disambiguation)]], the numerical abbreviation
* [[Nines (disambiguation)]]
* [[Number nine (disambiguation)]]
==Ya̱fang==
{{references}}
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
9n96l823jvpn6fkxu3j3viwmga26mfl
47275
47274
2026-07-14T11:50:05Z
Zichatmoses
2829
47275
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ 9/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ 9/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ 9/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''9''' (A̱kubunyiung) {{audio|kcg-9.ogg|fa̱K|help=no}}
yet lamba ku huwi swak (10) ani kuma ku shya zan son aninaik (8)
'''[[9]]''' is a number, numeral, and glyph.
'''9''' ku '''A̱kubunyiung''' doot ka̱ bu fa:
{{TOC right}}
== Mmam zwat ==
* [[AD 9]], the ninth year of the AD era
* [[9 BC]], the ninth year before the AD era
* 9, numerical symbol for the month of [[September]]
== A̱ka̱vwuo ==
* [[Nine, Portugal]], a parish in the town of [[Vila Nova de Famalicão]]
* [[Planet Nine]], a hypothetical planet in the outer Solar System
* [[Zheleznogorsk, Krasnoyarsk Krai]], Russia, a closed town
* The 9, a residential portion of [[Ameritrust Tower]] in Cleveland
== A̱niet ==
* [[Louis Niñé]] (1922–1983), New York politician whose surname is usually rendered "Nine"
* [[Nine (rapper)]] (born 1969), American rapper
* [[Tech N9ne]] (born 1971), American rapper
* [[Nine (singer)]] (born 1999), Thai singer based in China
* [[J. J. McCarthy]] (born 2003), American Football quarterback for the Minnesota Vikings
===A̱ghyughyui nyia̱===
* The Nine, epithet for the [[Nazgûl]] in J. R. R. Tolkien's Middle-earth legendarium
* ⑨, a nickname for [[Cirno]], an ice fairy from the video game series ''Touhou Project''
* Tails Nine, the New Yoke City counterpart of [[Tails (Sonic the Hedgehog)|Tails]] from ''[[Sonic Prime]]''
== Lyen a̱ta̱cyia̱ ==
* ''[[The Nine (book)]]'', a 2007 book by Jeffrey Toobin
* ''[[NiNe. magazine]]'', a magazine for teenage girls
* [[Nine (manga)|''Nine'' (manga)]], a 1978 baseball manga series by Mitsuru Adachi
* "9" [[Eleftherotypia#The "9" comics magazine|inset comics magazine in ''Eleftherotypia'']], a Greek newspaper
== A̱ghwughwu a̱guguut ==
* [[9 (2002 film)|''9'' (2002 film)]], a feature film by Ümit Ünal
* [[9 (2005 film)|''9'' (2005 film)]], a short film by Shane Acker
* [[9 (2009 animated film)|''9'' (2009 animated film)]], a feature film based on the short film by Shane Acker
* [[9 (2016 film)|''9'' (2016 film)]], a Canadian collaborative film by nine directors
* [[9 (2019 film)|''9'' (2019 film)]], a Malayalam feature film starring Prithviraj Sukumaran
* [[9 (2021 film)|''9'' (2021 film)]], a Uruguayan-Argentine sports drama film
* [[Nine (2009 live-action film)|''Nine'' (2009 live-action film)]], a film based on the musical of the same name
* [[Nines (film)|''Nines'' (film)]], a 2003 film
* ''[[The Nines]]'', a 2007 film starring Ryan Reynolds
== Televishon ==
=== Nghang televishon ===
* [[The Nine (TV series)|''The Nine'' (TV series)]], a serial drama television show that aired on ABC
* [[Nine (TV series)|''Nine'' (TV series)]], a 2013 South Korean TV series
* ''The 9'', a local TV news programme, also known as ''[[The 6 (news programme)]]''
* [[The Nine (BBC Scotland)|''The Nine'' (BBC Scotland)]], a nightly news programme in Scotland, airing at 9pm
* [[9 (TV series)]], a 2018 Burmese television series
* ''[[KBS News 9]]'', a South Korean flagship news program broadcast on KBS 1
=== TV networks, stations, channels===
* [[Nine Media Corporation]], Philippine media company
** [[9TV]], its defunct free-to-air channel
* [[Nine Network]], a TV network in Australia
* [[WGN-TV]] (WGN 9), a channel in Chicago
* [[WWOR-TV]] (My 9), a channel in New York City
* [[TV9 (Malaysian TV network)]], a Malaysian free-to-air TV network
==Nghang da̱ a̱ka̱sa njhyang==
* [[Nine (musical)|''Nine'' (musical)]], a 1982 Broadway musical, also with a film version
== Nta̱m mbeang a̱yaa̱mat ==
* [[The9]], a NASDAQ-listed Chinese game publisher specializing in MMORPGs
* [[Nine Entertainment]], an Australian media company and brand
== Bubwom ==
* [[Ninth]], in music theory, the ninth note of a musical scale or the interval between the first and ninth notes
=== Mpepe rekwot ===
* [[9 (Cashmere Cat album)|''9'' (Cashmere Cat album)]], 2017
* [[9 (Damien Rice album)|''9'' (Damien Rice album)]], 2006
* [[9 (Eros Ramazzotti album)|''9'' (Eros Ramazzotti album)]], 2003
* [[9 (Lara Fabian album)|''9'' (Lara Fabian album)]], 2005
* [[9 (Mercyful Fate album)|''9'' (Mercyful Fate album)]], 1999
* [[9 (Public Image Ltd. album)|''9'' (Public Image Ltd. album)]], 1989
* [[9 (Do As Infinity album)|''9'' (Do As Infinity album)]], 2001
* [[9 (Alice Nine album)|''9'' (Alice Nine album)]], 2012
* [[9 (Lil' Kim album)|''9'' (Lil' Kim album)]], 2019
* [[9 (Polina Gagarina album)|''9'' (Polina Gagarina album)]], 2016
* [[9 (Pond album)|''9'' (Pond album)]], 2021
* [[9 (Jason Aldean album)|''9'' (Jason Aldean album)]], 2019
* [[Nine (Fairport Convention album)|''Nine'' (Fairport Convention album)]], 1973
* [[Nine (Shankar Mahadevan album)|''Nine'' (Shankar Mahadevan album)]], 2003
* [[Nine (Circus Maximus album)|''Nine'' (Circus Maximus album)]], 2012
* [[Nine (Tim Hardin album)|''Nine'' (Tim Hardin album)]], 1973
* [[Nine (Samantha Jade album)|''Nine'' (Samantha Jade album)]], 2015
* [[Nine (Blink-182 album)|''Nine'' (Blink-182 album)]], 2019
