Wikipedia
kcgwiki
https://kcg.wikipedia.org/wiki/A%CC%B1tsak_Wat_Wu
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
Media
Wat khwo
A̱lyiat
A̱tyunta̱m
A̱lyiat a̱tyunta̱m
Wukipedia
A̱lyiat Wukipedia
Fail
A̱lyiat fail
MediaWiki
A̱lyiat MediaWiki
Ta̱mpi̱let
A̱lyiat ta̱mpi̱let
Beang
A̱lyiat beang
Sa
A̱lyiat nsa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Kurum
0
523
53205
51500
2026-11-08T00:05:16Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53205
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|nwap mi̱ Naijeriya}}
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kurum/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kurum/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kurum/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kurum/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kurum/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kurum/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[File:Euro coins and banknotes.jpg|thumb|Tswá kurum ma̱ng a̱ka̱kurum pepa Yuro]]
[[Fail:ClientCardSample.png|thumb|right|Ghwughwu kidee a̱bubuk kati ATM. Kap kurum swanta hu ku laai shi a̱swak nshyia̱ a̱nyin nang la̱mba li̱la̱nkurum hwa nang á̱ ta̱m ndyo tsi̱tsak a̱yaakompyuta nta̱m kurum. Nkati pi̱lastik ma̱ng nkyangnta̱m jhyáng nnwuat á̱nietnta̱m ba cet shyei tangka̱i kurum a̱hwa di̱n vak ili̱kti̱ronik kyiak neet di̱ a̱la̱nkurum a̱nȳiung naat a̱ghyang, di̱ mi̱n nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱tsak kurum bah.]]
[[Fail:National-Debt-Gillray.jpeg|thumb|Mi̱ karikacyo James Gillray ma̱ a̱lyia̱ 1786, á̱ ku ghai di̱ mai, a̱dodo a̱yaaka̱tanko kurum nang á̱ ku neap A̱gwam George III a̱ni ma̱ng a̱tyu a̱shweang wu nang á̱ ni̱ nfak a̱ti̱tak mba ba ma̱ng mbwak na, da̱ a̱ta̱m a̱zamyian ka.|174x174px]]
'''Kurum''' yet kuzang kyang hwa ku a̱tsatsak lyuut nang konyan san da̱ a̱ka̱nyiung nang teang a̱ni, mat nkyang (nang á̱ kwai a̱ni) ma̱ng khwo mbeang teang ta nang a̱ka̱kurum ga̱ndu, mami a̱byin a̱nyiung ku mi̱ naat mbwuot kaswuo a̱ni.<ref>Mishkin, Frederic S. (2007). "''The Economics of Money, Banking, and Financial Markets''". Boston: Addison Wesley. p. 8. Alternate (Jhy.). ISBN 978-0-321-42177-7.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=MDU-NTEJziMC&pg=PA47 ''What Is Money?''] By John N. Smithin. Retrieved July-17-09.</ref><ref>[http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000217&edition=current&q=money&topicid=&result_number=5 money : The New Palgrave Dictionary of Economics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619234435/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000217&edition=current&q=money&topicid=&result_number=5 |date=2017-06-19 }}. The New Palgrave Dictionary of Economics.</ref> Á̱ ku ghai á̱tsak nta̱m kurum a̱ni: vak shai nkyang, swang a̱la̱n-kurum, a̱swang a̱fi̱ng nkyang, a̱wot mi̱ di̱n jen jhyang, kidee a̱ci̱nciring teang kurum.<ref name="mankiw">Mankiw, N. Gregory (2007). [https://archive.org/details/macroeconomics0000mank/page/22 Macroeconomics] (di̱n Shong). 6 (Jhy.). Pp. 22–32. 2. New York: Worth Publishers. ISBN 978-0-7167-6213-3.</ref><ref>Thomas H. Greco, Jr. (2001). ''Money: Understanding and Creating Alternatives to Legal Tender'', White River Junction, Vt: Chelsea Green Publishing. ISBN 1-890132-37-3</ref> Á̱ fa kuzang tangka̱i nkyang ke rekot nang á̱ maai shim yet cucuk nhu hu di̱ nyia̱ nta̱m nani kurum hwa.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Kurum| ]]
[[Sa:Tung nzwa kurum| ]]
[[Sa:Kaswuo]]
h6ozz16gb14pdwakeizo3wtjgpo5x74
Abi̱duraman Cyani
0
3812
53193
43779
2026-11-07T23:39:26Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53193
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[Abi̱duraman Cyani/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Abi̱duraman Cyani/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Abi̱duraman Cyani/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Abi̱duraman Cyani/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Abi̱duraman Cyani/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Abi̱duraman Cyani/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Abi̱duraman Cyani''' (ku '''Abdourahamane Tchiani''' ku '''Abdourahmane Tchiani''') ({{lang-ar|عبد الرحمن تشياني|‘Abd ar-Rahman Tshiyānī}}; nang á̱ bu ngyei '''Umar Cyani''' ku '''Omar Tchiani''')<ref name="bbc" /> yet a̱gba̱ndang a̱khwot a̱kwop [[Ni̱njer (a̱byin)|Ni̱njer]] a̱ni wa a̱ yet a̱kwak a̱son [[National Council for the Safeguard of the Homeland]] wu, sot a̱khwot á̱kwop ji̱ ta̱borop a̱gwomna̱ti a̱byin Ni̱njer ba. Nggu wa yet a̱gwam á̱nietcok a̱kwak a̱son a̱byin Ni̱njer wu kyiak neet ma̱ a̱lyia̱ 2011.<ref>{{cite web |title=Omar Tchiani: Who is the General spearheading Niger's coup? |url=https://apanews.net/2023/07/26/omar-tchiani-the-general-spearheading-nigers-coup/ |website=APA |date=26 Zwat A̱natat 2023 |access-date=27 Zwat A̱natat 2023 |archive-date=27 Zwat A̱natat 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727101927/https://apanews.net/2023/07/26/omar-tchiani-the-general-spearheading-nigers-coup/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author1=Tchima Illa Issoufou |author2=Lucy Fleming |title=Niger coup: President Mohamed Bazoum in good health, says France |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66324875 |date=28 Zwat A̱natat 2023 |location=Niamey |publisher=BBC |access-date=28 Zwat A̱natat 2023 |archive-date=27 Zwat A̱natat 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727142355/https://www.bbc.com/news/world-africa-66324875 |url-status=live }}</ref> A̱ ku byia̱ mbwak mi̱ ya̱borop a̱gwomna̱ti a̱byin Ni̱njer a̱lyia̱ 2023 hu nang á̱ fam a̱kwak a̱son a̱byin wu [[Mohamed Bazoum]] á̱ ba̱ng.<ref>{{cite news |last1=Aksar |first1=Moussa |last2=Balima |first2=Boureima |title=Niger soldiers say President Bazoum's government has been removed |url=https://www.reuters.com/world/africa/soldiers-nigers-presidential-guard-blockade-presidents-office-security-sources-2023-07-26/ |website=Reuters |date=27 Zwat A̱natat 2023 |access-date=27 Zwat A̱natat 2023 |archive-date=27 Zwat A̱natat 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727044547/https://www.reuters.com/world/africa/soldiers-nigers-presidential-guard-blockade-presidents-office-security-sources-2023-07-26/ |url-status=live }}</ref> a̱tuk mam 28 Zwat A̱natat 2023, a̱ shei ma̱ng a̱pyia̱ nggu nyia̱ nggu wa yet a̱kwak a̱son [[National Council for the Safeguard of the Homeland]] wu si̱ sot a̱khwot á̱kwop ji̱ ku san tyok a̱gwomna̱ti hu mmam nfeang na̱ ku swak a̱ni. Ya̱borop a̱gwomna̱ti hu hwa si̱ yet jat tsa jhya̱ a̱lyia̱ 2023 ma̱byin Ni̱njer ji.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Ni̱njer]]
2dxz17v8s245jf5wl8oo8a4qrunkuct
Yevi̱geni Pi̱rigojhyin
0
3914
53212
45801
2026-11-08T00:22:55Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53212
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Yevi̱geni Pi̱rigojhyin/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Yevi̱geni Pi̱rigojhyin/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Yevi̱geni Pi̱rigojhyin/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Yevi̱geni Pi̱rigojhyin/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Yevi̱geni Pi̱rigojhyin/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Yevi̱geni Pi̱rigojhyin/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Yevi̱geni Viktorovic Pi̱rigojhyin''' ku '''Yevgeniy Vicktorovich Prigozhin''' ({{lang-rus|Евгений Викторович Пригожин||jɪvˈɡʲenʲɪj ˈvʲiktərəvʲɪtɕ prʲɪˈɡoʐɨn|links=yes}}; 1 Zwat A̱taa 1961 – á̱ nwuan á ngyei a̱ saan 23 Zwat A̱ni̱nai 2023) ku yet a̱kwak a̱son a̱bansot a̱ nyia̱ tyok mi̱ [[Roshya]] wa a̱ni<ref name="auto">{{Cite news |last1=Lister |first1=Tim |last2=Ilyushina |first2=Mary |last3=Shukla |first3=Sebastian |date=18 Zwat Sweang 2018 |title=The oil field carnage that Moscow doesn't want to talk about |url=https://edition.cnn.com/2018/02/18/middleeast/us-airstrike-killed-dozens-of-russians-in-syria-intl/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180218053010/https://edition.cnn.com/2018/02/18/middleeast/us-airstrike-killed-dozens-of-russians-in-syria-intl/index.html |archive-date=18 Zwat Sweang 2018 |access-date=24 Zwat Sweang 2018 |publisher=CNN}}</ref> a̱wot a̱ si̱ ka ngyet a̱kwak a̱son sot á̱nietnzwang nang á̱ ku lyiat a̱lyiat nyia̱ a̱ yet a̱kpa̱ndang cong A̱kwak A̱son A̱byin Roshiya [[Vladimir Putin]] wa di̱n jen a̱gbangbang ba̱ng si̱ tat jen ji nang gu ku nkhwuk sot tyei zat nang á̱ ngyei Sot Vanya (ku ''Wagner'') a̱ni mi̱ Zwat A̱taa 2023.<ref>{{Cite news |title=Navalny asks FSB to investigate Putin's cook |work=Crime Russia |url=https://en.crimerussia.com/gromkie-dela/navalny-asks-fsb-to-investigate-putin-s-cook/ |access-date=16 Zwat Sweang 2018 |archive-date=1 Zwat Tsat 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301052800/https://en.crimerussia.com/gromkie-dela/navalny-asks-fsb-to-investigate-putin-s-cook/ |url-status=dead }}</ref> Mi̱ di̱n jen jhyang, á̱ ka ngyei Prigozhin "'''a̱tyuweang Putin'''", ma̱nang gu ku byia̱ a̱yaarestauran ma̱ng susot-nta̱m weang nkyayak ji̱ ku nyia̱ [[Kremlin]] ji nta̱m.<ref name=":3">{{Cite news |title=Thousands of Russian private contractors fighting in Syria |work=AP News |url=https://apnews.com/7f9e63cb14a54dfa9148b6430d89e873 |access-date=12 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2017 |archive-date=29 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229212453/https://apnews.com/7f9e63cb14a54dfa9148b6430d89e873 |url-status=live }}</ref> Á̱ ku nyim nggu mi̱ jaru di̱n jen [[Muna̱pyia̱ Soviyet]] ji,<ref name="auto1">{{Cite news |title=Право на забвение Евгения Пригожина: Что хочет скрыть о себе ресторатор, обслуживавший президентов России — Meduza |language=ru-RU |work=[[Meduza]] |url=https://meduza.io/feature/2016/06/09/pravo-na-zabvenie-evgeniya-prigozhina |url-status=live |access-date=25 Zwat Swak 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229212720/https://meduza.io/feature/2016/06/09/pravo-na-zabvenie-evgeniya-prigozhina |archive-date=29 December 2021}}</ref> a̱wot Pi̱rigojhyin si̱ byia̱ cet tazwa a̱ca̱cet a̱yaaka̱mpa̱ni ma̱ a̱di̱di̱t, nang ka̱mpa̱ni a̱pyia̱ nggu nang á̱ ngyei Vanya, nang a̱gwomna̱ti Roshiya ba ku li̱n a̱ma a̱ni, mbeang a̱yaaka̱mpa̱ni a̱tat nang á̱ ku bat mba a̱hyia̱k nyia̱ ba̱ ku tyia̱ mbwak mi̱ nkhai A̱kwak A̱son A̱byin [[Muná̱pyia̱ Sí̱tet|Muná̱pyia̱ Sí̱tet A̱merika]] 2016 ma̱ng si̱ 2018 na.<ref name="polygraph">{{Cite news |last=William Echols |date=4 Zwat Swak 2019 |title=New Sanctions Against 'Putin's Chef' Prompt Latest Russian Election Meddling Denial |url=https://www.polygraph.info/a/sanctions-putins-chef-election-fact-check/30197184.html |access-date=5 Zwat Swak 2019 |website=[[Polygraph.info]] |archive-date=5 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005011925/https://www.polygraph.info/a/sanctions-putins-chef-election-fact-check/30197184.html |url-status=live }}</ref> Ma̱nang ''Bellingcat'', ''The Insider'', ma̱ng ''Der Spiegel'', ku zop ba̱ si̱ shyia̱ ma̱ a̱lyia̱ 2022 a̱ni, nta̱m Pi̱rigojhyin "cong gi̱nggi̱ng ma̱ng Ministri Cok Roshiya hu ma̱ng swang zop zuzop nhu, nang á̱ ngyei GRU a̱ni".<ref>{{cite web |last=Bellingcat Investigation Team |date=14 Zwat A̱ni̱nai 2020 |title=Putin Chef's Kisses of Death: Russia's Shadow Army's State-Run Structure Exposed |url=https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2020/08/14/pmc-structure-exposed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814082223/https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2020/08/14/pmc-structure-exposed/ |archive-date=14 Zwat A̱ni̱nai 2020 |access-date=23 Zwat A̱ni̱nai 2020 |website=[[Bellingcat]]}}</ref>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Byin 1961]]
lruj71l2p6vp6frxfh3ls9hdawixz5p
Ma̱li̱dova
0
3993
53207
51590
2026-11-08T00:08:37Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53207
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Ma̱li̱dova/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Ma̱li̱dova/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Ma̱li̱dova/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Ma̱li̱dova/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Ma̱li̱dova/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Ma̱li̱dova/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ma̱li̱dova''' ({{lang-ro|Moldova}}, {{IPA-ro|molˈdova}}), nang á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti nka nang '''Ri̱pobi̱lik Ma̱li̱dova''' wu ({{lang-ro|Republica Moldova}}) a̱ni, yet a̱byin kya nang bibyin ghyáng keang nka di̱ tityak a̱ni di̱ fam [[A̱tyin Yurop]], da̱ a̱ta̱m a̱za-a̱tyin [[A̱yaaba̱li̱kan]] ba.<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=Cia.gov|language=en|access-date=14 December 2017|archive-date=5 Zwat Jhyiung 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105015457/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|url-status=dead}}</ref> A̱byin ka ngaat ka̱ si̱ byia̱ a̱kuu shi kyai a̱byin km<sup>2</sup> 33,483 (met a̱ma̱ntaa̱naai 13,067) a̱wot ka̱ si̱ byia̱ shi á̱niet ku na nshyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng miliyon 2.5 mi̱ di̱ Zwat Jhyiung 2023.<ref>{{Cite news |date=2012-04-03 |title=Moldova country profile |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17601580 |access-date=2023-07-06}}</ref> Ma̱li̱dova byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin [[Romaniya]] di̱ fam jenshyung ma̱ng [[Yuki̱ren]] di̱ nfam a̱za, a̱tyin, ma̱ng a̱tak.<ref name="CIA_World_Factbook_Moldova">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/ |title=Moldova |work=CIA World Factbook]] |access-date=2 September 2015 |archive-date=5 Zwat Jhyiung 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105015457/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/ |url-status=dead }}</ref> Si̱tet tyei zat ji nang á̱ nwai kyiak a̱byin ka̱ yong ma̱sa̱t a̱wot ka̱ cat yet a̱byin a̱pyia̱ nka a̱ni nang á̱ ngyei [[Ti̱rani̱ti̱riya]] myiai a̱ma̱nyii a̱ghyui [[Di̱niyeta]] ka di̱ fam gak a̱tyin a̱byin hu ma̱ng Yuki̱ren. Ma̱li̱dova yet [[ri̱pobi̱lik]] [[di̱moki̱rasi]] [[Si̱tet muna̱pyia̱|muna̱pyia̱]] a̱ghyi mali kpa cam wa, ma̱ng a̱keangtung nggu ka mi̱ [[Chișinău]], a̱gba̱ndang a̱keang nggu a̱ swak ma̱ng shi a̱ni ma̱ng a̱tsak a̱cyian taada mbeang a̱bwuang a̱byin ka.
