Wikipedia
kiwiki
https://ki.wikipedia.org/wiki/Main_Page
MediaWiki 1.47.0-wmf.11
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ngĩma
0
6611
23984
23011
2026-07-18T14:45:28Z
Sinatrasona
5365
23984
wikitext
text/x-wiki
{{Paraphyletic group|name=Monkeys|fossil_range={{Geological range|Late Eocene | Present|ref=<ref>{{cite web |url=http://alltheworldsprimates.org/john_fleagle_public.aspx |title=Primate evolution |last1=Fleagle |first1=J. |last2=Gilbert |first2=C. |website=All the World's Primates |editor-last1=Rowe |editor-first1=N. |editor-last2=Myers |editor-first2=M. |publisher=Primate Conservation, Inc. |access-date=18 December 2014}}</ref>}}|image=Bonnet_macaque_(Macaca_radiata)_Photograph_By_Shantanu_Kuveskar.jpg|image_caption=[[Bonnet macaque]] (''Macaca radiata'')|image2=File:BrownSpiderMonkey (edit2).jpg|image2_caption=[[Brown spider monkey]] (''Ateles hybridus'')|auto=yes|parent=Simiiformes|authority={{efn|name=Monkey_vs_Ape|When [[Carl Linnaeus]] defined the [[genus]] ''Simia'' in the [[10th edition of Systema Naturae|10th edition of ''Systema Naturae'']], it included all non-human monkeys and apes ([[simian]]s).{{Sfn|Groves|2008|pp=92–93}} Although "monkey" was never a taxonomic name, and is instead a [[vernacular name]] for a paraphyletic group, its members fall under the infraorder Simiiformes.}}<!-- [[Ernst Haeckel|Haeckel]], 1866 -->|includes=:[[Platyrrhini]]
:[[Cercopithecidae]]
:†[[Parapithecidae]]
:†[[Proteopithecidae]]
:†[[Oligopithecidae]]
:†[[Amphipithecidae]]
:†[[Eosimiidae]]
:†[[Propliopithecoidea]]
:†[[Pliopithecoidea]]|excludes=:[[Hominoidea]]}}
[[File:Monkeys 3rd eye.jpg|thumb|Ngĩma na kana kayo]]
'''Ngĩma''' (ĩrĩa ĩtagwo ''''''iraĩ'''''<nowiki/>' na rũthiomi rwa [[Rũthiomi|Kĩmerũ]]) nĩ rĩa ũkarana rĩroota [[nyamű]] ihana [[Mũndũ]] kana nũgũ no nĩ irĩ mũting'oe.
[[File:Portrait_of_a_father.jpg|thumb]]
== Ndũgũ na andũ ==
[[File:Please_do_not_feed_monkeys_Koh_Chang.jpg|thumb|Kĩbaũ kĩa <nowiki>''ndũkanatuge ngĩma irio''</nowiki> kũu Ko Chang, bũrũri wa [[Thailand|Thai]].]]
[[File:"Monkey's_food_is_Available_here"_store_in_Swyambhunath,_Bagmati,_Nepal.jpg|thumb|[[Thoko ya Mũtumba|Ndũnyũ]] ya irio cia ngĩma; Swyambhunath, Bagmati, Nepal ]]
Mĩhĩrĩga mĩingĩ ya ngĩma nĩ igagwo ta nyamũ cia rimũtha, ingĩ ta nyamũ cia ũthuthuria wa [[Ngoingũa (Thayathi)|Thayathi]] kana ng'endo cia nyuranyura.
O ho nĩ cĩhũthaga mĩhaũ-inĩ ya ũkenia na ũgendi ona ginya gũteithia andũ mena mawathe.