* [[Nine (Sault album)|''Nine'' (Sault album)]], 2021
* [[Nine (Bleeding Through album)|''Nine'' (Bleeding Through album)]], 2025
=== Bubwom ===
* "9", a song by Drake from the album ''[[Views (album)|Views]]'' (2016)
* "9", a song by [[Willow Smith]] featuring SZA from the EP ''3'' (2014)
* "Nine", the first single of Leeds-based band [[¡Forward, Russia!]], released in April 2005
* "Nine", a song on the Grand Magus album ''[[Wolf's Return]]''
* "Nine", a song on the Neurosis album ''[[Given to the Rising]]''
* "Nine", a song on the Rolo Tomassi album ''[[Hysterics (Rolo Tomassi album)|Hysterics]]''
* "The Nine", a 1998 song by drum and bass group [[Bad Company (drum and bass group)|Bad Company]]
=== Nkyang tswot ===
* [[9nine]] or 9 nine (pronounced "nine"), a Japanese girl group
* [[Nine (band)]], a Swedish hardcore band
* [[The9 (group)]], a Chinese girl group
* [[Slipknot (band)]], an American heavy metal band sometimes called ''The Nine'', referring to its number of members
== Vwuo ==
* ''Niners'', a reference to The [[San Francisco 49ers]]
* Number 9, the shirt number often worn by an association football team's [[centre forward]]
* [[False 9]] or False Number 9, a term used to describe an unconventional association football lone striker or centre-forward, who drops deep into midfield
==Nvak a̱cyet==
* [[9 (New York City Subway service)]], a designation given to several IRT services of the New York City Subway
* [[9 (Los Angeles Railway)]], a line operated by the Los Angeles Railway from 1932 to 1956
*[[Line 9 (disambiguation)|Line 9]]
* [[Renault 9|Renault ''9'']], a family car
* [[DS 9|DS ''9'']], an executive car
== Nkyang jhyang ==
* [[9 mm caliber]], a firearms cartridge & bullet size
** [[9×19mm Parabellum]], a popular handgun cartridge
* [[Nines (notation)]], a term used to indicate purity of metals or chemicals, or the availability of a system
* 9, X-SAMPA symbol for an [[open-mid front rounded vowel]]
* [[9 Metis]], an asteroid in the asteroid belt
== Bu li ==
{{canned search|9|nine}}
*[[Nina (name)]]
* {{lookfrom|nine}}
* {{lookfrom|9}}
* {{intitle|nine}}
* {{intitle|9}}
* [[09 (disambiguation)]], the numerical abbreviation
* [[Nines (disambiguation)]]
* [[Number nine (disambiguation)]]
==Ya̱fang==
{{references}}
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
adyqr23lhtop0dml1djw9dck9964hja
47276
47275
2026-07-14T11:50:30Z
Zichatmoses
2829
47276
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ 9/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ 9/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ 9/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ 9/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ 9/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ 9/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''9''' (A̱kubunyiung) {{audio|kcg-9.ogg|fa̱K|help=no}}
yet lamba ku huwi swak (10) ani kuma ku shya zan son aninaik (8)
'''[[9]]''' is a number, numeral, and glyph.
'''9''' ku '''A̱kubunyiung''' doot ka̱ bu fa:
{{TOC right}}
== Mmam zwat ==
* [[AD 9]], the ninth year of the AD era
* [[9 BC]], the ninth year before the AD era
* 9, numerical symbol for the month of [[September]]
== A̱ka̱vwuo ==
* [[Nine, Portugal]], a parish in the town of [[Vila Nova de Famalicão]]
* [[Planet Nine]], a hypothetical planet in the outer Solar System
* [[Zheleznogorsk, Krasnoyarsk Krai]], Russia, a closed town
* The 9, a residential portion of [[Ameritrust Tower]] in Cleveland
== A̱niet ==
* [[Louis Niñé]] (1922–1983), New York politician whose surname is usually rendered "Nine"
* [[Nine (rapper)]] (born 1969), American rapper
* [[Tech N9ne]] (born 1971), American rapper
* [[Nine (singer)]] (born 1999), Thai singer based in China
* [[J. J. McCarthy]] (born 2003), American Football quarterback for the Minnesota Vikings
===A̱ghyughyui nyia̱===
* The Nine, epithet for the [[Nazgûl]] in J. R. R. Tolkien's Middle-earth legendarium
* ⑨, a nickname for [[Cirno]], an ice fairy from the video game series ''Touhou Project''
* Tails Nine, the New Yoke City counterpart of [[Tails (Sonic the Hedgehog)|Tails]] from ''[[Sonic Prime]]''
== Lyen a̱ta̱cyia̱ ==
* ''[[The Nine (book)]]'', a 2007 book by Jeffrey Toobin
* ''[[NiNe. magazine]]'', a magazine for teenage girls
* [[Nine (manga)|''Nine'' (manga)]], a 1978 baseball manga series by Mitsuru Adachi
* "9" [[Eleftherotypia#The "9" comics magazine|inset comics magazine in ''Eleftherotypia'']], a Greek newspaper
== A̱ghwughwu a̱guguut ==
* [[9 (2002 film)|''9'' (2002 film)]], a feature film by Ümit Ünal
* [[9 (2005 film)|''9'' (2005 film)]], a short film by Shane Acker
* [[9 (2009 animated film)|''9'' (2009 animated film)]], a feature film based on the short film by Shane Acker
* [[9 (2016 film)|''9'' (2016 film)]], a Canadian collaborative film by nine directors
* [[9 (2019 film)|''9'' (2019 film)]], a Malayalam feature film starring Prithviraj Sukumaran
* [[9 (2021 film)|''9'' (2021 film)]], a Uruguayan-Argentine sports drama film
* [[Nine (2009 live-action film)|''Nine'' (2009 live-action film)]], a film based on the musical of the same name
* [[Nines (film)|''Nines'' (film)]], a 2003 film
* ''[[The Nines]]'', a 2007 film starring Ryan Reynolds
== Televishon ==
=== Nghang televishon ===
* [[The Nine (TV series)|''The Nine'' (TV series)]], a serial drama television show that aired on ABC
* [[Nine (TV series)|''Nine'' (TV series)]], a 2013 South Korean TV series
