Wikipedia kiwiki https://ki.wikipedia.org/wiki/Main_Page MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Zambia 0 4487 24654 19117 2026-11-06T02:50:07Z Sinatrasona 5365 /* */ 24654 wikitext text/x-wiki [[File:LocationZambia.svg|thumb|left|200px|Thambia (ndune)]] [[File:Coat of arms of Zambia.svg|right|150px]] [[File:Flag of Zambia.svg|right|200px]] Ũkoragwo gatarũ-inĩ ka[[Abĩrika]]. Mũciĩ mũnene wa Thambia nĩ [[Rũcaka]]. {{Bururi wa Abĩrika}} [[Category:Abĩrika]] aox5lviurwb4fo1pp3zw4k41adgjjdo Kacũgũna (karabu) 0 7617 24650 2026-11-05T21:48:17Z Sinatrasona 5365 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377987816|Clove]]" 24650 wikitext text/x-wiki '''Kacũgũna''' kana '''karabu('''kuuma [[Gĩthweri]]) nĩ kĩro kĩa [[Mahũa|ũhũa]] kĩa wa [[Mithemba ya miti|mũtĩ]] wa mũciĩ wa [[Kĩratini]] wa Myrtaceae, '''''Syzygium aromaticum''''' ({{IPAc-en|s|ɪ|ˈ|z|ɪ|dʒ|iː|ə|m|_|ˌ|ær|ə|ˈ|m|æ|t|ɪ|k|ə|m}}). Nĩ ciumaga Icĩngĩrĩra cia Maruku [[Indonesia|Indũnecia]], na nĩ cihũthĩrĩtwo ta mũtararĩkia wa [[irio]], [[thabuni]] ona [[Ndĩang'a|kũhuhĩrĩria matonyo]]. (nguruneti) qibkneyssuq4qywpagcltfb89yga1lb Ndĩanĩme 0 7618 24651 2026-11-05T23:27:37Z Sinatrasona 5365 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1383643052|Parasitism]]" 24651 wikitext text/x-wiki [[File:Cymothoa_exigua_parassita_Lithognathus_mormyrus.JPG|thumb|Ndĩanĩme ya [[Ciũngũyũ(thamaki)|thamaki]], ''Cymothoa exigua'', ĩrĩa ĩiyũkagia [[rũrĩmĩ]] rwa Lithognathus''(Kĩmĩrũrũ)'']] '''Ndĩanĩme''' nĩ ngwatanĩro ya hakuhĩ gatagatĩ ka nduka cia [[Nyamű|nyamũ]], kũrĩa rũruka rũmwe, mũtĩanĩme, ũtũũraga (na rĩmwe kahinda kahamũre) thĩinĩ wa rũruka rũngĩ, [[Mũcendũ|nyambigeni]], na [[Mahĩa|ũkarũcina]] rĩmwe na [[Ndwari (Mĩrimũ)|ndwari]]. Ndĩanĩme nĩ ta [[Rwagĩ (umbuu)|rwagĩ]], [[ngũngũni]], ndaa, thuya, [[mbũca]] na [[Rũhuhu|huhu]] imwe. O ta nyamũ cia nguũkia, ũtĩanĩme nĩ ngwataniro ya mũgethi-[[mathĩoya]], no ngũrani na nyamũ cia nguũkia, ndĩanĩme ikoragwo ninanini kũrĩ nyambigeni ciao, citiũragaga, na kaingĩ nĩ ĩkoragwo ĩrĩ thĩinĩ wa nyamũ icio kana ĩikarĩte kuo ihinda iraihu. Ndĩanĩme nĩ ikoragwo ciatĩrĩirwo mũno gũtũũra thĩinĩ wa [[Nyamű|nyamũ]] ĩmwe kana imwe, na [[Njiarano(reproduction)|iciaranaga]] na ihenya gũkĩra nyambigeni ciao. e70podxhuj4us2xsk6rj1135vzy0c9g Makayla Malaka 0 7619 24652 2026-11-06T00:41:46Z Sinatrasona 5365 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1370251660|Makayla Malaka]]" 24652 wikitext text/x-wiki '''Makayla Oghenefejiro Oluwayimika Malaka''' (aciarirwo 27 Juni 2012), ũrĩa wĩtagwo '''Makayla Malaka''', nĩ [[Nyĩmbo|mũini]] na mũthũngũthi wa [[Ngeretha]] kuuma [[Nnamdi Kanu|Nigeria]]. Nĩambĩrĩirie [[Wĩra (mĩhango ya andũ)|wĩra]] wake wa kũina arĩo mũnini, akĩruta ũmanjĩka wake wa mbere arĩ na mĩaka ĩnana.(nguruneti) 1x5iza7am8fd4kfxavce94ljk0qbg30 Mũruumbo 0 7620 24653 2026-11-06T02:46:37Z Sinatrasona 5365 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1378100581|Mulumbo]]" 24653 wikitext text/x-wiki '''Mũruumbo''' nĩ mbuurũ ĩrĩ gĩcigo-inĩ kĩa Ithũĩro (Western Province), [[Zambia|Thambia]].544 Nĩkuo kũkoragwo na mbĩrĩra ya Yeta III, ''Ritunga'' wa [[Bũrũri|Bũrũri wa Barũcĩ]] kuuma 1916-1945.