Icigo-inĩ ingĩ ngĩma nĩ gĩtango kĩrananga mĩrĩo na mĩhang'o ĩngĩ ya andũ.
bap85ws4toz8v0r8eb85xnf3z3kttxz
Kĩwĩtharĩ (mbũgĩ)
0
7166
23979
2026-07-18T12:41:58Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364640035|Schizophrenia]]"
23979
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox infobox-has-images-with-white-backgrounds"
! colspan="2" class="infobox-above" style="background:#ccc; color:inherit;" |Mũrimũ wa gũkua nĩ mũndũ
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Cloth_embroidered_by_a_schizophrenia_sufferer.jpg|alt=Embroidery art with nonlinear text sewn into it with multiple colors of thread|frameless]]
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Wokia|Mũcoro]] ũrĩa ũkũĩkaine gũkorwo ũcoretwo nĩ mũndũ ũrĩ na mũrimũ wa kĩwĩtharĩ
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Ũtaamũko
| class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist">
* kĩ-wĩ-tha-rĩ
</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Ũkuruhani
| class="infobox-data" |Ũrigitani wa [[mbũgĩ]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Mabuĩnĩkĩ
| class="infobox-data" |[[ngarariga]], [[Rĩciria|meciria]] kana [[Kĩanu|mĩtugo]] ĩtarĩ mĩkinyanĩru.
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Mathĩna
| class="infobox-data" |[[Ruuo|Kwĩguraria]] kana kũguraria [[Ndwang'ang'a|angĩ]], kũgaacĩra mĩrimũ ya ngoro, kwĩyũraga, mĩrimũ ya mĩthaiga ya kũramata [[Mangandĩ|kĩmangandĩ]] gĩkĩ.
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Kĩambĩrĩria kĩa ndwari
| class="infobox-data" |Mĩaka 16 nginya 30<ref name="NIH2022" />
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Thing'a
| class="infobox-data" |Ndũrũ <ref name="NIH2022" />
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Maũndũ marĩa matũmaga
| class="infobox-data" |Maũndũ ma mũthiũrũrũko na ma kĩĩmũndũ na ma kĩĩmwĩrĩ
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Maũndũ marĩa matũmaga mũndũ agĩe na ũgwati
| class="infobox-data" |Ũhoro wa famĩlĩ, kũhũthĩra mbũri ihinda rĩa ũkũrũ wa mĩaka mĩnini, psychosis ĩhutanĩtie na indo cia gũthũkia mwĩrĩ, mathĩna ma ihinda rĩa nda, mathĩna ma mwana, gũciarũo kana kũrera taũni-inĩ <ref name="Lancet2016" />
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Njĩra ya gũtuĩria
| class="infobox-data" |Kũringana na mĩtugo ĩrĩa ĩroretwo, maũndũ marĩa marekĩka, na riboti cia andũ arĩa angĩ marĩ na ũmenyo na mũndũ ũcio
|-
! class="infobox-label" scope="row" |
| class="infobox-data" |
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Ũtongoria
| class="infobox-data" |Ũtaaro, ũmenyeru wa maũndũ ma ũtũũro<ref name="WHO2022">{{cite web|title=Schizophrenia Fact sheet|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia|publisher=[[World Health Organization]]|date=10 January 2022|access-date=23 August 2022|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327174732/https://www.who.int/mental_health/management/schizophrenia/en/|url-status=live}}</ref><ref name="Lancet2016" />
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Mĩthaiga
| class="infobox-data" |Mĩũrambũgĩ
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Ũhoro wa Kũgĩa na Mũtaratara
| class="infobox-data" |Mĩaka 20-28 mĩnyihanyihu
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Gũthegea
| class="infobox-data" |~ 0.32% (1 harĩ 300) ya andũ a [[thĩ]]<nowiki/>nĩ mahutirio
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[Gĩkuũ|Ikuũ]]
| class="infobox-data" |~17,000 (2015)
|}
'''Kĩwĩtharĩ''' nĩ wonje wa [[Mbũgĩ|kĩmbũgĩ]] ĩrĩ na conu cia [[mbũgũigũ]] cia [[ngarariga]] cia mĩgambo na [[Buracimbo (thinema)|buracimbo]], meciria na mĩtugo ĩtarĩ kĩharĩro na kĩthithi kĩaganu.