* ''The 9'', a local TV news programme, also known as ''[[The 6 (news programme)]]''
* [[The Nine (BBC Scotland)|''The Nine'' (BBC Scotland)]], a nightly news programme in Scotland, airing at 9pm
* [[9 (TV series)]], a 2018 Burmese television series
* ''[[KBS News 9]]'', a South Korean flagship news program broadcast on KBS 1
=== TV networks, stations, channels===
* [[Nine Media Corporation]], Philippine media company
** [[9TV]], its defunct free-to-air channel
* [[Nine Network]], a TV network in Australia
* [[WGN-TV]] (WGN 9), a channel in Chicago
* [[WWOR-TV]] (My 9), a channel in New York City
* [[TV9 (Malaysian TV network)]], a Malaysian free-to-air TV network
==Nghang da̱ a̱ka̱sa njhyang==
* [[Nine (musical)|''Nine'' (musical)]], a 1982 Broadway musical, also with a film version
== Nta̱m mbeang a̱yaa̱mat ==
* [[The9]], a NASDAQ-listed Chinese game publisher specializing in MMORPGs
* [[Nine Entertainment]], an Australian media company and brand
== Bubwom ==
* [[Ninth]], in music theory, the ninth note of a musical scale or the interval between the first and ninth notes
=== Mpepe rekwot ===
* [[9 (Cashmere Cat album)|''9'' (Cashmere Cat album)]], 2017
* [[9 (Damien Rice album)|''9'' (Damien Rice album)]], 2006
* [[9 (Eros Ramazzotti album)|''9'' (Eros Ramazzotti album)]], 2003
* [[9 (Lara Fabian album)|''9'' (Lara Fabian album)]], 2005
* [[9 (Mercyful Fate album)|''9'' (Mercyful Fate album)]], 1999
* [[9 (Public Image Ltd. album)|''9'' (Public Image Ltd. album)]], 1989
* [[9 (Do As Infinity album)|''9'' (Do As Infinity album)]], 2001
* [[9 (Alice Nine album)|''9'' (Alice Nine album)]], 2012
* [[9 (Lil' Kim album)|''9'' (Lil' Kim album)]], 2019
* [[9 (Polina Gagarina album)|''9'' (Polina Gagarina album)]], 2016
* [[9 (Pond album)|''9'' (Pond album)]], 2021
* [[9 (Jason Aldean album)|''9'' (Jason Aldean album)]], 2019
* [[Nine (Fairport Convention album)|''Nine'' (Fairport Convention album)]], 1973
* [[Nine (Shankar Mahadevan album)|''Nine'' (Shankar Mahadevan album)]], 2003
* [[Nine (Circus Maximus album)|''Nine'' (Circus Maximus album)]], 2012
* [[Nine (Tim Hardin album)|''Nine'' (Tim Hardin album)]], 1973
* [[Nine (Samantha Jade album)|''Nine'' (Samantha Jade album)]], 2015
* [[Nine (Blink-182 album)|''Nine'' (Blink-182 album)]], 2019
* [[Nine (Sault album)|''Nine'' (Sault album)]], 2021
* [[Nine (Bleeding Through album)|''Nine'' (Bleeding Through album)]], 2025
=== Bubwom ===
* "9", a song by Drake from the album ''[[Views (album)|Views]]'' (2016)
* "9", a song by [[Willow Smith]] featuring SZA from the EP ''3'' (2014)
* "Nine", the first single of Leeds-based band [[¡Forward, Russia!]], released in April 2005
* "Nine", a song on the Grand Magus album ''[[Wolf's Return]]''
* "Nine", a song on the Neurosis album ''[[Given to the Rising]]''
* "Nine", a song on the Rolo Tomassi album ''[[Hysterics (Rolo Tomassi album)|Hysterics]]''
* "The Nine", a 1998 song by drum and bass group [[Bad Company (drum and bass group)|Bad Company]]
=== Nkyang tswot ===
* [[9nine]] or 9 nine (pronounced "nine"), a Japanese girl group
* [[Nine (band)]], a Swedish hardcore band
* [[The9 (group)]], a Chinese girl group
* [[Slipknot (band)]], an American heavy metal band sometimes called ''The Nine'', referring to its number of members
== Vwuo ==
* ''Niners'', a reference to The [[San Francisco 49ers]]
* Number 9, the shirt number often worn by an association football team's [[centre forward]]
* [[False 9]] or False Number 9, a term used to describe an unconventional association football lone striker or centre-forward, who drops deep into midfield
==Nvak a̱cyet==
* [[9 (New York City Subway service)]], a designation given to several IRT services of the New York City Subway
* [[9 (Los Angeles Railway)]], a line operated by the Los Angeles Railway from 1932 to 1956
*[[Line 9 (disambiguation)|Line 9]]
* [[Renault 9|Renault ''9'']], a family car
* [[DS 9|DS ''9'']], an executive car
== Nkyang jhyang ==
* [[9 mm caliber]], a firearms cartridge & bullet size
** [[9×19mm Parabellum]], a popular handgun cartridge
* [[Nines (notation)]], a term used to indicate purity of metals or chemicals, or the availability of a system
* 9, X-SAMPA symbol for an [[open-mid front rounded vowel]]
* [[9 Metis]], an asteroid in the asteroid belt
== Bu li ==
{{canned search|9|nine}}
*[[Nina (name)]]
* {{lookfrom|nine}}
* {{lookfrom|9}}
* {{intitle|nine}}
* {{intitle|9}}
* [[09 (disambiguation)]], the numerical abbreviation
* [[Nines (disambiguation)]]
* [[Number nine (disambiguation)]]
==Ya̱fang==
{{references}}
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
lfhb90ke0vk8yscwai2am9rstdcu51c
Pop
0
5682
47268
43863
2026-07-14T11:27:33Z
Zichatmoses
2829
47268
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Pop''' wu (Latin: ''papa,'' meet di̱ Ancient Greek: ''πάππας,'' da̱ lyem A̱nietroma: ''páppas,'' ca̱caat ''fada'') wa yet bishop a̱si A̱byin Roma. Nggu wa si̱ yet A̱kwaka̱son Cot Katolik bibyin Swánta na. Nggu wa yet a̱gba̱ndang wu ma̱ niet nta̱m khwi na mi̱ Cot Katolik wu. Neet mi̱ng ndyia̱ 70-80 ba̱ng si̱ tat 1870, nggu '''Pop''' wu wa ku yet A̱tyutyok Si̱tet Papat ji. Kyiak neet ma̱ lyia̱ 1929 ka, a̱yaapop bya nyia̱ ba̱ si̱ bu byia̱ tyok Si̱tet gba̱ndang a̱keang Vatikan hu. '''Pop''' a̱ byia̱ tyok a̱keang hu ma̱ng Cot Katolik wu ma̱ni̱ni̱ a̱ni wa a̱ ngyei Fransit. A̱ ku ya khai hu a̱tuk 13 Zwat Tsat, 2013.