{{Reference page|page=32}} (nguruneti) s6bkdop4j33dzq1682h2pmccno1aegc Mũkono 0 7621 24655 2026-11-06T10:49:31Z Sinatrasona 5365 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1383649109|Turmeric]]" 24655 wikitext text/x-wiki '''Mũkono''' {[[Ngeretha|Kĩngeretha:]]Turmeric ({{IPAc-en|ˈ|t|ɜːr|m|ər|ɪ|k|,_|ˈ|tj|uː|-}}), kana '''''Curcuma longa''''' ({{IPAc-en|ˈ|k|ɜːr|k|j|ʊ|m|ə|_|ˈ|l|ɒ|ŋ|ɡ|ə}}), } nĩ [[mĩmera]] ya mĩhĩrĩga ya [[Mũrwagatho (tangawithi)|Tangawithi]] ya mbarĩ ya Kĩratini ya Zingiberaceae. Nĩ mĩmera yaa kuuma bũrũri wa India na Asia ya Mũhuro ya Irathĩro, na nĩ ũbataraga ũrugarĩ wa °C 20 nginya 30 na mbura nene ya mwaka nĩguo ĩgaacĩre. Mĩmera ĩgethageo o [[mwaka]] nĩ ũndũ wa [[Ngothe (Rhizome)|makothe]] mao, imwe nĩ cia mĩngũrwa na [[Ũthuuni|ũthuuna]] ihanda rĩa mwaka ũyũ ũngĩ, na imwe nĩ cia [[Irio|kũrĩa]] kana [[Thĩrĩga|gũthĩrĩga]]. Mĩmera ĩno no ĩhũthĩrũo ĩrĩ munye, no kaingĩ nĩ etherũkagio [[Maaĩ|maaĩ-inĩ]] na ĩkaniario, na thutha ũcio ĩkathĩo ĩgatwĩka mũtutu wa ngoikoni ũrĩa ũhũthĩkaga ta [[bukubuku]] na [[Thĩrĩga ya Irio|thĩrĩga-irio]] ĩ ngumo kũrĩa kwingĩ bũrũri-inĩ wa Asia, makĩria harĩ irio cia ''curry'' (curry powder). Gĩtutu kĩa gakono nĩ kĩrũrũ, kĩrĩ na mũtararĩko wa mũrurumo wa mũnũgũ na mũtarĩko wa mũtarĩki wa thĩ. O na gũtuĩka nĩ ĩhũthĩrĩtwo mũno mĩthaiga-inĩ ya ''Ayurveda'', gũtirĩ [[Ũiira|ũira]] wa [[Ũrigitani|kĩng'ethanĩro]] wa kũonania na kinyi atĩ kũhũthĩra gakono kana ''curcumin'', nĩ kũrutaga wĩra kũnina [[Ndwari (Mĩrimũ)|mũrimũ]] ona [[kĩhuti]]. [[File:Curcuma_longa_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-199.jpg|thumb|Mĩonere ya mũmera wa mũkono ''Curcuma longa'']] goag4jfm0xpx62v7aftfwz21nh81gka ಕುಂಕುಮ (kanyonga ũa mũkono) 0 7622 24656 2026-11-06T11:17:24Z Sinatrasona 5365 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1370153855|Kumkuma]]" 24656 wikitext text/x-wiki [[File:Indian_dyes_(2009)a.jpg|thumb|Mũtutu wa ಕುಂಕುಮ kuuma Mysore, [[India]].]] '''ಕುಂಕುಮ''' ĩrĩa ĩtagwo na [[Gĩgĩkũyũ|Gĩkũyũ]] '''''kanyonga ũa [[mũkono]]''''' nĩ mũtutu ũrĩa ũhũthĩrĩtwo ũragũra-inĩ wa magongona na [[mambura]] ma [[Ũndũire|kĩũndũire]] na [[Wĩĩtĩkio na ndini|kĩwĩtĩkio]] mũno gatarũ-inĩ ka Acia, kwĩhĩrĩra [[Bũrũri]] wa [[India|Ũhĩndĩ]]. Ĩthondekagwo na [[mũkono]] kana indo ingĩ cia [[Ngata (ũteti)|itũũra]]. Mũkono ĩtutuaragio hamwe na [[Mũtimũ|ndimũ]] ĩrĩa ĩgariũragia mũtutu wa goikoni ginya ũgatunĩka. Thĩinĩ wa India nĩ ĩmenyagwo na marĩĩtwa maingĩ ta: ''kuṅkumam'' ([[Sanskrit]] कुङ्कुमम्, [[Tamil language|Tamil]] குங்குமம், na [[Malayalam]] കുങ്കുമം), ''kumkuma'' ([[Kannada]] ಕುಂಕುಮ,Terungu కుంకుమ), ''kukum'' ([[Konkani language|Konkani]] कुकूम्), ''kunku'' ([[Marathi language|Marathi]] कुंकू), ''kanku'' ([[Gujarati language|Gujarati]] કંકુ), ''kumkum'' ([[Bengali language|Bengali]] কুমকুম na [[Hindi language|Hindi]] कुमकुम). ftb4akcb7b6sa5i1mr815ul7mgprs6j