1nyab08ymu4732u1cy8g0gnl1k9f93x
Thamindari
0
7167
23980
2026-07-18T13:19:53Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363418267|Landlord]]"
23980
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kenyan President William Ruto Addresses 77th UNGA.webm|thumb|[[Mwako|Mwaki]] wĩ gatũ [[William Ruto]] akĩheana [[Ngerenwa|ndũmĩrĩri]] kũrĩ [[Ũrũmwe wa Mabũrũri (UN)]]]]
''''''Thamindari'''''' nĩ mwene indo ta [[Mwako|mĩako]], [[Nyũmba cia Ndoro|nyũmba cia ndoro]], [[kĩamo (mburoti)]], mĩgũnda iria ikomborithagio nĩ maiginda kana mũkombori (ona kana '''rĩotwari''<nowiki/>' ciira-inĩ wa mĩgũnda). Kaingĩ thamindari makoragwo rungu rwa [[Ũitang'a|Itang'a]].
er1kmftf6bo15lb0x9p4sgr4ydsr1jz
Mbagathi
0
7168
23981
2026-07-18T13:39:28Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358832695|Pivot]]"
23981
wikitext
text/x-wiki
no ĩhũthĩre kiugo 'mbagathi' ũ:
* '''Mbagathi''', ndurumo kana kĩhumo gĩa gũcũga thĩĩ-inĩ wa mũtaratara wa karaaũ
* [[File:支点 力点 作用点.png|thumb|ngerekano ya kĩraaũ kĩgathĩke gatagatĩ na mbagathi (支点) rangi wa kĩmuhu.]]'''Mbagathi''', kĩgathĩkania kĩa [[Ihĩndĩ|mahĩndĩ]]
ph3ox8kifsvl2jjs8qzv011q3n1uuuv
Gĩcuribuci
0
7169
23982
2026-07-18T14:26:48Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1362984862|Bad debt]]"
23982
wikitext
text/x-wiki
Thĩinĩ wa [[Mbunjumbura|mbeca]], '''Gĩcuribuci''', rĩmwe gĩgetwo '''[[thiirĩ]] mũru''', nĩ mbia iria itangrandũrĩka nĩũndũ wa itũmi ngũrani.
gtb6q73jgz29c8m024ogqi4r3mlfuho
Kĩbagamemi
0
7170
23983
2026-07-18T14:40:30Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364684692|Simulacrum]]"
23983
wikitext
text/x-wiki
[[File:Real_apple_and_fake_apple.svg|thumb|Mbica ya [[mbirikicũ]] ya [[Barigici|ma]] (thũinĩ cia ũmotho) na mbirikicũ ya [[Thĩrĩga ya Irio|Irĩyo rĩa thĩrĩga]]. Mbirikicũ ya maheeni nĩ kĩbagamemi]]
'''Kĩbagamemi''' (wĩg.: Mbagamemi, kuuma [[mbagathi]] na memia [[nongorio]] ya "mũhaana, ũtũkia, ũthirĩkia") nĩ mũhaana kana ũtũko wa [[mũndũ]] kana kĩndũ.
fbwjwu32vnrf6h4fsf9eaocuuus2euh
Multichoice
0
7171
23985
2026-07-18T14:58:35Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1362065228|MultiChoice]]"
23985
wikitext
text/x-wiki
[[File:MultiChoice Smartcard.jpg|thumb|[[Karece]] ka Multichoice]]
'''MultiChoice''' nĩ gatũndũ ka [[Iganda cia ũharũkia|ũharũkia]] gakoragwo [[Abĩrika ya Kuthini|Rũgũrũ]] na kũnyabarwo nĩ gĩceboi gĩa [[Baranja]] gĩmbũkie Canal+. Mĩũngũrũrio yao mĩnene nĩ mwahũ wa [[kuangwarũ]] wa DStv, GOtv na kabere Showmax.
823ctqeqsyofeiiv9ofrv0pz6s6edz0
23986
23985
2026-07-18T14:59:33Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1362065228|MultiChoice]]"
23986
wikitext
text/x-wiki
[[File:MultiChoice Smartcard.jpg|thumb|[[Karece]] ka Multichoice]]
'''MultiChoice''' nĩ gatũndũ ka [[Iganda cia ũharũkia|ũharũkia]] gakoragwo [[Abĩrika ya Kuthini|Rũgũrũ]] na kũnyabarwo nĩ gĩceboi gĩa [[Baranja]] gĩmbũkie Canal+. Mĩũngũrũrio yao mĩnene nĩ mwahũ wa [[kuangwarũ]] wa DStv, GOtv na kabere Showmax.
* '''Gĩthomo gĩa Gĩkũyũ'''
0nvvut07oazvehvzk5dzusl9osxhehz
Maĩcinia
0
7172
23987
2026-07-18T16:34:18Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360136339|Distillation]]"
23987
wikitext
text/x-wiki
[[File:Simple_distillation_apparatus.svg|thumb|398x398px|Muonekano wa [[rĩakĩthiga]] wa kĩmaĩcini.