A̱nietkhwi ba̱ Katolik ba dam nang shi ma̱ng a̱vwuo yong '''Pop''' a̱ yet bishop A̱byin Roma ka̱ a̱ni neet da̱ vwuo Bitut a̱ nyan wa Yesu ku kup nggu tyok Cot hu. Nggu Bitut wa Yesu ku nwuak nggu cet vwuai ma̱ng bi nkyang mi̱ Cot. Nggu wa a̱ ku ngyei '''A̱fang''' nang a̱ wu nnok Cot wu a̱ni.
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
n29zs3c1ak0a2jcn7fqkfe64g63cp5r
47269
47268
2026-07-14T11:28:25Z
Zichatmoses
2829
47269
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Pop/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Pop/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Pop/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Pop/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Pop''' wu (Latin: ''papa,'' meet di̱ Ancient Greek: ''πάππας,'' da̱ lyem A̱nietroma: ''páppas,'' ca̱caat ''fada'') wa yet bishop a̱si A̱byin Roma. Nggu wa si̱ yet A̱kwaka̱son Cot Katolik bibyin Swánta na. Nggu wa yet a̱gba̱ndang wu ma̱ niet nta̱m khwi na mi̱ Cot Katolik wu. Neet mi̱ng ndyia̱ 70-80 ba̱ng si̱ tat 1870, nggu '''Pop''' wu wa ku yet A̱tyutyok Si̱tet Papat ji. Kyiak neet ma̱ lyia̱ 1929 ka, a̱yaapop bya nyia̱ ba̱ si̱ bu byia̱ tyok Si̱tet gba̱ndang a̱keang Vatikan hu. '''Pop''' a̱ byia̱ tyok a̱keang hu ma̱ng Cot Katolik wu ma̱ni̱ni̱ a̱ni wa a̱ ngyei Fransit. A̱ ku ya khai hu a̱tuk 13 Zwat Tsat, 2013.
A̱nietkhwi ba̱ Katolik ba dam nang shi ma̱ng a̱vwuo yong '''Pop''' a̱ yet bishop A̱byin Roma ka̱ a̱ni neet da̱ vwuo Bitut a̱ nyan wa Yesu ku kup nggu tyok Cot hu. Nggu Bitut wa Yesu ku nwuak nggu cet vwuai ma̱ng bi nkyang mi̱ Cot. Nggu wa a̱ ku ngyei '''A̱fang''' nang a̱ wu nnok Cot wu a̱ni.
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
m5n45qe8dd1cj7x5qlj06vsnl25yzqp
47270
47269
2026-07-14T11:28:56Z
Zichatmoses
2829
47270
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Pop/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Pop/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Pop/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Pop/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Pop/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Pop/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Pop''' wu (Latin: ''papa,'' meet di̱ Ancient Greek: ''πάππας,'' da̱ lyem A̱nietroma: ''páppas,'' ca̱caat ''fada'') wa yet bishop a̱si A̱byin Roma. Nggu wa si̱ yet A̱kwaka̱son Cot Katolik bibyin Swánta na. Nggu wa yet a̱gba̱ndang wu ma̱ niet nta̱m khwi na mi̱ Cot Katolik wu. Neet mi̱ng ndyia̱ 70-80 ba̱ng si̱ tat 1870, nggu '''Pop''' wu wa ku yet A̱tyutyok Si̱tet Papat ji. Kyiak neet ma̱ lyia̱ 1929 ka, a̱yaapop bya nyia̱ ba̱ si̱ bu byia̱ tyok Si̱tet gba̱ndang a̱keang Vatikan hu. '''Pop''' a̱ byia̱ tyok a̱keang hu ma̱ng Cot Katolik wu ma̱ni̱ni̱ a̱ni wa a̱ ngyei Fransit. A̱ ku ya khai hu a̱tuk 13 Zwat Tsat, 2013.
A̱nietkhwi ba̱ Katolik ba dam nang shi ma̱ng a̱vwuo yong '''Pop''' a̱ yet bishop A̱byin Roma ka̱ a̱ni neet da̱ vwuo Bitut a̱ nyan wa Yesu ku kup nggu tyok Cot hu. Nggu Bitut wa Yesu ku nwuak nggu cet vwuai ma̱ng bi nkyang mi̱ Cot. Nggu wa a̱ ku ngyei '''A̱fang''' nang a̱ wu nnok Cot wu a̱ni.