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Bibyin Yurop}}
[[Sa:Bibyin_swanta]]
[[Sa:Bibyin_Yurop]]
[[Sa:Bibyin_A̱tyin_Yurop]]
[[Sa:Ma̱li̱dova]]
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
tiry91xqhewipptcj6wzy65yznzmu0r
A̱byin Oyo
0
4264
53195
49274
2026-11-07T23:41:06Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53195
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Si̱tet Oyo/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Si̱tet Oyo/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Si̱tet Oyo/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Si̱tet Oyo/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Si̱tet Oyo/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Si̱tet Oyo/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Si̱tet Oyo''' yet kyai ha mi̱ a̱tak a̱ghyui Naijeria. A̱gba̱dang a̱ka̱yeang tung wu wa yet Ibadan, yet a̱tat ma̱ a̱chechet a̱ka̱yeang tung a̱byin na a̱ si̱ bu ngyet a̱feang ma̱ng a̱chechet a̱ka̱yeang tung mi̱ a̱byin a̱dwundwung A̱niet. Si̱set Oyo kau gak ma̱ng a̱tak a̱za si̱set Kwara, a̱wot ma̱ng jenshyung si̱set Osun , mbeang a̱tak a̱ghyui si̱set Ogun ma̱ng a̱gba̱dang a̱ka̱yeang tung Benin. Ma̱ng mak shi a̱kpa kpam 7,840,864 mi̱ 2016, Si̱set Oyo hwa ku yet a̱fwuon ma̱ng shi a̱kpa mi̱ a̱byin Naijeriya.<ref name="Altman183">The Encyclopedia of African-American Heritage by Susan Altman, Chapter O, page 183</ref>
{| class="wikitable"
! colspan="2" |Si̱set Oyo
|-
| colspan="2" |Si̱set
|-
| colspan="2" |
|-
| colspan="2" |Swan a̱byin ji
Nkut
|-
| colspan="2" |A̱lyoot ngan:
Si̱set chong ma̱ng swat nyinyang
|-
| colspan="2" |Ngwat si̱ Si̱set Oyo mi̱ Naijeriya
|-
| colspan="2" |mak nkak: 8°00′N 4°00′E
|-
!A̱byin
|Naijeriya
|-
!Mam jhyuk
|3 zwat sweang 1976
|-
!A̱ka̱yeang tung
|Ibadan
|-
! colspan="2" |A̱gwomna̱ti
|-
!• chet a̱byin
|A̱gwomna̱ti Si̱set Oyo
|-
!• Gwomna̱ a̱byin wu
|Oluwaseyi Makinde (PDP)
|-
!• Byiak Gwomna ji
|Bayo Lawal (PDP)
|-
!• Sa kau a̱di̱dam
|Si̱set Oyo á̱dum a̱mali ba
|-
!• Sa fak a̱lyiat
|C: Teslim Folarin (APC)
N: Abdulfatai Buhari (APC)
S: Mohammed Kola Balogun (APC)
|-
!• Sa yong a̱kwonu fak a̱lyiat
|Li̱t
|-
! colspan="2" |Kak a̱byin
|-
!• kpam
|28,454 km<sup>2</sup> (10,986 sq mi)
|-
! colspan="2" |shi a̱kpa
(2006)<ref>[http://www.oyostate.gov.ng/about-oyo/brief-overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826174830/http://www.oyostate.gov.ng/about-oyo/brief-overview |date=2009-08-26 }} State overview</ref>
|-
!• kpam
|5,580,894<ref name="PHC Tables">{{Cite web|url=http://population.gov.ng/core-activities/surveys/dataset/2006-phc-priority-tables/|title=2006 PHC Priority Tables – NATIONAL POPULATION COMMISSION|website=population.gov.ng|language=en-US|access-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010054745/http://population.gov.ng/core-activities/surveys/dataset/2006-phc-priority-tables/|archive-date=2017-10-10|url-status=dead}}</ref>
|-
! colspan="2" |GDP (PPP)
|-
!• A̱lyia
|2021
|-
!• kpam
|$23.8 billion<ref>{{Cite web |title=Oyo State: Subdivision |url=https://www.citypopulation.de/en/nigeria/admin/NGA031__oyo/ |access-date=2024-02-07 |website=www.citypopulation.de |archive-date=2024-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240207103940/https://www.citypopulation.de/en/nigeria/admin/NGA031__oyo/ |url-status=live }}</ref><ref name="C-GIDD GDP">{{cite web |date=2022-10-13 |editor-last=Okeowo |editor-first=Gabriel |editor2-last=Fatoba |editor2-first=Iyanuoluwa |title=State of States 2022 Edition |url=https://yourbudgit.com/wp-content/uploads/2022/10/2022-State-of-states_Official.pdf |access-date=2023-03-07 |website=Budgit.org |publisher=BudgIT |publication-date=2022-10-13 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331012420/https://yourbudgit.com/wp-content/uploads/2022/10/2022-State-of-states_Official.pdf |url-status=dead }}</ref>
|-
!• kuzang a̱tyan
|$2,560
|-
!Jen jet a̱vwuo ji
|UTC+01 (WAT)
|-
!postal code
|200001
|-
!ISO 3166 code
|NG-OY
|-
!HDI (2018)
|0.632<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13|archive-date=2018-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref>
cha̱chaat · 10th of 37
|-
!Watbwoia̱lyiat
|www.oyostate.gov.ng
|}
Kpam a̱niet á̱ lyen ma̱ng swat a̱byin Si̱set Oyo wu yet A̱ghwangkpang bya,<ref>{{Cite web|title=oyo, nigeria language|url=https://thehumanasia.com/caoimhin-translation-ioib/oyo,-nigeria-language-503501|access-date=2021-03-07|website=thehumanasia.com|archive-date=2021-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302065543/https://thehumanasia.com/caoimhin-translation-ioib/oyo%2C-nigeria-language-503501|url-status=live}}</ref> a̱wot nwap Á̱ghwangkpang bya si̱ kai a̱byin ka. A̱lyoot ngan "Si̱set chong ma̱ng swat nyinyang", Jen-swak Si̱set Oyo shya mbwak tyok a̱pyia mba ha ba̱ ku nyia tyok si̱sa jhyang ma̱ng chet ngwon a̱byin.<sup>[''citation needed'']</sup><ref>{{Cite book |last=Falola |first=Toyin |title=History of Nigeria. |url=https://archive.org/details/historyofnigeria0000falo |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |location=New York}}</ref><ref>{{Cite book |last=Samuel |first=Johnson |url=https://books.google.com/books?id=7XSiGw4_qlAC |title=The History of the Yorubas: From the Earliest Times to the Beginning of the British Protectorate |publisher=Cambridge University Press |year=1966|isbn=978-1-108-02099-2 }}</ref>
A̱tyu bang tyok wu ku yet tyokchet Á̱ghwangkpang a a̱ ku nyia ntyok da a̱kavwuo neet <abbr>c.</abbr> 1300 si̱ tat 1896.<ref>{{Cite journal |last=Peter |first=Morton-Williams |title=THE ỌYỌ YORUBA AND THE ATLANTIC TRADE, 1670-1830 |url=https://www.jstor.org/stable/41856687 |journal=Journal of the Historical Society of Nigeria |jstor=41856687 |via=JSTOR}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Akinjogbin|first=I. A.|date=1966|title=THE OYO EMPIRE IN THE 18TH CENTURY–A REASSESSMENT|url=https://www.jstor.org/stable/41856706|journal=Journal of the Historical Society of Nigeria|volume=3|issue=3|pages=449–460|jstor=41856706|issn=0018-2540}}</ref> Nok 1830s, A̱gba̱ndang a̱ka̱yeang tung Oyo wu á̱ si̱ khyiak nggu nang nok ngwon a̱byin ha, á̱ si̱ ngyei nang "Oyo a̱fai" (''Ọ̀yọ́ Àtìbà'') á̱ si̱ khyiak a̱pyia nggu nang a̱tyu byi shi a̱gba̱ndang a̱khwukhwop nok a̱za, 'A̱khwukhwop Oyo' (''Ọ̀yọ́-Ilé''). Alaafin a̱ si̱ Oyo si̱ ya a̱son ma̱ng dyep song a̱yet á̱ ku kpaat a̱tyin ka ma̱ a̱gba̱ndang a̱ka̱yeang mun dungdung wu.
Si̱set Oyo á̱ lyuut nyia a̱ ja wa byia Univa̱siti ntsa Naijeria wu, Univa̱siti Ibadan, Á̱ ku shyia mi̱ 1948. Nkyayak si̱set na bwat a̱ shi di̱ nkpam nia nang ba̱ khap, mbeang a̱ka̱yeang tung ndung a̱tak a̱ghyui Shaki nang á̱ tak nyia a̱si̱set burodi a̱ceang wa. A̱cyi a̱ninan, kwakwa, ma̱ng ta̱ba̱ wa yet a̱gba̱ndang a̱cuchuk khap si̱ nkyakyak si̱set Oyo.<ref>{{Cite web|title=Association of Local Governments of Nigeria|url=https://algon.ng/Oyo.php|access-date=2021-06-03|website=algon.ng|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603080245/https://algon.ng/Oyo.php|url-status=dead}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
9sbvbi8we3kvdzi9ww8lvosp08zz80x
Mam A̱byin Romaniya
0
4949
53206
28575
2026-11-08T00:08:04Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53206
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mam A̱byin Romaniya''' ka ({{lang-ro|Ziua Marii Uniri}}, ku '''Mam Muna̱pyia̱'''<ref>{{cite web |work=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] |title=Romania – Government |url=http://www.cia.gov/publications/factbook/geos/ro.html#Govt |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505143044/http://www.cia.gov/publications/factbook/geos/ro.html#Govt |access-date=1 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2023 |archive-date=5 Zwat Tswuon 2020 }}</ref> ku '''Mam A̱byin''') yet a̱tuk mam fwung a̱byin kya mi̱ [[Romaniya]], nang á̱ song a̱tuk 1 mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang, a̱wot a̱si̱ a̱kya si̱ ya̱fang muna̱pyia̱ [[Ti̱ransi̱li̱vaniya]], [[Ba̱sa̱rabya]], ma̱ng [[Bukovina]] ma̱ng [[A̱byintyok Romaniya]] ka ma̱ a̱lyia̱ 1918, kyang hu á̱ ka ndyen nang [[A̱gba̱ndang Muna̱pyia̱]] wu.<ref>{{cite journal |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=706507 |access-date=4 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2023 |title=Marea Unire din anul 1918 – o minune istorică |trans-title=The Great Union of 1918 - a historical miracle |first=Ioan |last=Sigmirean |journal=Arhiva Someșană |volume=16 |pages=11–20 |year=2018 |language=ro}}</ref> Á̱ ku shei mamfwung hu lilyim [[Tyeizat Romaniya]] hu a̱wot ku bu si̱ ngyet a̱tuk jhyung [[A̱gba̱ndang A̱tung A̱byin Ali̱ba Yulya|A̱gba̱ndang A̱tung A̱byin]] á̱ghyi nwap A̱romaniya ba nang á̱ ku nyia̱ mi̱ [[Ali̱ba Yulya]] a̱ni, a̱nyanyan bya ku tak [[Muna̱pyia̱ Ti̱ransi̱li̱vaniya ma̱ng Romaniya]] kpa̱sai.<ref>{{cite web |url=https://www.codulmuncii.ro/titlul_3/capitolul_2/sectiunea_3_1.html |title=TITLUL III – Timpul de muncă şi timpul de odihnă |trans-title=TITLE III – Working time and rest periods |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618111421/http://www.codulmuncii.ro/titlul_3/capitolul_2/sectiunea_3_1.html |archive-date=18 Zwat A̱taa 2017 |url-status=dead |work=Romanian Labor Code |access-date=1 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2023 }}</ref>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
8n36l4qm2x0y9n4eu93tkwwc8r8rmp5
Cape Town
0
5618
53198
34091
2026-11-07T23:48:27Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53198
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Cape Town''' (Afi̱rikaan: Kaapstad /ˈkɑːpstat/; Xhosa: iKapa /íkáːpa/) Á̱ ka ndyen nang ''A̱keang A̱yang'' wu.<ref>{{Cite web |last=withbeyond.com |title=The Mother City Cape Town |url=https://www.skylife.com/en/2011-12/the-mother-city-cape-town |access-date=12 Zwat Swak 2020 |website=Skylife |archive-date=26 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126004333/https://www.skylife.com/en/2011-12/the-mother-city-cape-town |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=10 SA city nicknames, and why they're called that |url=https://www.news24.com/News24/10-SA-city-nicknames-and-why-theyre-called-that-20150622 |access-date=24 Zwat A̱natat 2022 |website=News24 |date=4 Zwat A̱taa 2015 |language=en-US |archive-date=24 Zwat A̱natat 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724201722/https://www.news24.com/News24/10-SA-city-nicknames-and-why-theyre-called-that-20150622 |url-status=live }}</ref>}} wa yet a̱keangtung [[kpa cam a̱byin]] a̱byin [[Afi̱rika A̱tak]] ka. Nggu wa yet a̱gba̱ndang a̱keang ka̱ yet a̱khwukhwuop a̱ swak a̱ni ma̱ a̱byin ka ma̱ng cuk Mali Kpa Cam A̱byin A̱fi̱rika A̱tak ji.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Western-Cape |title=Western Cape {{!}} province, South Africa |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=22 Zwat A̱taa 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508023252/https://www.britannica.com/place/Western-Cape |archive-date=8 Zwat Tswuon 2017 |url-status=live}}</ref> Nggu wa yet a̱gba̱ndang a̱keang a̱feang wu a̱ swan ma̱ng shi hu ma̱ a̱byin ka, lilyim [[Johannesburg]], a̱wot a̱ si̱ ka yet a̱si̱ a̱ swak ma̱ng shi a̱ni di̱ Fam Jenshyung Cape hu.<ref>{{Cite news |url=http://www.south-africa-tours-and-travel.com/provinces-of-south-africa.html#The%20Western%20Cape%20province |title=Discover the 9 Provinces of South Africa and their Capital Cities |access-date=22 Zwat A̱taa 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614023702/http://www.south-africa-tours-and-travel.com/provinces-of-south-africa.html#The%20Western%20Cape%20province |archive-date=14 Zwat A̱taa 2017 |url-status=live}}</ref> A̱keang ka yet kap munisi̱pat meti̱ropoli̱t A̱keang Cape Town hwa.