'''1:''' Kĩhumo kĩa ũrugarĩ gĩa kũruga mũthabibũ'''2:''' gĩthima gĩa gũtherera kĩrĩkoragwo na mũthabibĩ ũrĩa ũraharĩrwo
'''3:''' mũtwe wa maĩcini'''4:''' gĩthima kĩa thermometer ya kũruga ya mũthabibũ
'''5:''' mũharĩrĩria wa matherũ'''6:''' mũharĩria-wa-thima wa maĩ wa kũhoreria matonyi mũharatĩ
'''7:''' mũharĩrĩria -thima wa maaĩ ma kũhorereria mamirũ mũharatĩ'''8:''' mũharĩrĩria ũrĩa ũrehagĩra maĩcinia
'''9:''' mũharĩrĩria na rĩeũri na rĩera'''10:''' mũharĩrĩria ũcio wa matherũ
'''11:''' ũrugarĩ wa gũthondekera mũthabibù'''12:''' kia ya ũramati
'''13:''' kia na icũa'''14:''' hagĩro
'''15:''' kia 16: hagĩro ya horohio ya maĩcinia <br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br />]]
'''Maĩciria''' nĩ mũtaratara wa ũamũkania kuuma itweku [[njakaranda]] igĩrĩ kana makĩria na njĩra ya njamũkia na horohio ya kĩharĩro thĩĩ-inĩ wa maĩcini.
1yw3hpewqmr7a39sdc8we1wnkrxj0v0
23989
23987
2026-07-18T16:49:57Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360136339|Distillation]]"
23989
wikitext
text/x-wiki
[[File:Simple_distillation_apparatus.svg|thumb|398x398px|Muonekano wa [[rĩakĩthiga]] wa kamaĩcini.
'''1:''' Kĩhumo kĩa ũrugarĩ gĩa kũruga mũthabibũ'''2:''' gĩthima gĩa gũtherera kĩrĩkoragwo na mũthabibĩ ũrĩa ũraharĩrwo
'''3:''' mũtwe wa maĩcini'''4:''' gĩthima kĩa thermometer ya kũruga ya mũthabibũ
'''5:''' mũharĩrĩria wa matherũ'''6:''' mũharĩria-wa-thima wa maĩ wa kũhoreria matonyi mũharatĩ
'''7:''' mũharĩrĩria -thima wa maaĩ ma kũhorereria mamirũ mũharatĩ'''8:''' mũharĩrĩria ũrĩa ũrehagĩra maĩcinia
'''9:''' mũharĩrĩria na rĩeũri na rĩera'''10:''' mũharĩrĩria ũcio wa matherũ
'''11:''' ũrugarĩ wa gũthondekera mũthabibù'''12:''' kia ya ũramati
'''13:''' kia na icũa'''14:''' hagĩro
'''15:''' kia 16: hagĩro ya horohio ya maĩcinia <br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br />]]
'''Maĩciria''' nĩ mũtaratara wa ũamũkania kuuma itweku [[njakaranda]] igĩrĩ kana makĩria na njĩra ya njamũkia na horohio ya kĩharĩro thĩĩ-inĩ wa kamaĩcini.
g4c0lmlwv8sumt28etgv87fbhb08djw
Rumbi ũnyinyechi Amathe
0
7173
23988
2026-07-18T16:48:54Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360689083|Ruby Onyinyechi Amanze]]"
23988
wikitext
text/x-wiki
'''Rumbi ũnyinyechi Amathe (Ruby Onyinyechi Amanze''' {{Audio|LL-Q33578 (ibo)-Vivian Amalachukwu-Ruby Onyinyechi Amanze.wav|Listen}}) (ũciarĩirwo 1982), nĩ [[Wokia|mwokia]] wa [[Ngeretha]]<nowiki/>na [[Amerika]] wa kuuma [[Nigeria]], ũrĩa ũĩkaine nĩ gũcora na [[kũandĩka]] mawĩra ma [[mũthũngũcĩ]]. O ho nĩ mũrutani na mũtereti. Aikaraga Brooklyn, New York.
brdmmpb8osizck7wpljzsw6hmi49iao