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
g2r8rgggcmaf57bt9igdxb3366uzpdu
A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni
0
5974
47247
35494
2026-07-14T10:57:26Z
Zichatmoses
2829
47247
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
<noinclude>{{pp-vandalism|small=yes}}</noinclude><templatestyles src="A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/styles.css"/><div class="p-current-events">{{Yong go a̱na̱nwuai |date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 2024|subpages=keep |nonstandard= |broken= |incomplete= |upgrade= |manual= |maintainer1= |maintainer2= |maintainer3= |maintainer4= |note=}}{{Wa̱i a̱na̱nwuai}}
{{#tag:indicator|<span id="coordinates" class="noprint">[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Edit instructions|Edit instructions]]</span>|name=instructions}}
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Bi̱ra̱uza Nkhang}}
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Ndang-a̱pyia̱}}
<div class="p-current-events-main">
<div class="p-current-events-events">
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Tyei a̱mami|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}}}
</div>
<div class="p-current-events-calside">
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Ka̱la̱nda}}
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Sidebar}}
</div>
</div>
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Naat mbwuot zwat-zwat}}
{{Portal navbar no header2}}
</div><noinclude>
[[Sa:{{CURRENTYEAR}}|*]]
[[Sa:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni| ]]
[[Sa:Naat mbwuot WikiProject mi̱ di̱ yong huni]]
[[Sa:A̱na̱nwuai nkhang]]
[[Sa:A̱na̱nwuai naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni| ]]
[[Sa:{{CURRENTYEAR}} a̱tuk-a̱tuk| 13]]
</noinclude>
rr3el7vrhqbx1liol63aqxxvsnzrtuu
47248
47247
2026-07-14T10:58:15Z
Zichatmoses
2829
47248
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
<noinclude>{{pp-vandalism|small=yes}}</noinclude><templatestyles src="A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/styles.css"/><div class="p-current-events">{{Yong go a̱na̱nwuai |date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 2024|subpages=keep |nonstandard= |broken= |incomplete= |upgrade= |manual= |maintainer1= |maintainer2= |maintainer3= |maintainer4= |note=}}{{Wa̱i a̱na̱nwuai}}
{{#tag:indicator|<span id="coordinates" class="noprint">[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Edit instructions|Edit instructions]]</span>|name=instructions}}
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Bi̱ra̱uza Nkhang}}
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Ndang-a̱pyia̱}}
<div class="p-current-events-main">
<div class="p-current-events-events">
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Tyei a̱mami|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}}}
</div>
<div class="p-current-events-calside">
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Ka̱la̱nda}}
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Sidebar}}
</div>
</div>
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Naat mbwuot zwat-zwat}}
{{Portal navbar no header2}}
</div><noinclude>
[[Sa:{{CURRENTYEAR}}|*]]
[[Sa:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni| ]]
[[Sa:Naat mbwuot WikiProject mi̱ di̱ yong huni]]
[[Sa:A̱na̱nwuai nkhang]]
[[Sa:A̱na̱nwuai naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni| ]]
[[Sa:{{CURRENTYEAR}} a̱tuk-a̱tuk| 13]]
</noinclude>
dvs7osc6e4tqw053jdkmccphir78dcu
47249
47248
2026-07-14T11:00:29Z
Zichatmoses
2829
47249
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
<noinclude>{{pp-vandalism|small=yes}}</noinclude><templatestyles src="A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/styles.css"/><div class="p-current-events">{{Yong go a̱na̱nwuai |date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 2024|subpages=keep |nonstandard= |broken= |incomplete= |upgrade= |manual= |maintainer1= |maintainer2= |maintainer3= |maintainer4= |note=}}{{Wa̱i a̱na̱nwuai}}
{{#tag:indicator|<span id="coordinates" class="noprint">[[A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Edit instructions|Edit instructions]]</span>|name=instructions}}
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Bi̱ra̱uza Nkhang}}
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Ndang-a̱pyia̱}}
<div class="p-current-events-main">
<div class="p-current-events-events">
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Tyei a̱mami|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}}}
</div>
<div class="p-current-events-calside">
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Ka̱la̱nda}}
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Sidebar}}
</div>
</div>
{{A̱na̱nwuai:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni/Naat mbwuot zwat-zwat}}
{{Portal navbar no header2}}
</div><noinclude>
[[Sa:{{CURRENTYEAR}}|*]]
[[Sa:Naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni| ]]
[[Sa:Naat mbwuot WikiProject mi̱ di̱ yong huni]]
[[Sa:A̱na̱nwuai nkhang]]
[[Sa:A̱na̱nwuai naat mbwuot mi̱ di̱ yong huni| ]]
[[Sa:{{CURRENTYEAR}} a̱tuk-a̱tuk| 13]]
</noinclude>
rllw3092mv41e1wlzke4iqeejozpqmx
Oyibo Rebel
0
6169
47218
47144
2026-07-14T00:03:45Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
47218
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Oyibo Rebel/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Oyibo Rebel/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Oyibo Rebel/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Oyibo Rebel/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Oyibo Rebel/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Oyibo Rebel/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Infobox musical artist
| background = person
| name = Oyibo Rebel
| birth_name = Fares Boulos
| alias = Farastafarian
| birth_place = Houston, Texas, M.S.
| origin = [[Legwot]], Nigeria
| genre = {{hlist|Afrobeats|[[A̱ghwangkpang]]|rap}}
| instrument = a̱nwuat
| years_active = 2012–a̱fwun
}}
'''Fares Boulos''', á̱ ndyen nggu nang '''Oyibo Rebel''', yet a̱tyubwom ma̱ng a̱tyumaat Lebanon-A̱merika wa a̱ swan mi̱ [[Legwot]], Naijeriya a̱ni. A̱ ku cyok ma̱ng a̱bwomtsot nang gu kyiai ''Afrobeats'' ma̱ng ''rap'' mbeang swáng a̱lyiat A̱ghwangkpang mami. A̱ yet a̱na̱nyiuk [[Michael Boulos]] wa.
== A̱son shyicet ==