==Yafang==
{{Reflist}}
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
kchow5fcddl3a4rd23i9hd0qw0bybom
Ayiri̱lan
0
5729
53194
44361
2026-11-07T23:40:14Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53194
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ayiri̱lan/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ayiri̱lan/Gworok|Gworok]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[Ayiri̱lan/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Ayiri̱lan/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Ayiri̱lan/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Ayiri̱lan/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{short description|A̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot di̱ fam A̱za A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot hu}}
{{Databox}}
'''Ayiri̱lan''' ({{lang-ga|[[Éire]]}} [ˈeːɾʲə] {{Audio|Ga-Éire.oga|fa̱k|help=no}}; [[Ulster Scots dialect|Ulster-Scots]]: {{lang|sco|Airlann}} [ˈɑːrlən]) yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot kya di̱ fam [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik|A̱za A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik]] hu, di̱ fam [[A̱za-jenshyung Yurop|a̱za-jenshyung Yurop]]. Nvam a̱sa̱khwot A̱na̱nwuai A̱sa̱khwot A̱za, [[Kyai A̱sa̱khwot Ayiri̱t]] ma̱ng A̱na̱nwuai A̱sa̱khwot Sen George ninia ghai nka ma̱ng [[A̱gba̱ndang Bi̱ri̱ti̱n]] wu. Ayiri̱lan wa yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot a̱feang a̱ swak ma̱ng shi mami A̱babibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Bi̱ri̱ti̱n hu a̱ni, a̱tat ka mami Yurop, ma̱ng a̱si̱ nswak-nfeang mi̱ swanta hu.<ref name="unep">{{cite web |url=http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |title=Islands by Area |date=18 February 1998 |website=UN System-Wide Earthwatch |publisher=[[United Nations Environment Programme]] |access-date=30 Zwat A̱ni̱nai 2008 |archive-date=1 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2015 |archive-url=https://archive.today/20151201081219/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |url-status=dead}}</ref> Mi̱ da̱ a̱lyiat kwai-nfwuo-á̱niet a̱byin, á̱ ka̱u a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot a̱feang ma̱nang kap nyiung si̱ yet [[Ri̱pobi̱lik Ayiri̱lan]] (a̱lyoot a̱gwomna̱ti kikya yet Ayiri̱lan), a̱byin ka̱ yon ma̱sa̱t a̱ni ka̱ khwi á̱kpa a̱fwuon mami a̱yaakpa a̱taa a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka, a̱wot kap feang hu si̱ yet [[A̱za Ayiri̱lan]], a̱byin ka̱ yet kap [[Muna̱pyia̱ A̱byintyok]] hu. Mi̱ da̱ a̱lyia̱ 2022, shi á̱niet a̱mgba̱m a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot hu ku swak milyon 7 ma̱ a̱da̱dei wa, ma̱ng milyon 5.1 ba̱ swan Ri̱pobi̱lik Ayiri̱lan a̱wot milyon 1.9 si̱ swan A̱za Ayiri̱lan, a̱wotsi̱ a̱hwa si̱ tyia̱ ka̱ yet a̱byin a̱ka̱wa̱yia̱ a̱sa̱khwot mi̱ Yurop a̱feang ka̱ swak ma̱ng shi á̱niet a̱ni lilyim A̱gba̱ndang Bi̱ri̱ti̱n.<ref name="2022population">Shi á̱niet Ri̱pobi̱lik Ayiri̱lan hu ma̱ a̱lyia̱ 2022 ku yet 5,123,536 a̱wot si̱ A̱za Ayiri̱lan ma̱ a̱lyia̱ 2021 si̱ bai 1,903,100. Deita jini yet si̱ sa̱nsut ja neet mi̱ lung lulung susot-nta̱m a̱gwomna̱ti vwuon da̱ a̱ka̱vwuo a̱nia:
* {{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpr/censusofpopulation2022-preliminaryresults/introduction/ |title=Census of Population 2022 – Preliminary Results |author=Central Statistics Office, Ireland |publisher=Central Statistics Office, Ireland |location=Dublin |date=23 Zwat A̱taa 2022 |access-date=23 Zwat A̱taa 2022 |archive-date=23 Zwat A̱taa 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623114218/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpr/censusofpopulation2022-preliminaryresults/introduction/ |url-status=live }}
* {{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |title=2021 Census |author=Northern Ireland Statistics and Research Agency |publisher=Department of Finance |location=Belfast |date=2022 |access-date=23 Zwat A̱taa 2022 |archive-date=3 Zwat A̱natat 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703182652/https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |url-status=live }}</ref>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot Yurop]]
gylxilx10ob931typbuqj88vuhue1py
A̱gba̱ndang A̱keang Mikziko
0
6097
53196
46631
2026-11-07T23:42:41Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53196
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱gba̱dang Ka̱krang Mikziko/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Əgbəndaŋ Ukrang Mikziko/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱gba̱ndang Ka̱krang Mikziko/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[A̱gba̱ndang Ukrang Mikziko/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[A̱gba̱ndang Ka̱krang Mikziko/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[A̱gba̱ndang Ukrang Mikziko/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱gba̱ndang A̱keang Mikziko'''{{efn|{{langx|es|link=no|Ciudad de México|lit=A̱gba̱ndang A̱keang a̱si̱ Mikziko}},{{efn|Da̱ a̱lyem Si̱pen A̱fa̱fap-a̱byin, á̱ ka ndyuut a̱ni ''Méjico'', a̱wot á̱ ka nnyia̱ ta̱m ma̱ng a̱nhu dundung ma̱ng ''México''. Ca̱caat ma̱ng wa̱i a̱lyiat ''Diccionario panhispánico de dudas'' nang ''A̱ka̱demi Tyok Si̱pen'' ma̱ng ''Association of Academies of the Spanish Language'' ku lyuut a̱ni, lyuut vwuon hu ku byia̱ J swan ca̱caat, da̱ a̱kwonu a̱kya, lyuut vwuon hu ku shyia̱ ma̱ng X hu, huhwa á̱ tyei a̱zanson á̱ nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱nhu a̱ swak, ma̱nang huhwa á̱ nyian ta̱m da̱ a̱lyem Si̱pen Mikziko ka.}}<ref>"México" in ''[[iarchive:diccionariopanhi0000unse|Diccionario panhispánico de dudas]]'' by [[Royal Spanish Academy]] and [[Association of Academies of the Spanish Language]], Madrid: Santillana. 2005. ISBN 978-8-429-40623-8.</ref> {{IPA|es|sjuˈða(ð) ðe ˈmexiko|local|Es-Ciudad de Mexico.ogg}}; abbr.: '''CDMX'''; [[Central Nahuatl languages|Central Nahuatl]]: {{Lang|nah|Mexihco Hueyaltepetl}},<ref>{{Cite web |title=IHUEYTLANAHUATIL MEXIHCO HUEYALTEPETL |url=https://comisiondebusqueda.cdmx.gob.mx/storage/app/media/uploaded-files/n-huatl.pdf |access-date=31 January 2024 |archive-date=31 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131211312/https://comisiondebusqueda.cdmx.gob.mx/storage/app/media/uploaded-files/n-huatl.pdf |url-status=dead }}</ref> {{IPA-nah|meːˈʃiʔko wejaːlˈtepeːt͡ɬ }};<ref>[[Yucatec Maya language|Maya]]: {{Lang|yua|u noj kaajil México}} {{Cite web |title=U NOJ A'ALAMAJT'AANIL U NOJ KAAJIL MÉXICO |url=https://comisiondebusqueda.cdmx.gob.mx/storage/app/media/uploaded-files/Maya.pdf |access-date=31 January 2024 |archive-date=28 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228223456/https://comisiondebusqueda.cdmx.gob.mx/storage/app/media/uploaded-files/Maya.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Otomi language|Otomi]]: {{Lang|ote|'Monda}}}} wa yet a̱gba̱ndang a̱keangtung ma̱ng a̱keang ka̱ swak ma̱ng shi a̱ni ma̱ a̱byin [[Mikziko]], a̱wot nggu wa bu yet a̱keang [[Amerika A̱za|A̱merika A̱za]] ka̱ swak ma̱ng shi á̱niet.<ref>{{cite web |title = Artículo 44 |url = http://www.ordenjuridico.gob.mx/Constitucion/articulos/44.pdf |publisher = Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos |access-date = 14 Zwat Tswuon 2010 |archive-date = 17 Zwat Jhyiung 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200117163053/http://www.ordenjuridico.gob.mx/Constitucion/articulos/44.pdf |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jan/29/mexico-city-name-change-federal-district-df|title=Mexico City officially changes its name to – Mexico City|first=David|last=Agren|date=29 January 2016|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=17 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2016|archive-date=24 Zwat Nyaai 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200424045620/https://www.theguardian.com/world/2016/jan/29/mexico-city-name-change-federal-district-df|url-status=live}}</ref> A̱ yet a̱nyiung a̱mami a̱tsatsak a̱ka̱vwuo taada ma̱ng a̱ka̱cyian a̱ka̱kurum mi̱ swanta hu a̱mgba̱m.<ref>{{cite web |work=Foreign Policy |title = The 2008 Global Cities Index |year = 2008 |url = https://foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |access-date = 27 Zwat Swak ma̱nh Sweang 2009 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100110131155/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |archive-date = 10 Zwat Jhyiung 2010}}</ref> A̱gba̱ndang A̱keang Mikziko shyia̱ di̱ Nian Mikziko hu hwa, mami fam a̱ka̱fan Mikziko ku shi a̱za a̱ni ba̱t, ma̱ng shi a̱niet {{convert|2240|m|ft|sp=us}}. A̱keang ka byia̱ a̱yaaboro 16 ku {{Lang|es|demarcaciones territoriales}}, nang á̱ bwuak a̱ bu cwaat tyia̱ di̱ a̱ka̱vwuo hyia̱k ku {{Lang|es|colonias}} a̱ni.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Mikziko]]
dkab1v3wu1r0newqiymqbfuo6tjtu4m
Vak A̱taintuut Tafaa̱byin
0
6376
53211
49261
2026-11-08T00:21:55Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53211
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Vak A̱taintuut Tafaa̱byin/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Vak A̱taintuut Tafaa̱byin/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Vak A̱taintuut Tafaa̱byin/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Vak A̱taintuut Tafaa̱byin/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Vak A̱taintuut Tafaa̱byin/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Vak A̱taintuut Tafaa̱byin/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Vak A̱taintuut Tafaa̱byin''' hu kuyet shiri̱ya ngwat nvak nyia̱ na shyia̱ di̱n nyat a̱wot na ka san á̱ka̱sa njhyang á̱ nyia̱ tam ma̱ na mbwak a̱niet ca̱t kwai ka̱nka̱rang ba ka shot da a̱ka̱kpat A̱za a̱keang tung A̱meri̱ka ma̱ng A̱tak a̱keang [[Ka̱na̱da]]. Ba ka khwo A̱fi̱rika ma̱ng A̱fi̱rika A̱meri̱ka<ref>{{cite book|title=To Set the Captives Free. Reverend Jermain Wesley Loguen and the struggle for freedom in central New York 1835–1872|first=Carol|last=Hunter|date=December 20, 2013 |page=139|edition=2nd|publisher=Hyrax Publishing|isbn=978-1494767983}}</ref> ba̱ shot mbwak da̱ khwo ka ma̱ angang ma̱nang centuri̱ 16 ma̱ng a̱ghyang ba shwot a̱ni si̱ shyia̱ san bah.<ref name="auto2">{{cite book |title=Special Resource Study, Management Concepts Underground Railroad |date=1995 |publisher=U.S. Department of the Interior, National Park Service, Denver Service Center |page=19 |url=https://books.google.com/books?id=7m8mTMjMSRYC&q=unaided}}</ref><ref name="NPS What Is">{{cite web |title=What is the Underground Railroad? |url=https://www.nps.gov/subjects/undergroundrailroad/what-is-the-underground-railroad.htm |website=[[National Park Service]] |access-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208022026/https://www.nps.gov/subjects/undergroundrailroad/what-is-the-underground-railroad.htm |archive-date=2025-02-08 |url-status=unfit }}<!-- The original link may be live but it has been modified by the Trump administration making it unfit. More info: https://www.usatoday.com/story/news/politics/2025/04/07/national-park-website-harriet-tubman-underground-railroad/82971945007/ --></ref><ref name="auto">{{cite web |title=New Jersey's Underground Railroad Heritage |url=https://dspace.njstatelib.org/server/api/core/bitstreams/2d0a25c0-0b00-4c37-a53f-b8888b3e2193/content |website=New Jersey Historical Commission |publisher=New Jersey State Library |access-date=18 September 2024}}</ref> A̱wot a̱nyia̱ , nwuna̱lyiat ssai a̱ka̱sa á̱ lyen hu a̱mgba̱m ma̱ng a̱lyoot Vsk Ataintuut Tafas̱byin á̱ ku tsa jhya hu mi̱ ndyia̱ 1780s tsatsak a̱ka̱sa a̱ka̱keang á̱ ku gbi̱ri̱m mi̱ A̱za.<ref name="auto5">{{cite web |title=Historic Context for the Underground Railroad |url=https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/ugrr/exugrr2.htm#:~:text=The%20runaways%20became%20%22contraband%2C%22,the%20Army%20were%20initially%20rebuffed. |website=Researching and Interpreting the Underground Railroad |publisher=The National Park Service |access-date=8 September 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=The Underground Railroad c. 1780–1862 |url=https://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4p2944.html |website=Africans in America |publisher=PBS |access-date=9 September 2024}}</ref> Hu ku ya a̱kai A̱za a̱wot hu si̱ laai kuzang jen si̱ ma̱nang [[Tak Kpa̱sai Shyia̱ Sa̱t|Tak kpa̱sai shyia̱ sa̱t]] ku ntyia̱ bwak mi̱ 1863 mbwak A̱kwaka̱son A̱byin wu [[Ibrahim Li̱nkon]].<ref name="afroamhistory">{{Cite web |last=Vox |first=Lisa |date=May 2, 2025 |title=3 Major Ways Enslaved People Showed Resistance to a Life in Bondage |url=https://www.thoughtco.com/ways-slaves-showed-resistance-to-slavery-45401 |access-date=July 1, 2025 |website=[[ThoughtCo]]}}</ref> A̱niet ca̱t tyong shot ba̱ si̱ ca̱t a̱ba̱kum mumwang ba̱ nshot nat a̱si̱tet ku na byia̱ mba swat nyinying a̱ a̱ni, a̱wot ba̱ dam ku kyiak a̱ ja o ba tat a̱byin Canada.<ref>{{cite book|last1=Cross|first1=L.D.|title=The Underground Railroad: The long journey to freedom in Canada|url=https://archive.org/details/undergroundrailr0000cros|location=Toronto, ON|publisher=James Lorimer Limited, Publishers|year=2010|isbn=978-1-55277-581-3}}</ref>
Vak a̱taintuut Tafaa̱byin ka kyiak neet ma̱ tyan ji á̱ nnyia̱ khwo a̱ni. Nvak na si̱ kai di si̱sak nang ndi wa a̱ni mȧ̱ng jhya mbwak a̱di̱dam a̱tyubishyi da̱ a̱ka̱cyet - a̱ka̱ghyui, The routes followed natural and man-made modes of transportation - rivers, canals, bays, ma̱ A̱talanti̱k Coast, a̱gi̱ri̱gi̱ a̱sa̱khwot ma̱ng a̱ghyui bei, vak ma̱ng a̱taintuut. A̱gaat a̱vwuo ka shyia̱ kpa̱nkpaan ma̱ a̱ka̱tyan, si̱sak nang á̱ wai teang kurum a̱ni ma̱ng a̱gi̱ga̱k swanta si̱ tyia̱i a̱niet swoot.
Wuna̱lyiat hu, ku yet ta̱m si̱ [[Free Negro|nwei teang kurum]] ma̱ng a̱khwo Á̱niet A̱fi̱rika A̱merika,<ref>{{cite book|title=To Set the Captives Free. Reverend Jermain Wesley Loguen and the struggle for freedom in central New York 1835–1872|first=Carol|last=Hunter|date=December 20, 2013 |page=139|edition=2nd|publisher=Hyrax Publishing|isbn=978-1494767983}}</ref> ku beang mba mbwak a̱niet [[gbi̱ri̱m mi̱ a̱si̱ete A̱merika|gbi̱ri̱m]] ma̱ng a̱niet fwuong shok a̱gyang si̱ mi̱n a̱ khwuat [[Cung a̱yaakhwo mi̱ si̱tet a̱byin A̱merika|a̱nietca̱tshot]].<ref>{{cite encyclopedia|dictionary=dictionary.com|quote={{-'}}A network of houses and other places abolitionists used to help enslaved Black African Americans escape to freedom in the northern states or in Canada ... ' – ''American Heritage Dictionary''|url=https://dictionary.reference.com/browse/Underground%20Railroad|title=Underground Railroad|access-date=July 17, 2011|date=|archive-date=October 3, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003155223/https://dictionary.reference.com/browse/underground%20railroad|url-status=live}}</ref> A̱niet khwo ba nyanyan bya ku tyia̱ swuan ba ma̱ a̱bung ya̱baat ma̱ng a̱gyang ba ba̱ ku niat mba a̱ni meang ku yet a̱niet a̱ ku saai á̱ kyiak mba mȧ̱nang a̱pasenja byia̱ a̱ni ma̱ng a̱ka̱bwu mota a̱ si̱ taintuut bya, ma̱ shwoshwuon.<ref name="PBS">{{cite web| url=https://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4p2944.html| publisher=Public Broadcasting Service| title=The Underground Railroad| access-date=July 25, 2007| archive-date=June 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180622122605/https://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4p2944.html| url-status=live}}</ref> Various other routes led to Mexico,<ref>{{cite web|url=https://www.pri.org/stories/2017-03-29/underground-railroad-took-slaves-freedom-mexico|last1=Leanos|first1=Reynaldo Jr.|title=This underground railroad took slaves to freedom in Mexico, PRI's The World, Public Radio International, March 29, 2017|location=Minneapolis, MN|publisher=Public Radio International|year=2017|access-date=September 4, 2019|archive-date=October 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018081421/https://www.pri.org/stories/2017-03-29/underground-railroad-took-slaves-freedom-mexico|url-status=live}}</ref> A̱vwuo ka a̱khwo ba ku ncuyok a̱ni, ma̱ng A̱zabyin mi̱ [[kari̱bi̱ya]] ba ku yet kap a̱khwo a̱niet [[a̱bwuanng]] bah.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/sheoh017_Jones_Leesa_transcript|title=Leesa Jones Interview Transcript, 2020-01-07 [SHE.OH.017]|year=2020}}</ref> A̱wot a̱shot swak ka ku kai vak ncung kai a̱ca̱caat a̱tyin [[Panit Florida|Florida]], a̱wot [[Tyok Panit|Panit]] hu ba ku ci̱t hu (ka̱nang ndyia̱ 1763–1783), hu si̱ ya a̱son neet a̱zanson ndyia̱ 17th si̱ nang a̱tyan ndyia̱ 1790.<ref>{{cite news| url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jiODwWs22MG9qBGQ_ZI9U-6W3s9g?docId=b67287f0636841dfbad57fb14222cd97 |title=For a century, Underground Railroad ran south |first=Bruce |last=Smith |agency=Associated Press |date=March 18, 2012 |access-date=March 23, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321073827/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jiODwWs22MG9qBGQ_ZI9U-6W3s9g?docId=b67287f0636841dfbad57fb14222cd97 |archive-date=March 21, 2012 }}</ref><ref>{{cite news|title=Fort Moses's Call To Freedom. Florida's Little-known Underground Railroad Was the Escape Route Taken by Slaves Who Fled to the State in the 1700s and Established America's First Black Town|date=February 14, 1993|first=Stuart|last=McIver|newspaper=[[Sun-Sentinel]]|access-date=February 10, 2018|url=https://articles.sun-sentinel.com/1993-02-14/features/9301090665_1_slaves-underground-railroad-francisco-menendez/2|archive-date=February 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213021610/https://articles.sun-sentinel.com/1993-02-14/features/9301090665_1_slaves-underground-railroad-francisco-menendez/2|url-status=dead}}</ref> A̱ca̱caat njen [[Zwang A̱saibung A̱merika]], a̱niet ca̱t swat nyinyang si̱ shoot mbwak lang muna̱pyia̱ ba mi̱ A̱tyin ba ka shyia̱ swat nyinyang mba hu. A̱tyu tyan kyang a̱gyang si̱ nyia̱ dam nyia̱ tat ndyia̱ 1850, ma̱nang tyan a̱khwo 100,000 shyia̱ shot bai swat nyinyang di̱n vak ngwun.<ref name="afroamhistory" /> Da̱ hyia̱ profeso a̱ kan swak a̱ni [[Pan-A̱fi̱rika|Pan-A̱fi̱rika]] fang J. Blaine Hudson, a̱tyu a̱ ku yet dean si̱ a̱gba̱ndang a̱lifang Arts ma̱ng Tyan ma̱ [[a̱gba̱ndang a̱lifang si̱ Louisville]], ma̱ a̱ca̱caat a̱tyak nzwang A̱saibung ba, shi swak 500,000 á̱niet A̱fi̱rika A̱merika shyia̱ ka̱nka̱ra̱ng Tyok da̱nian khwo ma̱ Taintuut Tafaa̱byin.
== Ya̱fang ==
{{Reflist|30em}}
== Sources ==
{{Refbegin}}
* {{Cite news |last=Bird |first=Tyson |date=January 28, 2021 |title=The Little Known History of Texas' Underground Railroad |url=https://texashighways.com/culture/history/the-little-known-history-of-texas-underground-railroad/ |access-date=2021-07-05 |website=Texas Highways |language=en-US |archive-date=May 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519021827/https://texashighways.com/culture/history/the-little-known-history-of-texas-underground-railroad/ |url-status=live }}
* {{cite book|title=Passages to Freedom: The Underground Railroad in History and Memory|date=2004|publisher=Smithsonian Books|isbn=1-58834-157-7|editor=Blight, David W.|editor-link=David W. Blight|url-access=registration|url=https://archive.org/details/passagestofreedo0000unse}}
* {{cite book|last=Bordewich|first= Fergus M.|author-link=Fergus Bordewich|title=Bound for Canaan: The Underground Railroad and the War for the Soul of America|date=2005|publisher=Harper Collins|isbn=0-06-052430-8|url=https://archive.org/details/boundforcanaanun00bord}}
* {{cite book|first=William W.|last=Brown|author-link=William Wells Brown|title=Narrative of William W. Brown, a fugitive slave|location=Boston|year=1848|edition=2nd|publisher=The Anti-slavery Office|url=https://archive.org/details/ASPC0001881300/page/n1/mode/1up}}
* {{Cite news |last=Burnett |first=John |date=February 28, 2021 |title=A Chapter In U.S. History Often Ignored: The Flight Of Runaway Slaves To Mexico |language=en |work=Georgia Public Broadcasting |url=https://www.gpb.org/news/2021/02/28/chapter-in-us-history-often-ignored-the-flight-of-runaway-slaves-mexico |access-date=2021-07-08 |archive-date=July 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709195907/https://www.gpb.org/news/2021/02/28/chapter-in-us-history-often-ignored-the-flight-of-runaway-slaves-mexico |url-status=live}} (heard on ''[[All Things Considered]]'')
* {{cite book|last=Calarco|first=Tom|url=https://books.google.com/books?id=RyEoBnpKYygC|title=People of the Underground Railroad: A Biographical Dictionary|date=2008|publisher=[[Greenwood Press]]|isbn=978-0313339240|location=[[Westport, Connecticut|Westport]], Connecticut|access-date=June 23, 2020|archive-date=July 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729123339/https://books.google.com/books?id=RyEoBnpKYygC|url-status=live}}
* {{cite book|last1=Calarco|first1=Tom |author1-mask=1|last2=Vogel|first2=Cynthia|last3=Grover|first3=Kathryn|last4=Hallstrom|first4=Rae|last5=Pope|first5=Sharron L.|last6=Waddy-Thibodeaux|first6=Melissa|date=2011|title=Places of the Underground Railroad: A Geographical Guide|publisher=[[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury Academic]]|doi=10.5040/9798400697135|isbn=978-0313381461}}
* {{cite book|title=Traveling the Underground Railroad: A Visitor's Guide to More Than 300 Sites|date=2000|publisher=Citadel Press|isbn=0-8065-2093-0|last=Chadwick |first= Bruce|url=https://archive.org/details/travelingundergr00chad}}
* {{Cite news |last=Contreras |first=Russell |date=September 16, 2020a|title=Story of the Underground Railroad to Mexico gains attention |language=en-US |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/national/story-of-the-underground-railroad-to-mexico-gains-attention/2020/09/16/2db8daa8-f82f-11ea-85f7-5941188a98cd_story.html |access-date=2021-07-07 |issn=0190-8286}}
* {{cite news |last=Contreras |first=Russell|author-mask=1|date=September 17, 2020b|title=Story of the Underground Railroad to Mexico gains attention |language=en-US |work=Sentinel Colorado |url=https://sentinelcolorado.com/uncategorized/story-of-the-underground-railroad-to-mexico-gains-attention/ |access-date=2021-07-03 |archive-date=July 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183145/https://sentinelcolorado.com/uncategorized/story-of-the-underground-railroad-to-mexico-gains-attention/ |url-status=live}}
* {{Cite news |last=Crable |first=Margaret |date=February 1, 2021 |title=USC Dornsife historian uncovers the Underground Railroad that ran to Mexico > News > USC Dornsife |url=https://dornsifelive.usc.edu/news/stories/3393/slaves-escape-via-underground-railroad-to-mexico/ |access-date=2021-07-05 |website=Dornsife, University of Southern California |language=en |archive-date=July 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185029/https://dornsifelive.usc.edu/news/stories/3393/slaves-escape-via-underground-railroad-to-mexico/ |url-status=dead }}
* {{cite book |last=Foner |first=Eric |author-link=Eric Foner |title=Gateway to Freedom: The Hidden History of the Underground Railroad |publisher=W. W. Norton & Company, Inc. |year=2015 |location=New York |url=https://archive.org/details/gatewaytofreedom0000fone_a5t8/page/6/mode/2up |isbn=978-0-393-35219-1}}
* {{cite book|last=Forbes|first=Ella|year=1998|title=But We Have No Country: The 1851 Christiana Pennsylvania Resistance|url=https://archive.org/details/butwehavenocount00forb|publisher=Africana Homestead Legacy Publishers|isbn=978-0965330817}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/ivegothomeinglor00smar|url-access=registration|title=I've Got a Home in Glory Land: A Lost Tale of the Underground Railroad|last2=Osei|first2=Kwasi|publisher=Farrar, Straus & Giroux|year=2007|isbn=978-0-374-16481-2|first1=Karolyn Smardz|last1=Frost}}
* {{cite book |last=Griffler |first=Keith P. |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=xLKGinEZxygC |title=Front Line of Freedom: African Americans and the Forging of the Underground Railroad in the Ohio Valley |publisher=University Press of Kentucky |isbn=0-8131-2298-8 |access-date=November 20, 2015 |archive-date=July 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200709150206/https://books.google.com/books?id=xLKGinEZxygC |url-status=live }}
* {{cite book|title=Beyond the River: The Untold Story of the Heroes of the Underground Railroad|date=2004|publisher= Simon & Schuster|isbn=0-684-87066-5|last=Hagedorn|first=Ann }}
* {{cite book |title=Fleeing for Freedom: Stories of the Underground Railroad As Told by Levi Coffin and William Still |date=2003 |publisher=Ivan R. Dee Publisher |isbn=1-56663-546-2 |last1=Hendrick |first1=George |last2=Hendrick |first2=Willene |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fleeingforfreedo00geor }}
* {{citation |last1=Hendrick |author1-mask=1|first1=George |last2=Hendrick |first2=Willene |author2-mask=1|title =Black refugees in Canada: accounts of escape during the era of slavery |url =https://books.google.com/books?id=AoFl4pNZzNgC |year =2010|publisher =McFarland & Co |isbn =9780786447336 |access-date =November 20, 2015 |archive-date =July 9, 2020 |archive-url =https://web.archive.org/web/20200709145147/https://books.google.com/books?id=AoFl4pNZzNgC |url-status =live }}
* {{cite book|last=Hudson |first=J. Blaine|title=Fugitive Slaves and the Underground Railroad in the Kentucky Borderland|date=2002|publisher=McFarland & Company|isbn=0-7864-1345-X|url-access=registration|url=https://archive.org/details/fugitiveslavesun0000huds}}
* {{cite book |last=Hudson |first=J. Blaine|author-mask= 1|title=Encyclopedia of the Underground Railroad |date=January 9, 2015|publisher=McFarland, Incorporated, Publishers |isbn=9781476602301 |url=https://books.google.com/books?id=AKRI-GNca6oC |access-date=May 28, 2021 |archive-date=April 25, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425214455/https://www.google.com/books/edition/Encyclopedia_of_the_Underground_Railroad/AKRI-GNca6oC?hl=en&gbpv=1&bsq=Maroon |url-status=live}}
* {{cite book|title=Free Black Communities and the Underground Railroad: The Geography of Resistance|date=2014|publisher= University of Illinois Press|location= Urbana, Illinois|last=LaRoche|first=Cheryl Janifer}}
* {{Cite news |date=October 25, 2018 |first=Becky |last=Little |title=Forgotten History: Mexico accepted slave migrants fleeing the U.S. |language=en-US |work=Vallarta Daily News |url=https://www.vallartadaily.com/forgotten-history-mexico-accepted-slave-migrants-fleeing-the-u-s/ |access-date=2021-07-08 |archive-date=July 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185257/https://www.vallartadaily.com/forgotten-history-mexico-accepted-slave-migrants-fleeing-the-u-s/ |url-status=live }}
* {{cite web |last=Little |first=Becky |author-mask=1|title=The Little-Known Underground Railroad That Ran South to Mexico |url=https://www.history.com/news/underground-railroad-mexico-escaped-slaves |access-date=2021-07-03 |website=HISTORY |date=January 29, 2021 |language=en |archive-date=July 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182027/https://www.history.com/news/underground-railroad-mexico-escaped-slaves |url-status=live }}
* {{cite book|last=Potter|first= David M.|author-link=David M. Potter|title=The Impending Crisis, 1848–1861|url=https://archive.org/details/impendingcrisis00pott|url-access=registration|date=1976|isbn=0-06-131929-5|publisher=Harper & Row}}
* {{cite web|url=https://www.cr.nps.gov/nr/travel/underground/opugrr.htm|title=Operating the Underground Railroad|website=[[National Park Service]]|access-date=January 29, 2007|archive-date=December 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226091541/https://cr.nps.gov/nr/travel/underground/opugrr.htm|url-status=dead}}
* {{cite news|url=https://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4p2944.html|title=Part 4: 1831–1865 Narrative, The Underground Railroad|work=Africans in America c. 1780–1862: Judgment Day|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|access-date=September 17, 2017|archive-date=June 22, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622122605/https://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4p2944.html|url-status=live}}
{{Refend}}
==A̱son fang==
* {{cite book|last=Blackett|first=R.J.M.| date=2013 |title=Making Freedom: The Underground Railroad and the Politics of Slavery|url=https://archive.org/details/makingfreedomund0000blac|location=Chapel Hill|publisher= [[University of North Carolina Press]]|isbn=978-1-4696-0877-8}}
* {{cite book|last=Bolton|first=S. Charles| date=2019|title=Fugitivism: Escaping Slavery in the Lower Mississippi Valley, 1820–1860|publisher=[[University of Arkansas Press]]|isbn=9781682260999}}
* {{cite book|last=Clifford Larson|first=Kate |date=2004|title=Bound For the Promised Land: Harriet Tubman, Portrait of an American Hero|url=https://archive.org/details/boundforpromised0000lars|location= New York|publisher= Ballantine Books|isbn= 0-345-45627-0|author-link=Kate Larson (historian)}}
* {{cite book |url=https://www.shockfamily.net/underground/index.html |title=Stories of the Underground Railroad |date=1941 |last=Curtis |first=Anna L. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331000922/https://www.shockfamily.net/underground/index.html |archive-date=March 31, 2012 }} (Stories about Thomas Garrett, a famous agent on the Underground Railroad)
* {{cite book |last=Diemer |first=Andrew K.|title=Vigilance: The Life of William Still, Father of the Underground Railroad |url=https://archive.org/details/vigilancelifeofw0000andr |publisher=Alfred A. Knopf |year=2022 |isbn=9780593534380}}
* {{cite book |title=I've Got a Home in Glory Land: A Lost Tale of the Underground Railroad|url=https://archive.org/details/ivegothomeinglor00smar|url-access=registration|first1=Karolyn Smardz |last1=Frost |place=New York |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2007|isbn = 9780374531256}}
* {{cite interview|last= Jones|first= Leesa Bailey|interviewer= Brooks, Ellen|title= Leesa Jones Interview|work= State Archives of North Carolina (Oral History)|date= January 7, 2020|location= Washington, N.C|url= https://digital.ncdcr.gov/digital/collection/p16062coll48/id/3/rec/1|access-date= February 27, 2021|archive-date= April 15, 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210415025538/https://digital.ncdcr.gov/digital/collection/p16062coll48/id/3/rec/1|url-status= dead}}
* {{cite book|title=The Underground Railroad: A Record of Facts, Authentic Narratives, Letters, &c., Narrating the Hardships, Hair-Breadth Escapes and Death Struggles of the Slaves in Their Efforts for Freedom, As Related by Themselves and Others, or Witnessed by the Author|url=https://archive.org/details/undergroundrailr00lcstil|last=Still|first= William|author-link=William Still|location=Philadelphia |date= 1872|publisher=Porter & Coates}} (Classic book documenting the Underground Railroad operations in Philadelphia).