Á̱ ku byin Fares Boulos mi̱ Houston, Texas. A̱tyia̱ nggu wu a̱ yet A̱tyulebanon a̱ni, [[Massad Boulos]], yet a̱tyubwuanng wa mi̱ Naijeriya, a̱wot a̱yang nggu wu a̱ yet A̱tyufi̱ransa a̱ni, Sarah Boulos, nggu wa ku kpaat sot ''Society for the Performing Arts in Nigeria'' (SPAN) ji.<ref name=":0">{{Cite web |last=Alake |first=Motolani |date=10 Zwat Tsat 2020 |title=Meet Oyibo Rebel, the Lagos-bred Lebanese rapper dishing out Yoruba bars [Interview] |url=https://www.pulse.ng/articles/entertainment/music/oyibo-rebel-speaks-about-being-nigerian-obsession-with-fela-getting-inspired-by-2024081621343627982 |access-date=2024-12-01 |website=Pulse Nigeria |language=en |archive-date=2025-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810011421/https://www.pulse.ng/articles/entertainment/music/oyibo-rebel-speaks-about-being-nigerian-obsession-with-fela-getting-inspired-by-2024081621343627982 |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Portee |first=Allyson |date=2020-11-11 |title=Oyibo Rebel is The Lebanese Afrobeats Artist With A Foot In Two Continents |url=https://www.gqmiddleeast.com/culture/oyibo-rebel-lebanese-afrobeats-interview-2020 |access-date=2024-12-01 |website=GQ Middle East |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Okanlawon |first=Ajani |date=2021-01-24 |title=Meet Oyibo Rebel, Trump’s daughter’s future brother-in-law |url=https://www.qed.ng/meet-oyibo-rebel-trumps-daughters-future-brother-in-law/ |access-date=2024-12-01 |website=QED.NG |language=en-US}}</ref> Ma̱nang gu ngyet ndyia̱ a̱fwuon a̱ni, Boulos si̱ shyei a̱ nat mi̱ [[Legwot]], Naijeriya, a̱vwuo ka nang gu ku cong ''American International School of Lagos'' dundung ma̱ng á̱na̱nyiuk nggu ba.<ref name=":0" /><ref name=":2" />
Ca̱caat ma̱ng a̱lyiat Boulos na, a̱ ku wa̱i shyei mba hu nat mi̱ Legwot nang kyang tyiri̱m taada hwa. A̱ ku myiam lyiat di̱ lilyem Shong Kaswuo Naijeriya ma̱ng A̱ghwangkpang a̱wot a̱ lyen lyiat ma̱ng á̱niet nang gu laai a̱ shi ma̱ng lilyem a̱hwa.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Cite web |date=2022-03-25 |title=Oyibo Rebel: Naija babes have a place in my heart |url=https://thenationonlineng.net/oyibo-rebel-naija-babes-have-a-place-in-my-heart/ |access-date=2024-12-01 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref> A̱ sii du nat mban lyen nggu hu mi̱ Los Angeles, Kalifoniya, a̱vwuo ka nang gu ku myiam ''liberal arts'' ma̱ng tyei á̱ghyi mi̱ maat a̱ni. Lyilyim ma̱ng a̱nia, a̱ si̱ shyei a̱ nat mi̱ [[London]] gu tyak di̱gi̱ri ''master’s'' nggu, ma̱ng tyei á̱ghyi mi̱ maat mbeang naat mbwuot gwai nfwuo-á̱niet.<ref name=":0" /><ref name=":2" />
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
6av1cft5bk3bjme6wcir3954c8s16uu
Ifana
0
6223
47250
36502
2026-07-14T11:04:17Z
Zichatmoses
2829
47250
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ifana''' yet a̱bakeang kya mi̱ Sot A̱gwomna̱ti Mali Magama, [[Si̱tet Nija]] di̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] a̱byin [[Naijeriya]].<ref name=Min>{{Cite web |url=https://www.mindat.org/feature-2338905.html|title=Ifana, Magama, Niger State, Nigeria|website=mindat.org|access-date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 8, 2024}}</ref> A̱bakeang ka shyia̱ nang km 218.1 (met 135.5) neet ma̱ a̱gba̱ndang a̱keangtung wu, [[Mina]], a̱wot ka̱ si̱ shyia̱ nang km 339.0 (met 210.6) neet ma̱ a̱keangtung mundundung Naijeriya ka, [[A̱buja]].<ref>{{cite web|url=https://places-in-the-world.com/nigeria/ifana/2338905#google_vignette|title=Ifana, Nigeria|website=Place in the World|access-date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 9, 2024}}</ref> Zwunzwuo-a̱muup a̱vwuo ji ja yet 923.<ref>{{cite web|title=Post Offices- with map of LGA |publisher=NIPOST |url=http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |access-date=2024-12-09|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx|archivedate=2009-10-07}}</ref>
== Bu nwuan ==
* Lyulyoot a̱baka̱keang mi̱ Si̱tet Nija
== Ya̱fang ==
{{reflist}}
[[Sa:Magama, Naijeriya]]
6xnwlr5tor22kp5e16e2gf345d2xqke
47251
47250
2026-07-14T11:04:50Z
Zichatmoses
2829
47251
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Ifana/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Ifana/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Ifana/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Ifana/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ifana''' yet a̱bakeang kya mi̱ Sot A̱gwomna̱ti Mali Magama, [[Si̱tet Nija]] di̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] a̱byin [[Naijeriya]].<ref name=Min>{{Cite web |url=https://www.mindat.org/feature-2338905.html|title=Ifana, Magama, Niger State, Nigeria|website=mindat.org|access-date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 8, 2024}}</ref> A̱bakeang ka shyia̱ nang km 218.1 (met 135.5) neet ma̱ a̱gba̱ndang a̱keangtung wu, [[Mina]], a̱wot ka̱ si̱ shyia̱ nang km 339.0 (met 210.6) neet ma̱ a̱keangtung mundundung Naijeriya ka, [[A̱buja]].<ref>{{cite web|url=https://places-in-the-world.com/nigeria/ifana/2338905#google_vignette|title=Ifana, Nigeria|website=Place in the World|access-date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 9, 2024}}</ref> Zwunzwuo-a̱muup a̱vwuo ji ja yet 923.<ref>{{cite web|title=Post Offices- with map of LGA |publisher=NIPOST |url=http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |access-date=2024-12-09|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx|archivedate=2009-10-07}}</ref>
== Bu nwuan ==
* Lyulyoot a̱baka̱keang mi̱ Si̱tet Nija
== Ya̱fang ==
{{reflist}}
[[Sa:Magama, Naijeriya]]
b6y2v1bzsg22z0yi7s8gxdk0nbbwy68
47252
47251
2026-07-14T11:05:07Z
Zichatmoses
2829
47252
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Ifana/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Ifana/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Ifana/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Ifana/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Ifana/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Ifana/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ifana''' yet a̱bakeang kya mi̱ Sot A̱gwomna̱ti Mali Magama, [[Si̱tet Nija]] di̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] a̱byin [[Naijeriya]].<ref name=Min>{{Cite web |url=https://www.mindat.org/feature-2338905.html|title=Ifana, Magama, Niger State, Nigeria|website=mindat.org|access-date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 8, 2024}}</ref> A̱bakeang ka shyia̱ nang km 218.1 (met 135.5) neet ma̱ a̱gba̱ndang a̱keangtung wu, [[Mina]], a̱wot ka̱ si̱ shyia̱ nang km 339.0 (met 210.6) neet ma̱ a̱keangtung mundundung Naijeriya ka, [[A̱buja]].<ref>{{cite web|url=https://places-in-the-world.com/nigeria/ifana/2338905#google_vignette|title=Ifana, Nigeria|website=Place in the World|access-date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 9, 2024}}</ref> Zwunzwuo-a̱muup a̱vwuo ji ja yet 923.<ref>{{cite web|title=Post Offices- with map of LGA |publisher=NIPOST |url=http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |access-date=2024-12-09|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx|archivedate=2009-10-07}}</ref>
== Bu nwuan ==
* Lyulyoot a̱baka̱keang mi̱ Si̱tet Nija
== Ya̱fang ==
{{reflist}}
[[Sa:Magama, Naijeriya]]
ovwuvibndidnoq5kl0vpojtvuwgyj38
Ri̱pobi̱lik Balocisi̱tan
0
6323
47241
39120
2026-07-14T10:32:38Z
Zichatmoses
2829
47241
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Balocisi̱tan''', á̱ ndyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka '''Ri̱pobi̱lik Balocisi̱tan''', yet a̱byin kya ka̱ shei a̱pyia̱ nka nang a̱byin ka̱ yong a̱pyia̱ nka a̱ni di̱ fam [[A̱siya A̱tak]]. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[Iran]] di̱ fam jenshyung hu, [[A̱fganistan]] di̱ fam a̱za-jenshyung ma̱ng a̱byin [[Paki̱si̱tan]] di̱ nfam a̱za ma̱ng a̱tyin na. Ka̱ ka mbyia̱ lang khwong a̱sa̱khwot ma̱ng [[Kyai a̱sa̱khwot A̱rabiya]] hu ma̱ng [[A̱ngam A̱sa̱khwot Pari̱si]] wu.
==Ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Bibyin A̱siya]]
6033ras68k42msz19bwmx4vj07auuho
47242
47241
2026-07-14T10:39:49Z
Zichatmoses
2829
47242
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ri̱pobi̱lik Balocisi̱tan/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ri̱pobi̱lik Balocisi̱tan/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ri̱pobi̱lik Balocisi̱tan/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ri̱pobi̱lik Balocisi̱tan/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ri̱pobi̱lik Balocisi̱tan/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ri̱pobi̱lik Balocisi̱tan/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Balocisi̱tan''', á̱ ndyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka '''Ri̱pobi̱lik Balocisi̱tan''', yet a̱byin kya ka̱ shei a̱pyia̱ nka nang a̱byin ka̱ yong a̱pyia̱ nka a̱ni di̱ fam [[A̱siya A̱tak]]. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[Iran]] di̱ fam jenshyung hu, [[A̱fganistan]] di̱ fam a̱za-jenshyung ma̱ng a̱byin [[Paki̱si̱tan]] di̱ nfam a̱za ma̱ng a̱tyin na. Ka̱ ka mbyia̱ lang khwong a̱sa̱khwot ma̱ng [[Kyai a̱sa̱khwot A̱rabiya]] hu ma̱ng [[A̱ngam A̱sa̱khwot Pari̱si]] wu.
==Ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Bibyin A̱siya]]
8a2o3yx9leu48ec2jwe0zncr82fyx2e
A̱ma̱la
0
6737
47217
47070
2026-07-13T21:57:11Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
47217
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱ma̱la/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱ma̱la/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱ma̱la/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱ma̱la/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱ma̱la/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱ma̱la/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[File:Amala with Ewedu.jpg|thumb|Amala with ewedu]]
A̱ma̱la,[[Á̱ghwa-ngnkpang]]:'''Àmàlà''', yet kiyak wa di nang a shai ani ba a yet [[okele]] ku [[swallow (food)|swallow]] kiyak ha ku yet atan ani Kuma asi bu lyen hu nang aniet [[Yoruba people|Yoruba]] akakyeang Mang akavwuo asi [[South West (Nigeria)|southwestern Nigeria]] Mang cican gyeang mang [[Yorubaland]].<ref>
{{cite book |url=https://archive.org/details/rootstubersplant0000unse |title=Roots, Tubers, Plantains and Bananas in Human Nutrition |date=1990 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn=978-92-5-102862-9 |location=Rome |page=[https://archive.org/details/rootstubersplant0000unse/page/68 68] |url-access=registration}}
</ref> a nyia ngu mang achyii, ko nkyuo rogo, ko nkyuo ayaba da a kan byang ani ba.<ref name="Postharvest technology">{{cite journal|author1=Ferris, R. S. B.|author2=Uwaegbute A. C. |author3=Osho S. M. |author4=Obatolu V. A. |date=1995|title=Acceptability and chemical evaluation of fortified yam (Discorea spp.) products.|journal=Postharvest Technology and Commodity Marketing: Proceedings of a Postharvest Conference 2 Nov. To 1 Dec. 1995|location=Accra, Ghana|page=172|isbn=978-978-131-111-6|url=https://books.google.com/books?id=bIsz-PA75b4C&pg=PA172}}</ref> Aya akpa achyii nang a byai akunkwom, asi chuad ania aban chuang, asi kwuii, asi na shurung gu kwot asi kwank ania nkyuo. A bu ngyei nkyuo ''èlùbọ́''.<ref>{{Cite web |date=2018-08-04 |title=YAM FLOUR PRODUCTION (ELUBO) |url=https://www.foodpreneurshub.com/yam-flour-production/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924081620/https://www.foodpreneurshub.com/yam-flour-production/ |url-status=usurped |archive-date=September 24, 2021 |access-date=2022-07-27 |website=Foodpreneurs Hub |language=en-US}}</ref> achyii yet asai wa ama ka na chia akolo agyeang ka a shurung [[Dried fish|dried]] ngu wa na nwank àmàlà akolo ngu ka.<ref>{{cite news|author=Balogh, Esther|title=History and perspectives of stable foods in Africa|date=1989|publisher=Oxford Symposium on Food & Cookery|page=51|isbn=978-0-907325-44-4|url=https://books.google.com/books?id=I15eJt6U3gMC&pg=PA51}}</ref><ref>{{cite book|author=Dumont, Roland |date=2006 |title=Biodiversity and Domestication of Yams in West Africa: Traditional Practices Leading to Dioscorea Rotundata Poir|publisher=Editions Quae|page=28|url=https://books.google.com/books?id=uViWez_aaQcC&pg=PA28|isbn=978-2-87614-632-7 }}</ref> ayet kiyak wa nang a lyen nang a ya mang nyung [[ewedu|ewédú]]<ref>{{Cite web |last=Ajoke |date=2021-05-30 |title=Ewedu Soup |url=https://www.myactivekitchen.com/ewedu-soup/ |access-date=2022-12-12 |website=My Active Kitchen |language=en-GB}}</ref> and gbẹ̀gìrì ([[Black-eyed pea|black-eyed beans]] soup), ama ana iya ya ngu mang aka nyuun ma didit [[soup|ọbè]] (soups), such as [[vegetable|ẹ̀fọ́]],<ref>{{Cite web |last=Ajoke |date=2019-06-04 |title=How to Make Efo Riro |url=https://www.myactivekitchen.com/how-to-make-efo-riro-2/ |access-date=2022-12-12 |website=My Active Kitchen |language=en-GB}}</ref> [[okro|ilá]], and [[ogbono soup|ogbono]].<ref>{{Cite web|url=https://habeebolonje.com.ng/2018/09/05/preparing-okro-soup-obe-ila/|title=How to Prepare Okro Soup (Obe ila)|date=2018-09-05|website=Habeeb Olonje|access-date=2019-06-03|archive-date=2019-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603013854/https://habeebolonje.com.ng/2018/09/05/preparing-okro-soup-obe-ila/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Best soups to eat D-Amala with. |url=https://www.novelexpresstastyfoods.com/2017/12/best-soups-to-eat-d-amala-with.html |access-date=2022-05-10 |language=en-GB |archive-date=2022-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929214508/https://www.novelexpresstastyfoods.com/2017/12/best-soups-to-eat-d-amala-with.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Amala and Ewedu Soup Recipe |url=https://www.chefspencil.com/recipe/amala-and-ewedu-soup/ |access-date=2022-05-10 |website=Chef's Pencil |date=9 May 2021 |language=en-US}}</ref>