** {{cite book|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/15263 | title=Public domain ebook at Project Gutenberg}}
** {{cite web|url=https://archive.org/details/DKC0088/page/n5 | title=Book at Internet Archive| date=1872}}
** {{librivox book | title=The Underground Railroad | author=William Still}} <!-- author: template extracts the last word in the name only -->
* {{cite book|last=Strother|first=Horatio T.|date=1962|title=The Underground Railroad in Connecticut|publisher=[[Wesleyan University Press]]|isbn=9780819560124}}
* {{cite book|last= Turner|first=Glennette Tilley|date=2001|title=The Underground Railroad in Illinois|url= https://archive.org/details/undergroundrailr0000turn|publisher=Newman Educational Pub.|isbn=978-0938990055}}
* {{cite book|editor-last= Walker|editor-first=Timothy Dale|date=2021|title=Sailing to Freedom: Maritime Dimensions of the Underground Railroad|publisher=[[University of Massachusetts Press]]|isbn=978-1625345936}}
* {{cite book|last=Whitehead|first=Colson|author-link=Colson Whitehead|date=2016|title=[[The Underground Railroad (novel)|The Underground Railroad]]|publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]]|isbn=978-0-385-54236-4}}; winner of the Pulitzer Prize for Fiction in 2017 for its poetical, mythical reflection on the meaning of the Railroad in American history.
===Folklore and myth===
* {{cite web |url= https://www.historyofquilts.com/underground-railroad.html |website= historyofquilts.com |title= Documentary Evidence is Missing on Underground Railroad Quilts |access-date= December 15, 2004 |archive-date= May 14, 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110514184559/https://www.historyofquilts.com/underground-railroad.html |url-status= dead }}
* {{cite web|url=https://historiccamdencounty.com/ccnews11.shtml |website=Historic Camden County|title=New Jersey's Underground Railroad Myth-Buster: Giles Wright is on a Mission to Fine Tune Black History}}
* {{cite web|url=https://www.quilthistory.com/ugrrquilts.htm|website=quilthistory.com|title=Putting it in Perspective: The Symbolism of Underground Railroad quilts|access-date=December 15, 2004|archive-date=February 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130204013739/https://www.quilthistory.com/ugrrquilts.htm|url-status=dead}}
* {{cite web|website=Womenfolk.com|url=https://www.womenfolk.com/quilting_history/abolitionist.htm|title=Underground Railroad Quilts & Abolitionist Fairs|access-date=December 15, 2004|archive-date=October 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011102719/https://www.womenfolk.com/quilting_history/abolitionist.htm|url-status=dead}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{sisterlinks|d=Q868393|c=Category:Underground Railroad|n=no|q=no|b=no|v=no|voy=Underground Railroad|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}}
{{Library resources box|onlinebooks=yes|label=the Underground Railroad}}
* [https://www.nps.gov/subjects/undergroundrailroad/index.htm Underground Railroad] – National Park Service (di̱n Shong)
** [https://www.nps.gov/subjects/undergroundrailroad/language-of-slavery.htm/index.htm Underground Railroad: Language of Slavery]
* [https://www.antislaverystudies.org Underground Railroad Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250211082937/https://antislaverystudies.org/ |date=2025-02-11 }}
* [https://www.fergusbordewich.com/underground-railroad-timeline.html Underground Railroad Timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250525170128/http://www.fergusbordewich.com/underground-railroad-timeline.html |date=2025-05-25 }}
* [https://web.archive.org/web/20060715052736/https://www.fourr.org/ Friends of the Underground Railroad]
* [https://www.freedomcenter.org National Underground Railroad Freedom Center]
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20190515073420/https://www.ugrri.org/ Underground Railroad Research Institute at Georgetown College]}}
* [https://www.worldcat.org/profiles/BECHS/lists/651523?view=&count=100&se=ts&sd=asc&qt=sort_ts_asc%20target= Underground Railroad in Buffalo and Upstate New York]: A bibliography by The [[Buffalo History Museum]]
* [https://www.newspapers.com/topics/civil-war/underground-railroad/ Newspaper articles and clippings about the Underground Railroad at Newspapers.com]
[[Sa:Underground Railroad| ]]
[[Sa:18th-century establishments in the United States]]
[[Sa:1865 disestablishments in the United States]]
[[Sa:Abolitionism in the United States]]
[[Sa:Secret places in the United States]]
[[Sa:Events of National Historic Significance (Canada)]]
[[Sa:Fugitive American slaves]]
[[Sa:British North America]]
5ck71fsm20q8uixxl3isgzz3pdmr03w
Eagle Wings
0
6560
53199
51502
2026-11-07T23:53:05Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53199
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Eagle Wings/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Eagle Wings/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Eagle Wings/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Eagle Wings/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Eagle Wings/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Eagle Wings/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''''Eagle Wings''''' na̱ng a̱ bu ngyei '''''Air Force Story''''' a̱ni, yet ghwughwu-a̱guguut a̱si̱ zwa̱ng ja̱ na̱ng á̱ nyia̱ ma̱ a̱lyia̱ 2021 ma̱ a̱byin [[Naijeriya]] a̱ni a̱kwak a̱son wuwa yet Paul Apel Papel. nkhang na̱ nyia̱ fim ji̱ni ja̱ yet si̱ ntsa̱ wu ma̱ fim á̱ si̱ zwa̱ng mi̱ a̱byin Naijeriya ka a̱ni. Á̱niet jhyi fim ba nyia̱ fim jini ku shyia̱ lin á̱ma [[A̱khwot Á̱kwop Naijeriya]] ba mbea̱ng a̱li ta̠m fim á̱ si̱ Nollywood wu.<ref>{{Cite web|url=https://m.guardian.ng/art/nollywood-nigerian-air-force-collaborates-on-eagle-wings/|access-date=2025-10-21|website=m.guardian.ng|title=Nollywood, Nigerian Air Force collaborate on Eagle Wings|date=31 March 2021}}</ref> Nkhang fim na yet a si̱ ta̱m ma̱ng swuo á̱bung A̱khwot Á̱kwop Ta̱zwa wa ma̱ng a̱yaa̱t ka̱ na̱ng ba̱ kwa̱n ma̱ a̱ya na̱nva̱n ba̱ shyia̱ A̱za Naijeriya ka̱ a̱ni.<ref>{{Cite web|date=2021-03-05|title=Nigeria: Nollywood, NAF Blockbuster 'Eagle Wings' Set for Cinema|url=https://allafrica.com/stories/202103050052.html|access-date=2025-10-21|website=allAfrica.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.guardian.ng/news/at-launch-of-air-force-movie-minister-craves-support-for-military/|access-date=2025-10-21|website=m.guardian.ng|title=At launch of Air Force movie, minister craves support for military|date=21 January 2021}}</ref> Fim wuni ku ghwut, á̱ si̱ tyia̱ nji ma̱ siliman a̱tuk mam 12 [[Zwat Tsat]] 2021 ma̱t á̱niet lyen li hu ba ka nwa̱k á̱di̱dam mba̱ hu.<ref>{{Cite web|last=Nwogu|first=Precious|date=2021-02-22|title='Ponzi', 'La Femme Anjola', here is a list of Nigerian movies coming to cinemas in March|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/nigerian-movies-in-cinemas-this-march/32yg1he|url-status=dead|access-date=2025-10-21|website=Pulse Nigeria|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222131316/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/nigerian-movies-in-cinemas-this-march/32yg1he|archive-date=2021-02-22 }}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-08|title='Eagle Wings' release date confirmed|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/eagle-wings-release-date-confirmed/l40bszy|access-date=2025-10-21|website=Pulse Nigeria|language=en-US}}</ref>
== Á̱nietfim ba ==
* [[Enyinna Nwigwe]] wa á̱ ngyei Nuru Yusuf
* [[Femi Jacobs]] wa á̱ ngyei Paul Dike
* [[Yakubu Muhammed]] wa á̱ ngyei Yisa Doko
* [[Uzee Usman]] wa á̱ ngyei Korinjo
* Funky Mallam wa á̱ ngyei 2Ic Zango
* Patience Ujah
* [[Sadiq Daba]] wa á̱ ngyei President of Nigeria
* [[Francis Duru]] wa á̱ ngyei AVM Petinrin
* Paul Apel Papel wa á̱ ngyei John Femi
* Abdul U. Zada wa á̱ ngyei Baku
* Jamila Ibrahim wa á̱ ngyei Amina
* Iyke Odiase
* Nazareth Jesse
* Sidney Idiala
* Stephanie Apel
==Jhyi fim==
Paul Apel Papel wa ku yet a̱kwak á̱son fim wuni, a̱wot a̱ si̱ jhyi fim wu ma̱ng si̱todiyo nggu ja̱ na̱ng a̱ng gyei Papel Produntions ani. A̠ya [[A̱khwot Á̱kwop Naijeriya|A̱khwot Á̱kwop Tazwa]] ba̱ ku ntyia̱ bwuak ma̱ng nta̱m jhyi fim na̱ni hu hwa̱ yet fim ntsa hu na̱ng á̱ shyia̱ mun a̱pyia a̱ si̱ Nigerian Film Corporation mbea̱ng Nigerian Air Force Investments Limited ani.<ref>{{Cite web|date=2021-03-14|title=Eagle Wings Thrills Cinema Lovers|url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/03/14/eagle-wings-thrills-cinema-lovers/|access-date=2025-10-21|website=THISDAYLIVE|language=en-US}}</ref> Nkhang na̱ nyia̱ ma̠ [[Zwat Swak ma̱ng Jhyiung]] 2019 ja na̱ng A̱khwot Á̱kwop Naijeriya ba nshyia̱ mun á̱pyia ma̠ Nigerian Film Corporation mbeang Nigerian Air Force Investments Limited a̱ni.<ref>{{Cite web|date=2025-10-21|title=Check out first photos from Nollywood and the Nigerian Military's first film collaboration|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/check-out-first-photos-from-nollywood-and-the-nigerian-militarys-first-film/5wd01sx|access-date=2021-04-06|website=Pulse Nigeria|language=en-US|archive-date=2021-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017210315/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/check-out-first-photos-from-nollywood-and-the-nigerian-militarys-first-film/5wd01sx|url-status=dead}}</ref> Nkhang fim na̱ ku neet ma̱ng A̱gba̱ndang ofit [[A̱khwot Á̱kwop Naijeriya|A̱khwot Á̱kwop]] di̱ á̱na̱nwuai sea̱ng nkha̱ng a̱za̱la̱ng sot X na̱ng á̱ ku ngyei Twitter a̱ni.<ref>{{Cite web|date=2020-03-10|title=Everything you need to know about Nollywood and Nigerian military's film collaboration|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/everything-you-need-to-know-about-nollywood-and-nigerian-militarys-film-collaboration/n48ejx7|access-date=2025-10-22|website=Pulse Nigeria|language=en-US}}</ref>
Á̱ ku tsa̱ nta̱m kwok ghwughwu-a̱guguut a̱ si̱ Eagle Wings ma̱ a̱tuk mam 25 [[Zwat Sweang]] 2020. Á̱ wot mam a̱ hwa̱ ku yet ma̱m byin a̱kwa̱k a̱son nta̱m jhyi fim hu hwa̱ na̱ng a̱ ngyei Paul Apel Papel a̱ni mi̱ng A̱gba̱ndang a̱kea̱ng [[Si̱tet Ka̱duna|Ka̱duna]]. Nta̱m fim na ku shyia̱ ya a̱son si̱ na̱t [[Zwat Nyaai]] 2020.<ref name=":0">{{Cite web|date=2021-03-09|title=Blockbuster film 'Eagle Wings' set to hit Nigerian cinemas|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/eagle-wings-blockbuster-film-set-to-hit-nigerian-cinemas/0bgmp64|access-date=2025-10-22|website=Pulse Nigeria|language=en-US}}</ref>
==Ghwut fim ji==
Fim wuni ku ghwut a̱tuk mam 25 Zwat Sweang 2021. Á̱ ku tyia̱ nji ma̱ng a̱gba̱nda̱ng a̱li siliman ma̱ a̱keang [[Abuja]]. Á̱wot a̱tuk mam 7 Zwat Tsat 2021 a̱ si̱ tyia̱ nji [[siliman]] ji shyia̱ [[Legwot]] a̱ni. A̱tuk mam 12 [[Zwat Tsat]] 2021 kya na̱ng fim wu ku ngwut ma̱ a̱byin ka̱ a̱mgba̱am.<ref>{{Cite web|date=2021-03-08|title=Nigeria's first-ever military movie 'Eagle Wings' premieres in Lagos|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/447680-nigerias-first-ever-military-movie-eagle-wings-premieres-in-lagos.html|access-date=2025-10-22|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-04|title=Eagle Wings movie premieres in Lagos!|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/eagle-wings-movie-premieres-in-lagos/8kw2zgl|access-date=2025-10-22|website=Pulse Nigeria|language=en-US|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423145953/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/eagle-wings-movie-premieres-in-lagos/8kw2zgl|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-02-26|title=Nolly wood and Nigerian military's film collaboration 'Eagles Wings' premieres in Abuja|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/eagles-wings-premieres-in-abuja/mhgn590|access-date=2025-10-22|website=Pulse Nigeria|language=en-US|archive-date=2021-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226195108/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/eagles-wings-premieres-in-abuja/mhgn590|url-status=dead}}</ref>
==A̱ya̠fang==
<references/>
[[Sa:A̱yaafim 2021]]
cwmr11rorezsds3nyrhx2ej3orxl1di
Ki̱risi̱tina Kokh
0
6980
53204
41466
2026-11-08T00:04:52Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53204
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ki̱risi̱tina Kokh/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ki̱risi̱tina Kokh/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ki̱risi̱tina Kokh/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ki̱risi̱tina Kokh/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ki̱risi̱tina Kokh/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ki̱risi̱tina Kokh/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ki̱risi̱tina Hamok Kokh''' ku '''Christina Hammock Koch'''<ref>{{cite web |title=NASA Astronaut Christina Koch |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/astronauts/christina-koch/ |website=[[NASA]]}}</ref> ({{IPAc-en|k|ʊ|k}} {{respell|KUUK}}; {{née}} '''Hammock'''; byin a̱tuk mam 29 Zwat Jhyiung 1979) yet a̱bwokntswam A̱merika wa ma̱ng a̱tyucyiet kyai tswazwa NASA tutu a̱lyia̱ 2013.<ref name="NASA">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/astronauts/2013astroclass.html|title=2013 Astronaut Class|url-status=dead|last1=Roberts|first1=Jason|website=NASA|access-date=Zwat A̱taa 19, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621011402/http://www.nasa.gov/astronauts/2013astroclass.html|archive-date=Zwat A̱taa 21, 2013|date=Zwat A̱ni̱nai 3, 2017}}</ref><ref name=astronauttraining>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-newest-astronauts-complete-training |title=NASA's Newest Astronauts Complete Training |date=Zwat A̱natat 9, 2015 |website=NASA |access-date=Zwat A̱natat 10, 2015 |archive-date=Zwat Nyaai 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404182851/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-newest-astronauts-complete-training/ |url-status=dead }}</ref> A̱ ku san di̱gi̱ri Bacelo si̱ Sayen mi̱ Bwokntswam La̱nta̱ri̱ki ma̱ng [[Fizik]] mbeang Masi̱ta a̱si Sayen mi̱ Bwokntswam La̱nta̱ri̱ki mi̱ Yunuvasi̱ti A̱byin Karolina A̱za (''North Carolina State University'').<ref name=nasabio /> A̱ bu si̱ mban fang hu ma̱nang gu nyia̱ ta̱m ma̱ng ''Goddard Space Flight Center'' meang. Kpa̱mkpaan ma̱ng yet a̱tyucyiet kyai tswazwa nggu hu, a̱ si̱ ta̱bat nyia̱ ta̱m ma̱ng ''National Oceanic and Atmospheric Administration'' nang a̱kwak a̱son tyanta̱m a̱ni a̱si̱ a̱byin Samowa A̱merika.<ref>{{cite news |title=NASA announces eight new astronauts, half are women |url=http://phys.org/news/2013-06-nasa-astronauts-women.html |newspaper=Phys.org |date=Zwat A̱taa 17, 2013|access-date=Zwat Swak 21, 2019}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
0ly7myr1nzg959msx1d6av45qf8kxlo
Si̱koti̱lan
0
7037
53210
42008
2026-11-08T00:18:39Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53210
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Si̱koti̱lan/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Si̱koti̱lan/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Si̱koti̱lan/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Si̱koti̱lan/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Si̱koti̱lan/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Si̱koti̱lan/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Country
|name = ''Si̱koti̱lan''<br><small>Scotland (Si̱kot)<br>Alba (Gelik Si̱koti̱kan)</small>
|flag = Flag of Scotland.svg
|caption = A̱kpangtyok a̱byin Si̱koti̱lan
|coa = Coat of arms of the United Kingdom in Scotland (2022).svg
|image = Scotland in the UK and Europe.svg
|capital = Edinburgh
|area = 80,231
|population = 5,546,900<ref name="census2022">{{Cite web |title=Quality Assurance report – Unrounded population estimates and ethnic group, national identity, language and religion topic data |website=Scotland's Census |date=21 Zwat Tswuon 2024 |url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-results/scotland-s-census-2022-quality-assurance-reports/quality-assurance-report-unrounded-population-estimates-and-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-topic-data/ |access-date=28 Zwat Tswuon 2024 |archive-date=28 Zwat Tswuon 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528160444/https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-results/scotland-s-census-2022-quality-assurance-reports/quality-assurance-report-unrounded-population-estimates-and-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-topic-data/ |url-status=dead }}</ref>
|year = 2024
}}
{{Databox}}
'''Si̱koti̱lan'''{{efn|[Si̱kot (a̱lyem)|Si̱kot]]: ''Scotland''; [[Gelik Si̱koti̱lan (a̱lyem)|Gelik Si̱koti̱lan]]: ''Alba''}} yet a̱byin kya ka̱ yet kap [[Muna̱pyia̱ A̱byintyok]] hu hwa. A̱byin ka byia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng a̱kpa a̱nyiung mami a̱yaakpa a̱tat a̱si̱ kyai a̱byin Muna̱pyia̱ A̱byintyok hu, ka̱ byia̱ kap fam a̱za a̱byin-sa̱khat [[A̱gba̱ndang Bi̱ri̱ti̱n]] ma̱ng kyang ku swak bibyin-sa̱khat 790 ku shyia̱ di̱ hyia̱k a̱ni, nang susot bibyin-sa̱khat Hebrides ji ma̱ng si̱ A̱babibyin-sa̱khat A̱za hu. Ma̱ a̱lyia̱ 2022, shi á̱niet a̱byin ka ku shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng milyon 5.4.<ref name="ONS Geography Guide">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/d1f39e20edb940d58307a54d6e1045cd/about |title=A Beginner's Guide to UK Geography (2023) |author=<!--A̱ tak bah--> |date=4 Zwat Sweang 2025 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=14 Zwat Tswuon 2025 }}</ref> A̱keangtung a̱byin kikya yet a̱keang Edinburgh, ma̱nang a̱keang Glasgow kya si̱ yet a̱gba̱ndang a̱keang wu a̱ swak ma̱ng shi kyai ma̱ng á̱niet hu a̱ni a̱mami a̱ka̱keang Si̱koti̱lan na. A̱byin Si̱koti̱lan byia̱ a̱gi̱gak a̱byin ma̱ng [[Nggi̱lan]] di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu a̱wot [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik]] wu si̱ ba̱ keang nka di̱ nfam a̱za ma̱ng jenshyung na, [[Kyai A̱sa̱khwot A̱za]] hu di̱ nfam a̱za-a̱tyin ma̱ng a̱tyin na, ma̱ng [[Kyai A̱sa̱khwot Ayiri̱t]] hu di̱ fam a̱tak. Á̱nietkpacam a̱byin ba, Malikpacam Si̱koti̱lan ka, ni̱ khai á̱niet 129 ba̱ yong da̱ a̱kwonu nfam 73.<ref>{{cite web |last1=SpatialData.gov.scot |first1=Scottish Government |title=Scottish Parliamentary Constituencies |url=https://www.data.gov.uk/dataset/e8eae7cf-3aa3-4d09-bfe8-3d5354bf0d63/scottish-parliamentary-constituencies#:~:text=Scottish%20Parliamentary%20Constituencies%20and%20Regions,electing%20an%20additional%20seven%20MSPs. |website=www.data.gov.uk |access-date=19 Zwat A̱natat 2025 |language=en |date=6 Zwat A̱taa 2024}}</ref> A̱gwomna̱ti Si̱koti̱lan bibya yet bwak nyian nkyang a̱gwomna̱ti muna̱pyia̱ hu, nang a̱son minisi̱ta wu, a̱nyan wa yet a̱kwak a̱son kabinet wu ma̱ng a̱tyu a̱ nwuat nka̱nda̱n a̱gwomna̱ti na a̱ bu yet a̱tyolyiat ma̱ng bibyin nta a̱ni.<ref>{{cite web |title=First Minister |url=https://www.gov.scot/about/who-runs-government/first-minister/#:~:text=As%20head%20of%20the%20Scottish,Scotland%20at%20home%20and%20overseas. |website=www.gov.scot |access-date=27 Zwat Sweang 2025 |language=en |archive-date=14 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190114233039/https://www.gov.scot/about/who-runs-government/first-minister/#:~:text=As%20head%20of%20the%20Scottish,Scotland%20at%20home%20and%20overseas. |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=What is the role of Scotland's First Minister? |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/z69y8p3#zsmktcw |website=BBC Bitesize |access-date=27 Zwat Sweang 2025 |archive-date=14 Zwat Jhyiung 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114140758/https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/z69y8p3#zsmktcw |url-status=live }}</ref> A̱byintyok Si̱koti̱lan ka ku ghwut a̱ yet a̱byin ka̱ yong a̱pyia̱ nka a̱ni mi̱ ndyia̱ 1000 ni̱nia. Á̱ si̱ sak swat sa̱t neet ma̱ mbwak a̱byin Nggi̱lan di̱n kap di̱n vak nyian kpa̱ndang ma̱ng a̱byin [[Fi̱ransa]]. Ma̱ a̱lyia̱ 1603, a̱gwam [[Yakubu VI]] si̱ nyeak cucuk [[A̱byintyok Nggi̱lan|Nggi̱lan]] ma̱ng [[A̱byintyok Ayiri̱lan|Ayiri̱lan]], a̱wot muna̱pyia̱ bibyintyok ntat si̱ kin tyia̱ a̱ja mat a̱tyonyiung. Ma̱ a̱tuk mam 1 Zwat Tswuon a̱lyia̱ 1707, bibyin Si̱koti̱lan ma̱ng Nggi̱lan si̱ ba̱ bai dundung ku si̱ bwuo A̱byintyok A̱gba̱ndang Bi̱ri̱ti̱n a̱fai ka,<ref name=Keay/><ref name=Mackie/> a̱wot Malikpacam Si̱koti̱lan si̱ ba̱ yet kap Malikpacam A̱gba̱ndang Bi̱ri̱ti̱n. Ma̱ a̱lyia̱ 1999, á̱ si̱ bu kpaat Malikpacam Si̱koti̱lan a̱ghyang, a̱wot ka̱ si̱ byia̱ cet tazwa a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱lyiat nkyang na na̱ byia̱ a̱ka̱ta ma̱ng mali a̱ni.<ref>{{Cite web |title=Devolution Settlement, Scotland |url=https://www.gov.uk/guidance/devolution-settlement-scotland |access-date=7 Zwat Tswuon 2017 |publisher=gov.uk |archive-date=9 Zwat Nyaai 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409023423/https://www.gov.uk/guidance/devolution-settlement-scotland |url-status=live }}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
{{Bibyin Yurop}}
[[Sa:Muna̱pyia̱ A̱byintyok]]
[[Sa:Bibyin Yurop]]
17qv8j7mefwxz91xrmvj1qq9vjtev1w
Hayiti
0
7138
53201
42003
2026-11-07T23:58:20Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53201
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Hayiti/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Hayiti/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Hayiti/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Hayiti/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Hayiti/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Hayiti/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Country
|name = ''Ga̱maá̱niet Hayiti''<br><small>Repiblik d Ayiti (Ki̱riyot Hayiti) <br>République d'Haïti (Fi̱ransa)</small>
|flag = Flag of Haiti.svg
|caption = A̱kpangtyok a̱byin Hayiti
|coa = Coat of arms of Haiti.svg
|image = Haiti (orthographic projection).svg
|capital = [[Port-au-Prince]]
|area = 27,700<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/summaries/#geography|title=Country Summary|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=1 Zwat A̱kubunyiung 2023|via=CIA.gov|archive-date=17 Zwat A̱ni̱nai 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817125957/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/summaries/#geography|url-status=dead}}</ref><ref name="UNHDR">{{Cite web |date=11 Zwat Tswuon 2025 |title=Human Development Report 2025 |url= https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/HTI|publisher=United Nations Development Programme}}</ref>
|population = 11,470,261<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Haiti|access-date=22 Zwat A̱taa 2023|year=2023}}</ref>
|year = 2023
}}
{{Databox}}
'''A̱bwom a̱byin''': ''La Dessalinienne''<br />"Dessaline ji"<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:Haiti National Anthem.ogg]]}}</div>
'''Hayiti''', ([[Fi̱ransa Hayiti|Fi̱ransa]]: {{lang|fr-HT|Haïti}}; {{lang|ht|Ayiti}} {{IPA|ht|ajiti|}}) á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka '''Ga̱maá̱niet Hayiti''' a̱ni,{{efn|{{lang|fr|République d'Haïti}}; {{lang|ht|Repiblik d Ayiti}}<ref>{{cite web|url=http://ufdc.ufl.edu/AA00000626/00001/5j|title=Konstitisyon Repiblik Ayiti 1987|publisher=Ufdc.ufl.edu|access-date=24 Zwat A̱natat 2013|archive-date=22 Zwat A̱kubunyiung 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030419/https://ufdc.ufl.edu/AA00000626/00001/5j|url-status=live}}</ref>}}{{efn|name=Hayti|1=The nation was officially founded as ''Hayti'' in its Declaration of Independence and early prints,<ref name="auto5">{{Cite web|url=http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C12756259|title=Catalogue description Haitian Declaration of Independence|date=1 Zwat Jhyiung 1804|via=National Archive of the UK|access-date=23 Zwat Tswuon 2020|archive-date=7 Zwat Sweang 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207090330/https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C12756259|url-status=live}}</ref><ref name="auto3">{{Cite web|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/dol/images/examples/haiti/0001.pdf|title=National Archives – Haiti|access-date=1 Zwat A̱kubunyiung 2023|archive-date=1 Zwat Jhyiung 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101215521/http://www.nationalarchives.gov.uk/dol/images/examples/haiti/0001.pdf|url-status=live}}</ref> constitutions,<ref name="auto2">[https://sema-kama.org/la-constitution-imperiale-du-20-mai-1805/ La Constitution Impériale du 20 mai 1805]{{Dead link|date=Zwat A̱natat 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> and imperial declarations.<ref name="auto4">{{Cite web|url=https://www.brown.edu/Facilities/John_Carter_Brown_Library/exhibitions/remember_haiti/rev_henri-christophe.php|title=Remember Haiti | Revolution | Royaume d'Hayti. Déclaration du roi.|website=brown.edu|access-date=23 Zwat Tswuon 2020|archive-date=7 Zwat Sweang 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207090322/https://www.brown.edu/Facilities/John_Carter_Brown_Library/exhibitions/remember_haiti/rev_henri-christophe.php|url-status=dead}}</ref> Published writings of 1802–1919 in the United States commonly used the name ''Hayti'' (e.g. ''The Blue Book of Hayti'' (1919), a book with official standing in Haiti). By 1873 ''Haiti'' was common among titles of US published books as well as in US congressional publications. In all of [[Frederick Douglass]]' publications after 1890, he used ''Haiti''. As late as 1949, the name ''Hayti'' continued to be used in books published in England (e.g. ''Hayti: 145 Years of Independence—The Bi-Centenary of Port-au-Prince'' published in London, England in 1949) but by 1950, usage in England had shifted to ''Haiti''.<ref name="auto1">{{cite web|url=http://faculty.webster.edu/corbetre/haiti-archive-new/msg17201.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309003250/http://faculty.webster.edu/corbetre/haiti-archive-new/msg17201.html|url-status=dead|archive-date=9 Zwat Tsat 2017|title=17201: Corbett: Hayti and Haiti in the English language|editor=Corbett, Bob|date=9 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2003|publisher=Webster University|access-date=8 Zwat Tsat 2017}}</ref>}} yet a̱byin kya mi̱ Karibi hu mi̱ sa̱khat-a̱byin [[Hisi̱panyola]] ji mi̱ [[Kyai A̱sa̱khwot Karibi]] ma̱ng [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik|A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik A̱za]] wu, di̱ fam a̱tyin a̱byin [[Kuba]] ma̱ng [[Ja̱ma̱ika]] mbeang fam a̱tak a̱byin Ba̱hamat hu. A̱byin ka kup fam jenshyung sa̱khat-a̱byin hu, nang ka̱ ka̱u ma̱ng a̱byin Ga̱maá̱niet Dominikan a̱ni.<ref name="Dardik">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=de9NDQAAQBAJ|title=Vascular Surgery: A Global Perspective|editor=Dardik, Alan|page=341|year=2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-33745-6|access-date=8 Zwat Tswuon 2017}}</ref><ref name="Current Affairs">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=5wBsDQAAQBAJ|title=Current Affairs November 2016 eBook|editor=Josh, Jagran|page=93|year=2016|access-date=8 Zwat Tswuon 2017}}</ref> Hayiti hwa yet a̱byin a̱tat ka̱ swak ma̱ng shi kyai a̱byin a̱ni mi̱ fam Karibi hu, a̱wot ku si̱ byia̱ shi á̱niet ku na bai kpa̱mkpaan ma̱ng á̱niet milyon 11.4, ku si̱ yet a̱byin Karibi ka ka̱ swak kuzang ka ma̱ng shi á̱niet.{{UN Population|ref}}<ref>{{Cite web |last=André |first=Vania |date=2024-06-16 |title=6 Fast facts about Haiti and the Caribbean you should know |url=https://haitiantimes.com/2024/06/16/6-fast-facts-about-haiti-and-the-caribbean-you-should-know/#:~:text=Haiti%20is%20the%20most%20populous,estimated%20population%20of%2011%20million. |access-date=2024-10-08 |website=The Haitian Times |language=en-US}}</ref> A̱cyian a̱byin ka ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak kuzang ma̱ng shi kikya yet a̱keang [[Port-au-Prince]].