== Tangka̱i ==
Á̱ mbyia̱ tangka̱i hu atat àmàlà: ''àmàlà isu'',<ref>{{Cite web |title=ya̱t hu Elubo na̱ng a nyia̱ a̱ni – nkyuo a̱chyi (Amala-Isu) – Abebi kiya̱k |url=https://abebifoods.com.ng/how-elubo-is-made-yam-flour-amala-isu/ |access-date=2022-12-12 |language=en-US}}</ref> ''àmàlà láfún'', and ''amala ògèdè''.<ref>{{Cite web |date=2017-04-09 |title=Amala Food Recipe {{!}} yat hu nang a nguyang Amala - African Food Network |url=https://afrifoodnetwork.com/recipes/swallow-recipes/amala/ |access-date=2022-05-10 |language=en-US}}</ref>
===Nkyuo a̱chyi (àmàlà isu)===
Àmàlà isu, tangka̱i hu nang ashiat angang ani àmàlà, asi achyi-based. tangka̱i achyi hu na̱ng a nyia̱ àmàlà ngu wa̱ yet ''[[Dioscorea cayenensis subsp. rotundata|Dioscorea cayenensis]]'' (Ikoro) sabo mang nkyuo ngu na mang li ngu hu.<ref>{{Cite web |date=2018-08-04 |title=YAM FLOUR PRODUCTION (ELUBO) |url=https://www.foodpreneurshub.com/yam-flour-production/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924081620/https://www.foodpreneurshub.com/yam-flour-production/ |url-status=usurped |archive-date=September 24, 2021 |access-date=2022-07-27 |website=Foodpreneurs Hub |language=en-US}}</ref> Because of its perishability, achyi ka ni kwhot asi nyia nkyuo.<ref>{{Cite journal|last1=Jimoh |first1=O. |last2=Olatidoye |first2=O. P.|date=2009|title=Evaluation of physicochemical and theological characteristics of soybean fortified yam flour.|url=https://www.researchgate.net/publication/237771993|journal=Journal of Applied Biosciences|volume=13|pages=703–704|via=ResearchGate}}</ref> Àmàlà isu a nyia ngu mang akwot achyi. Ngu wa nbyia gu ndi dyundyung ma colo ngu ka̱ ka a ntyia asakhwot shuai.<ref>{{Cite web |last=Ago |first=Phunkein #nigeria • 5 Years |date=2017-08-11 |title=Amala |url=https://steemit.com/nigeria/@phunke/amala-2017811t13546258z |access-date=2022-05-10 |website=Steemit |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Yat hu nang a nyia Elubo – Nkyuo achyi (Amala-Isu) – Abebi Foods |url=https://abebifoods.com.ng/how-elubo-is-made-yam-flour-amala-isu/ |access-date=2022-05-10 |language=en-US}}</ref> Amala yet atan kiyak wa ma carbohydrates asi bu yet atan kyeang wa a cong mang carbohydrate, masamam mang chyi si West Africa.<ref>{{Cite journal|last1=Akissoe |first1=N. H. |last2=Hounhouigan |first2=J. D. |last3=Brica |first3=.W. |last4=Vernier |first4=P. |last5=Nago |first5=M. C. |last6=Olorunda |first6=O. A.|date=2003|title=Physical, akakan mang yet hu nang a nyia akhwot achyi (Dioscorea rotundata) tubers, flour and amala- a flour-derived product.|url=https://scholar.google.com/scholar_lookup?journal=Trop.+Sci.&title=Physical,+chemical+and+sensory+evaluation+of+dried+yam+(Dioscorea+rotundata)+tubers,+flour+and+amala+%E2%80%93+a+flour%E2%80%90derived+product&volume=41&publication_year=2003&pages=151-156&#d=gs_qabs&u=%23p%3D36FZS9PuO20J|journal=Journal of Tropical Science|volume=41|pages=151–156|via=Google Scholar}}</ref><ref>{{Cite web |title=Àmàlà: A Yoruba Staple with Community at Its Core Recipes & Roots |url=https://www.recipesandroots.ca/roots/amla-yoruba-staple-with-community-at-its-core |access-date=2026-03-27 |archive-date=2026-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205043019/https://www.recipesandroots.ca/roots/amla-yoruba-staple-with-community-at-its-core |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |date=2016-10-10 |title=How to make the perfect "Amala" |url=https://www.vanguardngr.com/2016/10/make-perfect-amala/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-05-10 |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-GB}}</ref>
===[[Cassava]] flour (àmàlà láfún)===
Àmàlà láfún is made from cassava flour. Dried cassava flour is known as lafun.<ref>{{Cite journal |last=Omodamiro |first=R. M. |last2=Iwe |first2=M. O. |last3=Ukpabi |first3=U. J. |date=2007-10-12 |title=Pasting and functional properties of lafun and starch processed from some improved cassava genotypes in Nigeria. |url=http://www.bioline.org.br/abstract?id=nf07033 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bolaji |first=O. T. |last2=Kamoru |first2=M. A. |last3=Adeyeye |first3=S. A. O. |date=2021-07-01 |title=Quality evaluation and physico-chemical properties of blends of fermented cassava flour (lafun) and pigeon pea flour |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S246822762100137X |journal=Scientific African |volume=12 |article-number=e00833 |doi=10.1016/j.sciaf.2021.e00833 |issn=2468-2276|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=How To Make White Amala – Lafun – The online cook |url=https://theonlinecook.com/how-to-make-white-amala-lafun/ |access-date=2026-01-21 |language=en-GB |archive-date=2025-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251216032554/https://theonlinecook.com/how-to-make-white-amala-lafun/ |url-status=dead }}</ref>
==Yafang==
[[Sa:Feminizi̠m ma̠ng Tashikum/2026]]
r4a8sn4n597xbtl69ei17paxv1n2jso