==Lyuut-a̱tatak==
{{notelist|45em}}
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Bibyin Karibi}}
[[Sa:Hayiti|*]]
[[Sa:A̱merika A̱za]]
7xcik517mre3dyh4a00vg0pvrrjd4kl
Jhyan-Jhyak Desalin
0
7146
53203
41973
2026-11-08T00:01:29Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53203
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Jhyan-Jhyak Desalin/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Jhyan-Jhyak Desalin/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Jhyan-Jhyak Desalin/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Jhyan-Jhyak Desalin/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Jhyan-Jhyak Desalin/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Jhyan-Jhyak Desalin/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Jhyan-Jhyak Desalin''' ku '''Jean-Jacques Dessalines'''{{Efn|Á̱ ku byin ma̱ng a̱lyoot Jean-Jacques Duclos}} ({{IPA|fr|ʒɑ̃ ʒak dɛsalin}}; {{lang|ht|Jan-Jak Desalin}}; 20 Zwat A̱kubunyiung 1758 – 17 Zwat Swak 1806) wa ku yet A̱gwamshan ntsa a̱byin [[Hayiti]], a̱kwak a̱son [[Tyeizat Hayiti]] wu, mbeang a̱tyuba̱ngtyok ntsa a̱sa̱t Hayiti a̱tafa kpa̱mcám-a̱byin a̱lyia̱ 1805 ka. Di̱ ntsa hu a̱ ku yet gwomna-jenera, a̱wot ku si̱ labeang bah á̱ si̱ kup Desalin tyok yet A̱gwamshan Hayiti ma̱ng a̱lyoot-tyok ka '''Jhyak I''' ku '''Jacques I''' (1804–1806) mbwak a̱yaajenera a̱khwot á̱kwop Tyeizat Hayiti ba a̱wot a̱ si̱ ba̱ng tyok hu mi̱ cuk a̱ja si̱ tat jen hyaai nggu ji ma̱ a̱lyia̱ 1806.<ref name="auto">{{cite web
|url=http://ufdcimages.uflib.ufl.edu/AA/00/01/30/97/00002/GPCH_1804_11_22.pdf
|title=Gazette Politique et Commerciale D'Haïti
|publisher=P. Roux, Imprimeur de L’Empreur
|access-date=12 Zwat Swak 2017
|archive-date=12 Zwat Swak 2017
|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012203000/http://ufdcimages.uflib.ufl.edu/AA/00/01/30/97/00002/GPCH_1804_11_22.pdf
|url-status=dead
}}</ref> Nggu wa ku kwak a̱son di̱ tyeizat di̱ tyok A̱fi̱ransa hu tazwa [[Saint-Domingue]], a̱wot a̱ sii du yet a̱tyujhyi hyaai á̱kum á̱nietswat A̱fi̱ransa ka ka̱ yet A̱shong a̱ni ma̱ a̱lyia̱ 1804 ma̱ a̱byin ka ka̱ sii shyia̱ sa̱t ka a̱ni.<ref name=":1">{{cite journal |last1=Girard |first1=Philippe R. |title=Caribbean genocide: racial war in Haiti, 1802–4 |journal=Patterns of Prejudice |date=June 2005 |volume=39 |issue=2 |pages=138–161 |doi=10.1080/00313220500106196 |quote=The Haitian genocide and its historical counterparts [...] The 1804 Haitian genocide }}</ref> Dundung ma̱ng [[Toussaint Louverture]], á̱ ku yei nggu a̱tyonyiung ma̱ a̱yaatyia̱ a̱byin Hayiti ba.<ref>{{cite book |last1=Mocombe |first1=Paul C. |title=Identity and Ideology in Haiti |date=2018 |doi=10.4324/9780429507502 |isbn=978-0-429-50750-2 }}{{pn|date=Zwat Swak 2025}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lamrani |first1=Salim |title=Toussaint Louverture, In the Name of Dignity. A Look at the Trajectory of the Precursor of Independence of Haiti |journal=Études caribéennes |date=30 Zwat Nyaai 2021 |issue=48 |doi=10.4000/etudescaribeennes.22675 |doi-access=free}}</ref> A̱tafa tyok Desalin hu, Hayiti si̱ yet a̱byin ntsa ka mi̱ bibyin A̱merika hu ka̱ na nvwuong [[khwo]] a̱mgba̱m di̱ndi̱ng a̱ni.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Hayiti]]
[[Sa:Byin 1758]]
[[Sa:Kukwi 1806]]
op4sfraa3fw44klx9c3cl9kdbrx434u
Mbyin
0
7278
53208
42846
2026-11-08T00:09:01Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53208
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Mbyin/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Mbyin/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Mbyin/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Mbyin/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Mbyin/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Mbyin/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[File:Stagnogley.JPG|thumb|upright=1.25|A̱sa̱khwot a̱tai a̱byin]]
'''Mbyin''' ''na'', yet a̱kyiai nkwom ma̱ng a̱kunkwom nkyangswuan ma̱ a̱di̱di̱t wa ma̱ng a̱yaaminerat, gat, [[a̱sa̱khwot]], mbeang nkyangswuan na̱ nyian ta̱m dundung mat na̱ li̱n-a̱ma swuan nkyangtang-a̱byin ma̱ng a̱cyuang nkyangswuan ma̱ a̱byin. Á̱ghyang a̱lyiat-wa̱i sayen ni̱ khap [[a̱lyuk]] ma̱ng mbyin di̱n vak wa̱i swanga̱lyiat a̱lyuk ji nang mbyin na̱ seang a̱ni.
[[File:EAgronom 4okt2023 L-1120.jpg|thumb|upright|Kyang mai ma̱ng nyian mbyin sovee]]
Mbyin byia̱ mkpa̱m á̱kpa̱u a̱yaaminerat ma̱ng nkyangswuan nia, mbeang fam a̱pomporom-a̱byin a̱ni ku ba̱ng gat/wun ma̱ng a̱sa̱khwot bi̱ri̱ng ma̱ng nkyang na na̱ byii̱k a̱mami a̱ni na̱ yet a̱kunkwom nkyangswuan ma̱ng nkyang na̱ nwai yet sí̱ nkyangswuan a̱ni, mi̱ lili molekyut a̱ni.<ref>{{cite book |last1=Voroney |first1=R. Paul |title=Soil microbiology, ecology and biochemistry |last2=Heck |first2=Richard J. |year=2015 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-415955-6 |editor-last=Paul |editor-first=Eldor A. |edition=4 |location=Amsterdam, the Netherlands |pages=15–39 |chapter=The soil habitat |doi=10.1016/B978-0-12-415955-6.00002-5 |access-date=12 November 2025 |chapter-url=https://fr.1lib.sk/book/67708166/606823/soil-microbiology-ecology-and-biochemistry-the-soil-habitat.html |archive-date=12 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250412191456/https://fr.1lib.sk/book/67708166/606823/soil-microbiology-ecology-and-biochemistry-the-soil-habitat.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Taylor |first1=Sterling A. |url=https://archive.org/details/physicaledapholo0000tayl |title=Physical edaphology: the physics of irrigated and nonirrigated soils |last2=Ashcroft |first2=Gaylen L. |year=1972 |publisher=[[W. H. Freeman and Company|W.H. Freeman]] |isbn=978-0-7167-0818-6 |location=San Francisco, California |access-date=12 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2025 }}</ref> Ma̱ a̱ca̱caat, mbyin yet a̱kyiai yet a̱tat wa nang á̱kpa̱u-nkyang, nkyang a̱sa̱khwot, ma̱ng ngwun/gat.<ref>{{cite book |last=McCarthy |first=David F. |url=https://fr.1lib.sk/book/3555343/8f031e/essentials-of-soil-mechanics-and-foundations-basic-geotechnics.html |title=Essentials of soil mechanics and foundations: basic geotechnics |year=2014 |publisher=Pearson |isbn=978-1-292-03939-8 |edition=7 |location=London, Muna̱pyia̱ A̱byintyok |access-date=12 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2025 |archive-date=16 Zwat Swak 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016144604/https://fr.b-ok.cc/book/3555343/0f8f97 |url-status=dead }}</ref> Mbyin neet mi̱ a̱meang nkyang ma̱ a̱di̱di̱t nia da̱ a̱swap njen nang: lili a̱vwuo hu, lili a̱byin hu (ban, swat, ma̱ng corop a̱vwuo ka), nkyangswuan, ma̱ng a̱tsak nkyang a̱byin wu.<ref name="Gilluly1975">{{cite book |last1=Gilluly |first1=James |url=https://archive.org/details/principlesofgeol0000gill |title=Principles of geology |last2=Waters |first2=Aaron Clement |last3=Woodford |first3=Alfred Oswald |year=1975 |publisher=[[W. H. Freeman and Company|W.H. Freeman]] |isbn=978-0-7167-0269-6 |edition=4th |location=San Francisco, California |author-link1=James Gilluly |access-date=12 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2025 }}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Swanta]]
047d4fsjpva1tcbac4tz8gk7dvir09w
Patience Ozokwor
0
8060
53209
52700
2026-11-08T00:12:48Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53209
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Patience OzokworCa̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Patience Ozokwor/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Patience Ozokwor/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Patience Ozokwor/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Patience Ozokwor/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Patience Ozokwor/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{short description|Nigerian actress (born 1958)}}
{{Use dmy dates|date=October 2014}}
{{Use Nigerian English|date=August 2022}}
{{Infobox person
| alyoot = Patience Ozokwor
| image =
| caption = Ozokwor in 2026
| fang = [[Institute of Management and Technology, Enugu]]
| tam = Actress, musician
| a̱vwuo byin = [[Ngwo]], Enugu, Nigeria
| a̱tuk byin = {{Birth date and age|1958|09|14|df=yes}}
| years_active = 1999–present
| mman
= 10
| website = {{URL|http://patienceozokwo.com/}}
| other_names = Mama G,<ref name="Daily Trust 2023">{{Cite news | title=You don't need Abuja or Lagos to become a star – Patience Ozokwor |newspaper=[[Daily Trust]]| date=2023-02-08 | url=https://dailytrust.com/you-dont-need-abuja-or-lagos-to-become-a-star-patience-ozokwor/ | access-date=2023-06-02 | archive-date=2 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230602034122/https://dailytrust.com/you-dont-need-abuja-or-lagos-to-become-a-star-patience-ozokwor/ | url-status=live }}</ref> G for general<ref name="Peoples Gazette 2023">{{Cite news | title=I can't leave my marriage because of infidelity: Patience Ozokwor |newspaper=[[Peoples Gazette]]| date=2023-01-25 | url=https://gazettengr.com/i-cant-leave-my-marriage-because-of-infidelity-patience-ozokwor/ |location=Abuja, Nigeria| access-date=2023-06-02}}</ref>
}}
'''Patience Ozokwor''' {{IPAc-en|audio=Ig-Patience Ozokwo.ogg}} (byin a̱tuk 14 zwat akubunyiung ma̱ lyia 1958), a̱ lyian ggu ma̱ng alyoot Mama G, a yet tyu maat naijeriya wa, atyu bubom,ma̱ng a̱tyu nyian a̱ya fim .A̱ kyiak nggu na̱ng a̱tyubishyi a̱ swak di̱ tityak ma̱ng nwuan nggu di̱ sot zi̱ya Nollywood. A̱ ku lyien nggu bat mad a̱katuk kyang na̱ng ggu nyian ani,a̱niet byi ntyiok na̱ng zwa,mā̇ng aniet adawa ma ghyiang, masama̱ng a̱katuk a̱yang, a̱nyia̱ng, ma̱ng a̱byiak nang a̱ fwuong a̱wuod ggu ani and formidable matriarchs. <ref name=":0">{{Cite news |date=2021-01-24 |title=What Pastor Okotie, Patience Ozokwor, others have in common |url=https://punchng.com/what-pastor-okotie-patience-ozokwor-others-have-in-common/ |access-date=2022-08-06 |newspaper=[[The Punch]]|language=en-US |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806230043/https://punchng.com/what-pastor-okotie-patience-ozokwor-others-have-in-common/ |url-status=live }}</ref> She won [[Africa Movie Academy Awards]]'s [[Africa Movie Academy Award for Best Actress in a Supporting Role|Best Supporting Actress]] in 2012 and 2013.<ref>{{Cite news | url=http://www.vanguardngr.com/2013/06/when-patience-ozokwor-stormed-london-for-sons-wedding/ |location=Lagos, Nigeria| title=When Patience Ozokwor stormed London for son's wedding | accessdate=8 August 2014 | archive-date=10 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201110111619/https://www.vanguardngr.com/2013/06/when-patience-ozokwor-stormed-london-for-sons-wedding/ | url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref><ref>{{cite web | url=http://pulse.ng/movies/interview-i-miss-my-husbands-love-and-companion-patience-ozokwor-id2752186.html | title='I Miss My Husband's Love And Companion' Patience Ozokwor | publisher=pulse.ng | access-date=8 August 2014 | archive-date=2 August 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170802171452/http://www.pulse.ng/movies/interview-i-miss-my-husbands-love-and-companion-patience-ozokwor-id2752186.html | url-status=dead }}</ref> In 2014, Ozokwor was among the top 100 Nigerians honoured by the government to celebrate the amalgamation of the northern and southern protectorates for their contributions to the nation's cultural life.<ref>{{Cite news | url=http://www.vanguardngr.com/2014/03/jonathan-decorates-obasanjo-buhari-ibb-others-centenary-awards/ |location=Lagos, Nigeria| title=Jonathan decorates Obasanjo, Buhari, IBB, others with centenary awards | accessdate=7 October 2014 | archive-date=7 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191107011145/https://www.vanguardngr.com/2014/03/jonathan-decorates-obasanjo-buhari-ibb-others-centenary-awards/ | url-status=live |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>
On 20 May 2023, she received the Merit Award at the [[2023 Africa Magic Viewers' Choice Awards]].<ref name="Kareem 2023">{{Cite news | last=Kareem | first=Itunu Azeez | title=AMVCA: Patience Ozokwor Wins Industry Merit Award | newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]] | date=2023-05-20 | url=https://editor.guardian.ng/life/amvca-patience-ozokwor-wins-industry-merit-award/ | location=Lagos, Nigeria | access-date=2023-05-21 | archive-date=21 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230521071232/https://editor.guardian.ng/life/amvca-patience-ozokwor-wins-industry-merit-award/ | url-status=dead }}</ref><ref name="Alabi 2023">{{Cite news | last=Alabi | first=Tope | title=AMVCA 2023: Full list of winners |newspaper=[[The Punch]]| date=2023-05-21 | url=https://punchng.com/amvca-2023-full-list-of-winners/ | access-date=2023-05-21 | archive-date=21 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230521105603/https://punchng.com/amvca-2023-full-list-of-winners/ | url-status=live }}</ref>
==A̱ya̱fang==
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
cybyq68fxnwj3z820ntc99mhoi7fwnl
Hilda Dokubo
0
8086
53202
52701
2026-11-07T23:58:34Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53202
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Hilda Dokubo/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Hilda Dokubo/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Hilda Dokubo/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Hilda Dokubo/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Hilda Dokubo/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Hilda Dokubo/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Hilda Dokubo''' yet a̱tyu nyia̱ fim a [[Naijeriya]],<ref>{{Cite news |date=2015-11-02 |title=Actress wins 10th international award as best female performer |language=en-US |newspaper=[[Pulse Nigeria]] |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/hilda-dokubo-actress-wins-10th-international-award-as-best-female-performer/sw7q5dw |url-status=dead |access-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728072113/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/hilda-dokubo-actress-wins-10th-international-award-as-best-female-performer/sw7q5dw |archive-date=2021-07-28}}</ref><ref>{{Cite news |last=Quasim |first=Adedamola |date=2022-08-01 |title=Nollywood stars Hilda Dokubo, Lizzy Gold react as colleagues' abductors demand $100,000 |language=en |newspaper=[[Daily Trust]] |url=https://dailytrust.com/nollywood-stars-hilda-dokubo-lizzy-gold-react-as-colleagues-abductors-demand-100000 |url-status=live |access-date=2022-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802021931/https://dailytrust.com/nollywood-stars-hilda-dokubo-lizzy-gold-react-as-colleagues-abductors-demand-100000 |archive-date=2022-08-02}}</ref> a̱tyu-lyuut, a̱tyu cyiet ma̱ swat nyinyang, ma̱ng a̱tyu kwai-nfwuo a̱niet a̱ nyan wa ku nyia̱ ta̱m nang a̱tan a̱tyu gba ma̱ nta̱m nfing da̱nian [[Peter Odili]], Gwomna a̱ kan swak a̱si A̱byin Rivat.<ref>{{cite news |date=9 April 2016 |title=Hilda Dokubo stages come back to screen |newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]] |location=Lagos, Nigeria |url=http://sunnewsonline.com/hilda-dokubo-stages-come-back-to-screen/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701143511/http://sunnewsonline.com/hilda-dokubo-stages-come-back-to-screen/ |archive-date=1 July 2016 |accessdate=2 June 2016}}</ref><ref>{{cite news |last=Uwandu |first=Elizabeth |date=7 May 2015 |title=I set pace for entertainers to hold political office – Hilda Dokubo |newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]] |location=Lagos, Nigeria |url=http://www.vanguardngr.com/2015/05/i-set-pace-for-entertainers-to-hold-political-office-hilda-dokubo/ |accessdate=2 June 2016}}</ref> Nggu wa yet a̱kwaka̱son a̱si [[Labour Party (Nigeria)|Labour Party]] manini mi̱ A̱byin Rivat a̱wot a̱lyiat shyia̱ di̱ jhyam nyia̱ a̱ ya fwun nggu ma̱ a̱wat ka ma̱nang gu tsa nang ''<nowiki>''seang a̱di̱dam''</nowiki> a̱ni.''<ref>{{Cite web |title=Rivers State Labour Party chair Hilda Dokubo denies suspension claims |url=https://www.nigeriainfo.fm/port-harcourt/news/hardfactsph/rivers-state-labour-party-chair-hilda-dokubo-denies-suspension-claims/ |access-date=2025-10-15 |website=Nigeria Info, Let's Talk! |language=en}}</ref> Mi̱ ya a̱son ghyang, Asari-Toru wu sot a̱gwomna̱ti sa a̱mali a̱si Labour Party mi̱ A̱byin Rivat si̱ cong ma̱ng a̱lyiat njhyang a̱wot á̱ si̱ tyat fwun hu si̱ Hilda Dokubo, shei nyia̱ a̱ byia̱ sang a̱won mi̱ tyok nggu wu.<ref>{{Cite web |last=Chioma |first=Unini |date=2024-07-19 |title=Rivers Labour Party Refutes Suspension Claims Against State Chairman Hilda Dokubo, Declares Issuers 'Non-Members |url=https://thenigerialawyer.com/rivers-labour-party-refutes-suspension-claims-against-state-chairman-hilda-dokubo-declares-issuers-non-members/ |access-date=2025-10-15 |website=TheNigeriaLawyer |language=en}}</ref>
== A̱yafang ==
{{Reflist}}
{{Commons category}}
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
5dzlovvntkiddnj1kkkv2qbp58pkluv
Hadiza Shagari
0
8120
53200
52658
2026-11-07T23:57:11Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53200
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Hadiza Shagari/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Hadiza Shagari/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Hadiza Shagari/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Hadiza Shagari/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Hadiza Shagari/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Hadiza Shagari/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Hadiza Dawaiya Shagari''', nang a̱ bu lyen dyo ma̱ng '''Hadiza Shehu Shagari''' a̱ni (1940/41 – 12 Zwat A̱ni̱nai 2021) ku yet a̱tyu Naijeriya wa nang a̱ lyen kpa̱sai a̱ni, a̱khukhwop A̱kywa A̱byik ma̱ a̱byin Naijeriya neet ma̱ a̱lyia̱ 1979 si̱nat 1983, a̱byik A̱tyokhu Shehu Shagari wa gu yet.<ref>{{Cite book |last=Shagari |first=Shehu Usman Aliyu |title=Shehu Shagari : beckoned to serve : an autobiography |date=2001 |publisher=Heinemann Educational Books (Nigeria) |isbn=978-129-932-0 |location=Ibadan |oclc=50042754}}</ref>
Together with Shehu Shagari's other two wives, Hadiza Shagari served as First Lady of Nigeria when her husband assumed the [[President of Nigeria|presidency]] from 1 October 1979 to 31 December 1983.<ref name=pn>{{cite news |first= |last= |title=Former Nigerian First Lady dies of COVID-19 in Abuja |url=https://politicsnigeria.com/hadiza-shagari-is-dead/ |date=2021-08-12 |access-date=2021-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812170811/https://politicsnigeria.com/hadiza-shagari-is-dead/ |archive-date=2021-08-12 |url-status=dead |newspaper=[[Politics Nigeria]]}}</ref><ref name="bbc" />
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
tknqjv5vssydxesihjv4jagfn210h6l
Abiodun Olujimi
0
8163
53192
52554
2026-11-07T23:39:22Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53192
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Abiodun Olujimi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Abiodun Olujimi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Abiodun Olujimi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Abiodun Olujimi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Abiodun Olujimi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Abiodun Olujimi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Abiodun Christine Olujimi''' (byin a̱tuk 25 Zwat swak ma̱ng sweang 1958) yet a̱tyu kwai nfwuo a̱niet wa ma̱ a̱byinwa,<ref name=ITT>{{cite news|last1=IT & Telecom|first1=Digest|title=Senator Abiodun Olujimi Is Diligent|url=http://www.ittelecomdigest.com/senator-abiodun-olujimi-is-diligent/|access-date=8 March 2018|publisher=IT & Telecom Digest|date=2 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117014906/http://ittelecomdigest.com/senator-abiodun-olujimi-is-diligent/|archive-date=17 November 2019|url-status=dead}}</ref> a̱ ku nyia̱ ta̱m yet seneto (Ekiti South senatorial district) neet ma̱ a̱lyia̱ 2015 ba̱ng si̱ nat 2023<ref>{{Cite news |title=Ekiti PDP Primary: Senator Olujimi steps down - The Nation Newspaper |url=https://thenationonlineng.net/ekiti-pdp-primary-senator-olujimi-steps-down/amp/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-03-18 |newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]}}</ref> a̱wot a̱ ku bang cuk yet (minority leader) mi̱ [[Senate of Nigeria|Nigerian Senate]].<ref>{{cite web|last1=Republic of Nigeria|first1=National Assembly|title=Sen. BIODUN CHRISTINE OLUJIMI Ekiti South|url=http://www.nassnig.org/mp/profile/776|website=The National Assembly|access-date=8 March 2018|archive-date=10 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310140040/http://www.nassnig.org/mp/profile/776|url-status=dead}}</ref> A̱ bu ku yet board member mi̱ [[Nigerian Communications Commission]].<ref name=ITT /> A̱ sii ba̱ yet [[Deputy Governor of Ekiti State|deputy governor of Ekiti State]] lyilyim kyiak neet mi̱ Zwat swak ma̱ng sweang 2005 ba̱ng si̱nat jen nang a̱ni ncyok nggu ma̱ng cet a̱ni mi̱ Zwat swak 2006.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
7yj3zzm6wugvplnkrns3464amrc64g0
Binta Masi Garba
0
8190
53197
53093
2026-11-07T23:47:41Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
53197
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Binta Masi Garba/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Binta Masi Garba/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Binta Masi Garba/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Binta Masi Garba/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Binta Masi Garba/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Binta Masi Garba/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Binta Masi Garba''' {{Audio|Binta_Masi_Garba.ogg|fa̱k}} (byin a̱tuk 17 Zwat nyaai 1967) yet a̱tyu kwai nfwuo a̱nieyt a̱byin Naijeriya wa, nggwon a̱bwuang, a̱tyu byia̱ shok, a̱nwuat a̱nyuk<ref name="futes.edu.ng">{{Cite web |title=Pro-Chancellor {{!}} Federal University of Technology and Environmental Sciences {{!}} Federal University of Technology and Environmental Sciences |url=https://futes.edu.ng/officials/pro-chancellor |access-date=2026-03-31 |website=futes.edu.ng}}</ref> and administrator who has represented Adamawa North Senatorial District in the [[Senate of Nigeria]] since 2015. She served as Chairperson of the [[Adamawa State]] chapter of the [[All Progressives Congress]], becoming the first woman to chair the state chapter of a registered major political party in [[Nigeria]].<ref>{{Cite news|last=Muhammad|first=Muhammad K.|date=2009-06-13|title=My father was IBB's driver —Hon. Binta Masi Garba|url=https://dailytrust.com/my-father-was-ibbs-driver-hon-binta-masi-garba|access-date=2020-10-07|newspaper=[[Daily Trust]]|language=en}}</ref><ref name="futes.edu.ng"/>
Binta served three terms in the [[Nigerian House of Representatives|House of Representatives]] from 1999 to 2011.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.nassnig.org/nass2/portfolio/profile.php?id=Hon.Binta.Garba|title=National Assembly - Federal Republic of Nigeria|first=Nigerian National|last=Assembly|website=www.nassnig.org|accessdate=9 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909233255/http://www.nassnig.org/nass2/portfolio/profile.php?id=Hon.Binta.Garba|archive-date=9 September 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.dailytrust.com.ng/sunday/index.php/politics/17040-binta-masi-garba-the-story-of-first-female-party-chairperson-in-nigeria |title=Binta Masi Garba: The story of first female party chairperson |date=2014-05-25 |accessdate=2017-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402101838/http://www.dailytrust.com.ng/sunday/index.php/politics/17040-binta-masi-garba-the-story-of-first-female-party-chairperson-in-nigeria |archive-date=2 April 2015 |url-status=dead |newspaper=[[Daily Trust]]}}</ref> She is the first politician to represent two different Federal constituencies of two different states: (1999-2007, Kaduna South, Kaduna State and 2007-2011, Madagali/Michika, Adamawa State),<ref name="futes.edu.ng"/> Binta was the only female delegate from Adamawa State to the National Conference in 2014.<ref name="futes.edu.ng"/> She was elected as the first Vice President of Commonwealth Women Parliamentarians (CWP) under [[Commonwealth Parliamentary Association]] (CPA) in [[Cameroon]]. She is the only female Senator-Elect in all the 19 [[Northern Nigeria|Northern States]] of Nigeria in [[Nigerian general election, 2015|2015 elections]]. She was also, the only female delegate from Adamawa State to the National Conference in Abuja.
=Ya̱fang=
{{reflist}}
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
7itnpw1m1mz8vasrf63gmpmgdsv9vsc